Ge66_qt-1

Ge66_qt-1 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Introductio Ad Libros Canonicos Bibliorum Veteris Testamenti Omnes, 1 Carpzov, Johann Gottlob N 125 11957888 021 UAuunIIIIInmnnnn INTRODVCTIO LIBROS CAXοNυd BIBLIORVM VETERIS TESTAMENTI OMNES, rRAEGOGNITACRITICAET HISTORICA 0W AVTORITATIS VINDICIAS EXLONE N S. ADORNATA STVDIO p. JOHANN. GOTTLOB CARPZOVII, S. T H. EXT R. ET LIN GVAE S. ORD. P. P. ET ECCLE- SIASTAE THOMANI. EDITIO QVARKIA. L. IP SI A E, Sumpt. HAEREDVM LANCKISIANORYNM AN. MDCCLVII. INTRODVCGTIO LIBROS HISTORICOS. BIBLIORVMrMͦ VETERIS TESTAMENTI, PRECOGNITA CRITICA ET HISTORICA, AVTORITATIS VINDICIAS EXPONENS. ADORNATASTVDIO D. IOH. GOTTLOB CARPZOVII, S. THEOL. ENTR. ET LINGVE S. ORD. P. P. ET ECCLESIASTEZ TFTHO MANI. EDITYTIO TERTIA. LIPSI £, Sumptibus H. REDVM LANKISIANORVM. ANNO MDCCXLI. Fe è L. B. Gratiam & pacem a fonte ſalutis CHRISTO! ito communicant, rationem ac modum ſta- tim in limine exponant, cauſasque ſcribendi ediſſerant, id impræſentiarum datum mihi eſſe negotii intelligo, dum B. I. Introductio- nis Biblicæ in lucem emitto. Mirari enim forte poteras L. B. poſt tot doctiſſimorum Scripturæ interpretum Præloquia, Præ- cognita, Prolegomena, Apparatus, Bibliothecas, Theſauros, Criti- cas, Enchiridia, aliaque id genus literarum monumenta, quibus divini Codicis prænotiones copioſe traduntur, novam me mo- liri introductionem, & poſt Homerum, quod ajunt, Iliadem velle ſcribere, in animum induxiſſe. Sed nec actum me egiſſe, nec operæ ac otii, quod a ſacri muneris occupatione non equi- dem nimium ſuppetit, feciſſe jacturam intelliges, ſi conſilii cau- ſas, & primam operis Occaſionern, tum & inſtituti cognoveris rationem. Tertius hic labitur annus, ex quo honeſti quidam, & ſan- Gtioribus mancipati ſtudiis me convenirent Juvenes, modeſte contendentes, ut quæ circa aſſerendam Scripturæ Sacræ autori- tatem, eamque a iοπρνρα & Pſeudo- Criticorum ſtrophis vin- dicandam, tum circa librorum ſacrorum appellationes varias, Soriptores, argumenta, ſcopum, chronologiam & partitionem a 2 tenen- „9S) O e tenenda Theologiæ confecraneo eſſent, ipſos edocerem, de- mum etiam præcipuos adjicerem Doctorum, noſtra pariter ac diverſarum religionum caſtra ſequentium, commentarios. Annui eo libentius pio ipforum deſiderio, quo impenſius a te- neris inde unguiculis facras literas & amavi & trivi. Hinc prima cura de autore erat, cujus ductum ſecuti recta via ad metam pergeremus. Sed, ut verum fatear, adeo vel prolixos nimis & prægrandes mole, ut collegii, quod dicunt, & explica- tionis modum excederent; vel in iis tantum operoſos & oc- cupatos, quæ ad Syſtemata potius Theologiæ, quam ad Ifago- gen faciunt Seripturæ; vel vindicias ſolas absque autoris, ſcopi, chronologiæ inveſtigatione, aut vice verfa hanc absque vindi- Ciis, & autoritatis aſſertione tradere: vel demum in alio plane decurrere campo, & data ſaltem occaſone, ac s αα⁵αια ea, quæ huc ſpectant, attingere eos deprehendi, ut qui votis noſtris ex aſſe reſponderet, nullus reperiretur. Quæ ne gra- tis aſſeruiſſe videar, e re futurum exiſtimo, ſi brevem talium Scriptorum recenſionem inire, & quæ cuique ratio, quis tra- Gandi modus ſit, paucis aggrediar indicare. Vbi quidem e noſtratibus primo loco b. Æ GID. HVN- NIVS occurrit, cujus epitome Biblica, vel ſammarium, compre- bendens ſummas breves & argumenta capitum totint ſacræ hifto- yiæ Vet. Teſt. Canonicæ, Tom. III. Opp. Lat. p. 1356. ſeqq. legi- tur: Sed præterquam, quod in Jobi hiſtoria deſinit, nec adeo per univerſum Veteris Teſtamenti codiecem vagatur; ſingu- lorum ſaltem capitum argumenta in ſummam & epitomen redigit, plura vero non addit. Succedit Vir ſummus & circa facras literas de eccleſia Chriſti immortaliter meritus, MI- CHAELWALTPHERVS, qui in Ofcina Biblica toties re- cuſa, Scripturam adeuntibus adeo prætulit facem, ut noſtras longe fupergrediatur laudes. Heideggero fane in coneinnan- do Enchiridio fuo ſuppetias adeo tulit, locis ut compluribus vi- tula ejus arare non dubitaverit, ſtudioſe lices diſſimulato no- * mine 219 . ( SE⸗ mine Waltheri. Verum cum longe ulterius illa pateat, quam præſens fert inſtitutum, totaque P. I. illam, quæ de Scriptura Sacra eſt, tractationem, eo ordine ac modo, quo in Syſtematibus aut Locis communibus Theologorum fieri confuevit, copioſe exhibeat; contra vero P. II. qua fingulos ordine libros diſcu- tit, de eorum ſcopo, chronologia & autoritate divinæ nimis conciſe agat, & latius in obſervationibus Philologicis & Exege- tieis ſe diffundat, objectiones vero Criticorum recentium, ma- xXimam partem poſt Venerandi Theologi obitum demum ex- ortorum, nec non Commentarios plane tsceat; inſervituram quidem labori noſtro exiſtimavimus, manuduéctionis autem, quam explicatione noſtra Auditoribus tradere poſſemus, de- fungi vice non poſſe cenſuimus. Paulo curatius inſtitutum noſtrum prefſiſſe videtur b. LAVRENTIVS FABRICIVS, Dantiſcan. Hebraicarum literarum quondam in Academia Wit-⸗ tebergenſi Profeſſor Publicus, in Partitionibus Codici Hebræi, quarum in bibliopoliis cum nullam ſupereſſe copiam intel- ligeret Vir de politiori literatura & Philologia bene meren- tiſſimus Thomas Crenius, Theſauro librorum Philologicorum I. p. 2 7. infertas ab interitu vindicavit, notisque ſubinde adſper⸗ ſis illuſtravit. Verum in his quoque de Scriprore uniuscujus- que libri, deque autoritate divina, & iis, quæ cum novis Criti- cis diſputari ſolent, denique de commentariis altum filentium eſt. Magni ABRAHAMILCALOVII Prolegomena, Com- mentario in Geneſin præmiſſa, tum illa quoque, quibus Biblia Il. luſtrata circa libros ſingulos inſtruxit, magno quidem nobis adjumento fuiſte grata mente profitemur; verum non id age- bat Incomparabilis Theologus, ut apparatum Biblicum ſtrue- ret, ſed ut ſolida textum illuſtraret exegeſi, & a Grotii detorſio- mibus liberaret atque aſſereret. Hinc mirum non eft, obiter ab ipſo tradite, nonmunquam etiam leviter ſaltem tacta fuiſſe, uæ ampliorem hic requirunt declarationem. Sic & cum „75 rdru, b. JOH. GERHARDIEwegeſ: Loci I. de briptura S. 2 3 com- comparatum eſt, cujus S. 19. ſeqq. ſingulos ordine libros Scri- pturæ, ſed perquam conciſe, pro ratione inſtituti ſui, collu- ſtrat, & ampliorem sliis excurrendi aperit campum. Pariter D. JO H. HENR. MAII Diſſertationes IV. de criptura S§. jatifundium noſtrum non exhauriunt, ſed in genere ſaltem in demonſtranda S. Codicis Seorναοννα ejusque in arcam teſtamen- tariam repoſitione, canonis conſtitutione, & Germanica b. Lu- theri translatione verſantur. Tandem noviſſime Anonymus uidam Vir eruditus, & in lectione commentariorum apprime verſatus, Perſonalia ac vitas ”cripterum Biblicorum germanico idiomate Ratisbonæ An. 1708. ſeqq. evulgare cœpit, & ad Pfal- morum usque pervenit volumen, reliqua ſe adjecturum polli- Citus, ſi vitam DEus & otium conceſſerit. In quibus concin- nandis non poſſum quidem non Viri laudare induſtriam, qui tamen ſi eo, quo circa Moſen & Joſuam cœperat, tramite per- rexiſſet, majorem ſine dubio iniiſſet apud lectores gratiam, quam dum in ſequentibus partibus, quicquid unquam in ad- verſariis ſuis repererat, vel ab aliis congeſtum deprehenderat, miſcella turbataque farragine in unam conjeeit maſſam, multa ſæpe folia & integras Diſſertationes ex aliorum Commenta- tionibus, iisque nonnunquam tritiſſimis ac ubivis obviis, de rebus quoque plane huc non ſpectantibus, transſcripſit, totum Spanhemii de Jobi Hiſtoria tractatum, cujus tamen & ſeorſim abunde, & in Operibus junctim editis copia eſt, operi ſuo in- ſeruit, intolerabili porro citatorum mole lectori ſatis illuſit, eo- que effecit, ut jam in IX. partes opus excreverit, quod tamen in unum, necç grande nimis cogi poterat volumen, ſi vel decies ibi dicta & repetita demantur, vel judicii falce à⁰ροα☛ανα r⅜; ſecentur, vel ſua quæque Scriptoribus reſtituantur. Quæ dum ex vero pronuncio, quod durvemia docet, nolim quidem ejus me adverſarium profiteri, cum minas undique & certamina ſpi- ret, alios tanquam impares tanto negotio ſupercilioſe deſpi- ciat, & jam absque adverſario, quod ſciam, prælium conſerat, dqug ) o (882- quo vel invitos in aſſenſum rapiat, vel ſaltem minis & convi- ciis terreat & eompefcat, ne quod de ſatura ipſius ſentiunt, libere profiteri auſint. Jam ad Pontificios pedem promovens, multos qui- dem eorum in hac deſudaſſe arena deprehendo, ita tamen, ut & eccleſiæ ſuæ, abjecte nimis de Scripturæ autoritate, inte- gritate, textu authentico & puritate ſtatuentis, hypotheſibus velificentur, & ea ſubinde immiſceant, quæ plane abludunt a ſcopo, rurſusque omittant, quæ quam maxime huc faciebant. SIXTI SENENSIS, Ordinis Prædicat. Bibliotheca ſandta ſua quidem laude ſpolianda non eſt, cum multa in compen- dio exhibeat, quæ in ſpiſſis aliorum Voluminibus fruſtra quæ- ras; ſed maxima libri pars in iis cum cura occupatur, quæ ad exegeſßn potius ejusque vindicias, tum & ad librerum ſacro- rum expoſitores ſpectant, quam quæ lectorem necefſaria præ- gognitorum imbuunt cognitione. NI COLAVS SERA- RIVS, eelebris inter ſuos, nec omnino ineruditus Scriptor, Prolegomena Biblica peculiari volumine condidit, quihus tamen Romanæ eccleſiæ in Seripturæ integritatem textumque au- thenticum calumnias coscervaſſe, magnoque aſleruiſſe conatu fatis habet, ad Hbrorum autem diſtinétam non progreditur conſiderationem. Quam accuratius penſi habuit 1A CO- BVS BONFRERIVS, in præloquiis in totam Seripturom &. quæ commentario in Pentateuchum ex parte præmiſit, ex parte ſubjecit; verum in iis quoque & de adſeiſcendis in Ca- nonem Apociyphis, & de inurenda Scripturæ obſcuritatis nota, & de varie ſacrarum literarum ſenſfi, ejusque eruendi modis diverſis multum laborat, in Hebraica autem Philologia minus quam exercitatus. Habet queque A N TONIVS POSSE- VINVS in abparatu ſacra circa plurimos Scripturæ libros nonnulla vel ſibi obſervata, vel potius ex aliis compilata, haud injuria Montacutio (Analeé. Eceleſ. Exerc. V. Sect 4. f. z.) Bbrorum ille carnifer, & omnium Kriniorum, tacitis tamen no- wyinibui, minibus, oompilator dictus. Obiter tamen illa quoque & abs- que ordine tradit, aliud omnino agens. Eruditionis itaque & ingenii palmam memoratis jam ſuæ Eccleſiæ Scriptoribus, omnium judicio, præripuit PET. DANIEL HVETIVS, Epiſcopus Abrincenſis, in doctiſſima demonſtratione Evangelita, haud ita pridem a Joh. Tolando in Diſſertatione, quam Origi- nes Judaicas inſcripſit, nec quicquam ſollicitata; cujus Propoſ. IV. librorum ſacrorum Scriptores juxta ac autoritatem contra Spinoſam, Hobbeſium, alios aſſeruit & vindicavit; ſed vero cum aliud in erudito opere inſtitutum exequatur, cætera ſciens omiſit, quæ ad præcognita pertinent ſacra. Idem quoque JOSEPHO de VOISIN uſu venit, qui, licet in obſerva- tionibus ad proxmium pugionis filei Raym. Martini de librorum Biblicorum diſtinélione, autoritate, & Scriptoribus, ex Rabbi- norum ſententia multa erudite moneat, plenam tamen ho- rum tractationem a præſenti negotio habuit alienam. Eam vero ingenti molimine ſtruere allaboravit CHERVBI- NVS A. S. JOSEPHO, Carmelita diſcalceatus, dum Bi- bliothecam Criticæ ſacræ circa omnes fere ſacrorum librorum Aif- Fcultates quatuor in folio Tomis, Lovanii An. 04 & Bruxellis An. o5. 1706 editis, adornavit. Sed haud abs re monet titu- lus operis, non ingenii vi, ſed patienti labore colleltum eſſe, cum miſcellam collectaneorum, parum judicioſe digeſtorum far- raginem exhibeat, & bona malis miſceat, absque delectu. Conſpectus Operis, qui in limine Tomi I. comparet, ſpem fa- cit, fore, ut Tomo ultimo circa ſingulos Veteri & Novi Teſta- menti libros quinque expendat, nimirum qui autor, quo tempore ſeripſerit, qua lingua, quanta libri autoritas, 6 tandem ejus pyn- opfin, eo fere modo, quem Lightfoot, la Haye, & alii ſequuntur: ſed quantum mihi quidem de eo conſtat, ad metam non per- venit, verum in Diſſertatione XIV, quæ eſt de polyglottis, ſub- ſtitit, morte, quod hariolor, forte præventus, ne ad umbilicum opus perduceret. Quid vero IOSEPHVS MARIA TORRE, . 2. Genuen- X Genuenſis, ex ordine Prædicator. in Inſtitutionibus ſuis ad Verhi Dei ſeripti intelligentiam præſtiterit, definire on auſim, cum oculis illas uſurpare integrum mihi nunquam fuerit. In Diario vero Literatorum Italiæ (Giornale dei literati d' Ialia T. V. A. LIyit. p. 304) opus in quatuor dicitur partes diviſum, qua- rum L. de Scripturæ S. exiſtentia agat, autore, Canone libro- rum, de libris Canonicis Veteris & Novi Teſtamenti, deque Mbris Apoeryphis. 2. de textu Hebraico, Græco, editionibus & verſionibus. 3. de obſcuritate Scripturæ §. ſenſi myſtico, figuris & interprerationibus. 4 de Sacræ Scripturæ perfectione, αιconomia, Anti-Chriſto, traditionibus, hæreſiarchis &c. Pro- pius itaque ad mentem noſtram accedunt CLAVD. FRAS- SENII, Theologi Pariſienſis, Disquihtiones Biblicæ, qualuor li- bris comprehenſæ, & Lutetiis Pariſiorum An. 1682. in 4. excuſæ; quarum liber tertius de Vet. & Nov. Teſt. librorum canonibus cum antiquis, tum recentioribus, eorundem librorum diſtri- butione, integritate, obſcuritate & variis ſenſibus c. 1--4. por- ro de cujusque inſcriptione, autore, ſcopo, diviſione & contro- verſiis Cap. 5§. & 6. agit; ſed & ille partim nimis frigide & feſti- nanter verſatur in iis, quæ majorem tamen requirebant atten- tionem, partim Eccleſiæ ſuæ placitis cœco obſequio inſiſtit. Vt taceam, quod ex vero pronunciat D. D Joh. Henr. Majus (in græfationz Examini Hiſtoriæ Criticæ N. T. Simonia- næ præmiſa) Fraſſenium ea, quæ apud neſtros etiam homines cen- les repetita inveniuntur, & non abeque meximo tædio leguntur, in IV. libris disquiſitionum Biblicanum repetiiſe. Selecliores utique his obſervationes ſubminiſtrat SCIPIL O SGAM- BATVS, Neaspolitanus S. I. libris III. Archivorum Vet. Te.- Namenti, quibus ſingulos Scriptores Sacros a mundi incunsbu- lis ad Chriſtum natum exhibet, eorumque maxitnam partem ſuppoſititia, tum quoque genuina & cumprimis ſacra atque canonica Scripta recenſet, & erudite omnino ex antiquitate b Rabbi- ) ) ( SE⸗ Rabbinica iluſtrat, ſed id- quod res eſt, Sacri Codicis genui⸗ nam indolem, autoritatem & fidem ſicco præteriit pede. Rk- CHARDVS SIMONIVS, Congregat. orator. Ereshires, in Hiſtonia Critica Taxtus Vet. & Novi Teſtamenti, gallie idiomate conſcripta, inſignem & eruditionem & ineluſtriam ad inſtitutum præſens attulit, multaque Præclare obſervavit: cum vero in id unum omnes intendat ingenii nervos, ut textum originalem dubium, luxatum, mirisque modis turbatum omnibus perſuadeat, non tam ducem viæ eligendum exiſti- mavi, quam adverſarium, cujus dete egendæ, proffig igandæ, & cane pejus ae angue fugiendæ ſint inſidiæ, autoritati divini- Codicis ſtrucd. Omnium demum optime expectationi meæ reſpondit L VDOV. ELIAS DV-PIN, qui cum Novæ Bibliothecæ Autorum Eccliſiaſticorum, gallico Krmnone adornatæ, Tom. I. Pariſiis Anno 16 93. edito, eruditam Diſſentationem præliminarem de Autoribus Uibrorum, Biblicorum præmiſiflet,, paulo poſt operæ ſe pretium facturum ratus, ſi majori circa Übros Biblicos cura diſpiceret, peculiari tomo Prolegomena: Biblica in ſupplementi vicem Bibliothecæ ſuæ Anno w701. fubjecit, cujus P. c. 3. ſingulos Veteris Teſtamenti libros;; P. II. cap. 2. Novi Teſtamenti monumenta ordine perlu- ſtrat, & quæ circa generalem eorum notitiam obſervanda erant, nervoſe ac ſæpe ſatis fideliten tradit, fuſeque ab aliis diſputata cum judicio in compendium mittit. Attamen cum & ille textum utriusque Teſtamenti originalem ſuas paſſüm fuiſſe corruptelas & labes, ex eccleſiæ Romanæ decreto ſtatuat & tueatur, fontesque corruptelarum oſtendere ſatagat, Apocryphos Canoni operoſe inſerat, & ſententiæ Pontificio- rum in Scripturam injuriæ nimis inſerviat, autoritatem quoque Canonicorum Scriptorum ab- eccleſiæ teſtimonio: ſuſpendat, non poteſt ejus lectio ſtudioſæ juventuti tuta ſatis Hide commendari:, Præter —— - ——— —— — lu⸗ Nda lüis U nat. , jo⸗ em ni tis Rer Proter hos Reformatæ quoque religionis doctorum in hoc Qdecurrit ſtadio induſtria, quæ præ cæteris B RLANI WAL- TONI nobis dedit Apparetum Biblicum inſigni refertum eru- ditione, & Bibliis Polyglottis Anglicanis Tomo præliminari Præmiflum, poſthac quoque Joh. Henr. Heideggeri cura Ti- guri An. 1673. ſeorſim excuſum. Attamen non in libros ille ſingulos inquiſivit, ſed præter Ludov. Cappelli Chronologiam Sacram, Eduardi Brerevvood tractatum de ponderibus, & alia opuſcula integra, Jedecim in Biblia Polyglotta tradit Prolegomena, quæ de linguarum natura ac origine, de lite- ris ſeu Characteribus, de lingua Hebraica ejusque qualitati- bus, de Bibliorum editionibus, verſionibus variis, de Maſora & id genus aliis argumentis Philologicis copioſe agunt, intacta autem relinquunt ea, querum nos cura jam tangit. Mul- tum præterea huc conferre poterit FRIDERICI SPAN- HE MII Fil. Lom I. Opp. qui in Hiſtoria eccleſiaſtica a condito Adamo ad æram Chriſtianam p. 2 57-=455%. varia ſuis locis inſpergit, ad biblicorum librorum notitiam apprime facientia; ſed cum id agerer Vir doctiſſimus, ut integram Eccleſiæ & gentis, quæ domicilium ac ſedem illorum temporum eccleſiæ præbebat, Judaicæ hiſtoriam componeret, ad libro- rum contemplationem obiter ſaltem dilabitur, nec de induſtria vel pro dignitate ſatis illos perluſtrat. Propius huc ſpectat JOH. HENRICIL HOTTINGERI Theſaurus Philolo- gicus, ſeu Clavis Scripturæ, qui ex recondita Hebræorum do- lrina egregie omnino, maxime L. II. cap. 1I. p. 4. de monu- mentis canonicis diſſerit, & inſignem nobis ſubinde opem tulit: vellem tamen & ille ur, quæ de Judæorum religione, gente, proſelytis, feſtis, adverſariis, de ipſorum Theologia, porro de Scripturæ verſionibus, de Maſora & Kabbala toto libro I. prolixe tradidit, alii ſervaſſet tractationi, hac vero Scri- pturæ clave aditum ad libros Sacros tantum reſerailet, ma- b 2 jorem- joremque in ſingulis iis excutiendis operam poſuiſſet. J1O H. COSINI, Epiſcopi Dunelmenfis Angli, quid ferat Hiſtoria Scholaſtica Canonis S. Seripturæ Anno 16,; 7. & 1672. procaſa, tum & Johannis Eduardi diſeurſus de Jutoritate, Rylo & per- fectione librorum Vetéeris & Novi Teſtan enti, Londini, ſermone Anglico, editus in S. Anno 1693. dicere non habeo, cum nulla mihi lucubrationes iſtas perluſtrandi copia unquam ſit facta. Vnus itaque ſuperzſt JOH. EENRIC. HEI- PDEGGERVS, cujus ſi lucem aſpexiſſet Pharos Biblica, ſeu Introduttio generalis ad Scriptunam Vetoris & Novi 1 eFtamenti, in præfatione Enchiridii promiſſa, haberemus haud dubie in- ſtruétimnm Bibliorum apparatum, qui pro ſingulari Viri & eruditione & dexteritate nihil feciflet reliquum. Poſtquam vero omnis ejus ſpes cum Autoris obitu decollarit, Enchiri- dion tamen ille Bib icum egenrnaevi Anno 1691. Tiguri vulgavit, quo in brevem coëgit epitomen, quæ circa libros fin- gulos a'gionuvass vrα cenſebat. Sed præterquam quod divi- nam eorum dignitstem nec aferat, nec vindicet (quod qui- dem in Exercitationibus Biblicis poſthumis præclare perquam præſtitir) tum quoque errores haud leves, maxime in eitan- dis noſtræ Eccleſiæ Doctoribus committat, querum ſat pro- Hxum texuit indicem Vir Celeberrimus Thomas Crenius Ani=- madverſion Philol. P. II. p. 1ol. ſedgg. brevitatis nimium quan- tum ſtudioſus, multa filentio prætermittir dicenda, & in enar- randis capitum contentis copioſius, quam in examinandis librorum præcognitis verſatur, adeoque multa intacta, multa reliquit ſuperaddenda. —= Hinc itaque ſatis, opinor, apparet, nullam esdhuc in publicum proſtare ad Scripturam Hagogen, ita comparatam, ut remotis peregrinis, & ad rem non facientibus digreſſioni- bus, ea præciſe exponat, quorum cognitio aditum ad ſacra- rum tabularum lectionem & viam ſternit. Neque adeo abs 699 ) ( S⸗ abs re fore credidi, ſi adhibitis autorum, quos allegavimus, lucubrationibus, tum & conſultis præſtantiſſimis interpretum Commentariis ea brevitate, quæ lectori tædium abſtergerer, ea quoque copia, quæ ſufficeret inſtituto, introductionem adornarem. Quam dum non prelo, ſed auditoribus meis pPararem, varia interpellarunt „ eamque in ſententiam me demum induxerunt, ut quæ cum ingenti temporis diſpendio, nec exiguo ſphalmatum periculo in calamum dictanda vel de- ſcribenda erant, typis ſubj'icerem, communique ſacra operan- tium uſui deſtinarew. In qua ita verſatus ſum, ut infcri⸗ ptionem & nomenclaturam libri primo omnium examina- rem, mox de loco ac ſede, quam in Canonis codice tenet, diſpicerem, tum vero ad Scriptorem pergeremm, & in eo in- veſtigando Spinoſæ aliorumque retunderem Oνονοaνι. quibus nimiam libris ſacris novitatem affingendo, eorum ſimul ele- vant autoritatem. Poſthæc in argumentum libri & ſcopum inquiſivi, eumque dum a multis cum libri uſu conſundi vide- rem, ab utilitate ejusdem varia diſtinxi, & cumprimis lucu- lenter demonſtrare anniſus ſum, quo pacto ad Chriſtum totius Scripturæ nucleum, vel manifeſtis oraculis reſpiciant, vel tecte alludant finguli divini codicis libri. Hinc ad auto- ritatem eorum canonicam progreſſus, eamque cum interna Spiritus S. virtute quivis ipſe ſibi conciliet, argumentis externis & kar dibeawme“ conatus ſum ſtabilire, criminationibus Spi- noſæ, Simonii & aliorum, quibus dignitatem eorum convel- lere allaborant, profligatis. Tum quoque de Chronologia, quæ ad intelligendam Seripturam infigne confert momentum, paulo diſpexi curatius, eamque quoad licuit, ex ipſa Scriptura delineavi, in cæteris doctiſſimi Vſſerii ductum ſecutus, exce- ptis Judicum & Eſtheræ temporibus, in quibus ab eo diſce- dendum mihi erat. Tandem libri generalis ſubnectitur Parti- tio, & ſingulorum capitum contenta memoriæ caula in bre- b 3 vem vem rediguntur Tabulam & ſynopſin, quæ uno intuitu totius libri ſtructuram & ordinem ob oculos ponit. Ultimo tan- dem loco commentarios diverſarum ſubjeci religionum, iis- que formam ac editionis locum & annum addidi, ut eo ple- nius de iis conſtaret lectori. Hunc fere per omnia ſervavi modum tractandi, procul habens, quæ Exegeticæ aut Philo- logicæ, vel demum Polemicæ aut doctrinales erant, quæſtio- nes. Pariter quæ de affectionibus Scripturæ, integritate, im- munitate ab omni corruptela, de verſionibus item, de Maſo- ra & ſimilibus in Syſtematibus Theologicis, vel in b. Glaſſii Philologia & toties traduntur alibi, ſciens volensque præterii, ut ab inſtituto aliena. Deſiderare autem quis forte poterat, ut eorum, quæ circa Geographiam ſacram, circa pondera & menſuras, circa Reipublicæ Judaicæ faciem, pro temporum diverſitate diverſam, circa templi aut tabernaculi ſtructu- ram, circa veſtimenta aut vaſa ſacra, interpretibus crucem figunt, primas quoque lineas hic duxiſſemus. Sed mens non erat, falcem in alienam immittere meſſem, aut ea im- miſcere, quæ ad antiquitatem Judaicam vel ad ipſam ſpectant loeorum difficilium exegeſin, vel denique ad sναrτιuοαινοουοα conciliationem. Aliam plane & ſingularem hæc talia poſcunt tractationem- quæ in obſcuro ſita & explicata, vix integris voluminibus a doctiſſimis Philologis eruta ſatis & explanata ſunt. Adeat vero, qui de Geographia ſacra & antiquiſſima cognoſcere cupit, Sam. Bocharti Phaleg & Canaan, Frid. Spanhemii Geographiam Jacram & eceleſtaſticam Tom. I. Opp. ſtatim in principio obviam, plurimisque mappis Geographicis inſtructam, & Nicol. Sanſonii Geographiam ſacram, Clar. Cle- rici cura recuſam; qui de temporum ratione plura deſiderat, Joh. Seldeni legat de anno civili Judæorum, Auguſt. Varenii de annis Sabbathicis & abilæis gudæorum, & Nic. Mulleri de Jgudæorum anno lunæ-ſolari, & Turcarabum anno mere-Hunari tra-⸗ tius tan⸗ iis⸗ ple. Tri lo⸗ ſtio⸗ im- io⸗ ai erii, rat, t rum ctu- lcem nens im⸗ Ghant i/ cunt egtis Anati iſſima Frid. Opp. plicis Ce- gerat, aenii eri unuri lll⸗ 5) °ι (. rrackatus: qui de Feſtis, Joh. Jonſtonum, Joh. Meyerum, Theod. Thummium & Auguſt. Pfeifferum confulat, de Feſtis Judæorum ex inſtituto agentes. Vt quæ de facrificiis, riti- bus, templo, de nummis, menfuris, ponderibus & Pretiis nummorum, aliisque antiquitatibus prolixe & erudite diſſe- ruerunt viri docti bene multi, fientio nunc prætermittam. Ea enim omnia extra orbitam poſita, nec nobis cenſui tan- genda. De cætero vero in citandis autorum fuffragiis, tum demum verba ipſorum allegavi, cum vel a Veritate aberran- tes confutandi eſſent, vel aſſertionibus noſtris inſigne afferre rohur, vel clariorem affundere lucem viderentur: eum vero, qui multorum eſt, ſectatus morem non ſum, C librorutm ac nominum allegationibus integra folia compleant, iis zue neſcio quam leéctionis variæ ac eruditionis vanamn anrupemur gloriolam unum tamen & alterum e potioribus nominavi ut haberent lectores, quem adire & conſulere poſſint, ſic⸗ ubi ampliorem deſiderent informationem; tum & t ſen- ventiam meata eruditorum firmarem conſenſa; demique, ut per quos proſecerim, quorum uſus ſim ſuppetiis atque labore, grata ac memori mente, quod ingenui & Chriſtiani hominis eſle exiſtimo, hoc ipſo profiterer : Vbi vero producendi in aciem erant fententiæ alicujus vel primi autores vel aflertores, paulo in citandis eorum nominibus fui liberalior. =WIòM Sic perorata cauſa tractandique methodo, ſupereſt, ur, cur imperfectum opus, ejusque pars prima ſaltem in- lucem prodeat, ratio reddatur. Er per me ſane vel in ſcriniis deli- teſcere omnis hæc opella, vel pars hæc I. ſucceſſuras domi expectare, ſecumque una in publicum producere potuiſſet, ut integrum numeris ſuis abſolutum ſiſteretur opus. Sed cum inopinata negotiorum moles nuper in me devoluta Ho- rasy quæ Cæteris elaborandis & poliendis dicandæ fuerant, ſibii — e), OH e. vendicarit, & qued reliquum eſt, his ſuperaddere nunc non permmilerit; erant tamen, quæ editionem ſi non integri, affe- cti ſaltem libelli urgerent. Paranda enim Auditoribus erant exempla, quibus in Scholis noſtris Biblicis tamdiu uterentur, donec reliqua ſuccederent; & quod caput rei eſt, iis quo- que, quibus proxima peſt DEVM debetur a me pietas, red- denda erat temporis atque laborum ratio, & ſtandum pro- miſſis, quibus obſequia ipſis mea adſtrinxeram. Absque Bis fuiſſet, integrum omnino dediſſemus tractatum, in quo tamen, qua licuerit contentione atque ſtudio pergam, ut hanc propediem Pars II. quæ Poética eſt, eamque III. Prophetica excipiat, adeoque totum V. T. ſiſtatur illu- ſtratum. De Novo nondum conſtitui, experimentum prius hinc capturus, num Lectoris deſiderio juxta ac expeétationi reſpondeant noſtri conatus; quod ſi intellexero, ealcar mihi addetur, pari induſtria ad explicanda Novi Fœderis præcognita pedem promovendi. Quod ſupereſt, mecum habitare, meoque me metiri modulo ac pede didici, ut nec parandæ famæ, captandæque gloriæ aptum hunc laborem, nec omnium ſatisfacturum vo- tis præſumam. Cumque labi & in tanta rerum, multis re- tro Seculis a nobis difitarum, caligine hallucinari ab huma- na forte alienum non ſit, ab omni eum lapſu vix promittere auſim immunem. Quare modeſte & humaniter monenti- bus me non modo locum daturum ſancte polliceor; ſed & ſi habeant Viri docti, pii & verbi⸗ divini amantes, quæ ad opel- læ facere poſſint emendationem, rogatos, qua par eſt, obſer- vVantia velim, ut mecum benevole commuaicent, & in qui- bus Partes ſubſecuturæ ad lectorum commoda inſtrui queant felicius, benigne ſuppeditent. Quod ut in beneficii loco ſum habiturus, ita in ingratum illud aut moroſum, vel ſen- tentiæ præfracte tenacem ſe contuliſſe nunquam experientur. di ————————— Figu cum Dion Gant trodi Jlun 1 ſee danm Comn utie cign vel e⸗ Jaye rum Doch Otio, Voea cire⸗ tenen gun Gion Fisp eNe — C Mon erant entur, glo. ,led- pro⸗ bsde 1 u m, t e III. 1 illu. n prias Aationi⸗ Calcat Eederis metiri ndeque umn o⸗ leis ke⸗ huca- bittete onenti- ſed l opel⸗ obler. i gli. que eant. cii loeo el len⸗ erientur⸗ 9 ) o (6-. Si qui demum alto conatus noſtros ſupercilio deſpiciant, ea cumprimis de ratiene, quod non ad ſeculi morem novis opi- nionum portentis turgeant, ſed trito jam aliis tramite ince- dant, ii nec lectionem aut approbationem libri i invitis ſibi ob⸗ trudi exiſtiment, & id de me ſibi perſvadeant, non tam nova, quam vera me ſectari, & iis ſaltem pretium operæ ſtatuere, quæ ad ſacrarum literarum & ſtatuminandam autoritatem, & juvan- dam facilitandamque faciunt lectionem; iis vero Cri ticorum commentis plane non delectari, quæ vel meris nituntur conje- cturis, & tam facili repudiantur negotio, quam adſtruuntur, vel dignitatem ſacrarum literarum in diſcrimen adducunt, aut labis vel corruptelæ eis maculam adſpergunt. Demum vero ſtudioſæ Juventuti, iisque ſcripſiſſe me cogitent, qui vel a tanta libro- rũm ſuppellectile inſirucli non ſunt, ut varias mutuo conferre Doctorum ſententias in promptu habeant, vel eo non abundant otio, ut ſingulorum excutere opuſcula & ſententias ſub examen vocare poſſint, ſed paucis foliis comprehenſa cupiunt ea, quæ circa generalem ſacrorum voluminum præcognitionem ſunt tenenda. His ſi utilem me navaſſe operam, ſi eccleſiæ DElali- qua ex parte inſerviiſſe, ſi ad Scripturæ Sacræ expeditiorem le- clionem aliquid me contuliſſe intellexero, ſat amplum id labo- ris præmium ſtatuam, Deoque O. M. cujus omne iſtud eſt, quod exequimur, gratias decernam immortales. Qem tibi L. B. mihique propitium & ſoſpitatorem ex animo precor, Vale. CONSPECTVS CAPITVM. CA p. f. De Scriptura S. in genere pag. 1 CA p. II. De Veteri Teſtamento in genere 20 CcAA b. III. De Pentateucho ſive Lege Moſaica 38 CA p. IV. De Geneſi 55 CA PF. V. De libro Exodi 82 CA P. VI. De Levitico . 100 CAP. VII. De Numerorum libro 120 CAP. VII. De Deuteronomio 33134 CA p. IX. De Libro Ioſuæ 145 CA P. X. De Libro Iudicum De Del De De! Del De De! De! De 20 39 92 100 20 134 De Libro Eſtheræ S ) ( SEy⸗ CA p. XI. C A P. XII. De Libro priore Samuelis CA r. XIII. De Libro poſteriore Samuelis CA p. XIV. De Libro priore Regum C A r. XV. De Libro poſteriore Regum CA p. XVI. De Libro priore Chronicorum CA r. XVII. De Libro poſteriore Chronicorum De Libro Ruth De Libro Esdræ CA p. XIX. De Libro Nehemiæ CA P. XX. CAP. XVIII. 195 211 233 239 274 279 300 304 335 ℳℳ₰) 0% (28r. JZuvat pagellam vacuam b. WAl. TR ERI Sen, ornare Pigrem- mate, cui erx animo adftipulamur. BiEI9 noſter amor, dulciſſima BIBLIA, dia BIBLIA deliciæ, lautitiæque meæ! Divitias habeant locupletes, Regnaque Reges, Divitias habeam BIBLIA Sacra meas. BlBLIA ſemper amo, Sacra BIBLIA ſemper amabo, Caſtus amor Si Miœv, Sanctus amor BiS&Xιπ . Pevov erunt mihi BIBLIA, erunt eademque r Aρρo. Dulce erit in BI BLIIS vivere, dulce mori. CHRISTE, Tibi in BIBLIIS vivam moriardhde beatus, BIB LIA te ſaera habent, dantque doccntque ios. Sandte Liber, venerande Liber, Liber optimme, ſalve, 5 O animæ noler BIBLIA dimidium! Totum imo dicenda meæ ſacra BIBLIA mentis, CHRISTVM quæ datis, O BIBLIA noller amor! entis, . oſter 190. INTROD VCTIO AD LBROS BIBLICOS VETERIS TESTAMENTI. PARS I. Varia Bibliorum nomina g, I. Librorum in Canonico- butio S. 2. Codicis univorſi in Vet. & Nov, Teſtamentum bartitio G. 3. um capisis, CALVT I. De Scriptura Sacra in genere. Variæ Bibliorum verſioner & editione S. 4. Commentatorer Pontiſicii: Rabanus Maurur. Gleſſa interlinearie & ordinaria. Lyra. Paulus Burgenſir, Mattb. Doring. S. 5. Hugo de S. Victore. Hugode S. Charo, Guil. Eſtiur. Eman, Saa. Job. Steph. Menochiur. Jac. Tirinur. Yob. Ga- gnæut. Biblia magna. Biblia maxima c. 6. Jac. Gordonur, PFelicianus GCapito. Frane., Luc. Brugenſir. Anton. de Eſcobar 2 Mendoza. Corn. 4 Lapide. J. B. du Hamel! g. 7. Reformati: Joh. Calvinur. Franc. Juniur, Job. Piſcator, Biblia Herbornenſia, Ludov. de Dieu. Ludov, &g Jac. Cappellis Joß. Coccejur. Biblis Belgica. Sixtin. Amama. Jub. Deodatur. Sam. Mareſiur, Paul. Toſſanur. Hugo Grotius. Critici ſacri: Matih. Poli nopfir: eiusdem annotationes Anglico ſermone ſeriptæ in scriptu- ram 9. S. Lutberani: Lutberut., Ejurdem ab inſultilus Simonii vindi- catio. JBeb. Brentiur., Luc. Oſander. Biblia Vinarienſia g. 9. Dan. Cra- merut. Andr. Oſtander. Job. Quiſtorpius, Fbil. Henr. Friedubiur. Theod. Hachſpaniur. Abrah. Calovii Biblia Germanica; & illuſtrata Anti-Gro- tiana, Summaria Wiürtembergenſia. Sal. Glaſſii Enctiridion. Mich. Wal- theri Harmonia Bibl. Andr. Prückneri vindiciæ Bibl. Aug. Pfeifferi du⸗ bia vexata. Job. Sauberti obſervationer poſtbumæ g9. I0, A §. J. Va- &σ Apocryphos diſtri- Summari- — INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS — dnleeN e deri De Scriptu ) §. I. . unk fen za 8 in ge B aria ſacer codex ſortitus eſt nomina, apud Hebræos pa & ] Lppellet 6 EAN riter ac Chriſtianos ſcriptores. IIlis & PD lectio di- tbe citur ex Neh. VIII, S. doctrina, inſtitutio, cui Salva- tlogn toris congruit allegatio Joh. X, 34. XV, 25. 2 2 P, 2 ęR die . ſeripiuræ, ſcriptum, ex Exod XXXII, 16. Eui Yp Oi N ſel N R Joh. XIX, 37. & Toα ρσαμMον reſpondet appellatio ent⸗ Matth. XXII, 29. Joh. V, 39. 1 liber Domini ex Jeſ. “R XXXIV, 16. oz volumen, e Pſ. XL, S8. MhPD & 6PO t, ſanctuarium Domini, & domur ſanbtuarii, quam variæ Bibliorum edi- do Kol tiones in fronte titulum gerunt; ρ† ſeripturæ ſanétitatir, ⸗ quod Apoſtolus per sα νραααιτ 2. Tim. III, 15. & pa ραας ανας & ſolen reddidit Rom. I, 2. VA5&h o libri ſanétitati: N REY Docdeh viginti quatuor ſcil. Hbri, uno ſyſtemate comprehenſi: allegorice quo- tiamn,5 que 92 Sponſa, ob eximiam, qua gaudet, perfectionem ſalutatur. P lit, 4 proprie quidem finem verſiculi, & metonymice ipſum verſiculum; ſed- uutſi & per ſynecdochen univerſam Vet. Teſt. ſcripturam deſignat, unde y Hinuj R8 Eliæ Levitæ Doctorem Biblicum notat. De ſingulis v. Hottinger. gni heſaur. Phil. Lik. I. cap. 2. Se &. 3. P. 55. A4. Chriſtianis tritiſſimum vo* Proben DiXιπ Bibliorum nomen eſt, nen tam ex Syracidis Prologo, quod vult Menochius, quam ex Græcorum Patrum uſu, Chryſoſtomi cumprimis, eui perquam frequens eſt, petitum. Porro ια nραρονσι◻αααεH n 14. in ria ſeripta libri ſacri adiunt; Codex Dei apud Anguſtinum in Eſ. LXIII. ſilexne Inſtrumentum apud eundem, & Tertullian. ib. de pudic. c. X. & contra Mar- dunt; tibn. Iib. 4. «3 denique nοα—srula, autoritate Pauli nuncupatur Gal. VI, Dei ann 16. Phuil. III, 16. Conf. Rivetum ſagog. c. I. Lo. II. Opp. p. 553. Suicer. 1 heſ. Viium el Eeccleſ. ſuis H. &, quod ad canonis appellationem attinet, Virum IIluſtr. n ege Petr. Dan. Huetium demonſtr. Evang. Prop. IV. p. 33. §. 1. Einei re II. Lonih D. Kribu- Et hæc poſtrema quidem Canonis denominatio perpetuo eccleſiæ di⸗ n no in i uſu adeo Scripturæ eſt apprepriata, ut genuini ejus primæque autoritatis yos Cano libri a ſecundariis, qui Apocrypéi ſunt, hac nomenclatura diſcernantur. Ut- noleg nico & A. ut enim Patres nonnulli eccleſiæ, cumprimis Occidentalis, Apocryphos nonmin bocrypb. quoque libros, ſacros interdum dixerint, divinos & Canonicos; ingen- ſolere tem tamen, quæ inter utrosque intercedit, autoritatis differentiam hac anvο rr0s pr. leltio (i. cui Salya. „ 2 at Ppellatio i ex el. rumn edi- mulkitatin, alag rice gno. Uum; ſech unde y Hottinger. mum v071 uod vult npöinis, Aumenti. NLNII. utra Mar- turCal Vl, cer. Ilf. umn Multr. 90 eeclefte. Autoritati untur⸗ Ur⸗ poelſphos 05; ingen⸗ entiam lac ð 14. in Vetus & Novum Teſtamentum diſpeſcitur. Non ſenſu legali, qua- d VETERIS TESTAMENTI. P. I. Aauveokovia eos haud ſuſtuliſſe, probe obſervat b. Gerhard. Exeg. Loci 3 De Scriptu⸗ ra S, in ge-⸗ de Script. S. J. 107. Quin primam potius & per multa ſecula continua- nere, tant fert ætatem diſtinctio in libros usαανoιινιαενιͤ in canonem adſcriptos, & c*Hovwvaßbs,8&ρ tra canonem conſtitutos, Athanaſio in Synopſi, aliisque Pa- tribus uſurpata, quibus canon tunc librorum ſacrorum collectionem & ca- talogum notat, legitimo ſynagogæ vel eccleſiæ conſenſu determinatum & comprobatum. Hinc & 4α v νıιςιαι .εν„ιροι Concilio Laodiceno ſunt libri, puhlica eccleſiæ autoritate in canonem non recepti, cum Can. 59. ita de- cernit: Srt & eα ιαιτααεπιο ααMπ Aναρο 7τασ Sα ααiαι Sεα; 9νσεαι OaHειρι. à„&æ‚†km¹äl.»hie v& ανννιαι τς τι„αομμυN 1α αn.οαιι dο ονι ung' quod non oportet privatos Eſalmos in Eccleſia legi, nec libros non ca- nonicor: ſed ſolos canonicos Vet. & Novi Teſtamenti, qui ſequenti Can. 60o. ſigillatim recenfentur. Duo quippe ad canonicum Scripturæ librum aunearà Lheeologi requirunt: Ozoxvevziav nimirum z. Tim. III, 16. & ſolennem ad perpetuum normantemque eccleſiæ uſum deſtinationem. Unde Damaſcenus lib. IV. de ortbodoxa fide c. Iö. apocryphos, v. g. Sapien- tiam, Syracidem &c. a canonicis diſtinguens, eraoéot us* αα⅓ ο in- quit, «X ga aραα ατταο 8Sαοαα s* /, Hα, pulchri quidem & bonzſti (hi libri ſunt) ſed non numerantur (inter canonhiços) neque pone- bantur in arca quod, quando ab autoribus ſuis eceleſiæ offerebantur, digni olim habiti non ſint, qui cum reliquis canonicis, ab eccleſia ap= gtn olim ! 3 4 ccleha ap. probatis, in arcam eccleſiaſticam reponerentur. III. Canonis porro univerſi ſyſtema, divina Pauli autoritate 2. Cor. III, 2) in Vetut ſi lex nova in N. T. proponatur, quod Papiſtæ juxta cum Judæis conten- dunt; nec fœderis reſpectu, quan in V. T. legale, in Novo Evangelicum Dei cum hominibus pactum proponatur, quod Auguſtino aliquando viſum eſt in expeſit. Epiſt. ad Galat. I. IV. Opp. p. 347. Vt enim V. T. non tam legem ipſam & pactum legale, quam diſpenſationem iliam divinam Eirca religionis & politiæ Iſraeliticæ diſpoſitionem deſignat; Novum non ipſum pactum gratiæ, ſed diſpoſitionem divinam circa novam do- Gtrinæ Evangelicæ adminiſtrationem & promulgationem per totum or- bem novis ſacramentis ſancitam, obſervante b. Calovio Bibl. Illuſtr, Pproleg p. 2. & omnino ad Ebr. V1II, 13. T. IV. p. 1255. ſq ſignificat: ita non minus in libris V. T. de foœdere Evangelico, quam in libris N. T. de foœdere legali agitur & docetur. Unde idem Auguſtinus lib. 3. contræ A 2 dug, . Te⸗ ſtament. ra S. in ge.- nere, A ffectio- nes. Verſiones & Editio- nes, De Seriptu- 4 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS. duat epiſtolas Pelagii, ut & lib. XX. de Civ. Dei cap. 4. Moſaica & pro- phetica usque ad Johannem ſcripta, rectius Vetur Inſtrumentum, pariter ac Evangelica & Apoſtolica ſcripta Novum Inſtrumentum verius quam Teſtamentum dici cenſet, quandoquidem utraque de utroque Dei teſta- mento agant. Sola itaque temporis ratio hic loci habetur, quatenus Vetus Teſt. chronologice tempora eccleſiæ ante, Novum tempora poſt incarnationem Chriſti denotat, & Johanne baptiſta limite utrumque diſterminatur. Libri proin V. T. illi ſunt, quos Moſes & Prophetæ ante natum Chriſtum; libri vero Novi Teſt. illi, quos Evangeliſtæ & Apoſtoli poſt Chriſtum in carne exhibitum conſcripſerunt. Hinc alibi denuo Au- guſtinus, Teſtamentum Vetus de Chriſto exhibendo, Novum de exhibito agere; Novum in veteri latere, Vetus in Novo patere, aſſerit. Confer. b. Carpzov. Diſp. in 2. Petr. I, 19. ſq. cap. II. Aph. 3. p. 795. & b. Schrœder. de principio Theolog. Sect. I. qu. 9. I0. b. 69. ſqq. Patrum vero in hæc duo Teſtamenta allegorias citavit Gerhard. Diſpp. ſagog. I. c. 4. J. 3. Quæ nunc de divina Scripturæ inſpiratione, Canonis porro inte- gritate, textus originalis authentica dignitate, aliisque, quæ Scripturæ ſunt, affectionibus proferri in medium poſſent, ad Syſtemata Locosque Theologicos pertinere, nec adeo hujus loci eſſe exiſtimamus. Propius forte ad inſtitutum noſtrum accederet, ſi varias Bibliorum verſioner, ac quid de ſingulis ſentiendum, & editioner, ac quid in ſingulis præſtitum ſit, recenſeremus: ſed verendum, ne ſic in limine ſtatim dicendorum obruamur copia, & poſt Homerum Iliada ſcribere aggrediamur, cum Viri doctiſſimi tam copioſe in hoc argumento, tamque verſati ſint ſoli- de, ut ſpicilegio vix locum reliquiſſe videantur. E multis nominaſſe ſufficiat Joh. Henr. Hottingerum, qui Bibliothecarii Part. Il.tot. de Biblio- rum authenticis exemplaribus, tam MSCtis quam impreſſis, de Poly- glottis, de variis in vernaculas linguas translationibus &c. & Téheſauri Phil. L. I. cap. 3. p. 249. ſq4. de paraphraſibus Chaldæis, Syriacis, Arabi- cis, Perſicis, Græcis ac Latinis de induſtria agit; Brianum porro Wal- tonum, Anglum, qui Prolegom. in Biblia Polyglotta I V. V. IX. X. XI. XII. XIII. XIV. XV. XVI. in verſiones Bibliorum Orientales, tum & in Vulga- tam Latinam paulo curatius inquirit: & e noſtris b. Chriſt. Korthol- tum, qui tract. de variis Scipturæ editionibur Kilonii 1656. edito, de ver- ſionibus, Chaldaica c. 3. Syriaca c. 4. Græcis C. 5. LXX virali c. 6. Latinis in genere c. 8. Vulgata Latina c. 9. 1I4. Latinis aliis c. 75. Samaritana c. 16. Ara- ☛ — — — Arabica Pgybta nica c. 25. Slecica, Livonica rat. Del. D.D.o eſt, gvol Biblicis, Conrege Prefecus re ellitien Chriſt. lipl. bre kolyglot tina: P. Romanen Saxonie tabrica, Mixteca eclitione 40 editi MSCtor⸗ loco exl natas, & I Obleryer rum enn Dexade tereamn comme Mamus Archi ſim der Vero in — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 5 — . — De Scriptu- npro⸗ Arabica & Turcica c. IJ. Ethiopica c. 18. Perſica c. 19. Armenica c. 20. ra S. in ge- n,Partet ägyptiaca ſ. Copta c. 21. Italica c. 22. Gallica c. 23. Hiſpanica c. 24. Germa- nere. ins an nica c. 25. Belgica c. 26. Britannica ſ. Anglo-Saxonica c. 27. Danica c. 28. Deiteli. Suecica, Finnica, Lappica, Islandica, Gothica c. 29. Polonica, Lithuanica, QAuatenm Livonica, Ruſſica c. 30. Bohemica, Hungarica, Slavonica c. 31. erudite pero- pon otkt rat. De b. Lutheri verſione Germanica integram contexuit biſtoriam Magnif. rumgue D. D. Joh. Friedr. Mayerus, Hamburgi An. er. editam, ultra quam vix hete ante eſt, quod deſideres; adjecta diſſertationum de translationibus Bibliorum Apoſtoli Germanicis ante Lutherum, ſive editis, ſive ineditis, & de notis veterum enuo Ar. 1 Biblicis, mantiſſa. Demum nuper admodum jJacobus le Long, Pariſin. exhibito Congregationis Oratorii D. J. Sacerdos & Bibliothecæ domus Pariſienſis Conferb. Preæfectus, Bibliotbecam sacram ſ. Syllabum omnium ferme Sacræ Scriptu- chrcedet. raæeditionum ae verſionum ſtupendo ſane labore conſtruxit, a Viro Clar. hec ddo Chriſt. Fried. Bornero, S. Th. D. & humaniorum literarum in Acad. Lipſ. Profeſſore P. auctam, notisque illuſtratam. Cujus P. I. c. I. Biblia Polyglotta, e. 2. Biblia linguis Orientalibus edita, c. 3. Græca, c. 4. La- Orro inte⸗ 1 tina: P. II. c. 5. Gallica, c. 6. Italica, c. 7. Hifpanica, c. 8. Biblia linguis Eripture PD Romanenſibus exarata, c. 9. Germanica, c. 10. Danica, Suecica, Anglo- locoice Saxonica, Anglica, e. I. Slavica, C. 12. Islandica, Wallica, Hibernica, Can- opin tabrica, Lithuanica, Finnica, Lapponica, Hungariea, Cc. 13. Mexicana, rlmnen A Mixteca, Virginiana &c. ſecundum varias, quibus in lucem Prodierunt, Prſimm editiones recenſentur, adjectis haud raro οι & obſervationibus Cetdorun ad editionis hiſtoriam aut indolem ſpectantibus. Codicum præterea ur, ranmm MSCtorum, quotquot hodie innotuerunt, indicem locupletiſſimum ſuo Rlal loco exhibet: tum etiam Concordantias Biblicas variis linguis concin- dnink natas, & variantium lectionum Syllogas opus laborioſiſſimum fiſtit, „debibioo. . V. ,debellt. In univerſa Biblia non tam prolixos commentarios, quam notas & Commen⸗ Teſun obſervationes conciſas doctorum virorum induſtria nobis dedit. . Quo- tarii & an- cb, Arabi- rum eruditam recenſionem D. D. Mayerus inſtituit in diſſertationum notationes, rro Wil⸗ Decade, cui Bibliotbecæ Biblicæ nomen fecit. Hos inter, ut Patres præ- III. I. tereamus, quorum nullius integer in omnes utriusque Inſtrumenti libros ein ulgr. commentarius ad noſtram transmiſſus eſt ætatem, primo loco nomi- Dp. Ponti- h orhno- namus RABANVM MARVM, Abbatem primo Fuldenſem, poſt fcierum: . n dexrer. Archi-Epiſcopum Moguntinum, ſcriptorem ſeculi IX. cujus in univer- in, Prds ſan Scripturam commentarii lucem nondum omnes adſpexerunt, MSCri et 16 verxo in Bibliothecis latent inediti, quorum exactum dedit catalogum ita n. A 3 Nic. De Scriptu- 1a 8. in ge- nexre. 6 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Nic. Serarius Moguntiacar. Rerum Lib. IV. p. 6z1. /. Sequitur GLO SSA, tum interlinearit, in obſcuriorum ſaltem vocabulorum explicatione hæ- rens, & Anſelmo Laudunenſi, Doctori vergente XI. & ineunte XII. ſec. florenti vulgo adſcripta; tum ordinaria, amplior paulo & ex variis an- tiquis Doctoribus collecta, eaque juxta Guil. Cave eidem Anſelmo, juxta alios vero Walafrido Straboni Monacho Fuldenſi, Rabani Mauri diſcipu- lo, ſec. INX. ſub Ludovico Pio inclareſcenti, accepta ferenda. Excepit utramque NICOLAVS de LYRA, ex Lyra Normanniæ vico oriun- dus, Ordinis Minor. S. Franciſci frater, A. C. 1340. fato functus, qui in Scripturam univerſam Poſtillas perpetuas, in quibus ſenſum literalem, ad- hibitis ſæpius Rabbinorum obſervationibus & gloſſis indagat; præterea quoque Moralia poſtillis, quibus urplurimum junguntur, paulo prolixio- ra reliquit. His PAVLVS de S. MARIA, ab Epiſcopatu, cui præ- erat, BVRGENSIS dictus, ex Judæo Chriſtianus, addrtiones notabi- lIer adjecit, quibus Lyrani Ariſtarchum agens, plurima ejus loca ſæpe non infeliciter ſůb cenſuram vocavit. Contra vero cum Lyrani in ſe patro- cinium cauſamque ſuſcepit M ATTHLEVS DORING, vel ut aliis audit, DORNIC, Saxo, Ordinis Minorum frater, replicas Bur- genſi opponens, auſu tamen feliciore quam ſucceſſu. Singulorum ho- rum labores (Rabano Mauro excepto) textui Vulgato juncti, ſex pro- dierunt tomis in Valle Engadi S. Engethal A. MDVIII. Conrade Leon- torio procurante, qui peculiari tomo, eoque VII. repertorium Alpha- beticum ſententiarum præſtantium, ex gloflis atque commentariis di= Gis colletarum addidit. In ſingulis quid defiderari poſlit, prolixe ſa- tis monuit Rich. Simonius Hiſt. Crit. V. T. L. Iil.: cap. Xl. p. 414. 144. VI. . HVGO de S. VICTORE, natus Comes de Blankenburg, poſt- ea Canonicus & Abbas in cœnobio S. Vicoris (unde ipſi nomen hæ- ür) ad muros Pariſ. Ordinis Auguſtini, ac propter excellentem doctri- nam Didafcaluz, & ob aſſiduam Auguſtini lectionem & imitationem lin- gua Augiſtini. item Auguſtinus alter dictus, ſuam in explanandis Scriptu- ræ& libris quamplurimis operam haud infeliciter collocavit. Extant in- ter Opp. ejus Pariſiis An. I525. & Venetiis An. 1588. excuſa, tomo primo de ſeripturit & ſeriptoribur ſacris prænotationer: annotationei elucidato= riæ in Pentateuchum, Judices, libros Regum ac Pſalmor aliquot: in Eccle- ſiaſten Bomiliæ 19. annotat. elucidatoriæ in Tbrenor, Joolem & Abdiam: annotatione- elucidat, allegorisrum in totum V. I. exceptit Prophetit 5 li- rif e liverli VideSin⸗ brardum ſeptem t borumle Procul GVII.B Proleſtor ſiunns, hur in tiſinos en ſaolucy 4 nin, gue niudi⸗ ehiitr in Mentum; Vie-Res eninlo neſin I iſienſt ſaltem i bis tame riſenſis Generali magnifia kiiis — 105 4, Ntoneheæ- eNIl ſec. Variis i- mo, uxta i Eileipu- Excepit ico oriun- 1, gui in ralem, ad⸗ Ppretere prolirio⸗ , uipre⸗ er notali⸗ 1ſepenon 1le pao- 6, vel u Mau bur- lorum ho- ſer ro⸗ tado Leon- mn Apha prolise ſa⸗ A. hburg, polt: nomen he⸗ tem Gockil⸗ ionetn ,n⸗ loCrihtl⸗ PExtant in- omo plinn lueiluli⸗ Gtin bale 5AMm. Pleti 9 1. f ria, quæ ad inſtitutum faciebant, ſed dubia & obſcura reſecans, ex Poſſevi= VETERIS TESTAMENTI. P. I. 7 SSõä .- De Scriptu- bris apientialibts: annot. elucid. allegoriarum in quatuer Evangel. an- ra S. in ge= notatianet literaler && quæſtiones in Epiſiolar Pauli. H V GO de S. C HA-= Rere- RO, alias de S. THEODORICO didus, natione Burgundus, Ordi- nis Prædicat. Presbyter Cardinalis Tit. S. Sabinæ, An. 1260. defunctus, edi- dit in usiverſum Scripturam Commentarios juxta quadruplicem ſenſum, Sebolaſtico i. e. brevi ſermone abique allo fuco ſecularit eloquentiæ, ait Poſſevinus in Appsrati S. p. 770. In Pfalmos ſeorſim ſcripſit; quanquam incertum & ſub judice adhuc lis ſit, an illa in Pſ. commentaria Hugonis ſint, an Alexandri Alenſis? Prius d. l. affirmat Poſſevinus. Primus por- rO Concordantiarum Biblicarum inventor vulgo creditur, quas cum Conrado Alberſtadio Monacho, conjunctis quingentorum Monachorum e diverſis cœnobiis operis, in Alphabeticum ordinem digeſſit & collegit. Vide Sixt. Senenſ. Bibltoth. §. lib. 1V. p. 254. Calviſ. ad A. C. 1240. Gene- brardum ad A. C. 1254. Opera ejus omnia in univerſa-Biblia V. & N. T. feptem tomis Venetiis recuſa ſunt in fol. I600. quibus To. 8. rerum ac ver- borum locupletiſſimus index acceſſit. Majorem tamen eruditionis laudem Procul dubio meretur in annotationsburs in diſiciliora loca totius ſeripturæ GVIL.ESTIVS, Duacenſis Academiæ Cancellarius & Primarius Theol. Profeſſor, qui An. 1613. vivis exceſſit; porro EMANVEL SAA, Lu- ſitanus, Soc. Jeſu Theologus & in Urbe Profeſſor, brevioribus notationi- bus in totam Scripturam, quibus Ebræos & Græcos potiſſimum idio- tiſinos explicare annititur, gaudent brevitate: accurate autem ſeligen: & ſuo loco deſponens e Patribus atque Gloſſa tum interlineari, tum ordina- ni judicio Appar. s. p. 603. JO H. STEPHAN. MENOCHIVS Jeſuita in ſeboliis. ſ. brevi explicatione ſenſus literalis in utrumque Teſta- mentum; JACOBVS TIRINVS Jeſuita & Collegii Antwerpienſ. Vice-Rector, in brevi && nervoſa totiui Scripturæ explicatioze, quam ta- men in locis controverſis ex merito caſtigavit Sam. Mareſius in Anti- Tiri- no ſuo; & 1O H. GAGNÆ VS, Doct. & Cancellarius Academiæ Pa- riſienfis, qui quamquam non in univerſum codicem S. ſed in epiſtolas ſaltem Apoſtolicas & Apocalypſin animadverſiones conſcripſerit, no- bis tamen hie loci prætereundus non eſt, quod Jvannet de la Haye Pa- riſienſis Lector, Concionator Regius, & in Gallia Minorum Procurator Generalis, eundem ſuperioribus quatuor ſuo loco adjecit, opusque ſatis magnificum, quod BIBLIA MAG NA inſcripfit, quinque tomis Pariſfüs A. 1643. ex integris dictorum interpretum commentariis conſar- Einayit. De Scriptu . 1a 8. in ge⸗ ners. 8 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS cinavit. Uſu longe infigniori, quam quem altera ejusdem de la Haye collectio præſtat, An. 1660. ſub tit. BI BLIORVM MAXIMORVM, noO- vendecim voluminibus in lucem protruſa, in qua omiſſo textu authenti- co ſola Vulgata exhibetur, ita tamen, ut cuilibet commati verſiones Ori- entales non modo, ſed & Slavonicam, Gothicam, Italicam, Hiſpani- cam, Gallicam interdum, in Latinum idioma translatas ſubjiciat, easque cum textu Vulgato contendat, tandemque Lyrani, Eſtii, Menochii, Tiri- ni & Gagnæi annotationes ſubjungat. Cujus ſumptuoſi licet, at ſterilis ac jejuni omnino operis quis ſcopus, qui nævi ſint, accurate delineat lau- datus D. Kortholt. . l. cap, 31. H. 13. /44. b. 355.: . Confer etiam Rich. Simon. c. 1. e 417. VII. Præter ſupra didos IACOBVS GORDONVS Jefuita, To-= loſani & Burdegalenſis Collegiorum Rector, commentaria ad ſenſum li- teræ in Biblia univerſa conſcripſit: opus in tres tomos diviſum & Lute- tiæ Pariſiorum excuſum An. 1632. In notis geminum præfixum ſibi ſco- pum habet: primo, ut oſtendat, quis ſit literæz germanus ac dogmaticus ſenſus, quem myſtieo longe anteponit; deinde, ut Hæreticorum, quos vocat, & Novatorum corruptelas retundat, omniaque ad Catholicum ſenſum revocet. In quibus ita verſatur, ut ad nonnulla loca ſatis ſit copieſus, e contrario vero capita bene multa vix paucis verbis illuſtret, vel ſicco prorſus pede prætereat. Ad hæc de verbo Dei & librorum Ca- nonicorum variis editionibus, Ebraica, Græca, Latina, ad ſinem V. T. ex inſtituto agit: ad initia vero librorum æαει* XαπMα ſ. hiſtoriæ ſacræ cum regnis rebusque geſtis profanis collationem inſtituit; tandemque opus totum tabulis Geographicis & Chronologicis paſſim exornat. Vindi- cias potius quam commentarium exhibet FELICLANVS CAPITO- NVS Narnienſis, & Ord. Servorum Archiepiſcop. Avenionenſis, in explicationibur Catbolicie Locor. fere omnium Veteris ac Novi Teſtam qui bur ad ſtabiliendas hæreſes noſtra tempeſtate abutuntur Hæretici, ut titulus habet, per Gaudioſum Floridum, Servitanæ familiæ Theologum, autoris- que alumnum in tres partes digeſtis, eodemque curante primum in lu- cem editis Venetiis in fol. A. 1579. poſtea Coloniæ A. 16056. recuſum hoc o- pus eſt ſub rubr. Promptuarii Sacri, continentis utriurque I'æſlamenti præ- cipuorum locorum explicationer, quibus bæretici abutuntur. De FRAN- CISCO LVCA BRVGENSI, Theologo Lovanienſi & eccleſiæ Audomaropolitanæ Decano, eo minus in præſentiarum attinet dicere, . quia — — gianot⸗ pariuntia mn0M. C adeo m 1ONII S murt⸗ An. 166,. commune Haud du C0 RN inRoman que Teſt t & P Morte An hibirnsfua Pariſiss a ribus not feſſor Re nübus, e, Tomisll notatione ſed eam ur in Pallo lon Omiſis in erk Godorun ſo Uen⸗ Ugument Iuarumm Hehrici ma n ec isque Aurtadl Küur⸗ Openisdnn Rrapluam — — He Mno⸗ lthenti. lesOi⸗ libeni⸗ eipe li,Tiri⸗ ſterilis eatlan- n Bich ita To⸗ ſun li⸗ & Lute- ſlbi ſo⸗ naticus 1, quos olicum ſaus ſit ilultret, rum Ct. V. T.ex re cum le oPs Vindi⸗ APIIO. enſis, in amn qui⸗ Utticulus ,autotis⸗ Im in lu⸗ mn hoco- entipra⸗ FRAN eccleſie 4 Cicere, guin adeo multam fextui S. lucem, meo quidem judicio, foœnerantur. A N- ribus nominandus cumprimis eſt I. B. du HAMEL, Presbyter & Pro- operis duæ adjectæ ſunt tabulæ, una quæ Chronologiam, altera quæ Geo- graphiam ſacram complectitur univerſam. 4 . VETERIS TESTAME NTI. P. I. 9 . De Scriptæ. quia notationes ejus Criticæ in libros Sacros utriutque teſtamenti, quibur ra S in ge- variantia diſerepantibur exemplaribur loca ſwummo ſtudio diſcutiuntur, To= nere. mo N. Criticor. Anglicorum (edit. Francof)) integræ exhibitæ, haud TONIVS de ESCOBAR & MENDOZA commentarios literales & morales in V. & N. T. IN. Tomis ſtruxit, Lugduni tribus voluminibus An. 1667. editos, quibus tamen non tam ſenſum explicat, quam locos communes ſuppeditat, exiguam forte interpreti ſacro opem laturos, Haud dubie in oraculorum ſacrorum expoſitione anteponendus ĩpſi eſt CORNELIVS a LAPIDE Belga, primum in Lovanienſi, tandem in RomanoS. I. Collegio Sacrar. literar. Profeſſor, qui in omnes utrius-⸗ que Teſtamenti libros ſatis copioſos edidit commentarios, Jobo dunta- Xat & Pſalmis exceptis; quos tamen etiam in deſtinatis habebat, niſi morte An. ætatis71. Chr. 1637. præventus, cœptam pertexere telam pro- hibitus fuiſſet. Tomis XII. iteratis ſæpius vicibus Antwerpiæ, Coloniæz, Pariſiis ac Lugduni recuſa ejus Opp. lucem adſpexerunt. Erecentio- feſſor Regius Pariſienſ. qui Biblia S. vulgatæ verſionis ſelectis annotatio- mibus, ex optimis quibusque interpretibus excerptis illuſtrata, Pariſiis Tomis II. in fol. An, oé, evulgavit, Autoris itaque ingenio non an- notationes ipſæ, quas aliunde ſe mutuatum in præfatione ultro fatetur, ſed earum ex optimis Commentatoribus congeſtio & delectus deben- tur, in quo mediam inter ſcholia plus ſatis contracta, & Commentarios paulo longiores viam inſiſtere cupiens, difficiliora ſaltem loca expoſuit, omiſſis quæ obſcuritate non laborant, diſerepantesque Autorum, ſicubi in diverſum abeunt, ſententias breviſſime recenſuit; curioſas vero, quæ doctorum exercent ingenia, circa textum diſſertationes, ab inſtitute ſuo alienas, habuit procul. In limine cujusque libri Autorem, ætatem, argumentum exhibet. Prolegomena IV. abſolvuntur diſſertationibus, quarum prima de Scripturæ autoritate & integritate; ſecunda de textus Hebraici antiquitate, autoritate, integritate & mutationibus, quas ex Ro- manæ eccleſiæ ſententia eſt expertus; tertia de verſionibus, LXXvirali, alüsque Græcis, de Syriaca & Chaldaica, & Latinis ac Vulgata inprimis; quarta de ſtylo & charactere Seripturæ S. iisque, quæ ad multiplicem Scripturæ ſenſum & varias exponendi rationes ſpectant, diſſerit. In calce B8 VIII. De Scriptu⸗ ra 8. in ge- Iere. 10 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS VlIII. Reformatorum agmen dux gregis IO H. CALVINVS ducit, Roeformato Paſtor & Sacrar. literar. Profeſſor Genevenſis, qui exceptis libb. Judi- Fa m. cum, Ruth, poſteriore Samuelis, utroque Regum & Chronicorum, Eſthe- ræ, Nehemiæ, Esdræ, Proverbiis porro, Eccleſiaſte, Cantico & Apoca- IypG, reliquos omnes ita interpretatus eſt, ut Geneſin commentario il- luſtrarit, reliquos IV. Moſaicos in harmoniam redegerit; in Joſuam, Pſalmos, Jeſaiam, Johannem Evangeliſtam, Acta, omnesque N. T. epi- ſtolas commentarios; in priorem Samuelis & Jobum homilias; in XII. prophetas minores, Jeremiam, XX. Priora capp. Ezechielis, atque Danielem prælectiones ſtruxerit; Evangeliſtas demum 3. priores in harmoniam rurſus diſpoſuerit. Quæ omnia in Operum Calvini edit. Genevenſi An. 1I617. Tomos V. in nitidiſſima Amſtelodamenſi autem An. 1667. tOmos VII. priores conficiunt, quibus in utraque editione duo adhuc tomi didacticorum & polemicorum, aliorumque opuſculorum accedunt. Poſt hunc FRAN CISCVS JVNIVS, Theologiæ & Ebrææ Linguæ Profeſſor primo Heidelbergenfis, deinde Lugdunenſis, brevibus ſed eruditis ſcholiis uni verſa Biblia, a ſe atque Emanuel. Tremel- lio juſſu & autoritate Friderici Electoris Palatini, in Latinum translata, illuſtravit: interpres Scripturæ Scaligero tantus viſus, ut ab Apeſtolorum temporibus parem Theologum bactenurnullum viderit ſeculum, referente Thoma Gatakero Cinni L. II. cap. 9. Opp. p. 3/5. qui ibid. Eduardi Livelæi in præfat. ad annotationes in Prophetas quord. minores ſententiam allegat: Tremellio Junio qui multa deberi negat, næ ille aut judicii epers, aus invidus eſt. Obſervarunt tamen eruditi, Junium in ſingulis fere im- preſſionibus multa immutaſſe, ita ut poſtrema Bibliorum ejus editio a prima innumeris in locis plurimum variet. Eandem porro plus vice ſimplici caſtigavit JO HA NNES PISCATOR, Philoſophiæ ſacra- rumque literarum in ſchola Herbornenſi Profeſſor, qui novam Scriptu- ræ verſionem Latinam, ad eos libros, quorum Junio-Tremelliana ipſi non probatur, adornavit, eamque aalyſi Logica, ſiboliss & obſervatio- nihni lororum doctrinæ e ſingulis capitibus deductorum inſtruxit, quibus à Matth. Polo elogium meruit, ut ſebolia Piſtatoris acuta ſape & ſalida eeτατπ1ſe eſſe fateatur præfat. ad T. i. Syne, ſ. Crit. Germanicam porro verſionem novam, juſſu & auſpiciis Johannis Comitis Naffavienſ. idem Piſcator contexuit & evulgavit, ſingulisque capitibus difficiliorum loco- zum fuccinctam explicationem pariter ac uſus practicos ſubjunxit. Quæx P iſca- — liſcaueri mat b.) nove ill na(. Ccomumu ſt inlken uo ſbi 1t. Hexori berdeut ſen; der des Ch⸗ bepdean in 440 A ſure ol niſchen⸗ Nenſibus LVDO Gerk,. lckyine erulliti Iabum Korum Utrinsqn T2. ceſſenit8 1400 dwe & kelorde ſt. lateutht Aſervan emit, fiun in Meutar, Guct . udi. Eſthe- Apocr. tatio i. ſoſnam T.epi- ; in 5 atqne Ores in ni edit. ein An. ne duo dulorum ogie & nnenſi, Tremel- ranslata, lorum ekerente iLirelei aleget: erl, Aut fere im- ecitio 2 us vice ie ſacri⸗ deriptu . lunn inſ ervatis⸗ it quibus mn porto enl idem um loo- Vi. Qur i. Gerh., Joh. Voſſii Harmon. Paſſion. L. II. c. 5. p. 305. elogio, prebitate & — N 7 — VETERIS TESTAMENTI. P. lJ. n — De Scriptæ- Piſcatoriana Biblia ſcatere vitiis & blarphemiir & erroribus infinitit, affir- ra S. in ge- mat b. Menzerus T. Il. Gieſſenſ. Diſp. XV. H. be p. 5. neque aliud fuiſſe nere. novæ illius trantlationir publicandæ conſilium, quam ut dogmata Zwinglia- na & Calviniana longe lateque diſeminarentur. Univerſis Bibliis (quæ communi nomine HERBORNENSIA appellantur) geminus acceſ- ſit index, multo laboris & temporis impendio a Piſeatore compoſitus, a quo ſibi caveant juniores, monet b. Hülſemannus Metbed. Studii Tbeolog. p. 256. ob corruptelas ſingulis ferme vocibus ſtudio affictas. Huie Piſcatoris labori cenſuram oppoſuit Paul. Röderus, ſub rubr. Biblia neu verdeutſcht, von dem Calviniſten Johann Piſcatorn und ſeinen Gehuͤlf⸗ fen; der gemeinen Lutherſchen entgegen gehalten, und nach dem Grund des Chriſtlichen Glaubens und der fuͤrnehmſten Haupt⸗Sprachen, beyde auf die Probe geſetzet ꝛc. cum approbat. Facultat. Theol. Jenenſis in A4to An. I607. Nec defuit cauſæ ſuæ Piſcator, vindicias Röderianæ cen- ſuræ opponens ſub tit. Apologia, i. e. Vertheidigung der neuen Herhor⸗ niſchen Bibel, wider das Laͤſter⸗Buch Paul Roͤders, Pfarrers zu Kochberg, Herbornæ in 4to An. I608. Confer etiam de Bibliis Herbor- nenſibus b. Himmelium in Harmon. Calvino-Papiſt. part. I. p. 15. Porre LVDOVIEVS de DIEU, Leidenſis Theologiæ Profeſſor, vir ex doctrina eximius, animadverſiones maximam partem philologioas, inſigni eruditione refertas, in quibus ex Chaldæorum Targumim, Syrorum & A- rabum, aliorumque verſionibus, ut & Hebræorum Commentariis & recen- torum obſervationibus difficiliora quæque loca illuſtrantur, in libros utriusque Teſtsmenti omnes reliquit, junctim ſub Criticæ Sacræ titulo Amſtelodami An. 1693. in fol. recuſas, ita ut ad calcem Apocalypfſis ac- ceſſerit Syriaca, ex MSCto Syriacis & Hebraicis typis, cum ſua verſione olim a de Dieu evulgata. Sed & par nobile fratrum LVDOVICVS & JACOBVS CAPPELLVS, quorum ille natu minor Hebraicæ lin- guæ & Theologiæ Profeſior in Academia Salmurienſi, hie Paſtor & Pro- feſſior Sedanenſis, ſacras literas eruditis uterque obſervationibus diſcus- ſit. Et Jacobi quidem, demum poſt obitum, obſervationer in ſelecta ten- tateuchi leca, & in reliquos Vet. Teſt. libror univerſor, fratris filius A. 1689. obſervationer vero in Nov. Teſtam. frater ipſe Ludovicus A. 1657. in lucem emiſit. Ludovici vero notæ criticæ in pleroique libros V. IT. Commenta- rins in octo capp. Geneſeos, a ſecundo nimirum ad nonum usque, Com- mentar, in cap. LelII. Jeſaiæ, nec non in Abdiam, Mickaam, Nakumie, B z Haba- De Scriptu. ra S. in ge- Rere. 12 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Habaeucum, Sopboniam, Aggaæum, Lachariam. Malachiam, porro notæ critieæ in Apocryphos libror plerorque, & ſpicilegium notarum in libros Novi Teſt. hodie extant. I0O HANNIS COCCEII quo minus men- tionem hic faciamus, cauſa eſt, quod plurimos Vet. Teſt. libros, hiſtori- cos maxime, intactos reliquit. Potiori jure B ELGARVM ad no- vam verſionem Belgicam NO T ÆW perpetuæ huc referendæ ſunt, a præſtantiſſimĩs Belgi Reformati Theologis, ex Synodi Dordracenæ de- ereto, conſignatæz. Cujus verſionis & annotationum hiſtoriam, auto- res, cenſores, ſumptus, fata fuſe perſequitur Vir. Clariſſ. Henr. Ludolf. Benthem im Hollaͤndiſchen Kirch⸗ und Schulen Staat P. I. cap. 7. 1016 p. 22 6. q4. & Joh. Leusdenius in Pbilolego Ebræo Mixto p. 70. q. Ap- paratum huic verſioni ſubminiſtrabat SIX TINVS AMAMA, lite- rarum Hebraicar. in Acad. Franequerana Profeſſor, in Anti-Barbaro Bi- blico, quo, dum aliquot centurias craſſiſſimorum errorum eirca particu- larium Scripturæ locorum interpretationem ſub cenſuram vocat, Vul- gatamique inprimis caſtigat, dictis ſimul plurimis utriusque Inſtrumenti dubiis inſignem affundit lucem. Ubi vero b. Lutherum ejusque Ger- manicam verſionem indignius habet, inſignem ſæpiſſime Germanicæ linguæ imperitiam prodit. Cæterum dicta illa Scripturæ diligentius expenſa Syllabus ad calcem operis digito indice monſtrat. Præcla- rum operis elogium in Riveti reperies ſageg. ad cript. S. cap. Xl. num. 7. ejusdem vero argumentum, ſcopum & uſum ipſe exponit Amama, apud Thomam Crenium Animadverſ. Ptiilol. &C Hiſtor. P. III. cap. 3. p. 53. ſc e Memoratas Belgarum annetationes, una cum 10 HA NNIS DIO- DATI, Profeſſoris Theol. Genevenſis ſuccinctis obſervationibus, ver- ſtioni Italicæ Bibliorum ab ipſo concinnatæ olim junctis, veteri Gene- venſi verſioni Bibliorum Gallicæ adjecit SAMVEL MARESIVS, Theologus Groningenſis, ſuisque easdem explicationibus & gloſſis auxit, editis duobus volumin. in fol. Amſtelodami An. 1669. In notis dnoi- cta paſſim defiderare eruditos, obſervant Ac. Erudit. Lipſ. menſ. Jun. An. 1707. p. 242. & p. 243, addunt: in illuſtranda novis obſervationibur vi & proprietate phraſium ſacrarum rariorem eſſe, & non niſi ubi ſumma urgere neceſſitas videretur & fere invitum a verſione priore diſceſiſe, licet haut paulo plur luminit exigua mutatione quandoque ſenſibus ſacrir af- ſfundi potuiſſet. Pari fere inſtituto PAVLVS TOSSANVS, Theo- logus primo Heidelbergenſis, poſt Hanovienſis Paſtor, verſioni Germa- nicæ Lutheri ſuas, una cum Diodati & Belgarum integris, marginales . notas — — nOsper Putatione nus has ſino, de quo in n multa Lutberi,: vini un HVG0ON ter amplen quodinu tiquitrem nunduun tiones con Atqe cop Pretum in ciſi uah Numti/ h lei Dio. erimi, glenover ſeptem re ſppellt Commmenta eno Hurie Ceuleman & Ruß, ſt exemp iorum ten wnios ſihun. ex Y.in ue obler ſupleme lertoni Anedunt tenckllin A VETERIS TESTAMENTI. P. I. 13 mie notas per univerſum Codicem Sacrum adſperſit. Verum peculiari dis- De Leriben⸗ Itoe putatione, quæ tomi VII. Gieſſenſ. Ij. eſt, p. 417. ſqq. b. Joh. Winkelman- genere, men⸗ nnnus has Toſſani notas ad examen vocavit, graviſſimorumque de bapti- rſton. fino, de Coena Domini, de perſena Chriſti & de electione errorum, Ino. Juo, in margine ad ſeducendum ſimplicem lectorem aſuerit, quibutque * mnmnulta Scripturæ dicta depravarit, poſtulans, Toſſanum Biblia Cermanica N. Lutheri, contra ipſtus mentem, propagandorum errorum Zwinglii & Cal. eno. vinni organum & quaſi vebiculum effeciſſe, §. 7. conqueritur. Adderem his Lndof HVGONEM CR OTIVM, ſi de religione, quam ſerio & eonſtan- 7 u ter amplexus fuerit D ſatis conſtaret; e0 tamen homine hic allegandum, . . quod in uni verſum Codicem 8. eruditas omnine, ſi Philologiam & an- . te. tigquitatem ſpectes, Judæis autem ſæpius, Socinianis haud raro, & non- tur Bi⸗ nunquam Pontificiis nimium faventes, quin & profanas alicubi annota- Ptor. tiones congeſfſit. Hos demum omnes & libri mole, & rerum ubertate 1 Vul. atque copia CRITICI S ACRI ſuperant, opus collectionem inter- umentt pretum in ſcripturas Ppræſtantiorum, Sebaſt. Munſieri, Pauli PFagii, Fran- / ciſci Vatabli, Claudii Badvelli, Seb. Caſtalionis, Iſidori Clarii, Andr. Maſi, beer. Joannis Druſii, Phil. Codurei, Rod. Bayui, Franc. Forerii, Edovardi Live- naclcs læi, Dav. Haæſehelii, Hug. Grotii, Joſ. Saligeri, Laurent. Vallæ, Eraſmi Ro- lgenüins terodami, Nicol. Zegeri, I. Caſauboni, Cappellorum, Job. Pricai, aliorum- Prec. que novem tomis, juxta Londinenſem editionem, in Francofurtenſi in lnunn . ſeptem redaclis exhibens; impenſas tanto operi (quod docet prafatio) nthucl ſuppeditante Cornelio Bee, induſtriam vero in recenſendis colligendisque lſſ commentationibus & operam collocantibus Jo. Pearſonio Archi-Dia- 8 DI0. cono Surienſi, Ant. cattergeod, eccleſiæ Lincolnienſis Canonico, Franc. ibus rer⸗ Gouldman, eccleſiæ Okendon auſtralis in Comitatu Eſſexienſi Rectore, en Gere- & Rieh. Pearſon, Coll. Regii Socio. Septem tomi priores (Francofurten- LlIV, ſis exemplaris quinque) perpetuam Commentariorum in ſingulos Bi- iseit bliorum libros ſingulaque capita veluti catenam, duo poſteriores au- otis r⸗ tem varios tractatus Philologicos & ad antiquitatem ſacram ſpectantes nenſeu ſiſtunt. Acceſſerunt in Belgica operis editione interiperſa fuis locis, & Mmihut ex Jo. Druſi notir majoribui; ex Cari wrigtéi, Sxtini Amama, aliorum- i ſunnnui que obiervationibus collecta augmenta, quæ Francofurtenſes Bibliopolz= Ae ſupplementorum tomir II. excerpta, continua ſerie exhibent, praterea ſuntf VNorton⸗ Knachibullii animadver ſioner in libros Novi Taſt. ſub finem libri 5 Theo- annectunt, promiſſos vero III. & IV. ſupplementorum tomos, una cum in.- ni Germi- Ktructifſimis, quos polliciti ſunt, indicibus, adhue debent. Diffitendum mmrgnntles B 3 tamen notas INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOOS amen non eſt, inſigniorem adhuc uſum præbere MATTHEI PO L logi Londinenſis, Gnopſin Criticorum aliorum jue S. Seripturæ intet- yeium. V. voluminibus comprehenſam, in quam ex Criticis ſacris, ex Bi- bliis Joh. de la Haye, aliisque ſeorſim editis non Reformatorum ſolum, ſed & Pontiſiciorum atque noſtratium Theologorum commentariis, ſententias ſitiones diverſas retulit, perpetuoque in canonicos omnes Scriptu- ræ libros commentario enarravit. Iniquior equidem, quam par erat cenſor obtigit Marcus Meibomius, Ex-Profeſſor Gymnaſũ Amſteloda- ione ſpeciminis ſecundi novarum in S. Hebrao Codice iu- 8. editi, poſt ra 8, in ge-⸗ t menſis, qui præfat terpretationum & explicationum ſuarum, Amſtelodami A. 167 alia conviciorum plauſtra in hæc tandem verba erumpit: Pernicioſut vulgo concianatorum uſu! eſt Syuopfeos C mur, præſertim in V. T. brevi edatur. ab ecleſiæ Anglicanæ antiſtitibus flagitant ſacræ literæ. - - 4 dicit aliquis: nullamne tam immenſi operii utilitatem reperis? Nullam equidem aliam reperio, quam quæ ex largiſimo indice percipiatur, praæſertim quod ad Vetus Teſt. attinet. Seire enim curioſus inquiſitor pauca ledtione po- terit, quanam plerorumque commentatorum & interpretum de difzcili loce ſententia ſit. Nam qui rationes auctor rint aut expliearint, integra eorum commentaria adibit. Vnopfin enim dumtaxat dedit Bolur. Oſa plerumque, carne plenioris explicationis && Sed invidiam Meibomio, ingentisque lucri ſpem eluſam hoc expreſſiſie judicium, ipſa prafat. citat. haud obſcure indicat, uberiusque Benthemius exponit Holl. Kirch⸗ und Schulen⸗ Staat P. II. cap. 4. F. 59. p. 375. Qui etiam §. /2 5. . 4A61. Melchior. Ley- dekkerum, Theologum Profeſſor. Trajectinum haud paulo magnificentius de his Poli ſentire lucubrationibus teſtatur. notationes in Biblia Sacra, idiomate Anglico duobus ingentibus volumi- nibus, quibus eomponendis etiam A. 1685 immortuus eſt, reliquit, quibus non alienas, ut in Synopſi, ſententias recenſet, ſed ſuam de cujusque loci ſenſu mentem expromit, éαοιιρυιοαον coneiliat, & dubia ſolvit. Prodie- runt Londini A. 1688. & recenſentur in Acis Erudit. Lipſ. Supplem. Tom.l. Sect. 4. p. 154: 144. riticorum, nift diſpundblionurn to- Quod certe auxilium & be neficium um cognoſcere volet, cur ita verte- zervis rationum nudata. Idem porro POLVS an- Sed nec noſtra eccleſia dexterrimis Scripturæ interpretibis deſti- uos inter primas tenet Megalander LVTHERVS, qui non modo plurimos Codicis 8S. libros, Ceneſim nimirum I. 1V. & Zephani 1.0.4, integnis tera ut Perpe ſiad d burgenti Pedie ſn ſuruset Profechn Guocue tumm, im kiones I. . Ca ſer Com, gizuer irar. Commen onibe tmnob ſum. N explanz m nemo P duns no Pprime eolcul Ubes gl⸗ 2 VETERIS TESTAMENTI. P. I. 5 De Scriptu- 0I. & T. VI. Lat. Witteb. Exodum usque ad cap. NX. T. III. A. F. 524. ſqq. ra S. in ge- einten Deuteronomium T. V. A. f. Ioz. ſqq. Pſalmorum plurimes ſeorſim, CO- nere. verhi. heleth T. V. A. f. IISl. Hoſeam T. Vill. A. f. S9j., Joëlem T. VI. A. f. 979. hun ſel Amoſum T. VI. A. f. ooo. Obadjam T. Vl. A. f. 10z6. Jonam T. III. 4. F. z51. lentiß Micham T. Vill. . f.6z. Nahum T. VII. A. F. 662. Habacuc T. lil. A. f. 415. nil⸗ Zephaniam . VIl. A. f. 6;é6. Haggæum T. VII. A. ſ. 6gy. Zachariam T. 1. at,0peri A. f. 276. Malachiam T. VIl. A. f. 791. Evangelium Johannis T. VI. f. 1122. Welode- Epiſtolam ad Galatas T. I. A. f. I5. & T. VI. A. J. 5Fo9. Priorem Petri AAle i⸗ 1.’kl. A. f. 406. ejusdem poſteriorem T. II. f. 464. & Judeæ T. eod. f. 456. Ct,poſt integris vereque aureis Commentariis explicavit; præter hæc vero cæ- uiiſut tera quoque Scripturæ capita ſcriptis ſuis & homiliis variis illuſtravit, nen h⸗ ut perpetui uberrimique in univerſa Biblia Commentarii vicem præſtent, neßeiue ſi ad ductum indicis laborioſiſſimi, quem D. Sagittarius tomis Alten- i4 u burgenſibus T. X. cap. 3. f. 155. achjecit; ut & illius, quem b. Calovius Mullam Pædiæ ſuæx Ibeolegieæ ſubnexuit Sect. l. tomi Lutheri evolvantur. Na- reſertin ſutus equidem Criticus ille, cui nihil ad palatum eſt, quod non ab ipſius iont i⸗ profectum eſt ingenio, Richard. Simonius, b. Lutheri noſtri Exegeticis ulilkcs quoque laboribus multam adſpergere labem conatur, ſimplicitatem eo- itaverte⸗ rum, immiſtasque peregrinas nec ad rem facientes excurſones & quæ- in enin ſtiones Theologicas criminatus. Verba Ariſtarchi in Hiſt. Crit. V. T. igni. O L. III. Cap. 14. F. 4 2. ita habent: Il n' a rien d' elevé ni de ſeavant dans gne li ſe, Commentaire, ſur la Bible rtout „ . ba, 8& lKimple: & comme il avvit ſobleute ltudié la Theolegie, il a blußöt compoſé une Rapſodie de ueſtion 1bο. Siheene logiquer, 4a un Commentaire du Texiedel Reriture. Sed ſalva res eſt, ior Ley- totumque Simonii judicium hominis in religionem & veritatem odium ſceneins ſpirat. Quam enim ille in vitio ponit ſimplicitatem, nos laudi ducimus 1VS an⸗ Commentatori, cujus profecto non eſt floſculos ſectari, Prolixis rhetori- rolumi⸗ cationibus ſuſpenſos lectorum animos tenere, vel inani ſuhtilitate tex- i, goibus tum obfcurare, ſed plane, Perſpicue, ſimpliciter verborum enarrare ſen- gve llld ſum. Numnam Origenis in allegoriſando ſubtilitas, an Hieronymi in Proce: explanando textu Sacro ſimplicitas majorem in eccleſia meruit applau- „ Jund fum:? Quanquam ingenium prorſus Lutheri commentariis denegare nemo poſſit, niſi expers ingenii ipſe. Quæſtiones vero Theologicas, quas non ſane a textu alienas, ſed ad exhauriendum ejus latifundium eli⸗ 4 apprime faciemtes, interpretationibus ſuis inſeruit noſter, grata mente bis Celti⸗ exoſculamur, iſtudque ſcripturam explicandi genus jejunis illis & ſterili- kbus gloſſis, quæ in minutiis hærent, & Præter aridam paraphraſin vt aliud gai nol I. dlun. De Scriptu- za 8. in ge⸗ nexe. 16 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS aliud quid tradunt, longe anteponendum cenſemus. Verum cum ſuæ ſectæ hominibus tranſigat hane controverſiam Simon, cum Lorino, cum Pererio, cum Eman, de Naxera, cum Georgio Ambianate & ſexcentis alis, quibus late vagari ſolenne eſt, & ſæpe longe petitis diſquiſitioni- bus lectorem in devia abripere. Sed ſufficiant, quæ dicta ſunt; nunc e diverticulo in viam. Jungendus Luthero IOHANNES BREN- TIVS eſſet, Theologus Würtembergenſis, magnus ſcripturæ interpres, & de eccleſia Chriſti octo tomis commentariorum in varios utriusque fœderis libros, Tubingæ An. 1576. evulgatos, inſigniter meritus, ipſique Megalandro charus, quod Lutheri ad Brentium literæ, prafationi ejur in Amoſum præmiſſæ, teſtantur; niſi eomplures prorſus intactas præteriiſſet Codicis S. partes: cujus proin mentionem ad ſingulos, quibus expla- nandis operam dedit, libres ſumus facturi. Utriusque autem veſtigia felici perquam ſucceſſu LVEAS OSIANDER, Tubingenſis Theo- logus preflit, qui verſionem Vulgatam e fontibus non emendavit modo, ſed & perpetua paraphraſi ſenſum literalem orthodoxe, nervoſe, perſpi- cue reddidit, inſertis hinc inde locorum communium præcipuis. Ma- gno Hülſemanno noſtro ita ſane ſe probavit hie labor, ut & ob ſimplici- tatem ſtyli, & propter ſynopticam errorum demonſtrationem, quibus obnoxia eſt Vulgata Latina, ſingulari eum encomio ornarit Præledt. in F. C. Art, I. c. 6. §. 5. p. 237. Quin & b. Calovio hæc paraphrafis ob reten- tum umicum literalem ſenſum, in Pſalmis propheticis cumprimis, Vina- rienſium paraphraſi præferenda videtur Bibl. Illuſt. in Pſ. 5g-b. Iol.: b. Sed ipſe quoque Simonius, quid reprehenderet in hoc labore, non reperiit, niſi quod non ſatis aſſecutum eſſe Latinum interpretem immerito crimi- netur Oſiandrum, diſquiſit. Critic. de variir PEibl. editionibut ſub finem cap, 13, Inſigne hoc opus tribus in fol. tomis conſtans, ſuaſu & autorita- te b. D. Jac. Welleri, M. Dav. Fortnerus inſt vernaculam transfudit, verſio- nique Lutheri Germanicæ una cum ſcholiis ejus adjecit paraphraſin, notis ſeorſim a textu collocatis, Lüneburgi Anno 1650. Commemoranda hoc loco etiam ſunt BIBLIA, Ducum Saxo-Vinarienſium, maxime Sereniſſ. Erneſti Pii auſpiciis, a Theologis ea ætate principibus adernata, ſcholiis- que perpetuis ſenſum literalem in vernacula ſuccincte explanantibus il- luſtrata, & ab auſpice ERNESTINA; ab oppido & ſede principum, qui auſpicem Erneſtum attingebant, VINARIENSIA a loco ubi typis exſcripta ſunt, N ORIMRERGENSIA dicda. Quorum auto- res ex b. Calovii in prolegom. ad Bibl. Ill, T. I. p. . recenſione non pige- bit — - bitale ſuere: Lit h Hinme Ranun am: Cliſur G5 Mpio Hof.hi⸗ lum . 5. b. 1. Pk.] diherin lam ad ſet, 4 hur aut . Hinm, er 4 incon ſume Verſus Commme Meeac 1 Aaie Dirom . lungein 10 Ad mum- Lucæ guübus Verſion bus ex Wrum — 5 — Cümn fuæ Tind cum ſexcentis luiſtisn⸗ nt; munc BREN- interpres trinsque , ipgue mieſin in reterüſſet Is explr. n veſtigin nſis Theo- Wwit mocdo, ſe, perhhi⸗ is. Ma- oſwoplici⸗ n, guibus Alet, in F. ob reten⸗ nis, Vinz⸗ jl. .dell n tepetüt rito cimi⸗ ſnem autorite⸗ Cit verfio⸗ raſn, noti⸗ Ptandea hoc ne Eerenil e,ſcholis. nuntibis l⸗ grinepun, 1 loco ubi orumn auto⸗ enon pige bit ₰W VETERIS TESTAMENTI. P. I. L Danielem && Apocalypſin elabora- vit: b. D. Olſnerui P. P. Erffurt. Leviticum: libros biſtoricor partim b. D Himmeliut, partim b. Hubmeierur, Superint. Heldburgenſir, nimirum libro⸗ Regum & Paralipomenon, partim M. Seblevogt, utpote ECidram & Nehemi- am: M. Dilberrur Joubum: Eialterium vero & libros Salomonis b. D. Sal Glaſſius: (ipſo teſte Philol. S. mantiſſa p. 491.) b. D. Weber Superint. Or- dranſ. Eſaiam; b. D. Andreas Kerlerus Execbielem, ut & libror Apocryeher, sæcepto Syracide, quem 5. D. Mengering illuſtraſſe dicitur: b. D. Groshain Prof. Erffurt. Mattbænm expoſuit: M. Vrætorius Superint. Sebleuſing. Mar- cum & Lucam: M. Myliur Concionator Aulicur Cauicbſeld. Tobannem: b. Job. Major Superint. Jenenſ. Adcfa Apoſtolorum &g Epiſtolar Johannir; 1. Job. Himmelius Epiſtolar ad Romano, & Corinthios: b. D. Wic. Zarßffu, Superint. Epiſtolas minoret Paulinat: M. Neander, Paſtor Lobeſted. Rpiſto- lam ad Hebræor. Dereliquirlibrie Biblicir, pergit b. Calovius, non con- Kat, a quibuinam elaborati ſint, quod forte a Roviſoribus operir fabtum; bos autem fuiſſe trigam illam Jubanniticam, b. Gerkardum, h. Majorem, b. Himmelium, ut & b. Glaßium accepimus; e quibur vero præcipuas par-⸗ ter & direbtionem Adamantio Germanico, b. Gerbard' noſtro, Theolags incomparabili fuiſſe demandatar, é præſalione operit, ſezpum, contenta &y niſum exhibente. Jenæ 26. Junii, Anno Ibdo data r.. Cæterum ad- verſus Erbermanni ſuggillationes has Bibliorum annotationes defendit commentatorumque fidem ac induſtriam aſſeruit b. D. Joh. Muſæus in præf. ad tr. de converſione, & in Vindiciis Bibl. Lutberi. HZ Paulo aliter ſe habet b. D. DANIEL. CRA MERI „eccleſiæ b- Mariæ Paſtoris & Profeſloris Pædagogii Stetinenſis, explicatio Biblica (Bibliſche Auslegung) qua non interlineariter, ſed poſt grandiores ca- pitum pericopas annotationes literales, uſusque practici verſioni Lucheri latus cingunt, ad uſum moralem præcipue & homileticum facientes. Por- 10 ad diſputationum Theologicarum exercitium accommodatæ potiſſi- mum ſunt annorationes marginales b. D. AN DREXEÆ OSIANDRI Lucæ fili, T heologi & Cancellarii Tubingenſis, & eccleſiæ Præpoſiti, quibus Scripturam omnem juxta Vulgatam, ſed a Parente emendatam verfionem in difficilioribus locis explicavit, & utiliſſimis obſervationi- bus, ex Patrum orthodoxorum & præſtantiſſimorum iſtius ſeculi Theolo- gorum lucubrationibus, dec non ex Ferm. Concordiæ excerptis illuſtravit. — . 1 De Scri- bit adſcribere: Autorei operir, inquit, quantum ad no- pervenit fama, Gi Ptura 8. in Juere: b. D. Joeb. Gerbardus Geneſin, De Scri- ptura S. in genere. 4 INTRODVGTIO AD LIBROS BIDLIGCOS Præclare quoque de ſacris literis meritus eſt IOANNES QVI- STORPIVS, Theol. Profeſſor & Superintendens Roſtochienſis, anno- tationibus hiblicis in univerſum Codicem An. I648. in 4. editis, varia eru- ditione refertis. Nec ſua fraudandus eſt laude PHIL. HENRIC. pRIEDLIBIVS, eccleſiæ Jacobinæ apud Stralſundenſes Paſtor & Mi- niſterii ibidem Senior, qui edito Stralſundi A. 1649. obſervationum biblica- rum tomo, in ſeptem claſſes diſtincto, 1. idiotiſmos in fontibus occur- rentes, 2. contradictiones apparentes, 3. exceptiones, 4. objechiones, .. adagia, 6. circumſtantias perſonarum, locorum, temporum, 7. quæ- ſtiones enucleans & evolvens, utilem multis operam præſtitit. Præter- eundus porro non eſt THE ODORICVS HACKSPANIVS. Theologiæ & linguæ Hebrææ Profeſſor Altorffinus, qui notie Pbilologico- Theologiciz varia & difficilia Scripturæ loca, juxta ſeriem librorum bibli- corum ad Evangelium usque Johannis diſcuſſt; quas poſt autoris obi- tum tribus voluminibus in 8. Norimbergæ An. 1666. Georg. König evul- gavit, Theologus itidem Altorffinus. Laudem ex, ex b. Calovii judicio, merentur, ubi non ſingularitatis vel novitatis Calixtinæ labem ferunt, cui quippe adeo fuit deditus autor, ut in taxanda b. Lutheri verſione ni- mis maluerit eſſe liberalis, quam a Calixtinis peſſimi commatis princi- piis deflectere. Vide Calovii Comment. in Gen. V, 24. p. 615. ſq. Haud ingratam porre concionatoribus operam navavit b. D. IOH A NNES OLEARIVS Sen. Concionator Aulicus Primarius, Conſiliarius Ecclefſ. & Superintendens General. Magdeburgo-Saxonicus, explicatione Biblio- rum Germanica, tribus in fol. tomis Lipſiæ An. 1678. excuſa. Libris ſin- gulis præcogni ta, appellationem, contenta, partitionem, ſcopum & cano- nicam autoritatem breviter explanantia præmittit; pericopis autem ca- pitum, Phraſeos e fontibus petitam explicationem, uſum practicum & monita doctorum eccleſiæ, ipſiusque b. Lutheri ſubjungit. Tandem et- iam ad magnum devolvimur ABRAHAMVM CALOVIVM., Theologum & Superint. General. Wittenbergenſem, qui & vernaculam verſionem noſtram interlineari, maximam partem ex b. Lutheri ſcriptis deprompta illuſtratione, locisque parallelis, & obſervationibus textua- libus, tribus tomis in fol. An. 1681. Wittenbergæ in lucem emiſſis ſolide explanavit: & Bibliis Illuſtrati Hugon. Grotium, eujus integras operi ſue inſeruit notas, ſicubi monſtri quid alit, ſub cenſuram vocavit, præterea vero, ubi Grotius nihil annotavit, textus difficiliores, dubiaque geographi- ca, genealogica & alia adeo evolvit ſolide, ut ſuo ſane merito Theologiæ con- — conlect furtiqu CsE iat eumm ſit niſt ſet, nün rico fin Proeo, hue ultab veteritu alienun lic ſbi GENS gtawiſiin Deere Villers, eceleſie 109. Ru Prrtan recuden commo Iat pen gue edi non mun nesarg ni delti Ulillitate odo lruckie niconci Bibüisr nima - plicati THE. Bilien lar 5 — 3, ann- Nnia ern. NhIC. or & Mi- biblica. occut- eckiones, 7 que⸗ Præter- ANIVs lloli. um bibli⸗ toris obi- nig ewl. . i judkicio, n ferunt, thoneni- 1 Princi- 0. Huud ANNES5 us Fecel. e Biblio⸗ beisſin⸗ n cano⸗ utem er⸗ Cicumn & ndem et⸗ VIVM. ernaculanm ei ſihti Us textua⸗ operi ſue Merre⸗ kognpli⸗ heologiæ con- ſet, nimiæ in Grotium venerationi, vel calumniandi potius libidini, Cle- graviflimis Theologis, D. Job. Jac. Heinlino, Abbate Bebenhuſano, VETERIS TESTAMENTL T. I. 2 Dr Zarf conſecraneis quam commendatiſſimum hoc opus eſſe debeat, Franco- ptura 8. furti quatuor in fol. tomis exſcriptum An. 1672. Quod enim Joh. Cleri- in genere⸗ cus P. III. artie Criticæ p. 396. ſuppreſſo licer nomine, Calovium ſuggil- iat, eumque nunquam emtorei inventurum fniſe mordacibus ſeriptir cen. ſet, niſi iir callide integrum opus Grotianum in öcripturam acram inſeruif- rico familiari, acceptum eſt ferendum. Longe ſane honorificentius & pro eo, ac par erat, de hoc Calovii opere Matthæus Polus judicat Tom II. Synopſeos Crit. Biblic., in prafat. ad Leæctorem candide faſſus, Calovium ens-lta Pſalmorum & aliorum librorum loca, a toto fere orbe Cbriſtiano tum eteri tum novo de Cbriſto jure meritoque intellelcta, a nonnulliz temere in alienum ſenſum detorta, erudite ſolideque vindicaſſe. Sed locum quoque hic ſibi vendicant SVMMARIA BIBLICA WVRTEMBER- GENSIA, auſpiciis Sereniff. Ducis Würtemberg. Eberhardi III. a D, Jerem. Reblhockio, Abbate cœnobii Blaubeyrenſis, & D. Jeß. Conr. Zellers, Superint. Generali & Abbate Bebenhuſ. in uſum publicarum eceleſiæ Würtembergenſis prælectionum adornata, & noviſſime Anno 1709. Rev. Facult. Theologicæ Tubingenſis acceſſionibus, novaque præfatione audta & inſtructa, cum Lipſiæ VI. voluminibus in 4. nitide recuderentur. Textum quidem ipſum qua concepta verba non ſiſtunt, commoda tamen paraphraſi eum ita eloquuntur, ut ſicubi nodus occur- rat, perſpicue ille & breviter ſolvatur, ſenſusque capitum nervoſe plane- que ediſſeratur. Poſthæc cuilibet capitis parti uſus adduntur practici, non nudo porismate indicati, ſed uberiore declaratione per meditatio- nes, argumenta, exempla & ſimilia deducti, ut Laicorum licet ædificatio- ni deſtinatus liber ſit, haud exiguam tamen concionatoribus quoque utilitatem præſtare poſſit. Eodem fere inſtituto, ſed longe contractiori modo b. D. SALOMON GLASSIVS Kunchiridion S. Scripturæ Practicum (Bibliſches Handbuͤchlein juſſu Seren. Ducis Erneſti Gotha- ni concinnavit, quo poſt b. Joh. Sauberti ſummaria, ex Vinarienſibus Bibliis repetita, cuilibet capiti porismata practica fubnectit: opuſculum nimia brevitate laborans, & in quo fruſtra omnino, quodad textus ex- plicationem faciat, quæres. Quod fapereſt, b. D. MICH. WAL- THERO, Theologo & Superint, generaliſſimo Cellenſi, in Harmonia Biblica, non tam notis textum illuſtrare, quam sνοανιουπονονν [HNHιςρνο Conci- liare & dubia tollere: M. ANDREE. PRVCKNERO, qui Co- C 2 imit De Seri. 20— INTRODVCGTIO AD LIEROS BIBLICOS ptura S. in miti a Caſtello a Sacris erat, in quinque Vindiciarum Biblicarum partibus, sSenere, textum aà corruprelis adverſariorum liberare & aſſerere: b. D. AVGV- STOPFEIFFERO in dubiis vexatir difficilia V. T. loca, tum voces quoque peregrinas, textui Græco Novi Teſt. immiſtas, eruere & enodare conſtirutum fuit. Tandem etiam D. IOHANNIS SAVBERTI, Theologi & Antiſtitis Altorffini, operibur poſtbumis editor D. Joh. Fabri- eius, Theol. Helmſtadienſis, ſelectiorum Scripturæ dictorum explicatio- nes ejusdem inſeruit, numero haud adeo multas, varia eruditione refer- tas, novitate tamen haud usquequaque laudabili conſperſas. CAPVT II. De Veteri Teſtamento in genere. — um eapi⸗ blico aſſervatio. Canonis Veterii T. per Eidram conſtitutio aſſeritur iez, F. I. Genebrardi canonii compoſitio triplex rejicitur. Sententia &α argumenta Theologorum Batavor. de bac quaſtione examinantur. Fa- bula de reſtituto ab Eidra per miraculum canone refutatur. Erdræ a*†⁰ραOd+äο ꝗq Bononienſe ſuſoektum S. 2. Librorum V. T. numerur & ordo H. 3. Eortendem diſtinctiop. Judaica in Legem, Fropbeta & Ha- giegrapba; p. Cbriſtiana F. 4. Textus Sacri in Sedarim, Paraſcbas, Haphtaras, Capita & verſur diſtinctio g. . Divina V. T. autorita: 4 Manichæorum impugnatione & objebétionibur vindicatur, & argu- mentie demonſtratur F. 6. In calculo S. qualer anni? menſium in Scri- ptura deßignatorum explicatio. Anni apud Hebraæos initium duplex. omnes V. T. libror G. 5. Commentarii Rabbinici in totum V. T. R. Salom. Jarchii, Aben Efræa: dben Melechi: Alſebeichii: dbarbene- lis: Dav. Kimcbii: Re Levi len Gerſon. Jalkut, ejurqae commen- tator Re Abrabam ben Sam. Gedaliab H. 9. §. 1. Canon's uguſtum non modo Seripturarum aufpieium Deus ipſe tabu- ienmdo. larum legis inſcriptione fecit, ſed & Moſes, fidelis Dei ſervus 1 10. in tota domo ejus, non ſine expreſſo Domini fui mandato & inſtinétu (Exod. XVII, 14. XXIV, 4, AKXIV, 27.) ad exarandos libros gummati- Librorum Sacrorum in arcam ecclefiaſticam repoſitio, eorumque in loropu- Illuſtriores totiur V. T. epochæ vel Periodi S.7. Tabula Synoptica in — — ſriptun cerdotil foederis tra luns liari ad 1d hins Hebrxot tio, ex Lguntiſe Huetius Mijus er ejsde ſtramim Ulus ind conlerip te in ſa Plaria re feſtame invelin Pracap. tutiore, .1l2 T. un ur utiler 5 ſaleut, Verbis marg eefl uiden⸗ le Porn Mis, 4 inſacrar ihe — uttibus, WVGV. n voCes enodlate ERTI, h. Fabri- Plicato⸗ nereker ke. lorope⸗ aHertur tenting fur. Fü- Eice merur u,& H⸗ biftſelin Autorita- )agu⸗ mn in rt Apler. etien in . . T.R. Ourkene- comten⸗ ie tehu⸗ Dei ſernus maideto & exndos libros VETERIS TESTAMENTI F.l1.. r. cerdotibus potius filiis Levi, juxta Deut. XXXI, 9. tradidit, ad latus arcæ fœderis reponendum & publice aſſervandum, Deut. c. I. v. 26. Numin- tra latus, num extra vel juxta latus areæ fœderis? porro, num in pecu- liari ad hos uſus deſtinata arca, an vero in capſula quadam, arcæ fœderis ad latus annexa, aſſervatus hic liber legis fuerit, varia & anceps eſt inter Hebræorum non modo Magiſtros, ſed & Doctores Chriftianos diſcepta- tio, ex ſignificatione voc. N ND c. I. definienda. Late eam pro- ſequuti ſunt, allatis, quæ in utramque partem urgeri ſolent, argumentis & teſtimoniis, Buxtorffius in hiſtoria arcæ fæderit cap. Il I. p. 32. c. V. b. ſ⸗ Huetius Deæmonſtr. Evang. Prop. V.de canone libr. ſacr. S.5. & D. Joh. Henr. Majus erudita delibrie Ganon. in arca fæderis retonditis diſſertatione, quæ ejus de Seriptura S. diſſertationum ſecunda eſt, & p. 5Fl. ſqq. legitur. No- ſtram impræſentiarum hanc litem non facimus, obſervaſſe contenti, quod uſus inde invaluerit, ut quoties per Prophetas virosque ο ρονοαι conſcriptus quidam & canoni deſtinatus eſſet liber, publica ille autorita- te in ſanctuario aſſervaretur, ut in caſu dubio ad authentica illa exem- plaria recurrere & provocare liceret. Inde ſane canonicos Scripturæ V. Teſtamenti libros æſtimatos & ab Apocryphis diſtinos fuiſſe, qued illi in vel juxta arcam fuerint repoſiti, hi vero ab ea excluſi, ex allegato ſu- Pra cap. I. J. 2. Damaſceni loco manifeſtum eſt; & multo magis ex ve- tuſtiore longe Epiphanii teſtimonio, qui I. de menſurir & ponderibur c.4. P. 162. T. II. opp. de Sapientiæ & Syracidis librisloquens: abra, xenoi⸗ 4ot As* eict, e εοαο, α˙ ei den nriv sa a*νρααdäραοττ—dw Ai& ντοοονιι αουαιτ—s:GᷣÖ e 75 776 en Sοτ³ασ tametſi ntiler & fructuoſi illi ſint, in ſeripturarum numerum nequaquam reſerri ſoleunt. Unde nec in teſtamenti arca collocati ſunt. Recte in poſtremis verbis Petavius interpres inficialem particulam verſioni ſuæ inſeruit, & ad marginem: negatio ſorſitan deeſt, obſervavit; quam mendoſe in Græ- co deeſſe, e noſtris b. Dorſcheus Theol. Lachar. PE. II. p. 79. e Reformatis Suicerus Tieſaur. Eccleſ. I. col. 2. voc. Aagv, invicte demonſtrarunt. In- de porro canonici libri ν⅛ou ιο ραποα Patribus audiunt, ut Epipha- nius, paulo ante citata verba, ait: zc &oρ a] einoαενιττα ο aj bnr† xA⁵ dοτσſιοοαà Hα ita viginti ſeptem libri germani & canonici ſunt: quia in ſacrarium illi & canonem reponebantur: diſtincti eo nomine ab %² xI%btg, ita dictis, quod arcerentur ο r diag nevnrrnc, àa crypta = C 2 Ye libros ſacros animum operamque contulit, legisque univerſæ a ſe con- Teſt. in ſeriptum volumen, Pentateuchi nomine nobis cognitum, Levitis, vel Sa- genere, De Vet. — — .. Teſtam. in Vel capſula ſacra, qua reliqui canonici aſſervabantur. Integer hic ho- genere, 22 INTRODUCTIO AD LIBROS BIB LIGOS nos libris canonicis conſtitit, usque dum in Chaldæam captivus popu- lus deportaretur. Poſtquam vero tempore eaptivitatis Babylonicæ ſa- cra omnia miſere turbata, ipfumque vaſtatum & everſum templum eſſet, tandem regis Artaxerxis autoritate Esdras cum Duce Zorobabele fub ſi- nem cap tivitatis Hieroſolymas miſſus eſt, ut eccleſiam Judaicam omnem- que cultum divinum, in Chaldæa inſigniter depravatum, ad divinæ le- gis regulam reſtauraret, Esdr. VII, 6. ſqq. Qui primam ſibi & ultimam ſa⸗ crorum voluminum curam ratus; ſeu ut c. I. v. ?o. textus habet, totus oc-= cupatus in inquirenda lege Domini, cum col- legis cæteris, viris Synagogæ magnæ, quos inter Haggæum, Zachariam, Malachiam & Nehemiam numerant Hebræi, codices biblicos undique collegit, ordinavit, ab heterogeneis, quæ irrepſerant, ſcriptis ſegregavit, & in unum corpus ac Syſtema, quod Vetu⸗ Teſtsmentum vocamus, pri- mus omnium redegit, a quo tempore nullus amplius liber in canonem Veteris Teſt, eſt relatus. Confer hoc omnino laudatum ſæpius Buxterf- fium Tiberiad. c. X. & XI. Cum autem in urbis templique vaſtatione Chaldaica, arca pariter ac libri Scripturæ penes arcam fœderis collocati incendio conflagraverint, quod b. Carpzovius diſput, qusnam arca per- venerit? Cap. II. H. 14. . 55: affirmat; vero videtur ſimile, novam arcam ſervandis libris canonicis poſt reditum fabricatam, & in ſanctiſſimo tem- pli ſecundi loco a Synagoga magna collocatam, inque ea compoſitum ab Esdra & Synagoga magna canonem aſſervatum ad Meſſiæ usque tem- pora fuiſſe, quibus adhuc, vel Chriſto ipſo judice, ſcriptæ legis cuſtodes & depoſitarii Judæi erant, or1 &ρναονv7α Xéνρâατ Oe*, ut Paulus docet Rom. IIl, 2 Quid? quod hodienum ejus rei veſtigium in Synago- gis judæorum deprehendatur, ſcrinium aſſervandæ legi ſacrum, Tertul- liano Judaicum armarium appellatum. . II. a Genebran- Contra vero ea, quæ dica ſunt, Genebrardus triplieem comminiſci- o multipli tur Syſtematis V. T. conſtitutionem, atotidem Synodis factam: quarum cala, primam ad Esdræ tempora annumque O. C. 3610. refert, eamque libros 22. quos Canonicos veneramur, compoſuiſſe; ſecundam tempore Elea- zari circa annum O. C. 3860. Hieroſolymis coactam, Tobiam & Eccle- ſiaſticum ſuperioribus adjeciſſe; tertiam circa Johannis Hyrcani tempo- ra A. O. C. 3950. libros Judith, Tobiæ atque alios confirmaſſe, Maccha- baicos vero Primum canoni intuliſſe autumat. Omni tamen non modo = anti- — —,— antiqulta deſtiruin de Apoc Guilielm mum c nS An Titaten4 Gamie ur tu mn, mul ſeob bi⸗ Horünge texrn cor legnun ſoire ( quorum lectio Es Gomni gen heiſſime Kſnd cuti emn ſit liet libros ſh VIio. haud lie dd eaa Ceprehen vel depe lot. I tendori Antes E mulndl Per 2.) itlex non Ver canonis Piornm! VETERIS TESTAMENTI. P. I. 2 De Ver antiquitatis teſtimonio, ſed & fimilitudine veri in hoc commento adeo Teſt D deſtituitur, ut, Riveto judice, ne apud ſuos quidem fidem inveniat. Sed genere. de Apocryphorum, quos dicimus, canonica autoritate ſolliciti Serarius, neh Cuilielm. Bailius Jeſuita, aliique Pontificii doctores, geminam utpluri- ſenbi mum canonis compoſitionem ſtatuunt: Esdrinam alteram, quam & Olbmten. nos admittimus; alteram recentiorem, quæ eandem cum cæteris auto- in le ritatem Apocryphis conciliarit, in qua tamen demonſtranda & evincen- timnmnr. da mire æſtuant, operamque omnino ludunt. Luconcuſſum enim hacte- onſzoc⸗ unu: & tam apud t: briſtianos quam Judæos dερυοαπτofuit principi- cum col. um, ſimul & ſeme! Canonem V. T. autoritate prorſus divina conſtitutum lchariamn, eſſe ab Eudra & A Deee ee viri⸗ Brnageogae magnæ recte infert undique Hlottinger. I heſ. bülol. lib. I. C. 2. quaæſt. 1I. p. 11I. Alio & diverſo ſub præ- gregnih textu contra Esdrinam canonis compoſitionem Clericus inſurgit, Tbeo- a Clerico in m i. logorum Batavorum nomine, Simonii adverſariorum in ſentimens ſurl' bi- dabium canonem hoire Critique du Vieux Teſlament, fidem ſollieitans primo Judæorum, ate. Puntort⸗ quorum traditione ſola hæc ſacrorum voluminum in unum Syſtema col- raſtatone lectio Esdræ tempore facta conſtet, cum tamen nugivendulos eſſe, rerum collocati domi geſtarum ignaros, in fingendis vero & obtrudendis mendaeiis au- Gel er⸗ daciſſimos eos, innumeris probari queat traditionum exemplis; deinde emeteutn & ſanctorum Patrum, qui nimis improvide Rabbinos, eœcos duces, ſe- Unoten. cuti eandem fabulam magno applauſu in eccleſiam introduxerint: Sed pofan ſit licet ſublata Talmudicorum fides in aliis, hæc tamen de Esdræ circa neten. . libros ſacros inquirendos ſtudio traditio divina nititur autoritate Esdr. cuſtoldlees VII, IO. quam temere in dubium vocare ſine profanæ impietatis nota Gtblus haud licet. Unde nec ſancti eccleſiæ Patres eo nomine vapulant, quan- Sng. do ea a Judæis aceepere, quorum veſtigia tam manifeſta in ſacris literis ,Terli deprehendebant; quanquam in eo imponi ſibi paſſi ſint, ac ſi corruptas vel deperditas Scripturas Esdras per miraculum reſtituerit, de quo paulo poſt. Potiſſimum in ultimo argumento robur videtur ſitum, quo Esdræ temporibus Canonem collectum fuiſſe haud poſſe colligunt inde, quoni- am res Esdra poſteriores in Scriptura continentur. Imo & Nehemiam multo plures collegiſſe libros, quam qui in noſtro conſpiciantur eanone per 2. Macch. II, 73. Verum, ut prius gratis dicitur, nec dum evictum eſt ita ex Macchabaico loco librorum diverſorum in Bibliothecam collectio non vero canonis conſtitutio conficitur. Quem tandem componend canonis modum iidem Theologi Batavi p. 216. ſq. conjiciunt, privatæ eum piorum hominum induſtriæ forte deberi, qui, quæ ex majorum ſuorum libris umelſet, . guurum gue libros ore Ver- n* Eecle⸗ mi tempo⸗ Maehe⸗ oNV e Mli De Vet. Teſt. in geners. Librorum numerus. 1C NINTRODVGTIO AD LIROS PIELICOS libris ſuperfuerint, conquiſiverint, donec ſequioribus temporibus capita Synagogarum deereverint, ut non tantum libri legis, quemadmodum fa- Rum poſt reditum ex captivitate Babylonica fuerit, ſed Prophetarum et- jam volumina legerentur; meris iſte conjecturis nititur, & eo tendit, ut incerta, dubia & anceps Scripturæ S. autoritas reddatur. Publicam au- tem, non privatam, canonis compoſitionem fuiſſe oportuit, ſiquidem ut liber aliquis canonicus ſit, non ſufficit, eum eſſe divinitus inſpiratum, ſed hoc inſuper requiritur, ut divinitus ordinatus atque conſecratus, ac tradi- tus ſit eceleſiæ pro regula fidei & morum, ut cap. præc. S. 2. jam obſerva- vimus, fuſiusque deducitur a D. oh. Henr. Majlo diſſert. III. de Scriptura S. cap. 2. J. F. p. I02. qua diatribe hanc anonymorum ſententiam, prolataque in medium argumenta ex inſtituto expendit, ſolideque profligat. Ne- que tamen eapropter fides adhibenda fabulæ eſt, magno patrum, Irenæi nimirum, Tertulliani, Baſilii, Auguſtini, Theodoreti conſenſu lieet rece- ptæ. & libri Apocryphi 4. Esdr. c. XIV. teſtimonio nixæ: Esdram ſive ſolum, ſive una cum Synagoga magna libros ſacros, urbe a Chaldæis ex- pugnata, temploque Salomonis incenſo, igne abſumptos, prorſusque de- perditos, divine afflatu reſtituiſſe univerſos: eum vel maxime etiam in captivitate Babylonica ſcholas, in quibus Moſes & Prophetæ prælegeban- tur, habuerint judæi; & poſt Chaldaicam illam templi ruinam, a ante Esdram, Daniel in libro jeremiæ numerum annorum captivitatis judaicæ ſcrutatus fuerit Dan. IX, I. 2. imo Moſis ſervi Dei v. II. & I3., & Propheta- rum v. 6. libros evolverit. Quid? quod ipſe teſtetur Esdras cap. VI, 18. Judæes reduces factos, etiam ante ſuum in patriam reditum, habuiſſe li- brum legis, & ex ejus præſcripto cultum & ordinem eccleſiaſticum in- ſtauraſſe? Vide poſt alios b. Dorſcheum Ibeol. Zach. P. II. Loc. 1. qu. 2. 5 G. p. 5l. ſqq. & qui, quæ ad hanc controverſiam ſpectant, ſumma dili- gentia & fide congeſſit & diſcuſſit b. D. Dav. Chriſtiani Diſpp. Anti - Je- ſuitic. de Scriptura S. V. tota, p. I93. /q4. Esdræ vero duropρα o in civi⸗ tate Bononienſi; in templo S. Dominici hodienum aſſervari, nemini faci- le perſuadebit Finus Adrianus in flagello Judæor., lib. IV. cap. 2, Confutatus Hottingero cit. loco, qisaſt. 2. pe I15. ſ4 5 III. In prima iſthac, quam modo diximus, canonis V. T. colleétio- ne XXIV. numerarunt libros Esdras & Collegæ: V. Moſaicos & le- gales; VIII. propheticos, Joſuæ ſcilicet, Judicum, Samuelis, Regum, Jeremiæ, Jeſaiæ, Ezechielis, & Awse εοιοο;, & XI. Hagiographa, 14 Rath — Ruchnmin n08, D K'in me nutmern nosr docerk⸗ Aguihn⸗ yerſo o ttone, itus citra co⸗ unifornni opſ. Enh Kelit, ( Carmine eGit, Par l.I. L. Hierony Nunc tao⸗ H in Cconwvenie Guiprel Lommen teyelani lüpremn guevißo 7Rpro Ommien vel viſ⸗ N dus len quam ſe ilomin Uggeren Aerint — mcapiti odumke⸗ Arumn er. enllt, ut licamau- Uidem ut Atumm, ſecl ac tladli⸗ obſerye⸗ rigtura . tolataque St. Ne- m,lrengi leet rece: Gram fwe Adeis ex⸗ sgne de⸗ etizmn in Legebrn⸗ a,a0 nte s udeice Propheti⸗ p. Vh . 2buille li⸗ ticum in⸗ .1. u. 2. Gili. cAli⸗ F⸗ n in ci⸗ Contutnrns colestio⸗ 5, Regn n; giognphu, 5 1 Bath VETERIS TESTAMENTI. P. I. & in memoriæ ſubſidium ad XXII. juxta literarum alphabeti Hebraici numerum, ultima eos redegit antiquitas, Rutham libro Judicum, & Thre- nos prophetiæ Jeremiæ connumerando, ut ex Joſephi lib. I. contr. dAppion. docet Euſebius lib. III. Hiſt. Eccleſ. cap. o. Tandem etiam viginti ſeptem à quibusdam numerati ſunt Veteris Teſtamenti libri, nullis quidem uni- verſo codiei vel additis vel demtis, ſed variata ſaltem partium compu⸗ tatione, quam multiformem exhibet Buxtorff. Tiberiadir e. XI. p. 2. 4- & Sixtus Senenfis Biblioth. S. p 3-5. Cæterum libros, quos etiamnum citra contradictionem canonicos veneramur, calculo ſuo confirmant uniformiter, recenſent, & ab Apocryphis diſtinguunt Athanaſius in Syn- opſi Scripturæ, quæ accuratam librorum Biblicorum recenfionem tradit & dit. Comeelin. T. I1. Opp. b. 61. Ng.: legitur: Gregorius Nazianzenus Carmine XXXIII. eel r0ν re .α⅜ eSN ν ie euεαιν*οσ ρααρdαα edite Pariſ. An. 1630. T. I1. . 95. Epiphanius lI. de menſuri, & ponderibus c. IV. T. II. Opp. p. I61. ſ. Damaſcenus L. 1V. de orthod. fide c. 15., p. 347. Hieronymus in Prologe galeato, Concilium Laodicenſe Can., o. ut alios nunc taceamus. 4 1V. Hinc porro ortum trahit Judaica librorum Veteris Teſt. diſtinéio Eorundem in Rlegem, DS Prophetar, & Do queæ Epiphanius d. l. diſtincio. eonvenientiffime o e6 æ reddidit, ſeu, ut vulgo audiunt, Hagiog rapha. Gui prelixe multumque in ejus explicatione verſatur Abarbenel praæfat. Comment: in Jeſuam, fundamentum ac rationem diſtinctiomis in diverſe revelationis ac influentiæ gradu conſtituit & modo. Horum enim ſupremum Jjudæorum Doctores Moſi aſſignant, quocum ore ad os, abs- que viſionum & ſomniorum involucris Deus collocutus fit, Num. XII, 6. 7. 8. proximum prophetis tribuunt, qui ſive dormientes, five vigilantes, Omni ſenſuum miniſterio orbati, vel vocem audierint ſecum loquentem, vel viſiones propheticas in éas oρ vViderint; infimum, quem N dicunt, viris Oeorvévsois concedunt illis, qui integris manenti- bus lenſibus, inſtar aliorum hominum loquuti ſunt, ita tamen, ut, quan- quam ſomniis vel viſionibus propheticis non gauderent, facultatem ni- hilominus divinam ſuper ſe quieſcentem ſenſerint, qua excitante & fuggerente verba laudis & confeſſionis, vel alia divina juxta ac civilia dixerint ac literis mandarint. Ita R. Dav. Kimchu docet præfat, in Pſal- mor, N — — De Vet. Ruch nimirum, Pſalmos, Jobum, Proverbia, Coheleth, Canticum, Thre- Teſt. in nos, Danielem, Eſther, Esdram & Parali pomena. Compendiüi vero cauſa generes, De Vet. Teſt. in genere. 26 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICO èG8 mor, & Maimonides Lib. II. More Nevocbim c. 45. b. 317. ſg4. Pentateu- chum ergo dicunt fublimiſſimo revelationis genere editum, ideo legem appellari, quia præcepta divina contineat: prophetis libros hiſtoricos, Joſuæ, Judicum, Samuelis, Regum, porro Jeremiam, Ezechielem, Jeſaiam & osαιτιſο adnumerant, eo quod horum autores Spiritu pro- hetiæ acti ſcripſerint: reliquos, Ruth nimirum, Pſalmos, Jobum, Pro- verbia, Eccleſiaſten, Canticum Canticor. Threnos, Danielem, Eſtheræ, Esdræ & Chronicorum libros ſcriptos, ſcil. E appellant, quod autores eorum e prophetarum ordine ac cenſu non fuerint, per Spiritum S. tamen oracula ediderint. Quanquam vero negandum non ſit, vero haud eſſe abſimile, Chriſti jam in viſibili carne inter mortales verſantis ætate hanc librorum canonicorum diſtributio- nem cognitam, ipſique Chriſto uſurpatam fuiſſe, cum Luc. XXIV, 27. 44. omnem Scripturam Moſe, Prophetis & Pſalmis, i. e. hagiographis abſol- vi; Matth. XXIII, 35. autem Geneſin primum, Chronica ultimum in Hebræo codice locum obtinere, haud obſcure indicat: eotamen, quem ex Rabbinorum traditione allegavimus, ſenſu noſtratium Theologorum merere calculum non potuit. Nec enim Danielis atque Davidis e cen- fu Prophetarum eliminationem; nec hiſtoricorum quorundam ab alis ejusdem generis, v. g. Ruthæ a Judieum, Chronicorum a Regum, Thre- norum quoque a Jeremia, Eſtheræ ab Esdra &c. divulſionem; nec ipſam inter prophetiam ac SpiritumS. diſtinctionem probant, ut ex Calovii Cri- tico S. p. 354. & Fabricii Partit. Codic. Hebræi e. j. p. 2 9. (edit. Crenian.) & Reformatorum Hoornbeekii de convincend. Jud. preleg. b. 4l. qq. at- que Heideggeri Exercitat. Bibl. VII. S. 70. p. 205. evidenter apparet. Sunt quidem etiam inter Chriſtianos Dodores, qui diſtinctionem iſtam ad ſaniorem reductam ſenſum non prorſus repudiant, ſi per prophetas ii ſolum intelligantur, qui munus propheticum in erudienda regenda- que eccleſia ſitum obibant; hagiographi vero ii ſint, qui, licet prophe- tico in ecgleſia munere publico non gauderent, ut Reges, Sacerdotes aut ſimiles, peculiari tamen ad exarandos libros ſacros illuminatione Spi- ritus Sancti inſtructi eſſent, ut David, & Salomon Reges, Daniel pur- puratus, Esdras ſcriba, Jobus & Nehemias principes: tamen ne ſic qui- dem vitio omni partitionem iſthanc carere, laudatus D. Calovius docer T. I. Sſtem. 1 beol. p. 49⁵ ſq. Hinc noſtrates potiorem materiæ rationem habentes, in legales, biſtoricot, doctrinaler & propheticos? vel per voνο. Joular in Giſtoricos a Geneſi ad Eſtheram; poëticos à Jobo ad Canti- . cum; — — cun; maluer die ker bathice inopt tur auto am Ei h. lHeh Apottol Geature 5 Alſ tararum WS cuntur, kachi ett Cantuar Chriſtia duürur, laudarn Coaitij. Iis ſuos Gitonen ſeitenti Sefurc ſtinckon Pundhr remus que & ſerre itatet Thedlo — dentltel⸗ eo legem orieos, v ſeſaiam titn pro. um, Pro- Eſthere, enlan non nam vero bili carne ltributio⸗ N, 1. 44. bis alol⸗ lümunn in en, quenn loporum Eis e cen n Aus im, Tlue- nec ipſam Aorii . Ceninn) l . apbaret. Nnem Kam Propheris h1 tegenitr etprophe⸗ ercotes nt kione h⸗ Omie pur ne ſie gll⸗ orins Cocet e tmäionem her 1. 10 Cumr. Cul; VETERIS TESTAMENTI. P. I. cum; & Propbeticos aà Jeſaia ad Malachiam, libros ſacros diſpeſcere maluerunt. DUM V,. 27 ps Vet. Teſt. in genere. Minores textus ſacri diſtinctiones in D ordiner, quorum ho- Textus 8. die fere exolevit uſus; ut & majores illæ lectioni in ſacris publicis ſab- diſtinétio bathicæ accommodatæ ſectiones, in Pentateucho W Paraſebeæ, in Propheticis libris DD Hapbtaræ didæ, ad Maſorethas referun- cum Elia Levita contendit Rich. Simonius IIiſt. Crie. V. T. L. I. cap. 25. p. 152. 157. ſq. ſed primos, Esdram quippe & Collegas, cum jam Chriſti & Apoſtolorum temporibus eam obtinuiſſe, haud obſcure colligi poſſe vi- deatur ex Act. XIII, 15. & XV, 21. Vide Buxtorff. de Abbreviat. Append. p. 25ꝗ1. ſqq. ubi indice alphabetico Paraſchas ſiſtit, earumque ut & Haph- in ſedarim, Paraſcbas & Haphta-= tur autores. Non ſane poſtremos illos, Talmude recentiores, quod “r. tararum originem deſcribit. Longe vero recentior eſt uſitata nobis in Capise, P P, quæ & Latino vocabulo Capita apud Hebræos di- cuntur, diſtinctio; quæ vulgo Hugoni Cardinali, cujus cap. præc. J. 6. facta eſt mentio: ab aliis autem Stephano Langthono Archi-Epiſcopo Cantuarienſi, qui circa A. C. 1200. floruit: rurſus ab aliis converſis ad Chriſtianiſmum Judæis, Græcorum raiuaar ſ. ſectiones imitantibus tri- buitur, ut erudite & copioſe de hoc argumento diſputat nunquam ſatis laudatus Buxtorffius Concordant. Hebrair. præfat. * & Fabricius FPartition. Codicis Hebræi cap. 7. toto p. 26;y. Minimas denique Hebræi textus in v. HPO verſur diſtinctiones, quas rurſus Simonius recentiſſimum in- ventum arbitratur, Esdræ nihilominus cæterisque Synagogæ magnæ vi- ris ſuos pariter debere natales Rabbini credunt. Quanquam horum aliqui, in lege per verſus diſpeſcenda, Moſis quoque autoritatem & tra- ditionem agnoſcant, nec adeo certo ſibi confſtent, allegati in utramque ſententiam Buxtorffio Tiberiad. cap. VIII. . 10. a. & cap. XI. p. 27. a. & in de buncétorum antiqu. p. 5o. ſqJ. Sane, ſi arctiſſimum, qui inter verſuum di- ſtinctionem & accentuum conſecutionem, porro qui inter accentus & puncta vocalia, in accentuum gratiam ſæpe immutata, intercedit, conſide- remus nexum, non poſſumus non ad ſacros ſcriptores ipſos, primam- rſiculos; que & Osoτoνv librorum biblicorum conſignationem, verſuum re- ferre diſtindionem: niſi punctorum vocalium in dubium vocare anti- quitatem literis coævam velimus, a Buxtorffio, b. Waſmutho, aliisque Theologis noſtratibus fuſe multumque demonſtratam. Hinc & e Pon- gificiis Julius Bartoloccius Bibliotb. Rabbin. P, IV., p. 156. copioſus in eo D 2 eſt, 1 be ve. ²8INTRODVGTIO AD LIEROS EIS LICOS Teſtam in eſt, ut utramque & in Capita & in verſus diſtinctionem Esdra longe anti- senere, quiorem & textui coævam eſſe doceat, nec alios præter Scriptores ſacros agnoicere autores; unde Eliæ Levitæ traditionem, quaſi ante Esdræ tempora univerſa Scriptura unius inſtar verſiculi fuerit, nullis diſtinctio- num notis diſterminata, exſibilat, atque ex Nehem. VIII, 3. & Talmud. Cod. Nædarim. cap. 4. p. 37. . confutat. VI. 2 Divina au- Adverſus divinam canonicamque antiqui Foderis autoritatem jam toritas. pridem infurrexerunt Manichai, Vetus omne Teſtamentum a malo He- èmpugnata bræorum Deéô profectum, &, ut ad fidei confirmationem ineptum, ita bonis moribus plane adverſum eſſe, blasphemantes. Cumprimis Fau- ſtus ille Manicbæus, contraà quem Auguſtinus XXXIII. libris ſtrenue rem Chriſtianam defendit, illos libros divines eſſe negabat, qui 1) Patriar- chas & Prophetas, quos atrociſſimorum criminumipfſi reos agunt, laudi- bus vehant & commendent, v. gr. Abrahamum ex impatientia prolis, ne- glecdta uxore, ancillæ commiſtum; eundemque matrimonii ſui nundi- natorem, qui duobus Regibus Abimelecho & Pharaoni, turpis quæſtus cauſa, uxoris copiam fecerit: Lothum inceſtuoſum: Jacobum germa- narum ſororum & utriusque famularum, quatuor adeo uxorum, mari- tum: Judam cum nuru Thamare concumbentem: Davidem adulte- rum & homicidam; Salomonem trecentarum uxorum & ſeptingenta- rum pellicum vagum concubitorem; Moſen in Ægypto homicidam, in exitu prædonem, in bellis crudelem, &c. qui 2) varia complectantur præcepta v. gr. de circumciſione, ſacrificiis, &c. quæ Chriſtianis obſerva- re nefas ſit: qui 3) terrena duntaxat & temporalia bona, ac heredita- tem ab animæ commodis longe remotam Dei ſervis promittant; qui 4) & Chriſtum de ligno pendentem, ſanctosque martyres fimili mortis genere extinctos Deut. XXI, 23. & virgines ac cœlibes Deur. XXV, 7. diris devoveant. Quibus tamen convicis verius, quam argumentis abunde ſatisfecit dictis libris Auguſtinus, ad 1) lib. XXXII. c. Fauſt. regerens, Abra- hami polygamiam non ad libidinem exſatiandam, ſed ad maturandum ſemen benedictum initam, tunc temporis a Deo toleratam fuiſſe; nec incredulum promiſſioni divinæ fuiſſe, cum heredem ipſi quidem Deus Ppromiſerit, ſed ex qua fœmina, non prædixerit; dum vero Saram ſoro- rem dixit, tacuiſſe aliquid veri, non dixiſſe aliquid falſi, & affirmando ſororem, non negaſſe uxorem; pariter Jacobi Patriarchæ polygamiam prohibitam tunc non fuiſſe: Moſen porro Deo jubente & Ægyptum ſpo⸗ Cilllin- ſpoliaſe Preſtiti phertice & hoo 4 peccata üsdemt nemn: P it. M. Ptu ritr Unique e tumdine wri. A fuiſſefa Gocet Chiiſtun tratione, pertinere gines eodemt Noro ſolicis ſ ontra Adveria Ponderi⸗ mmenta p ſund her Biblinthe examine A pol tnquan is rudi Earunt, lins el 7 1 VETERIS TESTAMENTI. P. I. — Neanti ſfſpoliaſſe & bella geſſiſſe, nec adeo ſævientem, ſed Domino obedientem ſe Teft. in tesc prſtitiſſe; in occidendo vero Æagyptio futuræ A.gyptiorum cladi pro- genere. te odte phetice præluſiſſe: Lothi vero, ut & Judæ inceſtum, Davidis adultertum ſtindi. 1 & homicidium, Salomonis libidinem & idololatriam, & quæ ſanctorum TANud. peccata alia ſunt, narrari ſolum, non approbari, & cum legibus divinis iisdem in libris damnentur, non ad imitationem proponi, ſed ad cautio- nem: plane ut Apoſtolus monet I. Cor. X, 6. ſqq. Ad 2) reſp. Auguſtin, Atem jam iib. VI. e. Fauſt. c. 2. Manichæos omnino neſcire, quid interſit inter Ppræce- nilo He- hta vitæ agendeæ, & præcepta vitæ ſignificandæ. Legem itaque, quæ tuſn, it umbram habuerit futurorum bonorum, adveniente corpore abrogatam mis Hau- utique ex Pauli monito Ebr. X, I. Col. II, 16. 7. & tamen divinam fuiſſe, lue fem tamdiu quippe obſervandam, quamdiu ſapientiſſimo viſum fuit legisla- ) Patrin-⸗ tori. Ad 3) reſp. lib. IV. contra Fauſt, in illis temporalibus figuras nt, Laudi⸗ fuiſſe futurorum & ſpiritualium bonorum, quod clarius adhuc Apoſtolus prolis,ne⸗ docet Hebr. XI, 9. 10. 13. ſqq. Ad 4) reponit Auguſt. lib. Xl V. c. Fauſt. c. 3 i mund.. Chriſtum utique maledictum pro nobis factum, non proprii peccati pa- queſtaas tratione, ſed alieni imputatione, dum noſtri criminis Poenam in ſe ſuſcepit, n germm Gal. IILIj.14. Maledictum autem alterum & ad tempus Veteris Teſt. tantum m, mati:. pertinere, & ad contemtores profanos conjugii ſpectare, non vero vir⸗ adrlte. gines, quas beatas prædicet Eſaias LVI, 4. Paulo aliam ingreſſus viam, dingene⸗ eodem tendebat Adimantu! itidem Manichæus, vανοαυMNUMs, quibus idanin Novo Teſt. contravenire Vetus apparet, ſtudioſe colligens & invicem leckantur committens, unde porro divines eſſe negabat, qui Evangelicis & Apo- oblerrr. ſtolicis ſeriptis adverſentur, libros. Sed & hos retudit furores peculiari Reredid. contra Adimantum libro Auguſtinus, ſententias amice componens, quæ Pin; Sni. adveria concurrere fronte hæretico videbantur; quæ levia nee magni Ponderis, & ubivis obvia, brevitatis ſtudio prætermitto. Cæterum argu- . cni menta pleraque, quibus Vet. Teſtamenti majeſtarem concutere anniſi ſunt hæretici, in compendium redegit & pro captu ſol vit Sixtus Senenſ- i Bibliotbecæ S. Lib. VI1lI. bær. 1. p. 779. ſq4. aliquanto fuſius ea proponit & s M examinat Natalis Alexander Hiſior. Accl. Vet. Teſt. diſſert. XI. TomoilI. rurnäk p. 32 ſqq. Noſtram vero fidem circa divinam V. T. autoritatem, Chriſti allrts ziſe, ne ac Apoſtolorum firmat autoritas, qui ad Moſis & Prophetarum ſeripta; len Den tanquam ad divina oracula in dirimendis fidei controverſiis, in inſtruen- mnla dis rudiorum animis, in formandis moribus vitæ, nunquam non provo⸗ ffonande earunt, ſermonemque propheticum Thaboria revelatione voceque cœ- Pgimiam litus delapſa Oehasérzo Pronunciant 2. Petr. I, 18. 19. firmat luculentum Seyptum S D 3 Aoplad; ſpo⸗ De Vet. Teſt. in genere. 30 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Aoρι 7†⁹ Oss, ſcriptis Vet. Teſt. a Paulo tributum encomium Rom. III, 2. firmat exacta vaticiniorum (maxime cirea Meſſiam in carne manifeſtan- dum) tor ſeculis eventus ſuos antevertentium adimpletio, ne in minimis den circumſtantüs ſpem fidelium fruſtrata, irrefragabili ſane divini- catis Neſtimonio: firmat cumprimis divina & inſita his libris virtus, qua lecti vel auditi mentem colluſtrant, 2. Cor. III, 18. coll. 13. ſqq. corda pene- trant & convertunt, Act. II, 37. coll. 17. 25. 34. & c. VIII, 32. ſqq. & de di- vina veritate ac origine ſua, haud ſecus ad Novi fœderis ſcripta, teſtimo- nium perhibent, 1. Joh. V, 6. Taceo miraculorum ibi commemoratorum majeſtatem atque gloriam; amicam porro Prophetarum cum Moſe, totiusque Novi Teſt. eum Vetere co ſenſionem & harmoniam; fidem Chronolo- gia. quoque, quam ipſa ſibi conciliant & facile apud omnes impetrant pro- phetica monumenta; legum denique ac præceptorum, quæ tradunt, mi- rabilem ſanckitatem ac ſapientiam, aliaque, quæ Auguſtinus & cæteri urſerunt Patres, divinitatis argumenta. VII. Antiquiſſimorum inde a mundi ortu temporum ratio haud obſcuris indiciis, primum per revανρoùτα intervalla, hine per Abrahami & ſemi- nis ejus peregrinationem, demum per imperii Ifraelitici viciſſitudines in Scriptura Veteris Teſt. adjectis annorum numeris, diſtinguitur & deſi- gnatur. Qualem vero annum, Lunæ-Solarem, num Solarem Politicum Eacræ literæ deſcribant, non una omnium eſt ſententia. Priorem priſco ævo obtinuiſſe, credit cum aliis Wilh. Langius, qui Lib. I. de annis Chrißti cap. 9. ſententiam ſuam ĩta exponit: Annut Batriarcharum talis fuiſſe vi- detur, ut menſes a prima pbaſi inciperent, ſi pbaſis haberi poterat; ſin mi- nur, tum trigeſimu/ primur a priori pbaſi dies, primus menſit ſequentit eſſet 3 annus vero a meſſe dependeret, quæ XII. menſe expleto nondum matura eſ- ſet, integer menſis anno adderetur, adeoque tredecim menſium annus eſſet. Contra vero ea Joſephus Scaliger nulla anni Lunaris veſtigia in Scriptu- cis ante reditum ex Babylone extare, vel inde colligit, quod David & Sa- lomon XII. tantum Præfectos militum & annonæ in aulis ſuis conſtitue- rint, quorum ſinguli unius menſis curam egerint, & univerſi annum ex- plerint. At ſi Lunæ-Solaris fuiſſet vel Lunaris, tredecim conſtitui opor- tuiſſet, quod anni Embolimæi poſtulaſſet ratio. Nec alia deſunt firmiora Scripturs doeumenta, quibus, anmum Moſaicum menſibus XII. conſti- tiſſe, liquido conficitur. Itaque hæſitante licet Dionyſ. Petavio rectius Scaliger, eumque ſecuti complures, e noſtris præcipue D. Behmius lib. I. Manu- ☚ . — — Merndu niar. Ch ſtoriam aunirde Gerumm e fuerit, d lemqui Mutuo 20 Thebeor Nn. 1l ſententi Phuviæ aduarunn Ultimum ingne g ſingalos Aiterde Menles uocdh un Verd V integrun tiæ tem fecerih Juat h Cumente 9 (bro Anni He menſibu Cundum loe⸗ lo nhl Vero Ubique neceſſa⸗ Aappt nOmin Cubitan VETERIS TESTAMENTI. P. lJ. de ver. Manuduckf. Uhronol. tit. 2. C. 3. & tit. 3. c. 2. & b. D. agid. Strauchius Bre- Teft. in viar. Chronol. lib. 4. c. 3. qu. 2. annos ſolares intelligi, ſtatuunt, quibus hi- genere, ſtoriam ſacram diſtinguit Spiritus S. & quos ſtylo Scripturæz annos dierum appellat: ita nimirum diſpoſitos, ut e XII. menſibus 30. dierum conſtarent, & 5. vww»νοαειοιαι. duodecimo menſi, qui 35. dierum fuerit, additis, ſummamque 36 7. dierum in univerſum expleverint; qua- lem quippe anni formam etiam Ægyptii vereres, ab Hebræis haud dubie mutuo acceptam, obſervarunt, ut Diodor. Siculus lib. I. Bibliotbecæ, in Thebæorum Lompneo deſcribendo, Herodotus in Euterpe ſ. l. 2. Strabo lib. 17. aliique perhibent profani Scriptores. Argumentum, quo iſthæe ſententia nititur, diluvii hiſtoria ſat firmum ſuppeditar. Cœperunt etenim nund r. pluviæ die XVII. menſis ſecundi, Gen. VII, II. decrevit autem paulisper Cund m. aquarum copia poſt decurſum 1I50. dierum, v. 24. & c. VIII, 3. quorum 8 ceeer ultimum diem XVII. ſeptimi menſis fuiſſe, e. c. VIII, 4. conſtat. Cum itaque quinque menſes anni antediluviani I50. dies complexi fuerint, ”D ſingulos menſes triginta diebus æqualiter definitos fuiſſe, certum eſt, nec dobſoſc aliter de reliquis ſeptem menſibus anni habendum. Unde conſequitur, nilen . menſes ibi commemoratos, cum motu Lunæ paria facere non potuiſſe, tüdinesꝛn quod lunaris menſis non niſi e 29. diebus 12. horis circiter conſtet. Ne Ur & e vero vaga eſſet menſium tempeſtas, intercalatum anno 120. menſem Poltticuan integrum Scaliger exiſtimat: & hinc eſſe, ut tot annorum in pœniten- rempriſeo tiæ tempore antediluvianis detertminando Gen. VI, 3. mentionem Deus gi,C fecerit, quod hæc Seculi Patriarchalis notiſſima quantitas eſſet. Quan- el . quam hunc embeliſmum, tanquam nulla vel probabili ratione, vel do- m . cumento hiſtoriæ nixum rejiciat Campegius Vitringa in ypotyyeſß 7 Hiſt. m ſſa &Oſ bronol. Sac. p. 6. G. 21. Licet vero recentior & in hunc diem uſitata mmurutſ. Ainni Hebræi forma Lunaris ſit, ſed ad Solarem accommodata, cum mnuteſ mDaenſibus utantur Lunaribus proprie ſic dictis, conſtituta Neomenia ſe- in Sctiptl⸗ cundum Oaα‿οαααςσ Lunares: intercalatio tamen menſis decimi terti mid &e⸗ 5ρ0°οα ☚MW alter Adar dicti, efficit, ut univerſo annorum calcu- conſtitne⸗ lo nihil decedat, etiamſi ſingulorum annorum variet forma. Eundem nnutn er⸗ vero annorum modum formamque Spiritum S. in computo Biblico Eirni opol⸗ ubique ſervaſſe, eredibile eſt, & ad chronologiæ S. certitudinem omnino urßtnine recefſarium, licet in ordinandis conſtituendisque facris, poſt exitum ex I. conſti- Egy pto, Deo ipſo autore quædam intervenerit mutatio. Cæterum gio es nomina menſium peculiaria an primis temporibus præſto fuerint, fere mius N.. dubitatur, cum in hiſtoria diluvii & alias paſſim ab ordine ſolum deno- MaNNe. minen- Oln Il,2. Mnüfeſtan- Iminimis ne divini-. rtus, qun rca pene⸗ de dl. teſtimo⸗ oratorunn im Mole, n; fdem De Ver, genere. Teſt in — j INTRODVGCTIO AD LIBROS BIBLICOS münentur. HIabes mentionem primi menſis Gen. VIII, 13. Exod. XIL., 2.17. ſecundi Gen. VII, II. Num. IX, II. tertii 2. Chron. XV, 10. quarti Jer. LII, 6. quinti Jer. c. I. v. I2. ſexti Hagg. I, I. ſeptimi Gen. VIII, 4. 2. Chron. Vi, 3. Octavi I. Reg. XII, 32. noni I. Chron. XXVII, 12. decimi Gen. VIII, S. undecimi Deut. I, 3. duodecimi 2. Reg. AXV, 27. Sequior tamen ætas ſuis menſes ſingulos nominibus ſignavit hoc modo, ut eſſet I. Niſan Neh. Il, 4. Eſth. IIl, 1. qui & Abib eſt, Exod. XIII, 4. - ⸗ reſpondens noſtro Martio, II. Yiar, qui & Ziv. 1. Reg. VI, 1. 37, Aprili, III. Sivan Eſth. VIII, ?9. - ⸗ Majo, IV. Tbamuz 2 = Junio, V. 4Abh —- Julio, VI. Elul Neh. VI, 16. . „ Auguſto, VII. Thiſri, qui & Ethanim, I. Reg. VIII, 2. - —Septembri⸗ VIII. Marcheſvan, qui & Bul, I. Reg. VI, 38. = Octobris IX. Carley Neh. I, I. & Zach. VII, I. — 2 Novembri⸗ X. Tkbebeté Eſth. II, 16. 2 ⸗ Decçembri XI. Sibeté vel Schebatb . -2 anuario . XII. Adar Eſth. III, 7. 13, - - Februario Utut vero ante Ægyptiacam ſervitutem Patriarchæ annum a menſe Thifri & auctumnali cardine forte inciperent; poſito ſcilicet, quod mundi creatio in auéumnum incidens, eam tempeſtatem anni primi auſpica- lem reddiderit; poſtea tamen ex Dei ipfius juſlo Exod. AIhl, 2. anni au- ſpicium a vere capiebant Judæi, ita ut menſis Abib, qui ſeptimus hacte- nus fuerat, deinceps primu= totius anni conſtitutus ſit; quod Uſſerius abſervat dnnal. Fet. Teſt. I. p: 21⁄ & Johannes Lightfoot in Spicilegio in Exod. Sect. XVII. T. I. Opp. p. 71. qui præterea æquitatem legis de mu- tato & in tempus vernum rejecto anni principio in eo confiſtere credit, quod annunciario Evangelii per Johannis baptiſmum principium ſuum, redemtio autem humagni generis conſummationem ab illo anni tempo- re eſſet habitura. Quidam ergo, annum Judæis duplicem fuiſſe, inde colligunt: Politicum a menſe Thifri incipientem, in nundinationibus rebusque Politicis obſervatum; & ccleſiaſticum, qui menſe Niſan cœpe- ritx, — Iit, jux peririh Calend. initiun quut at in ore/ nun i beri Gllilo 4 Niſn fudiicor tatis o tio ocen 2. Chror 2.) rain kel zuckummt relqzonm feverſon nonpre pellarnn Putandi Videtur, Ei epo⸗ CNis an Omniind Aralun mum, à& epocha. URno riod dum, t VEITERIS TESTAMENT'I. P. I. 22 De Ver. RNX, rit, juxta quem feſtivitates celebratæ ſint. Ita ſane JOannes Seidenus, Teſt ia guarüfer. 1. pPeritiſſimus antiquitatis Judaicæ interpres, in diſſertat. de anno Civili & Senere, .2. Chreh. Calendario Veteris eccleſtæ ſ. Reipubl. Judaicaæ cap. I. p. A. ſtatuit: Anni en. VII,„. . initium aliud erat, qus Heſtorum recurrentium atque id genu! aliorum ali- anben eta Juot ratio habita, aliud quo Jubilæi ac anni Sabbathici inchoandi, Prius in Vere ſtatuebatur, ſeu ſub initium abib, ſeu in Niſan, quod per tempus ver- num vagari ſolebat, & zS r ρ*ννα ſen anni initium etiam a Fl. Joſe- po (Orig. Judaic. lib. I. c. 4. & lib. 3. C. 10. & alibi) nuncupatur, uti quidem Mlto, & Philoni (lib. 3. de vita Moſis) poſteriur in dutumno I. Tiſri menſe, qui .. a Niſan ſeptimus eſt. Non tamen deſunt, quibus hæc initii annorum Ahri, Judaieorum duplicatio improbatur, firmo quippe Scripturæ vel antiqui- Mije, tatis documento deſtituta. Gemina quidem in Scripturis anni revolu- unio, tio occurrit, quarum altera ſub æ uinoctium vernale conſtituitur, ſulo, 2. Chron. XXIV, 33. quo tempore in expeditionem proficiſcuntur reges, 2. Sam. Xl, I. id eſt, juxta R. Dav. Kimchi O tempore veris; alte- aueule, ra in feſtum collectionis frugum conjicitur, Exod. XXXIV, 22. quod in deptembri/ auétumnum incidebat, Lev. XXIII, 39. dudum vero obſervavit Scaliger Ocobri prolegom. ad Canoner Cbronologiæ Magogicor t 2. ſqj. D W Novembr! reverſionem anni, vel quod idem eſt 2 Rh revolutionem anni, Decembri non præciſe anni finem vel initium, ſed vgonααρsναα quas Græci ap- . Pnumti, pellarunt, notare. Quod ad Aram tandem ſeu Epocham attinet, qua in Februxd. . Putandis temporum intervallis Veteris Teſt. uſi fuerint fideles, probabile „ S videtur, primorum ſeculorum ſimplicitatem vix aliam, quam orbis con- enle Him diti epocham admiſiſſe, cum ab Hiſtorico Sacro non ad certum æræ ali- od nmdi cujus annum res geſtæ alligentur, ſed ſecundum Patriarcharum ætatem in uhzier. omnia diſponantur, ſecundum quam mundi ætas tum Putabatur; donec I2 anl an. Abrahami forte ſuccederet eamque IHraelitarum ex gypto vindicato- “ lacke- rum, & hanc conditi, ac demum ex ruinis reſtaurati templi exciperer . VlHerins epocha. Cæterum Præſtantiſſimis Chronologis, Torniello, Petavio, od igin Uſierio, aliisque commodiſſimum viſum eſt, univerſum temporis tra- Goige . Qum, quo Vetus Teſtam. circumſcribitur, ad illuſtriores quasdam pe- “ riodos vel Epochas aut ſex, aut ſeptem revocare, ad hunç fere mo-= hium ſum dum, ur unnitenpo⸗ n fuille, inde Uclnetionibu . Nilan e⸗ . E l. ſie tit⸗ INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS. 4 Teſt. in I. ſit a mundo condito usque ad diluvium - annorum 1656. Gen. V, 3. ſq. VII, 6. De Vet. 8⁸° nere. . II. areſtaurato mundo usque ad Abrahæ ex Ur Chaldæorum vocationem ——- — 427. Gen. XI, 12. ſqq. XII, 4. HII. ab ταννσεπας Abrahæ de ſemine benedicto data, usque ad IHfraelis exitum ex Ægypto - - 436. Exod. XII, 40. Gal. III, 17. IV. ab exitu ad jacta fundamenta templi Salomonici - - - - —4”80. 1. Reg. VI, I. V. ab exſtructo primo usque ad libertatem ⸗ exſtruendi ſecundi templi - - - 476. VI. a reditu ex Babel usque ad natum Chriſtu .. Ex quibus ab O. C. ad natum Chriſtum annorum ſumma conficitnrr - - — 4000. Singularum periodorum rationes una cum dubiis, quæ ſeriem ſummam- que temporum turbare videntur, infra examinabimus ſuis locis. VIII. . Tabuls Supereſt ut in memorĩæ beneficium univerſam librorum Veteris 63. damus ſequentem: Univerſum Vetus Teſtamentum complecitur libros I. Hiſtoricos, exhibentes res geſtas eccleſiæ . α) Patriarchalis, in Geneſi capp. 50. ) Iraeliticæ, & quidem (1) ſub Theocratia ſ. imperio divino, miniſtris imperii a. Moſe, in Exodo capp. 40. Levitico capp. 27. Numeri“ capp. 36. Deuteronomio capp. 34. b. Joſua, in libro Juſuæ capp. 24. c. Judicibus, in libro Judicum capp. 21. & Ruté capp. 4. O) ſub Monarchia ſ. imperio regio. 1. Regum capp. 22. 2. Regum capp. 25. I. Chronie. capp. 29. 2. Chronic. capp. 36. (3) ſub Syaopei- Peſtamenti ſtructuram tabula Synoptica delineatam exhibeamus, quam in libb. 1. Samuel. capp. 31. 2. Samuel. capp. 24. — — ll. Poet tores, Pr. bini, quo Hosinten e. Gins dh ommen miler Ohmen ſtiptin enti egi die⸗ alire, luſtraie a 1656. NI6D. 4n. NI4. 65. l. I,n. 4600. eg. V,r. 44ℳ9. . . 4000. Gchrmarn- n Veteris us, quam sinperi, CApp. 127. cuph. . 21. .cpp.4. 1capp⸗ 4. . 30. ,cap⸗ VYETERIS TESTAMENTI. P. I. 35 Eſiher capp. 10. (4) ſub deisnροοαταρπι1ſ. imperio procerum, Prreſide Esdra, in lib. Erdræ capp. 10. Nechemia, in lib. Nebemiæ capp. Iz. II. Poëticos, quorum a) tragicus, liber Jobi capp. 42. β½ euchariſticus, lib. Pſalmorum, qui 15. 2) morales, Proverbia capp. 31. Cobeleth capp. I2. ⁶) myſticus, Canticum Canticorum capp. S8. III. Propheticos, tradentes vaticinia . a) mole majora, ut Yeſaiæ capp. 66. Jeremiæ capp. 52. cujus & Tbreni capp. 5. Azechiel. capp. 48. Daniæl, capp. 12. 6) mole minora, ut Hoſeæ capp. 14. Jogli, capp. 3. Amoſi capp. 9. Obadiab capp. I. Jonæ capp. 4. Micbæ capp. 7. Nabum capp.3. Habacuc capp. 3. Zephaniæ capp. 3. Haggai cap. 2. Zachariæ capp. 12. Maluchiæ capp. 4. IX., Qui univerſum Vetus Teſtam. ſeorſim explicaverint Commenta-Commen- tores, Præter eos, quos ſupra laudavimus, nunc non ſuccurrunt, niſi Rab- tatores. bini, quorum tamen perpauci omnes & ſingulos V. T. libros illuſtrarunt. Hos inter ex Jjudæorum ſententia palmam cæteris præripuit Wν Raſebi h. e. ½½ Pee. R. SALOMO JARCIII, vel ut aliis re- Qius audit Pp e n Rebli Salomo Iſaaci. Vide Abarbanel Comment. ad Zepban. III. fol. 276. col. 2. R. Leon de Modene de ceremonicz parmi ler Juifi preſace** Io. . &o y. 52. Joh. Mollerum in Homonymoſco- Fia p. 247. & Breithaupt præfat. in Jarebii Comment. in Pentateueb. a. Commentariis in omnes V. T. libros & maximam Talmudis partem ſcriptis tantam nominis apud ſuos celebritatem nactus eſt, ut ſapientibus ſequentis ævi communiter M1 1d id eſt D interpret legie dicatur. Talmudicis tamen interpretationibus & fabulis nimium addictus, conciſoque & perobſcuro ſtylo gaudens, ænigmata ſæpius, quam illuſtratienes in medium profert. Fato functus eſt A. C. IIOF. MSCtum . E 2 com- — De Vet. G) ſub avaevla ſ. in captivitate Babylonica, in lib. Teſt in . genere. De Ver. Teſt in 3 gentre. genus attemperato, 26 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS cominentariorum R. Salomonis volumen elegantiſſimum, quod Joſe- phus Scaliger Bibliothecæ Leidenſi Academicæ legavit, commendat Bux- torff. Biblioth. Rabb. p. 29 5. Succedit Ny 2e R. BRA- HAM ABEN ESRA, ftylo eleganti, ſed ad Philoſophicum dicendi Scripturæ libtos omnes ſatis dextre & erudite expo- . . . „ „ . —.d . nens, ut ſolus or Sapiens ille ar sbov*ναα⁰ dici meruerit. Imo, ex Richardi Simonii ſententia, vVix alium inter Judæos interpretes depre- hendas, qui majori cum judicio ſenſum literalem Scripturæ explicaverit Aben Efra Eiſt. Crit. V. T. L. 3. c. ſ. p. 374. Multis tamen in locis valde depravatos eſſe commentarios ejus, conqueritur Hottinger. Biblioth. somt. o.r. Porro D i2 bO R. SALONMO ABEN MELECH Hiſpanus in univeria quoque Biblia commentatus eſt, in- ſcriptionem notis fuis ex Pſ. L, 2. mutuatus, ☚ ie Michlal Jopbi eas appellans. Senſum literalem ad Grammatieæ ductum eruere, vo- cumque propriam & accuratam explicationem fuppeditare, brevitati ſi- mul ſtudens, allaboravit. Magnæ quoque inter ſuos autoritatis eſt O ED R. MOSES ALSCHEICII, ciwa finem Sec. XVI. clarus, & commentariis in univerſa Biblia (ut vult Buxtorff. Bihlioth. Rab- bin. p. 400.) de ſacris literis meritus. Specioſis cumprimis titulis com- mentarios ſuos ornavit: 2ν NNN Logem Maſis ex Joſ. VIII, 21. com- mentar. in Pentateuchum & Prophetas priores inſcribens: MNN HNNR& ſpecula militantium ex Exod. XNXXVIII, 8. comment. in Pro- Phetas poſteriores: Oculi Moſi in Ruth: „ει R Ex- alt ationes Dei ex Pſ. 149, 6. in Pialmos: Q e e Multituado mar- aritarum ex Prov. XX, 15. in Proverbia: D verha bona ex Zach. I, 13. in Eccleſiaſten: Ppe dPpe Portio legitlatoris ex Deut. XXXIII, 2. in jobum, & iic porro. Cumprimis etiam PrN ſ N DON ISAAG ABARBANEL Luſitanus, A. C. 1437. natus, copioſos in Pentateuchum, Prophetas priores & poſteriores, in Da- nielem & alios Scripturæ libros conſcripſit commentarios, Chriſtianis haud omnino absque frudu conſulendos. Inſigni eum elogio h. D., Pfeiffer. ornat in præfat. Commentario Abarb. in Prophetas priores Li- pſiæ A 1686. excuſopræmiſſa: inter Commentatorer Ebræzrum, inquit, K Jubtilitatem inge nit, dexteritatem judlicii, Soνα⅝οαdανä 1r Mucα es, & ja isαdια ſoecter, acile eminet Don Haac Abarbenel. Hilpanus, qui an- te duo propemodum ſecula floruit, & A. C. 1og. mortuut eſt imo, quod ali- 4,7 de Maimonide Sealiger olim dixit, idem nos in alio ſeribtioni: genere de Abar- = — Abarbene toloccin⸗ ſel eſi⸗ 1igllit rum deri uilijinſ R DAN budrare EIN Aludunt; nam ſcnen Seriptur tur, planl ſtrayit, examinav Pptaure int biblicis Poſuiſſe d ſpanus, xime enn Olmnia ret 9t. k Pluilla in ert Aull ſe Fuge Priutep⸗ Rubdos Natorum lienit (humn II. unoloce un eht NS cummtetn . l. arto — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 37 De Vet. — d lolle. Asarbenele aſſeverare aulli dubitamurt, quodſeilicet inter interpretes diffu- el 3 darhb Sregs Jerme unus nugari deſierit. Secus autem de ipſo ſentit Julius Bar- genkte. ADMX.. toloccius Bihliethecæ Rabbin. P. III. p. §yf. ſeribens: fuit vi- perſptcui, dicendit ſed geſſimi ingenii: in labore ſiudiorum infatigabilir, Jejunii patientiſimur, teenpo⸗ igiliie adſuetut, ita ut inſomnes nocter ſiudii gratia traberet. Seriptura- t. Imo, rum vero ſacrarum diligens, ſed plerumque mendax explanator, && ita Jfa- s Eepre⸗ eilir in ſeribendo, ut intra paucos dier nonnullos Sacræ Scripturæ libhror zx- Micaverit licarit & edierit. Celebre etiam inter Judæos nomen eſt pD „ cs vilde R. DAVID KIMCHI (qui circa A. C. 1190. floruit) adeo, ut in illum Bibhedth. quadrare dicant, quod in Zirke Avoth cap. 3. H. 17. aſſeritur: N& DN ABEN N npp di non eſt farina, neque eſt lex, quo ad ipſius nomen geſt, in⸗ alludunt; unde porro jactant: rpp n Ppp & Win eſſe fari- Mal Pti nam ſine molitore, ac ſi dieerent: non eſt doctrina fine doctore Kimchio. ere, o⸗ Scripturæ libros omnes, præter Legem ac Megilloth, de quibus dubita- teritatiſi⸗ tur, planis, perſpicuis, & in explicanda litera operoſis commentariis illu- riutis et ſtravit, & ad grammaticæ regulas ſermonis facri ſtructuram diligenter Sec XVl. examinavit. Patre natus eſt R. Joſepho Kimchio, erudito pariter Scri- lb NA.. prturæ interprete, cujus expoſitiones filius frequenter in commentarũs ſuis lscon- biblicis allegat. In omnes quoque Scripturæ libros commentarios com 21. cll. poſuiſſe dicitur HN 0 R. LEVI BEN GERSOM Hi- NN ſpanus, circa A. C. 1290. clarus; cujus tamen libros erroribus ſcatere, ma- t in fo- Xime eum ſidei ſacræ hiſtoriæ V. T. detrahat, & ad ſomnia ac viſiones vorE. oOmnia reducat. Bartoloccius obſervavit P. I. Bibl. Rabb. p. 661. 4. & P. IV. d mar- 5 6. b. CQumprimis concionatoribus Judæorum perchara & utilis eſt ma- lona en gna illa in univerſam Scripturam commentariorum collectio, quæ P er Deit. Pera Rabbinica inſcribitur, & R. S I M EONI concionatori Francofurten- *“ ſis Synagogæ accepta fertur, quin inde n N concionalorum C. un princep: audit. Is ex variis antiquiſſimis libris, Siphra, Siphre, Mechilta, l Rabbos, Tanchuma, Talmud & Hagada ſententias Darſchanim ſ. concio- i natorum in Scripturam collegit, eamque non quidem ad literalem, ſed el⸗ allegoricum ſenſum perpetua velut catena duobus voluminibus ita ex- g plicavit, ut Parte l expoſitionem diverſorum Rabbi orum in Pentateu- hinran⸗ chum, H. in reliquos ſacros libros exhiberet. Buxtorfl. Biblio h. Rabb.p.zc0. id Bartolocc. Bibl. Rabb. W.p. 409. q. & 9 5 b. In hanc l'eram primu⸗D ace 4. ce‿m nentarium ampliſſimum dhNαN ‿d. braba ex Gen. XV, u ſ. 18. inſcriptum ſtruxit DNe Q DN R. ABRAHAM leat BENSAMVELIS GEDALIAHI, inquilinus Jeroſolynutanus, una 41e cum textu 15 „5 duobus tomis in fol. A6 50. Liburni editum, de quo . Ex. I. Bartol. E. 1. b. ſ2. ſeqj. L z3 CAPVZ De Penta- teucho: Summari⸗ um capi- tis. Appella- tio. Scriptor impugna- Rus, 7„ INTRODVCTIO AD LIBROS BILI OS CAPVT III. De bPentateucho ſive Lege Moſaica. Pentateuchi appellatio evolvitur; Paulo tamen I. Cor XiV, 9. non indi- gitata H. 1. Maſen Pentateuchum exaraſſe, negatur Hobbeſio: Spine jæ: Simonio: Theologis Batavii dimonii adverſarii, S. 2. affrmatur autem &ν evincitur §. 3. Moſen & Meſaica contemptim a Lutbero baberi, nega- tur S. 4. Deſcriptio & chronologia Moſiz J. 5. qui alios, præter Fenta= teucbum, extanter hodie lihror, confignaſſe negatur G.6. Exarati per arter Pentateuchi ordo: & in V. libros diſtributio J. 7. Ejusdem ar- umentum & ſcopur J. 5. Moſiz in ſeribendo Pentateucho conſilium, eX mente Clerici §. 9 examinatur S. 10. Commentatores Patres: Hebræi: Lutherani: Pontificii: Reformati: Remonſtrante, G. II. §. 1. oſaicorum librorum complexus Hebræis .* e vel conciſius aD D uingue quinquer- nioner Legit, a librorum ſcilicet numero, quorum quilibet OP ſ. quinta par: audit, appellatur: cui Græcum TreTrα— 75 οο vel 7 rurArν⅞ναορ ſcil. O“ο liber quinque voluminum exacte reſpondet. Dubium vero haud immerito interpretibus videtur, ad hanc nomenclaturam ſuis svvoνooο 1. Cor. XIV, 19. an reſpexerit Paulus, quod quidem Hieronymus vult in ad Paulinum epiſtola: Huc usque Moy- ſer, inquiens, buc utque bentateuchur, quibus quinque verbie loqui ſe velle Apoſtolus in eccleſiagloriatur. Cæterum univerſus Pentateuchus Hebræis communiter z 1egir nomine venit, quia eccleſiaſtica & politica ſtatuta Iſraelitis a Deo præſcripta complectitur., Seriptorem Pentateuchi Moſen fuiſſe, cum Judaica pariter ac Chri- ſtiana, unanimi tot ſeculorum conſenſu, crediderit antiquitas, non defue- re tamen, qui in dubium vocare ſunt auſi. Et Thoma: quidem Hobbe- us Leviathan. P. IIl. cap. 3;. Moſis libros non ab autore, ſed ab obje- Go ſic dicos contendit, non quod a Moſe conſcripti ſint, ſed quod de Moſe agant; quamvis largiatur, fieri poſſe, ut eaſeripſerit, quaæ bis libris ab eo ſeripta eſſe narrantur, nimirum librum legir, qui uti videtur, conti- netur cap. XI. Deuteron. urque ad Cap. XXVII. Hæc aſſeruiſſe ſatis ipſi eſt, Gum argumenta, quibus thefin ſuam confirmet, nulla Proferat, Paucis iis exceé-⸗ — — exceptis, iUeinfaun compofni gerelnen Ntogruph Vioremul ſe, line N tuarifupe Hüsneduie Etiten ib mumomm ante sdra quidem . brergent ſtruendam Nequetar Peltiya te comment. nostransn nüni gdoe quem ut dat, hoc Vertiſſe, remoblen eünm haben N N NDNN m)ſertum kfat in ten ſertaun, nofaconr dis inftan 1⸗ Presl ne . bio Ulen, VETERIS TEST AMENTI. P. I. 30 De benta- exceptis, quæ a Peyrerio mutuatus eft. Iſaacu enim Peyreriur, celebris teucho. ille infauſtæ prolis Præ-Adamitarum parens, Moſen Judæorum quidem ſaicn. cCompoſuiſſe faſtos ſatis operoſos exiſtimat tum etiam rerum omnium geneſin ante Adamum conditum iis præmiſiſſe; at Molaica intereidiſſe nun indi. autographa, & qui Moſen ſecuti ſunt apographorum coneinnatores, bre- hHinge: viores multo creationis univerſæ & primorum Judæorum apices tetigis- Unur autent ſe, hinc Moſaicorum non niſi excerpta quædam & ſchediaſmata tumul- eriugt. tuaria ſupereſſe; Suſtem. Præ-Adam Lib. IV. cap. 1. b. 177. & cap. 2. b. 152. ter Penté⸗ His nequior Benedictus Spinoſa in trastatu Tbeologico-Politicocap. 5. b. Ioz. vnali zer ætatem libris Moſaicis ultra Esdram concedit nullam, quippe quem pri- /dem g,. mum omnes, quos in ſacro codice deprehendimus, libros hiſtoricos, res ſium, ex ante Esdræ ætatem geſtas enarrantes, contexuiſſe ſuſpicatur. Et primo I Helrei: quidem loco Deuteronomium conſignaſſe, dein vero ad integram He- brææ gentis hiſtoriam, ab orbe condito ad ſummam urbis vaſtationem, ſtruendam animum applicuiſie, cui ſuo loco Deuteronomium inſeruerit. Neque tamen manum operi ultimam imponere potuiſſe, morte intem- peſtiva fortaſſis præpeditum Esdram, cap 9. contendit; hinc iſtos ejus inue. Ccommentarios non niſi mancos, mutilos, multisque mendis fœdatos ad n ullbet nos transmiſſos eſſe, ſic ut de Priſca hiſtoria nihil habeatur hodie integrum, mn Tera- nihil quod non multa correctione egeat. Dudum quidem aben Erram, um exalls quem ut liberioris ingenii virum & non minoris eruditionis commen- tur,ad hanc dat, hoc præjudicium, ac ſi Pentateuchi ſcriptor Moſes fuerit, animad- eit Pulg, vertiſle, neque tamen auſum fuiſſie, mentem ſuam aperte explicare, ſed cue Me. rem obſeurioribus tantum verbis, præ Phariſæorum metu, qui hæreticum uiſvele eum habuerint, qui aliud viſus fit ſentire, indicaſſie, dum ad Deut I, 1 ad Wljehreis verbailla: — in ita commentatur: dN een ee läia 2. VNn ee ee en ne en e deeen e en apo NoRN n e e e D e e Mode mtelliga myſterzum dudecim: etiam & ſorizſit Moſe, legem: & Kenaßanita tunc . erat in terra: in Dei monte revelalitur: tum etiam lebtum ſuum ledtum terielr, Jerreum, tum cognoſcer veritatem. Unde ſex argumenta exſculpit Spi- non Cefue⸗ noſa contra præjudicium, quod vocat, Moſaicæ ſcriptionis, quæ ſuis lo- dem Eulte. cis infra videbimus. Demum haud ita pridem Ricbardurs Simoniu, Gal- ed tbobe. lus, Presbyter congregationis Oratoriæ Hiſt Crit V T. 1ib. 1. cap. 2. jam gull 4 inde a Monis temporibus ſeribas fingit ſive Acuarios quosdam publicos, bi i b ipſo Moſe in Hebraicæ Reipubl. initio confſtitutos, ſecundum lauda- ur, pilem, quem in aula Pharaonis degens deprehenderat, «gyptiorum ſaris eli cætero- UciS 115 4 ptucs Ne⸗ Be benta- teucho. +☛, NTRODVGTIO XD LIBROS FIELIGOS eæterorumque Orientalium imperiorum morem. Nec enim, Joſephe lib. 2. contra Appion. & Euſebio teſtibus, cuivis inter Judæos fas fuiſſe an- nales ſcribere, ſed ſolis Prophetis, qui futura & longe diſſita cœleſti Spi- ritu providebant. Hos autem ſcribas, publica autoritate munitos, quan- ta poterant diligentia ac fide, acta reipublicæ literis conſignaſſe, ex quo- rum prolixis commentarüs deinceps, occaſione ita ferente, compilata ſint, quæ nunc habemus, ſeripta ſacra. Id licet neutiquam a Moſe, ſed variis diverſo tempore factum ſit; Pentateuchum tamen àa Moſe ſeri- tum dici poſſe, quia Moſis imperio ſcribæ hiſtoriam conſignaverint. P Pofle, 4 9 Nam & Moſen ſcripfſiſſe dici, quæ tamen non ſua ille ſponte, ſed Dei juſſu ſeripſerit: & Deum Gen. IIIl, 2r. Adamo & Evæ ex pellibus veſti- menta feciſſe, & is utrumque induiſſe dici, quas Deo jubente iidem ſibi fecerint & circumpoluerint. Interim cum varii compilationis hujus fuerint autores, qui ſinguli ſuum habebant inſtitutum; hinc contigiſſe autumat cap. J. quod hiſtoriæ aliquando male junctæ ſint, & repetitio- nes crebræ atque ocioſæ occurrant. Acceſſiſſe præterea & hanc cala- mitatem, quod, cum voluminibus vel foliis ſingulis ſua inſcripſerint ve- teres, quorum partes ſingulæ nullo aut glutine aut conſutione junctæ, circa cylindros volutæ, atque ubi uſus erat, evolutæ fuerint, evenerit, ut turbatis permiſtisque folis neque ſuo loco repoſitis, pericoparum et- iam ordo mire aliquando & miſere turbatus fit. Si quid ergo Moſi at- tribuendum ſit de Pentateucho, ſola legum ſcriptio ei, ut legislatori, com- petet: reliqua priſci mundi & populi Iſraelitici hiſtoria, neſcio quibus quorum ſcribarum commentariis, variis certe & parum judicioſis acce- ptaferenda; eaque turbatis voluminum partibus ita turbata & confuſa, ut niſi medica divæ Critices manus acceſſerit, vix ulla Deo digna ſapi- entia in libris iſtis inveniatur. Tantos errorum cumulos dum caftiga- re geſtit Anonymus tractatus Gallici autor, cui titulum fecit: Senti- mens de quelques T'beologieni de Hollunde ſur l'biſtoire Critique du Vieux Teſtament, compoſée par le P. Richard Simen: à Amſterdam 1bgf. no- vumin lucem portentum edidit, meris, quod ipſe fatetur, conjecturis nixum. Sacerdotem nimirum Iſraeliticum, a Rege Aſſyrio e Babylonia in terram ſanétam miſſum, ut novos gentilesque Palæſtinæ incolas ri- tum, quo regionis iſtius Deus amabat coli, edoceret, 2. Reg. XVII, 24 - 28. ſive ſolum ſive adjutum ab aliis, hiſtoriarum de mundo unius Dei virtute condito, & epitomen hiſtoriæ Judaicæ legisque populo latæ recenſio- nem compeſuiſſe, perſuaſum hahet; ut rudes fcilicet populos illos ab inſana — inlana a Jueml. nare ar deantun n0 5mma Pentater Cenſuran Theolo queuts iplam 5 Crjus mantari negotij aAllatöc Luwent natum- aprim & cum Juippe negue, mare meindl ir za ſi un e ſorig e⸗ Taan Sctiptn Gum er Dumen 1n4 R Inat, tekis haudi 1b hor hon vie liens VETERIS TESTAMENTI. P. I. 41 . De Penta- fiſecn. inſana ½ cαα opinione abduceret, Deumque non niſi unum eſie, teucho Akigi duer eseiit adorent, doceret. Annum, quo hæc geſta ſunt, deteriru- untun nare ar W Arhe . niſi quod poſt XVIII. regni Joſiæ contigiſſe vi- M deanrur Geterurn lenrennia ſuæ exploſum ſubſternit errorem, moder- coOlhpllati pentateuchum “K ue I rſeis uchai⸗ rne nee & ermarulm⸗ t euchu Primitus uiſſe exaratum. Ridiculam iſtam, dum ſub c. e r. H Perſtringit conjecturam Hermannus Witſius, uatt gus ugduna- srabn. Miſcellan. Sacr. Lib. I. cap. I4. S. 7. eandem- el, Adeu 65 un Kr a0 Johannem Clericum parentem refert, graviter ene inn &. 36. noe nomine compellat ,errorisque profani poſtulat. e caji 150 1 Gen 4 anenenue puduiſſe, ex diſſertatione tertia Com- tonis hujus negotii exiſtimat, ut M 4 . en ſuͤs b et in dhn id übi darum dd nisorie, ſunar⸗ . en univerſi Pentateuchi autorem eſſe probet, kenin Haruck rallor⸗ us confirmet, & quæ in contrarium aflerri ſolent ar- hanc cda- . Karuin vel adultun geſta l duod Nd Qenekn netinet, rescus aute Maſen nton g a8, eas ex omnis ævi Patriarcharum ſcriptis, quibus lenm a prima mundi origine ætatis ſuæ geſta memoriæ prodiderant, compilaſſe one unde, & cum ſeculi ſui hiſtoria conjunxiſſe Moſen perhibeat 8* leteleen md cum 1 lui . eat. oταναραα nt exenerit, quippe ita ſollicitat: Nuiquam ſibi æc a Deo patefaéta dicit (Moſes,) opammer neque, quanquam Kieri potuit, quitquam, Moſe tacente, pro com ario “ o Moi N. 1 mare Juſiineat; præter Rabbinor, quei nazzqusam mentiri buduit 5 . . nmni con proinde non moramur. Verifimiliui eſt, Patriarchas Saraßtons, Tn⸗. ſi gnibs ptir ea conſignaſſe & poſteriz etiam commendata reliquiſſe; quo fabctu, lcioßs ce ſit, ut, cum in Moſis manus berveniſſent, ea deſeribere & ahn iat ſuæ . r confiſß Koria connedkere aggreſſus, fit. S. I. Ita ſane Clerico Fauli aſſertum ägubyr. rαα Yea Oio Sednτνρααιοo C2. Tim, III, 16. pronunciat, & Molsicam gum ciigr⸗ Scripturam haud dubie complectitur, Rabbinorum mendaciis acce nſe D ſect: Nl⸗⸗ dum erit, quæ proinde non moramur; nec in ασον 63 1.9. een⸗ 4 luirts numerum cenſumque referendus Moſes erit, quos Petrus in ſeribend n Ale. . Orrοτααιαατ Aρ soναιπ 4 spiritu Sancto altor, 2. Ep. I 21 atlie corſebiui mat, quia nusquam ſibi a Deo patefacta dicit Moſes, quæ anteſe eſta li. e gibilonin teris conſignavit : & humana tandem, atque ab erroris & lapſus S 1 meol; l. haud immunia Molaiĩca ſcripta erunt . quæ, quam profane E 4r gzat VVl 14 .20. ab homine, qui interpretem Scri 1 Nlet anger qui interpretem Scripturæ agere geſtit, proferantur, quis he eanſe⸗ Ai mmia S. III. losdls Alia vero omnia Sacra pagina docet. Mofen enim leges ſe vindicats s n Hteris, divinitus juſſum, ex Exod. XXIV, 4:. XNNIV,27. &, Dent Anng, Vira rnta 24. 25 — 4²2 INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICOS — De Penta 24. 25.26. ad oculum patet: prophetias pariter, (quarum pericopa quæ- teneho, dam, ut Moſaica Nehem. I, 8. 9. laudatur) ex Deut. XXVIII. XXINX. XXX. XXXI. hujusque v. 19. 22. cumprimis clarum eſt: nec non hiſtorica, llut quod ex conſignatione belli Amalekitici Exed. XVII, 27. maxime vero . i/ 1. ex itineris Iſraelitarum per deſerta delineatione Num. XXXIII, 2. arctiſſi- ſuiif moque hiſtoriarum & pacti cum Iſraele initi nexu conſtat. Quid? quod fiol liber legis Moſaicæ (non ſane Deuteronomium, ſed Pentateuchus integer, Aeuuft qui N vocari conſuevit) ab Hilkia Pontifice tempore Joſiæ in templo o repertus νnn e ene d liber legi, Domini per manum mnog Moſir ſcil. 282 ſeriptur, dicatur, ut ita ex plurium etiam Interpretum no mente autographum Mofis indigitetur? Sic Moſen de ſe ſcripſiſſe, aperte rt teſtatur Chriſtus Joh. V, 46. 47. libris procul dubio illis, qui ad hunc s 3 diem perſpicua de Meſſia teſtimonia perhibent, qualia Gen. III, 17. XLIX, Pibon 10. ſqq. Num. XXIV, 17. ſqq. Deut. XVIII, Is. ſqq. & paſſim in modernis s Moſaicis leges. Idem Salvator Luc. XXIV, 44. Lucas c. I. v. 27. Philip- inn pus Joh. I, 46. teſtantur. Et ſigillatim quidem Exodum Moſi autori ven. mnn dicat Salvator Marc. XII, 26. ſententiam allegans ex Exod. III, 6. i Leviticum Paulus Rom. X, 5. citans Lev. XVIII, S. Numeros idem Apoſto- iz lus Ebr. III, 2. citans Num. XII, 7. Deuteronomium, approbante tamen ſn Chriſto, Sadducæi Marc. XII, 19. citantes verba ex Deut. XXV, 5. 6. Gene- nan⸗ ſin quoque haud obſcure Moſi tribuit Jacobus Apoſtolus, gentibus con- “ e verſis Act. XV, 20. ſq. ſanguine abſtinendum ideo cenſens, quia Moſes . kitke omnibus gentibus ſanguinis eſu interdicens Gen. IX, 4. ſingulis Sabbathis e legatur in Synagogis. Hine eſt, quod univerſus Pentateuchus Moſes dica- . NS tur Luc. XVI, 29. Act. XV, 21. 2. Cor. III, 14. I7. ea ſane ratione, qua liber Tun quilibet vulgo autoris ſui nomine venit. Quod ſupereſt, argumenta, quæ z8 ab adverſariis in aciem produci ſolent, ſolide diſcuſſa reperies a Pet. Dan. Huetio Demonſtr. Evang. Prop. IV. cap. I4. Guilielmo Saldeno Otiorim“ X Tbeolegic. Lib. I. Exerc. 2. P. 79. ſqq. Heideggero Exerc. Bibl. IX. IX. & X. Tehed Peyrerium, præter nominatos, data opera confutavit Sam. Mareſius Hik præfat. Apolog. pro 40 wwτιâεâιä cripturæ p. 25. 36. & Joh. Pythius in Re- Mahtn ſponſ. exetaſtica ad traét. de Præadamitir cap. I. Clerico, quoad Theolo- Etate gorum Batavorum perſonam ſuſtinet, ex inſtituto ſe obpoſtir Witſius c. l. eulra p. 121. ſqq. & e noſtris Vir Clar. Sebaſt. Edzardi pecul. diſput. Urum Uan Pentateuchur a Samaritano Sacerdote ſit conſeriptur? Quæ omnia hue Mü repetere, & aliorum expilare ſcrinia, noſtri non eſt inſtituti; ne tamen ni San Partibus noſtris defuiſſe omnino videamur, ad Moſaicos libros ſingulos, quæ in ipſorum præjudicium & contumeliam ex ipſis excerpta detor- quentur, diluere & enodare conabimur. IV. * — 4 Apoe⸗ „ . — VETERIS TESLAMENII 6 De bpenti= copeque- . IV. teucho, NINNV. Mirari hie ſubit impudentiſſimam Papiſtarum calumniam, qua Lathere hiſtonn, . b. Lutherum onerant. Hunc etenim Jodocus Coccius tom, I. Theſauri nagni æſti⸗ düne rewd lib. VI. art. y. hæreticis illis accenſere non erubeſcit, qui Meſen & Moſaica Ralas: 12. atCliſl. ſeripta ſummaæ autoritatis eſſe negant,. Quocum Leonh. Marius facit, in ide quodl Eroleg. omment. in Pentateuehum Sebt. 3. n. 32. Moſen a Luthero impu- Wineger, Adonter tractari criminatus. Hos calumniando ſuperat Schererus Dom. ein templo 15. poſt. Trin. Conc. 4. p. 632. Luthero affingens, quod Moſen hæretico- rnunn rum peſſimum, damnatum & anathematizatum hominem, Pontifice & terpretln ipſo Diabolo nequiorem dixerit, aliaque, quæ in Lutheri ſcriptis fruſtra ſle wenre quæres. Quanquam vero largiamur, Lutherum, ubi cum tentatis de eriet exagitatione & condemnatione legis Moſaicæ loquitur, Moſen audien-. ad ne dum negaſſe, & Evangelicis potius conſolationibus Chriſtoque Media- In. A tori locum dandum aſſeruiſſe; licet quoque demus, Lutherum rigorem n moceni⸗ legis Moſaicæ in redarguendis, accuſandis, urgendis hominum conſci- 17. Phip⸗ entiis mirifice exaggeraſſe, eique ſuaviſſimas Evangelii conſolationes, rorl ien. nunquam ſatis commendatas, oppoſuiſſe; nullibi tamen conviciis Moſen IIl,.. inſectari aut proſcindere Lutherum deprehendes. Hoſtem Chriſti di- n Apofo. xit Moſen Colloqu. Menſal, cap. II. fol. 157, verum non in calumniam per- nte nmen onæ, ſed ad excluſionem doctrinæ Moſaicæ legalis a negotio juſtifica- 56, Gene. tionis & ſalutis noſtræ, in quo utramque paginam Chriſtus facit fide ap- Utibus on⸗ prehenſus, excluſis omnibus legis operibus, juxta Gal. V, 4. Singula vero Ivin Moes Lutheri loca, quibus colorem criminationibus ſuis conciliare adverſarii 6 bbetliß CLona Kuür, ex Megalandri mente explicarunt & a detorſionibus vindica- Moeseec runt » Gerhardus Lib. 1I. Spec. Confeſioni Cathol. Artic. I. Append. 2. ,n Iber p. 32348& b. D. Joh. Müllerus Laeboers Aefenſi cap. XlI. H. 152. ſc. p. 310, menta, quæ . V. aPe Dn. Natales ipſe ſuos Moſes expoſuit Exod. VI, 16, 18. 20. ex Jacobi quip- deſeriptas. no Otiltun pe proſapia, patre Amramo & matre Jochebeda, avo Kahatho, proavo AXS. Levi Patriarcha oriundus. Conf. 1I. Chron. VII, I. 2. 3. Quæ vero circa n. Mareſus matrem Moſis Jochebedam ex Exod. VI, 9. & II, I. dubia moventur: 1) an hius in Re- ætate jam nimium provecta Moſen, præter naturæ ordinem ac modum, 20d Theolo⸗ enixa fuerit? 2) an filia Levi, & Amrami uxor pariter ac amita? & Wirlisc, quomodo Liberator Iſraelis de origine inceſtuoſa natus fuerit? accurate u. Utmdn ſolvit D. Varenius in Exod. Dec. I. Loc. 2. p. F2. ſqq. Porro, quæ circa na- ooni hie tivitatem, conſervationem & educationem ejus, tum & fugam ex Ægypto, ne tmen reditumque in illam & liberationem gentis Iſrxaeliticæ evenerint, ſatis os ſogalo F 2 copioſe p Geto-. G. pe benta- 4 4 teucho. TINTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS copioſe ediſſeruit Exod. II-XII. Ea vero omnia fabulis mirifiee augent pro more ſuo Judæi; Regem .Ægypti præmoenitum, ut ab Hebræo pue- rO ſibi caveret, regni ſui vaſtatore futuro; ſed & parentibus Moſis divi- no oraculo futuram per ipſum Hebræorum ex Ægyptiaca ſervitute libe- ationem prænunciatam fuiſſe; Moſen infante'n regium diadema ca- piti ſuo impoſitum in terram projeciſſe, & pedibus conculcaſſe: bello ad- verſus .Æthiopes ipſum ducem præpoſitum, ſingulari ſtratagemate victoriam obtinuiſſe: hinc cum filia Regis .thiopum, cui Tharbis no- men, conjugium iniiſſe, & quæ funt nugæ aliæ, tradentes, ut apud Joſe- phum lib. Il. Antiquit. cap. . Philonem I. 1I. de vita Meſir, Ezechielum Poëtam Judæorum Tragicum, cujus carmina Clemens Alexandrinus lib. I. Stromat. edit. Sylburg. p. 344 & Euſebius lib. 1X. praparationi, Evangelicæ cap. 25. 29. ſervarunt, & ex iis videre eſt, quæ ex Artapano refert Euſebius c. I. cap. 27. & quæ ex Schalſchelet hakkabala, aliisque Rabbinis, ut & El- macino, Patricide, aliorumque Arabicis monumentis larga ſegete congef- ſit Hottingerus Smegmatis Oriental. Lib. I. cap. 5. ſeéct. 2. p. 394 - 465. unde abundantiſſime circa nativitatem, vitam, res geſtas & mortem Moſis Rabbinorum commenta haurire poſſunt, qui hæc talia in deliciis habent. Temporum vero circa res a Moſe geſtas rationem ductu Scripturæ S. hanc docet Uſſerius, Lightfootus, Calovius, calculo conſentientes: Anno Orb. 2433 naſcitur Moſes in Egpto, anno 64. a morte Joſephi. Diſſentit Calviſius in annum 2372. Chytræus in ann. 2373. Lutberus in ann. 2374. Pareus in ann. 2443. Torniellus in ann. 2464. na- tivitatem ejus conjicientes. 2473 annos natus 40. Act. VII, 23. inviſit fratres ſuos, cædit .gypti- um, ex .Ægypto profugus in terram Midian ſe recipit. 251;3 annos natus 80. àa Deo ad liberandam gentem ſuam ex rubo ar- dente vocatur, Exod. III. & IV. . mmaenſes Abib (qui hactenus ſeptimus fuerat, nunc primus totius anni, Exod. XII, 2. conftitutus eſt) die 15. fer. 3. (1. e. d. 5. Maji) Iiraelem ex Ægypto educit. 2514 menſe tertio ab exitu, legem a Deo in monte Sinai promulga- tam accipit. = ⸗ tabernaculum erigit. . 255z menſe 5. die I. fratrem Aaronem morte fibi ereptum deflet, annos natum 123. 2553. Mmenſe — — 1 me 15) In O fonten, in Moenzcun Grecir d ſaics vel tis; Unge mente Ale latonem ,nimn aliu terbentat ſe, negan, Peſtribus Deo pera Krlicenl Figl a ſtolls , tana de d Idem jn er typiserſe lent dehn Mi Ce quetame teſtanenn menpre in l. tan Kimtun Lxereit, Molene VETERIS TESTAMENTI. P. I. 45 = De bPenta- enget 1 menſe 10. mortis nuncio accepto, Joſuam ſucceſſorem ſibi con- teucho, rropne. firmat. ́”MUM Oſs ini. 2553 menſe 12. vivis excedit Moſes in monte Nebo, annos natus 120. te lbe. . M VI. dema cx. Omnium itaque antiquiſſimum & ſcriptorem & religionis omnis Solius Fen- bello d. fontem, imo pro Deo gentibus quamplurimis habitum cultumque fuiſſe cateuchi vgemate Moſen, cum Guil. Saldeno Otior. T beol. E. I. Exerc.I & cumprimis Huetio ſeriptor. Abis no⸗ demonſtr. Evang. Vrop. IV. cap. 2-II. p. 53.-272. Perquam erudite demon- pud ſoſe⸗ ſtrantibus, facile largimur: nec dubium, quin antiquiſſimi Philoſophi & Græciæ Sapientes, quicquid religionis vel divinæ ſapientiæ ſpirant, ex Mo- — — echielum nus iih, ſaicis vel libris vel traditionibus petierint, & pro ſuis venditarint inven- nungelue tis; unde tantam inter Moſen & Platonem convenientiam, teſte Cle- Emiebins mente Alex. lib. I. Strom. p. 342. deprehendit Numenius, ut Moſaizantem ,ut &E. Platonem crederet, z! deε ι HIAταν Me drrτναααιοιι, quid enim aliud Plato, quam Moſer Attica lingua uſus? Libros tamen, præ- ter Pentateuchum alios ad poſteritatem transmiſſos eundem compoſuiſ- ſe, negamus. A'zMαι MανσασI. liber, qui aſcenſum Moſis de cam- peſtribus Moab in montem Nebo, variaque Moſis jamjam morituri cum Deo peracta colloquia exponat, citatur quidem a Protogene, Epiſcopo Sardicenſi in actis concilii Nicæni P. II. cap. 26e. p. 131, ut & ab Origene r*ρ dςνα lib. g. e. 2. idemque fuiſſe perhibetur, ex quo Judas Apo- ſtolus Epiſt. v. 9. teſtimonium Michaelis Arch-Angeli altercantis cum Sa- Dilentit tana de cadavere Moſis depromſerit . dignus Gilberto Gaulmino viſus, “ quem jam ante Hebraice Conſtantinopoli & Venetüs ſub tit. N * 1464. n. HD excuſum, Pariſis denuo Hebraice, cum notis & verſione Latina typis exſcribi curaret. Vid. Sixt. Senenſ. lib. 2. Biblioth. §. p. 109. & Va- 1 gbi. lent. Schindlerum Lexico Pentaglotto p. IoAr. Porro etiam Apocalypſeos ahit. Moſir Cedrenus meminit Hiſtor. p. 3, ad Oyera Creat. ſexti diei. Uter- zmbo n⸗ que tamen apocryphus Athanaſio in Synopſi Scripturæ eſt, qui tertium his, . teſtamentum Moſis inſcriptum, addit. Alios præterea libros, Moſis no- mustotinj men præferentes, ab heæreticis Sethianis confictos, memorat Epiphanius Crecd in I. Panarii, eodem cum memoratis loco ac cenſu habendos. . VII. Solumitaque Pentateuchum Moſis exaratum manu, Canonique de= Senintie- ſtinatum cum conſtet; dubium tamen eſt, an eo quem Heideggerus nis orde. Exercit. Bibl. IX. S. 2. p. 247. ſuppeditat, ordine ſeriptionem abſolverit. un Eete Moſen quippe exiſtimat primo acta præcipua in commentarios retuliſſe, uen⸗ E un tecongel 4 5 unde em Moſis ishabent. titare . tes: pomnlgr. De Penta- teucho. Pentateu. libros di- ſtuibutio. Argumen tum. 46 INTRODUCTIO AD LIBROS BIBLICOoSèS uti ex conſignatione Amalekitici belli Exod. XVII, 14. colligere liceat: Ex his enatum hbrum ſæderir, promiſſiones & leges Dei, ac præcipuas res geſtas complexum Exod. XXIV, 4. 7. Tum Deum ipſum legem Decalogi tabulis lapideis inſculpſiſſe, Exod. XXIV, z. XXXI. XXXII, 15. 16. 19. &c. Reliqua Moſen addidiſſe, tum ea, quæ ad legis & Evange- lii doctrinam pertinent, tum integram eccleſiæ hiſtoriam inde ab origine mundi ad gubernationem usque Joſuæ ſucceſſoris. Verum nec Seo- TuvsUα1πας rätio, nec apta & concinna orationis Moſaicæ, perpetuo nec interrupto pergens filo, cohæſio, hanc fruſtulatim factam Pentateuchi compoſitionem admittere videtur: licet dari poſſit Heideggero, qua- tuor poſteriores libros, forte ſucceſſive & per intervalla, iüs temporibus fuiſſe conſcriptos, quorum res geſtas complectuntur. Incertum porro eſt, an ejusdem in quinque libros diſtributio, qua hodie utimur, ad Mo- ſen referenda ſit, quod quidem cum Philone e Pontificiis Joſephus de Voiſin obſervation. in proxmium pugionir fidei Raymundi Martini edit. Lipſ. p. 97. 4. & e noſtris b. Calovius proleg. Comment. in Gentj.p. 1I5. S. 6. &S Bibl, Illuſtr. T., I. p. 212, a affirmat: b. Waltherus vero Oſkein. Bibl. 9. 645, p. 460. negat, eo quod legis liber nusquam allegetur niſi unus. Non tamen inconveniens partitionis ejus ratio ea redditur, quod in pri- mo libro eccleſiæ plantatio & propagatio: in ſecundo protectio & gu- bernatio; in tertio eccleſiaſtica conſtitutio; in quarto politica admi-= niſtratio; in quinto major & uberior confirmatio exhibeatur. VIII. Ineo itaque potiſſimum argumento verſatur Pentateuchus, ut hi= ſtoriam non modo & chronologiam orbis, mira tamen brevitate, eo- que, qui fini Scripturæ divinitus intento exacte reſpondet, modo texat, geſtaque Patriarcharum & populi raelitici ad Moſis usque mortem fata exponat; ſed ut inprimis eccleſiæ V. T. primævam conſtitutionem ac in- dolem, tum etiam dogmatum, queæ illis temporibus publice in Eccle- ſia ſonuerunt, uoτανιαοιαν tradat. Quæ omnia ſecundum ſingulos ejus libros Theodulfus Aurelianenſis Epiſcopus, circa ann. 850. clarus, apud Lorinum Commentar. in Numeros proleg. p. 6. his verſibus ſcite com- Plexus eſt: M Quicquid ab Ebræo ſtylus Atticus atque Latinus Sumſit, in hoc totum codice, Lector, habes. Quo loca prima tenet Geneſis, primordia mundi, Diluviumque canens, geſtaque magna Patrum, Exe- Longe mundt bens, t quam )1 thamel beab ſel tum en beat, 0 X. 6. 1 Pretere Kpriri porro. guod Pentate ench . ts mp Ante ern u us fnne il Uunume ges indage non fu ſeltan⸗ ertlii Qo fi Liture gere licent legesDei, eum iplam WI MI, 3ynge. eaborigine n nec den. rpetuo nee bPentateuchi gero, Jun- temporibug VETERIS TESTAMENTII. „„ tum porro nur, ad Mo- poſephus de ſartini elit. 5. iin. Bibl, t niſi unus. nod in Pr⸗ echio & gl⸗ litica adeni⸗ nus ut hl⸗ Vtare, eo⸗ nodo texat, mortenn füti ionemaein- ce in Lede⸗ ngaloseſu⸗ Garus, apu 8 ſeite coll⸗ be⸗ Exodus ,Æ.agyptum ſpoliat, ſecat æquora rubra, Ne benta. Priandit iter eremi; lympha ibi, lexque datur. teuche. Inde ſacerdotum gentem Leviticus ornat, Ettypice exponit dona ſacris typicis. Bella virosque liber Numeri deſcribit, & adtus, Queis fregit Moſes idola, ſtupra, duces. Poſt repetit legem, populo benedicit, & alma Jura dat, ac dicto carmine victor abit. Longe tamen ulterius ſcopum ſuum ſacer ſcriptor porrigit, Meſſiam ceges. mundi Salvaterem potiſſimum tot vaticiniis & pronuſſionibus deſcri- bens, tot typis ac allegoriis adumbrans; imo per legem eundem tan- quam Medicum & opitulatorem quærendum docens, ut non ſolum Na- thanael Moſen præ cæteris de Jeſu Nazareno ſcripfſiſſe, Joh. I, 46. perhi- beat, ſed & Chriſtus ipſe Joh. V, 46. Luc. XXIV, 27. in Moſaicorum libro- rum lectione ad doctrinam de promiſſo Meſſia animos attendere ju- beat. Cui Paulus conſonzt Act. XXVI, 22. Rom. III, 21. cap. IV. toto, cap. X, 6. ſqq. 1I. Cor. X, 4. 2. Cor. III, 1A. IF. & in Epiſt. ad Hebræos paſſim. Præterea quoque eccleſiæ ortum & incunabula, ſedem & populum, jura & privilegia demonſtrare conſtitutum erat autori. Quo generali oſtenſo ſeopo non contentus Joh. Clericus, anxie Moſis in porro diſſert. tertia Commentario ejur in Geneſin præmiſſa §. 6. inquirit, ſcribendo quod potiſſimum conſilium, qui fines Moſi in ſcribendo edendoque lunenrer. Pentateucho ſpecialiores fuerint? Quam maximi momenti ad intelli- Hium: genda obſcuriſſima libri loca quæſtionem, qui rite expedierit, nullis ſa- ex mente tis amplis gratiis beneficium ejus rependi poſſe exiſtimat. Has cum Clerici ante eum nemo, ipſe mereri conatus eſt, ex Moſe ipſo colligere ſibi vi ſus, quæ hanc in rem dici poſſe videntur. Præmiſſo itaque & conceſſo fine illo generali, Moſen ad edocendum populum Hebræum, Deum unum eſſe colendum, & qua ratione coli Deus ille velzt; tum etiam ad leges ab eodem acceptas populo tradendum ſcripfſiſſe: ſpeciales dehinc indagare fines S§. 7. aggreditur. Ubi obſervari cupit 1¹) Moſi animum non fuiſſe, totius humani generis annales ſcribere ad ſua usque tempora, ſed tantum ea ex hiſtoria præteritorum ſeculorum ſeligere, quæ cum ge- nerali illi, quem modo dixerat, ſini, tum aliis ſingularibus conducebant. Quo factum ſit, ut innumeris prætermiſſis, quæ legentium curioſitas fla- gitare ſolet, nudam pene Chronologiam primorum temporum tradat; pausa . Be Penta- teucho, sæxæmina. tum. 7S INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS pauca tamen adſpergat, quibus Ifraelitas ad obſervationem legis facilius adduci poſſe exiſtimabat: 2) animum Mofi fuiſſe, populi Hebræi hi- ſtoriam ſcribere a conditore ejus Abrahamo, quem Deus ex Chaldæa in Chananæam ire juſſit, ubi Hebrææ gentis proprie incunabula quærenda. Unde obiter diſcendum ſit, ex ejus ſilentio non licere ſemper argumen- tari, nec poſſe affirmari, e. c. alias omnes gentes a Deo illis temporibus fuiſſe derelictas, quia de Dei in illas beneficiis nihil habeat Moſes: 3) videri hoc quoque ſpectaſſe, ut mores Iſraelitarum non apertis tantum præceptis, ſed obliquiori etiam per narrationes, docendi ratione, quoad poſſet, emendaret: 4) hiſtoria ſua Moſen Iſfraelitarum animos a vici- norum fabulis, adeoque religionibus, quæ ſæpe iis nitebantur, alienare aggreſſum eſſe, quod exemplis allatis oſtenditur: 5) videri etiam non modo ſcripta lege, ſed etiam edita, atque additis mandatis, quibus eam ſingulis ſeptenniis legi jubebat, Deut. XXXI, 1Io. tacite Egyptiorum ſacer- dotum mores reprehendiſſe, apud quos erant arcani ritus & arcana do- gmata, quæ in vulgus efferre nefas habebatur: 6) jactantiam plera- rumque gentium reprimere voluiſſe, quæ conditores ſuos ſummopere laudabant, atque in Deorum numerum referebant; cum ex adverſo Moſes demonſtret, ortos eos eſſe a Chamo, Noachi filiorum tertio, qui ne vir quidem bonus haberi potuerit, nedum ut in Deorum numerum referri poſſet: 7) licet Hebrææ gentis hiſtoriam ſeribat, & copioſius de ejus rebus agat, quam de cæteris, non tamen exiſtimandum eſſe, plenos quam alia uſus ſit; cu*ρα proterea ſoecterit, in comtendio autiquißimæ eum conſeribere voluiſſe annales. Hinc mirum non eſſe, ordinem temporis, qui in pleniori ſervatur hiſtoria, fuiſſeab eo negledum. Hæc fere ſunt, quæ Clerico ſingularia fuiſſe videntur Moſis conſilia’, hi recon- ditiores in ſcribendo fines, præter univerſalem illum & manifeſtum, qui primo intuitu legentibus ſeſe objicit, adducendi nimirum Iraelis ad unius veri Dei cultum, Iſtis vero Clerici aſſertis, licet aliquam præ ſe ſpeciem ferant, nee per omnia rejieienda videantur, inſunt tamen haud pauca, quæ cenſuram merentur. Et primo quidem univerſa iſthac ſollicitudine ſuperſedere potuiſſet, ſi &&ατιιιεοcrederer Moſaicam Seripturam? Sic enim non Moſis, amanuenſis ſaltem divini, eujus utique conſilio & voluntate alla- ta non eſt ipſius prophetia (z. Pert. I, 2t.) ſed Dei, Scripturæ autoris, in- dagandum fuiſſet conſilium, quo dudus certa ſerilenai methodo potiur, — — liſorie/ nobir vite⸗ uafe di⸗ rici curiot Ain null guamme Moſiice o Rſu, 1. ſele parete 2gllitls, Vita celeb ivinitusi c Tagar, ergo Moß Dens ipſe demi voln Lanteſipi⸗ Cioltre ſus, in 4 COnKiis Orati, Quir n g1 ltij: Ae Sierman lubens Verlatur Nenplo⸗ Veriini, leve ſtra easd- eſt. AI;. neqn Mobler — kreilins ſebrri hi. lulckenin Iuerende. argumen. mnporibus oles: 9 is tantum e, quoal 0s Vici⸗ e, Alienare etiam non nibus eam rum ſacer- tcana Go⸗ ium plera⸗ tmmopere adverſo nio, gal Dumerum pioſse ſe, plenos Orcdinem m. Hec hi recon- ekum, qui Iuelis ad Eerant, nee e Cenfurann perlelere Lenimh nont ntate alr. zutoris, in. Ao gttua⸗ tiſi ⸗ . 7 47 VETERIS TESTA ME NTI. P. I. nobis videtur, momenti eventuum mezmiserit; quare certis verbis uſut ſit quare obiter nonxulla, cætera vero copioſius & ſeæpiur dixerit? qualia Cle- rici curioſitas flagitat & venatur. Quorum tamen ratio dari hactenus alia nulla peteſt, quam quia divinæ ſapientiæ ita commodiſſimum & quam maximee re fuit viſum. Generalis quippe Scripturæ ut totius, ita Moſaicæ finis eſt, ærudire bominer ad ſalutem per ſidem, quæ eſt in Cbri- Ro Teſu, 2. Tim. III, 15. Ideo quippe Deus in verbo ſuo literis conſignato ſeſe patefecit, ur ab hominibu= juxta eſſentiam & voluntatem ſuam recte agnitus, modo divinæ ſapientiæ congruo coleretur, & in hac ac æterna vita celebraretur. Huic ſubferviunt fines ſpecialiores reſpectu noſtri divinitus intenti, qui ſunt ει Nαααιια. ½ννüρ ααο ρον N, οοαdd/α ac æaρεαανH „οιι, Apoſtolo Rom. XV, 4. & 2. Tim. III, 16. memorati. Cum ergo Moſis ævo quinque ipſius volumina canonem abſolverent, quem Deus ipſe perfectum eſſe teſtabatur, quando ei nec addi quicquam, nee demi voluit, Deut. IV, 2, hinc ad eum quoque modum, divina ſic mode- rante ſapientia, univerſa horum voluminum ſtrucdtura, connexio, dictio diſpoſita eſt, fines iſtos ut perfecte aſſequi valeret. Cur vero in his diffu- ſius, in aliis, quæ nobis prolixiorem poſeere videbantur enarrationem, conciſius verſetur Moſis, vel Spiritus Sancti potius per Moſen ſeribentis Ooratio, noſtrum tam non eſt rimari curioſius, quam religioſe venerari= Quis enim cognovit mentem Domini? aut quis ipſia conſttii: fuit? Cum qus deliberavit, ut intelligentem redderet eum, & inſtrueret illum viam ju- dicii; doceretque illum ſcientiam, & viam intelligentiæ oſtenderet illi? Ef. XL, 13. I4. Rom. Xl, 34. Recte ex Scaligeri ſententia, neſeire velle, quæ Ma- giſter maximu: docere zon vielt, erudita inſcitia eſt. Hæc habens Clericus, in ſacro codice evolvendo haud ſecus ac in profane verſatur autore. Quod nec ipfe diffiterur, cum inſtitutum hoc ſuum exemplo præfationum illarum illuſtrat, quæ dſcenius Pedianit: aliquot Verrinis Ciceronis præmiſit, quæque ad intelligendum Ciceronem haud leve ſint adumentum. Jam quod ad ipſas ejus conjecturas attinet, fru- ſtra eas operis totius fines & coônſilia jactar, cum hujus duntaxat vel illius ſint pericopæ, ſi modo eſſent, quod ſubjecta obſervationibus exempla de- monſtrant; nec ad ſcopum Scripturæ ſupra memoratum omnes colli- mant, quo tamen reſpicere ſingula his libris propoſita, modo evidum eſt; neque firma omnes nituntur rati he, quando v. g. in prima & ſepri- ma obſervatione Molſen annales vel humani generis, vel Hebræa gentis vero inſuper 6G condere JY . 42 pe Pentes-⸗ biſtoriæ, quod peſteris reliquit; quare tam multis emiſir, aliorum minerir ut teuchs. De Penta teucho. Commen- tatores: Fatres, 5se INTRODVYCTIO AD LIBROS BIBLICOS condere voluiſſe inde negat, quia breviſſima ejus ſit hiſtoria ab initio rerum usque ad Abrahamum, aliaque plurima ab eo ſint omiſſa. Utut vero ſit de annalibus humani generis, quod necipſi affirmamus, eccleſiæ tamen inde ab ortu generis humani accuratam exhibet hiſtoriam. Cur vero grata illa & nervoſa brevitas, qua primis XI. Capitibus plus quam duo annorum millia complecétitur, vitio vertetur Spiritui S. quæ vel Li- vio fraudi non fuit, capitibus primis quinque libri primi, res a Troja ca- pta & everſa ad conditam Romam 430. annorum compledtenti, & reli- ꝗquis ejusdem libri ꝙ. capitibus ab Urbe condita ad exactos Reges anno- rum 244. complexum exhibenti, qui tamen multo fuſius ſequiorumtem- porum hiſtoriam perſequitur? Quod tandem ordinem temporis, qui in pleniori ſer vatur hiſtoria, a Moſe neglectum criminatur Clericus, injuria Moſi vel Spiritui S. potius illata haud vacat. Id enim cumprimis tam accurata Genealogiarum recenſione, tamque ſollicita non annorum mo- do, ſed & menſium atque dierum, quibus ſingula evenerunt, annotatio- ne agitur, ut quæ ex nullo peti poteſt autore profano, a primo orbis ex- ordio ad occupatam Chananæam Chronologia inde contexatur. Vi- deatur cap. V. & XI. Geneſeos; Exod. XII, 40. Num. I, I. Deut. I, 3. II, 3. Cujus rei fidem ipſe fecit Clericus Tabulis Chronologicis commentario ſubjunctis, quibus temporum ſeriem vel maxime ex Moſaieis declarat monumentis. Licet vero per αοτνςι per ρa τιπτεοο àaut per parentheſin extra locum & feriem poſita quædam in Mofaieis videantur, quod tamen evictum nondum eſt; non tamen ea propter ordinis tem- porum negligens dici Moſes debet, cum accuratis certisque ſcriptoribus in more poſitum ſit, ſœpius & ſapienti conſilio æ9Mαααιας uſurpare. Sed e diverticulo in viam; nec enim vacat & ab inſtituto noſtro alienum eſt, ſingulas ejus obſervationes ſub cenſuram vocare, ne lites ſerendo tæ- dium adferamus lectori. IX. Commentarios in Pentateuchum nobis reliquerunt, præter eos, quos in uni verſa Biblia cap. præced. II. &S. ultimi laudavimus, e Patribus Græcis CVYRILLVS Alexandrinus Archi-Epiſcopus, qui 7XααMνσιι in Geneſin libros VII. in Exodum libb. III. in Leviticum librum unum, in Numeros unum, unumque in Deuteronomium ſtruxit, quos editionis Pariſienſis A. 1638. Opp. Tomi I. pars poſterior complectitur; & THEO- DORETVS Epiſcopus Cyri in Syria, cujus in Pentateuchum quæſtiones Tomus I. Opp. edit. Græco-Latinæ Pariſ. An. 1642. exhibet: ex Fn AVGV- — — 4V6 J. W. eruditi Presbyt concin Pbros Ferbar Abbas (tus cu inbibli ſciens . Priore⸗ imerpr cerptat und Chritt W Primis N.br Pl baliſti genlur ſib Cuin l Hlpan Keirc Porav Venet bun Ccbjus laae. mund E Calen cioni jucu⸗ . l — VEIERIS TESTLAMENIL De bPentae- dd mnitio AVGVSTINVS, qui quæſtionibus pariter Pentateuchum illuſtravit tencho. . e T. IV. Opp. p. 83. ſqq. quanquam haud immerito in dubium eæ vocentur ecclelt⸗ eruditis ap. Gerhard. Conf. athol, P. 1. Gen. p bz6. ſq. Venerabilis BEDA, n. Cur. . Presbyter Anglus, qui T. IV. Opp. Pentateuchum expoſitionem literalem lus qnam concinnavit: ISID ORVS Hiſpalenſis Epiſcopus, qui ſuis in Moſaicos e velli. libros Commentariis rerum potius apices & argumenta proſequitur, quam Trojnct. verba, Opp. edit. Colonienſis p. 283. lqq. tandemque B RV N O Aſtenſis, i, & reli Ahbbas Caſiinenſis, Epiſcopus Signienſis & Cardinalis, An. I25. pie defun- es anno⸗ Gus, cujus expoſitiones in Pentateuch. Opp. edit, Venetæ An. 6 I. T. I. & rümntekn. in Bibliotheea PP. maxima T. XX. f. 1308. ſqq. leguntur. ORIGENEM ,guin ſciens prætermitto, quod & in Deuteronomium nihil ipſius extat, & in 6,iua Priores quatuor Moſaicos homiliarum ejus Latina tantum verſio, Ruffine Fimns tam interprete reddita fupereſt, exceptis paucis, quæ Huetius hinc inde ex- drum mo. Cerpta Græco-Latinæ Origenis editioni inſeruit, fragmentis. nnotitio- Inter Rabbinos plurimi explicandæ legi operam ſuam impende- Hebret, orbise⸗ runt, ſed impari inſtituto pariter ac ſucceſſu. Celebris inter Judæos nec Chriſtianis ignotus eſt R. MOSES BEN NACHMAN, qui — tur. Vi- t hy l. P R elucidationem in legem, quatextums. allegorice cum- nmeniatio primis illuſtrat, compoſuit, Venetis impreſſam A. 1545. Sed & DD sCeclartt 4 R. BECHAI, qui A. C. 1291, floruit, commentarium in legem ſcri⸗ 0, aut pet pſit, intellectu ſæpe difficilem, propter interſperſa haud raro varia Cab- Fideantut, baliſtica. Acerbior quoque nonnunquam in Chriſtianos eſt, ut hine Ginis ten-· cenſuram Venetorum incurrerit, deletionem locorum quorundam paſ- ftorts ſus. Impreſſus eſt Venetiis apud Bombergum in fol. A. C. 1026. & 1546. e. Zed cum locis Scripturæ in margine notatis. Porro R. ABRAHAM 0 Nienum Hiſpanus, qui vulgo etiam 728 HS R. braham Seba audit, erendo t. 8 circa A. 1510. inclaruit, haud inclebrem in legem commentarium ela- boravit, quem ex Cant. I, 13. faſciculum myrrbæ inſcripfit, Venetiis excuſum apud Dan. Bombergum in fol. A. C. I51. Haud exi- eter guæ quoque inter ſuos autoritatis eſt R. IS8 AAC BENARAMA HI, elob⸗ cujus in legem & V. megilloch commentarius Pr N Ligatio e⸗ aaci inſcriptus, Philoſophico-Theologicus eſt, & Ariſtotelem ſæpius de umn dn⸗ mundi æternitate, & in quæſtionibus aliis refutat; prodiit Venetiis A. nehte C,fO⁰ (nUv½ 1sS5. R. MOSES HADDARSCHAN Gallus legis interpres e Galatino frequenter allegatur, R. O BADIA SAFORNO ex con- ſtiones er . * cionibus inlegem commentarium conſarcinavit, —— *H⅜ e verbaæ 4A0V. jucunda dictum, & Conſtantinopoli ut & Cracoviæ impreſſum in quar- to. R. SCHEM TOF fuam legis interpretationem a nomine ſuo 2 C 2 E —,,—..— De Pens 27 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGCOS teucho. 2 ι b D Coronam nominir boni appellavit, Venetiis typis enſcri- ptam in fol. A. C. 1601. Magni præterea inter Judæos uſus, ad lectie- nes ſacras in Synagogis ex eo peragendas, eſt commentarius Molaicus cujusdam pim HISKIτ five EZECHI, quem a nomine ſuo PN Chaskuni inſcripſfit. Hinc eſt, ut una cum textu Ebraico & etitdlo . Chaldaica paraphraſi atque cum commentario R. Salomonis in uſum ſa- tilimun crorum publicorum juncdtim prodierit Venetiis A. C. 1524. & Baſileæ dS 1606. in fol. Magnæ autem præ cæteris omnibus & antiquitatis & inter 1l peite Judæos autoritatis eſt Sobar, Commentarius in legem Cabbaliſti⸗ 1 cus, qui a Judæis ad R. SIMEONEM BEN JOCHAI autorem Prechlt refertur, & in ſpelunca quadam terræ, in qua per annos XII. metu Im- TIVS peratoris Romani delituerit, ab ipſo ſeriptus creditur. Fabulam Talmud enurrzti tradit Traff. de Sabbatho cap. 2. fol. 33. p. 2. a Buxtorffio confutatam Ab- ſenipts: breviat. b. go.ſ. Summæ vero antiquitatis argumentum inde Erklän ducunt Judæi, quod nullius unquam libri Talmudici mentionem hic kRAS Commentarius faciat, nec Gemaræ locum ullum tangat, imo vero po- Agent tius in multis doctrinæ Gemaræ repugnet. Interim conſtitutiones ejus eenlenn circa ea, quæ in Gemara non ſunt explicata, pro authenticis a Rabbinis rentat receptæ ſunt & in uſum ttaductæ. Impreſſus eſt Cremonæ A. C. 1559. Iis ]0 in fol. Fertur quoque in Commentariis Moſaicis is, qui & DN Con- roind Jolatio inſcribitur, alias r Jelammedenu dictus, quod ea voce fre- muum 8 quenter admodum utitur, cum ex præmiſſis doctrinas certas elicit & proponit. Excuſus eſt in fol. Conſtantinopoli A. C. 1528. & poſtea cum additamentis recuſus Veronæ A. C. 1595. Tandem N dicuntur gloſſæ ſ. Commentarii in legem & V. libellos RABBA BAR NACH- . MONI, qui circa A. C. 300. claruiſſe fertur. Textum ad literam non explicat, ſed allegoriis & fabulis delectatur, & varius admodum eſt, lin- gua Hieroſolymitana conſcriptus & Græcis vocabulis maxime abun- . . dans, Singulæ ejus partes nomine ſingulorum librorum Moſaicorum veniunt, adchjecta ſingulis voce &ι ut v. gr. in Geneſin dNn n, in Exodum Na o, in Numeros &SN n & ſic porro, Commentarii dicantur. Excuſus Cracoviæ eſt An. 1608. Ex hoc opere R. SAMVEL LANIADI homilias excerpſit & concinnavit, quas H-N d Var deſiderii ex Jer. XXV, 34. inſeripfit, excuſas Venetiis in fol. Commentarii, qui Nu Nv Holocauſtum Sabbathi (ex Num. XXVIII, 10.) audit, autor fertur R. SCHVEIB, ex recenſione Hot- tingeri Biblioté. Orient. p. 3, R. ISAAC KARRO, circa An. 1(510. clarus VETERIS TESTAMENTI. P. L. 8 pent exſeri. clarus ſuas in Pentateuchum curas rN Q Generationes Iſaaci teucho. ar ad ledio. appeliat, quibus multa loca per univerium Pentateuchum breviter expli- 8 Mloliens cat, dubia ſua, quæ proponit, ſolide ſolvit, & quæſtionum varietate ſe omine fun haud mediocriter doctum probat. Plures prætereo, quorum ſyllogen Ebriied K actitulos Hottinger c. I. exhibet. Unum adhuc addo inter Judæos tri- inuüumſr. tiſſimum in Legem Commentarium Hebræo- Germanicum, qui me& & Baller N N inſcriptus, Judæis vulgo Zenerenna dicitur, titulo ex Cantic. IIl,. atis &r intet II. petito. Excuſus eſt Cracoviæ in fol. Cabbeliti. 1. Lutherani Theologi, qui fuis in Pentateuchum lucubrationibus Luatherani, I autorem ræclare de eccleſia meriti ſunt, ita habent: IOHANNES BREN- metu Im- TIVS Theologus Tubingenfis T. I. Opp. DAVID CHYTR KVS Am Talmud enarrationibus in V. libros Moſis, Wittebergæ in fol. 1590. typis ex- Utatam - ſcriptis: BALTHAS. BID EMEB ACHIVS in der ausfuͤhrlichen enun inge — Erklaͤrung und Predigten uͤber die Buͤcher Moſis Tubingæ 1604. tionem hic ERASMVS MARBAEHIVS in οauαανιαωι in libros Motſaicos, 1 ver o. Argentorati in 4. editis; CHRISTOP H. PELARGVS Superin- tiones eiis tendens Marchiæ Generalis, cujus ſub initium ſeculi ſuperioris com- 1Rabbinis mentaria in Pentateuchum ſeorfim Lipſiæ in 4. prodierunt: cumpri- A. C. 559. mis IO H. ADAM. OSIANDER Theol. Tubingenſ. qui uberri- rNNC. mo in Pentateuchum Commentario, ſacrum cum exegeſi textum, lectio- ea voce te⸗ num & verſionum varietatem, antilogiarum conciliationem, chrono- tus elicit logiam, quæſtionum ſolutiones, objectiones cum vindiciis, obſervatio- .& pottea — nes Philologicas & Locos Communes dockrinales exhibet, tomis V. in Gicuntur fol. Tubingeæ impreſſis An. 1676. ſd AVGVSTI VARENII Deca- NACN. des in libros Moſaicos ſelecta ſaltem loca ſub examen vocant: MI- CHAEL WALTHERVS vero in Spengia Moſaica Noribergæ An. 1642. in quarto excuſa, loca controverſa aſſerit, & turpiſſimos abuſus, quibus Judæi, Pontiſicii, Calviniani, Anabaptiſtæ, Photiniami & Weige- liani præcipua Pentateuchi oracula depravant, abſterſit. E Pontificiis, præter CORNEL. A LAPIDE, cujus T. I. Opp. pontiſteitz Commentaria in Pentateuchum compleétitur, non contemnendus inter- pres J ACOBVS BONFRERIVS eſt, Soc. Jeſu Theologus, & in cademia Duacenſi Sacrar. literarum & Linguæ S. Profeſior, qui Com- mentarium in Pentateuchum ſatis copioſum, ampliſſimis in totum Scri- pturam S. præloquiis inſtructum, Antwerpiæ 1625. in fol. edidit. Cui NICOL. SERARIVM addas, Jeſuitam pariter, & vVariis in ſcriptu- ram, quos inter etiam in Pentateuchum unus eſt, Commentariis clarum: 63 COR- — — ſteram non um elt, lin- me abun- ſoſcicorum DWW ſic pon, (hoc opere navit, quis Venetisgin ex Num, ſone Hot- 1 M. 15l0. carus — TINTRODUCTIO AD LIBROS BIBLICOS —ä Penta⸗ — — . De Pente CGNELIVNM porro 1ANSENIVM. Epiſcopum Iprenfem =ͤ. ete moſum ſectæ Janſeniſticæ autorem, cujus in V. libros Moſaicos Com. Glertnti⸗ mentarius poſthumus An. 1641. LoOvanii in quarto in lucem editus eſt: ſalis E ti THOM A M de VIO Cejetanum, Cardinalem S. Xyſti, cujus in omnes Ohefn libros Biblicos, exceptis Cantieo Canticorum, Prophetis & Apocalypfſi, ſelfrids Commentarii extant: IO HANNEM FERVM, cujus in V. libros onel i Moſis explicatio Coloniæ in fol, An. 1571. prodiit: THOMAM MAL- ſohannen VENDAM, Ordinis Prædicatorum apud Lombajenſes primum, ", dent deinde Romæ Theologiæ Profeſſorem, qui in univerſa Biblia commen- Appenlie tari molitus, in explieando XVI. cap. Ezechielis An. I1628 morte abre- decimnis . tus, ut adeo poſt mortem demum autoris An. 1650. excuſa Lugduni V. glaphicn⸗ voluminibus in fol. opera ejus, quorum I. Tom. Pentateuchum expli- — cat, lucem adſpexerint: LE ONHARDVM MARIVM, cujus in Pentateuch. commentatie Coloniæ in fol. An. 1621. impreſſa eſt: HIE- RONYMVM ab OLEASTRO, cujus Commentar, in Pentateu- chum Lugduni in fol. An. 1586, denuo prelo ſubjectus eſt: AVGVST. STEVCHVM Eugubinum, cujus annotationes in dictos libros G lihri, Lugduni ſeorſim emiſſæ ſunt, & T. I. Opp. edit. Venetæ Anno 1591. . leguntur. . 4 = Reſfermati, Ex Reformatis HENRIC, AINSWORTH Anglum nomi. 1 namus, cujus Annotationes upon the Pentateuch Londini A. 1639, evulga- , tæ proſtant; HENRI C. ALSTEDIVM, cujus conciſæ in Penta- teuch. ſunt annotationes, Herbornæ in octavo An. 1631, impreſſæ: B E-= , NEDICT. ARETIUM, cujus breves, ſed non omnino ſpernendi en Commentarii in Moſis Pentateuchum Bernæ exſcripti funt An. 1602. & me FRANCISCVM BVRM ANNVM Theologum & Profeſſor. lu Ultrajectin. qui Pentateuchi expoſitionem Belgico idiomate, ſub tit. g Wet ende hbet Getuygeniſſe Trajecti An. 1680. evulgavit, in Germanicum di⸗ oſtea ſermonem cônverſam & Bremæ editam. Quibus addi forte pot- erit dubiorum conciliator FRANCISCVS. RIDDER, qui Belgi 3 co ſtylo et Scbriftuerlyk PEieht over ſebynkirydende duyſtere en miidup- doende texten der V. Baken Moſir V. tomis edidit in quarto Roteroda- mi Anno 1675. . Remon- E cœtu Remonſtrantium IOANNES CLERICVS A. 1695. Krantes, Geneſin, & A. 1696. reliquos quatuor Moſaicos libros, nova verſione, paraphraſi perpetua & notis, quibus Commentarii Philologici nomen . fecit, grammatici autem ſenſus fines non egreditur, nec Theologicis Bon digreſ⸗ 05 — renlem, fa. icos Com. nedituseſt: us inomes Apocalypt, in V. lbros AMMAl. 8s primum, acommen- morte abre⸗ Lugduni V. chum expl Ml, cujus in elt: Hlb-⸗ n Pentatel- AVGVST. os Iibros & Auno Io⸗ glam notml⸗ 6,9, evulgr⸗ le in Pennd- prele: D. o ſpetnenc An. 1602. S & Drofelior, nate, ſub⸗ tit Gertharicumn Eci tortepor⸗ qu heg⸗ re en mi u⸗ 1 Roteroch⸗ VSA 6) n0V bgicivonen Theoges ligeß Yerſione VETERIS TESTAMENTI.. digreſſionibus occupatur, erudite illuſtravit; præmiſſis Geneſi tribus diſſertationibus criticis, ſubjunctaque de Sodomæ excidio, de ſtatua ſalis & tabularum chronologicarum appendice. Exodo pariter para- phraſin & animadverſiones in Johannis Evang. c. L, 1-18. præmiſit; ad- verſarios nactus Eliam Benoiſt, qui animadverſionibus iſtis trer Aiſſerta- tiones epiſtolicas Roterodami An. 1697. in octavo excuſas oppoſuit, & Johannem van der Wayen, qui Clerici de Aραſententiam diſſertatio- ne, Stepbani Ritzangelii Libræ veritati, præmiſa, ſub examen vocavit. Appendicem quoque Exodo de maris Idumæl trajectione; Numeris de decimis diſſertationem Joh. Seldeni, & tabulas Chronologicas & Geo- graphicas ſubjecit. De Geneſi. Libri appellatio evolvitur, Geneſir an ſit liber ille rebtorum? Yoſ. J. 13. F. 1. Argumenta, quibur a Moſe libri ſeriptionem abjudirant cum Aben Efra & Spinoſa Bibliomaſtygeti, X Gen. All, 6. XIII, 7. XXII, 14. XXXVI, 31. XIII, 15. XIV, 14. X, 8. ſc4. XX, 7. XI., 15. petita, 6X= aminantur & diſcutiuntur. An trantpoſitæ & ctonfuſa Geneſeos per vicopæ? §. 2. De conſeriptionis ſubſidits: tempore: conſitio S. 3. Libri argumentum & ſcepur, An vaticinia futurorum rerum geſtarum ennarrationt inſinuentur? H. 4, Chronolopia. An anni Patriarcbales menſtrui duntaxat, vel minorer noſtrir? Diſerepantia inter calcu⸗ Tumi r6ο XX. Senum, & textur Hebraici notatur S. . Divina & ca- nonica libri autoritar aſſeritur? & a Julioni Apeſtatæ argumentis vinditatur G. 6. Partitio libri S. 7. Tuabula Gnoptica H. ⁵. Com- mentarii Patrum, Eutheranorum, Pontificiorum, Reformatorum, Fanaticorum 9. 9. §. IJ. eneſis Hebræis, ex recepto more, ab initiali vocabulo RW Ap appellatur, quaſi principium & Bibliorum dicas, & rerum omnium. Rabbinis nonnunquam, argumenti præcipui ra- tionem habentibus, leber creationis audit; a quo non multum abludit Græca gerévριoο nomenclatura, quam & Imtins ee⸗ Cleira De Geneſt, Summari⸗ um eapitis, pellatios 56 De Geneſi. 7 1 ¹ INTRODVCGTIG AD LIEROS BISLICOS el! „ 2 4 — % 2 , 1 „ Aταa gταα, οναο α rαν αννXuIV cατιι τοοαςα Seαναι 7 α —„ — » . —„ 2* )7 , αατι ανονυσαςσοτα Ocααααααιοαο 7dταο ο. Vocatur aus- tem hoc nomine, propterea, qusd & enier ortsm, c&lipariterac terræ, ho- ninumaquet Jomnium eorum, quæ viſuntur, generationem complectitur, ait Athanaſius in Synopſß Seript. 1: UI. Opp, p. 66. Forte ita quoque vocari haud abſurde dixeris, quod Patriarcharum primamque humani generis genealogiam exhibet, quo ſenſu Evangelium quoque Matthæi OiſsAo 7οορος nſcribitur v. 1, ex mente b. Eraſmi Schmidii, qui notis ad b. l. p. F. de vocis srεααιοααρ etyMOlogia, variaque ſigniſicatione prolixe com- mentatur. Idem vero an NEI liber ille rectorum vel uſtorum dicatur, cujus Joſ. X, 13. & 2. Samn. I, I8. fit mentio, quod nonnullis apud Hieronymum in c. XLIV. Jeſaiæ & à cap. XVEII. Ezech., viſum fuit, haud immerito dubitatur. Elumbe omnino argumentum judæi pro hae ſententia in Gemara tract. Ni cap. 2. & in Beseſcbith Rabba ur= gent, quia Geneſis continzat rer geſia, sbralæ, Mſaazi & Jacobi, qui præ cæteris moertalibus HW relti ſunt vocati; eum Bileæam diceret: moria- tur anima mea mortæ rebtorum, Num. XXIII, 10. In illo enim libro ſeriptum eſe de Ephraim: & ſemen ejus erit abundantis gentium: quibur verbis mirabile hoc Joſuæ ſacinus prædidtum ſit, qui ex Ephraim eſt prognatus5 cum ille imperium habuerit is Solem & Lunam, quæ omnium gentinm vi- tam moderantur naturali quadam ſua eſicientia; aut quia ſui nomi- nir fama ob boc tam praclarum faltsm gestes omnes impleverit, Qui⸗ bus Lyranum ſuffragari non ſine cauſa miratur Andr. Maſius. Comment. adc. I. Joſ. quanquam e noſtratibus etiam b. D. Garthius tract. de Jud., controv. p. II2, in eandem pedibus iverit ſententiam. Üla ſane teſtimo- nia, quæ ex citato libro Joſua & David depromſerunt, tam in Geneſi quam univerſo Pentateucho fruſtra quæres, irrefragabili argumento, neutrum per Juſtorum librum indicari: ut rectius omnino ſentiant, qui intercidiſſe librum, cujuscunque demum fuerit autoris, credunt, jactu- ra tamen haud adeo deploranda, cum ſacrum eundem aut canonicum fuiſſe, quod quidem Bellarminus & Becanus contendunt, evincere pror- ſus nequeant. Confer e noſtris b. D. Walt erum Ofie, Bibl. §. 1332. Igj: p. 115v. & b. D. Jac. Martini Diſput. II. de libris Scripturæ deperditit g. 72-51t. Cæterum cum Tertullianus lib. adverl. Hermogenem é. 19. I. I. Gop. edit. Rsgalt. p. 275. Originale inſtrumentum Geneſin appellat, non tam a re- liquis Moſaicis aut Biblicis, quam a fuppofititiis vel humanis tan- . tum cleſia civitate donavit, ex interpretatione Græca cap. II, I. petitam. Ko⸗ Wus; 1 Pibus i cumn 4 pokun Uoge: Parinf Sreyu ut in gec ( men er wuigue gnati jam tu Abrah fretus ris lecn 1 ter, 1 hec Aben trans naner Uteri fueran addi 6004 Aben prion hune Prob⸗ Rem i VETERIS TESTAMENTII.„. „ um demonſtrandi principiis hoc nomine eandem diſtinguere vide- De Geneſ. eatuf dur. II. nerte, e. Moſen ut Pentateuchi, ſic & Geneſeos ſeriptorem cap. præc. evici- Scripter nhleiliu, mus; negantes vero, ne profanæ το οο deeflent, nonnulla ex viſce-Pugnatus aue eat ribus libri contra receptam ſententiam argumenta exſculpere conati, mmigeneis cum Aben Eſra illumque ſecuto Spinoſa ad Gen. X1l, 6. provocant, ubi, Z F. D . hei e poſtquam narraſſer Scriptor, Abrahamum terram Canaam pertranſüſſe „ alitalbel usque ad locum Sichem, addit: & Cananaur tum erat in terra. Cui olige con. paria faciunt, quæ habentur c. XIII, 7. Exorta rixa eſt inter paſtorer el uſeren gregum dbram & Loth. Et Cananaus & Pbherizaus eo tempore babita- nullis ad . bant ia terra illa. Unde colligunt, eo, quo hæc ſcribebantur, tempore it, huud nec Cananæum nec Pherizæum in terra illa fuiſſe; qui uterque ta- Ei pro hae men cum Moſis ætate patriis finibus nondum expulſus, terram iſthanc , Rabhaut⸗ utique incoleret, clarum eſſe, quod nec a Moſe, nec ejus ætate conſi- Obi, ui te gnari iſta potuerint. Sed omnino perperam. Id enim verba volunt, erat: muriar jam tum Cananæos terram illam incoluiſie, cum primum illuc veniret Uroſerptun Abraham; qui loca vacua, ab illis non occupata quærens, divinaque lbur derbir fretus providentia medium ſe gentibus inimicis ingeſſerit, cujus poſte- Ppregnutul ritas easdem nunc rerum Potientes exturbatura poſtea, & in ſervitu- lertiimn li⸗ tem propediem redactura eſſet. Quod ergo textus affirmat ſimplici i ſui nenl- ter, id ad continuationem temporisque tractum, imo ad præſentis, que nerit. Qi. hæc ſcribebantur, temporis excluſionem imperite vel malitioſe refert Aben Eſra, & inepte prorſus ſenſum particulæ N tunc, in Tv adbue transmutat, verba ſic interpretatus, quaſi adhuc in terra iſta habitarit Ca- nanæus, nunc vero, ubi hæc ſcribebantur, expulſus fuerit. Provocant ulterius ad Gen. XXII, 14. ubi nomen loci, in quo Iſaacum immolaturus ex Geneſ- fuerat Abrahamus, vocaſſe dicitur: Nꝗ) H Dominur videbit. Ideo, 2Ih it. addit ſacer Scriptor, dicitur bodie: MR in monte: Je- bova videbitur. Quod nomen monti illi prius hæſiſſe Spinoſa cum Aben Eſfra negat, quam ſtructuræ templi dicatus ille fuit, maxime cum & e unum fignificare, vel etiam poſterius nomen priori originem præbuiſſe videatur; unde pronum concludere, librum hunc Moſe longe eſſe recentiorem. Unde vero novitatem nominis probabunt? ſimplici ſane aſſertioni illorum ſimplicem aſſerti negatio- nem pari jure opponere licet. Enimvero ad ipſum Abrahamum nomi- nis originem textus haud obſcure refert, qui Iſaaco de pecore holocauſti ſci⸗ (lumeht. 1, 5 le⸗ on tann 4 humanis ul- fum De Geneli. ex! Geneſ. XrLI, 37. —INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGOS ſciſcitanti, . Dominus videbit, v. 8. reſpondit, atque in- de nomen loci poſtea Deu: videbit vocavit, quia even- tus pium iſtud comprobaſſet augurium, Dominusque de holocauſti pe- core ſibi proſpexiſie: idcirco procedente tempore, adeoque Moſis er- jam ætate, nonnihil mutato adagio, dici ſuevit: in monte, Dominus vi- delitur. Nec obſtat, quod urgent, eum, qui textui illud adjecit, obſer- vaſie, quod ſuo etiamnum tempore in uſu fuerit. Quid enim prohi- bet, que minus eadem Moſis manu, a qua hiſtoriæ conſignatio profecta eſt, additum quoque fit adagium, inde ab Abrahami ætate ad Moſis us- quæ ævum uſu tritum? Sat longa omnino temporis hæc intercapedo eſt, ut obſervare poſſit, D h. e. ad fuam usque ætatem formulam ab Abrahamo ortam perpetuo uſu viguiſſe. Addit Spinoſa tertium ar- gumentum, temporis rationi ſuperſtructum. Quod enim Gen. XXXVI, 31. dicitur: bi ſunt reger, qui regnaverunt in Edom Hr 53397 32 antequam dominaretur Rex in Kilios Hrael: de regi- bus Idumæorum intelligendum contendit, qui Idumææ præfuerint, antequam David eos ſubigeret, & præſides in terra Edom conſtitue- ret, 2. Sam. VIII, 4. hinc literis hæc verba confſignari prius non potuiſſe, quam David gentem illam ſub jugum miſerit. At enimvero ut taceam, quod regerit Heideggerus Exerc. Bibl. IXS. 25. p. 267. priores potius Idu- mæorum Reges intelligi, qui ab Eſavi ætate usque ad Moſis in Iraelem imperium rerum potiti ſunt; ſiquidem Moſes diſerte ab Aben Efra in b.l. n & a Philone de vita Moſiv Iib. 2. Qacoαεν dicatur: nihil quo- que obtinebit adverſarius, licet demus, de temporibus Moſe poſteriori- bus & Davidis regnum attingentibus textum loqui. Num enim Mo- ſen, prophetico ſpiritu futura præſentientem, latebat, fore aliquando, ut Regem fſibi poſcerent Iſraelitæ?? Contrarium ex Deut. XVII, 14. & XXVIII, 36. elucet: an Dei Spiritum, cujus inſtinctu & inſpiratione con- ſignatam Geneſin credimus, reges olim orituros, gentisque Ildumææ ſub- actionem ignoraſſe, Moſive revelare non valuiſſe exiſtimabimus? Vi- deat omnino Spinoſa, ne una cum libris ſuis etiam propheticum Moſi eripiat aut deneget lumen, quo reliquos tamen prophetas omnes lon- go poſt ſe intervallo reliquit. Turpiter vero ſe hie dat Clericus diſſert. de Seriptore Pentateuchi g. III. 9. vaticinium verbis iſtis contineri negans, cum præteriti temporis phraſibus textus utatur: & martuuns eſt, & re- gnavit eju loco &c. Inde herbam porrigit Spinoſæ, faſſus, banc æS=- fiovir uovem commatum, a 3l. ad 39. ab aliq uo, qui, poſtquam regnari cæpé⸗ — — cchefunt Phetis Prrtetit quai te egtegie ſius nolt 9.2211. inde fun tegrits Pinola minihu⸗, uina ⸗ Danoce ſur ininn unt, ul Pidoim hec obj eus ſuce tes iſtas tem & Enüm llem er biita non pot Lais voe ſiminns Re, Ater Lirbli Erdot hen co⸗ ymus! a/van Abrahe Non er Ims, / 65 r ſorumn gne in⸗ ia eren. daultipe⸗ Moſs et⸗ ninu/bi. it,0bſer⸗ n prohi- Profedn Mols us⸗ ercapedo nulam ab ttium ar- .IINXVI, ge tepi⸗ refuennt, conſtitue⸗ porniſte, urtaceam, otilan n Urnelem en Era in ninilquo⸗ oſerioo⸗ enümn Mo-. quundo, I VII,14. 8 tione c0- lumerlub ns) Vi. ticum MoK onmnes lon⸗ licus 9 ert⸗ netinegng 1 , 96 1. uue i⸗ untegiußt 1e⸗ VETERIS TESTAMENTI. P. I. phetis in more poſitum eſſe, ut rerum futurarum eventus verbis tum præteriti temporis, tanquam ſi narrarent res transactas, tum præſentis, quaſi res Præſentes & coram aſſiſtentes nunciarent, efferre ſoleant, quod egregie docet, & e b. Franzii de interpret. Seript. orae. 47. illuſtrat Glas- ſius noſter Pbil. S. Läb. I. tract. IV. ſect. I. de ſtylo prophetico, canone 4. p. 225. Nec inſolens adeo ſcriptoribus V. Teſtamenti eſt, hiſtoriæ fub- inde futurorum eventuum vaticinia intexere, maxime ubi ſeries ac in- tegritas hiſtoriæ, uno loco integre exhibendæ, id poſtulat. Novum Spinoſa argumentum petit inde, qued quædam loca non iis indicentur no- minibur, quæ vivente Maſe ebtinebant; ſed aliit, quibur dudum poſiea in- ſignita ſunt. Quod ut evincat, provocat ad Gen. XIV, I4. ubi nomen ex Geneſ- Ban occurrit, quod urbi olim Lais dictæ non niſi longe poſt mortem Jo- Ei t, it. ſuæ injunum fuiſſe, ex Jud. XVIII, 29. conſtet. Sic cap, XIIL. 18. alii ad- S dunt, ubi nomen Hebron legitur, quod non niſi poſt Moſis tempora op- pido impoſitum eſſe, ex Joſ.XIV, I5. & XV, 13. liqueat. Enimvero tanti hæc objecta ponderis non erant, illi ut Clariſſ. Huetius, huic ut Cleri- cus ſuccumberer, faſſus uterque, aliena & ſeriori manu additas recentio- res iſtas locorum appellationes fuiſſe, ut obſcuriora & propter vetuſta- tem & deſuetudinem ignota nomina notioribus exponerentur. Ilam enim Dan, ad quam usque Abraham hoſtes ſuos perſequutus eſt, ean- dem cum ea eſſe, quam antiquitus Lair dictam, de nomine Dan filii Jaco- bi ita nuncupatam eſſe., Jud. XVIII, 29. dicitur, demonſtrari hactenus non potuit. Diverſa autem ſi fuerit, neceſſe non eſt, utramque olim Lais vocatam fuiſſe, ſed illam tantum, de qua c. I. Judic. agitur. Quod ſi minus placet, nec evinci quest gemina eodem inſignita urbs nomi- ne, altera ſatisfaciet Huetii reſponſio, non urbis nemen, ſed fontis aut rivuli Dan exprimere, ad quem usque perſecutio Abrahami pertigerit. Ex duobus quippe fontibus & rivulis Jor & Dan dictis, Jordanis & flu- men coaluiſſe & nomen, Joſephus vult Antiqu. lib. I. c. I. quem Hiero- nymus ſequitur & Philoſtorgius, apud Johannem Antiochenſem æρα dρ*νααισπäνοας. Id ſi ſit, mirum non fuerit, Danie appellationem jam Abrahami ætate obtinuiſſe, cum Jordanis mentio jam c. XIII, 10. fiar. Non ergo eſt, ut cum Andr. Maſio Comment, in Joſ, X1X,. 47. inde colliga- mus, Moſis libros ſie, ut nunc babentur, ab illo non eſe compoſitos, ſed ab Eſdra, ast alio quopiam divino viro, qui pro vetuſtar & exoletis lo=⸗ sorum vocabulis nova, quibus rerum geſtarum memoris poſſet optime & 59 —ñee —— De Geaneſß cæperunt iſrazlitæ, vigit, additam eſſe. Meminiſſe ſane debebat, Pro= „X& Gen. X, 8. ſ447. De Geneſi 60⁰ INTRODVCTIO AD EIRROS BIBLIGOS percipi & conſervari, repoſuerit. Nimis enim lubricum & arenoſum ſubſternitur fundamentum, quo tanta opinionum moles nitatur, ruitu- ra haud dubie, ſi exoletorum cum recentioribus nominum commutatio falſa demonſtretur. Nec Juvat Maſium altera illa nominis Kirjath Arba cum Hebron permutatio, quam in præſatione diéti Comment. urget. Nil enim obſtat, quo minus, quæ Kirjath Arba primis temporibus di- cta fuerat, jam diu ante Moſen Hebron vocaretur. Urbs fiquidem pri- ma antiquitate fuit, ut etiam cum Ægyptiorum vetuſtiſſimis certaverit, unde Joſephus lib. IV. de bello cap. 3 eam Memphi Ægyptia antiquio- rem dicit. Hinc paſſim iſtud nomen in Moſaicis libris Gen. XXIII, 2.19. XXXV, 27. Num. XIII, 23. reperies, haud obſcuro indicio, jam tum appellationem Kirjath Arba per novam Hebron abolitam fuiſſe. Quod vero Clericus urbem illam a Calebi nepote Hebron dictam ſuſpicatur, meris nititur conjecturis, nec adeo commode narrationi Joſuæ & nexui temporum ac hiſtoriæ reſpondet. Nec firmiori nituntur talo reliqua, quæ in medium proferuntur, argumenta. Quod enim, quæ Gen. X, S.ſaq- de Nimrodo, deque ejus regno multo fuſi ius, quam de aliis gρορνρααα cæterisve regionibus traduntur, videantur commodius & utilius poſt captivitatem Babylonicam, quam antequam Ifraelitis commereium ul- lum eſſet cum Babyloniis, dici potuiſſe; id dum aſſerunt, profligatæ Pprorſus temeritatis indicium Bibliomaſtyges edunt. An enim Pſeudo- Criticorum horum judicio potius, quam Sancti Spiritus, quæque ſuis locis rite & ſapienter diſponentis, ſtandum eſt, ubi diſpicitur, an hoc vel alio loco iſta commodius ac utilius legantur? Hoc ſane commento nihil demum firmum in Scriptura, nihil ſuo loco dictum videbitur, cum nihil demum narrationi ſuus defuturus ſit cenſor, qui alio tempore vel loco commodius ea narrari potuiſſe ſuſpicetur. Neque vero dτrονοασ initia tyrannidis Nimrodis, Babylonis quoque, Ninives & aliarum regni ejus urbium huc referuntur, ubi Chami poſteritas, & Babylonicæ Mo- narchiæ fundamenta exponi debebant; hunc omnino locum, non ali- um ea ſibi tractatio poſtulabat; maxime ut Iſraeli conſtaret, e qua pro- ſapia, quibus orta initiis Fens Chaldæorum eſſet, quæ Dei vindicis futu- ra olim flagellum, exitialem populo rebelli cladem illatura eſſet Imo e re erat vel maxime, ante captivitatem Babylonicam, Babylonis & Chal- dææ gentis cognitio, ut Prophetarum comminationes, aliaque oracula di- vina eo felicius aſſequi & intelligere Ifraelitæ poſſent. Vox & et- en. 1X, iam, apud Moſen Gen. XX, 7. & alibi occurrens, argumentum præbuit, unde — — Vnde conc Poſterior⸗ 1.. Jamn. IN. ſellumt Aentem: Verum ut tann ague eum fuiſſe Plufuerit niceeperit Vocata, ut Qurhana parlo gen ret, & r. temporib remn Line indicante L.cah.l ba ſoſep Pelſtaten mo conti Uunde con Pta eſe. ſuerant, erandq Ut non c Us cüN ſere ſun tam in unn bey näntor, 34,5n 46. m. Nenofum tur, nitu- mmmutatio 1s Kirjathe ent. Ulget. Dribus di. idem pri- Certzverit, ntiquio⸗ en. Xlll, jamn tum . (Mod lulpicatur, 1e& nexni lo reliqua, 1. 4t. Na vA elins poſt geium ul- Proßigate mn Pfeudo- negne ſuis n hoce vel ommento tur, cum o tempore 04 â6α runm jegni onice Mo- ,non al- qua pro⸗ gicis futn⸗ elſet Imno iis * Chil- oracula di. N1 er unde „ VETERIS TESTA MENTI. e¹ unde concludatur, ſeriptionem Pentateuchi Samuelis ætate aliquanto eſſe poſteriorem, qua quippe recens ea Prophetarum appellatio fuerit, cum 1. Sam. IX, 9. dicatur: antiquitus in Ijraele ſic dicebat quisqu?, quum pyo- fecturus eſſet ad conſulendum Deum: agite eamus ad Vi- dentem: nam qui &τ Propheta bodie, ir antiquitus vocabatur Vident. Verum uti his verbis non negatur, vocem &à9 priſcis quoque cogni- tam atque uſitatam fuiſſe, ſed ſolum in proverbio iſto: eamu: ad videntem, eam fuiſſe adhibitam inficias itur; ita fieri poteſt, ut temporibus Moſis in uſu fuerit apud Hebræos, deindle temporibus judicum frequentius uſurpa- ri cœperit dictio ) Viden,, poſtmodum prior iſta iterum in uſumre- vocata, ut ita evenerit huic voci, quod obſervavit Horatius in Arte Poét. Multa renaſcentur, qua jam cecidere, cadentque Quæ nunc ſunt in honore vocabula, ſi volet uſut. . Quæ haud inconcinna Clerici Comm. ad Gen. XX, 7. reſponſio eſt: vel paulo generalior antiquitus vocis erat ſigniſicatio, ut amicum Dei nota- ret, & rerum ſacrarum interpretem, ſed a Samuelis aut inſequentibus temporibus in frequentiori uſu deſignabat arcanarum rerum indagato- rem & indicem, per quem Deus conſulebatur, circa illas res, quas, niſi Deo indicante, aſſequi mortales deſperabant. Ita Witſius Miſcellan. Sacr. Lib. I. cap. I. & 17. p. 9. qq. Tandem objeceruntnonnulli ex Gen. XIL, 15. ver- De Geneſ ex Gen. X, ba Joſephi, qui Cananæam terram Hebryzorzam dicit, cum tamen ea tem- peſtate nec dum in gentem propagati eſſent Hebræi, ſed una Jacobi do- mo continerentur, nec terram iſtam occupaſſent ſuamque reddidiſſent: unde conſtet, poſt Moſis obitum & Joſuæ occupationem terræ, hæc ſcri- pta eſſe. Anne vero regio, in qua Hebræi ab annis aliquot Larem po- ſuerant, & ubi longe lateque greges ſuos paſcebant, terra Hebræorum dici potuit? Nec adeo ignotæ Patriarcharum ſedes vicinis Regibus erant, quibuscum haud raro fœdera pepigerant, Gen. XXI, 32, XXKVI, 28. &. ut non commodiore alio, vel notiore duam terræ Hebræorum cogno- mine Joſephus eum Cananææ tractum deſignare poſſet, quem patet ipſi- us cum fratribus, conſentientibus veteribus colonis, tenebat. Et hæc fere ſunt, quæ ex Geneſi contra receptam de Moſe, ejus Scriptore, ſenten- tiam in aciem producuntur. Cæterum quas transpoſitiones pericopa- rum Peyrerius, ſcilicet capitis XX. & XXVI. & Rich. Simonius crimi- nantur, cui hiſtoria creationis c. I. II. hiſtoria nativitatis ſſaaci Gen. XXI, 3. 4. 5. narratio fœderis Jacobum inter & Labanem percuſſi Gen. XRXI, 46. mors Iſaaci Gen. XNXNV, 29. tempus Judæ a fratribus diſcedentis De Geneſi. Conſigna⸗ tionis ſubſidia: c. XXXVIII, r. inverſi ordinis exempla fubminiſtrant; eæ nec demon- ſtrari ſingulæ, quod cohærentia textus docet, nec, ſi quæ demonſtrentur, eo trahi poſſunt, ut Moſen libri autorem inde negemus. Optimis ſane ac præſtantiſſimis Scriptoribus in more videmus poſitum, pro re nata xrgoWαiHπ , =s hο νια & anticipationes adhibere, neque tamen inde ordinis quædam Iuxatis, turbatis foliorum partibus, colligitur; & quæ tandem hæc conſequentia erit: dica queædam ſunt in his libris per an- ticipationem & extra locum tempusque ſuum, ergo Moſes non eſt li- brorum ſcriptor? Quanquam, uti dictum, demonſtrare poſtulatum ſuum, nedum concluſionem iſthanc firmiter inde elicere, ad hunc diem nondum poruerint adverſarii, quicquid demum nugentur. Conf. Hei- degger. Exerc,. Bibl. IX. S. 20. p. 263. . 31. 1qq. P. 272. III. Nullum itaque dubium ſupereſt, Moſen Spiritus. ſuggerente Gene- ſin exaraſſe: ſed quibus adjutus ſubſidiis eandem compoſuerit, non una omnium eſt ſententia. Sunt, qui Patriarchas ſui quemque ævi annales condidiſſe, quibus Moſes in rerum longe ante ſe geſtarum enarratione uſus ſit, exiſtimant; quorum ſententiæ Clericum adſtipulari cap. præc. obſervavimus; qui licet, qualia & quot fuerint ea Patriarcharum ſeripta, definire non auſit, conjicit tamen, nonnulla carminibus ιοιοτ⅓αεντοι exarata fuiſſe, cum & apud omnes fere gentes antiquiſſimarum hiſtoria- rum fragmenta verſibus eontineantur, & apud Hebræos tempore Moſis uſitatum fuiſſe, ut magnarum rerum memoria carminibus celebraretur, ex Moſis ipſius canticis conſtet Exod. XV. Deut. XXXII. In partes por- ro vocat Muſicæ antiquitatem antediluvianam, quæ parem Poëſeos æta- tem ſuadeat. Ad poſtremum tamen fatetur, Chronologiam, tot anno- rum calculo conſtantem, verſibus includi vix potuiſſe. Sed ea omnia, magno quanquam apparatu ſuffulta, uno Ogοτνuνοναιαας ariete coneuſia eorruunt, qua ſi gaviſum ſerio credamus fuiſſe Moſen, de inquirendis ma- jorum monumentis, quorum adminiculo uſus ſit, parum ſolliciti erimus. Quin imo ſi præſto quoque fuerint Patriarcharum annales, non tamen iſtorum fide potius, quam immediata Spiritus Sancti ſuggeſtione & in- ſpiratione niti Moſen oportuit, ut ipſius αα eνν eſlet S6τνοσ 2. Tim. III, 16. non voluntate kominum allata, ſed a Dei Spiritu ſibi reve- lata, 2. Petr. I, 21. Quare nec lis accedimus, qui ex traditione αατανναοαα τ ea, quorum lpſe pars non fuit, hauſiſſe Moſen & in literas redegife gredunt. Quamvis enim nonnulla de his, quæ tradidit in Geneſi, ha- * Pers R — — bere pot uod co am audi quibus ſeat en Fes Perſon⸗ homim ſuppedi 190 l ur. ce Cecr⸗ Geneſer oypti Fidibigr mundi, ſonem, Arithme Drolier Dore, Dereri iſcelſn Paſcere duabus & vitr tum . IKraelin Conten tione ea 1 morie rum, 4c ben eam c0 tumim laret. Anin. — 8 ee Cemon- onſtrentur, phimis ſane d re nati tamneninde ur; & que is per in- non elt li poſtalatumn Ahuncciem Cont. Hel- tente Gene⸗ fit, nonund cvi anndles enarrutione cap. præl, rutnſeripti, ori evrolg Gun hiſtorin. npore Molis celebraretut, partes Por⸗ Posleos eta⸗ N, M AnO⸗ ecl Ea onniß tere (Oneutla uirends IA- ſcti etumm. non Uumen eſtione Kin⸗ almng . eitu ſbirere⸗ FaMN. rate⸗⸗ ers ree⸗ gile P Genel, i u⸗ bere VETERIS TESTAMENTI. P. lJl. 35 bere potuerit ab Amramo patre fuo, qui proavo Jacobo per r teimmpus ali- quod coævus eundem, uti Jjacobus Abrahamum, & hujus pater Thara No- am audire potuit, cujus pater Lamech LVI. annos cum Adamo tranſegit; quibus Patribur Deus mandaverat, opera ſua nota facere filiir, ut cogno- ſcat Aeneratio altera, Pſ. LXXVIII, 5. Gen. XVIII, 19. rechius tamen ſoli Gæe- 7g*S‧oρααâτ omnnia tribuimus, absque qua fuiſſet, tot temporum, locorum perſonarum, nominum præſertim & genealogiarum circumſtantias, nulla hominum memoria compleéti facile, aut absque lapſus & erroris periculo ſuppeditare potuiſſet. Fuit igitur, ſicut & reliqui Scriptorei Sacri aoa- oM„0α 4,α r&τασ° Aρααααπαι àſeανααι uſ ſnia celitus accurate, Luc. L, 3. ut recte concludit Heidegger. Knchir. c. 2. J. 2. p. 17. Quid tandem de Cedreni habendum ſit traditione, ex ſuppeſititio quodam, cui Parva Geneſis nomen erat, monumento hauſta, quaſi Moſes poſt inſtitutionem Pgyptiacam, hofinum conſuetudine relicta, ĩ in ſolitudinem ſe contule⸗ rit, ibique a Gabriele Angelorum prineipe, ejusque revelatione, originem mundi, primum hominem ejusque ſtatum, diluvium, linguarum confu- ſionem, legem, quam Judæis erat traditurus, ſiderum motum, elementa, Arithmeticam, Geometriam, omnesque didicerit ſcientias, ſolide & De Gened. prolixe monuit Waltherus Offc. Bibl. S.6é6. p. 469. . Sed nec de tem-enepas pore, quo librum conſcripferit, ſatis convenit inter omnes. Benedicto Pererio præfat. Comment. in Geneſin g. 12. p. 4. vero videtur ſimile, ante diſceſſum Hebræorum ex Æ gypto, cum in terra Midian g greges ſoceri ſui pPaſceret, eum compoſuiſle; quod & otio tum abun daret ac ſolitudine, duabus ad commentandum ſeribendumque rebus maxime opportunis; & vitæ Patriarcharum, quas Geneſis exponit, egregia continentes virtu- tum, patientiæ ac bene vivendi documenta, multum prodeſſe potuerint Iaclitisi in .gypto afflictis. Porro Euſehium eidem favere ſententiæ contendit, dum lib. VII. Præparat. Eogug. cap. 7. (ex Trapezuntii diſtribu- tione cap. 2.) Moſen priſcorum Hebræorum vitas, 6 οοιαοις αοσ isgα⅜ v6ν0αSHitæ ſacri⸗ rgibis: ujurdam quaſi groæmii loco æeſent, me- moriæ commendaſſe, iisque divina partim beneficia, partim nonnullo- rum, qui omnem cum divinitate Pietatis ſenſum abjecerant, ſcelera ſimul ac ponas intexuiſſe, teſtatur, ratum iis, qui legibus ſuis inſtituendi eſſent, eam cognitionem apprime neceſſariam futuram, ut eos & ab improbo- rum imitatione deterreret, & ad conſectanda proborum exempla ſtimu- laret. Verum ut in dubiis Euſebii verbis parum præſidii eſt: ſic rectius omnino ſentiunt Theodoretus quaſt. I. in Ceneſ. & e recentioribus To- ſtatus De Eeneſi. conſilium. 64 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS ſtatus ad cap. XIII. Geneſ. quaſt, I32. ac noſtratium fere omnes, quod poſt vocationem divinam, conceſſamque virtutem propheticam, imo poſt latam demum legem, cum in deſerto populum circumageret, cultumque Numinis inſtauraret, librum hunc conſcripfſerit, qui & propheticus eſt, nec alium quam Prophetam αι Hnτ & Sssrτνραοαειο agnoſcit autorem, & haud obfcura latæ legis veſtigia exhibet. Tractat hanc quæſtio- nem fuſius Jac. Bonfrerius append ad cap. VII. præloqu. in Script. S. p. 1066. & Dav. Pareus Prolegom. in Geneſin p. da. Quo demum conſilio, quibus- ve adductus rationibus, mundi generisque humani & eccleſiæ eumprimis origines & progreſſus ordine proſecutus fuerit Moſes, Theologi noſtrates Argumen- tum. Scopus, copioſe tradiderunt, b. Gerhard. Axeg Loc. I. de Scriptura §. S. 119. p. 133. & Commentar. in Geneſ. proleg. p. 4. ſq. b. Calovius Lomm. in Geneſ. pro- legom. p. I21. b. Waltherus c. l. F. 6,9. p. 477. VI Contenta libri hiſtories Stephanus Act. VII, 2-17. didactica Paulus Ebr. XI, 3-23. in compendium redegit, de quibus paulo poſt ex partitione & tabula Synoptica conſtabit. Licet vero Moſaica multa circa naturæ originem & Deum rerum omnium opificem Plato in Iimæum atque in Critiam ſuum transtuliſſe videatur, ingens tamen inter Scriptorem pro- phetico lumine colluſtratum, & Philoſophum gentilem, qui veritatem in injuſtitia detinuit, differentia intercedit, quam clarius expedivit Dav. Pareus Proleg. in Geneſ. p. 16. ſqq. Scopus porro Moſaicus eo tendit, ut redemtoris mittendi neceſſitatem, ex generis humani lapſu; certitudi- nem & qualitatem, ex promiſſionibus Patriarchis divinitus factis; cul- tum & fiducialem applicationem, Patriarcharum exemplo demonſtraret: ſimul etiam ortum eccleſiæ & varium per tot ſecula progreſſum, in Dei creatoris unice colendi gleriam, perpetuamque eccleſiæ ædificationem explicaret. Quare haud alium libro inſcribi poſſe titulum convenien- tiorem cenſet D. Brentius Commentar. . 2. quam: lsber Evangelii, de pro- miſſionibus Chriſti. Et Cyrillus Alexandrinus Geneſeos explicationem (T. 1. Opp. Part. poſt. p. I.) ita auſpicatur, ut lib. 7. æ Oves Sermone I. doceat, ri τοαας 7ταπ Mασααρραα α T0 78 XgiS& utr&αvsον ανα õä quod per omnia Moſis ſeripta myſterium briſti ſi gurate ſignificetur. Hinc parum conſiderate Origines, quæ in hoc libro hi- ſtorice exponuntur, in allegorias transformat, ut haud immerito b. Luthe- rus lib. de ſervo arbitrio L.i41 Jen. nullos ſeriptores ecelefiaſticot ineptius W abſurdiut tractaſſe ſacras literas, quam Origenem & Hieronpmum judicet; & rur-⸗ Atürl nplie prurin cap.2 lkalus in el egit Um Phülip niaper per e Auume Niton cendi Lambe eecleſt Aehac Dihuu ſephi comp 400 — ad VETERIS TESTAMENTI. P. I. 6 pe Geneß enmes, quol & rürſus alibi hos duos autore- Juiſſe peſlilenti: bucjus eempli aſſerat, ne um imapot ſimplicitati ſeripturarum ſtudereiur. Vide quæ de allegorica ejus ſeri- culdumgue pturam interpretandi ratione commentatur Huetius Origenianor. Lib. Il. pheicus l cap. 2. 4:t. I3, p. I70. Nec majorem meretur laudem Jacobus Brocardus, t Oten, Italus, ſed reformatam religionem amplexus, qui eirea finem Seculi XVI. ne quſio⸗ in Belgio vixit, editaque myſtica & propbetica Geneſeos interpretatione, id lott. egit, ut Moſaieam rerum geſtarum enarrationem in futurorum eventu- io, ud⸗ um, maxime ſui temporis, v. g. de bello Hiſpanico, de Antwerpia, de I 6uhprumns Philippo rege Hiſpaniæ, de Principe Auriaco &c. prædictiones & vatici- nia permutaret: quaſi ſcilicet Spiritus S. omnes Particulares res geſtas Per varia ſecula unieo ſenſu literali, toties & figillatim myſtice ad unam- ogi noltrates F lig. gelhi in Gyrtſ gre⸗ quamque applicando, intendiſſet. Sed eceleſias Belgicas in Synodo Nationali Middelburgenſi An. I581. congregatas talem rationem Prædi- cendi & ſcripturam interpretandi illico improbaſſe, & Brocardum perf Gadica Paulus Lambertum Danæum, tunc Profeſſor. Leidenſem, & Martinum Lydium erpartiione eccleſiaſten Amſtelodamenſem, poſtea Theol. Profeſſor. Franequeranum, 4cira uutI de hac rsραρνα & vertigine monendum cenſuiſſe, tradit Voetius Select, Aun nde in Diſputat. P. Il. diſp. 65. p. I075, riptotenn pr.. V. nireninntenin Res geſtas eomplectitur Genefis ab orbe condito ad mortem Jo- Chronals- Npedlwit Dav. ſephi, annorum 2369. quorum computus ad textus Hebraici normam gia. eo tenli at compoſitus, ex Uſ:erii quem ſequimur, calculo ita habet: hſuz certindi . Atas mundi P RIMA Antediluviana: s ſidls; . A. O. C. Atas Pa- Geneſ. Gemonkraret : 1., nodte illa, quæ d. 23. Octob. præcedit ( quod triarch. teſium, in Dei ſupponitur) cœlum ac terra ereantur: YCicatioem ſexto poſt die etiam Adam. m COnenien 330 Seth naſcitur, ætatis Adami anno 139 (c. V, 3. ungehi, eht 235 Enos naſcitur Setho, annos nato 105 c. V, 6. explicnionen 325 Cainan naſcitur Enoſo, annos nato 9° (c. V, 9. , vrmme 39 5 Mahaleel naſcitur Cainano, annos nato 70 c. V. I12. urSnu 460 ſared naſcitur Mahaleell, annes nato 6 5 c. V, 15. ,nun liriſi . 622 Enoch naſeitur jaredi, annos nato 162 c. V. 18. inhoclbro bi . 687 Methuſalah naſcitur Enocho, annos nato 65 c. V, 21- teiioblinte, 8 74 Lamech naſcitur Methuſalæ , annos nato 187 [C. V, 25. irnrinertiuA 1056 Noachus ab Adamo decimus naſcitur Lame- R Amumſuie “ cho, annos nato 182] c. V, 29. 41556 Ja= De Geneſi. — INTRODVGTIO A D LIBROS BIBLICOS 66 .0.C. KEtas Pa Geneſ. ſtriarch. 1566 Japhet primogenitus naſcitur Noacho, annos nato 500ο c. V, 32. 1558 Semus ſecundo-genitus naſcitur Noacho; quip- & X, 21. pe qui biennio poſt diluvium centum an- norum fuiſſe dicitur c. XI. 10. 12656 diluvio orbis perit, anno ætatis Noachi 600. adeoque poſt natum Japhetum anno 109% c. VII, 6. menſe 2. die 17. ingreſſus eſt Noah arcam, & 11. pluviam 40. dies & noctes terræ immiſit Deus, & prævaluerunt aquæ ſuper terram I50. diebus (incluſis illis 40. dieb.) vel 5. menſibus c. VIIL. menſe 7. d. 7. aquis deficientibus arca requi- II. ſꝗq. evit in uno montium Ararat c. VII, menſis 10. d. I. vertices montium conſpecti Yę. ſunt, cum arca jam 74. dies in montibus conſtitiſſet c. VIII, menſis II. die II. h. e. poſt 40. dies emiſſus eſt 5. corvus: d. 18. Ppoſt ſeptem dies columba emiſſa, quæ reverſa eſt d. 25. Poſt alios 7. dies iterum columba emiſſa, quæ reverſa folium olivæ retulit c. VIII, menſis 12. d. 2. columba poſt octiduum denuo 7. ſq. emiſſa, non rediit 5 C. VIII, 12. — Hinc ab Orbe condito ad Diluvium an- norum fumma 1656 A.O. C. Etar mundi SE CVND A, a reſtaurato mun- Anni Pa. Geneſ. 1657 do, urque ad Abraba vocationem. ſtituit menſe I. die 1. removit Noah operculum arcæ menle 2. die 27. Noachus ex arca egreſſus ſote- 13. ria Deo immolavit, annos natus 6ot. Deus terræ ſe non amplius maledicturum pro- miſit, atque iridem ſignum fœderis con- triarch. e. VIII, 14. ſq. c.VIII. D 1658 Ar- o 209 VETERIS TESTAMENTI. P. 67 De Geneſi A. O. C. Anni P?a Geneſ. triarch. 1658.Ar phaxad naſcitur Semo centenario, anno poſt diluvium 2 C. XI, 10. 1693 Salah naſcitur Arphaxado, annos nate 385 cC. XIl, 12. Ta3 Eber naſcitur, Salah patre annos habente 30 Cc. Xl, 14. 1757 Phaleg naſcitur, cum Noah terram inter nepo- tes diſtribueret, Ebero annos nato 34 C. XI, 16. 1787 Regu naſcitur, Phalego annos habente 30 c. XI, 18. 1819 Serug naſcitur, Regu annos habente 32 C XI, 20. 1849 Nahor naſcitur Serugo annos habente 30 C. Xl, 22⸗ 1878 Thara naſcitur Nahori, annos nato 29 C. Kl, 24. 2006 NOah annos natus 950. moritur, annis poſt diluvium 350. Vixit cum Patre Lamech annis 59s. cum avo Methuſalah 600. cum Proavo Jared 366. cum Mahalaele 234. cum Cainan 179. cum Enos filio Seth ne- pote Adami 84 Rurſus cum filio ſuo Se- mo 448. cum nepote Arphaxad 348. cum Salah 313. cum Eber 328. cum Phaleg 239. cum Regu 219. cum Serug 187. cum Na- hor 148. cum Tharah 128. Abram naſcitur Tharæ, anno ætatis ejus ſc. Xl, 32. XII, I. 4. && Act. 283 Abram a Deo ex Ur Chaldæorum vecatur, VII, 4. Charanem proficiſcitur, annos natus Fe. XV, 7, Joſuæz XXIV, 2. 3. Gene⸗ Hinc a diluvio ad Abrahæ vocationem anno- VII,. rum ſumma eſt e. Nn amiiundi ſuperiori ſummæ, annos Orbis con- 1z. ficiunt 2083. 2 . V, 14 4. G A. De Geneli, 6 WTRODVGTIO ADP LIBROSTIDLICOS A. O. C. Epocha TER TIA Abrabami & ſeminis ejus. Anni a. Genel. triarch, 2108 Iſaac naſcitur Abrahamo centenario, & Saræ nonagenariæ anno poſt exitum Abrahami 25 c. XVII, 2468 Eſavus & Jacobus gemelli naſcuntur Abrahamo r. 21. 160, Iſaaco annos habente 60 c. XXV⸗ 2259 Joſeph naſcitur ex Rahele, Jacobo annos ha- 26. bente 9I. finito 14. anno ſervitutis apud Labanem c. XXX, 2289 Joſephus annos natus 30. Pharaonis ſomnia in . coll. terpretatus, Pro-Rex in gypto conſti- c. XLV, tuitur. 6. & XLVII, 9. 2296 Initium ſeptennii famis in Egypto c. XLI. 2298 tertio famis anno Jacobus cum familia fua in .⸗ Ægyptum deſcendit, annos natus I30 C. x LVII, 2369 Joſephus moritur annos natus 110. poſt Patris ac 9. familiæ in EÆgyptum deſcenſum anno C. I. 22. Hinc a vocatione Abrahæ ad mortem Joſephi, qua Geneſeos chronologia abſolvitur an- norum fumma 286 Cui ſi adjeceris ſummam Epochæ antedilu- vianæ: . 1656 Ut & annos Epochæ Patriarchalis ad Abraha- . mum usque 427 Prodibit Summa ab O. C. annorum 2369 Hæc ad ductum textus Hebraici plana ſunt, nec difficultate ulla labo- rant. Quam tamen, ne deeſſet ſcrupulus, injecerunt intempeftivi αα- xe πω+οοα Patriarchalis impugnatores, quorum ſententiam his verbis exponit Auguſtinus ?ib. XV. de Civ. Dei cap. 12. Neque enim ullo modo audiendi ſunt, qui putant, aliter annor illis temporibus computatos id eſt, tantæ brevitatir, ut unur annus noſter decem illos habuiſſe credatur. Qua- propter inquiunt, cum audierit quit que vel legerit, nongentor annos quem- quam vixiſſe, debet intelligere nonaginta. Decem quippe illi anni unu! eſt noſter: & decem noſtri centum illi ſuerunt. dc per boc, ut putant, vigin- ii trium annorum fuit Adam, quandogenuit betb: & ipſe öeté vizner⸗ e. ebat — — ð V— — — but aune tufa du run exp garte/ il um haͤlti heri ſun Fationem quencdhm tarit hie⸗ vidennn ipſe n o qui ee ROsCtav procentn nares ſen luſit. e. rophyure cu Hart. ille annte on dlit illun ſ Qicgu Kturnal Plunius in guidu menlale no con ſenibn Kino te Gecim annos dliaadh pantia Anis ſu diens 4 e Ut tew VETERIS TESTAMEN TI. P. I. So gene. Ceneael. bibat annos & ſex menſer, quando ex illo natus eſt Enor, quoy appellat Scri-= dniura ducentos & quinque annor. Quoniam ſcut ißti ſuſyicantur, quo- trum exponimur opinionem, unum annum, qualem nunc babemur, in decem . I,. arter illi dividebant, & eatdem partei annos votabant. Quarum parti- Ieal um habet uns quadratum ſenarium, eo quod Deus ſex diebur perfecerit c. My. opera ſua, ut in ſeptimu requieſceret. & c. Cap. ſequenti XIII. hanc allegat 16,. rationem diverſitatis computi Hebraici & LXX. ſenum Græci; ſciolum quendam mutaſſe in LXX. Interpp. verſione numeros, idque ideo, quia pu- ..WN,. tarit, hic accipi debere annos menſtruos: inſolitum enim ait & zρd⁵5znws ,el. videtur, quod homines tum vixerint 900. annos ſolidos. Sed cum ille c. XV, ipſe rurſus ſibi objici poſſe animadverteret: ſi anni fuerint menſtrui, er- 6. go qui centeſimo anno dicuntur generaſſe, generarunt anno ſecundum MVII 9, nos octavo, vel decimo; inde, quo hoc effugeret incommodum, ducenta e. XI. pro centum ſuppoſuiſſe. Sed & Varronem in ea fuiſſe ſententia, ut Lu- nares ſeu menſtrui intelligantur anni, Lactantius teſtis eſt Lib., 2. Divin. cMVI, Inſtit. c iz. Longum primorum hominum vitam fuiſſe, quæ in mille annos ⸗ propagaretur, divinis literis proditum, & per omnium ſcientiam publicatum, eIH 2.. cum Varro non ignoraret, argumentari nixus eſt, cur putarentur antiqui — mille annos victitaſſe? Ait enim, apud Atoygptios proannii menſei baberi, ut non Solis per duodecim ſigna circuitus faciat annum, ſedluna, quæ orbem illum ſigniferum triginta dierum ſpatio illuſtrat: quod argumentum per- ſpicue falſum eſt. Et recte quidem falſum id Lactantius pronunciat. Quicquid enim ſit de ¶£ÆFgyptiorum anno, de quo idem teſtatur Macrobius Saturnal. Le Ie c. 12. & Plinius Lib. VII. Hiſt. Nat. c. 45½. anni ſane Biblici pluribus uno menſibus definiuntur, in ipſis etiam diluvianis Annalibus, in quibus præter menſem primum, menſis ſecundi Gen. VII, II. VIII, 14. menſis ſeptimi c. VIII, 4. & decimi v. 5. fit mentio. Et validum onmi- ulla abo. no eontra hanc ſententiam, ab inepto generationi Patriarcharum a Mo- wekiriga⸗ ſe tributo tempore petitum argumentum eſt, quod paulo ante ex Augu- his verbis Ktino tetigimus. Pone enim annum antediluvianum menſtruum, vel ul⸗ nate decimam anni noſtri partem fuiſſe, ſequetur, Patriarchas vix 5. 6.7 &c. ater 1 e⸗ annos habentes generaſſe, quod quam abſurdum fit, quis non videt? Sed gur. Q.. alia adhuc gravior ſupereſt Chronologiæ Geneſeos difficultas, ex diſcre- mno/quen⸗ pantia calculi Hebraci & Græci LXX. Seniorum tanta, ut poſterior 606. nni mnui/ annis ſuperet priorem, diluvium in annum orbis conditi 2262. conji⸗ int, ⸗ ciens, quod anno jam 1656. contigiſſe, Hebræus textus ſupra docuit. aimnir. Quæ ut eo clarius elueeat diſcrepantia, utrumque ſubliciemus & confe- lelet remus calculum: 1 3 Elapfi 1 De Geneſi. „ INTRODVGTIO AD LIBROS BIBLICOS Elapſi nimirum ſunt anni ſecundum Hebræos LXX. a creatione ad natum usque Sethum . 130 230 hinc ad Enoſum — . . -- 105 205 hinc ad Cainanem - - - = 90 190 04 Mahaleel ⸗ . .„„ — 70% 170 ad Jared = 2 = 65 165 ad Enoch - - - 2 = 162 162 ad Methuſalem - - — —- 65 165 ad Lamechum - - — „ = 187 187 ad Noachum - 2. = — 182 188 ad diluvium - - - = .- 600 600 Summa annor. ad diluvium: 1656 2262 1 Unde differentia 606. annorum inter utrumque caleulum. . Et Græcæ quidem verſionis patrocinium, etiam cum convicio Hebraicæ veritatis, in ſe ſuſceperunt Ludov. Capellus, Iſaacus Voſſius & Brianus Waltonus; contra vero pro Hebraica ſtant annorum lectione ipſe Au- uſtinus c. I. nimium licet alias Græcæ 100 LXX. verſionis autoritatem Eib. XVIII. de Civ. Des. c. 43. veneratus, &moderni Theologi ac Chro- nologi fere omnes. Vid. b. Strauchium Breviar. Chronol. lib. 1V. cap. 3. qu 3. 4. 5. P. 356. ſqq. & b. Calovium Cbron. Bibl. Sect. II. qu. 2. p. 61. J: qui e conſenſu codicum Ebræorum, e verſionum conſonantia, e varietate Græcorumexemplarium, & varietate editionum LXX. Interpp. ex incer- titudine vel vitiatione r LXX. ex evidenti errore verſionis Græcæ cir- ca annos Methuſalæ, validiſſime contra Græcum computum & pro Ebræo concludit. Unum tamen, quod haud exigui ponderis ſpeciem præ ſe fert, dubium movent ε LXX. Cainanis inter Arphaxadum & Salam in Epocham poſtdiluvianam inſertione, quem Hebraicus textus ignorat. Ita nimirum Gen. XI, 12. 13. Græca verſio habet: 2a nc* Agαααα gnarνααοα r5iααονται τννρ Ern uαναρννασ½ετ Kaiva. - - u& Sn⁰α Kæivds wααα ναοριαοστι σ αςR YεÜοπασ 7 α. Etvixit Ar- pbaxad 135. annos, &genuit Cainanem: & vixit Cainan centum & tri- inta annort, & gennit Salam: quo ipſo calculum Ebræum nova genera- tione pariter ac CNXRX. annis auget. Maximum vero robur ex Lucæ repetitione hæc lectio nanciſcitur, eundem Cainanem inter Arphaxad & Salam medium inſerente c. III, 36. ut Scaliger rei difficultate motus, no- D dum — — lum hunt halere ce co nOn n ſolepho, 3 us credit tuas, margine & vetuti Cainanem det. del Fid San b. Calorin Vetſiam . Nervole mifit, ob pungenc lipomen, 4 Contur nem pall lrnem Keripor tateuchi elucelet Hebr.I niaingen librio eayden Adeo u⸗ ſere Mo ue paſſ Aol teſtinon eloquin ceam, 4 VETERIS TESTAMENTI. P. I. dum bunc inter àoα S§. Scripturæ referat, & Elia aliquo vindice pu⸗ babere cenſeat. Verum cum Gen. l. c. & I. Chron. I, 18. 21. in Hebrai- co non modo abſit textu Cainan iſte, ſed & a Chaldæis paraphraſtis, a Joſepho, ab Euſebio & Origene omittatur, ſuppoſiti titium illum eſſe, recti- us creditur, quam ut in Græcæ verſienis gratiam fontes corruptos ſta- tuamus. In Lucæ vero narrationem & textum intruſum eundem, vel e margine præter neceſſitatem a correctoribus aut notariis illatum fuiſſe, & vetuſtiſſimus Cantabrigienſis, §, quo Beza olim uſus fuit, codex docet, Cainanem prorſus ſi ſilens; & cxaca Novi Teſt. cum Vet. harmonia ſua- det. Sed in his fuſius deducendis otium nobis fecit vir eruditiſſimus Frid. Spanhemius Dubior. Evang. P. I. Dub. XXIII. p. 137. & e noſtris b. Calovius in Critico Sacro p. 7 -767. ubi quicquid ad hanc contro- verſiam pertinet, prolixe reperies expoſitum & ad examen vocatum. Neervoſe cumprimis Spanhemius S& .2. p. Iy. rationes in compendium 1 urruine miſit, ob quas Cainanem & in werſione LXX. & in Catalogo Lucæ ex- pungendum cenſeat: autoritatem nempe 1. Moſis & Scriptoris Para- 3o Hebmi lipomenon, 2. Paraphraſeon Chaldaicarum, 3. Joſephi & tot Patrum, ds &Rriens 4. conturbationem Chronologiæ ſacræ, §5. errores alios in LXX. verſio- one iple Au- nem paſſim infartos, & illo ipſo loco in numeris 6. majorem probabi- 8awtoritatem litatem, errorem Lucæ per fraudem vel incuriam affictum, quam ſacrum logineCo. Scriptorem ultro eum ſequutum fuiſſe. telra, . V. 1 l Divina & canoniea, quam vocant, Geneſeos, quin & totius Fen- Hirin- au⸗ e mnettte tateuchi autoritas ex iis, quæ cap, præced. J. 111. allata ſunt, haud obicure Beris, heeine- eluceſcit; nec divinum, quo Spiritus S. Moſen maéctavit Num. XII, 5. nsCrececir⸗ Hepr. III, §. elogium, malaipfum fide pro Deom vévcoα venditaſſe huma- rr⸗ lleu na ingenii ſui figmenta, ſuſpicari ſinit. Præterea per univerſam Scripturam ccten erſe libri Moſaiei a Deo ipſo ac Prophetis, in novo autem Fœdere a Chriſto 8 Smn in ααι +οανα ejusque Apofſtolis canonicæ autoritatis teſtimonium ferunt, adeo ut Salvator in diſputationibus cum Phariſæis & Sadducæis ad unum fere Moſen, ceu fidei normam provocet, Matth. XIX, 4. 5. XKKII, 29. ſuæ- que paſſionis & reſurrectionis myſterium ex canone Moſaico, ad divinam us . diſcipulis fidem ingenerandam, demonſtret Luc. XXIV, 27. 44. quod & Apoſtoli in Actis atque Epiſtolis ſuis frequentiſſime obſervant. Accedit teſtimonium univerſæ tot ſeculorum eccleſiæ Judaicæ, cui credita fuiſſe eloquia Dei (& in his Moſaica) Apoſtolus aſſeverat Rom. III, 2. Ut ta- ceam, quæ ex intrinſecis zetsioρ, rerum puta majeſtate, ſermonis di- vini De Geneh. entſig ignorit. curun nnoagenelh⸗ hur en fur De Geneſi, — — INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS vini charactere, vaticiniorum veritate &c. peti ſolent argumenta. Quæ prolixe perſequuti ſunt ex Reformatis Doctoribus Heideggerus Exercit. Bibl. X. p. 276. & P. Allix Reſlexions ſur ler livrer de l' Ecriture Sainte P. I. &. F. qq. & P. II. tot. ex noſtratibus b. Walsherus Oſic. Bibl. §. 65. p. 472. b. Lyſerus in Adamo Proæm. p. 6, b. Calovius Comm. in Geneſ. pro- leg. p. 19 ſq4. b. Gerhardus proleg. in Gen. p. 2. J: qui omnino videan- e Jalian „„r. Neque tamen ſic a blaſphemis Juliani 5 A Sο Athei & Apo- u* . . . . . 7„ . . . . inpugsata atzæ inſultibus fuit immunis, creationis hiſtoriam cumprimis ſuggil- lantis & cum Platonis de mundi opificio ſomniis contendentis. In re- cenſendis pariter ac refutandis iis, quæ ad infringendam divinam Mo- ſaicorum autoritatem in medium ab ipſo proferebantur, prolixe verſa-⸗ tur Cyrillus Alexandrinus Lib. II. contra Julian. edit. Lipſienſ. Spanhem. p. 49. ſqꝗq. ubi minus accurate rerum omnium productionem Moſen de- ſcripſiſſe, hunce in modum Julianus eriminatur: Nec enim abyſſum factam ait a Des, ueec ienebrar, nec aquam; tametſi, cum lucem Dei juſſu factam ſeripſiſſet, idem plane de noéte, abyſo & aqua dictum oportuit: verum ia: men de illir, quaſide rebui factir, nibil prorſut loquitur, cum identidem ea commemoret. Quid quod ne Angelorum quidem meminit, quomodo crea- ti aut facti, nedum qua ratione producti ſuerint: ſed corpors duntaxat commemorat, quæ cœlo aut terra continentur, ita ut ſzcundum Moſen nul- lam rem incorpoream Deur fecerit, ſed materiam tantum ſubjiebtam digeſ⸗ ſerit: ad quæ Cyrillus ita reſpondet, Moſen utnon minute de rerum natura diputare propoſitum habuiſſe, aut de primis principiis & ele- mentis, ſed ſcopum illi fuiſſe contendat 7* Tα 7νιααουs ν τͤ—sW;ρ 1τα XXαρaα o εσιααμ ιναο oιπ, quιtum erant, Gominum mentem doctrina veritatis informare, cum religionis ignorantia laborantes, crea- curis ſervierint plurimi. Utiliſſime ergo nimiam iſtam ſubtilitatem ab oratione ſua removiſſe, ad ſeribendas res magis neceſſarias converſum, Neque ſane ad ſalutem ea nobis cognitu neceſſaria eſt tractatio, nec in tanta narrationis brevitate poſſibilis, nec ad ſcopum tandem Scripturæ generalem quiequam faciens. Angelorum vero mentionem expreſſam facere e re non erat, obſcuram tamen non neglexit, dum c. II, I. Cœlum ac terram cum omni exercitu illorum a Deo ortum trahere aſſeruit. Negabat porro Julianus, fide digna eſle, quæ de Paradiſo a Deo plantato, de homine ex luto ficto, de muliere illi in adjutricem data, quæ tantum abeſt, ut ipſum adjuverit, ut potius deceperit ‚; ſie & quæ de locu- tione ſerpentis cum Eva in Geneſi traduntur: zauræ Pρ *ε ροα7æ F.ναττιαα — — Funs) iskbyn gehre ſocurio lantur porro Conun ſeducel Pertyi manenl 60 guut 1 altem d Citer de lider A In achü Korin Gi pot rurius LFſero Cdorir Pann Chun V.eo Heilee munch cumpt s hil Gelie USqe hN lale enn. (ue rns Lxereit. iture Hainte Bibl. 5. 6. 1Geneſ,hfl⸗ lino widenn- thei & Apo- timis ſuggi⸗ ntis. In te⸗ Civinam Mo- hrolike verſi⸗ nl. Spanbem, n Molen e⸗ lun ſilm eiſuſefilun it: verum l4 Hilintilaned onnll crit⸗ ors luntiut Mbn nule Hidlan eſ⸗ ute de tetum ncipis 8 ele⸗ 11 Tti i giuum intenil rintes, cret⸗ Gbelitaten 40 1s oeliun, ackatio, bec n lem Seriptute hen egteſan 10. I1 l. cehucn ehere eruid Deo plntuo, ctaA 4, que tantk ,4 je loca- 17 „que de c 3 1 9 iel M Fanil VETERIS TESTAMENTI. P. I. raναεοα, hæc enim fabuloſa plane eſſe, concludit. Quibus profligan- dis librum III. integrum inſumit Cyrillus, erudite perquam regerens, lon- De Geneſ. ge hæc credibiliora eſſe Pandora Heſiodi, luto Promethei, horto Jovis, locutionibus equorum, fluminum, arborum, de quibus prodigioſe fabu⸗ lantur Poëtæ, neque tamen ea propter fidem ipfſis denegari. Mulierem porro Adamo datam adjurricem ad liberorum procreationem, non ad conſilium & deliberationem. Dæmonem in ſerpente locutum, eoque in ſeducenda Eva organo uſum, quæ animalium facultatem nondum ex- Perta, arbitrata forſitan fuerit, aliis quoque animalibus datum vocis hu- manæ uſum. Fabuloſum namque in Scriptura nihil eſſe, veritatis plena eſſe omnia: 6 s dνατι sαετι. Odιαια *† rαοαααςσ αdο οροαα &̈* Dinra r&α„ hεο πρν νο Mνο νιτο &ανονοàαο₰ quod ſi ipſe non creædit (Julianus) non propterea percipi veritas nequit. Ilie autem veris non aſſentiens, merito rideatur, ſubj'icit p. 88. Et ſatis infeli- citer de ſacris literis omnino ageretur, earum ſi autoritas & fides cuius- libet Apoſtatæ ſtaret aut caderet exiſtimatione. Sed miſſis iſtis ad alia tranſimus. VII. In partienda Geneſi alii aliam ingreſſi ſunt viam. B. Eraſinus Mar- bachius Comm. in Gen. p. 3. Partes principales conſtituit duas: I. hi- ſtoriæ mundi recens conditi & in primo flore ſuo conſtituti; II. mun- di poſt peccatum ſub ſervitute corruptionis & vanitatis conſtituti; quæ rurſus p. ante-p. poſtdiluvianam hiſtoriam complectitur. B. Polycarpo Lyſero vero, quem e noſtratibus Gerhardus, Waltherus, Friedlibius, Calovius, & e Reformatis Dav. Pareus ſequuntur, commodior ſecundum Patriarchas viſa fuit diſtributio, ita ut Pars I. Adamum c. 1-6. II. Noa- chum a c. 6-I2. III. Abrahamum c. 12 -25. IV. Iſaacum c. 25, II1 - 28, 9⸗ V. Jacobum c. 28, 10 -37. VI. Joſephum ſiſtat a. c. 37. ad libri finem. Heideggerus Enchir. Bibl. p. 19. argumenti rationem habens, Partem I. originis rerum omnium facit c. 1. & 2. Il., mundi prioris c. 3-7. III. mundi poſterioris ſub Patriarchis a Noa ad Joſephum c. 8-50. Nobis ea cumprimis partitio ſe probat, quæ temporum ſeriem ſubſternit, & in cer- tas hiſtoriæ periodos librum diſpeſcit, ita ut P. I. originem mundi & ec- cleſiæ ad diluvium c. I-S8, II. mundi & eccleſiæ a diluvio reſtaurationem usque ad Abrahamum c. 9.II. III. eccleſiæ per foœdus gratiæ cum Patri- archis initum confirmationem, & vitas Patriarcharum ab Abrahamo ad Joſephum c. I2. ad finem, exhibeat. K VIII. Partitie. INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS VIII. De Geneſi. — Tabul⸗ Geneſis hiſtoriam orbis & eeclefiæ cumprimis exponens, utri- Synoptica, usque tradit IL. originem: ad quam cpedat daſeriptio ℳ) univerfalis creationis C. 1. 8) ſtatus innocentiæ c. 2. ) lapfſus c. 3. ³) hominum propagationis p. per Protoplaſtos c. 4. p. per Sethum & Patriarchas c. 5. 5) diluvii, delineati qua antecedentia c. 6. qua factum ipſum & modum c. 7. qua conſequentia c. 8. II. reſtaurationem, fe Ctam per ℳa) divinam benedictionem c. 9, 1- I7. ) Noæ & familiæ conſervationem c. 9. 15- ſn. 7) generis humani per filios Noachi propagationem c. 19. & I1. ubi ſimul turris Babelicæ exſtructio c. II, 1- HI. confirmationem & gubernationem ſub Patriarchis: & quidem ſub a) Abrahamo: ubi 1. in terram Canaan c. I2, I - 9. & gyptum profectio v-lo-fn. 2., Abrahæ ac Lothi feparatio c. 13. 3. bellum Pentapolitanum & Melchiſedeki benedictio c. 14. 4. ſeminis benedicti ſacrificio firmata promiſſio c. 15. 5. conjunctio cum Hagare ancilla, ejusque fuga c. 16. 6. nominis Abrahæ immutatio & circumeciſionis inſtitu- tio c. 17. 7. Sodomæ excidium p. Abrahamo revelatum c. 18. Pp. reapſe Peractum c. 19. 8. Saræ raptus. Abimelechicus c. 20. 9. Iſaaci nativitas c. 21, I. F. 10. Hagaris cum Iſmaële ejectio c. 21, 9. 21⸗ mI. Abrahami cum Abimelecho fœdus c. 21, 22 34⸗ 12 Abrahami ad mactandum filium tentatio c. 22. 13. mors ac ſepultura Saræ c. 23. 14. Iſaaci matrimonium, pronubo Eleaſare contractum c., *4. S. Abrahami mors c. 25, I-I1. 416. Abrahami ex Iſmaéle poſteritas c. 25, 12 -15. E&) Iaaee 7 4. Archus e. . (. 7. neIe. KE. gnicen fu Niod lorſn. dichio e.14. c.. 1016. iis ltite⸗ um c.IG⸗ 9. 22 22= racum ,24. 4 9 Naee VETERIS TESTAMEN TI. P. I. 62) Iſaaco: ubi I. filii, ſeu Eſavi & Jacobi nativitas c. 25, 19 - 25. 2, prima inter filios diſſenſionum ſemina, primogenituræz venditione excitata c. 25, 29 -34. 3. Iſaaci peregrinatio & geſta in terra Gerar, c. 26, 1 -23. 4. Eſavi conjugium c. 26, 34 -fin. ſ.: Iſaaci benedictio filiis impertita c. 27. .) Jacobo: ubi ejus 1. in Meſopotamiam fuga c. 28. 2. geminum matrimonium c. 29, 1-300 3. familia c. 29, 31 -ſin. C. 30, I-24. 4. reditus in Canaanem QR. qua antecedentem mercedis conſequutionem c. 30. 25. /44. . qua concomitantia: fcilicet inſtitutum iter c. 31, I-21. Labanis hoſtilem inſecutionem c. 37, 22. ln. Inctam divinam c. 32. Eſavi occurſum & reconciliationem c. 33. Dinæ ſtuprum & Sichemitarum cædem, c. 32. I7. fin. & c. 34. kot. J. qua conſequentia, ſcilicet in Bethel habitationem c. 35, 1-1I5. Rahelis mortem & ſepulturam c. 35, 16 ‧26, Rubenis inceſtum v. z1- 26. Jacobi ad patrem reditum v. 27-29. 5. fratris Eſavi familia & poſteritas c. 36. ⁹) Joſepho: ubi I. res adverſæ Joſephi & Jacobi: nimirum N. Joſephi venditio c. 37. . Judæ infauſta ſoboles & inceſtus c. 38. . Joſephi caprivitas c. 39. 2. res orundem ſecundæ: nimirum N. Joſephi in interpretandis ſomniis donum prophe- ticum, c. 40. & c. 41, I - 36, . Joſephi exaltatio c. 41. 37-ſin. K 2 fra- 7 De Geneſi. Commen- tatores: FPatres, 76 INTRODVGTIO AD LIBROS BIBLICOS J. fratrum Joſephi tentationes: prima c. 42. fecunda c. 43. tertia c. 44. . Jacobi in Ægyptum deſcenſus . qua apparatum & antecedentia c. 4. qua actum & concomitantia c. 46. qua conſequentia c. 47. D. Jacobi beata &αιανοι deſcripta qua antecedentem benedictionem partim filiorum Joſephi c. 48. partim ſingularum tribuum c. 49, 1⸗-27. qua factum ipſum c. 49, 28 in. qua conſequentia c. 50. a. Jacobi ſepulturam c. 5o, 2-14. b. fratrum Joſephi deprecationem v. Ij.-21. c. Joſephi mortem v. 22: fin. In Commentariorum recenſione ſiceo præteribimus pede, quos cap. praced. G. 9. in Pentateuchum allegavimus. E ſanctorum Patrum ordine ORIGENEM XIII. commentariorum libris Geneſin explicaſſe; præterea quoque myſticarum homiliarum adjeciſſe libros duos, autor eſt Hieronymus apud Rufinum Invectivar. lib. II. Dolendum vero, hunc utrumque temporum injuria intercidiſſe laborem, nec ſupereſſe hodie niſi XVII. homilias, ex Latina Rufini verſione, quæ Opp. Origenis Latina editione, Pariſiis An. 1512. exſcripta T. I. exhibentur. Has vero etiam- num ſuperſtites e myſticarum numero ac cenſu eſſe, contra Sixtum Se- nenſem negat Huetius Origenian. lib. III. sap. 2. Sect. 3. H. I. p. 244. ex tempore recitatas eas, exiſtimans, & ab a Ruariis in literas relatas, cum myſtice ex adverſe meditatæ ac per otium elaboratæ fuerint. E com- mentariorum vero libris fragmenta nonnulla, ab Euſebio lib. VI. & VII. de Præparat. Euang. & Philocaliæ c. I4. aſſervata, Huetius exhibet Com- mentar. Origen. P. I. ſub init. non tam ut famem ſedaret, quam ut ex un- gue cognoſcendum ſiſteret leonem. Meliore antiquitas fide IOAN- NIS CHRYSOSTOMI in Genefin lucubrationes ad poeſteros transmiſit, in cujus T. ?I. Opp. homiliæ LXVII. in hunc librum, tum & ſermones varii in quædam Geneſeos loca, integre extant. Gregorium utrumque, Baſilium & alios taceo, quod in exiguas ſaltem Geneſeos pe- ricopas, & in hexaëmeron cumprimis commentati funt, librum inte- grum intactum relinquentes. Catenam vero Græcorum Patrum in Gene⸗ — — Cenelin Quni A cup. al T. I.0 unus 7. chaun Deum 51VS! Abreban oEpho⸗ (S 24r) Angh,4 ronenles tionis en logiſtic⸗ 1567 im E ſinom dergen fnerun Form. 6 Dgue, Lxlat in ſue tit onnnihue ten, liſinu orationt rum en rißeun latem, in om, igtitan. ℳ hire milia iti⸗ 0⁵ 1 . . 2l ele, guoseh. atrumordine 1 explicale; uos, audoret mvero, hune pereſte hodie ligenis Litina vero etialn- aSitann de. 19, 44, relatas, cum nt. P con- b.V.. exlubet Conn⸗ amn ut ex . ſde 104 N. 20 polteros ibrmm uun 8 Cregorium Geneleospe- Ubrum ine- m Dum n Cene⸗ VETERIS TESTAME NTI. P. I. „ Geneſin Aloyſius Lippomannus edidit, recuſam II. Tomis in quarto Lug- duni Anno 1637. E Latinis AVGVS. TINVS præter queæſtiones, cap. præced. F. 9 citatas, libros XII. de Geneſi ad literam compoſuit, qui T. IIl. Opp. . 499. conſpiciuntur: ejusdem porro operis imperfecti liber unus T. cit. p. 477. extat. Quin & XXXIII. ejus adverſus Fauſt. Mani= cbaum libri huc ſpectant, quibus blaſphemias & convicia hominis in Deum ac Patriarchas retundens, Ceneſin egregie illuſtrat. AMBRO- SIVS hexaëmer libros VI. (T. IV. Opp. F. 3.) de Paradiſo librum I. (c.l. p. 92.) de Cain & Abel libb. II. (v. 144.) de Noë & Arca lib. I. (p. 142.) de Abraham Patriarcha libb. II. (p. 172.) de Iſaac & anima lib. I. (p. 213.) de Joſepho Patriarcha I. I. (p. 24 .) de benediétionibus Patriarcharum lib. I. (p. 267.) Poſt ſe reliquit. FHuc etiam refertur ALBINI five ALCVINI Angli, qui circa annum Chr. 780. Abbas Monaſterii S. Martini apud Tu- ronenſes fuit, Bedæ Auditor & Caroli M. Præceptor, interpelatæ expoſi- tionis ex Patrum ſententiis in Geneſin brevis Commentarius, forma dia- logiſtica conſcriptus, qui To. VII. Bibliothecæ PP. Bignæi Coloniæ An. 1565. impreſſæ exhibetur. Enoſtris primas tenet b. LVTHERVS, abſolutiſſimo in Gene- ſin Commentario, qui T. IV. & IX. Altenburgenſi, & T. VI. Lat. Witten- bergenſi ſiſtitur, & communi Theologorum, quotquot pii cordatique fuerunt, calculo & conſenſu approbatur. Praclarus Commentarius in Form. Concordiæ audit p. 665. B. Chytræus, judicioſiſſimus ſane Theo- logus, in dedicatione enarrationis ſita in Geneſ. hoc cum elogio maétat: Extat in Geneſin enarratio Rev. Viri D. Mart. Lutheri, quam boſtremo ſuæ vitæ decennio in Academia Vitebergenſi, velut Cgnaam cantionem, omnibur numeris abſolutiſimam edidit. In qua divinus ille interpret, no- ſtro tempore ad inſtaurationem veræ de Deo doctrinæ excitatut, prater am- pli ſimum ſanctæ eruditionir & ſapientiæ ſpiritualis tbeſaurum, uberrimam orationis copiam, & exactam omnium locorum & quaſtienum intricata- rum explicationem: adbibuit etiam & penitus orationi ſuæ inſeruit mi- . . 7 . . . . rificam εwνuν⅛. vim permovendi animos lelctorum, & ad veram pie- tatem, timorem Dei, fidem & cæteras virtutes inflammandi. - - Quod ſi in omni genere doctrinarum optima quaæque ſeripta ſibi ad diſcendum & imitandum ſinguli proponere debent: adbortandi certe ſunt omnes pié, ut hanc Lutheri cantionem C;gnæam attente & diligenter legant, & ſibi fa- miliarem reddant præ tæterit aliorum quorundam auctorum ſeriptit, eru- ditir quidem ac copioſir: ſed tamen, quod ad ſapientiæ cæleſtis & rerum Kk 3 gra-⸗ De Oeneſ Lutherani, De Genelt. — 72 INTRODVCTIO AD LMBROS BIBLICOS graviſinarum majeſtatem & vim permovendi ad pior & ſpiritualet motui incendendi animot lectorum attinet, tantum cedentibus Lutheri ſeripte, quantum cæleræ ſtellæ Gao Ogs ſeu ſolis potius lumine & ſplendore ſupe- antur. Timoth. Kirchnerus præfat. in theſaurum Lutberi Germanicum A. 3 b. de hog Lutheri commentario ita ſentit: das Buch mag man wol heiſſen das Conſummatum eſt D. Lutheri. Denn zu dem Buch muͤſ⸗ ſen alle Theologi in die Schule gehen, und wirds keiner ausſtudiren, deß bin ich ſicher und gewiß. In dem Buch hat der Mann GOttes faſt die fuͤrnehmſten und groͤſten Artickel unſers Chriſtlichen Glau⸗ bens ſo deutlich und reichlich gehandelt, daß ſeines gleichen, ausge⸗ nommen die Heil. Bibel, nicht auf die Welt kommen iſt, auch frey⸗ lich nicht kommen wird. ⸗⸗ Es wird wol Theſaurus Theſaurorum, und ein unerſchoͤpfflicher Brunn alles Troſtes neben der Bibel ſeyn und bleiben. Sic & b. Dan. Cramerus in Magege Pet. Palladii ad li- bros Prophet. & Apoſt. p. 26. commentatorem in Geneſin Luthero præ- ſtantiorem extare negat, qui totum decennium tractavit explicationem bujus libri publice, & illi libro tanquam ultimæ ſuæ & Cygnaaæ cantioni pie immortuur eſt. Quem librum qui non legit, Lheolegi nomine indi= gnus eſt. Suecedit HIERONYMVS WELLERVS, in cujus To- mo Opp. Germanico ſuccinéla quidem & perbrevis, pia tamen Geneſeos enarratio exhibetur a p. 332. Amplior utique NICOL. SELNEC- CERI Commentarius eſt, cum Chronologia ab initio mundi usque ad exitum populi Hraelitici ex Ægypto, Lipſiæ in fol. editus An. 1579. DAVIDIS CHYTRÆ1I annotationes Wittebergæ in 8. recuſæ ſunt A. I590. GEOGII FABRICII commentarius Lipfiæ A. 1584. & 1596. in 4. typis exſcriptus eſt. SALOM. GESNERVS diſpu- tationibus publicis 38. Wittenbergæ I604. Geneſin explicavit. Paulo poſt DAVID. RVNGII prælestiones in Geneſin Wittebergæ in 8, A. 1608. prodierunt. HERMANNI HAMMELMANNI an- notationes in Geneſin, quibus in cæteros Moſaicos libros junda eſt Iſa- goge, Lipfiæ in fol. excuſæ ſunt A. 1600. Hos tamen doctrinæ rerum- que copia longe fuperat b. ?OYCARPVS LYSERVS Senior, qui duobus voluminibus in 4. Lipſiæ A. 1604. ſqq. editis, vitas Patriar- charum perſequens, juſto commentario Geneſin ordine & perſpicue il- luſtravit. B. £GIDIVS HVNNIVS capp. XXl. ſaltem priora hujus libri quæſtionibus elucidavit, quæ lucubratio, lectionibus publi=⸗ cis deſtinata, Marpurgi ſeorſim prodiit in 8. A. 1592. Operum vero To. I. . ters — — eſub! HARD it flius CHEM A. 1665. VII Co ilis,& 9ENII codice, Controre Qui hom MunNt, fun ittiarch iesiſri quins. An. i⸗ Plicarit Mgen ſum, 1 Cin ie en Pnalia en det ftlina. In⸗ meneſt, len lom A bn. N. jec ſune al edit: Venn. I. Phiam D DEL Geneßt Fillatim ETERIS TESTAMENTIL P. lJ. „„ naler motu⸗ fere ſub finem exhibetur p. 1424. Poſthumum opus b. J10 H. GER- ben ſetiſte, HARDI in Geneſin, e ſcriniis paternis produxit & ab interitu vindica- endire ſiht. vVit filius Johannes Erneſtus, Jenæ An. I654. Porro CHRISTIAN. manoan CHEM NITIVS queæſtiones in Geneſin decem diſputationibus Jenæ g nan roal An. 1665. expedivit. Quo paulo uberior eſt ABRA HAMI CALO- Buch miet WVII Commentar. in Geneſin, e prælectionibus ipſius publicis concin- sſtuciten, natus, & Wittebergæ in 4. A. 1671. excuſus. IS8 AACVS FROEREIL n GOttes SENIVS Theol. Argentoratenſ. vindicias ſynopticas pro S. Geneſeos Hen Gle- Ccodice, contra Rob. Bellarmini iniquiſſimum ejus abuſum in IV. tomis en, ausge⸗ Controverſiarum proditum, Argentorati evulgavitin 4. An. 1634. 1638. (uch ften⸗ Qui homiliis ad populum de ſuggeſtu „vel in hos uſus librum explica- geſaurorum, runt, ſunt D. VINCENTIVS SCHMVCCIVS, qui hiſtoriam Bbbcl ſeyn Patriarchalem 379. concionibus abfolvit, Lipſiæ editis in 4. An. 1604. adii ad . I609. D. SI MON GEDICCVS qui 24e. concionibus in V. Par- cheto hrr. tes diſtributis enarravit, Lipſiæ in fol. 2611. D. SIMON MVSÆVS, liainen qui 16. concionibus totam Geneſin complexus eſt, Magdeburgi in fol. ee amus An. 1595. JOHANNES COGELERVS Catechiſmo Genefin ap- Gine ni plicavit in Erklaͤrung des I. Buchs Moſis, durch alle Stuͤcke des n cins . heiligen Catechiſmi, Roſtochii in 4. An. 1604. Ut Johannem Matthe- en Genels KBum, Lucam Oſiandrum, Johannem Cronerum, Gregorium Strigeni- SELNEC. cium & alios taceam, qui diluvii hiſtoriam feorſim multis homilis pro- lixe enarrarunt. Spectant huc VALERII HERBER GERI Ma- gnalia Dei Part. I-IV. C ASPAR. Goldwurms fuͤrnehmſte Allegori- en oder geiſtliche Bedeutungen des erſten Buchs Moſis. Franck⸗ furt in 4. An. I5/1. & ſi quæ ſunt alia. Inter Pontificios THOMEÆ AQVINATIS celeberrimum no- Pontifßcii; men eſt, cujus expofitio aurea Geneſeos, literalem ſenſum atque ſpiritua- lem complectens, edita eſt opera Antonii Senenſis Luſitani, Lugduni in 8. An. 1573. & in fol. 16;8. MARTINVS ANTONIVS DELRIO Soc. Jeſu Sacerdos & Scripturæ S. Profeſior P. Salmanticenſis, barunm ſacræ ſapientiæ ſ. Commentarium in Geneſin Lugduni in 4. An. 1608. edidit: perrecturus in cæteros Moſaicos, niſi mors intercepiſſet, teſte Jerem. Drexelio Aurifodinæ P. I. cap. y. quo integram Delrionis biogra- aen phiam exhibet T. II. Opp. p. Io56 q. BENEDICGT. FERDINAN- peir P ine DEZ Borbenſis Commentariorum atque obſervationum moralium in hlten ni⸗ Geneſin Tomos III. in fol. evulgavit, Lugduni An. 1618. 1621. 1627. fi⸗ e ſe . gillatim excuſos, ANDREÆ FRVSII, Carnutenſis Galli, qui E De Genes, undi wque tus An. o⸗ n . recule RVS Cipu⸗ it. Piul delge in 5, 4ANNI ar uncta elt r trinee rerud⸗ § Fenion Gius itill- — 6 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De Geneſi. 8 . A. 1556. diem fuum obiit, Aſſertione, ex interpretatione Geneſeos colle- Gæ, Romæ lucem adſpexerunt in fol. A. 1541. D O MINICVS GAR- CIAS, Theol. Doct. & in Complutenſi Academia linguæ Hebrææ Pro- feſſo? Primarius, diſeuſſionem quæſtionum in librum Geneſin Cæſarauguſtæ publici juris fecit An. 1624. cujus tamen ineptias & craſſam linguæ ſan- æ ignorantiam Venerandus Præceptor noſter b. D. Wagenſeilius, pre eo ac par eſt, perſtringit ad Sota excerptor. Gemar. c. I. p. 203. FRA N- CISCI de PETIGIANIS Aretini, commentaria ſcholaſtica in Ge⸗ neſin Venetäis in 4. An. 1616. prodierunt. LVDOV.- SI ELLA Commentar, in Geneſin & Exodum Romæ emiſit in fol. An. 1600. 1610. Quibus tamen omnibus palmam procul dubio præripuit BENED. PERERIVS Soc. J. qui commentaria & diſputationes in Geneſin to- mis IV. Moguntiæ in fol. An. 1612. excuſos, tanta eruditione rerumque ubertate confertas edidit, ut cæterorum ſuæ religionis commentariorum in h. l. vices unus abunde ſupplere pofſit. E recentioribus anonymus Pariſüs An. 16 82. in 12. edidit la Geneſe traduite en françoit, avec Ex- plication du ſens literal, & du ſens ſpirituel, tirée der So, Peret, & des Aus= teure Eccleſiaſtiquer. Verſionem libri Gallicam, cui Latina Vulgata e regione appoſita eſt, ad fontes Hebræos adornavit, ſingulisque capiti- bus annotationes ad ſenſum literalem, deinde ad ſpiritualem ſeu mora- lem pertinentes ſubjunxit. Recenſent libellum Acta Erudit. Lipſ. An. 1683. m. Majo p. 181. ſqq. Reformati, E Reformatis 10H. CALVINVS, DAV. PAREVS, & ANDR. RIVETVS (Opp. tomir primir) integra in Geneſin & copio- ſa omnino commentaria dedere, quibus ille morali applicatione, iſte li- teræ & hiſtoriæ evolutione, hic nodorum difficilium ſolutione, utilem quisque lectoribus operam navavit. Caſpar Megander, una cum Leo- ne Judæ, farraginem annotationum in Geneſin, ex ore HVLDRICI ZWINGEII excerptarum edidit Tiguri An. 1527. JOH. MERCE- RVS, Regius quondam in Academia Parifienſi literarum Hebraicarum Profeſſor & Franciſci Vatabli ſucceſſor, notis philologicis hunc librum Ulluſtravit, quem poſthuumum commentarium Lheodor. Beza præfationé Ornavit, editum Genevæ in fol. An. 1798, J0 H. HENRIC. HEI- DEGGERVS hiſtoriam Patriarcharum, duobus voluminibus in 4 Amſtelodami A. 1667. 1671. editis, erudite recenſens, integri fere libri co- ioſam ac utilem ſuppeditavit commentarium. Sic etiam CHBRI- STIANVS SCHOTANVS in bibotbecæ biſtoricæ V. I. omo I. tote Geneſeos — — Eeeneleos lROCA u imer, E A. S Anglusel Aben Eit 1649. L unacuma I. Atu GVSTI in fol. A. rius Heice PADII! gentorati An. Fos. CISCI Gener Ptio habe N IIG CLIINS tariumin XpE. Verba ſa Aex1 ſin amote AIV.ae ineecleſ⸗ nntilaͤ Ind Al bor non tan mentmmi uchs Daden — 0 —.— — — VETERIS TESTLPAMENT'I. P. I. 3 4 De Geneſi. neenele. Geneſeos hiſtoriam ad duétum Sulpicii Severi explanavit. JIACOPI VSSWWI. BROCARDI ſupra G.4. mentionem fecimus, cujus myfſtica & prophe- Bebrerꝛbui ticainterpretatio Geneſeos Lugduni Batavorum in 4. Anno I784. & Bre- Plarnenſtt mæ A. 1586. lucem adſpexit. CHRISTOPH. CARTWRIGTHVS. ingus on. Anglus electa Targumico-Rabbiniea e triplici Targum & R. Salomone ac eiimas Ahvben Efra &c. in Geneſin compilavit, Londini typis exſcripta in 8. An- . TRAN. 1648. LVD 0 V 1CI LAVATE RI in I. lib. Moſis commentarios, Alicn in ge·. Una cum autoris vita Johannes Simletus Tiguri in fol. excudi curavit An. GTELLA 1575. Saturam complurium Scripturæ interpretum complectitur AV- 1 Goo. o. Mee⸗ GVYSTIN. MARLORATI expoſitio eccleſiaſtica Geneſeor, Morgiis PENED. Hr in fol. A. 1568. 1580. evulgata. PET'RI MARTVRIS Commenta- rius Heidelbergæ in 4. A. 1606. prodiit. IO ANNIS OECOLAM- eſnr. PADII Bafilex An. s36. VALENTINI CROTOALDI Ar. 4 fervanaae gentorati in 8. An. 1530,. WOLFGANGI MVSCVLI Bafilez Memreſelääd An. 1565. & 1600. in fol. Commentarii lucem adſpexerunt. FRA N- 5 ig lsCI JVNII Analyſis & Commentarius Heidelbergæ in 4. A. 1594. H E. z., Genevæ in fol. 1607. typis vulgabatur. Paucæ ac novellæ, ut inſcri= „, 4. 44 ptio habet, revera funt obſervationer ſuper librum Geneſeos 10O HAN- n Wenne NIS LIGHTFOOTI, T. I. Opp. p. 153. ſq. conſpiciendæ. J0 H. COC- ane n CEIVS ad umbilicum opus non perduxit, ſed T. I. Opp. p.7,commen- enlen mort⸗ tarium in V, priora capp. Geneſeos, cum brevi continuatione ad cap. i. lipl Ar⸗ XI. p. ße vero, curas poſteriores in Geneſeos priora capp. XIX. ut & in verba Jacobi ultima Gen. XLViIII. XLIX. (p. 129.) reliquit: quibus RELVS duvend! rοα Opp. T. I. p. I. curæ priores ſive perbreves in integram Gene- elnd copi ſin annotationes; & p. 24. continuatio curarum ſecundarum a cap. XI- tione, iſe H XLIV. acceſſerunt. Sic PE TRI van STAVEREN Gœconomia Dei one, utſen in eccleſia a rerum primordio ad diluvium, & hinc ad natum Iſaacum, ar cumn Led. viginti ſaltem priora Geneſeos capp. illuſtrat. . — VLDRICI Indignum quidem, quod in interpretum cenſum referatur, ACO- Eanaticus: . MERC- BI BOEHMII, hominis Fanatici & ſutoris Görlicienſis nomen eſt, Hebraichrun non tamen omnino nobis tacendum, quod & iſte in Geneſin com- hunc lbrum mentari ſuſtinuerit, Myſterium magnum bder Erklaͤrung des erſten 1i prefiton Buchs Moſis, darinnen das Reich der Natur, und das Reich der RIC HI. Gnaden erklaͤret wird, An. 1640. in 4. in lucem protrudens. mümbus in 4, kerelbiic⸗ i ltui⸗ “ LE LCLirPVT Ceneleo⸗ De Ezodo. & INTRODVCTIO AD LIEROS EIELIGCOS CAPVT V. De Libro Exodi. summari- Läbri appellatio.) initiale an Exodum Geneſiconnectat? G. 1. Confignationis um Capitis, AppeHatio. autor Moſes aſſeritur; a Spinoſa ex Exod X VI, 35. XXIV, 4. 7. impu- gnatur. Transpoſiti ordinir exempla Simonio ex Exod. XVIII., I. XII, 1. 4. petita, diluuntur. Conſeriptioniz tempus: ordo g. 2. Libri argumentum: ſcopu“ §. 3. Divina libri autoritas adſtruitur, ac 4 Spinoſæ criminationibus vindicatur §. 4. Cbhronologia Tempus commorationis Ifraeæliticæ in Egypto. Loca Exod. XII, 40. && Cen. XV, 13. .: explicantur & conciliantur. Tabula chronologica temporum 4 Joſephi morte ad ereltum tabernaculum lapſorum g. ſ. Partitio li- brig. 6. Tabula Spnoptica J. 7. Commentatoret Patrer, Judæi, Lu- tberani, Pontificii, Reformati g. . §. I. n authentico Hebræo inſcriptione liber earet, Rabbinis vero ab ini- tiali voce M d hac ſunt nomina, vel ſimpliciter N ap- pellatur; num ob modeſtiam, ne tantum ſibi tribuere videantur, ut anonymis Scripturæ libris nomina imponere auſint, an ex ſuperſti- tione quadam ſcrupuloſa, quæ iſtorum hominum mentes omni fere tem- pore tenuit, in medio relinquit Rivetus proleg. Comm, in 6 l. Græcis a præœcipuo operis argumento 3οα exitu! aut egreſſur ſalutarur, quod II- raelis ex .Ægypto exitum luculenter deſcribit. Ridiculus autem Phile Judæus eſt, cum Exodi inſcriptionem Moſiipſi acceptam refert, libro de migratione Abrab. haud longe ab initio p 2oi, e ſcribens: a 7αααα sudπ 1âαντιüι οdο z;α⅝ ννιονπωπον αναυονο dα eαανε tι⁰οαο α vväuορ r6tρ *ρνοναεος οασααυς Recte ſacer vates unum integrum legis libram Exodum inſeripfit, nomine con- venfente econtentir in boc oraculir. Quod enim per ρονlρσι+νnon ali- um, quam Moſen ipſum libri feriptorem intelligat, ſatis clare inde elucet, quod Geneſeos nomenclaturam eidem tribuit; l. quod mundus ſit incor- ruptibilir, p. 729. . Judæorum, inquiens, legislator Moſer mundum geni- tum & Cincorruptibilem dixit in fſacrir voluminibur: t révrs, νταα rodααιπτ*iοονv so sανον. Sunt autem quinque, quorum primum in- ſeripſit Geneſin. Redtius omnino Græcæ appellationis origo ad LXX. Interpp. — — laterpp⸗ (uid Are 0 nedum initio n Vulgen Periori redund⸗ venite j, 9 borum ſörumen neineo: De I 264 proroc⸗ tremitat lennpur, ſsdemd Podder terre 6 ſerto an gebat,5 ras retn quadrn Adirent ſifuide demmm Küe⸗ provo⸗ 14. tun gis ex lam lil relign⸗ tumt Msque , VETERIS TESTAMENTI. P. I. 2; De Hrode Iaterpp. refertur, quorum codices primi hunc titulum exhibuerunt. Quid? puod copulativum, totius operis initiale, hunc Præcedenti tam arcte conectit librum, ut ab autore ſuo ne diſtinctus quidem uterque, nedum peculiari inſignitus appellatione videatur; quod, tanquam libri Conſonutimi⸗ initio minus congruum, in verſione ſua omiſerunt LXX. illosque ſecutus 1,4.7. inu. Vulgatus argumento haud improbabili, primos illos librum hunc a ſu- . Iyill,. periori diſcriminaſſe. Niſi malis illam apud Hebræos particulam vel ,ſ.2. Lit redundare, quod ſæpius quam binis ternisve vicibus in Sacro Codice uſu Aſruinr, ac venire, Noldius contra Aben Eſram obſervat Concordant., Particul, annof. gia. Tenpu 1977. . 05l. vel Orationem inchoare, ut ex Ezech. I, I. aliisque biblicorum Grn. , librorum initiis clarum eſt. Cæterum Maſorethis ad Gen. XX V. §. hunc senprin librum etiam P'2 Damna dici, quod de damnis eorumque reſtitutio- Purlitio li ne in eo agitur, obſervat Buxtorff, Lex. Talm. p. Iz2 5. „Dutet IA. II. De Scriptore libri ſupra actum, & ex Salvatoris allegatione Marc. Scriptor XII, 26. conſtat: quem tamen ut dubium redderet Spinoſa, ad Exod. Xy. InS. nbusnatne Provocat, ubi filii rael eomediſſe Manna dicuntur XL. annis, donec adex. * Exod. vero b il. tremitatem terræ Canaan devenirent, nempe arguit inde Spinoſa, urque in XI, 36. N . tempur, de quo Joſ. , 12. dicitur. Unde liquido conſtare colligit, poſt Mo- deantur, t ſis demum fata,ſub ofuæ imperio, conſignari iſthæc Potuiſſe. Qno vero non er ſaperlt potuerint prius, & ab ipſo Moſe exarari, ſub finem forte vitæ ſuæ, cum jam nifere ten -· terræ Canaan proxime populus immineret, & ultimus Ooberrationis in de- l. Græcs 14 ſerto annus laberetur * quid prohiber, quo minus Prophetico, quo gau- , gd. ebat, Spiritu ſuggerente, Deoque ipſi revelante iſta præviderit & in ſite- Etem Phile ras retulerit 85 Oum enim Moſi & Aaroni patefactum divinitus eſſet, totis at lhe quadraginta annis per deſerta erraturos Iſraelitas, antequam Canaanis rauili adirent poſſeſſionem, Num. XIV, 33. quidni Præſignificatum quoque Mo- , uiſſe creckarur, forte cum Manna depluere coœpit, ſtaelitas annis toti- Mhr dem mirabili illo cibo alendos eſſe? Hoc itaque cum non procedat, alia, otnine e1⸗ Scriptorem libri ut expugnet ac deturbet, aggreditur via, ad libros illos mmonadi⸗ provocans a Moſe allegatos, puta librum belli contra Amalek xod. XVII, "r Erod. ne ecet, 14. tum librum fæderir Exod. XXIV, . quibus librum le- A,. . uſumn. gieis ex Deut. XXXI, 9. & Canticum Deut. XXXII. addit. Putat ergo ſo- un en- lum librum foæderis, a Moſe ſcriptum, & Canticum ad hunc diem extare: iit. Syrdn reliqua Moſaĩca autem ætatem non tuliſſe, nihilque adeo a Moſe ſcri- inun . ptum nobis ſupereſſe Præter dicdum illum fœderis librum, qui Exod. XX, 22. A I. usque ed c. XXIV. integer exhibeatur, &c. XXXII. Deuteronomii. Mira laterp. L 2 ſane De Exodo. 84 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS ſane homo iſte æaôα titur, cum petulantis ingenii figmenta tanquam ex tripode dicta omnibus credenda obtrudit, nullis licet argumentorum ponderibus munita. Unde enim probabit, omnes iſtos, qui a Moſe ci- tantur, & abipſomet exaratos, & deperditos hodie libros eiſe? Et ſi de- mus prius, quo demum argumento conficiet, Moſaicos non eſſe noſtros, in quibus deperditi illi allegantur? Bellum enim Amalekiticum hoc ipſo PExodi volumine fatis luculenter deſcribitur, librumque fœderis eondem contineri, adverſarius largitur; ſic vel inde conſtabit, Exodum Moſen agnoſcere autorem. Sin peculiari volumine multo fuſius Amalekita- rum cladem memoriæ proditam fuiſſe, nihilominus pertendat, nihil tamen obſtat, quo minus, quæ in annalibus forte & hiſtorico libro pro- lixe recenſita fuerant, ab eodem autore, divino ſuggerente Spiritu cano- nicæ Scripturæ conciſius paulo inſerentur. Sacrum enim non modo & humanum, ſed & canonicum atque gαιιερο agnoſcere oportet Moſen Seriptorem. Interciderit itaque licet ſcriptum Moſis humanum, nulla tamen inde canoni Scripturæ metuenda eſt jactura. Quod vero librum fœderis paucis iſtis a c. XX, 22. Exod. usque ad c. KXIV. capiti- bus circumſcribi exiſtimat, abſurdum plane eſt. Sic enim nec Decalo- gus fœderis libro includetur, nec circumciſionis ſanctio, quam tamen nunquam intermoriturum fœderis ſigaum ac figillum fuiſſe, ex Gen. XVII, 10. & Rom. IV, m. conſtat. Non me fugit, virum ſupra laudem doctifſimum, Joann. Lightfootum Spicileg. in Exod. Sect. 25. T. I. Opp. p. 177. variis in medium prolatis rationibus pro ea decertare ſententia, quod X. Decalogi præcepta iſti fœderis volumini inſerta non fuerint iſta vero, non video, quo pacto e numero ac cenſu 3 E omnium verborum Domini, quæ locutus Moſi fuerat, quæque Moſes hoc libro con- ſignaſſe dicitur v. 4. eliminare queat. Conf. Exod. XX, I. Sed nec Ju- dæorum hic fatisfacit ſententia, qui R. Salomone ad I. c. interprete, per fœderis volumen Geneſin cum principio Exodi intelligunt, Nρ n eeee den ee ee en prineibio Geneſeot ut- que ad promulgationem legis, & ad pracepta, quæ data ſunt in Marab. Contenta enim hujus libri expreſſe v. 3. 4. ad omnia verba Domini ac ſtatuta, fœderalia quippe, quibus ſua Domino obſequia Ifraelitæ addice- bant, reſtringuntur. Vero itaque videtur ſimillimum, Moſen ſtatuta Domini ac leges partim morales, partim ceremoniales ac forenſes non- nullas, quas in monte ab ore Dei pendens didicerat, libro exiguæ molis, qui una concione legendo commode abſolvi poſſet v. 7. conſignaſſe, quas — hoſtnoch lepetlern henſ,, ul Prultrae gatur ine ricupitk ſitn L4 fut lriir Aritt, n tam ocul Lighttoo 5.25. hil hie qui⸗ cenlet, ſ temporis Montem l) qua he eap logt narration indenon Dreteste cinosſno queideo COnſultun defhunt Mus ſeh Pergit5 tur, con me vere ſobriſta erdline 605 entatndquam unientorum luia Moleci- ſen Er ſide. neſſe noſtros, Cumn hocipio Ederiseodem odum Molen § Amalekitx tendat, mbil icolibropro⸗ Spiritu cano⸗ m non modo cere oportet shumanum, Quod vero WIV. apii- nee Decalo- qunnn tamen lle, ex Gen. upra laudem 9. 1.l. yj. Ne ſententi⸗, ſuerint: iſta ) Gnniumn oelbrocon⸗ Eduec ſju⸗ terprete, pet NWENV Gentſebl ⸗ t in Maras. 1Dornini Ae elte acice⸗ lolen ſtatuns retſes non. igur olis VETERIS TESTAMEN TI. P. I. S poſtmodum tamen omnes ac ſingulas libris canonicis ſuis αονασσα repetierit, ut repoſito ad latus arcæ fæderis legis volumine h. e. Penta- teucho (Deut. XXXI, 9. ſqq.) libri fœderis, utpote Pentateucho compre- henſi, uſus exſpiraret; illius cum vices volumen legis affatim fuppleret. Fruſtra ergo Moſaica, quæ noſtris teruntur manibus, volumina eſſe, ne- gatur inde, quod fœderis liber in illis allegetur. Paulo modeſtior vide- ri cupit Rich. Simonius, cum ſententiæ ſuæ de turbatis permiſtisque fo- De Exodo. liorum partibus fidem facturus, ad Exod. XVIII. ſqq. Provocat, omnem: ex Exod. que de Jethronis adventu datoque confilio hiſtoriam non niſi altero poſt AV¹III, 1. tabernaculi conſtructionem anno contigiſſe, ex Deuteronomio evincere ſatagit Lib. I. Hiſl. Crit. V. I. cab F. p. 36. . Unde concludit: Ce qui me fait croire, qus ler feüiller ou rouleauzx, ſur lesquels ces Livrei Aoine trits, n' ont point conſervé leur premier ordre. Minime tamen primus tam oculatus videri debet Simon, cum dudum ante ipſum laudatus ſupra Lightfootus c. lI. Sect. 23. p. 174 ut & in Cbronic. temporum V. L. I. 1. Opp. p. 25. hiſtoriam hanc non propria locatam eſſe ſede, animadverterit. Et bic quidem Numerorum capiti X. inter v. 10. & II. inſerendam eam cenſet, filumque narrationis integrum pertexit. Verum enim vero temporis lieet reſpectu ægαοανοhic aliquam admittamus, quia v. 5. juxta montem DEI, (Sinai puta vel Horeb, qui mons DEI vocatur Exod. III, I.) Jethro in Moſaica delatus caſtra dicitur, cum tamen juxta illam, qua hæc narrantur, temporis ſeriem in Raphidim adhuc hærerent, & cap. ſequenti demum v. I. 2. verſus montem Sinai tenderent Ifraelitæ: narrationis tamen Moſaicæ turbatum corruptumque ordinem colligere inde non licet. Commodam enim anticipationis iſtius cauſam inter- pretes reddunt, quod Jethro intellecta populi Dei contra Amalekitas vi-= cinos ſuos victoria, ſtatim iter ad Moſen generum ſuum affectaverit; at⸗ que ideo Moſes Jethronis profectionem Amalekitico bello conjungere conſultum duxerit. De tempore itaque adventus licet certi quicquam definiri nequeat, niſi quod, cum ad montem Sinai hæreret populus, con- tigiſſe credendus ſit: cauſæ tamen nihil eſt, cur caput hoc fua derurbe- mus ſede, librique & narrationis confuſam eſſe ſeriem, inde colligamus. Pergit Simonius ad Exod XXII, 4. & p 39 11 ea quæ de fure v. 3. dicun- ex Exod. tur, connectenda eſſe cum primo contendit propter metathefin; maxi-AXII, 114. me vero v. 4. ad primum ſpectare. Verum quid ſibi velit critica iſta fubtilitas, nemo facile intelliget. Plana omnia in textu funt, juſtoque erdine ſe mutuo excipiunt, qui ſi ad criticæ Simonianæ ductum inverta- L 3 . tur, De Exode-: Conſigna- tionis tempus: erde. Argumen⸗ tum. 8cPus, 36I N TRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICQ tur, imperfectus vel obſcurus verborum ſenſus evadet. Diſtincte ſiqui- dem Moſes de furti reſtitutione agit, furtoque ablatæ pecudis, ſi jam mactata vel vendita ſit v. I. ſi viva adhuc apud furem deprehendatur v. 4. reſtitutionem diverſam indicat. Qui vero medii interſeruntur v. 2. & 3. ab inſtituto non ſunt alieni, ſed caſum internecionis durante fur- to vel ante vel poſt ſolis ortum patratæ concernunt & decidunt. Nul- lum itaque confuſi ordinis veſtigium hic apparet; ut taceam, tam exi- gua non fuiſſe folia, circa cylindros voluta, quibus libri exarabantur, ur duobus ſaltem verſiculis eonſtarent, qualia tamen hic fuiſſe neceſſe eſt, ſi verſiculorum transpoſitio ejusmodi, qualem ille comminiſcitur, admit- tenda ſit. Temporis porro, quo perſcriptus a Moſe liber eſt, ratio haud æque facile iniri poteſt, niſi quod poſt latam in Sinai legem exſtru- cKumque tabernaculum, eundem conſignatum fuiſſe ſeries rerumque ge=- ſtarum doceat ordo. Nexum tandem ordinis, quo Geneſin Exodus ex- cipit, Theologi ſtatuunt eum, qui a vaticinio & promiſſione ad comple- mentum tendit. Fidem nempe Deus dederat Abrahamo, fore, uè poſteri ejus ad inſtar ſtellarum cœli multiplicentur, poſtea vero in Ægy- ptum translati, dura premantur ſervitute per CCCC, annos. Hinc li⸗ berandos rurſus, magnisque opibus auctos in libertatem aſſerendos eſſe, Gen. XV, 5. I3. 14, Admiranda itaque ſeminis & multiplicatio & de ho- ſtium manu vindicatio, in Geneſi, quæ Joſequi morte terminatur, pro= miſſa in Exodo eventu ipſo comprobata exhibetur; ad hæc quoque inſtituta oſtenditur politia, in qua ex familia judæ promiſſus oriundus eſſet Schiloh. III. Argumentum libri in mirabilis ac divinæ Iſraelitarum ex Egyptis⸗ caſervitute liberationis, itinerisque per diſerta ad montem Sinai, latæ porro legis. delineatique & exſtructi tabernaculi enarratione verſatur, & annales populi inde a Joſephi morte ad ſecundum usque egreſſus annum complectitur. Quæ Omnia in conciſam redegit epitomen Stephanus Protomartyr Act, VII, 1/-45. & Paulus Ebr. XI, 23-30. Scopus vero primarius denuo ad Chriſtum collimat, quem non modo typica reſpicit adumbratio myſticæ ex .Ægypto ſpirituali liberationis, Col. LI3. Luc. I,73. ſ. immolati pro nobis agni paſchalis, I, Cor. V, 7. cui os non erat infrin- gendum, Joh. XIX, 36. panis de colo dati, Oh. VI, 33. petræ aquas funden- tis, I. Cor. NX, 4. unctionum variarum, Ebr. I, 6. & Sacramentorum N. T. per mare rubrum & manna cœlitus deplutum delineatio, I. Cor. X, 2. ſ. ſed — — ſed uni ſacriſicin brrospe quo pal docetin rum dot qaintp Utprom me rumet ſuſtentat Utabre tia agno lelio & prerele nes g potius t iſtanom Enem Dus Parera — Eindte fq ui. ecuds, ſ aam eprehenditar tſeruntur v.. 8Curante fur⸗ idunt. Nul. An, tann exi- Arabantur, ur necelſe elt aiH. ſcitun, admit. ber eſt, tario legem exſtu. kerumgue ge⸗ a Exodus ex- ne ad comple⸗ mo, fore, Ui Vero in Agy⸗ ö. Hicli⸗ ſerendoselle, gtio & Ceho⸗ minatur pro⸗ hec quoque us oriunds Boyhtie⸗ n Kn, litt e vetlarur, telſas Aunuin en Fephums Scopus Vere ghicn reſpicit luelin n etar iofin- Anufihlen norum Cr ef — VETERIS TESTAMENTIL P. I 37 ſed & univerſus cuitus Leviticus, propitiatorium, vaſaque tabernaculi & ſacriſicia exhibent, Paulo teſte Rom. III, 24. Eph. V, 2. & in Epiſt. ad He- bræos paſſim. Moſes ipſe populum ex Pharaonica ſervitute educendo, quo pacto typum geſſerit Meſſiæ, inſtituta collatione Joh. Biermannus docet in Moſer en Cbriſtus lib. I. c. 5. . 7t. Rerum porro geſtarum, qua- rum commemoratio hoc libro inſtituitur, finis a Theologis noſtratibus quintuplex potiſſimum obſervatur: 1) divinæ veritatis confirmatio; ut promiſſis veritas conſtaret, & Vaticiniis reſponderet eventus, ſiquidem fieri non poteſt, Deus ut mentiatur, Hebr. VI, 13. ſꝗq. 2) divinæ gloriæ manifeſtatio; quam illuſtri Moſis ad Pharaonem legatione, potenti ſuo- rum e tyrannide gyptiaca liberatione, miraculoſa populi in deſerto ſuſtentatione, ac ſolenni legis promulgatione in apricum ponere voluit, ut ab Hraele non modo, ſed & ab infidelibus divina ipfius virtus ac glo- ria agnoſceretur, Exod. VII, A4. 5. & IX, 16. Rom. IX, 17. 3) eccleſiæ col- lectio & propagatio. Adverſus illam enim cum nec inferorum portæ prevalere queant, Matth. XVI, 18. multo minus hominum machinatio- nes .gyptiorumque violentia victoriam obtinere debebat; imo vero potius tot prodigiis illam per varias totius fere orbis gentes glorificatam, iſta nominis ac populi ſui fama alios quoque accerſere, ſedemque ubi ignem & focum fuum Deus adornaret, ſuamque manifeſtaret homini- bus voluntatem, minime fallacibus univerſo orbi demonſtrare indiciis Par erat, Deut. IV, 6. ſqd. 4) fidei ſuorum corroboratio; quæ ne in graviſſimis ſuccumberet tentationibus, illuſtribus teſtimoniis illis atque exemplis, quæ hoc libro exhibentur, erigenda in adverſis & confirman- da erat, ut certo perſuaſum habeat, Deum pios ex tentationibus eripere noviſſe, 2. Pet. Ih, 9. nec ut plane opprimantur permittere &c. Confer Syrac. II, I. 12. §*) typica ſtatus eccleſiæ adumbratio; cujus quis in his terris ſtatus ſit, quæ fata, hoc libro edocemur, cum liberati a ſervitute infernalis Pharaonis per deſertum hujus mundi deducimur, legibus di- vinis dirigendi, ut ad cœleſtem hereditatem adſpiremus. Hoc enim reſpecétu typos noſtros Iſraelitas in deſerto fuiſie, Paulus affirmat I. Cor. X, 3. & Patres paſſim declarant. Ita Auguſtinus bomil. 20. Tom. X. pag. 4,9. Suffcit, inquit, præteritum tempus luteis operibus peccatorum, tan- quam Agpptiorum dominationi ſerviviſſe. Jam mare rubrum, baptiſma eilicet briſti ſanguine conſecratum, vos trajecit, TEe pptios interemit, nibil de peccatir præteritti, tanquam de inſequentibur a tergo boſtibur formide- tit. De catero cegitate vitæ bujus eremum permeare, & ad terram pro- miſſioni⸗ De Exode, De Exodo. Autoritas. 88 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS miſionis ſupernam Hieruſalem, terram viventium pervenire: ne verbi Dai contemptu tanquam mannæ faſtidio, corda veſtra velut era interiora deſfi- piant, ne cibos concupiſcenter Dgyptios de alimentis cœleſtibus murmure- tis: ne fornicemini, ſicut quidam illorum fornicati ſunt: & ne tentetit Cbriſtum, ſicut quidam illorum tentaveruut. Idem S. Pater in enarratio- ne Pſalmi LXXII. T. VilI. Opp. p. 759. poſtquam eundem ſatis prolixe enarraſſet & applicaſſet typum, tandem concludit: Ibi jam, fratrer, in eremo quicquid paſſus eſt populur ille, & quicquid eir Deus largitur eſt, quæ- cunqus illa flapella ſuerunt, & quaæcunque dona, ſignificationer ſunt rerum, quas in bac ſolitudine vitæ bujus ambulanter, in Chriſto quærentet pa- triam, &o accipimus ad conſolationem, & patimur adprobationem. IX. Divina libri & canonica dignitas tet irrefragabilibus nititur teſti- moniis, quot in utroque Teſtamento allegationibus comprobatur, qua- rum XXV. citatis per Chriſtum & Apoſtolos integris ſententiis vel hi- ſtoriis, in novo Inſtrumento numerantur. Vide quoque Pſalmos LXVIII. & CV. qui absque Moſaica hujus libri hidoria intelligi vix commode poterunt. Nullus tamen dubitat Spinoſa, divinam legibus hoc libro comprehenſis autoritatem atque originem denegare. Poſtquam enim Tract. Theol. Polit. cap. 4. p. 45. quæſtionem illam; an lumine naturali concipere poſimus Deum velut Legirlatorem aut principem, leges homini. bur præſeribentem? negaſſet, ſoli Adami ignorantiæ tribuens, quod Pa- radiſiacum illam de arbore vetita vevelationem non ut æternam & neceſſa riam veritalem perceperit, ſed ut legem, boc eſt, ut inſtitutum, quod lue grum aut dumnum ſequitur, non &X neceſitate & natura actionis patratæ, ſed ex ſolo libitu & abſoluto imperio alicujus Principis. Quare illa reve- latio reſpectu ſolius Adami & propter ſolum deſectum ejur cognitioni: lex uit, Deurque quaſilegirlator aut princeps: in eandem porro ſententiam de Moſalcis legibus pronunciat, hunc in modum pergens: Et hac et- jam de cauſa, negmye ob defedtum cognitionit, Decalogus reſpeltu Hebræo- rum tantusn lex ſuit: nam quoniam Dei exiſtentiam & æternam verita- tem non noverant, idso id, quod ipfit in Decaloge revelatum fait, nempe Deum exiſtere, Deumque ſolum adorandum eſſe, tanquam legem percipere debuerunt: quod ſi Deus nullis mediis corporeis adbibitir, ſed immediate zir locutus fuiſſet, hoc ipfum non tanquam legem, ſed tanquam æternam veritatem percepiſſent. Idem cum paulo poſt p. o. ad omnes applicet Prophetas, qui Dei nomine leges ſcripſerunt, videlicet, quod Dei decreta non — — ſon ade⸗ rmat,6 nuta herin Deum ter tuß, duN lura divt nollo erk kerum p & Deo quiin ca legume tunmn natn titates Terney 3bhommi Conk. D⸗ Licori tem in F⁰ tur. L. inpiet Coanturn Potiu, I Junii & Cyihn ſis änne nec Ser illius t nmn eſſ Ewd. Ae,pn⸗ ubele — u verbi Mi nterinn ef- iu mufnite . S ne lelelit in enarratio ſais pkolixe ,Fratrer, in gturiſiue. ſunt ſerum, Oiefenter . em, nititur teſti. Obarur, qgun⸗ entis vel ki. . nosLXNVII. ix ommode s hoc Ibo Kquam enin nine naturali lger omini: 3s, gllo r⸗ m & nuleſ n, ull I⸗ nit Halrute⸗ ore ila reve⸗ pninm lex .oſententlam 8: E hac et⸗ ht Mehrer- ,mmum geril. it; np’ em eſhel? 4 immellute mnes applce ideeni non VE TE RIS8 TESTAMEN TI. P. J. 89 non adæquate, ut æternas veritates perceperint, de Moſe ſpeciatim af- firmat, eum leget ſuas non ut æternas veritatzr, ſed ut praæcepta & inſti- De Egode. tuta percepiſſe, & tanquam Dei leget præſcripfiſe; & binc ſaſſum eſſe, tit Deum rettorem, legiilatorem, regem, miſericordem, jisſtum & : imaginare- tur, cum tamen hac omnia ſolius bumanæ naturæ ſint attributa, & a na- tura divina prerſus removenda. Quæ quo tendant omnia conjicere, nullo arbitror Oedipo opus eſſe. Hoc enim pacto & Moſen mendacii rerum peragit, qui Dei nomine leges rogarit, quæ tamen nullæ fuerint; & Deo ſupremo legislatori humanæ ignorantiæ illuſionem impingit, qui inſcitiam hominum, æternam veritatem, & rerum omnium per con- catenatas cauſas decurſum non percipientium, vectigalem habuerit; & legum denique ipfarum autoritatem enervat, quippe quæ humanæ tan- tum naturæ attributa, i. e. hominum figmenta, non Dei deereta vel ve- ritates appellari mereantur. Contra vero ea Moſaicæ ſanctiones non Eæternæ veritates, ſed n Nlex Jehova, Exod XIII, 9. N NN) Qatuta Dei & leger ejur, c. XVIII, 16. .N 5 =A HR lex & praceptum, quod ſcripſi ad docendum eos, non ab homine æternæ veritatis neſcio, ſed Deo ipſo c. XXIV, r12. vocantur. Conf. Deut. IV, 5. 8. 14. 40. Sic & a Jjacobo Apoſtolo, non ſane ex co- ghitionis defectu, ſed exilluminatione divini Spiritus, in omnem verita- tem ipfum ducentis, Deus e& vosονταα, oνανροοςWιοαα d- ο“οααυ. uνν leirlator, qui poteſt ſalvare & perdere, c. IV, 12. appella- tur. Ut adeo illa Spinoſæ figmenta, nullo plane argumento roborata, & impiæ tantum vο οιι ſuæ, quaſi mundus Deus ſit, Omniaque fatali re- gantur neceſſitate, innixa digna ſint, quæ una cum autere ſuo exeeratione potius, quam operoſa refutatione excipiantur. In ponendo Exodi caleulo non una omnibus ratio conſtat, cum ex Junii & Tremellii ſententia annos completatur CXLII. juxta Sethum Calviſium autem CXLV. illi inter mortein Joſephi & nativitatem Mo- ſis annos interceſſiſſe LXI. hic additis adhuc tribus, LXIV. exiſtimat; nec Scriptura ullibi litem dirimit, miſ quod ſupputationem intermedii illius temporis, ex tempore, quo in 5.gypto habitarunt Hebræi, peten- dam eſſe doceat. Iſtud vero ſpacium 430. annis circumſcribi videtur Exod. XII, 40. Habitatio filiorum Iſrael quadringenti, XXX. annis in Agypto ſuit. Verum, quæ in Moſaica hiſtoria & I. Chronicorum ſuperſunt. tabulæ Genealogicæ id non permittunt. Cahath enim, filius Levi, cum Patre Chrone- logia. — 3S– INTRODVYCTIO AD LIBROS BIBLICOS De Exode. — — — — patre ſuo atque avo Jacobo in Ægyptum deſcendit, Gen. XLVI, u. Amn- ly. co ram autem, filius Cahath, pater fuit Moſis, Exod. VI, 20. Imo & Joche- kExriit. 1 Ped, mater Moſis, filia erat ipſius Levi, ipfi in Ægypto nata, Exod. l. c. gimtio & Num. XXVI, 59. Unam vere vel duas generationes per CCCCXXX. Aruin Ki annos, ea quidem ætate, extendere, abſurditate laborat; maxime eum edeomm iſtud temporis ſpacium diſerte quatuor generationibus Gen. XV, 16. de- fniatur. Imo ponamus, unum ſaltem annum natum fuiſſe, cum in Æagyptum deſcenderet Jacobus, Cahathum, & ultimo demum ætatis, annos produxit, generaſſe Amramum, qui rurſus 137. an- quam ad 133. nos vivendo exegit, ut habetur Exod. VI, 20. porro etiam Amramum nell ultimo ætatis anno Moſen genuiſſe; elapf erunt, juxta hune compu- Neckinn. tum, incertiſſimis tamen conjeéturis nixum, ab anno ingreſſus in Ægy- ſedooet. Pptum ad natum usque Moſen, nonniſi 270. anni: quibus ſi addantur Gen De 80. Moſis anni, qui ad Exodum ab ejus nativitate fluxere, Exod. VII, 7. Cet Gen, plures non habebis Juam 350. annos habitationis in .gypto, & fie ad tuan minimum 8e. anni, ad ſupplendum illum Exod. XII. definitum nume Bigenti rum, deficient. Neceſſe itaque eſt, ut totum ſpacium temporis pere- glkee grinationis Patriarchalis, quæ complementum ſuum in peregrinatione gyptiaca conſecuta eſt, ab Abrahami exitu ex Ur five Charane, usque lur le ad exitum ex a‚gypte. 43e. annis iſtis definiatur. Rede itaque Au- Eeim guſtinus in cap. II. Ep. ad Galat. Computandi, ait, iſti anni CCCCXXX. dele e⸗ ab eo tempore ſunt, quo Deus ad Abrabam locutus eſt, dicens: in ſemine “ zuo benedicentur omner gentet. Quam ſane expoſitionem putandique (dogten temporis rationem Paulus confirmat Gal. III, I17. ubi a promiſſione Abra- “ ſen hamo facta, usque ad latam menſe tertio pofſt exitum Iſraelitarum ex lrulob gypto legem, quadringentos & triginta annos numerat. Neque ta- Piim men ea propter cum Morino in Exercitat. Beblicir, & Iſaaco Voſſio in kinn Cbronol. Sacr. cap. 2. p. III. Corruptus l. c. Exodi ſacer textus & ad Sama- s ich ritanum Codicem reftituendus dici debet. Ita quippe hi legendum exi- Bonch ſtimant: Habitatio ſfliorum Iſrael & patrum eorundem, qua babitave- H yunt in terra Canaan, & in terra gybti, annorum fuit 430. Sic enim atcſt præter Samaritanum Græcus quoque 7αα LXX. codex legit; in eujus ecti gratiam cumprimis corruptionis vitium Hebræo textui Veſſius impin- 10 1 git. Sed fruſtra omnino. Peregrinatio enim filiorum Iſrael in Mo- Pe , Raicis Exodi verbis incluſive accipienda eſt, ut nempe anni peregrina- 1 4 4 ionis Patriarcharum ineludantur, quia Deus ipſe Abrahamum & poſte- “ s⸗ z0s ejus in promiſſione illa: ubi dabo terram hbant & ſemini tuo, Gen. imee XIII, 15. St 605 — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 91 . =De Exodo. 7 P . — 4 . . . 1 Am. Alll, 15. conjungit, etſi non Abrahamo, ſed ſemini ejus tantum data terra moche. fuerit. Ut ergo poſterorum poſſeſſio Patribus; ita & patrum pere- , xocle⸗ grinatio poſteris tribuitur: quo pacto etiam tranſitum per mare ru- CXW. prum fſibi cum patribus communem faciunt Iraelitæ Pl. LXVI, 6. Unde ſmune n recde omnine Hebraicam loci lectionem Chaldaica, Latina Vulgata, Ara- n NMiß le pica, aliæque retinuerunt paraphraſes. Hinc Apoſtolus haud dubie ad iſe, cun in h. l., digitum intendens Ebr. XI, 9. Abrabamum per fidem peregrinatum lemmm etnis eſſe in terra promiſſionis, ut aliena, affirmat, babitantem in tabernaculie ius . ANr. cum Iſaaz & Jacob cobaæredibus ejuidem promiſionis; ubi & Abrahami n Auen atque Iſaaci in terra Canaan, & Jacobi in 5.gypto peregrinationem com- hunc compu. plectitur, & in una illa æig τwwννεα Epocha junctim ſumendam eſ- elus in Agy⸗ ſe docet. Sed nova oritur difficultas ex diverſo annorum numero, 1s ſiaddamtur quem Deus ipſe peregrinationi huic in promiſſione Abrahæ data affi- Pw . nat, Gen. NV,I3. fqq. Scito prænoſcens, quod peregrinum futurum ſit ſe- 10, & ſie ll men tinm in terra non ſua, & ſubjicient cor ſervituti & afſtigent qua- itum nune. Aringentis annir. Veruntämen gentem., cui ſervituri ſunt, ego judicabo: enporis pee. poſthæc egredientur cum magna ſubſtantia; zu autem ibiy ad patres eregringtione uos, ſepultus in ſeneétute bona. Generatione autem quarta revertentur harane, usque buc. Idem quoque numerus, demtis ſcilicet triginta annis, a Stephano ge itnue Au- repetitur in oraculi divini allegatione Act. VII, 6. SAMα bτ— CCCGG/sIT Beg, Ss T ασεαααια aιαταπσ αοαουoον εν M„οτ—rt α ν- r: in in &‿SHDIℳw Adνο,., αα nαιαιαυνιυιαντHσ rsραντοονο Ubi quidem bene habet, 1 Putañiqne quod terminus a quo annorum horum, initium conſtituitur peregrina- Mtone Abta- tionis ſeminis Abrahæ; ut &, quod ex Hebræorum ap. R. Menaſſeh ben ehrudmn e Irael obſervatione ad . I. tres ſtatus ſeminis ejus diſtinécte deſcribuntur: . Negve tr Primus peregrinationis, peregrinum erit ſemen tuum; alter ſervitii, & o Vollio in Jacient eoi ſervire; tertius afflictionis, && afftigent eors: prior a Patriar- 1s 20 Sum- chis ineipit, qui ſemper in terris alienis peregrinati ſunt; ſervitium in legendumeni- Æaägypto poſt mortem XII. Patriarcharum, cum ſurgeret Rex novus, qui us tbit non noverat Joſephum; afflictio ab eo tempore, quo Pharao recens 4 Gc enimn natos Hebræorum infantes flumine mergi juſlit. Crucem tamen figit eruditis numeri triginta annis imminuti diverſitas, quam Auguſtinus lib. XVI. de Civ. Dei cap. 24. ita elidit: quadringenti ſane anni dicuntur, propter numeri plenitudinem, quamvis aliquanto amplius eſet. Unde perettin⸗ Theologi nonnulli hoc oraculo numerum plenum & rotundum anno- nmh ole⸗ rum, non dτοτςσιον Perfectum adhiberi cenſent, quia ſecula & genera- man 1 Gen tiones tantum Deus numerare voluerit. Citatus vero R. Menaſſeh ben 95 egit; in eſns ollus inpin⸗ Ezel in N. De Exodo 92 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS . *ExNOHI αα. 1 ſupputationem hanc ab Iſaaco demum, triginta annis poſt promif-. und ir fionem vel exitum Abrahæ ex Ur Chaldæorum nato, ordiendam cenſet, be quia in Iaac demum vocatum Abrahæ ſemen ſit. Sic in utroque dico lra numerus præciſe ſumtus congruet, cum verba Exodi ſtatim ab illo, quo Sent ex Ur exiit Abraham, tempore; Geneſeos vero, a nato demum Iſaaco Nei annos numerant. At enim vero hoc pacto, ſi ab egreſſu Abrahæ ex Ur kuna vel Charan (eodem enim anno uterque contigiſſe creditur) ad natum 4MI Abrahæ centenario Iſaacum XXX. anni numerentur, egreſſus ille in Patris ſunte fdelium annum LXX. conjiciendus erit, quem Scriptura tamen Gen. mi XII, 4. ad annum ætatis ejus LXXV. refert. Quod ut effugiat obſtacu- Amorteſ lum Menaſſeh ben Hrael;, ex Seder Olam reſpondet, Patriarebam jam in Amit Canaan degentem ilerato Cbaranem petiiſſe 3 ibique annis quinque mora- Ailtir tum; adeo ut bic de ſecund Xitu Agatur. Sed vereor, ut tam facili ne- auanni gotio probetuniſtud, quam fingatur a Judæis. Rectius omnino Uſſerius auide cum Hieronymo in tradit. Helraice in Geneſ. & Beda in c. VII. Act. Abra- ran hamum 75. anno patria egreſſum, indeque numerum 430. annorum ineun- lum ⸗ dum cenſet; alterum vero 406. annorum computum ab Iſaaci ætatis an- “ Mah. no quinto, quo ſcilicet Iſmael irriſor, ancillæ filius, domo ejectus, & Iſaac Moles lo flius liberæ divino oraculo: in Haac vocabitur tili ſemen, Gen. XXI, 12. Anne Promiſſionis ſemen ſolenniter deelaratus fuerit, inchoandum exiſtimat. Sic in utroque loco calculus Gbi recte conſtabit. Cæterum CCCCXXX. illi peregrinationis Patriarchalis ac Hraelitarum anni ita partiendi ſunt, ut wſt⸗ Sars dimidia prior peregrinationi Patriarcharum in terra Canaan, poſte- rium rior peregrinationi Ifraelitarum in terra 5.gypti æqualiter detur, adhune neca fere modum: 5 ifcis N . R Hiſer. le Abraham centenarius Iſaacum generat, anno poſt Gen. XII, 4. y. HMer 25 coll. XXI, 5. Lrodl hla egreſſum ex Ur Gen. XXV, 26. Ull. pht⸗ Jacobus naſcitur, Iſaaco annos habente 60 Gen. XLVII, 9. UIIN A nato Jacobo ad deſcenſum ejus in gvptum 3320 . quiind * .— 8 I . Habes ita 215 annOs. Pleditar 236 . 24 3)1 1z — 05 —i— poſk promit. Gam cerſet, troque io db lo, c emum Iſaaco rähr ex Uͤr 1) ad mtum illein Patris tamen Gen. gigt obſttca . Aun ium in ingue mora- tam faclline⸗ ino Ullerius j.4. Abra- orum ineun- ci tatis an- us, & uac Ben⸗ WI. In m exiſtimat. (CCCMY. jendifunt,ut Anaan, poſe. tur,ad hune . Xl, 4. en. XXV, 26, en. UVI, . — nnOs: 17 VETERIS TESTAMENTL P. 3 Porro ab adventu Jacobi in EÆgyptum ad mortem usque Joſephi anni ſunt . 7 Erat enim 39. annorum Joſeph, cum Fater ejus deſcenderet; (nam 3o. annor hbabebat, cum Pro- Rex conſtitueretur. Gen XLI, 46. quibui adde ſe- ptem annor opulentiæ v. 47. & duos annos ſami: c. XL. F, 6. prodeunt 39. anni:) & vixit in univer- ſum 116. aunos, Gen. L, 22. 26, Prodeunt ergo 7l. anni peſt Patrir deſcenſum. ”MB A morte Jofephi ad nativitatem usque Moſis 64 Annii enim jl. modo dictis ſi addideris annos So. æztatir Moſis tempore exitus e Eg ypto, prodeunt anni I5I. Ad complendum ergo numerum vel univerſum 430. vel dimidium 2r5. annorum, deſi derantur præciſe adhuc öa anni, qui ipſi interval lum conſlituunt a morte Joſepbi ad nativitatem Moſes loquebatur Pharaoni, & populum educebat anno ætatis M S0 Exod. VII, 7. Habes iterum] 21 jannos. Confer omnino de hoc computo, qui legi merentur, ex noſtratibus b. Ca- lovium Chronici Bibl. Sect. IV. qu. I. 2. & Comment. in Geneſ. XV, I4 b. 561. nec non b. Strauchium Breviar. Cbronol. lib. IV. cap. 6. tot, p. 46;. e Pon- tificiis Natalem Alexandrum in tertiam mundi ætatem diſſert. I. tota, Hier. Eccl. V. T. T. I. p. t97. e Reformatis Campeg. Vitringam ypo- typ. Hiſter. Sac. Period. 3. S. 7. ſqq. p. 23. Andr. Rivetum Comment. in Exod. I, I4. qu. 3. T. I. Opp. pe 734. 14/4. & Franc. Burmaſinum ad Exod. XII. p. 364. ex Judæis R. Menaſſeh ben Iſrael Conciliat. in Geneſ. quaæſt. XLI. p. 57. Hinc amplius difficile non eſt, annorum Exodi calculum, ui a morte Joſephi usque ad erectionem tabernaculi annos 145. com- plectitur, ſubducere hoc modo: 236 9'Joſeph moritur, in quo deſinit Geneſis. 2 4 3 3 Moſes naſcitur, anno poſt mortem Joſephi 64 25 13Moſes populum ex Ægypto educit, annos natus 80 M 3 Epoeba De Exodo, De Exodo. Partitio. 94 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS A. O. C.] Epocha WARTA exitus urque ad templum ba- lomonir fundatum. 514 Lex traditur Moſi in monte Sinai, menſe tertio ab exi- tu, Exod. XIX, 1. ◻ . – Tapernaculum erigitur, exacto poſt exitum anno, juxta Exod. L, 2. 17. 34. . Annorum Summa eſt 145 QVART .“ igitur mundi £ TATIS nova incipit epocha ab exitau populi, qui cum in 1s5. diem menſis Niſan Num. XXXIII, 3. incideret, quo ipſo die illi 430. anni a prima majorum peregrinatione abſoluti ſunt: factum hinc eſt, ut menſis Abib ſ. Niſan, qui ſeptimus hactenus fuerat, primus totius anni conſtitueretur, a cujus initio exitus epocha putatur, ipſe licet exitus in medium incideret mnenſem. In partitione Exodi non adeo multum docorum diſcrepant ſen- tentiæ, niſi quod alii duas, tres alii ejusdem conſtituant partes. D. Mar- bachius, D. Dorſcheus & alii Xνοvαα Præferentes, partem I. hiſtori- cam faciunt rerum memorabilium, quæ circa Ifraeliticum populum in AKgypto & exitu ex .agypto contigerunt: II. Marbachius Reipubl. in eadem gente conſtitutionem; Dorſcheus in inſtituta Iſraelis Republica legum lationem compledi, ſcopo tamen ac ſenſu uterque eodem cenſet. Nobis rgXνοτ—tlα magis arridet, quam e noſtris b. Calovius Bibl. Illuſt. T. I. p. 315. & e Reformatis Rivetus T. I. Oppe p. 722. convenientiſſimam libro judicarunt; ita ut P. f. bhiſtorica ſit, de eductione populi usque ad montem. Sinai a c. I-NXVIII. UI. dogmatica, de voue gâα vel legum tra- ditione a c. XIX -XXIV. II. rothrian ſ. Operativa & Mechanica, de ouονανſeu tabernaculi conſtructiene aà c. XXV. ad fin. Alia qui- dem ſed minus congrua ratione tres libri partes Heideggerus deſignat Enchir. lib. Iec. 3 p. 29. ut parte I. hiſtoriam perſecutionis gyptiacæ & Ppræparationis ad liberationem a c. I-XII, 37. II. hiſtoriam liberationis & exitus ex .Ægypto, nec non profectionis ejusdem in deſertum usque Ginai a c. XII, 37-XVIII. III. hiſtoriam legislationis Moſaicæ in deſer- to Sinai a c. XIX. ad finem usque libri complectatur. Demum b Wal- cherus noſter Offc. S. 722. p. S00. ſex libri integrales partes exhibet: I. de Vita Mofis, ejusdemque ad Pharaonem legatione à c. I. ad VI. 11. de pla- gis .gyptiacis a c. VII XI. III. de exitu Iſraelitarum usque ad mon- tem — — enn dina legom prt gue cum tabernarul Specili EK ENO I. HlsT ten VETERIS TESTAMENTIL P. I. 95 — De Exo do, tem Sina c. Xll--XVIII. W. de conſtitutione eccleſiæ & reipublicæ per legum promulgationem c. XI-XXXII. V. de peccato Populi, ejus- que eum Deo reconciliatione usque ad eap. KKXNV. Vi. de exſtructione tabernaculi retumque ſaerarum apparatu, usque ad fin. VII. 1 Speciohs ſecundum r capi ſua libri diſtributio ita habet: ig Eſt EXODI par in erig I. HIS T ORIA, de eductione populi ex Egypto usque ad mon- “ er tem Sinai: cujus . dbeieen a) Antecedentia ſunt boͤalur. (1) res geſtæ Poſt mortem Joſephi ante natum Moſen c. 1. um terit, (2) Moſis N. nativitas & geſta ante vocationem c. 2. chaputarut, 2. divina ad educendum populum vocatio a. e rubo ardente facta c. 3. b., miraculis firmata & obfequioſe ſuſeepta Tabula Synoptica, Crepant ſe. 1. 4 15-D. Mr- c. irrito effectu executioni data c. 5. n, biſtori⸗ d. denuo divinitus repetita c. 6. opclum n „ 6) decem Egypti plagæ: ſeilicet teni in a. aquæ in ſanguinem converſio c. 7. leReprhlen b. ranarum foœda abundantia c. 8, 1-76, dben cerſel. t. Pediculorum ex pulvere terræ procrea- MB tio v. 1-/9. iantiimmn 1 A. inſectorum varii generis immiſſio v.20 72, lisgne il g, graviſſima pecorum per peſtilentiam ſtrages c. 9, 1-7. dlegom ti⸗ 8 J. ulcera hominibus & jumentis illata v. -Iʒ⸗ Kunnt, de An. . g. grando graviſſima v. 14-35. s deigat . locuſtæ omnem herbam epaſcentes. “ C. IO. 1-20. Voypticx? . crid 1ermons i. triduanæ gypto obductæ tenebræ ertumn slle 21.29. . neet K. primogenitorum EÆagyptiorumi internecio le M P. denunciata c. II. nund d p.poſt inſtitutum agni paſchalisSacramen- 11l ler. tum c. 12, 1-20. au ipſo illata v. 29- 36. nor. ) faétum ipfum cum concomitantibus; fſcil. populi egreſſio nen ten⸗ 1 (1) poſt paſchatis celebrationem, ex Rameſſes in Succoth Peracta c. 12, 37 fin. 2) no — pe Exodos 56 INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLIGOS () ſigno memoriæ mandata, conſecrata ſcil. primogenitu- ra c. 13, 1-16. (3) ex Succoth in Ethan peracta v. 17 - fin. (4) per maris rubri tranſitum & Ægyptiorum per mare ſtragem conſummata c. 144. „) conſequentia, ſunt (1) victoriæ per hymnum ſolennem celebratio c. 15. (2) divina populi per Manna ccelo deplutum] C. 16⸗ I . 8ſuſtentatio. per aquam de petra percuſſa . C. 17 3 (3) clades Amalekitica c. 17, 5-ſn. . (4) Jethronis adventus & prima Judicum ordinatio c. 18. II. DOGMATICA, de vouo eoiα ſeu legum traditione, ubi nota &α%) divinam legislationis per voces & tonitrua præparationem 66) legis moralis p. contenta c. 20, 1217. . p. promulgationem v. Is ſin. P)) leges forenſes: ⸗ (1) de ſervitute, poœna homicidi, jure talionis, bove cor- nupera c. 2. (2) de furto, damno dato, depoſito cuſtodiendo, pœna ſtu- pratoris, maleficæ, beſtiarii, idololatræ; curandis advenis, viduis &c. C. 22. (3) de mendaciis, æquitate judiciorum, Sabbatho terræ c. 23. 9) leges varias, de Sabbatho, diebus feſtis, ſanguine, primitiis, angelo LDDomini itineris duce colendo &c. c. 23, a ſn. ⁸) legislationis per ſolenne fodus ſanctionem c. 24. O) leges ceremoniales de (1) ſtructura tabernaculi & apparatu ſacro cC. 26. 27. (2) ſacerdotii inſtitutione & conſecratione c. 28. 29. (3) ſuffitu & thymiamate ſacro c. 30. (4) ſanctuarii ſtrudoribus & tabulis legis c. 31. „) legum per peccatum populi violationem, ubi (1) populi oονοαπι⅓αο C. 32. (2) Moſis interceſſio, Domini revelatione nobilitata c. 33 3) tabulæ legis novæ C. 34. HI. ME- 14 H ME. 4) 9 „ 0 P ſa etr Nom dem manu Usqueqad 16 12 53. 4. 7. extant; & e. legitur: mentaria i, 1b Huetio Neantur; 69 nl , Perſund ne Supplexit Datribus ( is ediwanr Preikter rez copie tem hie ve Tam, PRG Commente nimurum) tantum C. damernch Originele OIt, dod non Aen lIuten inſeribitn A. C, 2 Rchm I Chum lau — 05⁵ — . VETERIS TEST'AMENT'I. P. I. 22 De Exodo- dünogenitt. III. MECHANICA, de tabernaculi erectione; ubi tabernaculi . æa) præparatio per populi contributionem c. 35, .) fabricatio per artifieum operam c. 36. 37. 38. 39⸗ n per mmt ) erectio, (iſpoſitio & glorificatio c. 40. VIIIL. Nomina Patrum, qui in Exodum commentati fuerint, larga qui- Commen- o. dem manu ſuppeditat Heideggerus Enebir. ad . l. p. 34. ſed fide haud ores: usque quaque tutꝛa. AVGVSTINI in hunc librum quaſtioner T. IV. etet RHH Opp. p. 126, q4. tum & ſermones quidam ad loca nonnulla Exodi c. r. Eeiuſtemnio. 2. 3. 4. 7. 12. I4. 1. I7. 20. & 32. facientes, paſſim in Operum tomis erxtant; & BED Æ explanatio in Exodi priora capp. 34. T. IV. Opp. p. 96. legitur: in reliquorum vero, quæ hodie ſuperſunt, operibus com- mDentaria in Exodum fruſtra quæres. ORIGENIS enim fragmenta, ab Huetio collecta, tanti non ſunt, ut in commentariis nominari me- reantur; bomiliæ vero XIII. in Exodum, quæ Latina Opp. editione T. I. fol. 29. ſqq. conſpiciuntur, ex Latina tantum verſione Rufini hodie ſu- perſunt, nec librum integrum, ſed ſelectas ſaltem ejus pericopas illuſtrant. Supplevit autem hunc defectum Aloyſius Lipomannus, qui ex Græcis Patribus CATENAM in Exodum magno ſtudio conſarcinavit, Pari- ſiis editam A. I55o. Quid in utraque, ad hunc & præcedentem librum, Ppræſtiterit, quem ſervarit ordinem, quos adhibuerit & excerpſerit auto- . res, copioſe tradit Sixtus Senenſ. Bibliotb. S. Lib. IV. p. 237. q. In men- dopoen teum hic venit recordari, eujus ad Pentateuchum vel Geneſin oblitus fue- e (Urndls ram, PRO COPII GAYZ Æ Sophiſtæ, circa ann. Chr. 50o. clari, qui Commentaria in Olétateuthum, verius Heptateuchum dixeris, quinque nimirum Moſaicos, ut & Joſuæ atque Judicum libros, compoſuit, Latine . tantum, Conrado Clauſero interprete, Tiguri A. 155s. typis exſcripta. Quæ , qum erudite recenſet Mr. de Sainjore in Bibliotbecæ Criticæ E. Il. p 143. 14. riginale Græcum in MSCto in Bibliotheca Auguſtana deliteſcere indi- cCat, quod typis exſcribi optat, cum Latinus interpres mentem Procopii 129, 7. non aſlecutus ubique videatur. Inter Judæos celebris in Exodum commentarius Rree Mecbilta uadei. inſcribitur, incerti autoris, magnæ tamen autoritatis, cujus originem ad A. C. 210. referunt Rabbini. In Sipbte Yeſeben. f. 32. n. I5S. b. autor R. Jiſchmael dicitur. Impreſſus Conſtantinopol. R E noſtratibus præter JO H. BRENTIV M, fupra ad Pentateu- Lutherani: Nnn⸗=SHS. chum laudatum, cujus geminus in Exodum commentarius T. I. Opp p. N 349. Cinatio c. 1. Ubi noti eparationetr , bore cor⸗ DO Err . 2, . ine,priniti De Exode FPontificii. R —— 1 PHRVYGIO, Theologus pariter Tubingenſis, tus: . fINTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS8S — 349. & p. 69 5. ſiſtitur, quorum priorem in ſchola Tubingenſi An. 1533. Ppublicis prælectiombus, poſteriorem pro concione in eccleſia Stutgar- diana An. 1557. enarravit; nominandus venit PAV L. CONST'ANTIN. 882 qui An. 1543. pie defun- Commentarium in Exod. reliquit, Tubingæ in 4to anno ipſius emortusli evulgatum. DAV. RVNGII prælectiones in h. lI. Wit- tebergæ in 3. TR. 1 1 An. 1614. luci publicæ expoſitæ ſunt. DAV. CHY- enarratio quoque Wittebergæ in S. An. 1576, excuſa eſt. GE- ORG. CALIXNTI in Exodi XX. capp. priora expoſitionem litera- lem perquam ſuccinctam, Prid. Ulricus filius Helmeſtadii in 4. An. 1665. editis Parentis ad quorundam F. T. librorum intelligentiam facientibus lueubrationsbus inſeruit. Præterea vernaculo ſermone 1OH. FO ER- 6TERVS Diexodum Exodi Wittebergæ edidit in fol. A. 1614. & in 4. An. 1625. in qua CXIV. homilüs librum explicavit. VINCENT. SCHMVCCIVS homiliis XCVIII. Lipfiæ in 4. An 1614. excuſis, viginti priora LAI ERBENII Hiſtoria des libri capita illuſtravit. Spectat huc etiam M. NICO- Volcks Iſ ael, von Meſe an, biß auf Saul den erſten Koͤnig Iſrael, Erfurt. in 4. An. 1594. nec non — VALERIIL HERBERGERI magnalium Dei Pars V. & VI. J0OH. LVNDIVM Im Juͤdiſchen Heiligthuͤme ren Ut paſſim, aliosque jam taceamus, qui ſelecta ſaltem libri capita vel argumenta commenta- riis elucidarunt. E Pontificis SEBAST. BARRADIVS Soc Jeſ. Theol. & in Eborenſi Academia Sacrar-literarum Profeſſor, itnerarium falio rum Iſrael ex MRrpeto in terram 1e- omiſſionis decem libris concinnavit, Antwer- piæ An. 1621. editutmn, Coloniæque & Moguntiæ recuſum, quo maxi- mam Exodi partem explicavit. IOHANN. LORINVS 8. J. Ro- mæ & Mediolani Theologiæ Profeſſor, in Exodum commentarium edi- dit Lugduni in fol. 169. LVDOV. VSTELLA Ord. Prædic. & Theol. Profeſſor duos tomos commentariorum in Geneſin & Exodum, Romæ in fol. An. I601. excudi curavit, quibus hunc ſervat ordinem, ut omnem operam parengrapho, expoſitione & ſch oliis abſolvat. B E- NED. PERERII quoque citantur diſputationes ſelectæ in XV. prio- Laudatur quoque ra Exodi capp. Ingolſtadi Tomo L. An. 60l. excuſæ. Poſſevino in pparatu S p. 6(69. FIRMIN Galli expoſitio in Exodi priora capp- rum ägyti, in aliquot homilias diſtincta, ventus Domini accommodata, Parifiis An. 1580. ICAPITIS, Theologi usque ad necem primogenito- & concionibus tempore Ad- E Re- — — E Uech T A.16 . tarium i Cdr exore F Cothpo Sym An. 144 Prodlit Exrydut ALBE imprelſia TERVS Prancofn Angli M tit. AH 1645. exe DREA ſa inh Oramon ſeorſim ue/re Aulyu, ntrove ſ⸗Garn 1 lu. dum har Joque⸗ JON run der leggen late p Mſaic⸗ ni ant Mument — 0⁵ ſ An g. ſa Kntger. STTANTIN. Pie efun. AnnO ipſins 1 . l Wir. AV. CHI. elt. GE. emn litera- 4. An. 166 . ſieientihui H. POER- 614, in 4. INCENL. 64. exculs, M NICO. Hoſe an, biß 94. nec non X V. U im, dliosue⸗ 4 Cottenta- Tbeol. in Summ ſiull D wit, Antcwer- n, uo maxXI- 5 5& Ro- entariumn eci⸗ d. Perdic 8 1 Exodum- ryit oreinen, blolrat. DE. e in M. prio- derur guoue IS, Ineo imogeni Pammek LRe- — VETERIS TESTAMENTI. P. I. E Reformatis CHRISTOPH. CARTWRIGTHI Angli electa Targumico-Rabbinica in Exodum, Londini in 8. impreſſa ſunt A. 1653. NICOLAVS GALLASIVS Paſtor Genevenſis commen- Reſormati, tarium in h. l, edidit Genevæ in 4. recuſum deinceps in fol. An. 1560, Caſpar Megander & Leo Judæ farraginem annotationum in Exodum, ex ore HVLDRICI ZWINGLII & aliorum, ad caput usque 24. comportarunt, Tiguri editam An, 1527. Sed & ejusdem Z WINGLII Stοροαα in Exodum inter Opp. ejus proſtat, Tiguri in fol. exſcripta, An. I544. & 1595, JO8, SIMLERI Commentarius Tiguri in fol, prodiit An. 1584. & 1605, ANDR. WILLETI Angli Hexapla upon Exodus in It. L'arts Londini in fol. An. 1608. & 1622. typis evulgata ſunt. ALBERTI HANDFELD Exodur, Heidelbergæ in Ato An. 16 79. impreſſus, LNNXVI. homiliis librum explanat. QVIRIN. REV- TERVS Profeſſor Theol. Heidelbergenſis Commentarium in Exodum Francofurti ad Oderam edidit in 4, A. 1616, 10O H. LI GHTFOOTI Angli Manipulur ſpicilegiorum e libro Exodi, in Lingua Anglica olim ſub tit. A Handſull of Gleaninge out of tbe Booke of Exodur Londini in 4.A. 16433³. excuſus, Latine exhibetur inter Opera ejus T. I. p. 161. ſq. AN- DREAS RIVETVS cumprimis, e publicis prælectionibus An. 1628. ſqq. inſtitutis, eopioſum in h. I, commentarium compoſuit, præmiſſa oratione: de afflictionum eccleſiæ autore, & cauſis cur ita exerceatur, ſeorſim editum An. 1633. dein Opp. T. I, inſertum p. 721,. Præterea quo- que prælectionet pleniorer in Cap. XX. Exodi, in quibus ita explicatur De- calogur, ut caſus conſcientiæ, quos vocant, ex eo ſuborienter, ac pleraque controverſiæ magni momenti, quaæ circa legem moralem ſolent agitari, fu- ſæ & accurate diſcutiantur. An. 1632. publici juris fecit, quæ in T. I. Opp. p. 1225. 1 conſpiciuntur. IO H. COCCEII Obſervationet in Exo- dum haud adeo prolixæ Tom. I. Opp. p. 127.-166. leguntur. Tandem quoque mentionem hie facere liceat eruditiſſimi Commentarii, quem JOH. BRAVNIVS Theologus Groninganus de veſtitu Hebræo- rum Sacerdotum Lugduni Batav. in 4. An. 1680 ad duorum ſaltem Exodi capp. XXVIII. & XXIX. explicationem evulgavit. Refert huc porro Hei- deggerus HERMANNI RAVENSPERGERI, primi in Facul- tate Profeſſoris Groningani tractatum,: quem ſeptem margarita- Moſaicas inſcripſit, excuſum Amſtelodami in 2. A. 1617. Alios ut taceam qui antiquitates quasdam ſacras ex hoc libro, collatis judæorum mo- numentis, data opera illuſtrarunt. “ N 2 CAY 29 De Exode c0. ZSuwmari- nin capitis. Appellatio, ——— — . INTROPDVCGTIO APD LIEROS BIBLC— Do Leviti- === CA PVT VI. De Levitico. maxime, unde Leviticus dicatur? S. I. Ordo, quo Exodum Levilicus ſequi- ur G. 2. Argumentum: Sopus: Uſut, quem bodienum Levi- ticus præſtat J. 3. Divina libri au’oritas. Leviticarum legum pariter ac ceremoniarum origo ſaecra atque divina a Grotio, Marthamo &O Spencero in dubium vocatur S§. 4. Quorum ſa- tirfit argamentis & F. Earundem porro uſu & ſcopus a Spino- noze criminationibur vindicatur S. 6. Cbronologia, Partitie 5F. 7. Tabula Synoptica §. 5§. Commentalorer. Patres: Judæi: Libri appellationet expenduntur; Conſignationis tempur. Lutherani Pontifici:: Refermati: Maniiſſa eorum, qui de ſacrificii⸗ & cultu Levitico ex inſtituto egerunt H. 9. olſaicorum librorum tertio, pariter ac cæteris ejus libris, vox auſpicalis nomen dedit, ut NP) & vocavit Hebræis di- catur. Nominis aliquam redditurus rationem Münſterus, ſic appellari tradit, quia Gactenus a conſtitutione mundi tam magnifica & graticſa vocatio ad hominer facta non fuerit. Iavenitur quidem, ait, Deum vocaſſe de cœlir, de nube, de rubo ardenti; ſed hie vo- zat ex domicilio, quod majeſlate & gloria ſua implevit, & quod ſibi ani- ce in terris delegit, ubi inter bomine: habitare, atque miſericori invenire voluit. Quæ, quanquam ex ingenio magis quam rei veritate dicta, ad verbum tamen in annotationes ſuas transtulit Iſidorus Clarius, per- petuus fere Seb. Münſteri expilaror. Græcis in neutro Asιτιπια%, ſcili- cet OiM“loο, ut Athanaſius ſupplet, Latinis Leviticur inſcribitur, quia de miniſteriis ſacerdotalibus tribus Leviticæ agit. Ovoudααα 2τοα ira α indhe αaν s Xevirisg Nersgpla T iαανννu gsρνορ Ka g&α Ac εανιιαsιοι ντι sοουο za ri OuX„πρ Asl, zασvερατ 6α zαιαι τααοαα T9 7v ν Oogααατα ονινιαα 7&νροοο, αα ο αατατππισαα rig & επRααιααααοd 775 Mu/R glag. 1. Leruitici . lerdotiun Ninter, guglit ie gue ſunf rit Sjneg ſent &loe cubias a bernacul liceret; Gos, & l faille, Fo ,600. Noleng: 1. Chron. bantur; tibus ſu Kamen ue VoCNN wint or⸗ pellatio, o r. ( ſurrſent ſcription ſältem h ate ee indagr Num l, tabernae ſonatun 1,. H. Equinnr VETERIS TESIAMENII. P. I. 101 De Levisi. „ — . —„ 2 1 . „ . 77 Aeviziasg zaα saαετaaι αι—ναιςα%αο τ—+ νοασ αε Sαααα 9 - . giaα. Id nominit ob eam cauſam accepit, quod peculiariter univerſam Levitiei munerir diſpeſtionem continet, & quepacto ex tribu Levi adſa- cerdotium elebti ſint & uncti Aaron & filii iltiur. & quicquid diſerimini eit inter ſatrificiu & oblationes. & qualis ſit univerſur tabernaculi cultut, Jualis item ſit Levitici ac ſacerdota'is muneris ſunbtio; deinde & cujur- uatuj t que ſacriſicii legem, ut Athanaſius habet, ſeu quisquis tandem autor fue- iim laii. rit Synopfeos, T. II. Oper. p. 65. Utut enim diſtincta Sacerdotum eſ- iemn L. ſent & Levitarum munia, ita, ut illis rem ſacram facere, his non niſi ex- mun lguen cubias ad tabernaculum agere, & ſacerdotibus miniſtrare, tum etiam ta- iu 4 G., bernaculum in itinere portare, & pro re nata vel exſtruere vel folvere Qucrun ſ. liceret; unde in primitiva Novi Teſt. Eccleſia Diaconos Levitas di- Au 6 Kil GRos, & hoc ipſo nomine a Sacerdotum ordine ac dignitate diſtinctos git⸗ huiith fuiſſe, Forbeſius tradit Inſtract. Hiſtorico-Theoleg. Lib. XI. cap. 20. §. 25. Unet! uH“ v. 6,19. & ex Zonara ac Syneſio probat Suicerus Ibheſauri T. II p 227. voc. rum, qui Arulzyc: utut porro de Levitis non adee hoc libro, ſed Num. III, 6. ſqq. I. Chron. XXV. agatur, hic vero Sacerdotum potius miniſteria deſceri- bantur; utrique tamen filii Levi cum eſſent, communi nonnunquam tribus ſuæ nomine veniebant. Conf. Deut. XXXI, 9. Commodiſſime . 4 tamen non tam Levitas, quam T Asταια ρεαοοαπ, quam Paulus us bris 0 vocat Hebr. VII, II. Leviticum Sacerdztium hoc libro deſcriptum, no- 1Hebrris d- mini originem dediſſe dixeris. Quod diſtinctius Rabbinica reddit ap- n Münſtenug, pellatio, qua frequentiſſime 3 Leæ Sacerdotum, nec non ie munditin Nun 5 Le oblationum, ab argumento præcipuo hic liber au- . lyvenitaatt dit. Cæterum quando Abulenſi & Hugoni Cardinali offertorius aut i, Ali d. Jacriſicatoriur, Ruperto miniſteriali vocatur; unde Glofia Ordin. ad in- muus Mian. ſcriptionem Levitici: Latine dicitur offertoriur vel ſacrificats vus: Privata urr inenife ſaltem hæc nomina ejus, non eccleſiaſtica, vel publica eccleſiæ autori- ettite ic, tate recepta eſſe, bene obſervat Lorinus Comment. in b. l. præf. c. 3. p. 2 Oiris per II. tumuhlel⸗ . Temporis articulus, quo conſeriptus Leviticus eſt, ſatis accurate Conſigna⸗ birnr, uin e indagari potefſt, ſi initium & finem libri cum ExOd. XKL, T. 33. ſq. & tionis hra Srg Num. I, I. conferamus, unde conſtat, in XII. Hebræorum ſtatione, in nbas darr tabernaculo recens exſtructo, anni ſecundi egreffus menſe primo con- , 0ℳt ſignatum eſſe integrum, diſtinctis licet vicibus & diebus, ut ex c. IX, ,Gg ut 1. C. X, I. 2. C. NVI, 1. apparet. Ordine vero convenientiſſimo Exodum erde. atedad ℳ ſequitur: In eo enim tabernaculum ordinatur, in boc (libro) ea continen- De Leviti⸗ 60. Argumen- tum Scopus. 102 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS tur, quæ Dominus Moyſi de tabernaculo loquebatur &ρ tabernaculi gere⸗ moniæ, ut Gloſſa Ordin, habet; ſiquidem conſtructo tabernaculo, vaſis- que & utenſilibus ſacris paratis, de quibus in Exodo actum, proximum erat, ut officia miniſtrorum in tabernacula obeunda, & ritus ſacrificio- rum fuſius exponerentur. Quam vero ordinis rationem Dionyſius Ri- ckelius apud Lorinum c. l. p. 7. reddit, quaſi tertium in Pentateucho lo- cum teneat Leviticus, quia filiorum Jacob tertius fuerit Levi, ridicula plane & inepta; nee minus contorta & aliena ea eſt, quam Beda fub init. explanationir in . lI. profert: quia Geneſir iſtam ſententiam ſigni- ficat, qua dicitur: Lex Domini immaculata convertens animas. Exodus! ſapientiam præſtan, parvulif. Leviticur vero- demonſtrans præreptum Ho- mini illuminans: Numeru' vero; judicia Dei vere juſtificata: ex Pſ XIX, 8.9. quæ paulo poſt ita declarat: Quia Geneſie enunciat, omnia verbo Dei eſſe ereata, quaæ idcirco lex eſt: in illa quoque animarum converſio, id eſt, a vita ad mortem, ut Adam intelligitur: & morte ad vitam, ut Noe. Exodur ſapientiam præſtans parvulit, adimplendo quod äbrabam, Iaac & Jacob de terra repromiſſioni? Deui promiſit. Omnes enim in Dei comparatione parvuli ſunt. Leviticus autem præceptum lucidum illumi- nant, diſcernenda inter munda & immunda animalia. Numerus vero, judicia Dei vera ſunt, maxime in propbetia Balaam, in benedictionibus malediétionibut que, III. Leges autem ſacras liber iſte, Dei juſſu poſt tabernaculi exſtructio⸗ nem rogatas tradit, Ezech, XX, 25. ſtatuta non bona & judicia, per quæ vVita obtineri nequit, dictas, atque Act. XV, 10. jugo & ρνοιατιαα com- Paratas. Tædiy cumprimis lsgτααα ſive Agenda Eccleſiaſtica Veteris Teſt. hoc libro condere Moſes, & quæ circa ſacrificiorum ritus, ſacer- dotum officia, immundorum expiationem, ac univerſum cultum Levi- ticum tam publice quam privatim obeundum veniunt obſervanda, or- dine pleneque exponere conſtitutum habebat. Hinc quoque pueros Judæorum Magiſtri Seripturæ S. leckionem ab hoc præcipue, non Ge- neſeos libro, auſpicari voluerunt, quod ampliſſimus ejus in omni vita uſus eſſet. Scopum ejus Epiſt, ad Hebræos uberrime declarat, umbram rerum futurarum in Chriſto exhibendarum legem iſtam præbuiſſe do- cens, & populi ad ſacerdotium ac ſacrificium unicum Meſliæ, in pleni- tudine temporis præſtandum Zaga vαρ‿a, ut ſcite ac ſapienter Hiere- nymus Epiſt. CIil, ad Paulinum ſcribat: In Levitico ſingula ſacrificia, ime lingula — ſale he ia /er iim gem laph, l⸗ ſab vari demtion mentien Concemn Cercotin ejuegte tenentur. Mninun 1is: han elterna nogel Mentius Nis, u tcame Ttherüm Ulitas! Chriſti um ſae⸗ fum qus ſolad Mieigt a Shem N Aur tan — 8 — ernucli tere⸗ naculo, alns in Proximnum tus ſaetintch. ntateucholo⸗ eri, midicul um Beda ſub . ſoni. tentium gni 47. Lrodut? rateytufn De⸗ D 4: eXx l W, onmmit detbo anderſi, il 40 vilan, ut od Aralunn 1enuim in ei idumilumi⸗ umerut dere, neickionibr plienſtructio⸗ cis, per qus 5unri Cl ſalics Veters n rins ſcer⸗ cultum Levi- ſetvande, o⸗ noque pnend⸗ ue, ſion 6e in Onni viti rat, unbrumn rgulæ pene ſyllabæ, & veſter Aaron, & totar ordo Leviticus ſpirant cœ- c0. tim genuinam cultus rationem præſcribat, ne in 6sο νρααα pro- ſpiciat ac provocet: Deinde Novi quoque fœderis præ illo Veteri ?on 8 1 VETERIS TESTAMENTI. P. I. 103 De Leyvtti. leſtia ſacramenta. Eo itaque univerſus liber tendit, ut & Judæis, par- lapſi, fœda commacularentur idololatria; partim, & præeipue quidem, ſub vario typorum involuero Chriſtum cum merito ſuo, totumque re- demtionis myſterium ob oculos ponat: & Chriſtianis in Novi Inſtru- menti explicatione circa ea, quæ cultum Leviticum, ejusque antitypum concernunt, lucem fœneretur; tandem etiam, ut ſpirituale fſidelium ſa- cerdotium illuſtret, & officia tradat, quibus Deo ſe victimam offerre, ejusque culti totos conſecrare, & ab inquinamentis peccati abſtinere tenentur. Huc ſpectat, quod veteris eccleſiæ Doctores literam bujus libri inutilem att etiam noxiam dixerint, Kiſpolietur ſpirituali intelligen- 1 tia: hanc autem non ad virtutes tantum, quas morales vocant, & ad externa vitæ genera accommodandam, ſed ad Chriſtum cumprimis, ejusque ſacrificium & Aergea referendam eſſe, egregie monuit b. D Brentius in epiſt. nuncupat., commentario in h. I. bramiſſa. Unde inſlii- ghis, quem ad hunc diem liber præſtat, uſus haud obſcuris indiciis elu=-Utilitas, cet. Neque enim exiſtimandum eſt, antiquatum cum legibus ſuis Le- viticum eſſe, aut ad judæos tantum, eorumque antiquitates ſpectare. Va- ria enim & præclara hodienum in gentem quoque Chriftianam exinde utilitas redundat. Pryimo quippe ſpes omnis ſalutis noſtræ, ſides omnis Chriſti ſacrificio nititur, cujus indolem ,rationem ac fructus Levitico- rum ſacrificiorum deſcriptio, hoc libro luculentiſſime ſuppeditata, mi- rum quantum illuſtrat, adeo ut Apoſtolus Chriſti ſacerdotium in Epi- ſtola ad Hebræos declaraturus, nusquam non ad Leviticum cultum re- ex Levitico cumprimis illuſtranda eſt, qui Pædagogum exhibet, cujus diſciplinam evaſimus, Gal. III, 23. noctem, cujus depulſis tenebris cla- ra diei luce fruimur, Rom. XIII, 1I. 12. umbram futurorum bonorum, in cujus locum corpus ipſum & promiſſorum ſubſtantia ſucceſſit, Col. II, 17. Hebr. X, I. ut adee vix commode, quam feliciore longe ſorte Novi Teſtamenti homines præ Patribus iſtis Veteris fœderis fruamur absque hujus libri cognitione intelligere queamus. Porro etiam infi- gnem Novi T. libris Leviticus lucem affundit, ex quo, quæ Chriſtus ipſe de Sabbatho, de lepra, de conjugio; quæ Evangeliſtæ de circumciſione, de puerperio, de oblatione, de agno quoque tollente mundi peccata; quæ tandem Apoſtoli de ſacerdotio Chriſti, & de ſacrificiis Chriſtia- . norU De Leviti. 4 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS co. norum ſpiritualibus in medium proferunt, explicanda aut illuſtranda ſunt. Tandem etiam haud pauca docrinæ Chriſtianæ capita hoc libro egregie inſinuata deprehendimus, juſtificationem ſcilicet noſtram per ſanguinem Chriſti, ſacrificiis adumbratam; ſanctficationem noſtram, in purificationibus puerperarum, leproſorum, & omnis generis immundo- rum depictam; veram cultus divinirationem, in moralibus legibus com- monſtratam; ſocietatem civilem ordinemque Politicum, per forenſes latum; & quæ aliæ ſunt commonefactiones, quibus hi- leges commend ſtorica quoque Levitici nos inſtruunt, in quibus enarrandis nervoſe & ſo⸗ lide verſatur b. Eraſm. Marbachius Proæm. Comment. in b. l. IV. Ganonicam libri autoritatem, a nemine, quod ſciam, ſeorſim & data opera in dubium vocatam, auguſtum illud a Dei imperio petitum auſpicium pariter, ac crebra in Novo Teſt. allegatio confirmat. Sed & Moſi, ſacro Numinis amanuenſi, ejusdem cçonſignationem non Judæi modo, ex antiqua eccleſiæ traditione tribuunt, Joh. VIII, 5§. verum etiam Legum Ce-Chriſtus ipſe Matth. VIII, 4. Divinam vero Leviticarum legum atque io. ceremoniarum originem, non ſine reconditæ quidem eruditionis appa-= impugnata, ratu, ac omnino profane ſollicitant Joannes Maribamut Eques Aura- tus Anglus, in Canone Chronico Räg ybliaco, Ebraico, Græco, Londini pri⸗ mum in fol. An. 1672. edito, & poſtea in 4. An. 1676. Lipſiæ recuſo; & Joannei Spencerut, Theologus Cantabrigienſis, primum in Diſſertatio⸗ ne de Urim & Thammim, Cantabrigiæ An. 1669. edita;, poſtmodum in ampliſſimo de legibus Ebræorum ritualibus commentario, quem Canta- brig. in fol. An. 1685, publici juris fecit. Judæorum ritus, lege ceremo- niali præſcriptos, uterque contendit ab antiquiſſimarum gentium cultu originem traxiſſe, correctos ſolum in Hebræorum ſacris, cum ab aliis gentibus ſine emendatione uſurparentur. Neque tamen hi primi inge- nioſi erroris inventores, ſed Grotianæ tantum ſententiæ interpolatores videri poſſunt, quam r6ατο7ν eρoe profano illi ſcripturarum inter- preti præbuiſſe „ Magnus Calovius noſter Bihl. uſtr. T. I. p. 471, du- g Gratio,; dum obſervavit. Neg dubium relinquunt Grotii werba, quæ ad Levit. I, 9. ita habent: Sacrificiorum ritus aut ab Hebrais ad gentes alias vene⸗ re, aut, QV 0D CREDIBIEIVS ES T; a Spyrit & Aeyptiir ueſur- pati, correcti ſunt ab Hebraæit, & ab alii- gentibu’ ſine emendatione uſur⸗ bati. Quibus adde, quæ ad Coloſſ II, 20. haber: Nibil in ipſis ritibus erat proprium Judis, S magit a geniibus ad Judæoi per Sõ Autoritas. lin hei, Angli, pa centes e ingenti! Can ex! non pari os fuill Dientun multo m udeorun Tumn, Eta Aexandr lemum i tentte, m ex Eecret Velecrun 23, & A 4 legem gue boole Guisquarn Kwürds Theopo Cenique Kin alis inotelde E uliic⸗ Prognatan Atramque nide, exe ſeAgy lapientss uam m ſecris li Teypti Aleiplin⸗ ntigui,, ond, VETERIS TEST AMEN TI. P. J. — - De Leviti-⸗ t uſtrander dam Dei, Juam a Judæit ad gentet venerant. Iſthæc legentes veſtigia co. Ahoc o Angli, paulisper diverſo uterque tramite incedunt, ad metam tamen ten- olrum ſdrr dentes eandem. Et Marshamus quidem p. 150. edit. Lipſ. Poſtquam Marshame; hoſtram, n ingenti molimine negaſſet, Philoſophiam Platonicam aut Pythagori- . Zimmundo. Cam ex fonte Judaico derivatam fuiſſe, eaque Propter perſuaderi ſibi egibus l. non patiatur, vetuſtioribus Perſarum temporibus Græcos à Judæis edo- r ſürenet D tos fuiſſe; maxime cum ante Captivitatem Babylonicam, ſive VII. Sa- Juibis n. pientum ætatem, Græci non ſolum Philoſophiæ, ſed & rerum ſuarum, eroe b. multo magis exOticarum, incurioſi fuerint; & poſt reditum e Babylone Juudeæorum Respublica ſub Perſis adeo obſcura fuerit, ut vel nomen eo- rum, ætate Herodoti, Græcis inauditum fuerit, quippe qui non ante orim & Alexandri expeditionem Græcis primum innotuerint, & ſub Seleucidie , Kain Aemum inclaruerint; cumque porro, Joſepho lib. 1. sontra Apion fa- in tfrente, nulla Jjudæorum cum exteris conſuetudo fuerit, eo quod judæi, Urmat. ded ex decreto ſapientum, gentiles omnes pro immundis haberent, adeo, ut vel eorum contactu immunditiem contrahi crederent, ut ex Joh. XVIII, 28. & Act. X, 28, pateat; cum etiam gloriarentur Judæi Deut. KXXIII, mn pon udei Fetum etm . Egum Nne legem in hereditatem & peculium datam eſſe filiis Jacobi, miranti- tionis apper⸗ que Ptolemæo Philadelpho „»cur legum Moſaicarum nec Hiſtoricorum Eabes Aurr. quisquam nec Poëtarum meminiſſet:? ex merito reſponderit Demetrius, Londinp⸗ divinitus pœznas dediſſe quosdam, qui eas ſollicitaſſent, ſiquidem & ſie leenloj d Theopompus mente, & Theodectes viſu eam ob rem orbati ſint; cum Diſeruun denique fieri non potuerit, ut Moſaici libri Hebraico ſermone editi, Kmnodum In & in alias linguas nondum converſi, ethnicis Hebraice non callentibus guemn e iminnnoteſcerent: tantam nihilominus tamen deprehendit Philoſophiæ Græ- ege Cerein. Judaicæque congruentiam, ut Joſephus, Clemens & alij illam ex hac prognatameſſe, arbitrati fuerinr. Hinc itaque infert Marshamus p. 154. utramque Hebræorum & Græcorum diſciplinam in tertia aliqua conve- niſſe, ex qua utraque propagata ſit, camque nominatim doctrinam es- 1, gentium u 5 alii n 0 Als primi inpe Gterpolrore, ſe MEgyptiorum, Extra omnem enim controverſiam eſſe, Græcorum Murum ine. ſapientes diſcendi gratia in Egyptum profectos eſſe, atque tam ſacram l h 5 ⸗ quam moralem ſuam diſciplinam inde deduxiſſe: de Hebræis vero ex ur 1Ad. ſacris literis conſtare, diutinos fuiſſe Ægypti incolas, nec ſtatim mores el llul ene⸗ gyprtios penitus illos exuiſſe, quin aliquæ manſerint inter ipſos reliquiæ yyniru n⸗ Adlſciplinæ Æ.agyptiacæ. Unde tandem concludit: multa Moſis, leger ex Catune antiquis moribus manaſſe, & blerotque Ae yptiorum ritus Moſen SEiugat tinkuenn e, quoidam immutaſſe, quoidam pro Dndifferentibus habuiſſe, quoidam De Leviti. co. Spencere 7 100 INTRODVYCTIO AD LIBROS BIBLICOS permiſiſe, imo & juſfife. Heæc fere fſunt Marshami commenta, quæ in erudito opere exemplis demonſtrare paſſim ſatagit. Eodem vero Spencerur, ſed per ambages, tendit. Paulo altius enim in Præfat. libri 3. 5. (19. ceremoniarum ſacrarum origines repetens, ſententiam ſuam in hunc modum expenit: quosdam omnino ritus ſacros v. g. primitias DEO conſecrandi, altaria titulosque in illius honorem erigendi &c. e Patriarcharum moribus in poſterorum religionem tranſiiſſe; ſed pau- cOsS illos facilesque poſt ſecula non multa in molem immenſam excre- viſſe, qui novi mores vel e fraude ſacerdotum ethnicorum, qui fabu- lam ſuam de religione, magna varietate rituum exornarint, ut plebi gratior accederet & ſibi ipſis quæſtuoſior; vel e pruritu & laſcivia in- geniihumani, cui veterum omnium faſtidium ſtatim obrepit; aut e fu- perſtitiolο& pueriliillo dogmate, quod operoſis quibusdam ceremoniis & cultus ſui circumſtantiis, artem & elegantiam ſapientibus, Deum de- mereri liceat, originem hauſerint. Inter hæc eveniſſe, ut in Ægypto nati IHraelite Dei rerumque divinarum notitias oblivioni ſenſim trade- rent, & vix ultra lateres & allium .Æagypti jam ſapientes, ſervilique in- tenti operi, in Dominorum ſuorum mores & ingenium torti tranſirent, ritibus eorum ac ſuperſtitionibus facile ſuſceptis, id quod lib. t. cap. I. Sect. 1.p. 22. Scripturæ teſtimoniis, veterum ſuffragis & e populi moribus confirmat. Deum itaque, cum religionem in integrum reſtituere, & Iraelitas ad patrum pietatem revocare ſtatuiſſet, hanc iniiiſe rationem, ut idolorum cultu, ſub poena capitis, is interdiceret, & ritus omnes, ſidei vel moribus honeſtis adverſantes, a legis & cultus ſui corpore, tan- quam membra corrupta penitus ancputaret: ritus autem alios non pau- cos, multorum annorum & gentium uſu cohoneſtatos, quos ineptias norat eſſe tolerabiles, aut ad myſterium aliquod adumbrandum aptos, in ſacrorum numerum adoptaſſe Cum enim rudes Iraelitæ per pa- trum ſuorum veſtigia eundi cupidine toti flagrarent, & animos gen- tium (. gypti præcipue) moribus affixos gererent, modo Deus ritus antiquos omnes inhibuiſſet, in eos procul dubio & gentium ſacra im- petu & deſiderio calidiore fuſſe ruituros. Quando itaque Deo jam res eſſet cum eo rudi populo, a fuis ſeculique moribus nulla machina dimovendo; eorum ritus nonnullos paululum emendatos leni ipſum animo tuliſſe, & per ννατιαιπρνινο 1lam Iraelitas a gentium idolis & ceremoniis ſenſim & ſuaviter avocare ſtuduiſſe, quos ſtatim & cum violentia quadam avellere non potuerit. Quæ omniæ ut obtineat Spen- cerus, cerus, rert perverti lolarriel toHaͤ nihilomi buat & tioni, I CAſonen Arabicß! jam Nb ritibus ad ſerttionil tranblatis de Arca? K Ge hire te Cullie 4 . 104. geri velit Er dennwar ge tame Pe nim e cerem ſen à Dei inltitiſe Denteron culcin cio, ſ nol Ceptistt enim J nie ac 0 E. 0 Licet ve Deo rit entur 8 VETERIS TESTAMENTI. P. I. 10 D., Leriti t,uein ð cerus, rem ita aggreditur, ut Libro I. Operir fines legum ceremonialium co. ernti odem 90 pervertat, primariamque legum rituumque Moſaicorum rationem ido- 5 1eſat, En lolatriæ Iſraeliticæ inhibitionem fuiſſe evincat; ſecundariam demum in umfum n qαααναιο rerum ſpiritualium reponat, ita quidem, ut primas in ea 9 hrinits nihilominus moralibus officiis, tanquam in imagine repræſentandis tri- Genl e bpryuat, & poſtremum omnium locum aſſignet typicæ Meſſiæ adumbra- e; ſel au. tioni. Libro II. eas expendit leges Moſaicas, quibus Zabiorum ritus oc- nin exce. caſionem dederint. Zabiorum vero nomine, quod ex Maimonide & ni. Arabicis Scriptoribus ipſi innotuit, Chaldæos inprimis .gyptios et- 1, u ei iam, Nabatæos, Charanæos, Syros, aliosque Chaldæorum dogmatis & lleirin i. ritibus addictos, cenſendos eſſe arbitratur. Librum tandem III. octo diſ- ; aut e lu. ſertationibus abſolvit, quibus de ritibus e gentium moribus in legem Ctemons translatis de origine ſacrificiorum, de purificationibus, de Neomeniis, Deum ce. de Arca & Cherubim, de templo, de origine z Urim & Thummim, tin Aedo S de hirco emiſſario ex inſtituto agit. In eodem quoque luto hære- enſin naddte. re Guilielm. Cutramum, ex ipſius verbis libro I. de ſacrificiis cap 15. S. ervliqne u. X, p. 194. fere colligere licet, quanquam, ut alienam, eam referre vi- anſrenn, deri velit ſententiam. Pelimwnihi Enimvero ſomnia iſta, utcunque eruditionis ſe commendare vi- eſſerss. tnere, 4 deantur ſpecie, e quibuseunque tandemornentur pigmentis, quam lon- ſe ntionen, ge tamen a ſanorum verborum abeant forma, e Sacris literis palam eſt. itus omnes, Ereæ nimirum divinam ſacramque, non humanam, non gentilem legum I1. cpore, ⸗ ac ceremoniarum Moſaicarum originem toties evincunt, quoties Mo- osnon lul. ſen a Dei ore Pependiſſe, * ad ipſius nutum atque imperium omnia d⸗ ineptis inſtituiſſe, diſertis verbis aſſerunt. Unde univerſa legum repetitio, in ndum ept, Doeuteronomio comprehenſa, Iſraelitis facta dicitur ½ 22 ie er . —e ) juxta omnia, quæ præcepit J6 HOVA Moſi ad Mlümos eoee. Zios Iſrael, Deut. I, 3. Moſi enim quid divina totiesque repetita & in- 1o Deus iu culcata opus fuiſſet inſtitutione, quid familiariſſimo cum Deo commer - um ben in. cio, ſi non diverſos ab Egyptiis aut longo uſu inter populares ſuos re- lne Ded ln ceptis tritisque gentilium moribus, lege ſua præciperet ritus? Omnem ulla chin eenim Ægyptiorum ſapientiam accurate calluiſſe, potentemque ſermo- Ei n ne ac opere jam ante fuiſſe Moſen, Stephanus teſtatur Ad. VII, 22. entium df Licet vero hanc inſtitutionem eo pertinuiſſe dixeris, ut qui probentur rm &em Daeo ritus vel ſaltem tolerentur acretinendi ſint, qui ex adverſo impro- Prinent Sper⸗ bentur abrogandi, fidelis Dei ſervus inde hauriret; manebunt tamen & ten 0 2 iſti De Leviti. 60. :08 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS ſti a Deo tolerati, adoptati & repurgati, humani ſaltem ingenii figmen- ta, Suτ „ρHατιτς k Nlαιτων quibus cultum Deo acceptum Salvator ex- hiberi negat Matth. XV, 9. Plus enim quam Cimmerias, mentes ho- minum poſt lapſum, tenebras occupaſſe, ut in rebus ad Deum remque divinam ſpectantibus plane cœcæ, nil niſi errores gignant & amplexen- tur, Scriptura paſſim teſtatur, nec ipſi diffitentur gentiles. Hinc tam ſollicite ſapientiſſimum Numen cavit, ne humano ingenio, circa res divinas ſtatuendi, ullum relinquatur arbitrium, ulla detur facultas, ar- Giſſime quæ ad cultum ſuum pertinebant circumſeribens, ut eis vel ad- dere quippiam vel demere velle, ſacrilegium habeatur, Deut. IV, 2. XII, 32. Prov. XXX, 6. & pari paſſa cum idololatria ambulet, Num. XV, 39. Deut. XVII 3. Jer. XIX, y. Quid? quod Diabolum ipſum prima- rium tot ceremoniarum (inter gentes quidem, quarum ritus Deus in ſa⸗ crorum ſuorum numerum adoptarit,) magiſtrum extitiſſe, ſignatis ver- bis p 120. fateatur Spencerus? An vero absque ſummæ impietatis, imo blasphemiæ nota dici poſſit, Deum toleraſſe, approbaſſe & juſſifle ri- rus in cultum ſuum adhibendos, qui a Diabole, Dei cultusque ejus oſore, ad omnem pietatis veræque zοορο ποαο eliminationem excogi⸗- tati, adeoque ex orco ortum traxere? an hæc Chriſtiano homine, ne dicam Theologo, vox digna ſit? judicent quotquot ullo adhuc pietatis ſenſu tanguntur. Hinc ſcilicet Spenceriani illi floſculi enaſcuntur, qui- bus Deum ritus multorum annorum & gentium uſu coboneſlatos, q1 INZPT'IAS norat eſſe T0OLERABILES, in ſacrorum ſuorum numerum adoptaſſe, belle nimirum & ſcite rhetoricatur. Sed quid mul- tis? Sane Deus ipſe Levitici cultus ceremonias ab Ægyptiorum cætera- rumque gentium quarumcunque ritibus longo diſcriminat intervallo cum Moſen in hanc ſententiam affari populum jubet: Ego Jebova Deus veſter: E“ da-D ee e e. rn ſe- cundum opus terræ Ag ybti, in qua abitaſti, (quale demum cunque iſtud fuerit) ne feceritir, DHNN r ee hn N rP en n men e ſecundum opur terra Canaan, in quam ego vors introducturus ſum, ne ſaciatir, & in ſtatutir eo- rum ne àmbuletir. Judicia mea (non .Ægyptiorum, non Cananæorum) facite & ſtatuta mea obſervate, ut ambuletir in eir. Ego Jebova veſter Lev. XVIII, 2. 3. Ubi diſertis verbis peregrinos ritus ſine diſcrimine oemnes prohibet, ſuaque illis ſtatuta & placita opponit, quæ nihil cum . Uli⸗ „ — — Us commme UIl 2. ſga. vor exyeli Immi aflen/ rum, G lu Aetit, ulſe M0h00 ro. (is tam ſevere merum ad- tentie ſur 1. Cay: l uſitatos in II. human Deut. G.; trocinentu cuiſiut Nii invocaveri, lia, ſcutle⸗ ſturnta &, Cothwahun Ppotiusab ſtincha? ( in las lee poynloelar inſitutz vel afinie tioneherj ſtare Potr fuiſſent. eum verd⸗ ditite 9 guanam tuit, culti ſanigne, la mſcun deiſtin VETERIS TESTAMEN TI. P. I. ””MB nüſgnen. ilis commercii, nullam ſimilitudinem habeant. Et adhuc clarius Deut. co. reriti Alrator e. KXlI, 2. ſqq. Perdendo perdetis omnia loca, ubiſerviverunt gentet, quas wentes ho. vos expellitis, diis eoum: ſuper montibur excelſie, & ſuper collibur, & ſub im renne omni arbore viridi, & deſtruetit altaria erum, fràngelirque ſtatuas eo- anpleren. rvum, & lucos eorum comburetis igne, & ſeulptilia Deorum eorum ſucei- Hine iin detit, at perdatir nomen eorum de loco boc: NON FACIETIS E0 circn fes MOD 0 (quo nempe gentes Diis ſuis fecerunt) 75KOUVA Deo ve- oultas, at⸗ Kro. Quis hinc induci ſe patiatur, ut credat, gentiles iſtos ritus, quibus teis vll. tam ſevere interdixit Deus, ipſum nihilominus in ſacrorum ſuorum nu- . W,2. N, merum adoptaſſe aut toleraſſe? Sed videamus nunc, quibus fidem ſen- aicata, Nun. W, tentiæ ſuæ facere conetur argumentis Spencerus. Id enim Lib. II11. Diſ. tum primt. I. Cape I. 9“ (27¼. Operam dat, ut Deum ritus aliquos inter gentes olim Deus inli. uſitatos in legem cultumque ſuum transtuliſſe, ſect, I. divinis, ſectione ſgnets et. II. humanis teſtimoniis demonſtret. Ubi quidem primo ad Moſaiĩca I. zents ing Deut. 16, 7, 5. verba ſe recipit, quæ tantum abeſt, utſententiæ ejus pa- aciſe n. trocinentur, ut potius contra ipfum militent: Quæ gens eſt ita magna, bene eſs cuiſint Dii propinqui, ſieut eſt Jebova Deur noſter in cundtir, pro quibu: en eco. invocaverimus eum. Et quæ eſt geni ita magna, cui ſint ſtatuta α judi- dotbine, he cia, ſicut lex iſta, quam ego coram vobi⸗ 4do bodie? Numne verbis iſtis hue ients ſtatura & judicia Ifraelitis eſie cum gentium & gyptiorum placitis Untat, qui⸗ communia, vel ex gentilium derivata ſacris, Moſes Perhibet? Anne vero ſuu, hun potius ab omnium gentium ſanclionibus & ritibus longo intervallo di- ſunin ſtincta? Quæ conſequentia illa eſt, quam Spencerus nectit? Moſe: boc 4 9 gti inbl⸗ in loco legem & conditionem Hebraorum cum gentilium confert: at rudi Vn ceterd- pozulo elare conſtareæ vix potuit, quantum ipſorum legir & ritu: gentiunm un Mo inſtituta ſanctitate & excellentia ſuperarent, nifi inter utraque ſimilitudo 1 “ vel aſinitar aliqua generalis intercederet. Longe validiori argumenta- s tone hæe inverterim, & rudi populo de legum ſuarum prærogativa con- ee⸗ . ſtare potuiſſe negaverim, ſi ſimiles vel affines ritus inter gentes in uſu onqueilun fuuiſſent. Unde depravatio rectius, quam textus explicatio cenſenda eſt, 112 acum verba ita ræga ραανιο Si gentium exterarum inſtituta recolitir, gur dA dicite o boni, qui ritus exterss affecétu ſtudioque maximo proſequimini, 1, atuni/ N.ℳ.% qiuaænam ea natio ſit, quæ ritibus ea puritate, gravitate, ſplendore conſpi- untotu) cuir, cultus ſacri munia celebrare ſolet? Neque enim vulgari illa rituum bms beſe farragine, quibur gentium ignorantia & ſuperſtitio tot ridicula &σ impu- e Glctimine ra miſcuerunt, Deo O. M. cultum exbibemur; ſed ritibus mendati, & e nihil Z Dei ſapienti ſimi limam paſſie, qui kenn in gentium ſacris integri & S⸗ 3 lla — 110 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De Leviti- — — 60. ulla correctione retinentur. Ubi vero emendationis hujus in Moſaicis i1 derivati verbis vel vola comparet vel veſtigium? Nec ſane de qualitate ſaltem um ubig rituum, verum de ſubſtantia potius, qua à gentium di fferant inſtitutis, ebitrio hui ies d untLevit e ſibi en ideum ex nt, plane mOrigine cceptiva 00 Longe e Omnibus & s teſtari n fuilet nie Keuuderee (iorum e .Aylßolar’ Il, mili nimirum 1 Kmamiketd Benthem. de legiu, ipſi ſermo eſt. Sed pergamus ad reliqua. Secundum ſententiæ ſuæ ſa- crum fſubſternit ex Pauli verbis Act. XIII, I5. ubi de Itraelitis agens Deur, inquit, per XLe annoi rorMöρνοαρυ morer eorum toleravit in de- ſerto? ubi per moret, quos Deus tulit, intelligendæ Spencero videntur con- ſuetudines aliquæ, pueriler magis quam profanæ, quarum nonnullar ad tempus ſaſtinuit, alias autem in Jacrorum ſuerum claſſem tranſtulit. Un- de autem probabit, ritus ſacros & religioſos potius, quam vitæ ipſo rum ad honeſtatem vel flagitia compoſitionem, per mores deſignari! Cum reoορπ nρεααο à bonæ notæ Scriptoribus non ad ſaera facientium ritus, ſed hominum in communi vita nævos & vitia referatur. Unde longe diverſus a Spenceri ſommio verborum ſenſus eſt, quem b. D. Dan. Arcularii Comment. in b. I. p. 455: quam meis verbis reddere malo: Ter- tium beneficium (hic exponitur) ſumma Dei in tolerandis populi Bujus Yeleribur lenitaz &i indulgentia plui quam palerna, quc quidem legenti Moyſir biſtoriam facile patebit. Cum enim ſæpiſſime nune in Deum, nune in miniſtrum ejus Moyſin graviſime delinquerent, ac broinde digni eſſent, qui ad internecionem delerentur, Dominu: illis clementer pepercit. ac quamvii rebeller nonnullos ex ipſir puniret, populum tamen ipſum con: ſervavit, ut promiſionem de Meſſia, patribur illorum factam aliquande præſtaret. Conf. Pſ. LXXVIII, 38. 39, Ezech. XX, I7. Cæterum legi ad h. I. omnino meretur vir doctiſſimus Thom. Gatakerus Adverſarior. Mi- 3. ſcellan. Poſtbumorum cap. 41. Opp. T. I. p. 556. Tertium ipſi argumen- tum illa loca præbent, quibus Deus de præcipuæ notæ ritibus & inſti- tutis agens, vocibus permittentem & dirigentem potius, quam præci- pientem & adhortantem ſonantibus utatur: e. gr. Exod. KX, 25. St al⸗ 2. 4 nde etian Gus non tare lapideum facere velis mibi, non ædificubis e ſectis lapidibus: Lev. I, 2. Urs he Si quii e xobis obtulerit oblationem Domino, oſferetis de becoribu: &. “ Ne Num. VI, I. Si quitpiam voverit votum ad ſeparandum ſe Domino, ſe ⸗ vino &. Cum etiam tabernaculum nondum ſtrueretur, Deus verbis cum dn ſpecie quidem præceptivis, revera autem permiſſivis tantum utebatur, DM Exod. XNXNXV, 5. Hinc Deus ipſe, de Judaici cultus ceremoniis agens, I 6on aperte profitetur Jeſ. I, I2. ea omnia ſe de manibur eorum minime lern requiſiviſſe: nempe quod ritus illi permiſi potiur fuerint, quam præcepti nn eu & aſeculi conſuetndine magir quam Dei voluntate & intentione prima- 1 . l 76 — . . 1 1n Molnicis Aituteſclem Anr inſtimnis, entir ſue l. kneliis agens erwwit iu de. vilenturc. nonnullar 4d ſulie. Un. amn Vite inl. er Ceſignatil ta facientiuin ar. Undde mb.D. Den. emalo: Ter- pepuli hl⸗ ilen kgeuti ne in Deum, Mroine dgni enter ehefcif⸗ en igſum : m aligiunt erum egi 40 rharior. ,Mi. 6 argummen- guum preci⸗ .. Kal ur: Ler li etorlkul 9 6 Donint 14 Deus verbis aumn utebatur, nonis gels un minint Nun oI one rink tione 1 VETERIS TESTAMENTIL. P. lJ. cum ubique Deus præcipiat, nec ullibi, ut locis ſupra citatis vidimus, diunt Levitica illa inſtituta. Et ut eamus per exempla, c. I. Ex. XX. al- tare ſibi exſtrui v. 24. dilerte juſſerat; nunc modum determinart, ſi la- pideum exſtruendum ſit, cujusmodi illud ſit fururum, adeoque impe- rat, plane non populi arbitrio permittit. Ita Lev. I, 2. de ſacrificio- rum origine plane non agitur, ſed de materia & modo, ubi rurſus præ- ceptiva occurrunt, non permiſſiva vocabula, ut inſpectio textus docet. Laonge enim majorem ferebat ætatem ſacrificiorum religio, Patriarchis omnibus & jam Habeli frequentata, Gen. IV. quem fide obtuliſſe Pau- Ius teſtari non potuiſſer, ni fides ipſius diſerto Dei mandato & verbo fuiſſet nixa, per Rom. X, 14. Nequicquam vero vim hujus argumen- ti eludere conatur Spencerus Lib. Iil. diſ. 2. quæ eſt de origine ſacrifi- ciorum cap. 4. ſect. 2. y. 671. cum ſacrißcii abelir acceptationem, quam Apoſtolur ſidei ejur adſeribit, Deum Gen. tE., 7. §. Jobannem I. Ep. III, I2. illiur bonæ vitæ, boc eſt, ſidei operibus probatæ, tribuere dicit. Ita nimirum Theologus ille fidem in bonam vitam & opera transformat, .—— .. „ . . . 1 & manifeſte teſtatur, nullam ſibi injuriam fieri, cum Leidekkerus (ap. Benthem. Holluͤnd Kirch⸗und Schulen⸗Stast P. II. y 467. ſq.) boc de legibur Ebræorum univerſum oput in gratiam Socinianorum conſeri- ptum arbitratur. Si enim hoc non eſt, neſcio quid fit Socinizare; ut ex collatione patet Socin. F. ! V. de ſervat. Chriſto c. XI. XII ut & Iract. deſhide & opertbu! p. 60. I22¾. & 12 5. Sed ad inſtitutum redeamus. Vota illa Num V’, 1. &c. nuncupandi libera quidem unicuique poteſtas erat, unde etiam voluntaria dicuntur; at nuncupata exſolvendi ratio & mo- dus non arbitrio cujusvis permittitur, ſed certa circumſeribitur lege, ut gratis hoc etiam exemplum allegetur. Tabernaculi porro ſtructura annon diſertis verbis Exod. e. XXV. toto, maxime v. 9. 40. præcipitur? Eum enim in finem Moſes denuo ad Deum in montem vocatus, novam cum ipſo quadrageſimam exegit, ut hæc ipſa de condendo tabernacu- lo Numinis juſſa capeſſeret. Apud Jeſaium denique c. l, 12. minime Judaicum cultum, ſed judæorum vitia, manuumque impuritatem v. iF. 16. Deus exagitat, a qua ſi ſe mundaverint, cultum ſe non repudiatu- rum, „ 18. pollicetur. Uitimun, ſententiæ ſuæ præſidium in verbis Apoſtoli quærit, quibus Judæi r7αsαρια εαοαπhαα1 νανNα Gal. arbitrio humano in re ſacra quicquam definire permittat. Hinc to- ties QW OSELO R, H ſtatuta, præcepta & judicia ſua ipſi au- 11 —— — . 2 . — De Leviti⸗ via derivati. Sed fucum profecto facit, & ludit in re ſeria Spencerus, co. — 160⁸S INTRODVCTIO AD LIBROS adn = 3, dicuntur. Magnus hic ipſi Apollo rorid⸗ ne nk m⸗ Gal. Wer. mundi ritus intelligit, qui Judæis c re ea uſurpantium par-= ment⸗ MVND Iquidem Eiementa⸗ ſolichs ad h, I. refellit Ca- munes, & rotii errores fuſe 4 Verum Grotii non quod lex terrena te, vocantur. . r mundi elementa, 47 di „. iinter alia: Vocantu leſtiz, ut gloſſa ordi= lovius, ubi nißyi vel tranſitoria, ut mundus, non ge 2 e 4. l s par rantten oenm ec quod bominibur mundo & * * undo communia, varii alet gliu⸗ cenſet: aut quod Judaæii u=n a oroge⸗ G rata ſiut, 1 ais a totum Vet. Teſamenti Neoadun gi deditos: ſed iit Grotius, ſiri Apoſtolur, non adimpios nont, MyXDANA, un- Doniun⸗ TX¹ 14 N N EK 41, 6 1 Nen . . didit ⸗ 2 en 41. aͤuſſerliche Satzungen reddidit. N. ler, utpote ſacrifi. de b. Lutherut N SI B1LIBVS agunt leger cer emonia hneln ikuitiet cisle 8 4 h. l. p. 151. Patres . . res tracta⸗ b- D. cl eletze t⸗ huatur hi goe , 7* 435 T EX- mus gravi Rmsi 4 7 d 11§ Leviticit awer Mnc-. aulo ali TEXKNS (. Moſaica D. Seb. Schmidius Comm. erihe univerſa lege Moſa ibus ſuperſtructum Grotio⸗ explicat de un Ruunt ergo fulcra, quibus e dubium am- 5y6. qui viderur nn commentum r a rencur illum Va- Marchamdr 8 ſam fere Ethnicorum Theologiam, ſolennibus proma- Phusec, Mol ejusque ſeriptis & popul nenne lolatri⸗ origine 6 rium, ex Moſe Voſſius in ampliſſimis illis de dolo r. IO. Voflius 1 . anquam negare non naſſe, quod Ger. ) lis demonſtratum dedit: & que 1 8 ais Pregreſ Panos en Loypriorumn wonthera dine moribu . zunte E0 lcent e e dem ege "apur XXIIl. abunde facit, e nulla . i fidem Ezech, saput AXIII ſum relatum fuiſſe, nu ſe, cujus rei . ſ. grorumque ejus cenſu ii in (an & in legum ſacroru . cum Hebræis gyptii in ſa⸗ probatum, one poteſt. Quæ demume is ad Egyptios, quam demonftrari raro lto ea rectius ab Hebræis ad agyl Auan . bent, multo ſolide evicit in cris communhabe creduntur, ut Hermann. Witſius HH Wes Lerls, bere ex inſtituto Marshami ſententiæ oppoſito, g ptiaci!, opere lane e admirandam plane ol. magnam atque admir He- it rto, cujus Libr . tios atque eruditione leiene religionis negotio veteres inter H eſtan⸗ convemient II. rationes examinat, quibus in bræorum cet: L. Il. rati ontibus Hebræorun bræos e enkn Patron, ut ex SS 4 D ngulis , mr ee! ulos derivatos eſſe cgredant: L. I. fuam de img ue rivVUH N9 plerosqu Aραασ on ſul pencrunn Ben., Car eandem ſj eige verſin b, 1,5, 274) ſervanit, ſme hni r, . urifcin aguni 4 umc. h imitamen mumn pert Lbeol.e llat, guu giam pre de⸗ Viticip⸗ nime Pen Verbis en Hebrei maximni Potuerin etiamad fumele rangui liu: ſi Proptere ißitut 10 N. ket Kente en un Col , —,— 605 uiet ele⸗ eran con. Dantium er⸗ 1. refellit r Alex terreau t gloſatorti⸗ tiſinuen . 4o connuntd, d berelet , Aaditet: OANA, A. ,6IIDR. utpole ſieniſ. theßnilluſtn ins o l. net rullt 65 6 E Piulo alter mn. ad b. l. dum Crot. Gubiumm An. qne ilun d ibus proln- nibus plol 4 e origite O N negare nd Vum traN . tmen DDO fiiſe, nuli Peybrüiin ſir ros, un ide evict s46 10, Slumm andam plioe ugne e gos ſe teſtan⸗ Hebrrorlli ſogols Tl A. “ — — l VETERIS TESTAMENTI. P. I. 13 aeigi ſuperaddit. Univerſam ſententie hujus refutationem in com- . . .⸗ . pendium velut redegit, & XII. argumentis incluſit b. Patruus meus, Joh- Ben. Carpzovius, in diſſert. de Vacca rufa P. Il. Cap. 5. g. 21. p. 15. qui eauandem jam in notis ad Scbickardi Jus Regium Cap. I. theor, 2. p. 44, ſa. attigerat. Cæterum dudum ante, quam iſthæc moveretur contro- verſia, b. Joh. Conrad. Dietericus Antiquit. Biblicar. V. T ad Deut. UIl, 3. p. 274 ſq. ubi in origines idololatriæ inquirit, hoc ipſum erudite ob- ſervavit, quicqiuid in Judæorum, inquiens, erat inſtitutie, id tanquam ſimiæ primum Aggptii, deinde ab hie Græci & Romani mutuäti viden- tur. - - Kanogn5Xiâοâ li uhibi in paganorum doctrina, profelto in ritibur ſacriſiciorum, poteſt qæ Oesντν obſervari. Quicquid bic ſimile babent De Levisi- co. pagani, debitorer ſunt Judæorum; Unde Auguſtinus I. XEII. contra Fau- Ium c. I7. religioſa ſacramentorum prædicamenta kbræorum ſacrilega imitamenta Paganit fuiſſe ſcribit. Quanquam iſtud jam ante Spence- rum perneget Sam. Parkerus itidem Anglus, qui lib. It. tentam l'hyſ. Tbeol. cil., b. 1öl. qq. omnem movet lapidem, ut vana eſſe omnia oſten- dat, quæ eruditi e veri Dei cultu in gentilium translata fuiſie Theolo- giam produnt, “ . VI. Sed iſta de legum ceremonialium, quæ tantum non utramque Le- vitici paginam faciunt, origine: Ufum porro & ſcopum earundem pes- maizmaex parte ab univerſu ſocietate, non aulem ab unoqubque exerceri potuerint, certum eſt. cas ad legem divinam non pertinere, adeoque nec etiam ad beatitudinem & virtutem aliquid facere; ſed eas ſolum Hebræo- ram elebtionem, h. e. ſolum corporis temporaneam ſelicitatem 8& imperii tranquillitatem veſpieere, proptereaque non niſi ſtante eorum imperio, zl- liui uſus eße potuiſe. Si eæ igitur in V. T. ad legem Dei referantur, id propterea tantum fuit, quia ex revelatione vel x ſundamentir revelatise inſtitutæ fuzrunt, Quibus deliramentis ut aliquem obducat colorem, ad Jeſ. I, 10. & Pſ. XI., 7. 9. provocat, ubi omnia ſacriſiciorum gene- ra & feſta omnia a lege ſecludantur. Verum largiamur licet, non niſi vindicatur, ſtante Judæorum imperio integrum fuilie ceremoniarum uſum, ſiqui- dem umbras iſtas adventanti locum dare corpori & cedere oportuerit, Col. II, 17. Hebr. X, I. monſtrum tamen non unum reliqua Spinozæ P com- Legum eae rundem . 5—ſcopus ſime pervertit Spinoza. Sententiam ſuam Tract. I beol. Pol. c. V. p. 5ſ. his uſus a Spi- verbis exponit: Cum Ceremoniæ, eæ ſaltem, quæ Gabentur in Vet. Teſt. noza per- Hebræis tantum inſtitutæ, && eorum imperio ita accommodatæ fuerint, ut ven, itur. . X — 114 IN TRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS . — De Leyiti- – — – = = = s.. commenta alunt. Ad legem enim divinam Leviticæ ceremoniarum 1. conſtitutiones omnino pertinent; non moralem quidem, quæ omnes 4 Tei plane homines obligat, ſed poſitivam tamen, præſcriptam a Deo cum wno men vi obligandi Hebræos ad obſequium fub pœna mortis, quæ legis pro- ſecnn, prie dictæ indoles eſt ac natura. Hinc, quod ſupra §. præc. jam obſer- Drim po vatum eſt, præcepta, ſtatuta, 6 juditia Dei in Scriptura audiunt, non ſa⸗ „ cum ! ne ideo tantum, quod vult Spinoza, quia ex revelatione vel e funda- 2. M. mentis revelatis inſtitutæ ſuerunt, quo pacto omne revelatum, & ſic ipſum niit Ihri quoque Evangelium, ad legem Dei referendum fuerit, quod abſurdum; oa ſed quod & iſtæ voluntas legislatoris promulgata, præcipiens ſint & .l.. obligans. Legem vero divinam ſi fatalem in exiſtendo & agendo ne- 1dionbu ceſſitatem dicat Spinoza, ut ex cap. ejus præc. IV. intricatiſſime qui- loriolik dem propoſito colligere eſt, tum ad hanc talem pertinere legem cere- Oblarani moniasipſi negamus, iſtam vero legis deſcriptionem, ceu ſpuriam du- k. lkee 2, dumque in Stoicis exploſam, eadem opera repudiantes, Nec ullum PyI l ipſi in allegatis dictis præſidium eſt, quæ quippe non omnem facrĩficio- Lelit tn rum & ceremoniarum uſum, ſed profanum ſaltem hypocritarum abu Wgurtti ſum e medio tollunt & damnant. Porro quoque ſani nihil in eo eſt, moidlit quod ceremonias iſtas ad beatitudinem & virtutem quicquam facere nls ute negat. Virtutis enim & beatitudinis licet partes, actus aut cauſæ non ſint; ſunt tamen adminicula divinitus peculialiter inſtituta, pars ordi- NMNLE nis, & via, per quam ad virtutum & obecdhientiæ exercitium, tum & l. delae 3. beatitudinis conſecutionem perveniebatur. Demum vero aperte fal ͤ ſum eſt, quod ceremonias Leviticas, ſolam corpovir temporaneam felici- .) tatem & imperii tranquillitatem reſpexiſſe contendit:. Leges enim illæ pleræque, præſertim quæ ſunt de ſacrificiis, adumbrabant ſacriſicium Chriſti, in ara crucis pro nobis immolandum, ejusque beneficia ſpiri- tualia fide acceptanda, atque adeo felicitatem animæ, conſtitutam in 6 remiſſione peccatorum & vita æterna; non quidem vi ceremoniarum, ſed vi ſacrificii Chriſti, quod adumbrabant, fide apprehenſi, adipiſcen- da, ut commode monet D. Muſæus Diſſert,. contra Spinoſæ traétatum 1 t Theol. PEolit. H. 77. p. 66. & fuſius alibi a Theologis docetur. Iſta er- D go temporalia commoda, quæ obedientibus legi divinæ promittehban- . tur, umbræ & cortices erant ſpiritualium bonorum, & vita facienti pro- de miſſa, Lev. XVIII, §. vel ipſo Chriſto interprete dαοος terna eſt, Luc. ce X, 25. 28. Ut cætera nunc prætermittam, quæ non faciunt ad inſti- 4 eutum. 4 VII. Tem- emoniarum GGe Ommnes 1Deo cum legis do. jam obler. Unt, non ſa- exr ſunda- Kſcihfiim — ablurdum; jens fint & gendlo ne⸗ ffime i. gemn cere⸗ purian dn. Nee ulum n ferficio⸗ tarum abu- in eo elt, nam facere cauſe non pars Orr Im, tum 8 cperte fil. gcun Aici- 8erutn e ſacrificium etcu hiri Citutann in tmonmiarumm, alipilcen⸗ wallatun 2 Eta el⸗ mitrehan⸗ centipto. 44 ek, Lic⸗ nt 10 iſti⸗ 6.Ten. VETERIS TESTAMENTI. P. I. 1I5 . . — — — De Leviti- VII. co. Temporum ratio, nullis circa hunc librum difficultatibus involuta, Chrono- uno menſe abſolvitur, a tabernaculo die 1I. menſis primi, anni egreſſus lots. ſecundi, erecto, ad menſem usque ſecundum ejusdem anni, cujus die primo populus numerari juſſus eſt, quod ex collatione Exod. XL, 1. 33. cum Num. I, I. patet. Incidit ille menſis a d. 21. April. Juliani ad d. 21. Maji, Anni O. C. 2 1 4. Quod fupereſt, tripartita plerisque ar- Partitie. riſit libri partitio, alio tamen aliis nomine & titulo inſignita. Pelar- 0 & Walthero pars I. agit de rebus iacris, ritu nimirum ſacrificiorum, c. I-VII. II. de perſonis ſacerdotio fungentibus, c. VIII-XV. III. de actionibus partim neceſſariis, partim voluntariis, c. XVI -XXVII. Ca- lovio I. de ſacrificiis, II. de Sacerdotibus & Levitis, III. de temporibus oblationi deſtinatis c. 23- fin. inſcribitur. Heideggerus Enchir. p. 3J. P. I. leges circa ſacrificia c. 1-7. P. II. leges circa ſacerdotes c. 8-10. P. III. leges circa fideles quosvis c. II-fin. verſari cenſet. Eodem in- cedit tramite Franç. Burmannus P. I. de ſacrificiis c. 127. P. II. de in- auguratione Aaronis & filiorum c. 7- II. P. III. de variis legibus cere- monialibus c. II- fin. agere tradens. Nos b. Calovio calculum adjici- mus, ut ex ſubjecta tabella patebit. Tabulas V III. Synoptica, Agit Leviticus l. de ſacrificiis, eorumque . =G I. ſpeciebus variis, cum alia ſint ſacrificia ℳ) voluntaria, ſponte oblata; eaque rurſus vel Nb holocauſtum, de quo c. I. HrSY, Mincha I. ſacrificium cibarium c. 2. O O pacifica l. euchariſtica c. 3. ⁸6) neceſſaria, eaque . ſacrif. Nπ pro peccato per errorem c. 4. ſacrif. Nà pro reatu c. 5, 2. ritibus in oblatione obſervandis, ubi ℳ) ritus holocauſti, Minchæ & pro peccato c. 6. ) ritus ſacrificii pro reatu & pacificorum c. 7. II. de Saeerdotibus, eorumque 1I. conſtitutione; ubi ſacerdotii 2) inauguratio. c. 8, 9. 6+D) per contemtorum, Nadabi & Abihu pornam glorificatio c. 10. — —— — De Leriui- Ir6 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS co. 2. purificationibus in mundis peractis, ubi præmiſſo mundorum 1onſpiciun & immundorum animalium diſcrimine c. II, I-42. tradi. tone a tur purificatio uret, Run a) immundorum per attactum c. II, 45 fin. 2ð Prmentinlet 8) puerperæ c. 12. L Htnul, Ruhu )) leproſi c. 13. 14. tundem R. 3) ſeminiflui & profluvium patientis c. 15. 7 Iuchus Ben 3. functione ſolenni, die expiat onis obeundæ c. 16. . Aiin fol A 4. judicio ferendo circa = 1 . inſertiſfunt, a) gradus agnationis & inceſtum c. 18. ,B Sðèð Verulitee β) varias & miſcellas leges obſervandas c. 19 vduſ 7„7) peœnas prævaricatorum c, 20. Aunlihnier 5. incontaminata qualitate & requifitis c. 21. 222. =ðZU III. de temporibus ſacris, quæ dicata ſunt . Perantiqum 1. Sabbatho & Feſtis c. 23. ðð mjorem t 2. apparatui tabernaculi (circa lucernam, panes propoſitionis &c.) mre 1 4 L Allin i — c. 24. 3. anno Sabbathico & Jubilæo c. 25. cum appendice promiſſionum & Ee ſindifi as 11 . iibns ſae Csm IX. : 103. el 2. o. E Patribus, præter ſupra in Pentateuchum laudatos, ad explicatio- uetisinfo Patraum, Nem Levitici operam contulerunt ORIGENES cujus exiguum ex compoluit homil. 2. fragmentum Huetius edit. ſuæ p. 20. Græce exhibet, Latinæ ve-. Lamnirir r0O homiliarum NXVI. verfiones non ab Hieronymo, quod Sixtus Sen. ſrl ln 6 vult, ſed a Ruffino adornatæ T. I. Opp Lat. leguntur, ita tamen ab in- r, dy terprete (quod nec ipſe diffitetur in peroratione ſubjecta interpretatioo Anmnuod. ni Commentariorum Origenis in Ep. ad Roman.) interpolatæ, auctæ, El immutatæ, ur quid genuino earum parenti, quidve interpreti acceptum Norum ſt ferendum, difficile perquam fit judicare. Easdem vero Cyrillo Ale- PRANZ xandrino a nonnullis tributas, dubium reddidiſie Bellarminum lib. IV. ndte enn de verbo Dei c. II. Origenisne, an cujusdam alterius eſſe crederet, eru- Kecltu dite obſervat Gerhardus Conf. Cath. Wib. I E. II. c. 2. . 629. PRO- (oNS COPIVS, de quo ad Exod. dittum: HESYCHIVS porro, qui K ciizhecl ISICHIVS audit, Presbyter Jeroſomlymitanus, cujus libri VII expla- s u. nationir in Levit. ad Eutychianum Diaconum An 1527. Baſileæ impres- Lyclir ſi ſeorſim prodierunt, tum etiam T. XII. Biblioth. PP. Max, ſ, . inſerti eontigt eonſpi⸗ pll poenarum legalium c. 26. 4. votis & decimis c. 27. — 0⁵ — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 117 De Leviti- mnIndori conſpiciuntur, incerti tamen & autoris & ævi, ut ex ſententiarum col- co. a. trd. latione ac cenſura ap. Phil. Labbeum de ſeriptor. Eccleſ. T. I. p. 6z3. ſq. ap- )Nparet; Rabano tamen Mauro adeo adamati & excerpti, at Lorino Com- ment. in Lev. p. . judice, ſi aliquæ gloſſæ inveniantur in Gunc librum cum uiulo Rabani, Heſycbii tenſendæ ſint us autorit, Rabani ut ſectatorir: ac andem RADVLPHVS FLAVIACENSIS aut Flaicenſis, Mo- nachus Benedictin. cujus in Leviticum commentarior. libri XX. Marpur- Zij in fol. An. 1556. excuſi, deinceps Biblioth. PP. Max. T. XVII. g 47. inſerti ſunt, quibur ex Sixti elogio 1. IV. Biblioth. S. p. 370. ita diſerte, pie, & erudite omnia bujus libri myſieria tam ſecundum biſtoricum, quam ſe- cundum ſyiritualem ſenſum explicavit, ut in comparatione ejus cæteri ejut-= dem libri expoſitores minime expofuiſſe videantur. In Judæorum ſcriniis & N ρα N ſeu Commentarius in Levit. qudeoram perantiquus, Venetiis in fol. An. I546. impreſſus deprehenditur: quo majorem tamen adhuc fert ætatem &ε% Sipbra, commentarius incer- ſüomms &e.) to autore circa An. C. 130. ut perhibetur, conſcriptus. In Siphte Je- ſehenim fol. 56. n. 41. a. aliis ad Raf, qui diſeipulus R. Chajæ & R. Ju- miftonun dæ ſandi fuit, aliis ad R. Jehudam filium Elai autorem refertur. Idem alias D D Lex ſacerdotum vulgo audit, quia de ritibus & ju- tibus ſacerdotum ex Levitico, qui ipſe pariter in tract, ſanbedrin ſol. 103. eol 2. hoc nomine venit, ex inſtituto agit. Impreſſus proſtat Ve- lenßlet. netiis in fol. An. 1550. Prolixam in hunc librum Siphra expoſitionem iguum er eompoſuit R. Aharon ben Chajim „ quam N ſ2 ſacrißicium Iamnrve- Aharoni: inſcripſit, Venetiis editam, de qua vide rurſus dipie Jeſebeen. Gums Gen. Jol. 65. 2. 63. a. Commendantur etiam homiliæ in Leviticum R. Jehu- wen in dæ, Bep d kiber vitæ inſcriptæ, & Cracoviæ impreſſæ in 4. telpletti⸗ Ann 1628. .: 1 tr, AAe, E Lutheranæ eccleſiæ Doctoribus, ut Brentii, GChytræi, Pelargi, Lutherans accehtun aliorumque taceam ſupra commendatos labores, b. WOLFGANG. Tam: Gil ae TFFRANZIVS prælectionibus Academicis Leviticum egregie & ſuc- n I. cincte explanavit, ex quibus dein Comentarius enatus eſt, Witteber- M cru. gæ editus in 4. An. I615. & An. 1654. 1696. recuſus. Tum etiam PAVL. een CONSTANTIN. PHRYGIO commentario eundem enarravit, 1 qui adjecta ejus in I. Ep. ad Timoth. explicatione, Baſileæ in 8. impres- R ng gui fus eſt An. 1543. & 7596 His ERASMUM SARCERIVM Heideggerus in Ne Enchir. addit, cujus tamen in Leviticum lucubrationes videre nondum ler ine sontigit. Refer quoque huc VALER. HLRBERGERI Magnalium Bes ile Inter ſ lſ⸗ P. gll. P 3 Inter De Levici. 1 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS to. — Inter Pontificios NI COL. TRIVETVS Anglus, Ord. Domi- Fontifcio- nic. ejusque conventus Londin. Prior, circa An. 132 8. clarus, Poſtillam vem: in Leviticum compoſuiſſe fertur, de qua tamen non conſtat, typis an unquam fuerit exſcripta. Cui jungere licet RV PERTVM ROSE- VM Anglum, Poſtillæ Schoelaſticeæ autorem, Potiori jure IOHANN. LORINVM hic nominamus, S, J. Theol. cujus ampliſſimus in Levit. Commentarius Anrwerpiæ in fol. An. 1620. recuſus, autoris induſtriam rerum ubertate, probat. PET'R. SERRANVS quoque Complu- tenſis eccleſiæ Canonicus, ex'Commentario in h. l. Antwerpiæ in fol. An. 1572. edito inclaruit. HO MEÆE WALDENSISAngli, Car- melitæ in plurimos Scripturæ libros, & in his in Leviticum annotatio- nes Venetiis in tol, prodierunt An. 15I, ROBERTI CANVTI commentar. Marpurgi lucem adſpexit in fol. An. 1536. 10 H. RVS- BROCHII in tabernaculum Moſis Commentaria, multa queque Le- vitici loca illuſtrare dicuntur., Reformato-⸗ In Reformatorum interpretum numero ANDREAS WIL.- rum: LETVS Anglus celebris eſt, cujus in Levit. Hexapla Londini in fol. prodierunt An. 1608. 163, JACOBI BROCARDI myſtica & pro- phetica libri explicatio Lugduni in 8. An. 1580. excuſa eſt. 10H. WOLFII ſermones in Leviticum Tiguri in fol. A. 1585. impreſſi ſunt. JOH. COCCEII obſervationes T., I. Opp. p. 166, leguntur. FRI- DER, SPANHE MII in Leviticum obſervationes biſioricæ, iypica & morales ſuccinctæ & ad uſus practicoraccommodatæ, non quidem ab au- tore prelo deſtinatæ, ſed ab auditoribus e lectionibus Academicis ca- lamo exceptæ T. III. Opp. conſpiciuntur p. 617. ſq4. Autores de Præter dictos vero libri interpretes, multum haud dubie ad ejus ſacriſcis. explicationem quoque facient philologici & hiſtorici eorum labores, qui de ſacrificiis V. T. ex inſtituto egerunt, quos inter principem te- net locum b. WOLFG. FRANZIVS inſcbola ſacrificiorum Patriar- ehalium ſacra Wittebergæ A. 1654. edita, qua per Diſputationes XXII. ſatisfactionem Domini noſtri J. C. in ſacrificiorum veterum typis fun- datam, contra recentium Photinianorum ſtrophas ſolide aſſerit, ſimul etiam univerſam ſacrificiorum indolem ac naturam declarat. Quocum conferri poterit b. IO H. SAVBERTI de ſacrificiir veterum com- mentario, Jenæ An. 1653. & Amſtelodami An. 1664. in 8, excuſa. Sed & JACOB HEERBRANDVS de ſacrificis Leviticis quædam commentatus eſt Tubingæ in 4. A. 1573. b. F RIDER. RAPPOLTI diſſer- — üitenztio;: Eemonſtrans polemicum ribus libris, de anin itn 646 kero egi R. M brev in Latin Nklss procem An, 1683. Lu ELM. O V niens. d, ſae Omnia fuden opyleulum e SLed multo: Patriunebalit tem, UH tum preteri nem Aaroni ſtituit Miſee & immund jumentn, n ſolide & Pr wich, Ohere ea ſtudio D MAS 60 pendio, 1, diſchen hei RLELAND muthims, lolog: er amn facten ermittamnn I VETERIS TESTAMENTL P. I 12 De beriti 1, Ol. Domi. . larns, hifilaan dultat, th an diſſertatio, Jeſum typicum adverſus Photinianos in veterum ſacrificiis 60. demonſtrans, quæ T. II. Opp. p. I417. conſpieitur, uſum forte magis VI R0 polemicum quam exegeticum præſtabit. E Judæis P HILO peculia- 1 ROA. ribus libris, uno zsρ aανο 7α εα νσαα. &ατναμ τα σνν ci eoHA NN. e animalibur idoneir ſacrißicio, deque vicétimarum generibur Opp. p. ffimunlen. 646. altero ρ ονo de viötima, offerentibur p. 656. data opera tisiniitn egit. R. MOSIS MAIMONIDA librum de ſacrificiis ex He- odne Conp. præo in Latinum convertit ſermonem, notis illuſtravit, & cum Abarbe- twerpte n l. nelis proczmio commentariorum in Leviticum edidit Londini in 4. lSAnli Cr. An. 1683. Ludovic. de Compeigne de Veil. E Reformatis GVILI- um nt.. ELM. OVTRAM Theologus Anglus & Canonicus Weſtmonaſte- II CANVII riens. de ſacrifcii, libris duobus rem omnem ita expedivit, ut primo JO. AVS. omnia Judæorum, altero ſacrificium Chriſti exponeret. Impreſſum u queqne e. opuiculum cernitur Londini in 4. An. 1677. & Amſtelod. An. 1678. in 8. Sed multo ante IO HANN. CLOPPENBVRGIVS facrificiorum REAS WII. Patriarebalium ſcholam ſucram ſtruxit, in qua ſacrificiorum antiquita- Londin ini. tem, uſum & antiquationem examinat, fubjuncto aliquot Problema- nyficn & .. tum præteritorum ſpicilegio: Lugduni Bat. An. 1637. in 12. Collatio- t. OH nem Aaronici cum Chriſti ſacerdotio HERMAN. WITSIVS in- & aliis hue impteli un. ſtituit Miſcellan. Lib. 11. Diſſ. II. p. 4 4. ſeqq. Caput de mundorum en egunmnr. Fhl &æ immundorum animalium diſcrimine, ut & quæ alia circa pecora & ne⸗ rue, uh jumenta, nec non cirea volatilia ſacrificiis idonea obſervanda veniunt, gbiden dbeu. folide & prolixe explanavit SAMVEL BOCHARTVS in Hiero- Academics cJ. zoico, opere infigni eruditione referto, Londini primum in fol. & poſt- B eean ſtudio Dav. Clodii Francofurti edito Anno 1675. Ut quæ THO- ubie d eu MAS GOODWIN Anglus, in antiquitatum Hebraicarum com- eomum bes pendio, Moſer & Aaron inſeripto, quæ 10 H. LVNDIVS in Juͤ⸗ e prinepen d. diſchen Heiligthuͤmern paſſim, cumprimis L. III. IV. V. quæ porro Cl. urn ii RELANDVS in de Antiquit. Hebraicis; nec non quæ b. Friſch- dutiones 4 muthius, Summe Rev. D. Daſſovius, aliique celeberrimi nominis Phi- erumn gbͦ . lologi atque Theologi Diſlertationibus eruditis, ad antiquitatem ſa- le aleti iim cram facientibus, ad Levitici illuſtrationem ſuppeditant, ſilentio præ- rt. Qmban termittamus. . i, elerun co⸗ excuſ. 4 n eniticis de II K RAPCN CAP. —,,i— — De Nume- 515. Summari⸗ um capitis. Appellatie. Scriptor impugnatus Waltherus jam obſervavit Oic, Bᷓ INTRODVGCTIO AD LIBROS BIELICOS GAP. VII. De Numerorum libro. Libri appellationes & Numererum præcipue nomencluturæ, explicanta? F. . Scriptor Moſer a Spinoſa & Peyrerio impugnalus vindicatur & aſſeritur: ubi de libro bellorum Uomini ex Num. XXI, 14. H. 2. Ordo: argumentum: ſcopus J. 3. Autorita divina & canonica. H. 4. Cbronolegia S. 5. Statione: populi iter fasientis per deſerta S&. . Partitio S. 7. Tabula Synoptica J. 5. Commentarii Patrum: Ju- Acorum: Lutheranorum: Pontißciorum: Reformatorum: tum man- tiſa eorum, qui typor V. T. explicarunt J. 9. . * 120 ebræis ex more recepto initiali voce 23) & locutu, eſt, tum etiam ab extantiori verſus primi vocabulo a in deſerto, quartus Moſis liber appellatur, quod in deſerto acta "præ cæteris hoc libro deſcribuntur. LXX. Senes doρ οαπας di- xere, quam Græci Patres denominationem retinuerunt, Latini Numere- rum vocabulo imitati ſunt, Tertullianam ſi exceperis, qui 1 IV. c. Mar- cion c. 23. & 2⁰. Græcam vocem Latinitate donavit, Arithmorum no- mine librum citans. Nominis rationem variam reddiderunt varii, Numerosque dictum cenſer Ambroſius, quod egreſſæ ex Ægypto Ifrae- liticæ plebis numerum liber exhibeat; Leontius Byzantinus, quia tribus Hraelirarum earumque principes recenſeantur; Athanaſius, quod totius populi numerum compleckatur; Iſidorus, quod egreſſæ plebis non mo- do quantitatem, ſed & manſiones ejusdem in deſerto, dedicati taberna- culi diem, oblationumque modum, non ſine myſtici numeri ſacramen- to & ratione tradat; Abulenſis denique, quod præter iumeros nihil ſit, per quod liber iſte a Moſaicis reliquis ſpecialius diſtinguatur, quæ ex Hieronymi prologo hujus libri haud dubie murtuatus eſt. Hanc & BRabbini adoptarunt denominationem, hunc librum quanquam rarius — D Namere, ut & HPN librum recenſionum ſalu- tantes, II. Scriptorem libria quibusdamin dubium vocatum faiſſe, b. noſter Auod F. 752. idque gemino argumento, — — guul Obe n Go dum exliti Pol. ,lh. men altein ſpicttur; guogde e ſes, del1 lap. 4. ſ. confiigbe⸗ ſolepnide torum, quo⸗ , Czſins, ſonarum,mn oriue M. H de aliir oat mun ſoh lulunent , ſtoren it inillo teſin gullinns / MMatthrofin tinperſona! e. Lent. tum Perre fum Dem eorun gi⸗ neque nſa LLi iy tarios comn 7e belorn lber fueri dere pegr. Srapbiyn 4 mum Huer VETERIGE TESTAMENTI. P IJI. n . —R——+ . „ De Nume- quod & locutionert tertiæ perſonæ ie occurrant, Iig. dixit Dominur ad Mor vis, Jen &c. & quia liber bellorum Domini citatur, qui MWoſir tempore non- dum extiterit. Prius Spinoza ex Aben Efra hauſtum recoxit Tract. Tbeol. 4 Spinsts Pol. c. §. p. 106/. ad Deut. XXXI, 9. provocans, ubi Moſis expreſſum no= e, elitantin men alterius ſeriptorir, Moſir facta & ſoripta narrantis indicinm eſſe ſu- iu, indiraluf ſpicatur; quod, ſi momenti alicujus eſſet, pari valore contra Numeros LN4. H.2. quoque & reliquos Moſaicos, Geneſi excepta, argumentum urgere poſ- canonits 5.4, ſes. Sed ſolide huic dubio ſatisfecit Illuſtr. Huetius Dæm. Ev. i rop IF. er ſenta 5 6. cap. I4. H. 9. p. 305. quod hæc ſi valeat argutatio, eadem conſequentia Panum. . confici queat, nec Cyri expeditionem, nec Caſaris commentarios, neç rumlunm an. Joſephi de bello Judaico libros, nec Procopii hiſtoriam, genuinos au- torum, quorum nomen præferunt, fœtus eſle, cum & in illis Kenophon- tis, Cæſaris, Joſephi, & Procopii, tanquam diverſarum ab autoribus per- ſonarum, mentio fiat. Moris quippe Scripturæ S eſt, bene inquit Gre- S Lyulul e: gorius M. præfat. in Yob. c. I. ut ipſi, qui ſerihunt, ſic de ſe in illa quaſi do en n de aliis loquantur. Hinc eſt enim, quod Moyſes ait: erat Moples vir mi- in eleto :da iſſimus ſuper omnes hominer, qui morabantur in terra. Hinc Jebannes es dnuse i. . dicit: diſcipulus ille, quem diligebat Jeſut. Hinc Lucas ait. quod ans- Latim Numers: bularent due X diſeipulis in via, Cleopba, & aliat, Et paulo poſt: ſeri- il N.: Mr. ptores igitur aeri eloquii, Tui impulſu Sancti Spirilu: Ag tantur, Ric de ſe uthmortum no- in illo teſtimonium. quaſt de alist, Proſerunt. Eadem plane ratione Au- Gierum vui, guſtinus contra Fauſtum Manich. lib. X VIl. 4. 1. Fauſti refellit fucum, Egpw H- Matthæo ſuum Evangelium ideo abjudicantis, quia de Matthæo in ter= 4 ui tribus tia perſona loquatur. Confer huc omnino b. Caſp. Finchkii Canon. Theo⸗ 1b, Nodwii log. Cent. 1. can. 66. b. 1I15. 4. & can. 9. p. 192. Poſterius argumen- gehs wnnd⸗ tum Peyrerins arripit, & ex Num. XXI, 14. concludit, librum bello-& Pepreris lenictem. rum Domini laudari non botuiſſe a Moſe, in quo fadta fuiſſet mentis ee ſackatnen⸗ eorum, Juæ in Arnon & in ioſa arena a Moſe ipſo gerebantur: quis enims Grer ii ſr, neque co"ſcriptus erat liber ille, neque potuerat. vid. Syſtem. Præ-Adam. P. nelt Airet I. Lib. IV. c. 1 p. 174. Diurnos ſcilicet rerum a ſe geſtarum commen- Pne 8 tarios compoſuiſſe Moſen judicat, ex quibus longo poſt ipſum tempo- en n katis re bellorum Domini conſarcinatus, atque ex hoc demum Numerorum liber fuerit excerptus, qui proinde non autograpbum (Moſis); neque dum vero apograpbum ex autegrapho ipſo exſeriptum: ſed vere & resgle apo- graphum apographi reputari debeat. Haud parum vero miror, Doctiſſi- mum Huetium huic argumento adeo ſuccumbere, ut c. . S. 14 p. 309. convicium ſacro textui facere, & quonséam de genuina loci bujus ſeriptum KoN ng ls e Aungun fulm ecenſun lu⸗ n fulle, b. nolter 5 mento, min Agun eIN di un 4 De Nams- 7 8, 2 INTRODVCTIO AD LIEROS BIBLICOS non ſatis conſet, nullam inde poſſe certam exſculpi ſententiam, crimi- nari non erubeſcat. Grotii nimirum hæc critica erat, qui Hebræaob- ſeura eſſe tradit unius literæ facto diſpendio, alteraque paullum mutata; quam temerariam textus violationem b. Calovius noſter ex merito ca- ſtigat. Enimvero fint licet verba aliquantum obſcura, ſua tamen le- Kioni vel ſcripturæ ſarta tecta conſtat integritas, quam nec verſionum diſſonantia, nec variæ interpretum ſententiæ vitium eſſe paſſam evincunt. Licet autem tot ferme cirea hunc locum diverſæ occurrant explicatio- hes, quot ſunt interpretes, nulla tamen omnium impiæ Peyrerii conie- quentiæ locum facit. Alii nimirum fignificationi Futuri Nε) mor- dicus inhærentes, librum bellorum Domini extiturum demum prænun- ciari, atque ſic ſcriptore Numerorum poſteriorem eſſe, cum Heideg- gero Exwerez. Bibl.X. S. 17. p. 267. Ariæ Montani verſionem ſecuto, ex- iſtimant. Sed ut taceam, Futurum apud Hebræos frequentiſſime nune in præteriti, nunc in ſignificatione temporis præſentis poni, quod b. Blaſſius Palol. S. Lib. UII. Tr. 3. can. 49. p. 653. ſq. multis demonſtra- vit exemplis; ipſa quoque textus circum tantia interpretationi huic re- clamat, ſiquidem ſequentes duo verſiculi ex iſto libro citentur, indicio haud fallaci, jamqum in hominum manibus eum fuiſie verſatum. Alii vocem 8 follicitant, quanquam non eodem omnes modo. Hanc enim non ſemper intégrum cujusdam molis librum, ſed interdum ſim- plicem recenſionem, chartam quamcunque, cui aliquid inſcriptum eſt, quin imo enarrationem quoque aut hiſtoriam, quæ in ore hominum heæreat, notare obfervant. Inde ullius hoc loco libri mentionem fieri ne- gant Hebræorum Magiſtri apud Lyram ad b. I. Auguſtinus quidam, Chi- ſamenſis Epiſcopus, apud Siytum Senenſem Bibliotb. S. lib. II. voc. bello- yum Dosnini liber, p. 64. Franciſcus Jjunius Comm. ad. b. I. & e noſtratibus b. D Pelargus. Hottingerus Tbeſ. Phil. Lil. II. e. 2 Sect 2. p. 6524. eorum calculo ſuo approbat paraphraſin, qui verba illa: Propterea di- titur in recenſione belloerum Domini, ita reddunt, q. d. horum duorum verfuum (ſcil. 14. & I5.) in recenſendis bellis Domini ſera poſteritas maximam ſemper habebit rationem. E recentiſſimis Vir Cl. Joh. Cle- ricus in paraphraſi loci ſenſum ita eloquitur: Ideoque quotieicunque poſt- bac bella, Dei auſpitiis ab Iſraélitis geſta narrahuntur, borum locorum ante omnia mentio fiet: Vubebi nempe, ſive Matthanis in Supha, & Ar- nonis tjusque decurſu &c. Cum quo doctiſſimus Gallus, Lud Elias du Pin Prolegomen. in S. Biblia Lib. I. Cap. 1, §. 5, p. 226 Conſentit, verba = reddens: reddens: Domini. per lbwum deqn ibiſ Cuca poe ferant: qua Annotarit. luſt i Alentiremun Prelopponn Merand, te tammen inde ſec oreltlte Domini con dienum ext merorum tur: veli monitarum tut, quod Avenda te quam ex) fiügencm Gicum lber Phonſus Parte ll. . ſorum ſol 4ölrwitar, roem. 9 widem Do Prius mun dudum ve frilia NMun librum, g Contra Pta tradeb⸗ Eherhiti 14 Num. 1 1005 — tinn, crimi- i Hebenob⸗ Hlum munn; Xnerito cr ſia tamen je. ec verſionum ſamexincunt. int explicnto⸗ eyreri conſe⸗ N) mor.⸗ munm prenun- Cum Heiden. emn ſecuto, ex- entiſſime Nune oni, guod b. tis Cemonſtra- ationmi huicre- entur, indicio tatum., Alii modo. Hanc interucmn ſin⸗ inleriprum et Ore Nominum nemfenide- quidam Chi- . N. oue ell⸗ Lenottratibus 44 1. . 64. Prohtefen d. orumn duofun ſera Poſterin S ielcungte . horum ror 15 Lud Elis Grlentiſette Zecden: VETERIS TESRTAMENTI. P. I. 123 reddens: quemadmodum dicetur, cum Iſraezlitæ commemorabunt bella Domini. Quanquam idem in eam potius inclinare videatur ſententiam, per librum bellorum Domini canticum forte deſignari, quo vicdoriam, de qua ibi ſermo eſt, celebrarint Ifraelitæ, cum verba in medium pro- ducta poëticum quid (der expreſton- PBoctiquer) haud obſcure præ ſe ferant: quæ eadem & Hug. Grotio arriſiſſe, ex iis apparet, quæ ad v. I4. annotavit. Poteſt o verti narratio, ut intelligamur carmina quædam vetuſta, quibur rer geſtæ inſignet celebrabantur. Quibus haud gravatim aſſentiremur, dummodo voc. recenſionem oralem deſignare, quod Ppræſuppenunt, poſſet evinci. Quicquid enim ſit de rad. , cui enu- merandi, recenſendi, narrandi ſigniſicatum non denegamus, derivatum tamen inde nomen vereor, ut in S. Codice de narratione non- ſcripta, ſed ore ſaltem decantata reperias. Alii porro librum aliquem bellorum Domini concedant, ſed & ii ſcinduntur in partes. Quidam enim ho- dienum extantem cenſent & Canonicum, eumque vel ipſum hunc Nu- merorum librum, quæ Hottingero etiam cit. I. placuiſſe ſententia vide- tur: vel librum Judicum, cujus c. XIl, 13. ſq. fines Moabitarum & Am- monitarum, nec non prælia Iiraelitis contra Amalekitas geſta deſcriban- tur, quod Aben-Efra cenſet, Sixte Senenſi quoque allegatus. Sed cita- ta verba repugnant, quæ & in Judicum libro fruſtra quæres, & aliunde quam ex Numeris deprompta eſſe, neceſſe eſt; ut taceam, inſignem hic fingendam eſſe ρ„ααο Præviſionem ſaltem Propheticam, cum Ju= dicum liber longo tempore poſt illam citationem exaratus fuerit. Al- phonſus Toſtatus, Abulenſis Epiſcopus, T. IV. Opy. Comment in Num. Farte I. f. 44. q, hunc bellorum Domini eundem facit cum libro Ju⸗ ſtorum Joſ. X, 13. & 2. Sam. I, 18. allegato, conjectura tam facili, quo De Nume- ris, adſtruitur, negotio reſpuenda. Mendoza in 4. libb Regum Annotat, Proæm. 2. Ject. 2. num. 45. à Moſe ſeriptum hunc librum conjicit, & quidem poſt Geneſin: cum & naturæ & doctrinæ ordo poſtularit, ut prius mundi exordia, quam Patrum certamina ſcribere aggrederetur: dudum vero eum periiflé exiſtimat. Druſius in Commet ad loca dif- Kicilia Num. p. 4ca4. cum Molſe Gerundenſi peculiarem hunc vult eſſe librum, qui bella, quæ Deus per Patriarchas & IHfraelem 4 tempore Abra- hæ contra gentes confecerat, prolixius quam in libris Molſaicis deicri= pta tradebat, in qua ſententia b. Jac. Martini diſſert. de ibrir Seri, turæ deperditi & 71. coll. eum 69, acquieſcit. Denique Auguſtinus qu. 42. Sn Nim. librum hunc vere deperditis accenfet, Citra tamen ſacri codicis Q2 jactu⸗ asfferituz. 124 INTRODVGTIO AD LIBROS BIBLICOS jacturam, eum nec ſacer fuerit, nec Canonicus, ſed politicus ſaltem, ex- teræ gentis hiſtoriam complexus: quæ b. Waltheri quoque ſententia eſt Ofic. S. 1331. Hachkſpanii not. Pbhilol. Theol. ad b. l. Eart. I. p. 476. & no- Kratium bene multorum. B. Joh. Henr. Urſinus in Exercit de Zoroa- ſire, Hermete & Sanchon. p. 221. ſq. forte divinum fuiſe iſtum librum, conjicit, ac proinde autoritatir irrefragabilis: canenicum tamen fuiſſe ne- gat, quia periit: idque ideg, Juia eccleſiæ non commendatus; non in cane⸗ nem relatur, nec in capſa ſ. librorum ad arcæ latur aſervatut fſuit. Quid ſi vero dicamus, particulam — N h. l. notare de, ut ſenſus verborum integer ſit: propterea dicitur (vel fi Futurum malueris, dicetur) in tecen- one (ſeripta utique, ſed qualicunque demum) bellorum Domini de Va- beb in Supha & de fluvii, (inprimis) Arnone, & (de) aquæ dulin Kfuvio- rum, qui declinat ad habitationem Har, ſiſtit ſe ad terminum Moab: de his inquam dicitur, fines eſſe Moabitarum & Emorrhæorum; quod proxime præceſierat, & in cujus fidem hæc verba allegantur. Id enim unum vult Moles his verbis, quod Vaheb (ſive urbs fuerit, ſive mons, quod b. Lutherus voluit) & fluvius Arnon Moabitarum & Emorrhao- rum fines dirimant. Sane particulam 71& ſæpius de notare, ac de ob- jecto ſermonis vel ſcripti ufurpari, b. Noldius in Concordaut. Partic p. II7 q Probe obſervavit, idoneis & luculentis exemplis demonſtravit, & in annot. p 564. ſolide vindicavit. Hloc autem pacdo neceſſe non eſt, ut verba iſta ſententiam ex libro bellorum Domini ſignatis verbis excerptam continere; aut paroemiam quandam quotidiano ufſu tritam fuiſſe dicamus; quod quidem e noſtris b. Zehnerus voluit in Adag. Sac. Gent. I. Ad. 3.p. 13. & e Pontificiis del Rio in ddsgial. Sac. V. T. n. CX. p. Io3. quem vide, ut in afſerenda Vulgata verſione, fontes hie prorſus deſerente, mire ſe torqueat, & magno conatu magnas nugas agat. Jam àad Peyrerium utrevertämur, unde hæc ipſi zρoρz, librum bellorum Domini ante Numeros conſcriptos ut extitiſſe neget? An nulla hacte- nus ab Abrahami ætate geſta bella fuerant, quæ in hoc libro conſignari potuerint? & ut nondum extitiſſé largiamur, an a Moſe definiri non potuit, hoc, nec alios, Moabitarum & Emorrhæorum terminos in re- cenſione bellorum populi Dei deſeribi debere? Adeo elumbe ſane ejus argumentum eſt, ut quamcunque demum ex ſupra memoratis ſenten- tiam eligas, nulla ſatis tutum ipfi præſidium præſtet aut patrocinetur. In victum ergo perſtat, quod communi omnium ſeculorum conſenſu cre- ditum fuit, præter Moſen Numeros haud alium agnoſcere ſcriptorem. Moſaieis Moliicis etin 6.. eol am inſtylo, hitori, ia ulim dehe Ordine, reſpici lcrep lis, ſorenſss in nec uin d of quamn clltus d elſet, nuncpo Gionibes ordin Pertinenti oct les ſingule gel Neliqunhojus Wenlemm adal. hic guerit, ejusgue perte 5.5§. exhibet, ( à Wadne gione Hierich bet Iſiaelitan, Ue 20 primun Ut 10ed, prece liber. (ien Gdeſetto mdum elugent el r, cherein poeni Teclinrie fleri Gum wemorat Vero non mon elis peritet Coüditionen metnorätxu nu bul 4 eunn mento ſi Vacce Ule — 4 — — — — 1005 VETERIS TESTAMENTI. P. I. 12 5½ us ſen, . Noſaicis enim haud obſcure hunc librum accenſet Chriſtus Joh. V,; 46. . Numes e ſenteniiet A. coll. cum Joh. III, 14. nec exactiſſima hujus cum Mofaicis cæteris 9.496. Kd⸗ in ſtylo, hiſtoria, temporum ſerie, reliquisque circumſtantiüs convenien- ertit 4, Lorbt Ha ullam de hac re dubitationem admittit. iſum ihrumn, III. men fuſſe ne⸗ Ordine, quo præcedentes libros noſter excipit, non tam ad legum Ords u,toinns relſpici diſcrepantiam, quaſi in Exodo moralis, in Levitico ceremonia- 1,ſuit did lis, forenſis in Numeris lex rogetur; aut explicetur, ut Abulenſis cenſet; Rlosverborucnr nec tam ad officiorum ſacrorum & fecularium diftinéctionem, ut poſt- rm) infeer. quam eultus divini ratio, quoad eceleſiam L V. T. certis definita legibus Domini de i⸗ eſſet, nunc politica ſequatur gubernatio, certis veluti gradibus & fun- Gionibus ordinata; cum & in hoc libro haud pauca ad cultum & ſaera pertinentia occurrant: quam ad Chronologiam temporumque, quibus res ſingulæ geſtæ ſunt, ſeriem cenſendum eſt, cum populi numeratio & reliqua hujus libri contenta, poſt ea demum contigerint, quæ per unum menſem acta Leviticus expoſuerat. Ut quod Glofſſa Ordin. myſterium hic quærit, reliquasque Pontificiorum circa numerum quaternarium ejusque perfectionem nugas, quas Lorinus Comm. in 6. l. prafat. c. 6. p. §. exhibet, taceamus. In enarranda nimirum profedionis Ifraeliti- Argumen⸗ cæ à manſione Horeb, ad illam usque, quæ in campeſtribus Moab ere- tum. gione Hierichuntis inſtituebatur, hiſtoria verfatur, & itinerarium exhi- bet Ifraelitarum a primo die ſecundi menſis in ſecundo exitus anno, us- que ad primum diem Xlmi menfis in quadrageſimo poſt exitum anno, Aln dr ut adeo, præcedehs legalis cum eſſet, hie noſter hiſtoricus cenſendus ſit tin N. 1. lüber. Quicquid enim per XXXIX. fere annos cum Dei populo in .l.I.,, “ Qeſerte actum eſt, quæ Numinis in gubernando eo provida & ſedula tes Hie n nxerit cura, quæ rebellis & ingratæ multitudinis protervia; ſeveris t ln corcita ponis, quæ itineris viciflitudines, quæ occupandæ terræ he- prum Nlon reditariæ fuerint auſpicia, & quæ alia per univerſum tanti temporis tra- Ra mlln hidk,. Qaum memoratu evenerint digna, ordine & luculenter tradit. Scopus g libro c 1S tero non moralis ftantum eſt, eo tendens, ut veritatem Dei in benefi- le Gefnii on pariter ac judiciis ſemper ſibi conſtantem, tum & eceleſiæ noſtræ erhinos in e conditionem & modum, ex Iraelitice ecelefiæ facie, rerumque com- lumbe ſine ern memoratarum hiſtoria colligamus; in quo ſolo acquieſcit Heidegge- emonts ſelten⸗ rus Ench. p. 47. ſed & omnino didacticus atque Evangelicus, Chriſtum n eroeinet . Lum merito ſue fub typis ſerpentis ænei c. XXI. coll. cum Joh. III, 14. n colſeni accæ rtuflæ c. X1N. coll. cum Ebr. IK, 33. 14. Nazaraatus c. Vl. Soll. ete gi C3— Sum Nuliu ini- minum Mab: zorum, Auod tur. IMetimn ekit ſie mon, & Emorrhao- e, Ee ob. laut. Portit . 6 demonitrivl lo necelle non ſgnatis verbis anO Mir titaln . De Name- rit. Autoritas divina. 26 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGOS — — — — cum Matth II, 3. virge Aaronis c. XVII. coll. cum Jeſ. Xl, I. percuſſæ & aquam fundentis petræ c. XX, coll. cum I. Cor. X, 4. ut & in clariſſimis Bileami vaticimiis c. KXIV, I7. ſqq. ob oculos ponens. IV. In aſſerenda libri autoritate divina eo minus nobis laborandum eſt, quo firmius crebra hiſtoriarum & contentorum ejus in N. T. alle- gatio, quam aliqua ſui parte S. præc, tetigimus, eam demonſtrat. Ne- quicquam vero nervum hujus demonſtrationis incidere tentat Lorinus praf. in Numer. Ey. I⸗ asgumentum iſtud non penitus eoncludere, cum libri quoque non-Canonici in Canonicis zitentur, &à& Apoeryphir ecleſia in- terdum utatur in oficio eccleſiaſtico; ſed magnam ſa'tem probabilitatem babere contendens. Ut enim poſterior allata in medium ratio ejus pla- ne nihil officit, quin allegate in Novo Teſt. libri cujusdam Veteris Teſt. hiſtoriæ vel ſententiæ divinam libri ipfius autoritatem evincere poſſint: ita circa priorem, quæ majorem præ ſe fert ſpeciem, citatorum momentum, ſcopus & argumentum cante dignoſcenda ſunt. Citantur utique non-Canonici, imo profani omnino gentilium libelli, quanquam rarius, a Scriptoribus Sgoννuôo ονιοωρ velut Paulum ex Epimenide, Calli= macho, Menandro & Arato verſiculos nonnunquam uſurpaſſe legimus, de quibus erudite diſputat Hieronymus in Epiſt. ad Magnum Oratorem Roman. ſed nunquam ad Evangelici dogmatis confirmationem, verum illuſtrationis ſaltem gratia, vel etiam zα Aν ιαοπιο ex quocunque au- tem libro ſententiæ vel argumenta, ad dodrinæ Evangelicæ demonſtra- tionem, in Novi Fœderis libris petuntur, ille non poteſt non canoni- cam ipſe atque divinam obtinere autoritatem. Non enim aliud, præ- ter divinum & Canonicum Evangelica veritas principium agnoſcit, ex que vel innoteſcat, vel demonſtretur, nec humana ulla ſagacitas vel ſapientia tanta eſt, ut ea ſuppeditare valeat, quæ ſolus in coœlis revelat Pa- ter Matth. XVI, 1. I. Cor. II, 7. 14. Hinc recte omnino b. D. Keslero in de dictorum Veterir Teſt in Novo allegatione, quæ Hakſpanii ſubjuncta Syllogæ p. 563. fqq. legitur, diſſertatione, iber, 7. p.56A. ſexta ratio, cur Ve= tus Teſt. in Novo citetur, aſſertio eſt V. T. apud Ubriſtianor., Jam itaque Numerorum librum cum tanti faciat Chriſtus, ut deprompto ex illius hiſtoria typo Joh. Ill, 4. redemtionis ſidem Nicodemo ingenerer & ſolide demonſtret; & Paulus, ut pari demonſtrationis genere virtutem ſanguinis Chriſti Hebr. IK, 13. evincat: quis apodicticum ex ejusmodi allegationi- bus argumentum, pro cerroboranda Numerorum autoritate canonica, gnaſci temere neget? VyVi, Chro= „ Chron Pitut, faclo ſ Gecini, 3 inprociyiel A.0,0,Anno Cxitus. 2 514 2¹ 2 51 . . — Nereulſee e in hüllimis laborindum nNT. dle- Mſra. Ne.- nat Lorinus Auldere, unn iracleſan. . bakilitaten tio ejus pla lam Vetenis em evincete Cintorum t. Citantur gumgun nide, Calli⸗ lelegimus, n Oratcen nein, verum Ocunqued. demmopſtra- von canoni- Aod, Præ- gnolein mgieits vel terelie⸗ . Keslero in zi labjunch Alis, cun e⸗ Jum mane 10 eX ill s gretſolle emn ſanguini⸗ Ulan ioni⸗ , (hro⸗ VETERIS TESTAMENTIL P. I. 127 . ¹De Name- . V. ris. Chronologiæ ratio, annorum 38. menſium 9. ſpacio circumſcri-Chronolo- bitur, facto ſupputa ndi initio a die primo menſis ſecundi, anni ab exi- Sia- tu ſecundi, uti Num l, I. diſerte indicatur; usque ad diem r. menſis un- decimi, anni poſt exitum quadrageſimi, quod ex Deut, II, 3. colligere in proclivi eſt. Temporum vero ſeries ita habet: A. O.C. Anno 2 514 2 menſis ſecundi die I. (Juliani d. 2I. Maji) numeratio & cen- ſus peragitur populi, Num. L, I. XXVI, 64. . — menſe quinto poſt exitum, a deſerto Paran, circa tempus Primarum uvarum (Num. XIII, 20.) duodecim explo- ratores, terram Canaan luſtratum emiſſi, exactis 40. diebus ab exploratione terræ Kadeſchum revertuntur Deut. I, 24. 25. 2 5 1 5 - Kadeſchi conſederunt Iraelitæz dies multos, Deut. I, 46. Ad quam vel Proximas l huic manſiones referenda ſunt colligentis ligna in Sabbatho lapidatio Num. XV. Ko- re, Dathan & Abiram ſeditio c. XVI. Miraculum virgæ Aaronis c. X VII. &c. Ouæ omnia && alia, poſtersore ſemeſtri anni sb ggreſi, ſo- cundi cont giſſe exiſtimantur; dusrum tantum primorum annorum atque ultimi hiſtoria a Meſe temporim inter- vallis ſignata; intermedioruns vero XXXVII, annorum rebus ſilentio prætermiſſir. 2 5 5 2 40 venere in deſertum Tſin: ubi moritur Mirjam, ſoror Aa- ronis & Moſis, quatuor ante Aaronem, & undecim ante Moſen menſibus Num. XX, 1. - = d. I. menſis quinti exitus (d. 18. Aug. Jul.) Aaron Moſe- ræ in vertice montis Hor moritur, anno ætatis CKXIII. . Num. XX, 23. ſqq. XXXIII, 38. 39. —2 menſe ſexto exitus erectus ſerpens æneus c. XXI. — — hiſtoria Bileami c. XVI. ſqq. . „, Moſi mors denunciatur, & ſucceſſor Joſua deſignatur Num. XXVII Huc porro reliqua totius libri ſpectant, ad menſem hujus znni Klmum, quem Deuteronomium exponit. VI. Suns, Be Nume- ris. Manſiones populi in gQeſerto. 12 3 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS VI. Sunt, qui rationem temporum, quibus in deſerto populus oberr-· Vit, juxta manſiones Ifraelitarum, ſeu loca illa, in quibus conſedit & fub- ſtitit populus, metiuntur, quas e Num. XXXlIIl. capite XLII. numerat Hieronymus, & in peculiari tractatu de 42. mas ſionibur ad PFabiolam To. IV. f.1S. ex Hebraicis nominum ſignificationibus myſtice exponit. Ea- rum vero cum pauciſſimæ ſignatis t temporum intervallis notentur, & ad topographiam itinerisque delienationem rectius referantur omnes, in- divulſo nexu juncétas, ductum Spiritus S. c. l. ſecuti, ob oculos hic po- nemus. Manſio itaque I. Rameſſes fuit, ex Hieronymi calculo: quanquam non tam itineris ſtatio, quam terminus a quo cenſenda ſit, ubi Iraelitæ ſimul conve- nerunt omnes, qui vel cum Ægyptiis mixtim habitabant Exod. III, 22. vel ſtipulas quæſitum per totam terram fuerant diſperſi c. V, 12. Num. c. l. 3. H. Succoth, ubi Moſes mandata Dei de annuo Paſchatis ritu, & primoge- nitorum conſecratione, populo propoſuit Exod. XIl, 37. Num. c. l. 5. III. Atbam in extremo Troglodytarum deſerto, Domino per columnam nubis & ignis Præeunte Ex. XIII, 20. 21. Num. Cc. l. 6. IV. Pi- Hachirolhi inter Migdol & mare rubrum, e regione Baal-Ze- phon Ex. XIV, 2. Ibi Pharao cum exercitu Hebræos aſſecutus, ma- ri fubmerſus periit: hi trajecto mari ad orientale ejus littus, in de- ſertum Etham pervenerunt Exod. XIV. XV. Hinc continuo tridui itinere per deſertum proceſſerunt, aquam non invenientes Exod. XVv, 22. Num. C. I. 7. 8. V. Marab, Moſis miraculo, aquas amaras injecto ligno edulcorante, inclu- uta, Exod. NXV, 23. ſqq. Num. c. l. 8. VI. Elim, ubi 12. fontes aquarum, & 70. palmæ Ex. c. l. 27. Num. c. l. 9. VII. Mare rubrum Num. c. l. 10. Hinc menſe ſecundo ab exitu, die I5. pervenerunt ad ſtationem in VIII. Sin deſerto, quod eſt inter Elima & Sinai, ubi circa veſperam co- turnices, & mane Manna cœlo deplutum nacti ſunt, Exod. KVI, 1ſ Num. c. l. I. IX. Dopbkabß Num. c. l. 2. X. Alu, v. 13. XI. Kebps'dim. ubi populo, ob aquæ penuriam murmuranti, Moſes per- cuſſa petra aquam fuppeditat, populum deinceps per univerſum iter tecutam. AU Kih WV. Ri, N L, — — Eeutaln. enen hel Tertiomenl UII. Sni integrum I. . Ano abex E conket 4blumti, W. Maz fratrem Vl. Rimm 4 XII. lib, XVII. R W. Ment. W. Mr. WIII. 7. XWIV. 74 MV. Mir NMVI. Hn WVyII. M MyIII. P älken MN. H, MWN' Anno Ex Verſus WII WNI. 18 hnſedit & EI. numen Hillen x Nponit. E. tentut, & 40 r omnes, inr Clos hie po⸗ 1 tam itinetdtts ſimul conve- nt Exod. III, berſie⸗ Vu, &primoge um.c. l. er olumnaam one Baal-Ye- llecuts, ne . iinſs in ge⸗ Gtinuo tridui es ExXO . W, Oune, incl- ſationem mn Nelperan . KVlſid . , Molsher⸗ ſecutam. VETERIS TESTAMENTI. P. I. ſecutam. Loco autem in rei geſtæ memoriam Meribæ & Maſſæ no- ris. men heæſit. Ex. XVII, I. ſqq. Num. v. 14. Pſ. LXXVIII, 16. 20. Tertio menſe die 15.: in novam delati Iſraelitæ manſionem, quæ AII. Sinai deſertum, ubi e regione montis Horeb caſtra metati per integrum fere annum obheæfſerunt. Conf. Ex. XIN, I. cum Num. NX, II. 12. Anno ab exitu ſecundo, menſis ſecundi die 20. caſtra movent Iſraelitæ, & confecto tridui itinere conſederunt in ſtatione XIII. Kibroth -tbaavab Num. XXXIII, 16. ubi murmurantes divino igne abſumti, loco Tabeeræ nomen indiderunt Num. XI, 1. ſqꝗq. XIV. Hhazerotb Num. XXXIII, 17. & XI, 35. ubi Aaron & Mirjam in fratrem Moſen confremuerunt Num. XII. XV. Rithma in deſerto Paran juxta Kadesch-Barneah Num. XXXIII. v. 19. & c. XII, 16. XIII, 26. Unde exploratores miſſi, XVI. Rimmon-Barez v. 19. XVII. Libna v. 20. XVIII. Riſſa v. 21. XIX. Kebelatha v. 22. XX. Mons Scbepher v. 23. XXI. Charadabß v. 24. XXII. Makbeloth v. 25. XXIII. Thabath v. 26. XXIV. Tbarabh v. 27. XXV. Mithkab v. 28, XXVI. Haſmonab v. 29. XXVII. Moſeroth v. 30. XXVIII. Bene-Jaakan, ſive plenius Beeroté Bene Jaakan putei filiorum Jaakan (Deut. X, 6.) v. 37. XXIX. Hor-Hagidgad v. 32. XXX. Jothatha v. 33. XXXI. Hebrona v.34. XXXII. Ezion-gaber v. 35. Anno Exodi quadrageſimo, menſe primo regreſſi a Meridie Aquilonem verſus in deſertum Sin, redlierunt ad ſtationem XXXIII. Kadeſeb-Barneaum v. 36. & c. XX, 1. XXXIV. Hor mons, juxta fines terræ Edomæorum, v. 37. in quo diem obiit Aaron. Hinc poſt triumphum ex rege Harad actum, circum⸗ R acta . I 2 De Nume. De Nume- Lis. Fartitio. e IN TRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGOS sda Edomæorum terra in Moabitidem iverunt, ad latus orientale, & caſtra metati funt in ſtatione XXXV. almonab v. 40. A1. ubi preſteribus infeſtati ſunt Hebræi c. XXI, §. XVI. Pbunon v. 42. X XXXVII. Oboth v. 43;. & c. XXI, 10. XXXVIII. je Abarim ad terminum Moabitarum v. 44. ante conſpe- Qum fcilicet Moabitarum ab ortu Solis c. XXI, II. quod deſertum Moab appellatur Deut. II, 8. XXXIX. Dibon-Gad. v. 4 5. XL. Galmon Diblathaim v. 46. XLI. Montes Abarimorum ante Nebuntem v. 47. XILII. Shittim vel Abel Sbittim v. 49. ubi permanſerunt, donec ſub Jo-⸗ ſua inde profecti, ad Jordanem pervenerunt Joſ. III, I. Hic tentata populi per Bileamum devotio c. XXII. ſqd. hic tertius populi a Mo- ſe & Eleazaro cenſus peractus c. XXVI. hic reliqua, quorum in Nu- meris & Deuteronomio recenſio legitur, ad mortem usque Moſis geſta ſunt. Arque iſta quidem e re duxi ut apponerentur, cum temporum pariter ac narrationis Moſaicæ ſeriem mirifice illuſtrent: caſtrorum vero ordi- nem, ſigna, duces, & quæ funt alia ad Ifraelitarum profectiones perti- nentia, huc non ſpectare ratus ſciens omiſi, petenda, cuji iſta cogno- ſcere volupe eſt, ex Chriſt. Schotani Bibliothecæ Hiſior. S. V. T. Tom. II. p. 276. ſc4. VII. Partes alii duas libri conſtituunt; vel ratione materiæ, ut b. Ger- hardus in fxeg. L. de Seript. S. H. 122. qui deſcribi iter Iſraeliticum tradit; tum qua auntecedentem præparationem, tum qua conſequentem ſta- tionem, qua occaſione exempla obedientiæ præmiis honoratæ, & inobe- dientiæ Pis viſitatæ legislator inſpergat; vel ratione Chronologiæ, ut b. D. Pelargus, qui F. I. geſta in deſerto ab anno 2. usque ad annum 40. capitibus X1X. P. II. quæ quadrageſimo anno ſecuta funt à cap. XX. ad fin. exluberi cenſet. Communiſſima reliquis libri interpretibus eſt 1eονεooP a, e Pontificiis Toſtato Abulenſi, e Reformaris Heideggero, cumprimis e noſtratibus b. Walthero Offie & 7«s. arridens, juxta quam P. I. populi ad continuandum iter ex deſerto Sinai præparationem c. I. X. P. II. inſtitutas peractasque a monte Sinai ad ſolitudinem usque Moab — oab' c⸗ Gitatis terr. partiendi . libro parte 40 deſertn VIl.uſu. CAovio n0 1,,64. c uatuor ſe ſam populi arnaf le Poelan, lel leges parti. tionemmi- Ab 1 annddaßr 4) civil tribii )Ker leu⸗ I. Aarax 8) qua 9 a Il. voen ⁴) pro ſecu tus kientäle, nt Hebrzi c. ante conſpe⸗ lodl deſenumn onee ſub ſo⸗ ic tentat populi 1 Mo- norem in Nu- 1 oque Mons borum Pertet umn vero di- eckiones pert- eui iſta 0 n. . .I. Lon. I. ge, Nb.Ger⸗ et IMielticumn lzuenten u⸗ ate, & mnode. (pronologie, gne 2d amnunn ſunt 46 Kerptetils s Heideggen, 6, uutt Guam ,Daratioheel 6 D,AAr-⸗ P. VETERIS TESTAMENTI. P. I. De Nume Moab & confinia terræ Canaan profectiones c. XI-XXI. P. III. here- iis. ditatis terræque promiſſæ capeſſendæ rationem tradit. Paulo aliam alii partiendi viam ingreſſi, juxta tria deſerta ab Iſraelitis peragrata, tres libro partes aſſignant, P. I. ad deſertum Sinai referentes cap, I-X. P. II. ad deſertum Kadeſch c. XI- XX. P. III. ad deſertum Moabitarume. XXI. adfiu. Nobis ea ſe cumprimis probavit diſtributio, quæz magno Calovio noſtro Bibl. Ill. T. I. p. So“. & Reformatorum Burmanno ad 6. I. p. 64;. commodiſſima viſa, ab argumenti petita eſt diverſitate, & in quatuor ſectiones librum diſpeſcit, quarum I. eſt α νιαα, univer- ſam populi ſecundum tribus recenſionem c. I-IV. complexa. II. αα gauτναaοα leges quasdam in deſerto rogatas commemorans c. V-X. III. isoeαανα, rerum geſtarum hiſtoriam enarrans c. XI - XXVII. IV. mixta, leges partim ceremoniales nonnullas, partim rerum geſtarum expoſi- tionem mixtim ſiſtens, VIII. Ahbſolvitur Numerorum liber ſectionibus IV. quarum Tabala I doranrinz, ſive populi numeratrix eſt, exponens cenſum Synopglcs. ℳ) civilem, qui tradit tribuum p. numerum ac ſummas c. I. P. cCaſtra & ſitum juxta plagas mundi c. 2. 8) ſacrum, qui exponit Levitarum p. numerum & in primogenitorum locum ſurrogatio= nem c. 3, p. miniſterium & officiorum diſtinctionem c. 4. II. αττντπιο ſive legum quarundam ordinatrix, ℳ) qua perſonas p. immundas caſtris ejiciendas, & Zelotypas c. 5. p. Nazaræatus voto obſtrictas c, 6. P.: principum offerentium c, 7. p. Levitarum conſecrandorum c. 8. ρ) qua res: ſcil, (1) qua paſchatis celebrationem c. 9, 1-4. (2) — profectionis ſigna & ordinem v. I5-ſin. (3)- conventuum per tubas argenteas indicdtie- nem c, 10. III. isooα ſive rerum geſtarum commemoratrix, recenſens 2) profectionem ex deſerto Sin ad ſtationem usque in terra Moab. ſecundum octo murmurationes diſtinctam; quarum (1) ex tædio itineris, cujus porna ignis C. II. 1-4. R z (2) ex De Nume- ris. INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGCOS (2) ex tædio Mannæ & carnium deſiderio v. 4-fin. (3) ex æmulatione Moſis c. 12. (4) ex diffidentia poſt eplorationem terræ promiſſæ: ubi 4. murmurationis cauſæ, exploratorum decem terricula- menta c. 13. . 5. murmuratio ipſa, ejusque poena c. 14. c. reconeiliatio intervenientibus ſacrificiis, & lequentibus legibus miſcellis c. 15. (S) ex invidia principatus Moſis, & Pontificatus Aaronis, cum poœena hiatus terræ c. 16. 1-41. (6) ex indignatione fupplici, de turbatoribus Coreh &c. ſumti ubi a ipſa murmuratio c. 16. 4—Rn. b. ſacerdotii Aaronici per miraculum virgæ confirmatio c. 17. c. ſacerdotum & Levitarum diſcretio c. 18. d. aquæ luſtralis inſtitutio c. ĩ19. . (9) ex aquarum penuria: cujus p. connexa, p. conſequentia ſunt: Moſes ad petram incredulitas: Edomæorum per- fidia; Aaronis mors, & fucceſſoris introductio c. 20. (⁸) ex tædio viæ, & Mannæ contemtu, cum pœna preſterum c. 21. cujus conſequens profectio erat ad limites usque terræ promiſſe, & debellatio Sihon atque Og. c. eod. 9 -fin. 8) Oocupationis Trra Canaan obſtacula, i illata Per (¹) Bileami affectatam maledictionem, ſed in benedictionem verſam c. 22. 23. 24. (2²) fornicationem tam ſpiritualem, quam corporalem er cum Mi- dianitis c. 25. 7) novæ generationis Iſraelitarum cenſum c. 26. cujus conſeqꝗq. ſunt (1) legis de ſucceſſionibus heredum promulgatio c. 27. (2) Joſuæ ad principatum inauguratio c. eod. IV. Mixta, ita ut ex parte ſit . ℳ) vouinn, de (1) ſacrificiis quotidianis, ut & Sabbathi, Paſchatis, Pentecoſtes c. 28. ) ſacrificiis ſeptimi menſis, diei Kippurim, & Feſti tabernaculorum. c. 29. (3) votis marium ac fominarum e. 30. 0) Isoροααπ Inrene /. nominat, ORIGEN. genein mer Hueuus 0r. Veti critcca ſum quojn HYPP?OL. uodue dn hodie den Judei mentarlus e ninmn . 66. n. Cufus Venet Enoſk Hüditos B BVGLNI jus ver in HERDERC Eber Pentateuck induſtriam lNo nee 1629. A DROCHI VETERIS TESTAMENTI. P. I. 133 De Naume- 68) 1sooα, de I. hereditate Ifraelitarum per ſpolia Midianitarum am- ris. plificata c. 31. ſle: ubi 2. hereditate cis Jordanem, Rubenitis, Gaditis, & di= cem terrien S midio Manaſſi deſignata c. 32. 3. manſionum 42. & profectionum populi Iſrael. or- dine c. 33. E ſeqguentibus 4. terræ Canaan ſitu, limitibus, & dirimitoribus c. 34. . 5. Levitarum urbibus & aſylis c. 355. Aaronis, Clim 6. filiabus Zelaphead, legibusque ea occaſione latis c. 36. hreh e, ſumti IX. In venerando Patrum ordine vix deprehendes, præterſuprap. 50. Gommen. ſq. nominatos, qui explicando Numerorum libro operam navarit. HD ürmatio. OkRIGENIS extant XXVIII. in h. l. homiliæ, quarum autorem Ori- genem, metaphraſten qui in Latinum ſermonem transtulit, Rufinum III. Huetius Origenian. L. III. Sect. 3. J. 4. p. 24 6. aſſerit, contra Andr. Ri- conlegnenii veti criticam, qui Latinum quendam illarum autorem facit. Ambro- mofumper. fium quo jure huc citent Bibliothecarum Sacrar. Scriptores, me fugit. luchoc2 e. A HYPPOLITI quoque meminit Heidegger. Knch. p. 49. quem librum i Prekerrm quoque unum in Numeros adornaſſe, Hieronymus teſtis eſt, ſed qui lirites we hodie deſideratur. De PROCOPIO ſupra ad Exodum dictum eſt 0, c ed. cap. V. §. 5. Judæis in Numeros & Deuterohomhtum laudatur diphre, com- Jadei: mentarius ejusdem cum Siphra autoritatis & æſtimii, in Siphte Jeſebé- neciconen nim f. 66. n. 42. b. R. Schimeoni filio Jochai autori adſcriptus, & ex- , cuſus Venetiis An. 1546. Confer. etiam Buxtorf. Bibl. Rabb. p. 359. ſgq. Enoſtris vero non habeo, quem hic nominem, ſi in Pentateuchum Latherani laudatos, Brentium, Chytræum, Oſiandrum &c. repetere nolim: 10 H. rlecgg unt BVGENHAGIVM tamen hue referri video ab Heideggero, de cu- 6 us vero in Numeros commentario non liquido conſtat. VALERII 1. HBERBERGERI autem Magnalium Dei P. ViII. huc ſpectat. E Pontificiis, miſſis jam Corn. a Lapide, Bonfrerio & cæteris, qui Pontifici: i Hichi Pentateuchum illuſtrarunt univerſum, inſigniter ſuam in hunc librum 5 induſtriam probavit IOH. LORINVS Jefſuita, commentario pro- lem cum Mi- n Kfeli 4 lixo nec inerudito, edito in fol. Coloniæ 1623. & recuſo Lugduni An. hrhh, 1629. Addit Heidegger. RO B. CANVT'VM: ali 10O H. RVS- BROC H IVM, de uibus ſupra ad Leviticum diximus. Inter INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS D iter Reformatos CO CGCEIVS in prophetiam Balaam ſive Nu- u ean 23. & 24. cum cura commentatus eſt, 1. lL. Opp. p. I59. Wercrun Gus analyticæ in univerſum librum vix tria folia complent Ror ere p. 31. Rerum geſtarum hiſtoriam hoc libro Wmpre⸗ . lem fuſius exponit CHRISTIAN,. SCHOTANVS Bibliotb. hen- mn 11 279 =342. ubi de profectione & obhæſione Populi inter kenn Sin & Jordanem ſatis copioſe diſſeruit. In Anglia celebris eſt GVII,IEL. ATTERSOI, cujus Commentar. upon Nom⸗ der 1618. Londini in fol, luci publicæ expoſitus eſt. IO H. BA- R VS Epiſcopus Oſſorienſis in Hibernia, trigeſimum tantum ah explahavit in the Expoſition of i6e AXX. Cbaptber 4† Number, Londini in onterri Amocue cum fructu poterunt typorum V. T. poliore⸗ CAs BACHMEISTERVS in explicatione yporum V. W 4 i tium Cériſlum, 6jietque perſonam, ſacerdotium &c, Lubecæ An. dey, cuſ : MICH, BAVMANNVS in analæctir typicit ſacrie, Vun in 4. Am 166,. erulgatis FRII ER. BAl V ys nhu, Pee Chriſt typica Wittebergæ in 8.Anagre, D N D 1 H BAEZA . ſto Myſtico, Cüſtrin, in 4. An, 1667. 1 . A / e Reformatis potiſſimum IHON S 1 6 Cugue 2 Gene- . 4 typi⸗ V. T. Ang I1ce Londint An. 1035. & 1. . H lito: & OH. BIERMAN beign 62 M ſe Chrito, ſeu tabula præcipuorum V. T. typorum, Trajecti n. Mao 4 dira: qui Præcipuas Numerorum hiſtorias, typum complexas 1 ſtetamexphcaruut, & applicationem ad antitypum oſtenderunt. CAPVT VIII. De Deuteronomio, Summari, Libri appellationer. Cur legis repetitio a Moſe inſtituta? Rabbinica libri III. 10. II. c. Il, . Scriptor Moſer exc. L. I. c. XXXIE. . 10.1 Zonzee H. r. e. XXIX. S. impugnatus aſſeritur. Hug. Tror⸗ Herun r giaſu de4 I. ſententia;: H. 2. Argumentum 8&& contenta . ré. . . . . t. . put. Asstoritas divina S. 3. Chronologia §. 4. Partitio g. 5. R. urih denes eort gkoue tr⸗ eum Knor lun in n ſehta, m. u, quamn Pnus Luth non guog fehetinu ſe, nonte ging Quod Mol felluxefit .bſ. N liber con eheit ulig, qn ibus adcki Wurmura Dokteritate erat, Ut n jungeretnt Dreterea felinquere lebat Kbena lemiſioni rümm Mabb ugatieg le0S VETERIS TEST AMENTI. P. IJ. 1 Ahum fwe N. l.l Ce. 1h, tols complen Ubro compte. §. I. W ebræis utplucimum ab initialibus vocibus de Abpellatis. 4 Nun iſta verba, hic liber ex more in Moſaicis recepto appellatur. eall Porro H àâüh repetitionem, vel plenius N Den iie- . 5 De Deute. bula Synoptica S. 6. Commentarii Patrum: Lutberanorum: Ponti- tonomio. Riciorum: Reforma torum S. 7. u rr-. ſon 34. rationem legie ex Deut. XVII, 18. eundem dicunt, eo quod tanrum on uvrt5αασννοοσ & recapitulationem legis complectatur. Unde LXX. nPen, Londiin Senes εoνεοοονoHvo inſcripſerunt, voce a Vulgato Interprete in Latium quoque translata & civitate donata; non quod s ro vαον ſecun- T. erpoftokes d.iam & novam legem contineat, quam denominandi rationem Athana- z . ſius in Synopt. Primo loco affert; ſed quod deτρo denuo lex jam an- tee lata, maxime Decalogus, hoc libro explicetur & ab integro ſancia- Lubecx An. 5& c-. . . . 3 —. mun,, quam priori rationem Athanaſius d. I. ſubnectit. Hinc recte ma- i pieir ſuer , gnus Lutherus noſter, proœm. annot. in 6. I. Vocatur ſecundaria, inquit, non quod alia lit quum ea, quæ in monte Sinai data eſt, ſed quod denuo repetita ſit, novo pacto per miniſtesium Moſir, coram iis, qui priorem is: IXySinzu⸗ PESSELIVS 75 BALY wvwonte Sinai non audierant. Et commode Theodoretus qu. I. in b. li nf Quod Moſes non ſecundam legem dederit; ſed prius latam in memoriam ingus 1C, readuxorit , docet hoc libri proxmium: cœpit Moſer explicare legem banc Late 6en . c. I, . Neque enim nudam legum ſuperius latarum repetitionem hic ii Me 9 liber complectitur; ſed, ut bene habet Athanaſius, dvooοοο αοα ααα²sꝛs An, Noo, n 49 repetit & declarat, quæ antea forte ſtrictim dicta fuerant, imo & non- plexis 4 nullas, quarum nulla in præcedentibus libris facta erat mentio; ſuperio- erunt. ribus addit. Cum enim priſca illa gens ex Ægypto egreſſa, variis ob — murmura & rebelliones cladibus per XL. annos in deſerto conſumta, poſteritatem reliquiſſet prima legis promulgatione ſequiorem; neceſſe erat, ut novus populus novo non ſolum fœdere Deo obligaretur & jungeretur, Deut. XXIX, I. ſed & de vero legis ſenſu inſtrueretur ac uſu. Præterea Moſes magiſtratu jamjam abiturus hoc veluti Teſtamentum relinquere, legisque hac repetitione memoriam prefundius imprimere ulliriu lii volebat; quam ob cauſam novis quoque Regibus eam commendat de- IIl.mo' Ah ſcribendam & aſſiduo uſu terendam c. XVII, 18. & quolibet ſeptimo .Gtii uruin remiſſionis anno promiſcuæ plebi prælegi jubet c. XXXI, 10. Cæte- ntiliri. N. rum Rabbinis, Fagio & Münſtero obſervante, EE 8 liber ob- to He 3 Jurgationum Deuteronomium audit, eo quod ſeveris ac duris in eodem Verbis De Deute. 5 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS ronomio. verbisa c. XNVIII, populum Moſes redarguat ac objurget. Addunt alii ee expoſitionem legir, petitam ex Deut. I, ”. nomen- claturam, nec tam uſu receptam, quam ex Interpretum quorundam ju- dicio commode recipiendam, II. Scriptor Moſen libri ſcriptorem nemo facile in dubium vocabit, qui Deut. Moſes XXXI, 9. 24. accurate perpenderit. Neque tamen defuiſſe memorat Lyranus in cap. I. G. lI. qui Moſen literis hunc librum exaraſſe negan- impugnatus tes, ſententiam ſaltem ac verba protuliſſe crediderint, quam Joſua & Seniores memoriter retinentes pot fata viri in librum redegerint; id- eæ Deut hi. que tribus potiſſimum de cauſis: 1) quod in fronte libri verba hæc lo- quutur fuiſſe, non vero ſeripſiſe dicatur Moſes; quaſi vero, quæ ore primum protulit, in literas poſtmodum referre, & in poſteritatis uſum memoriæ mandare nequiverit. Apoſtoli ſane, quæ annunciaverant prius, mox & ſcripſerunt, I. JOh. I, 3. 4. 5. Moſen idem feciſſe quid pro- hibet? quem, quæ hoc libro exhibentur, & locutum fuiſſe, Petrus Act. III, 22. cum Stephano Aét, VII, 37. affirmat, & ſcripſiſſe, Philippus Joh. L, 45. & Paulus aſſerunt Gal. III, 10. 2) quod c. l. locutus hæc dica- tur Moſes tranz Jardanem, unde colligere pronum ſit, ad littus alte- rum dicta, ad alterum vero & oppoſitum ſcripta fuiſſe, quæ hoc libro traduntur: Moſen vero flumen nunquam trajeciſſe, ſed cis Jordanem obũſſe, ex Deut. XXXI, 2. conſtare, quod ipſum quoque ex Aben-Efra recoxit argumentum Spinoza Tract. Theol. Pol. cap. 5§. p. 104. ſq. Ve- rum illud en non modo & ultra & citra Jordanem notat, nec niſi ex loco loquentis & audientis judicari poteſt, utra locum ha- beat ſignificatio; unde ſæpius poſt hane phraſin ſubjungi obſervant eruditi vel N verſus Orientem, ut Deurt. IV, 49. Joſ. XII, 1. vel ' verſut occaſum ut Joſ. XII, 7. quo ad vitandam omnem am- biguitatem vel citerior vel ulterior pars apertius deſignaretur; ut com- mode perquam b. Varenius: ſecundum Yordanem reddat, ſic ut terram reliquam trans Jordanem oculis quidem jam uſurparent, ſed pedibus nondum calcarent: ſed & cum π tranſitum notet, (Joſ. XXII, II. 1. Sam. XIV, 4. X N VI, 14. &c.) rectius ad tranſitum, in tranſitu vertitur, in loco ſcil. ubi communis patebat trajectus, ac filii Ifrael poſtea tranſi- „* Deut. verunt. 3) quod in fine libri mors ac ſepultura Moſis deſcribatur, XXIV. quod ad Moſen referri autorem nequeat; id quod rurſus arripit Spi- noza p. 107. & acrius ſtringit; quod facta comparatione cum omnibius V Pro-⸗ ex eod. loec. — — Prybetin litit unqu 4I ſuciem. inmetiate uit: raſ titit Mbe dien. Ut lone h 3. , ÿ Propter en R. Simeon Ferſicnlos it. Lede Polterins legrum, V Teru, hardus ⸗ clinge vie Esdra dem Teferunt, n W ne annis Mare potn llicio el Edra dir nit ar le.ln Pei Wr; lu⸗ u na gitucynn In qu p⸗ ſen. e⸗ onjicien gli ren indicat; en ſahe Mon mi — 4 008 VETERIS LEST AMENTI. P. I. 137 — . De Deute- et. MluoJ Prophetir, qui peſtea vixerunt, dicutur, ipfüum omnei exeelluiſee: non ex- zonomio. lSMNn. titit unquam Propheta in Iſrael ſicut Moſer, quem Deus viderit de facie vorundam. ad faciem. Quod teſtimonium non Moeſes ipſe de ſe, nec aliur, qui eum immediate ſecutur eſt, ſed aliquir, qui multis ſeculis peſt vixit, dare po- tuit: praſertim quia Hiſtoricurs de præterito tempere loquitur, nunquam e- bit guien. titit Propheta &. & de ſepultura, quod nemo illam novit in bunc usque iſe henet diem. Ubi quidem ſunt, qui cum Joſepho lib. 4. Antiqu. c. ult. & Phi- nſengn⸗ lone lib. 3. de vita Moßi, Moſen morti vicinum ſpiritu prophetico pex gun hN G x &οMυ ſuum in literas retuliſſe obitum cenſent, veritum nempe, ne legerim; i. Propter exeellentes virtutes judæi ſe àa Deo raptum prædicarent; imo verta hech. R. Simeon Cod. Menachoth. cap. 3. p, 30. Octo ultimos Deuteronomii o, gle ge verſiculos dictante Domino inter profuſas lacrymas a Moſe ſeriptos tra- dit. Sed cum ſequentia verſus ſexti verba tempus morte Moſis omnino poſterius deſignent, pervulgata omnium eſt confeſſio, cap. XXXIV. in- tegrum, vel a v. 5. ſaltem ad finem, ab autore alio, æque tamen 9sο. TuSνͤv“, Joſua ſcilicet, quod e Judæis R. Judas vult, e noſtratibus b. Ger- hardus Exeg. E. I. de cript. S. J. 124. p. 135. Vel ab Eleazaro, quo in- clinare videtur Coccejus ad ultima Moſie S. II4. vel Samuele, aut ab Esdra demum, ad quem Judæi communiter hoc, ut & Geneſ. c. XXXVI. referunt, fuiſſe profectum. Unde vero evincet Spinoza, nullum, niſi qui multis ſeculis poſt vixit, dare hoc ipſi elogium potuiſſe? Multis ſa- ne annis poſt Moſis exceſſum commode Joſua hoc ipſum encomio or- nare potuit: ut taceam, quod ex Bedæ, Saliani, & Cornelii a Lap. ju- dicio claufula illa: urque in bunc diem, quoties in V. T. occurrit, ab Esdra divinitus agitato addita videatur, His, quorum Lyranus memi- a loenmn u. nit, 4) argumentum accedit Aben Eſræ in ordine ſextum, ex Deut. III. er Deut. ng obleremt I.. II. petitum, ubi narrationi de Og, rege Baſan, ſequentia interſerun- III 10. 18 p. Al . vel tur; ſolus Og, rex Baſan relictus erat de reliquis Repbaim: ecce ſoonda Oinnemn All. zrjuy ſponda ſerri eſt: nonne illa in Rabbotb fliorum Ammon? cujus lon- etat; Ir Con gitudo novem alnarum, 8 quatuor ulnarum latitudoejur, in cubitir viri. ſec ut terrimm In qua parentheſi mirifice ſibi placent Spinoza æque ac Peyrerius Sy- el ellb ſtem. Præ: d. lib. IV. c. I. ſcriprorem Moſe longe poſteriorem inde . VIIl u. conjicientes, quia bie modus loquendi ejut tantum ſit, ut cenſet prior, zſiu vettitl Jui tei antiquiſimas narrat, Juique rerum reliquia! 44 Fdem faciendam iote truni indicat; 8 ſine Aubio bie leltur tempore brimum Davidit, ui hanc ur- bieſ hin, bem lubegit, ut 2. Sam. XII. 30 narratur, inventur eſt. Addit Peyrerius, uriht I⸗ non niſi ex temporum longitudine, quæ omnia mutare conſuevit, factum nulur 8 eſſe . Keritatiss ulum ununCiaverant ile qvid pro. le, PeuusAl, Phiippusoh tus hec Gic- 40 litus alte⸗ ue hoc lbro cs ſordanenn ex Aben. P ſr. Ve danemn notdt, 3S INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICOS eſſe, ut non in Baſanitide terra amplius, ſed in urbe Ammonitarum Rao- bath lectus ille jam viſeretur. Uti vero temerariæ Spinozæ conjectu- ræ, quaſi ferrea illa ſponda Davidis demum, Rabbatham ſubigentis tempore inventa fuerit, nuda atque ſimplex opponi poteſt negatio, do- nec idoneis rerum monumentis vel teſtibus figmento fidem fecerit; ita reliqua ejus argumentatio nihil ſolidi concludit. Non enim iis, qui vel vivum Ogum, vel humi proſtratum viderant, prodigioſæ altitudi- nis fidem facere Moſes allaborat; ſed & illis, quibus ſpectandi gigantis copia t. t. facta non fuit, utpote pueris, ſenibus, fœminabus, ægrotis; & poſteris cumprimis, in quorum gratiam hiſtoriam ſuam exaravir. Nec magis hujus lecti in urbem Rabbath transvectio præcedentis ſcri- ptorem longæ antiquitatis fidem firmat, cum vel ab Ogo ipſo, adverſus ſraelitas præliaturo, ad Ammonitas transferri, vel a Moſe, ſtatim a vicoria, cum Baſanitidis regionis ſectione inutilis hæc fuppellex vendi, vel alio demum, quod nos latet, fato in Ammonitarum devenire pote- ftatem potuerit. Huc facit porro haud inconcinna b. Varenii obſerva- tio Decad. Bibl. in Deut. p. 6. Ogum imperaſſe quidem Emorrhæis, ſed domo vel gente Emorrhæum non fuiſſe, quin unum ex illis Ammo- nitarum anteceſſoribus gigantibus, Zamzummæis, paulo ante adventum Iſraelis ex ipſa metropoli ejectis, prout Emæi a Moabitis, Choræi ab Idumæis, Evæi a Caphthoræis. Sic vero ſponda illa ferrea jam ante præ- lium Iſraeliticum in Ammonitarum urbibus fuit. Haud tanti ponde- 2a Deut. II, Fis Præ ſe fert ſpeciem 5) argumentum, Peyrerio ex Deut. 11, 12. petitum, 12, ubi plane contra verborum ſeriptorisque mentem colligit, Horæos ab Idumæis de monte Seir fuiſſe dejectos, quemadmodum ab Ifraelitis Idu- mæi poſtmodum ex eodem monte derurbati ſunt. Quod cum ame Davidem non contigerit, hinc Pentateuchum, maxime Deuteronomium majorem Davide ætatem ferre negat. Sed aperte reclamat textus li- tera, quæ Iſraelitas non in Idumæorum ab illis exterminatorum loco, ſed ☚α2) ͦ in terra peſſeſtonir ſuæ, quam ipſir Deur dedit vel occupatam cis Jordanem, vel occupandam ſtatim trans Jordanem habi- tare affirmat; ut adeo non loci identitas, ſed occupandi & poſſiden- di ratio ac modus idem innuatur. Sed & iſtud 6⁶) objicit Peyrerius, x Deut,. quod Deut. I1I. I4. Jair omnem regionem Argob cepiſſe dicatur, quam UII. I4. Moſis tempore capere non potuerit; cum tamen hereditatis Jairi de- nominatio ſaltem exprimatur, tum antiqua, regio Argeb, tum nova, vil- læ Jair. Neque verba iſta uique ad bans diem diuturnum temporis tractum De Deute- renpmio. — tractum nece Autem frond us lemtore quam Mon lumina Pre- IV. Glen. non attritis tinsopprobr ſutilen et mina taumen niqgue Hebr⸗ tam de ren Verba ſonan Pereſt ug⸗ deo magin keddere die guilim ea ſuiſcutihn glie imtern Drcloqu. 1. auci Mbrailui Vusin id un legumgue 4 hm transn ortatur, i Dtorum 4 mnOX ad lege denuo inenn dcneer Cum popel lenni Der lec.. n An melio SS jonem Dee — VETERISTESTAMENTI. P. I. nitarumn Ra- Ne conhedu- in fubigents negatio, Co- n fecerit; it enim is, gui giolr Atitudi⸗ and gigantis bus, egrotis; lam exaraxit, cedentis ſcri plo, adverſus lole, ſtatim 4 ppelex vendl, eyenire pote- renii oblerya⸗ 12 — 32 De Deute- tractum neceſſario evincunt, ſed præſens ſaltem tempus deſignant. Quæ tonomium. autem frons Peyrerio eſt, addenti: vix peſſediſ, Jairum villam ſuam, Jqduo temt ere introducitair Moſer bac loquens. Ergone potior Peyrerie quam Moſi loquenti, habenda fides erit? Sed qua religione ſacra vo- lumina Præadamitarum ille Parens verſert, ſatis inde apparer, quod lib. IV. Syſtem. c. 6, divinum miraculum Deut. XXIX, 5. memoratum, de non attritis Jjudæorum in deſerto veſtibus & calceamentis, in libri to- tius opprobrium vertere, ejusque deſcriptionem, tanquam portentoſam futilem & puerorxum næniis dnnumerandam exagitare non erubeſcat, ge- mina tamen repetitione c. VIII, 4. & c. XXIX, 5. inculcatam, commu- nique Hebræorum pariter ac Chriſtianorum ſuffragio & conſenſu, non am de rerum omnium, qua affluxerint Ifraelitæ, copia, quam prout verba ſonant miraculum hoc exponentium comprobatam. Quod ſu- pereſt, Hugonem Grotium in explisatione Decalegi fere ſub initium haud adeo maginifice de Deuteronomio ſentire, ejusque ſuſpectam & dubiam reddere Oeoτανοναειοαν dum Moſen memoriter ea retuliſſe criminatur, &s n Emotthri;, Juidem ea libertate, ut vocer tranuponat interdum, quardam eum idem Nillis Ammo- ignificantibie! commutet, omittat quadam ſalis nota ex prioribus, addat te advenium Aalia,» interpretamenti vice &c. b. Calovius noſter Bibl. Illuſt. ad Deut. , Chordb Praloqu. T. I. p. 552. obſervat, & prout par erat, confutat. jamantepre- III. A uamti ponde⸗ Paucis verbis totius libri ſumma exponitur v. 5. capitis I. cœpit Argumen ,n. peituly Moſer dilucide explanare legem. Morti quippe vicinus fidelis Dei ſer- tum. 1, Horeos a vus in id unum incumbebat maxime, ut quam veri Dei cultus rationem Hliaeliislan⸗ legumque obſervantiam refſtauraverat, ad ſeram poſteritatem ſartam te- 1od Cord e am transmitteret. Quod ut obtineat, graviſſima populum oratione eoteronofniln hortatur, in qua benevolentiam prius per admirandi itineris & perce- Imr teits Ir ptorum a ſupremo Numine beneficiorum recenſionem captat c. 1-4. norum loco, mox ad legem ipſam converſus, ejus promulgationem repetit, ſummam gelit ve denuo inculcat, eamque explicat univerſam, moralem quidem a c. 6. ei rbi⸗ ad c. 13. ceremonialem a c. 14. ad 17. forenſem ad c. 27. Hinc fœdus wonure⸗ le. cum populo divinum ſolenni ritu denuo inſtaurat c. 27. ſqq. factaque is olue 5 ſolenni partim officii reſignatione c. 31. 32. partim tribuum benedictio- iei Feſrroi ne c. 33. magiſtratu abit, conſcenſoque monte Piſga ærumnoſam hanc eGicatut, cpnen cum meliore vitam commutat. Hinc Cataſtrophen fabulæ, quam in Gts Fin, e his terris Moſes egit, hoc libro comprehendi dixeris, nec non explana- tum ne tionem Decalegi plune copiofiſimam & locupletiſimam, qua cognita nibil mum H“l S. 2 bror: De Deute- ronomio. Scopus. Autoritas divina, Chronolo- Lia, 14⁰ INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS prorlur deſiderare queas, 420 ad intelligentiam X. præceptorum opu ſit, obſervante hie b. Luthero. Unde ſcopus libri ad oculum patet; idem nimirum, qui prælectæ & repetitæ in feſto tabernaculorum legis fuit, ut audientes diſcant timeantque Jebovam Deum ſuum Iſraelitæ, 8& cuſto- diant impleantque omnia verba legis bujus: inprimit filii erum, qui non ſeiunt, audiant & diſcant timere Jehovam Deum ſuum omnibus diebus, Deut. XXXI, 12. 3. Partim itaque legalis hujus libri ſcopus eſt, ut no- va hac iteratione lex univerſa divina declararetur amplius, & præſenti Iſraelitarum conditioni applicata, in uno volumine junctim habere- tur, tam ad publicam, ſingulis Sabbathis per ſectiones inſtitutam Act. XV, 21. in feſto tabernaculorum autem anni remiſſionis, plenam præ- lectionem Deut. c. I. quam in perpetuos Regis uſus, cui ſingulis die- bus vitæ ſuæ ponenda ob oculos erat c. XVII. 18, Partim Evangelicus ut ſolennem de Meſſia promiſſionem teſtamentariæ diſpoſitionis loco Iſraelitis cormmendaret Moſes c. XVIII, 5. Partim denique hiſtoricus, utintegra nobis Moſaici regiminis ad finem usque vitæ ſuæ hiſtoria conſtaret. Tandem de divina & canonica libri auteritate nec creber- rima in N. T. ad confirmacionem dogmatum inſtituta allegatio, nec publica ad latus arcæ fœderis repoſitio & aſſervatio (Deut. XXXI, 26. dubitare ſinit, ut adeo & hie liber inter α Abνια zει ε &ορ Iraeli con- credita referendus Rom. III, 2. & eορ ππορ ac teſtamentarius ſine ambiguitate habendus ſit. Hinc eſt, ut libri hujus oracula ceu Domi- ni eloquia Rom. XII, 19. Hebr. NX, 30. &c. diſerte citentur. Ut ta- ceam, cœleſtis Patris vocem, qua in transfiguratione Chriſti audiendum filium præcepit, ex c. XVIII, 9. hujus libri haud obſcure fuiſſe petitam. IV. Chronologia libri, ex c. , 3. 4. & Joſuæ IV, 19. & V, 10. peten- da, ultimorum duorum menſium anni exitus quadrageſimi, & ſex die- rum ex menſe I. anni XLl. ſpacio abſolvitur. Computandi rationem b. D. Varenii eloquar verbis, in quibus nihil eſt, quod defiderem. Scilicet a poſteriori bputando, ante veſperam paſchalem, die I4. menſis 1. anni XLl. (JYoſ. , 10) dandi cireiter quatuor dier ſunt circumcifionis Jacramento (v. 2. ad v. 5.) Facta adeo illa eſt die 1I. menſis primi: por- ro die 10. 6 Jordane aſcenderant c.! V, 19 addantur dier oktavus & no- nur, ſeu biduum praparationis Joſ-l, II. Ill, 2. &W pervenietur ad diem ſeptimum menſis primi, quo reverſi in caſtra exploratores Jericbuntini, jam antea interzo, dies planctur funeralis emiſi: sonf. c, l, 1-22, onn abſira⸗ — — 5rabantur⸗ ſetinumn ni funeralij Ml ni) mut lie uten biſori⸗ 14,. ,. A erimu iner Maſi; ſeu b diebur ſlidin tun ſalſin, iemm liſn Adiliu commocat, tim diei pr Agypto, qu 0c. Nl,3 que adXXV & KyII. tum c. NV ue ſeriem Omnes tram ſum librum 1on, cunme tus inobeckie fo il IV. fubimne orilis nin W. Usque: tum legsſ benedlicſio Mortem & Wy. P n inſtar D ——— 605 iorumn ohuur ſt, Impatet, idem rum legs fuit, elita, iſo⸗ rumn qli n omnmſkurdielun, Puseſt, ut no⸗ ius, & pralemi uncim habere- inſtitutamn Act, Plenam Ppre. rui ſingulis lie⸗ im Evungehieus poſtonis loeo e niſtoricus, te ſur hiſtotin tte nec creber⸗ Aegatio, net Deut. WN.26,. 6ts Iieli eon- Amentzrias ſine cula cen Domi enmr. Ur tr. iti audiendum billepeütum. Vio peten⸗ ſmni & lex e⸗ taudi titionen vod Geſiderenn. die . miſt taireunt nit nſy im. or. alinu,6 i⸗ ieti 41 4 mlauin ͤnn Porto 1⸗21 1. Aie. VETERIS TESTAMENTI. P. . ſeptimum menſii duodecimi n6 . . in anno quadrageſims, qui ſuerit fatalit & uneralir M. . F oſi e. XXXIV, I. .. 6. (non autem dies nonurz; menſir undeci- cap. I, 3. Ergo intervallum uju⸗ ir egott⸗ l kei deg: . S Mis,is 1i’. ipori illius eſt menſis un- diebur ſolidir ſex a wen n noviſimi in illa quadragena anni, cum Sn, ſum as adeo . brimo anni XLI. . includantir z0. dies plan- dierum Sſortam ronti⸗ Roriam Deuterenomii pauculorum, ſcil. ge ſaltim aeré. V. temporis ductum partitionem libri Franeiſc. Junius ac- Bartiti6. coanmnchat, ſebten Weutercnorni conſtituens partes, quarum 1. hiſto- n A M menſis undecimi anno XL, ab exitu Ifraelitarum ex and fnar Brini Capp. compleétatur; 2. diei ſecundi geſta, inde gue n X d koriuin dierum ad ſummum quatuor, inde a c. XII. us- Que AdN 4. ni riun diei unius, ſeptimi nimirum, cap. XXVII. *KE SH Kann recenſionem c. XXIX. XXX. 6, diei noni õ . H II. 7. hiſtoriam mortis ac luctus triginta die- eun ſrem n ded denius naud dubie ad orationis ſtructuram at- due ſeriem e rnn rlrur iſtributio, in qua tamen rürſus non eodem annes eram⸗ i) unt. B. Gerhardus Comment. Prolegip. 9. univer- Depnane d 6e, diſpeſcit, ſive r7ooτιοc. l, 1-6. (II.) 36 , bacaue⸗ 1 Jνααρατπιονο tum beneficia Populo præſtita, tum poe- en Ma de M rogat Cc. I. II. III. repetentem, cui exhortatio ex rae K lu 2 u Deo adhæreant, fœdusque ejus obſervent, c. di i deeta geen, explicationem legis continentem Wre Ae n v⸗ ad XII. ceremonialium & forenſium a. c. l e .cui promiſſiones & comminationes, ſeu ſepimen- um legis ubjunguntur c. XXVII. usque ad XXX. vel r 50Deri v ernun varum futurarum complexum éXXXI. ſq-. eui oeyia ſire benechetis 1 falnnn Cantici ſubnectitur c. XXXIII. (III.) 1 Aοσ qui Waretrn kuuturam icſes e Buum populi luctum recenſet c. NXIV. it b. Varenius, qui eniſſi nis inſtar Deuteronomium in (I.) Prrambulums e enlae cdur. guit, quo ad reverentiam & audientiam populum præparat. c. I -IV. ⁸ 3 (II.) in 141 Y abſtrabanti ies plan, — . De Heute. 3 r 30. dier planctus illius Deut. XXXIV, . & pervenietur ad diem Pnomio: De Deute 42 INTRODVYCTIO AD LIHROS IRLIGGS zonomio, (II.) in Thema ſive Propoſitionem, quæ ipfe Decalogus eſt c. V. III.) confirmationem p. dehortatoriam a fiducia in idolis & propriæ juſtitiæz meritis c. VI, I4. Cc. VII, 3. 4. 5. C. X, 4. 5. P. adhertatoriam ad fidu- ciam in ſolo DEO & obedientiam legum a. c. VI. ad c. XXIX, 18. (IV.) confutationem Atheiſtarum a v. 18. ad fin. c. XXX. (V.) conclu- ſGonem a c. XXXI. ad libri finem. Nobis ea cumprimis libri diſtri- butio ſe probat, in qua, exigua wariatione excepta, b. Er. Marbachio, Walthero, Calovio, & e Reformatis Heideggero convenit, u P. 7. ſit rρααανσναοο ſive præparatoria populi ad eundam terræ promis- ſæ poſſeſſionem a. c. I- IV. P. 11. Eenynrinn & expoftoria legis, com- prehendens omne populi officium, ubi ille optato conſediſſet loco e. V-XXVI P. III. S=aserizt & adſertoria, ſolennem legis ſanctio- nem & confirmationem per ſigna, promiſſiones, minas & publicam fœ- deris redintegrationem, cap. XNXVII-XXX. exponens: P. IV. soα⅝ & narratoria de Moſis noviffimis, teſtamento, benedictione & morte c. XXXII- ad fin. VI. Tabuls Conſtat itaque Deuteronomium Parte Synoptica, I. αεοςαααναεναανναſive præparatoria, quæ abſolvitur æℳ) hiſtorica repetitione I, itineris ex monte Horeb usque in Kadesh-Barneah c. 1. 2. eorum, quæ circa Moabitas, Ammonitas & bellum contra Siho- nem contigerunt c. 2. 3. belli contra Ogum & Bafanem proſpere geſti c. 3, 1 - 20. 4. denunciatæ Moſi mortis, & inveſtiti Succeſſoris v. 21-39. s) gravi exhortatione ad obſequium Deo præſtandum, cavendam idololatriam, & eonſtituenda aſyla c. 4, I. 44. II. ρααρνovẽ nive expoſitoria legis, quæ exhibet a) præcognita & locum reperitæ voo α 4, 44 -fin. &) ſermonem Moſis, quo legem I. Moralem in genere repetit?étcum promulgationis hiſtoria & conſeqꝗq. in ſpecie eplicat. a. de habendo uno Deo, eoque ſerio colendo c. 6. . de cavendo cum idololatris omni commercio & abolenda ido-= lolatria &. 7: id quod inculcat . 1 N viæ 2 Promiie D — . 7 2. Ceren 4. l00 . Pl I. M 4. de e. 5al j. ſeſt Judici⸗ 6. Co 1. ſti 1 l. Cir A e, ho- 5 j.cel 4 Dri 90 aler 5 A ſNN Una . 9 nig eri 4 Ontektt d I legale 0 ennem 4, fed .V. IIl) ie juſkitie 40d fidu- Mis. ) conelu⸗ bri Ciſtri⸗ larbachio, U P.. i promi. gis, conn et locoe. 8 ſanckio⸗ licamfe⸗ ugen & morte ntra Siho⸗ 9 avendam colegg⸗ erch ilo⸗ 8 Ni⸗ VETERIS TESTAMENTI. P. I. QN. viæ per deſerta beneficiorumque Dei repetitione 2. gratuitæ Dei introducentis in Canaan miſericordiæ de- Prædicatione c. 9. 7 debitæ gratitudinis & obedientiæ, ex Numinis bene- ficentia deductione c. 10. 11. 2. Ceremonialem explicat, cira a. locum cultus Deo præſtandi, cum vitatione õ C. 12. b. Pſeudoprophetas, & civitates idololatriæ reas c. 13. c. munda & immunda animalia caute diſcernenda c. 14. I -24. d. decimas Levitis pendendas v. 22. fin. e. Sabbathiſmum terræ & manumiſſionem ſervorum c. 55. J. feſta ſolenniora, Paſchatis „Pentecoſtes, tabernaculorum C. 16, 1-17. 3. Judicialem interpretatur, ubi de 4. conſtituendis Judiciis & requiſitis Regis . 5-fin, & c. . 2. ſtipendiis ſacerdotum, eliminandisque divinatoribus e. 18, I-I4. ubi promiſſio additur de magno Propheta Chriſte 1. I5. ſeq. c. civitatibus refugii, & teſtium requiſitis c. 19. d. jure belli c. 20. . e. homicidiis incompertis, digamia & ſuſpenſorum cadaveri- bus c. 21. J. oconomicis & matrimonialibus caſibus leges miſcellæ c. 22 23.24. g. litigiis & vindicta c. 25. 6. pPrimitiis & decimis: de fœdere Dei religioſe cuſtodiendi cC. 26. III. O⸗asarin; ſive aſſerteria, quæ ſanctionem legis confirmat per &αο ſigna p. columnarum lapidearum, p. altaris ex lapidibus Jorda- nis erigendi in monte Ebal c. 27. -oo. ε conteſtationem publicam in montibus Ebal & Garizim edendam V. II - ſn. ) promiſſiones obſequentium, & comminationes Prævaricatorum legales c. 28. ⁹) ſolennem fœderis Dei cum populo redintegrationem, ubi 4, fœderis ſtipulatio & declaratio c. 29. 5. ejus- 14 3 De Deute- C. 8, ronomie., 1 1 INTRODVYGTIO AD LIBROS BIBLICOS ronomio, ) canticum Moſis c. 32. lius ſane operibus fruſtra omnino laboribus ſupra ad Num. Siphre nunc ſuecurrit, ravit, quæſtiones du XXVIII. Lipſiæ 4. An. 1628. EXG Zainz: noſtris Lipenius Biblioth. Téeols p. 5 mitterent, e Latinis A MBROS IVM, NYSSENVM huc citant; quo autem rv veXMαααατατον de vits Moſir, Ave dat, ne dicam commentarii vicem præſte pioſe ac plene, quam illic deſcripta leguntur, Lutherane- Copioſiorem omnino apparatum n 16: qua b. LVTHERVS. Deuteronomii ver adjectisque illuſtravit annotationibus T. III. F. Alt. f. Iozt. J0 H. BVGENHAG enarravit, Baſileæ 8. An. 1524. & Wittebergæ An., 1525. FRANZIVS. Diſputationibus XV. diſcu ſtar uſum præſtant, Witteb. 4. An, 1608. cumprimis copioſiſſimo & erudito commentari bias evolvit, obſervationes utiliſſimas ſubnexur, uevvτιο νινιuιας οσa11υα & diſſolvit, ut vix, quod addi poſſet, rel- quum fecerit; niſ quod in cap. XXVII. viri ſummi, beata morte præ. venti, induſtria fubſtiterit. Edidit tamen filius Joh. Erneſtus Jenæ 4. An. 1657. Quibus JAC. AN D R E MR meditationes propbeticæ e* Deute De Deute. b. ejusdem per Evangelicas promiſſiones de verbo fidei & ſalute illuſtratio, ut ad Chriſtum, juxta Rom. IV. 1so6ααα ſive narratoria noviſſimorum Moſis, quæ ſunt ) ſuceeſſoris confirmatio & ſeripturæ commendatio c. z1⸗ y) Prophetica XII. tribuum benedictio c. 33. ) Mofis mors, ſepultura, leſſus publicus c. 34: VII.⸗ Commen⸗ Inter Patres, ſi ſupra dictos eximas, nullius in Deuteronomium rl lucubratio in hunc diem extat. Heideggerus equidem in Enchir. & e tutis inſtitutæ: qui vero tantum ab 3. ne &απο hunc librum trans- e Græcis GREGORIVM ure, plane me fugit. In il- quæreęes, quod ad Deuteronomii ex- plicationem faciat: hujus vero Opp. T. I. p. 167. edit. Pariſ. An. 1635, liber proſtat æα "S Gis Mαοο 7 voεαορστο rsel 1ig aαντ es= de perfectione vitæ ex præſcripto vir- eſt, ut lucem Deuteronomio affun- t, ut vix fata Moſis tam co- exhibeat. E Judæorum X. deducamur c. 30. laudavimus, nee quod ſuperaddan, ſæ poterunt addi. ſſit, quæ ad commentani in- IOH. GERHARDVS. 0 textum libri deda- oſtra ſuppeditat eccleſia, in ſionem ex Ebræo caſtigavit, Jenenſ. p. 74 -160. & I. IVS commentario eundem WOLFG, E Pon- — EPle im & data 0 NyVS, Min Vanuenſis, & explcrunt. 11veteri huc quogue Beton ram fuam a1 Seotih, Pan Londin pre nus, Cujus lucem adſp uhremna et quere An. ulzticis . — Pyuſbetiis ſunt, inſeri mort cam zrebe nul Ray e iri e — 005 eamure . H r. in Lucbir. 1e bruntrans- EGORIVM de fagt n i⸗ enterononnii ex Pan An. 1617, nftin ronomnio üur. Mols tum co⸗ PIudeorun ſuperacli, Iit ecdeft, n drr0 ciſtieni, 7 4 160, 5 I. ntitio eunden ommmentani in. RHAR DV5 Un khri belr nis lubnexll, di polet, lelr ena mote re. 7 4 / VETERIS TESTAMENT’I. P. I. 141 De Deute. E Pontificiis unus fere 10O H. LORINVS librum hunc ſeor- ronemio. im & data opera illuſtravit II. tomis Lugduni fol. An. 1625. 1629. Qui ee. huc citantur reliqui BALTHAS. PAEZ, Luſitanus, AVGV- STIN. de QVIROS, Hiſpanus, FKRA NCISC. TITELMAN. NVS, Minorita Franciſcanus, A C. JANSO NIVS, Theologus Lo- vanienſis, & ad D. Petri Decanus, Caput XXXII. Deuteron, tantum explicarunt. NICOL. ANTO N. MONGEORGII de Maeſai- co & veteri jure enucleando codicem, Bonon. editum in 4. An. 1573. eltetononmiung huuc quque video allegari. Beforinatorum haud multo plures Deuteronomio enarrando ope- Refor A: ram ſuam addixerunt, quos inter IOHANN. MACCHABEÆ VS,Tu: Scotus, patria Alpinas, nominandus eſt, cujus in Deuteron. enarratio Londini prodiit in 8. An. 563. & I0 H. WOLPHIVS, Tiguri- nus, cujus in Deuteron. ſermones libris IV. Tiguri in fol. An. 1585. lucem adſpexerunt. JOH. COCCEII ad altima Moſir b. e. ſex poſtrema capp. Deuteron. conſiderationes ſeorſim edebantur in 4. Frane- queræ An. 1650. Opp. vero T. I. p. 196. conſpic ntur. Notas autem analyticas perbreves a c, I-XXVIII. Opp. arεοον6 T. I. exhibet CAP. IX. De Libro Joſuæ. Propbetica cur diſtinguantur a Moſaicir ſeriptis? Prophetæ vel priorer summari- ſunt, vel poſterioresz. Cur inter priorer Joſua referatur? & 1. Libri um Capi- inſeriptio; ubi de Joſuæ nomine, ortu, vita, matrimonio, rebur geſtir, tis. morte, ſepulebro H. 2. Geſta Joſuæ etiam etbnicir innotuerunt: typi- cam autem cumprimir relationem babuerunt ad Chriſtum; variaque prabent emblemata & ſymbola S. 3. Scriptor libri putatur diverſur a Joſua Autori Synopſeor, Theodoreto, Andr. Maſio, Grotio, non- nullir ap. Calvinum & lIavaterum, Abarbeneli, Abulenſi, Calovio, Franc. Junio, Spinozæ, Hobbeſio, Rich. Simonie, Joß. Clerico & 4. Ioſe vero Joſua cenle ur Talmudicir, Bonfrerio. Serario, Sixto Sen. 6nνοαν in bac quaſtione placet. Expenduniur argumenta pro Huetio, Altingio, Hoitingero, Spanbemio, Heidegeero: quibusdam 1 Joſuæ Iuter Fro. phetas priores Joſua pri. mus ekt. Pu. u6 INTRODVGCTIO AD LIBROS BIBLICOS Joſua autore afferri ſolita; & neſtra ſententia certir poeſitionibu: includitur S. 5. Libri Argamentum: ſiopti: uſus: Autori tas divina §. 6. Libri Joſuz OroePojutcdie teſiciuntur H. 7. Chronologia F. 9§. Partitio §. 9. Tabula Synoptica . 10. Commentarii L'a- trum, Rabbinerum, Lutheranoriim, Bontiſicierum, Reſormatorum, Remonftruntium G. II. oſaicam ſcripturam in noſtro codice Sacro Prophetica ex- cipit, a Prophetis nimirum divinæ inſpirationis beneficio Eenarata; non quaſi Moſes in Prophetis locum non merea- tur, ſed quod inſigni excellentiæ gradu reliquos omnes longe ſupergreſſus, eodem cum cæteris cenſu non ſit habendus. Un- de tot effuſa Rabbinorum in dignitatem Moſis, præ omnibus, quos un- quam ſol conſpexit, Prophetis encomia, quæ copioſe congeſſerunt Reuchlinus lab l. de arte Cabbal. p. 619. Raym. Martini P. MIl. Pugion. fdei diſt Ill. & XX. p. 689. Joſeph. de Voiſin I. I. Tbeol. Jud. c. l. b. 10. Hottingerus l. Il. 1beſ. Ehil. p. 575. ſ. & e noſttis D. Joh. Tob. Major in Hebr. I. tbeſ. X ſqq p. S. g. Prophetas vero, arrepta ex Zach. I, 4. Occaſione, in N enenn Prophetas prioret, & P N poſteriore, diſtinguunt Hebræorum magiſtri. Una omni- bus diſtinguendi ratio temporum ſunt intervalla, in quibus tamen di- rimendis non eodem omnes tramite incedunt. Talmudici quippe in Gemara tr. Sota & 9. S. 12. priares dicunt eos, qui ante captivitatem Babylonicam vaticinsti ſunt, cum Jeremia & Ezechiele, quorum in ipſa excidii Hieroſolymitani tempora incidit ætas, deficientes: poſterires vero, qui captivitatem ſecuti funt, ur Haggæus, Zacharias, Malachias. Alias vulgo priores ſunt, qui ante Uziæ Regis tempora vixerunt: qui vero poſt, paſteriorei. Illorum ſcriptis, Præter utrumque Samuelis, & utrumque Regum, Joſuæ quoque ac Judicum libri accenſentur, eam fortaiſis ob cauſam, quod & iſti, ſi non integri, ex parte tamen ad Sa- muelem quamplurimis referuntur ſcriptorem. Quem Prophetarum in ordine primum, a quo etiam Petrus Apoſtolus Act. III, 24. divino- rum vatum inchoat ſeriem, proximum a Moſe dignitatis tenuille lo- cum, infra ad libb., Samuelis demonſtratum dabimus. II. Primo itaque loco inter Prophetas priores nominatur G — — ller ſoſue, antione conm toreſecundan tita Cenomin tois imperio rurm Autr 5 1,1,3 oy iye aliaaane 1 j ſal na⸗ Mave: Prnt ſ, cujuniſo 1. y. borre W wod nomine ſjlln Vunt, vel, murit, po Tatus Num ſllutemn Gatul Camlärneli ſ ede e nomen ſuu, Quod oe Ilaeli ae ruum (oym Aum Nun.) nuntan, Praduſobe Prid. Fan quem Crrei Moſts mi fortituch elits, Exoe Mlarae. oratione eNNoertton 8 Oponere — 1005 lin eſioman utoritur dine . CCronllin Mnmenterii H. Reſermauru Prophetica ionis benefcio In non mere. diquos Omnnees 3bendns. Ur. gibus, quO. n. le congeſlerunt F. H. Pgin. Mad ,. 1. D. ſoh. Tob. eto, Arepti ex pbetur Mie, ltri. Unm onni- Uibus tmen li. ei (rippe in e aptwititen vorum in ipla tes: iſeerinel tias, Malachiss. vixerunt: Jdi aue Srmuelis, G Cerlentur, eia e tatlen 40 K⸗ n Prophetaun II, 24. (WIn. tatis tenuille . VETERIS TESTAMFENTI. P. I. liber Joſuæ, Græcis 'Iyo Nauvs Jeſur Nave, ( quod unius literæ immu- ſuæ. tatione corruptum eſſe ex Nab cenſet Druſius) inſcriptus, vel ab au- tore ſecundario, quem Joſuam plurimi credunt, vel ab argumento pe- tita denominatione, quia in clariſſimi hujus Iſraelitarum ducis ac he- rois imperio rebusque geſtis ordine deſcribendis verſatur. Ita nimi- rum Autor synepſeor, quæ Athanaſio tribuitur: 73 οραα Tolvvy - Aior èναρSdaααν. Iiσ⁹ T& Navs: ered A I& & Neæv, diadeb Acsveg Maοσα, sba”†v8αοM**ν,, G Tev G a‿α οοαανρ aj 1dc rc*ναaρ diαν ερααα. P'ræſens liber inſeriptionem habet Jeſus Nave: propterea qisod ipſe Jeſus Nave Moßi ſucceſſor populi Dux fabtur ſt, cujur iſto volun:ine iſtoria & rer geſtæ continentur. T. II. Opp. Atban. .„ Z. Porro vero Joſuæ, quod ex circumeiſione hærebat, nomen oſuæ as- . .„. 4 7 ' quod Salvatorem ſonat, Moſes præfixa ex Isſe*ρHoαoAsαατι Dei mine: nomine fyllaba auxit, & conflato ex & H “ quod quidam volunt, vel, quod rectius creditur, ex ) uno vocabulo in mutavit, populi ſeruatorem futurum divino ſuggerente Spiritu augu- ratus Num. XIII, 17. Salutem itaque Dei, ſive a Deo in gentis ſuæ ſalutem datum dixit, quod & divinitus deſtinatus eſſet ad procuran- dam Iſraeli ſalutem, ſedesque promiſſas, quo Syracides reſpiciens, ſci- te de ipſo pronunciat, quod magnurt fuerit zaja J dvoga ad1, juxta nomen ſuum ad & AlLVTZM elektorum DOMIYNI, c. XLVI, 2. & quod hoc ipſo nomine eum adumbraret, quem SALVTEM DEI Ifraeli ac omnibus gentibus divina pollicentur oracula Jeſ. XLIX, 6. &c. Conf. Dietricum Antiqq. Bibl, ad Num. XIII. 7. p. 239. ſq. Sera- rium Comment. Lib. I cap. 2. p. 1I3. /q. Paul. Fagium Annot., in Thar- gum Num. AIII & Pet. Galatinum lib. III. Arc. Cath, Verit. cap. 20. Natales viri I. Chron. VII, 20 -28, (Bibl. Germ. c. VIII, 20.) expo- nuntur, quibus ex tribu Ephraim oriundus, decimo conſanguinitatis gradu Joſephum attingit, i tamen ha ſuccſiva generaliones fuerunt, ut Frid. Spanhemius HI. . Vet. Teſt. Opp. T. I. , 5335. addit; patre Nun, quem Græci Nave dicunt, ſatus, & in A.gypto adhuc in lucem editus. Moſis miniſteria per annos bene multos obiit, edito egregio ſcientiæ ac fortitudinis bellicæ ſpecimine in glorioſe debellatis victisque Ama- lekitis, Exod. XVII, 9. Suam quoque fidem D EO probavit cum ab ex- ploratione terræ Canaan redux factus, populo animum ad cæteroru m exploratorum terriculamenta deſpondente, cum Calebo ſolus maſcul e ſe opponeret, dignus inde habitus, qui cum Calebo unus ex umiverſa 147 — de libro Jo=⸗ cujus ertus, —— ————= — — MS INTRODYCTIO AD LIBROS BIBLIGOS De libroo- — — — ſux. ila, quæ Egyptum egreſſa erar, turba terram promiſſam adiret & in- coleret, Num. XIV, 6. ſqq. 38. Hinc porro factum eſt, ut, cum Moſi magiſtratu abituro ſucceſſor eſſet dandus, Joſuam præ cæteris omnibus Matzimoni- uID„ zes geſtæ, mers ac ſe pultura, Deusipſi furrogaret, Num. VIII, 10. XRKVII, I8. ſq. Deut. XXXI, 7. ſqꝗ. XXXIV, 9. Matrimonio Rahabam fibi junxiſie creditur Judæis, quam viginti annos natum fuifſe nugantur, cum exirent Ifraelitæ ex Ægypto, 8 fornicatamque XL. annos, quibus ſubſtiterunt Iſraclitæ in deſerto lla vero nupfiſſe Joſux; quam tamen Salmoni porius, patri Boaſi, ,ppoſt Con- nubio junctam fuiſie, ſacra pagina teſtatur Ruth. IV, 21r. Matth. I, 5. Contra vero ea Joſuam *ν‿ανοαν aαι colibem egiſſe vitam, Hieronymus lib. I. contra Juvinian. c. 12. tradit: Oſtende mibi, inquiens, Jeſum Na- ve vel uxorem babuiſe velfilios; & ſi potuerir monſtrare, viétum me eſſe fatebor. Hinc & virginibus eundem annumerat Ignatius epiſt. ad Pbiladelph. c. 4. Tertullianus vero libro de Monogamia c. 6. digamum ſaltem fuiſſe negat, matrimonium vero eum iniifſe, videtur largiri. Res inter præclare geſtas præcipuam meretur laudem Cananææ partim occupatio, miraculorum quoque gloria, ſiſtentis ſeſe alvei Jordanis, temerati in curfu ſuo per diem integrum ſolis, corruentium ad tuba- rum ſonum murorum Hierichuntis &c. inſignita; partim A&αια½ ſeu diſtributio, finiumque conſtitutio; quæ præeipuum libri univerſi conſiciunt argumentum. Diem demum obiüit, cum & eccleſiæ, & Rei- publ. & ſibi gloriæque vixiſſet ſatis, centeſimum decimum agens annum, & ſepultus eſt in Thimnath-Serach civitate ſua, c. XXIV, 30. Vero Joſephus addit: unzcto dν .n 72oc e“ La . Quod 7„αι+ JoX*ναανι. monumentum ipſi impoſitum extat in urbe Gabatha, vellem 9 probaſſet, cum fidem non inveniat; nec magis Iidori Hiſpalenſi § pro- banda incuria eſt, lib. de vita & morte Sanét. c. 27. Opp. p. 361. Civita- tem Joſuæ, quam Tamnaſar dicit, in tribum Dan rejicientis, quam ta- men in montanis Ephraim ſitam ſacer textus c. J. docet & c. AIX, Fl. Sepulchro Joſuæ ſolis imaginem impoſitam, urbemque poſtea Jud. II. 9. ””âs”sð keuram ſolir, ab ejus ſtatione ad tum- bam Joſuæ expreſla, vel marmori inciſa, dictam plerique volunt Ju- dæorum, quibuscum Andr. Maſius facit Comment. ad b. l. Cæterum præter Joſephum lib. V. Antiqq c. I. vitæ ejus hiſtoriam, allatis in me- dium Hebræorum, Arabum, & Samaritanorum teſtimoniis, prolixam texuit Hottingerus Smegm. Orient. Lib. I. cap. §. n. II. p. 405-530. ut & autor der Lebens⸗Beſchreibung Bibliſcher Scribenten . I. Ut Nicol. Serarium taceam, qui integro commentario non librum 2, p. 10. modo Joſuæ lolue, ſed Gtero usqned us er⸗ raculole edinis Teimotillimas ſtibus b. Wat Culis fabula . loh. Voſiis⸗ lrop. I. 1 iſta nunc non ſiciamns, ESV Vervato Che Lat hel, uun ſeſu me tonyihm ept ſir ſed n ini terran na, Lorrente gna geſeribit. §V gellri daor qap II. ſma Cerili . ſicr prolbit Deut. VIS IV, I. Keeſi minori Chrig r rar daan Ai⸗ alnbie uſ Ner Ut han ncd E triun alib⸗ Vitx atter poſter XK- eſchre ibur VETERIS TESTAMENTI. F. I. 145 . ibtole 1adret mn. IJoſueæ, ſed & illa, quæ in Moſaicis ac Chronicis de eo habentur, ab ſuæ. 1n cumn Meld utero usque ad tumulum, enarravit. III. 1ſg. Quis ergo dubitet, tanti Herois ex tot præclare, quin etiam mi- fama in ludeis, Juam faculole editis facinoribus ineluti famam longe lateque vagatam, & in Bene⸗ rex Egto, remotiſſimas etiam oras gentesque fuiſſe ſparſam, quod productis te- barla⸗ deſer holt Nibus b. Waltherus probat Oſſc. §. 753. p. 914. Quin imo ſub Her- i Boal, cn. — culis fabula Joſuæ hiſtoriam latere, erudite dudum demonſtrarunt Ger. . MiikbjJ. . Joh. Voſſius de Iaolol. lib. I. c. 26, . 96. Pet. Dan. Huetius Dem., Evang- eronyims brop. IV. p. 323 544. & e noſtris Dietricus Antiqq. Bibl. P. 752, Sed . Yin Mu. iſta nunc non attinet fuſius perſequi. Propius ad inſtitutum faeit, ut nie⸗ e diſpiciamus, quo reſpeétu ac modo Joſua typum geſſerit ac figuram Lüeiduin IESV Servatoris. Scite omnino Origenes bomil. I. in lib. Joſuæ T. Il. Opp. Lat. p. 1566 Liber bic, ait, non tam geſta nobir filii Nave indicat, quam Jeſu mei Domini nobia ſacramenta depingit. Cui ſuffragatur Hie- ronymus epiſt. ad Paulin. Jeſus Nave typum Domini non tantum ge- ſiis, ſed & nomine præfert: Jordanem tranſit, oſtium regna ſubvertit, divi dit terram vidtori populo, & perſingulai urber, viculos, montet, Humi- na, torrentet, atque confinia eccleſiæ cœleſtisque Jeruſalem ſpiritualia re- gna deſeribit. Præfiguravit itaque Meſſiam 1) nomine, quod cum IE- §SV geſſit idem Matth. I, 2r. vide e veteribus Tertullian. adverſut Ju- dcæos cap. IX. L. I. 5. 215. ex recentioribus Gerhard. Exeg. L. IV, de Per- ee. (d Jona Cbriſti G. I5. p. n26. 2) miniſterio, quod ille Moſi, hic legi Mo- e⸗ 7 % ſaicæ præſtitit, Gal. IV, 4. 3) munere, ad quod ille Spiritu ſapientiæ, 4 ad ienm Deut. XXXIV, 9. hic eodem ſpiritu, non ad menſuram inſtructus, Luc. kutle, ede. IV, I. acceſſit; quo ille ſumma fide perfunctus eſt, Ioſ. XI, 15. nec chie minori Chriſtus: 4) introductione in terram Canaan: znetoοoρ ei 75r ,e Chin i“ ic ταααιαι. Srοραι *“ Sραaναο ιο 7 e Joig Spapéi àαααπ tis, Quann ta- 2 , 4 ndo Al ſt. BEaévo A& TeXMXαασαα MeνυNNEH, 1706° sſea 19 rααοαιισ 0α 72 vô- et & l. Al . ud l,⸗ o Encvo naa vαανα, Sroρ OQas‿„ανσ Ile in terram pro- heterhi n. miſſionir, bic in cælum, & ad bona in cæli, repoſita? ille poſt mortem latione 4. ſ Moſis, Bic poſtquam lex ceſſavit; ille tanquam populi Dux, bic tanquam ne lun 4 Rex, ut habet Chryſoſt. bomil. II. in Matth. p. 10. §) fortitudine bel- .l. enn lica, & triumphis ex hofſtibus: 6) terræ ac herecditatis diſtributione: 7) n, Ad .MRM actibus vitæ varis &c. in quibus fuſe deducendis operam haud infeli- ni⸗ locna⸗ citer poſuerunt enoſtris b. Waltherus Offc. J. 756. & Autor der Lebens⸗ I1 6 Beſchreibung Bibliſcher Seribenten F. Il cap. V. . 24. e Reformatis Ioh. nEl24 Priierman. in Moſes en Cbriſtus lib. I. cap. 9. . 207. /447. & Ludov. Cap- T 3 . tumn olo wnl olus pellus e, ultumn me atins ehiſ ad 6. Gigamum idetur latgiti. nanze pafüld Awei ſordanis, ntiumm ad tube⸗ bim Mis n libri Unurerſi cclefte, A Bei- 1agens ngumn, 150 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro jo-= ſux. pellus Not. Crit. in Jeſ. Opp. in V. T. p. 416. Præterea Symbolis que- que ae emblematibus variis illuſtrat, & ad obedientiam aliasque adum- brandas virtutes Joſuæ geſta accommodat Phil. Picinellus Mundi Symbol. lib. HI. c. 57. p. 193. /4. IV. Jam de autore libri ſecundario & miniſteriali gravis movetur quæ- ſtio, circa quam ut diſcrepantes autorum ſententias in compendium mit- tamus, intres veluti familias abeunt, quarum prima recentiorem vel aliis a Joſus alium ſaltem ac diverſum a Joſua autorem tuetur, altera ipſi Joſuæ ſeri- irerſus, ptum aſſignat, ultimarem omnem in medie relinquit, Et Athanaſius quidem in Synopñ T. I. Opp. p. 73. generaliter pronunciat, Joſuæ & ſequentes ad Esdram usque libros non prorſus &οanοναν õ Oaα, r α Tρ ανας Osρναα αuι. Tρ *⁹ αααπαιö. ab illix eſſe conſeripta, quorum inſeriptiones praferunt, 8& de quibus tractant: Avοον sgiâ a, Tas T“αοπ 7s êndsα αουYςο σοαυα α sρaâααπιöα Aaρναα ſeruntur autem a Propbetit, qui ſiuguli⸗ temporibus vixerunt, eſſe ſeripta. Theodoretus excerptum hunc exiſtimat ex libro Juſtorum, cujus Joſ. X, 13, mentio fit; autorem enim ſuſpicatum, ne quis verbis de ſtatione ſolis non adhiberet fidem, dixiſſe, hoc inveniri in antiquo commentario; unde porro eolligit, ο Toνυ 2a1πρhoν Gασ à&“ 1αιοαατ—ds⅜⅜ορv* Tnr SiſsXàοb vναστν ααοσινρααdπ A& α* s* sriée OX“νrαρς αοοσονας uaα conſtat sx boe loco, poſterorum quempiam alium librum hunc conſeripſiſe, ex alio libro capta occaſione., Ouaæſt. XIF. in Joſuam T. . Opp. F. I. P. 202. Qujus veſtigia legit Andr. Maſius Præfat., in Jeſ. p. 2. Eidram ſive ſolum, ſive una cum gqualibur, inſigni pietate & eruditione virir, e&'leſti Spiritu affatum, eX va- riir annalibut, qui tum magna eura in templo aſſervabantur, librum com⸗= pilaſſe exiſtimans. Sed & hæſitat omnino Grotius, num ad Esdram librum referre debeat, quo propenſius videtur inclinare, an ad Joſuam? cum ad c. Vi, 26. circa phraſin illam; urque in præſentem diem, anno- tat; a Joſua boec, an ab Erdra additum? & ad e. XV, 63. ad idem tem- poris indicium: hine quoque apparet, neque a Jaſua, neque prope ejus tempora ſeriptum, aut certe contummatum hunc librum. Et ad c. XIX, 27. ex urbis Cabal mentione conjedturam de tempore, quo ſcriptus li- ber ſit, capi poſſe tradit, cum ab Hiromo demum terra iſta Tyriis vi⸗ cina id nominis acceperit. Sunt porro, qui Eleazarum ſummum Pon- tificem, filium ac ſucceſſorem Aharonis, literis eum conſignaſſe, autu- mant, Autor libri putatur — — Nunt, nulla t Lwaterum 0 n. in hiunn trn AMeparern earoremimpr bit,; hine elle Elente incice 1lo libram . Ulu ſit recepti lenſis gl. 1O b. Calovin )). Pr. b. ſer aoccurrit m Aliitur, in⸗ i luongna⸗ non timen fere Omnia o oleg. uo gnpbon: al tit her tatam Prereperat e, emn olaer, nurrantur. 41 tunten ſtel tuuerunt; & nibinitamn 6, hhrain hatf Mn eß, u lie lienn a. wilir ANx ue⸗ .ußiti/ fſi; . aub EEe aet S llem Pitn — 1005 Fnbols I. lasque daa. MuvdiSt. Smmoretur qut. mpendium mit- “D centioremn ipn ſolueſet . Et Athanafius ncit, ſoſmar à Nauensr, ulturichun⸗ T100 ſin . lir tem,oridaH ſtimeter libro ſiſhicimum, e ſe, hoc imenin, Gwr MA d a, GN loeo, Mleratmn (A Aldſie, 8, veltigid ſegt , ſie ung uu aſatun eri cs, Wrun um 40 PEsdram n e loluum? emn dienn Anbd⸗ 7, , gfort Go ſeriptus ¹ Anila IYris ſ. ⸗ mlummun Pon gnlignalle, è VETERIS TESTAMENTI. P. I. F1 De libre mant, nulla tamen probabili ratione inducti. Conf. Calvinum & Lud. Joſuæ, Lavaterum Comment. in Jeſuam argument. Don Iſaac Abarbenel Præ- Jat. in Juſuam fol. 3. col. i. a magiſtrorum ſententia, quam ex Baba Ba- tra allegaverat, diſcedens, poſtquam argumentis compluribus Joſuam autorem impugnaſlet, Samueli tandem hunc & Jjudicum librum adſcri- bit; hine eſſe, air, ut cum ſub finem verba fœderis Joſuam conſignaſſe diſerte indicetur, nullo prorſus tamen indicio conſtet, univerſum ab ipſo librum proveniſſe; quod in Moſaicis tamen aliisque libris ſacris uſu ſit receptum. Et pro Samuele quidem e Pontificiis Toſtatus Abu- lenſis qu. 13. in c. 7. & qu. 9. in c. 7. & qu. II. in c. 16. e noſtratibus ve- ro b. Calovius Bibl. Iituſtr. Præſf. ad Joſ. p. 653. & ad Judic. XVilII, 7. p. 722. b. ſententiam ferunt. Franc. Junius ad Yoſ. XI, 21. ubi diſtin- Qa occurrit montanorum Jehudæ & montanorum Iſraelis mentio, binc colligitur, inquit, librum bunc compeſitum fuiſſe poſt diviſionem bopuli in duo regna, & Saulir mortem. Spinozæ verba, utut paulo prolixiora, non tamen pigebit adſcribere, cum argumenta Joſuam impugnantia fere omnia conglomerata exhibeant. Ita autem habent Tract. Theol. Pol. c. S. p I0. Jeſuæ librum ſimilibur rationibus oſtenditur non eſſe au- tograpbon: alius enim eſt, qui de gJoſua teſtatur, quod ejur fama ſue- vit per totam tellurem c. Vil, 1I. quod nibil eorum omiſerit, quaæ Moſes Praæceperat c. VIII, v. ult. & XI, 15. quod ſenuerit, omnetque in concio- nem Vocaverit, & quod tandem animam egerit, Deinde etiam quadam unarrantur, quaæ poſt ipſius mortem contigerunt: videlicet, quod poſt ejus mortem Iſraelitæ Dkl coluerunt, quamdiu ſenert, qui ipjum novorant, vixerunt; & e. XVI. 10. quod Epbraim & Manaſe non expulerunt Ka- nabanitam babitantem in Gazer, ſed (addit) quod Kanabanita inter Epbraim habitavit utque in bunc diem, & fuit tributariur. Quod idem iMum eſt, quod Jud. l. narratur, & modur etiam loquendi: in bunc ur- que diem, oſtendit, ſeripterem rem autiquam narrare. Huic etiam con. ſimilis eſt textur ec. XV, ult. de filii, Jebudæ & biſtoria Kalebi ex v. 13. cjutd capitit. Et caſur ille etiam, qui c. XXII. 10. aarratur, de duabus tribubus & dimidia, quæ aram ultra Jordanem zædifcaverunt, poſt mor- tem Joſuxæ contigiſe viletur: quandoquidem in tots illa biſtoria nulla Jo- ſuæ ſit mentio, ſed ſolur popislus bellum gerere deliberat, legatos mittit, sorumque reſponſum expectat & tandem approbat. Denique ex c. X, 14. evidenter ſequitur, bunc librum multit peſt Joſuam ſeculis ſeriptum fuiſſe. Si quem igitur librum Joſus unquam ſeripſit, fuit ſane ille, qui c. AX, 13, citatur. 1 De libro Joſuæ. aliis ipſe Joſua, 152 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS citatur. Poſtquam deinceps de libro Judicum, Samuelis, Regum, Chro- micon, paucis ſententiam ſuam dixiſſet, ſubneciit tandem p. III. Con- cludimus itaque, omner bor libror eſſe apographa, rerque in iir contentas ut antiquas enarrari. Si jam ad connexionem & argumentum borum librorum attendamus, facile colligemur, eos omne: ab uno eodemque Hi- ſorico ſcriptos fuiſſe, qtui Judæorum antiquitater ab eorum prima origine urque ad primam Urbi, vaſlationem ſeribere voluit. Quitnam autem ir fuerit, pag. ſeq. ſubdit, non ita evidenter oſtendere poſſum: ſuſpicor tamen, ipſum HKS& D R AM fuiſſe, & quadam non levia concurrunt: X uihur conjebturam facio: quæ ipſa dein fuſius perſequitur. Sic Tho- mas Hobbeſius in Leviath. c. 33. recentiorem Joſuæ ætate librum facit, tempus tamen vel autorem definire non audet. Pariter Rich. Simo- mius Hiſt. Crit. V. T. L. I. &. I. p. 2, ad ſcribas publicos, de quibus ad Geneſin. p. 39. ſq. mentem ejus expoſuimus, ſe rurſus recipit, eosque ex Actis & annalibus publicis Archivi Ifraelitici, incertum quo tempo- re, Joſuæ ut & cæteros hiſtoricos libros compilaſſe cenſet, Theodore- tum & Maſium in partes ſuas citans. Joh. Clericus in diſſertatione de Seriptoribur librorum biſtoric. Commentario in Joſuam præmiſſa J. 2. quædam hujus libri, v. g. foderis formulam, quam populo in ſolenni foderis cum DEO reſtauratione præivit, porro hiſtoriam belli, quod cum Chananæis per annos ſex geſſit, & tandem divinonem terræ Cha-⸗ naneæ Joſuam ipſum vel æqualem conſignaſſe ſcriptorem, fatetur & eru- dite adſtruit: librum autem ipſum, ut nune eſt, an Esdras ita concin- naverit, an alius, prorſus ignorat, niſi quod verba iſta, quibus c. XI, 16. 21. diſtincta Iſraelis & Judæ mentio injicitur, non eſſe ſtatuat niſi a manu hominis, qui poſt tempora ſeceſſionis decem tribuum vixit. 1 V. Contra vero ea pluribus iisque graviſſimis Theologis Joſua ipſe, divina inſpiratione inſtructus, librum hunc, exceptis, quæ a recentiore manu profedta ſint, paucis, exaraſſe creditur. Talmudici ſane in Baba Batra cap. le fol. 14. b. ſq. Joſuam librum ſuum & octο ultimos Deuteronomii verſiculos, qui de morte Moſis agunt, compoſuiſſe, ipſam porro Joſuæ mortem c. XXIV, 29. ſqq. Eleazarum adjeciſſe; fata de- nique Eleazari Pinehaſum filium v. ult. ſubnexuiſſe, tradunt. Non im- merito itaque Iſidorus Hiſpal. Origin. lib. VI. c. 2. p. 4 5. a. Seripterem ejur eundem Jeſue Hebræi aſeverant. Eandem tuentur ſententiam e Pontificiis Jac. Bonfrerius Frælequ. in Script. §. cap. 7. Sect. 2. p 25. Nie. — — Nie. Serart cumprin mubiti. P II. Hoting A, aitk Muem iel uum hro Preybrlicg, ſunhze He, jud Inll Jude, ,. G emman ſmiorum 1 ſ. 2.) lun lanſan ’ͦ mandata uslir Aid cliſeunt dunt enig ontiſieis Neiormn therus 6 Dochorum s, quodl Poßſttiomibe tiones Mi Uutkoſuam fata lol 13-l9. de borro, Cumprins ſ Leſch Ils loſue⸗ lec eorun ſts robo eimer volumi⸗ — 005 Negun, CHo. em ,, II. (on- in ii, oonlintr Mentum borun eolengus H. m grima iiſe Ouimun ultefn eſum: ſiee CoNcutunt, x liur. Sie Tho. gate librum facit, iter ich. Sind. 6, Ge quibus 44 teeipit, eose tumn quo tempO. et, Theodore in Gillertatione in preniſli2. opolain lolenni tim bel, d onem tette Chr. n, fuetur elu⸗ Mõ k, Ouibis eſſe Karoen din uth wit⸗ logss Jolua ige⸗ D B tecentioe ochci ſne 1 . E ot Ultimno mpoluiſe, ihiil chectle, imnd Non in . H adunt, Hentur ſenenn 5 (e 1. 0 — VETERIS TESTAMENTI. P. I., 153 Nic. Serarius Prolegom. in b. I. 2. p. 272. Sixtus Senenſ. Bibl. §. 1. p. 9. & cumprimis Huetius Dem. Evang. Prop. 1V. p. 314. ſq. aliique bene multi. E Reformaris adſtipulantur Henr. Altingius Tbcol. Hiſt. Loc. II. Hottingerus Theſ. Phil. l. II. cap. I. Sect. 2. p. 46z. Nec dubium ſt, ait Frider. Spanhemius Hiſt. Ecci. V. T. Opp. T. I. p. 339. ſeripſiſe Joſuam rer principer, ſuo miniſteriogeſtar, ad Maſir exemplum: guan- quam libro Joſuæ, uti in Canone extat, inſerta Rnt dudum poſtea a vire Propbetico, vel ab eccleſia Ijraelitica opportunir locit, quæ peſt contige- runt, e. g. expeditio Danitarum adverſus Leſebem vel Lair, Jaſ. XIXA, 47. Jud. XVIII, 7. montana Irazlis ſ. Samariæ &7. diſtintta a montanir Judæ, Joſ. Kl, 21. e uſu, qui diſtractionem X., tribuum excepit. Illud: & permanet in bunc diem c. IV, 9. Vl, iIy. & ſæpe aliar, additio eſt po- ſteriorum Jeſua temporum. Paulo aliter Heideggerus Enckir. lib. le c. 7, H. 2. P. Go. qui, quanquam largiatur, pleraque a Joſua, diarium quod- dam conſignante, & pracipua eliam fuſin, deſeribente, fidelibur literi! fuit- ſe mandata, ea tamen ſucceſſu temporii a l'ropheta vel viro 9zonvévs), qualie Eidras eſſe potuerit, inſertis quiburdam, quæ poſt goſuæ mortem contigerunt, aucta, locupletata, & in ordinem redadta eſſe, arbitratur. Sunt denique, qui certi nihil in hac quæſtione definire audent, unde e ite in Pontificiis Ludov. El. du Pin in Prolegem. Bibl. L. f. e. 3. J. 2. p. 75. Rkaeke 1 6. 1. tibus, in⸗ therus Oficin. Bibl. & 777. p. 912. allatis in medium diſcrepantibus certus, e Reformatis Franc. Burmannus Præf. in b. I. g. 2. & e noſtris b. Wal- Docterum ſententiis, rem omnem in medio relinquunt. Et ur dica- mus, quod res eſt, conjecturis quidem aliquis, certis vero ac indubäs poſitionibus locus plane nullus hic ſupereſt, cum nee negantium ra- tiones militent omnes, nec tanti ponderis ſint affirmantium momenta, ut loſuam libri autorem absque dubio evincant. Recentiorem enim & fata loſuæ inſeeutam demum manum redolent omnino, quæ c. XV. 13-19. de hereditate Calebi, filiæque ipſius Achſæ, coll. Iud. I, 10 -15. porro, quæ c. KVI, Ie. coll. Iud. I, 29. de ejectis e Gaſer Canancæis: cumprimis quæ c. XIX, 47. coll. Iud, XVIII, 7. de Danitarum adver- ſus Leſchem expeditione; & tandem, quæ c. XXIV, 29. ſqq. de ulti- mis Ioſuæ & jis, quæ poſt mortem ejus geſta, commemorantur. Sed nec eorum, qui librum univerſum loſuæ acceptum ferunt, argumenta ſatis roboris habent, diluta a Ludov. El. du Pin l, c. p. 75. qg. Quod enim ex c. XXIV, 26. urgent; Seripſit quoque Joſua omnia verba hæc in volumine legit Domini: neutiquam ad univerſum librum, ſed ad illa V tantum Joſux. De libro Joſuæ, tantum referendum eſt, quæ ad fœderis reſtaurationem facientia hoc ipſo capite recenſentur. De fœderis enim formula tantum ſermo eſt: & quid attinebat, in deſcriptione fœderis mentionem eorum facere, quæ toto libro conſignata exhibentur? Pari fide ad Syrac. XLVI, I. pro- vocant, ubi Susceſſor Moſis in Propbetiis dum dicitur Joſua, nulla ratio- ne conſequitur, eundem literis, æque ac Moſes, res geſtas conſignaſſe. Ut taceam, apocryphum librum tot ſeculorum intervallo ab hoc noſtro diſterminatum, inidoneum perquam Canonico Scriptori teſtimonium ferre. Tandem quod ex I. Reg. XVI, 34. profertur, id quidem demon- ſtrat, Joſuæ librum jam Eliæ ætate conſignatum extitiſſe, tum etiam per Joſuam prolata fuiſſe verba iſta, quibus diris devovetur reſtaura- tor Jerichuntis; at vero ſcripfiſſe librum, nondum evincit. Quæ reli- qua Huetius producit, vetuſtatis libri indicia, non vero Joſuæ ſcriptio- nem ſolide probantia documenta ſunt. Ut itaque dicendorum finem faciamus, vero videtur ſimile, 1) Joſuam ipſum plurima hoc libro con- tenta conſignaſſe, cum e re eſſet eccleſiæ pariter ac Reipubl. Judaicæ, ut finium terminos, urbes quoque Sacerdotales & Levitarum, & alias terræ Canaan diviſiones deſcriptas haberet, eoque ipſo infinitas occu- Paret lites, alias orituras: 2) hunc noſtrum libro Regum longe eſſe antiquiorem, quod ex I. Reg. XVI, 34. coll. cum Joſ. VI, 26. ad ocu- lum patet: 3) neque tamen Joſuam ipſum univerſum librum exaras- ſe, ob illa, quæ ætate ipfius recentiora, ſupra obiervavimus: 4) non itaque liquere, an Samuel forte aut alius vir pius, vel univerſum librum exaraverit, an vero iis, quæ poſt mortem demum Joſuæ evenerunt, au- xXerit & loeupletarit: 5§) neque vero opus eſt, ut ſinguli librorum au- tores ſigillatim cognoſcantur, i nimirum, quorum indicia firma in Scriptura ipſa non extant, cum & hiſtorica ſit ejusmod quæſtio, non de fide aut dogmatica, & ſi quid de ea probabiliter affirmetur, fide ſal- tem hiſtorica & humana fuſcipiendum. Quin Deus ipſe pro ſua ſa- Pientia ſingulos in individuo ſcriptores nobis innoteſcere noluit, ut ad auctorem librorum ſacrorum unicum Spiritum S. ubique reſpiceremus. Quis hæc ſeripſerit, valde ſupervacue quæritur, cum tamen auétor libri Spiritus Sanctus fideliter credatur. Ipſe igitur kac ſoripſit, qui hac ſeri- benda dictavit. Si magni cujurdam viri ſuſieptir epiſtolis legeremus ver- ba, eaque quo calamo eſſent ſeripta, quæreremus, ridiculum profecto eſſet, ſ non epiſtolarum aubétorem ſcire, ſenſumque cogneſcere, ſed quali calamo verba earum impreſa fuerint, indagare Qudeamur, ſcire de hac quæſtione ratio⸗ — Uatiocinat. Acad. XXI hanc ſente cumnde auti Aulitet ne udoſin itatir 141 t collato Amafmuen,/ ſad 4 lrut a al. ect, 2. tandem fue Pullam, 1 blum deſki lam qaod Via er ſun immorari! & Uraelis tech, Jude Aerentid 2. iſtincl Leyioraſt bergt geſtarum, ſe OcCNe e bute tind orus l lhnibi, leyne hohu Koriens D 1l, fata Uice rei expO POlens. Chriltun VETERIS TESTAMENTI. P. I. 1 Wentia hoc = De libro e= n enget “ ratiocinatur Gregorius M. in Moralib, ad Job. X. Vid. Carpzov. Diſpp. ſux. . Acad. XXVIIde coνusαα Scripturæ S. S. 9. p. 1336. Unde commode in m fioere, r NWIVI N.. hanc ſententiam Hottingerus: haud àααροιοια faltam eſſe, inquit, quod, cum de autoritate librerum Joſuxæ, Judicum, Samuelit, Regum, Canonica dubitet nemo, de autoribus tamen eorundem nihil certi extare voluerit ſtudioſiſimus eccleſiæ ſuxæ cuſter, Deut. Nempe ea verbo ſuo indidit divi- nitatir vstunosa, & luculentiſima sveppeie aa Svoαρυnας documenta ut collato illi eum quiburcunque ſeriptir palma ſponte ceſſerit. Non ab Amanuenſibut, non ab eceleſia, quod impudentiſime urgent Romanenſet ſed a propriis & inſitis ſibi notis ſuam Scriptura Sacra commendare pot- erat àν sαο originemque prorſur divinam, in Theſ. Philol. Lib. II. g. I. Sect. 2. p. 467. ſq. ubi plura de hoe argumento. 6) Quicunque tandem fuerit ſeriptor, sτsινιπο fuiſſe, credendum eſt, divinitus im- pulſum, ut canoni Moſaico librum loſuæ, ad normantem eccleſiæ uſum deſtinatum adjiceret, autoritate & fide Moſaicis nihil inferiorem. Iam quod ad Spinoſæ, Maſii, Iunii, aliorumque attinet argumenta, le- via ea ſunt, & ab Huetio, du Pin, aliisque abunde profligata, iis ut immorari neceſſe non ſit. Id unum addo, diſtinctam montium Iudæ Bum onge eſe & Ifraelis mentionem loſ. XI, 16. 21. ætatem Rehoboamo poſterio- Vl, 26. d Cl. reum, quod ipfſi quoque Huetio, Spanhemio & aliis, Ioſuam autorem librum exaras auſerentibus, viſum eſt, non evincere, cum vel Davidis ætate Pſ- LXXVI, Wims: In . diftincta Iudæ & Iraelis mentio, tanquam uſu recepta, occurrat. Uwerfum nd Leviora ſunt cætera, vel in conceſſis, ut miſſa illa mexito faciamus. evenerunt, A. VI. i lbrorum :. Pergimus ad argumentum, quod in rerum loſua auſpice ac duce Argumen. chcin frms in eſtarum, ut & mortis ejus enarratione verſatur, & ad terræ promiſ- tum. 1 GMeſtie, D01 ſæ occupationem, ſubactæ per tribus ſingulas diſtributionem, ac diſtri- õ butæ tandem quietam poſieſſionem reduci commode poreſt, quod Iſi- le pro in . dorus Hiſpalenſis L. VI. Origin. c. 2. p. 45 a. conciſe complexus: in re olnit, ut d iibri Gujus textu, ait, poſt Jordani- tranſitum regna boſtium ſubvertuntur, terra populo dividiur, & per ingular urbes, Viculos, monter atque con- nia eceleſiæ cæleſtitque Hieruſalem ſpiritualia regna srafigurantur. Ei- ſtoricus etenim hié quoque liber eſt, a Mofis exceſſu continuo pergens filo, fataque populi Dei eccleſiæque Ifraeliticæ per annos, quibus pu- blicæ rei loſua, ſacræ autem Eleazar Pontifex præfuit, viginti ſeptem exponens. Scopum autem generalem cum Molſaicis eundem habet, Scopus. Chriſtum piis mentibus fide apprehendendum ut offerat, cujus partim V 2 oblffici- 1, nulla rato- Es confgnale. e ab hoc noſtro ti teſtimoniun lidemdemon. ſe, tum etam vetur reſtumd. cit. Qur rel . lofue ſtipto. endorum finem hoc libro con- ipubl. Judeien itarum, & Aits o ininitasoc- De libroo- 156 ſuæ, INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS officium, glorioſam fidelium in terram promiſſam introductionem, re- gnique tenebrarum deſtructionem, typis loſuæ & præclarorum ejus fa- cinorum adumbrat, partim proſapiam & genealogiam, Rahabeæ deſcri- prione, illuſtrat Matth. I, ö. Porro etiam, piorum ur animos divinis promiſſionibus pariter, ac veritatis & providentiæ documentis fulciat & confirmet, que manu quaſi nos ducit allegatio Paulina Ebr. XIIL, 5. Præter hos ſpecialis quidam libri ſcopus ad gentem & Rempubli- cam Hebræorum ſpectat, ut deſcripti ſingularum tribuum fines, tum ur- bes refugii deſignatæ, Sacerdotumque & Levitarum divina autoritate conſtituteæ manfiones eſſent. Omnino enim Sacerdotum non minus uam tribuum omnium intereat, ſcriptas easque authenticas aſſervari tabulas, quibus univerſa terræ Cananææ diviſio perſpicue traderetur, ad quarum dudum & normam, ſi quæ naſcerentur de finibus contentio- nes, ſemina daturæ bellis civilibus, examinari & decidi poſſent. Id- que eo magis, quo curatius ſingularum tribuum diſtinctionem ſervari, omnemque evitari familiarum confuſionem in eo populo, e cujus cer- tatribu, familia & domo oriundus olim erat Meſſias, ſapientiſſimum voluit Numen. Uſum itaque non unum ad hunc usque diem eccleſiæ Dei præbet. Primo quippe Dei in ſervandis promiſſis veracitas & con- ſtantia abunde inde probatur. Quæ enim de terra Canaan promiſſio- nes Abrahamo olim Gen. XIII. I5. Iaaco c. XXVI, 4. Iacobo c. AKKXV, 12. Ioſepho c. L, 24. Moſi quoque Exod. III, 8. totique populo plus vice ſimplici factæ, per tot ſecula intercidiſſe fere, aut oblivioni datæ videbantur, ſuo tandem tempore, hoc libro teſte, prolixe præſtitæ ſunt ac impletæ. Deinde quoque hiſtoriæ, de eccleſiæ juxta ac populi Iu- daici regimine, a Moſis inde exceſtu, ad Iudicum fere ætatem usque, ſua conſtat integritas, ut non interrupta rerum in populo DEI geſta- rum ſeries inde pertexatur. Tertio Geographiam ſacram exhibet, ac terræ Hraelitis in hereditatem datæ, eujus deinceps ac urbium ejus cre- berrima in univerſo Codice ſacro fit mentio, delineationem ob oculos ponit. Quarto boni Principis & ſtrenui Imperatoris imago veluti ac jidea in Ioſuæ exhibetur exemplo, ut quibus uterque virtutibus inſtru- Gus, qua pietate, prudentia, fortitudine, vigilantia, patientia ornatus requiratur, hinc eluceſcat. Quinto obſervatæ ac neglectæ legis divi- næ illuſtria hie proponuntur exempla, utque præmia recte factis & ſup- Plicia ſceleribus a D EO fuerint reddita, commemoratur. Sed & ſexto DEIin plantanda, gubernanda, protegenda, & conſervanda eccleſia ſua — ſur hinc el vemporibu as calann Nec uem. Ceann, qui Spiritu d0 traduntur batio, He AIIIl, 5 er generali ſtolorum tündem & CAnOnica Ut dubin iluch, qu. sque Ar Ceſſie, in tOthen 0 tationihi Theolog niſtrat. nec (ipin neque ve Ahaubee kit caz. 4ppend. vballehe ſeriplt. loſua o ſarum immentt ne e Gionen, re⸗ rumn ejustr. kuber deke. imos divins gentis fulcia Ebr. XIIl . Rempubli. nes, tum ur- na autoritate n non minus cas alſerrari Aderetur, ad 8 contentio⸗ olſent. I- nem ſerrari, e cijus cer. dientiſimum lemeccleſte citas con⸗ 1 promiio. boc.XMNV, vopulo Plus ioni Gate hreſtitefunt popoli Iu⸗ gtenn usgue, DPl gele⸗ exhuben umejus ce⸗ ob OC go veluti al tbus inſtru- entin onats Ged & / uda eccleſe fua —E õ — — r VETERIS TESTAMEN T I. P. I. ſua hinc elucet fidelitas, potentia, ſapientia, magnam præbens afflictis temporibus conſolationem, ne animum deſpondeant pii, cum graviſſi- mas calamitatum tempeſtates, aut inſuperabiles imminere ſibi videant difficultates. VII. Nec eſt, ut de divina libri & Canonica autoritate dubitet quis- quam. Ut enim characteres & ſignacula divinitatis libro inſita ta- ceam, quibus ipſe fidem ſibi & venerationem in legentium animis, a Spiritu Sancto illuminatis conciliat, quæque alibi a Theologis prolixe traduntur; non obſcura tamen in N. Teſtamento allegatio & compro- batio, Hebr. Xl, 30. 31. ex Ioſ. VI, 20. II. 18. VI, 17. 23. porro Hebr. XIII, 5. ex Ioſ. I, 9. tum etiam lac. II, 35. ex Ioſ. II, I. ſqq. facta; ut & generalis illa Pauli aſſeveratio, omnem Scripturam, Chriſti & Apo- ſtolorum tempore Canoni inſertam, eſſe Ssτννoιρνον z. Tim. III, 16. tandem & conſtans eccleſiæ Iudaicæ pariter ac Chriſtianæ teſtimonium, canonicam illi manifeſto aſſerunt & vindicant majeſtatem. De qua ut dubium nullum eſt, ita e contrario omnino vodzvs .,. Cbronicon illud, quod libri loſuæ nomine inſcriptum Samaritani venerantur, cu- jusque Arabicum exemplar, ex Sealigeri munere, Bibliothecæ Leidenſi ceſſit, in Catalogo Leidenſip. 252. ſatis accurate deſcriptum. Hine epi- tomen operis in Latinum translatam Hottingerus concinnavit, Exerci- tationibier Anti-Morin, ſubnexam, unde excerpta varia & Samaritanæ Theologiæ ſpecimina in Enneade Diſp. I. H. 15. ſpq. p. Iö. ſqq. ſubmi- niſtrat. De rebus quippe Ioſuæ geſtis prolixe agit, ſed nec ætatem fert, nec divinæ veritati conſonat. & fabulis indulget, autoremque prodit neque veracem, neque divinum. Pari paſiu ambulat epiſtola Joſuæ ad Schaubeci provocationem reſponſoria, quam dictum Chronicon Sama- rit. cap. 26. exhibet, indeque mutatis nonnullis R. Samuel Schullam in Append. libri Juchaſin fol. 154. repetit, ex quo rurſus R. Gedalia in Sebalſebeletl akkabala fol. 96. ſq, cum ipſa rei geſtæ hiſtoria trans- ſcripſit. Schaubecum nimirum ſuperſtitem cujusdam Regis Cananæi a Ioſua occiſi filium, nunc Regem Armeniæ minoris, fingunt Reges Per- ſarum & Medorum X LV. fœdere ſibi junxiſſe, & cum Japheto gigante immenſum collegiſſe exercitum, quo Ioſuam cum univerſo Iſrael e Ca- nanæa exterminaret, & priſtinas recuperaret ſedes. Literis vero datis bellum ipſi ante denunciaſſe, triceſimo die poſt inferendum; ad quas cum contremmuiſſet prius loſua, poſtea tamen, communicatis cum populo V 3 con- De libro jo- ſuæ. Autoritas divina. Libri Joſuæ. τορπνα Aαπ7. I. 2. 1 De libro Io⸗ ſuæ. Chronolo⸗ gia. 38 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS. conſiliis, reſponſionem dediſſe, qua feroces hoſtium minas Dei atque angelorum aſſiſtentia retuderit. Univerſam hiſtoriam ex Samaritano & Hebræis autoribus confert, & utriusque epiſtolæ exemplar ſignatis verbis refert Hottinger. Hiſtor. Orient. Lib. I. cap. 3. p. 60. ſq. Tandem etiam trer Ioſuæ epi olar, ad Cananæos ante invaſionem terræ ipfſorum datas, commemorant Iudæorum magiſtri, quarum prima ſcriptum fue- rit: hoe N deeenn ieee e n guirquir pacem inire cupiat, veniat & paciſcatur: ſeçgunda: 335 Noe eeeen „2 quirquir ſe alio vertere velit, vertat: tertia: pn9b NWVU EN prep mZY quitquii belligerare voluerit, conſerat prælium: de qui- bus vide Seldenum de Jure N. & G. Lib. Vl. cap. I3. p. 772. & Carpzo- vium ad chikardi Jus Regium cap. V. teor, 16. d) p. 306. ſq. VIIIL. Implicata paululum temporum eſt ratio circa hunc librum, ee quod de lIoſua PSn eeen d S ſD tempus imperii ejus in ſacris literis non reperimur, ut in Lemach. David p. 6. recte obſervatur, Hinc mire diſcrepant eruditorum ſententiæ, Patres ſane veteris ec- cleſiæ fere omnes viginti ſeptem annos principatui ejus tribuunt, quo- rum mentem ita expromit Auguſtinus lib. XVIII. de Civ. D E c. XI. T. V. Opp. p. Io9. Cum Jeſus Navg populum rexiſſet poſt mortem Moyſ viginti && ſeptem aunor, etiam ipſe defunctus eſt: regnante apud Aſy- rior octavo decimo Amynta, apud Sicyonior ſexto decimo Corace, apesd Argivos decime Danao, aptsd Athenienſer quarto Bricbthonio. Con- ſentit Lactantius lib. IV. Divin. Inſi. c. V. b. 224. Euſebius vero lib. X. Præpar. Evangel. cap. Io. p. 45g. ex lib. III, Chronographiæ Afri- cani, viginti quinque ſaltem numerat: cum quo Beda facit, loſe- phum ſecutus. Elmacinus apud Hottinger, Theſ. FPbilol, Lib. 2. c. I. Sect. 2. p. 463. ſg. unum ſuper triginta imperio ejus annos aſſignat. Ut taceam, qui diverium ſentiunt, reliquos, quorum tamen calculus ratione deſtitnitur,. Ad veritatem itaque proxime accedit recentio- rum computus, qui ſeptendecim annorum ſpacio omne iſtud, quod ah exceſſu Moſis ad obitum loſuæ fluxit, tempus circumſcribit. Quem rite ineundi rati haud alia ſuppetit certior, quam quæ annos ab exi- tu ad exſtructum templum Salomonis numerat. Hi 1. Reg. VI, I. ex- preſſe definiuntur, quod CCCCLXXX. fluxerint: quorum inervalla ita difcriminantur: Ab — — Ab evitu ude ad;: XI Religrin Muit midl nur ſun Aofua Au 20, ſ Inde ad Indead DP Iudeads ludeadin De mimi fonn l pourns Canane lum da, Fuitur li fint: aul eoneiliart Preſ. ad Chronolo .0 6. 2553 1. 60 — Dei mne X Sannattendn Nplur ſgntis 67. Tanden terre iplorun ſeripwumfue⸗ huen iiſf e n en ium: Gequi⸗ 1. & Carpeo: . librum, es nherii ejunin e Obſervatut e veteris ec⸗ ibuund quo⸗ DEl NI. morlem ſ , nd A. Corale, 4,8 n. (Con. ins Fero lb. Nhir d i⸗ het, lo Lib. 2, ll. 808 AMlignut, men cllulus , quod i nos ) exl⸗ g. VI, 1. ex. A . — VETERIS TESTAMENTI. P. I. Ie X exitu Populi ad principatum Joſuæ ſunt - aAanni 49 joſuz, Inde ad aAne**νâ ſ. terræ n cliſtributionem emn Jol. An 1. ſ4. XIV, 10. ⸗ 2 5 Reliqui regiminis Joſuæ anni ad mortem ejus usque, inde-⸗ finite ſaltem in Scriptura per α — dier multors Joſ. XXIII, I. deſcribuntur, quorum definitus numerus infra ex illis, qui toti annorutn ſummæ de- flunt, petendus erit. A A loſu “ Eli ſunt ⸗ . 299 Quorum diſtinéta enumeratio, ut g Pauli 46. XIII. 20. 21. cum autore libri Regum d. l, conciliatio, cap. ſeq. commodius inſtituetu. Inde ad Samnelen, per I. Sam. IV, 18. fluxere = 4⁰ Inde ad Davidem, per Act. XIII, 2. - . - 4⁰ Inde ad Salomonem, per I. Reg. II, II. ⸗ = 4⁰ Inde ad initium ſtruturæ templi per i. Reg. VI, i. = = 4 4 Prodit ſumma annorum: 470. Decennium igitur, quod toti ſummæ deeſt; dandum erit regi- mini Joſuæ à 2« “änεR *ανα s ue ad ejus mortem, quod ſeptem illis ante õ jungatur, ieptendecim conficiuntur anni, quibus rerum potitus eſt Joſua princeps. Septennium ergo in bellis & occρπ⁄anda Cananæa, decennium in pace & ordinanda Republica exegit: quem cum dcem annir ſupervixiſe credatur Eleaſar Sacerdos, in cajus obitu fnitur liler, ortum inde videtur, quod Joſuæ alii XXVII annor tribue- rint: quod verum eſt de annis libri Joſuæ (non principatus éjus) quo paéto conciliaripoterit ſententia illa de 27. annis Joſuæ, ait b. Calovius Bibl. III. Praf. ad Joſ. T. I. p. 651. Hi i itaque ſi cum annis O. C. conferantur, chronologia libri ita habebit: A. O C. Anno Exitus. 2553 Joſua in vocatione ſua a Deo confirmatus (cap. I, I. q4.) 41 exploratores Jerichuntem miſit? 11. inci- die 10. menſis primi anni A1. Hraelitæ ex Jordane aſcende- Tien- runt in promiſſam terram Cananæame 1V, 19. . ſie II. circumciditur omnis populus, interrupto hujus Sa- cramenti per 40. annos uſu c. V, 2-9. Mer⸗ A0. „ De libre — De libro loſuæ. 160 A. O. C. 2554 2559 2560 terra Cananæa celebrarunt c. V, 20. poſtridie Paſchatis comederunt ex annona ipſius terræ, ces- ſavitque Manna poſtridie, quam comederent de anno- na terræ: neque fuit deinceps illis Manna, ſed com- ederunt de proventu terræ anno illo c , Io. ſqq. ram primum ſerere Iſraelitis contigit, incipit pri mus Tie& Yeρρραε annus, in quo Sabbathicorum anno- rum figendam eſſe radicem, Exod. AXIII, 10. II. Lev. XXV, 2-. Deut. XV, I-9. & KXI, 10. docemur. ApeSXρα f. terræ diſtributio novem tribubus & dimidiæ Manaſſis eis lordanem facta c. XIiI, I. ſqq. Huc ſpe- Gant, quæ a c. X, 20. usque ad finem c. XI. & Iud. I, 9-15. referuntur. Quo tempore Caleb. annis KLV. poſtquam ad explorandam terram a Moſe miſſus fue- petiit e. X1V. 6. 1o. 13. annus ſeptimus a terra primum ab Iſraelitis coli cœpta, primum Sabbathicus Ifraelitis contigit, a quo anno- rum lIubilæorum epocha auſpicanda eſt, qui ſeptem recurrebant, ita ut lubilæus annus unusquisque quin- quageſimus hine vocaretur Levit. AXV, 8-13. Cum eodem anno terra primum a bello quieſceret, taber- naculum in Siloh erectum eſt c. XVIII, , quod dein- ceps cum Arca fœderis annis 328. ibidem quievit. ſcriptione in libro facta, hereditates aſſignatæ eſſent c. XVIII. XIX. atque ita, poſt deletas VII, gentes in Ca- nanæa, diſtributioni terræ finis impoſitus eſſet, annis poſt electionem Patrum eirciter 45⁄. (Act. III, 17. 19. 20.) dante illis Deo requiem circumquaque, copiæ auxiliares, e Rubenitica, Gaditica & dimidia Manaſſis tribu accitæ, cum benedictione Ioſuæ, ad poſſeſſiones trans Iordanem a Moſe aſſignatas, redierunt c, A All, 1. INTRODVGTIO AD LIBROS BIBLICOS “ Anno Exitus. die 14. ejusd menſis, veſpere Iſraelitæ Paſcha primum in ab autumno hujus anni, quo poſt ceſſationem Mannæ ter- rat, Hebronem cum montanis Iludææ pro hereditate hebdomadibus annorum enumeratis, i. e. annis XLIX. Poſtquam reliquis ſeptem tribubus, terræ, quæ ſupererat, de- 46 4 7 S A. O. C.: tatur c. Prees: complec victorin, naan inte linm, à emortun i dacer procecr geltarum que ad Partem] ordamn eyener l. tem WII. pri⸗ i cpn.) 446.) 3 — Anmo Exitus. un in ,ces. anno. comm. 41 46 41 VETERIS TESTAMENTI. P. L. A. O. C. Anno Exitus. Tofux, 256 9 Voſua moritur, annos natus 11o. c. XXIII, 1. XXIV, 29. 30. 56 Decennio poſt Xορνναα.. 257 9 moritur, (ut putant, & ut eadem phrafis c. XXIII, 1, & 66 XXIV, 3i. recurrens, innuere videtur) Eleaſar Ponti- fex, Aaronis filius, in quo finitur liber Joſuæ. IX. Capita liber habet XXIV. verſiculosés6. quorum medius nume- Partitis. ratur c. XIII, 26. In partes autem eum alii tres, alii duas ſecant inter- pretes: quorum illi cum Heidegger. Comment. in b. l. p. 7. primam complecti dicunt glorioſiſſimas Joſuæ de populis Cananæis reportatas viétorias, a cap. I. ad XIII. usque: ſecundam, diſtributionem terræ Ca- naan inter duodecim tribus Ifraelis, a cap. XIII. ad XXIII. usque; ter- tiam, ablegationem duarum tribuum & dimidiæ, orationem Joſuæ emortualem ad populum, nec non ipſa extrema Joſuæ & Eleazari ſum- mi Sacerdotis, a cap. XXIII. ad finem usque: hi non uno omnes modo procedunt. b. Calovius enim Bibl. Ill. p. 63. T. I. I. in hiſtoriam rerum geſtarum Joſuæ, & H. in ροορNνπν de morte ejus ac conſequentibus us- que ad mortem Eleazari, diſpeſcit. Nic. Serarius Proleg. . . l. p. 215. partem I. in ipſo promiſſæ terræ acceſſu & primo quaſi limine, ante Jordanis tranſitum conſtituit; II. in iis, quæ poſt eundem tranſitum evenerunt. Convenientiſſima nobis illa videtur diviſio, juxta quam P. I. terræ promiſiæ occupationem, & quæ bello a Joſua geſta ſunt capp. XII. prioribus comprehendit: I occupatæ gubernationem, & quæ pace ab ipſo, aliisque poſt ipſius obitum acta commemorantur, reliquis capp. XII. tradit. Ita Waltherus noſter Offc. §. 75.. & Burmannus Enarrat itaque liber Ioſuæ hiſtoriam Tabuſa I. occupationis promiſſæ terræ, circa quam not⸗ Syaoptica ) actus præparatorios, qui ſunt I. Joſuæ in principatu confirmatio c. I. 2. exploratorum miffio c. II. 3. Jordanis trajectio c. HI. cujus memoriale lapidum eſt erectis c. IV. 4. Populi per circumciſionem & Paſcha ſanctificatio c, V. β) adus formales, ſive victorias Joſuæ, in A X 1. Jeri⸗ Penbro INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Jo ſuæ, I. Jerichuntis deſtructione c. VI. cujus conſequens, furtum Acha- nis c. VII.- z, urbis Ai expugnatione c. VIII. cujus conſequens, Gibeonita- rum fraudulenta deditio c. IX. 3. quinque regum, ad Solis ſtantis miraculum, devicione & ſus- pendio c. X. . 4. gentium reliquarum, profligato cum confœderatis Jabino, ex- ciſione c. XI. Tandem ſubjicitur, coronidis vice, victoriarum Joſuæ catalogus, & regionum cis ac trans Jordanem occupatarum aans . Gakuuoνοοστι C. XII. II. occupatæ adminiſtrationis, circa quam nota a) uM“0ρνοανſive terræ diſtributionem p. generalem, cum repetitione diſtributionis tribui Ruben, Gad & dimidiæ Manaſſis a Moſe factæ c. XIII. p. ſpecialem, ubt 1. Calebi portio c. XIV. 2. Sors Judæ c. XV. 3. Sors Ephraim c. XVI. 4. Sors Manaſſe c. XVII. 5. Sors Benjamin c. XVIII. 6. Sors reliquarum ſex tribuum c. XIX. p. ſpecialiſſimam, qua I. urbes refugii, ſive aſyla c. XX. 2. urbes Sacerdotum ac Levitarum c. XXE. ) honorificam tribuum Ruben, Gad & dimidiæ Manaſſis, ad hære- ditates ſuas dimiſſionem: ubi pomum Eridos, altare ad Iordanem extructum c. XXII. )) comitia populi, ob legis euſtodiam celebrata c. XXIII. ⁹) comitia in Sichem, & concionem loſuæ, per novum fœdus popu- lum ad unum Deum colendum obſtringentis c. XXIV, 1-19. cui tandem ſubnectitur Appendix de loſuæ morte & ſepultura v. 30. 31. de oſſium lIoſephi contumulatione v. 32. de Eleaſaris obitu & ſepultura v. 33. Commen- XI. tarii Commentariis hunc librum illuſtrarunt e Patribus Græci- O RI- Patrum: GENES, — elltio/1. Prologi . ſen iplis Oi⸗ c. W. DORET .l. loſu Ge quo ſn nein, n NVsS ex tuntum, 1 Latinir 4 ſervatione tarii Litul ſu Nuvde e Quibus 3 tarius ſe legt en eKplican conciſine 162, 5 CNjus O, ſ. oco Ex mentarin HML SAMN in Lohur cuſum! Prophet WyIl, Int Commen 60 fürtumchr. 18, Gibeonig. fichone iuug. lis abino, ex⸗ ſur cralo , türumn Arate iRuben, Gld ſis, adbere- adlordenenn ſoedus poh. W, 1- . (ul ci,ORI. σαX — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 349 Prologi titulus, operoſe autem negat Huetius Origenian. L. III. Sect. UIl. H. F. p. 246. qui Magdeburgenſes ſimul Cent. Iil. cap. 10. homilias ipſas Origeni abjudicantes, refutat. Fragmentum ex homilia XX. in cap. XV. loſ. Græcum ipſe exhibet Opp. Origen. p. 26. q. THEO- DORETVS porro, qui in quæſtionibus in Octateuchum T. I. Oep. P. I. Ioſuam ſuo loco explicavit: & PROCOPIVS GAZÆVS, de quo ſupra ad Exod. p. 97. Allegoricam hiſtoriæ loſuæ applicatio- nem, non tamen adinodum prolixam, GREGORIVS NYSSE- NVS exhibet, Orat, adverſur eos, qui differunt aptiſmum, quæ Latine tantum, Gentiano Herveto interprete T. I. Oep. p. 124. ſiſtitur. E. Latinis AVGVSTINVS, queæſtionibus ſuper Ioſuæ T. IV. Opp. p. 254. 1. ISIDORVS HISPALENSIS, cujus in Ioſuam ob- ſervationes Opp. p. 330. ſqq. Occurrunt, conciſæ perquam & commen- tarii titulum vix ſuſtinentes: B ED A, cujus quæſtioner ſuper librum ge- Ju Nave ex dictis Patrum T. VIII. Opp. p. 330. edit. Baſileens. leguntur. Quibus addi forte poterunt S. PATERIVS, Romanæz eccleſiæ No- tarius & ſecundicerius, Gregorii M. diſcipulus, cujus hortatu librum col- legit teſtimoniorum ex operibus Gregorii, textus varios Scripturæ S. explicantium, in quo, ut Pentateuchum, ita Ioſuam quoque, ſed hunc conciſius & duobus ſaltem capitibus, illuſtrat Z. III. Cpp. Gregorii M. p. 62;y. & RVPERTVS Tuitienſis Abbas, circa An. III9. celebris, in cujus Opp. Moguntiæ An. 1631. excuſis, loſua quoque explicatus T. 1. p. 355. Occurrit. Ex Hebræis, Præter ſupra p. 35. ſqq. nominatos, ſuccinctum com- Rablins- mentarium, ex Raſchi, Aben Efra, Kimchio, Gerſonide & aliis, in Pro- Tum: Phetas tam priores, quam poſteriores, adeoque ſuo loco in Ioſuam col- legit, & P5ρ compoſiioner collektaneat inſcripſit R. ABRA- HAM ben Rabbi lehuda Chaſſan. Lublini in fol. An. 161. Tum & SAMVEL LANIADO P vas pretioſum ſ. Commentarium in Ioſuam, Iudices, Samuelis & Regum libros conſcripſit, Venetiis ex- cuſum in fol. ap. Ioh. de Gara. R. A HARON ben Chajim ſuum in rophetas priores Commentarium RR 2 cor Abaronis ex Exod. XXVIII, 30. inſcripſit. Inter noſtrates IO H. BRENTIVS geminum in Ioſuam Lethera- commentarium reliquit, quorum unus alterum excipit, ſub init. Tomi vorum: X 2 UI. O,, 9 .- — — Delibro a⸗ GENES, cujus in Ioſue ſex & viginti homilias Latina tantum exhibet ſu= editio/ T. I. Opp. fol. 149. b. ſq. Hieronymus verſionis autorem fert 75 De libro Jo- 64 3 uæ, Pontiftcio- rum. INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICOOS UI. Opp. DAVIDIS CHYTRAXEI commentarius in Iloſuam &c. & Prophetas minores Wittebergæ in fol. An. I590. excuſus eſt. PHIL. LVDOV. HANNEKENII aunotata Philologica in Joſuam Gies- ſæ in 12. A. 1665. 1668. prodierunt. IOH. CHRISTOPH. I SIN- GII exercitationes in Joſuam Pentateucho junctæ ſunt Regiomonti- in 4. An. 1588. MAVRITIVS HELINGIVS in Joſuam, Judices & Ruth Periocham conſcripfit in 8. Norimbergæ An. 1593. qua ſingu- lorum capitum argumenta & locos communes breviter delineavit. IOH. ADAMI OSIANDRpI Commentarius in lofuam, Tubin- geæ in fol. An. 1681 editus, eandem cum illis in Pentateuchum rationem ac ſtructuram ſervat. SEBAST. SCH MIDII prælectioner in Vill. priora capp. Jauſuæ Sleſuici An. 1693. in 4. lucem viderunt. Lic. IO H. MVLMANNI, Profeſioris quondam & Archi-Diaconi Lipfſienſis in Hb. Ioſuæ commentarium, dudum poſt b. Viri obitum a ſitu ac tineis vindicavit, & in lucem protraxit D. Chriſtoph. Martini, Dresdæ in 4. An. 1701. In vernacula lingua librum explicarunt D. FRIDERIC. BALD VINVS LXVIII. homilüs, Wittebergæ editis in 4. A. 1621. ESAIAS HEIDENREICH in LVI. Helden⸗Predigten Joſuaͤ, Lipfſiæ in 4. An. 1586. & Stettini An. 1654. MICH, HERMA N- NVS in Joſua enucleato, Wratislaviæ in 4. An. 164 . WOLF- GANG. SILBER in Joſua typico Lipſiæ in 4. An. 162 4. Huc quo- que facit VALERII HERBERGERI Magnalium Dei Parr X. forte etimm MICH DILHERRI QDugend⸗Schatz p. 219⸗-229. ubi vitam Ioſuæ conciſe enarrat: & HEINRICI BVNT'INGI itinerarium Sacræ cripturæ p, 94-103. ubi Geographiam libri deſigna- tam exhibet. E Pontificiis in hunc librum ſtudia ſua contulit BENEDICT. ARIAS MONTANVS in de optimo imperie, Antwerp. in 8. An. 1583.A N TONINVS Florentinus Archi-Epiſcopus, ſeculo XV. clarus in cujus opere Chronicorum, quod 3. tomis in fol. Argenterati An. 1496. prodiit, ſæpiusque recuſum eſt, de geſtis Ioſuæ & aliorum Iudicum fi- liorum Iſrael, commentario extat: THOMAS de VIO CAIE- TANVS, cujus in omner authenticos F. T. biſtorialer libror, Jeht-= ſuam ſeilicet. Judicer, Ruth, Reget, Paralipomena, Hezram, Nebemiam & Eſther commentarii perquam ſuccincti, uno volumine in fol. Ro- mæ An. 1533. prodierunt: IACOB BONFRERIVS, cujus in Onomaſlicum urbium & locorum S. Scripturæ ab Euſebio Græce ſcri- ptum ſcholis — run & 1 ſamm functus cojus eperof erp. An. quiden, ſed STRARIVS, ias excuſis, LIVS, S. l. NV.S, §. l. MAS MAl Colomiæ in 9 in Collegio & morales 2 Antw. 1670. inh.l. conler MIVS. §. 61. ALPH Mel Micrit, de bet arig. guem hyn he lun ſuum, d caſut L contieſe, de eoachitun en 1564. Kl,. TINI 50 cuſe ſunt n Jud. & den Citicis in UXII. Tig 580N Angl (ONR. Pp VETERIS TESTAMENTI. P. I. 107 Deibrolo- — Lokum Kò. prum & ab Hieronymo Latine redditum, operi commentarius in Io- ſuazZ. elt. Pll. ſuam junctus eſt, Pariſis in fol. An. 163r. A NDREAS MASIVS; ſun Cieg. cujus eperoſum & pereruditum in h. l. commenmtarium in fol. Ant- PHI ISIN. Wwerp. An. 174.: editum, Theologi Angli in Biblia Critica retulerunt Regiomomi. quidem, ſed præfatione ſua, quod dolendum, truncatum NICOL. Uum, Jadics SERARIVS, Soc. Ieſ. qui T. IlI. Moguntiæ in fol. An. 1622. & fæpe , gna fig. alias excuſis, Iofuæ geſta erudite enarravit: HENRIC MARCEL- delinewtt. LIVS, S. I. Herbipoli in 4. An. 1661. COSMAS MAGALIA-= um, Tubin- NVS, S. I. Tomis ll, cum appendige, Turnon. in fol. An. I612. THO- umn Iatonen MAS MALVENDA, Lugduni in fol. An. 1659. IOH. FERVS, Auet in VIl. Coloniæ in 8. An. uvu.e. EMANVEL de NAXERA, S. I. prius lie. 10 H. in Collegio Complutenſi Sacr. literar. interpres, poſtea in Madritenſi Liphenisin pro ſcholis Regiis Politicorum Magiſter, qui commentarios literales ſitn ae iineis & morales ampliſſimos in h. l. compoſuit, Lugduni in fol. A. 1647. & Dresdein4, Antw. 16 /0. ALOYSIVS NOVARINVS, qui duo volumina RIDERIC. in h. I. confcripfit, Lugduni in fol. An. 1646 ADRIAN. CROM- 14. A. 62l. MIVS, S. I. qui theſes theologicas in eundem Lovanii edidit Anno ten Joſt, 1631. ALPHONSVS TOSTATVS, Venetiis in fol. An. 1597. ERMAN Inter Reformatos ipſe I0 H. CALVINVS librum hunc ex- Reſoywate⸗ WVOLr. plicavit, de quo Lavateri elogium in præfat. ad bomil. in oſ. ita ha-: Hncqno⸗ bet: lariſſ. 85 dobtiſimi viri Joannis Calvini brevem commentarium, Dei uni N. quem pro perpetus ſuo de eccleſia Gene merendi ſtudio, paulo ante obi- rlg, 219 tum ſuum, in morbo conſeripſit & abſolvit, tum demum accepi, ciim jam NTIN01 ad caput XXAII. interpretandum perveniſem. Quem ſi ab initio babers contigiſſet, vel hoc meo labore ſuperſediſſem, vel multos locos dißiciles, ab co adjutur, enarraſſem diligentiut. Prodiit ſeorſim Genevæ in 8. Anno VEDYICT. 1I564. & Opp. T. I. edit. Genev. An. I617. indici fubjunctus eſt. D. MAR- in 8. An. TINI BORRHAI, alias CELLARII, Theologi Baſileenſis, in W. clirus loſ. Iudie. Ruth. Samuel, Regum commentationes junctim Baſileæz ex- . 4s. ecuſæ ſunt in fol. An. 1577. I0 H. DRVSII ad loca diſiciliora Joſua . len “ Jud. & Samuel. commentarius, Arnhemii in 4. An. 1618. exeuſus, Bibliis A, Criticis inſertus legitur. LVDOV. LAVATERI in h. l. homiliæ bri deſigna⸗ ⸗ . LXXIII. Tiguri in fol. 1576. iterato prodierunt. ARTHVRIIACK- mun 80N Angli explicatio hujus libri in 4. Londini An. 1646. lucem vidit. nen Ro. CONR,. PELLICANVsS in libros Hiſtoricos V. T. Ioſuam Iudices &c. Ti- n⸗ i guri commentatus eſt, in fol. A. 1582. VICTORINI STRIGELII ne ſei⸗ X 3 in h.l. ptum De libioo. ſuæ, 166 INTRODVCTIO AD LIBROS EIDLIGCOS in h. I. ſchola Lipfiæ in 8. An. 157̈. prodierunt. J0 H. WOLPHII in hiſtoriam loſuæ, de occupatione & diviſione terræ ſanctæ liber, filii ad Senatum Argentinenſem præfatione inſtructus, Tiguri in fol. Remnn- ſtrantium: Summari- um Capi- tis, An. 1592. typis exicriptus eſt. In JOH. HENRICI HEIDEGGERI laboribus exegeticir, Tiguri in 4. A. 1700. evulgatis, Commentarius in Io- ſuam analyticus primum locum occupat: quæ vero in I0 H. COC- CEII Opp. &uρναοντιπ T. I. p. 47. exhibentur notæ breves in Iloſuam, adeo exiles ſunt & jejunæ, ut vix locum hic inveniant. Copioſior omnino eſt FRANCISC. BVRMANNVS in die Vitleg ginge en- de Bretagtinge van de Bæcken Joſua, der Rühteren, ende Rutb, t Utrecht in 4. An. 1675. quæ poſtea in Germanicum idioma verſa explicatio re- cuſa eſt. Satis erudite quoque hiſtoriam libri exponit CHRISTIAN. SCHOTANVS T. II. Biblioth. Sacr. de Ducatu Jeſuæ p. 345 - 417. Huc quoque refer FRANC. RIDDERI Scbhrifiuyrlick Licht over ſebynſirydende duyſtere ende misduydende texten der H. Schriffeuyre &c. Rotterdam in 4. An. 1676. HVGON ROBINSONI Annal. Mun- di Lib. V. Vi. & EDMVNDI DICKINSONI Delphor Phaœæni- cizantet, quibus Græcos, quicquid apud Delphos celebre erat, e Ioſuæ hiſtoria & ſcriptis ſacris hauſiſſe, demonſtrare fatagit Oxonii in 8. Anno 1685. E Remonſtrantium cœtu 10 H. CLERICVS, eodem, quo in Moſaicos ceperat, ordine ac modo, in libros hiſtoricos, Ioſ. Iud. Ruth, Samuelis, Regum, Paralipomena, Esdræ, Nehemiæ & Eſtheræ com- mentari perrexit, Amſtelodami in fol. An. es. præmiſſa de ſcriptori- bus librorum hiſtoricorum V. T. diſſertatione, ſubjectaque gemina, de 72. virorum in Republ. Ebr. Synedrio, & de lepra Moſaica, exercita- tione, nec non tabulis Chronologicis, quibus zemporum, libris hiſtori- cis deſcriptorum, calculum ſubducit. CAP. XA. De Libro judicum. Libri ordo ac in ſerie Biblicorum locur: inſeriptio, ejutque autor & ætar S. 1. Judicer diſtincéti abordinariis Senatoribus & Judicibur: go- rum munia ac partes: an peracto bello magiſtratu rurſus abierint? . Puni- D . — Puni. Sne cafii lalt. dho Me iſe jüin dra len, lur eſ Il ig. Reeth ud. lem, deen ul, Ryy lur h. gumn liatu x/i beli3 Comm liorun⸗ lle in He Ni G / C hune nehunt, 5 gents ſue Iudiam, ii⸗ I TDHI nde Iber, uti in fol. ODEGCGCEI arinsin lo⸗ H. C00. in loſnam, Copiofior ghinge In. t Utrecht licat re⸗ RISTIAN., 345 -4l,. Licbt oer uyree. nal. Man- r Pheni- eloſne onüi in 8, N, quo in ul, Ruth, lere com. leriptoni. eyxeteitr. s hiſtori⸗ 10 Getil lut: 11 gbierin VETERIS TESTAMENTI. P. I. 167 De libro Punieum ſuffetes ex Hebræ D OD Aſt. Judicer an ad decreta Jadicum- Synedrii alligati fſuerint? Regibus erant inferiorer: Dei ſaltem vi- carii, qui ipſe boc tempore Rex erat Iſraelis; cum Jorma Reipubli- &t. t. Theocratica eſſet, omniumque feliciſima ſraeli, Eorum or- do ac recenſio: in quibur an Juda & Simeon locum inveniant? Cur Moſes & Jaſma iitdem non accenſeantur? Cur in Simſonit Jatir li- ber ſubſiſtat, nec Hli ac Samuelir, filiorumque ejur præſelctura! ad- Ziciat? S. 2. Seriptor libri aliis unur eſt; irque vel Exechiar, vel Krdrar, vel Samuel: aliis plurer, iique Actuarii uel Judicum civi. ler, vel in tabernacilo æceleſiaſtici. G. 3. Ex noſtra ſententia incer=- tur eſt: unus tamen, non multiplex, quod ab objectione ex Mattb. IHh. 2;. petita vindicatur: ante Davidir tempora florent, adeoque nec Ezechiats, nec Erdras; duod ab objectionibus ex Jud. XVII, 6. ex Jud. XVill, 36. 31, ex Jud, I. ubi mentio injicitur nominii Jeruſa⸗ lem, depromptiy literatur; tempore Saulis librum component: certe Sesnννναρνορρε οααο forte Samuel FH. 4. Argumentum libri: Sco- pus, ubi ſimul inquiritur: an omner Judicet Sancti, adeoque Cöri Ni iypi fuerint? Uſuikpariur d.y. Autoritaz Canonica libri proba- tur J. 6. Cébronolcgia librè Judicum, cum calculis diverſie libri Re gum I. Reg. VI, I. Jepbtæ Jud. XI; 26. Pauli Ack. XIIl, 20. conci- liatur §. 7. & in tabulam Cbronologicam redacta, cum annis 0. Ce & exitus evw Agppto confertur S. s. Ad quæ tempora reſferen- da ſiut capita quinque libri poſteriora, de biſtoriis idoli Micbaæ, 8&& elli Benjaminititi? S. 9. Partitio J. lo, Tabula Synoptica S. I1. Commentarii in b. l. Batrum, Jqudæorum, Lutheranorum „Pontiſs. ciorum, Reformatorum, & Remenſtrantium J. 22. — oſuæ librum jure merito ludicum excipit commentarius „ordine Libri orao in Hebræis pariter ac Chriſtianis codicibus recepto, ipſaque divi-s locus: ni Spiritus autoritate firmato. Namque & prima libri verba: E factum eſt poſt mortem Joſuæ, interregaverunt flii Iſrael Deum &c. hunc cum loſuæ libro, hiſtoriæ immediata ſerie, arétiſſime con- nectunt; & Paulus in Antiochena Iudæorum Synagoga pro concione gentis ſuæ hiſtoriam paucis complexus, primo Moſis, tum loſuæ, mox ludicum, & demum Samuelis librorum contenta recenſet Ac. XIII, 16, ſqq. quem ipſum quoque ordinem in enarrandis Vet. Teſtamenti 2 . Heroi- De libro ludicum. inſeriptio. 168 INTRODVCTIO APD LIBROS BIBLICOüS — Heroibus Ebr. XI. ſervat. Nec eſt, ut Epiphanii moti autoritate, cum quibusdam ordinem turbemus, quod illi lib. de menluris & ponderiburg 7. 23, T. IlI., Opp. p. 108. Poſt Pentateuchi mentionem z8 l'aos r& Nav, TS I α ειαιWιnοa liber Jeſu Nave, Jobi, Judicum &c. nu- meratur, Iobusque adeo inter Ioſuam & Iudices medius inſeritur. Pla- ne enim iſto in loco librorum ſacrorum ordinem neglexiſſe Epipha- nium, ex tota recenſine affatim patet, in qua mox libros Samuelis Chronicis poſtponit, Pſalmos utrisque præmittit, & õ — = majoribus quatuor Prophetis anteponit, ac cum Eſtheræ demum libel- lo colophonem imponit. Hincalias idem lib. l, contra bareſer, bæreſ. VIII. g. 6. T. l. Opp. p. I9. loſuæ & Iudicum libros ſine intermedio invicem ſubnectit, hoc ipſo, ordinis rationem in priore illa recenſio- ne habitam a ſe fuiſſe nullam, aperte docens. Inſcriptio vero libri in Codice Hebræo E On, in Græco Kotva!, in Latinis liber Judi- cum, ex cap. II, 16. petita, argumentum deſignat, éτadρανατα1αο duarvov l'& i& TS NæU, d vαασαοιτ—πι SWα οα *ον XA 9XHεο νποdvᷣwn.0ον εα⅝„ο⁵0πο, 7αα οονR„ανmαεανα νανWυαι &rs7¹α rοαανααστbαααιιαατα ααιας ο ονρvντN⁰7α leAσ dorsρα*νοοα. bropterea quod poſt mortem Jeſu Naue popi- lum ſuum Deus ab alienigenis, relibtir quippe Cananæotum gentibus prei- ſum, per Judices ſervavit: quorum hoc volumine ſingulorum facta & vitæ tempus continentur, ut ſcite explicat Synopgſir Script. S. T. II. Opp. Atbanaſii p. 74. Quando autem Philo lib de confuſione linguar. Opp.. p. 265. Tv TKzανιαaτιασ ααααραα .1 Sβ“oον lsbrum judiciorum appellat, præter rem facit, cum ludicum vitas & geſta, non vero judi- ciorum rationem exponat, In autorem vero & ætatem hujus inſcri- ptionis dum inquirit b. Seb. Schmidius Prolegem in . le qu. 3. p. 10. ſqq. ad tria cumprimis genera librorum Biblicorum titulos revocat, & hanc quidem aliasque huic ſimiles inſeriptiones, non tam autoribus librorum ſecundariis, quam vel collecteribus in codicem canonicum, 2 7 2 vel recentioribus ſcribis editoribusye tribuendas eſle, cenſet, ita tamen, ut antiquiſſimam ferant ætatem, ipſa totius Codieis Hebræi in fuas claſſes, Moſen ſcilicet, Prophetas & Pſalmos, diſtributione nihilo re- centiorem, eo quod in ſcriptis Talmudicis eæz occurrant, & ſub iis tanquam uſu tritifſimis & antiquiſſimis libri ſacri recenſeantur ac Citentur. II. Iudi. — Juch ſtat, longo nofumm Afſe tionem Ex Gam, juſto edriit t.4. noſtri dixin quatm laud nore & ſun met extitif breorum mine potel clpatum te Hhama & circumiens VIl. 1 ſuluille inn Ma vero in rebant, ve tamen, ql Hiicleggen Hebrer l. 14 lgere inde deſnn, Imag Abilne Profedhn laribis en cabulo o- ata & Crotins . & Cariha Liſtang, dor — ine, eln Ponlerihu, Kc. n⸗ itur, D. s Halnuelis A ,90 mum libel. ſel, bereſ. internnei 4 recenſi. erolibri in lber Judi. FArd G vey Ad . Pamuia l, miurre rum ſich T.Il. O. ut D. uliorun jus I. uihl⸗ ⸗ evocat, A AWtoriba anonicI , itn nen i in ſus e mihilo e. . nſeantur 1 „ VETERIS TESTAMENTIL P. I. w De hre II. Judicum vero iſtorum quæ dignitas, quæ partes fuerine, quæ for- ma regiminis, fuſe diſceptatur eruditis. Et primo quidem ſatis con- ſtat, longo dignitatis & officii intervallo eosdem a tribunalium urba- norum Aſfeſſoribus, vel Senatoribus ſummis diſterminari, quorum men- tionem Exod. XVIII, 26. Deut. I, 16. XVI, 18. XIX. 17. 18. KXKl, 2. fa- ctam, juſto pene commentario Vir Clar. Joan. Seldenus leb, II. de Syn- zdriis c. 4. F. 6. & c. erudite perſequitur: cum & extra ordinem hi noſtri divinitus excitarentur, & majore multo autoritate pollerent; quan- quam laudatus modo Seldenus c. l. cap. 16. & 2. 85 3. b. 405. Barte- noræ & Jarchii autoritate motus, Synedrii magni Principes eos exiſti- met extitiſſe. Extraordinario potius munere fungebantur, & velut He- bræorum Dictatores quidam, & vicarii Dei, delegata a ſupremo Nu- mine poteſtate gaudebant, judiciorum, conſiliorum, & bellorum Prin- cipatum tenentes. Judicaſſe ſane Debora populum ſub palma inter Rhama & Bethel in monte Ephraim, Jud. IV, 4. 5. legitur, & Samuel circumiens quotannis in Gilgal, Bethel & Mizpa, lites dirimebat, I. Sam. VII, 5. ſqq. Comitia porro populi egiſſe, & quid facto opus ſit, con- ſuluiſie in medium, Samuelis denuo exemplo conſtat e. 1. v. F. 6. Maxi- ma vero in bello ipſorum autoritas erat, quod vel exercitu inſtructi ge- rebant, vel per ſe ſoli absque exercitu, ut Samgar & Simſon. Neque tamen, quod quibusdam ap Burman. bræloqu. in b. l. F. I. n. E. p. Iy5. Heideggero Enchir. l. c. 5. G. 2. p. 65. & Laur. Fabricio Partit. Cod. Hebræi c. I4. in Theſauro Philol. Thomæ Crenij P. 298. viſum fuit, col- ligere inde licet, peracto bello, vindicataque ex hoſtium manibus gen- te ſua, magiſtratu ipſos rurſus ſe abdicaſſe, & ad priſtinum rediiſſe vitæ genus, cum & poſt belli tempora judicaſie populum legantur, v. g. C. XII, 7. & complures ipſorum, ut Thola & Jair c. N. Abeſan, Ahjalon & Abdon c. XII. Eli ac Samuel exercitum duxiſſe, aut in expeditionem profecti nullibi memorentur, quos tamen juri dicundo, & litibus Popu- laribus componendis præfuiſſe, dubium non eſt. Unde communi vo- cabulo Joſephus ρ–αρναια duνuνosαοροατιοοροααι οappellat, alias quoque ò- Maεσι & s6aurrnySς; quos honorum titulos dum ſub examen vocat Grotius ad Deut. XVII, 9. & in præfat. annot. ad Joſ. Hebræis, Tyriis & Carthaginenſibus Judicer dicos perhibet, næz s**νανανſummos ma- giſtratus, quos Latini, Punico ſervato vocabulo, Suffetes vocaverint, h. e. R DOS immutato paululum vocis ſono, aut ex molliori pronunciatio- . 45 Judicum. Judices qui? De libro Judicum., — – WNTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGCOS ne, qualis erat Ephrathæorum, Jud. XII, 6. aut ex corruptione per La- tinos ſeriptores. Ita namque Livius Lib. XXNX. c. 7. Senatum Sußetes, wod velut Conſulare imperium apud Cartbaginenſes, vocaverunt: & rur- jus lib. XXVIII. c. z8. Ad colloquium Sußfetet eorum, qti ſummu: Penis ℳ Magiſtratut, elicuit. Summum itaque cum penes ipſos imperium poſt Deum eſſet, merito dubitatur, an in gravioribus cauſis ad decreta Synedrüi alligati fuerint, quod cum b. Calovio bræloqu. in b. 1. T I. Bibl. III. p. 694. quibusdam ita videtur; quia agitante incaleſcentes Nu- mine retineri tam non potuerunt, quem Simſon a parentibus abſterre- ri, quo minus Philiſtæam puellam duceret; & Ephraimitarum exem- plum, ingenti ſuo damno, Jud. XII. Jephtam in jus vocantium, luculen- ter evincit, aντνρπσπρ fuiſſe, regiaque fere poteſtate præditos, quo- rum integrum non fuerit, ad humanorum judiciorum decreta & nor- mam, heroica revocare facta. Quanta vero cunque Judicum fuerit o*νPD%, ad regium tamen faſtigium omnino non accedebat, quum po- teſtate novas condendi leges, juxta ac tributa imponendi Populo, regiis porro inſignibus, unctione nimirum & diademate „ac ſatellitii tandem reliquaque, qua carebant, pompa, Regibus eſſent inferiores. Præter hæc imperium quoque ipſorum, procul omni violentia & tyrannide, civile perquam ac manſuetum, a jure Regio I. Sam. VIII. longe diſta bat, ut Paſtores, Præſides, Conſules liberi populi eſſent, & a cæteris ci- vibus, quoad externumſplendorem, parum differrent. Prolixe hoc ar- gumentum excuſſit Don Iſaac Abarbenel in Prafat. Comment. in libr. Joſuæ, quam Latinitate donatam Buxtorff. Diſertationibu: Péilolegico- Theol. ſubjunxit p. 450. ſqꝗ. ubi quinque convenientiæ, totidemque dis- crepantiæ inter Reges & Iudices conſtituit momenta, quæ videantur. Huc facit, quod Burmannus ?. Jupra citato p. 177. obſervavit, raro per- quam Iudices toti præfuiſſe Ifraeli, ſed uni duntaxat vel alteri tribui, quæ, urgente ipſos hoſtium violentia & neceſſitate . hos vindices & ſervato- res ſuos in caſtra ſecutæ fuerint, quod Baraki exemplo, quem tribus Se- bulon & Naphtali tantum cap. IV, 10. Gideonis, quem præter dictas Manaſſe & Aſſer cap. VI, 3. & lephtæ conſtet, quem Gilead & Ma- naſſe cap. Xl, 29. coll. XII, I. 2. ſint ſecutæ. Sed & omnino, cum in Dei vicem præſiderent, ipſiusque nomine ac autoritate rerum potiren- tur, divinis ipſi legibus & impulſui erant adſtricti. Iehova enim ipſe 7ναυο, ſive ſummam poteſtatem ſibi ſervaverat & Rex erat populi, quem per Iudices ceu Pro-Reges ac Vicarios ſuos in officio continebat, id quod id uocd Aleritur. liticautebe quæ A n Gebet; ut tico, vel te operol 4d Monar cederet 4 bat, jns Geſtitneban milis huie leg ,. i Gdemlſtaeit e, Ommminn aum ljrae verſum 1. lv. .. cum Parze⸗ Wimaec er tihn! ex tibu Zabnlonite bu Dan e, OMhes de 8 res gelt EFiſtimur) VIle 1 hem pren Autoritue tribus ud ſim ſtatun Cezterum 1 i0 m irg P Dremi Nun 16 fub lue Megucel erLa- ſeter, Amr. Penit perlum Cecteta 1. TL.l. tes Nu- bſtene. exem. Vculen- , guo⸗ Knor- fuerit um po. ,kegis tandem Preter tannide, teris hoc ar- i, r, gieo e Gs⸗ deamtur. 110 pel⸗ i, gue, ſerwato⸗ pusde⸗ er iclas 1 Me- Cun in potren⸗ ninihe populi, tinebat dqwol —— — — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 1 id quod clariſſimis verbis Jud. VIII, 23. I. Sam. VIII, 7. X, 19. XII, 12. aſſeritur. Forma itaque regiminis, quo ſub Judicibus Respublica Irae- litica utebatur, Theocratica rectiſſime appellarur, & prorſus ſingularis, quæ ad nullam Ariſtotelicarum formarum reduci commode poteſt aut debet; ut corruant omnia, quæ de ſtatu vel Monarchico, vel Ariſtocra- tico, vel Democratico, in Iſraelitarum Republica tunctemporis obtinen- te, operoſe diſceptant interpretes, diverſas abeuntes in partes. Utut enim ad Monarchicum regimen Judicum imperium eo nomine proxime ac- cederet, quod unus præeſſet, non multi; tamen ſuperiorem agnoſce- bat, cujus juſſu capeſſere ipſis fas erat, & vigore poteſtatis Monarchiæ deſtituebantur, nec in univerſo, qua peromnia ſecula patuit, orbe ſi- milis huic Reipublicæ forma nominari poteſt, quod b. Schmidius Pro- leg. 6. I. qu. 4. p. 10. Iqq. Prolixe ac ſolide demonſtrat. Et iſthæc qui⸗ dem Iſraeliticæ Reipublicæ adminiſtratio, D. Brentie præfat. ad h. l. judi- ce, omnium feliciſfſima ei & liberrima extitit, ut ilud tempus vere au- raum Iſraelitarum ſeculum dixerir. Numerantur autem Judices in uni- verſum 18. Othniel, ex tribu Juda c. III. 9. Ehud, ex tribu Ephraim c. I. v. I5. Samgar, filius Anath. v. 31. Debora ex eadem tribu c. IV. una cum Barac, extribu Naphtali c. IV, 6. Gideon, ex tribu Manaſſe c. IV. Abimelech, filius Gideonis c. X. Thola, ex tribu Iſaſchar c. X, I. Jair, ex tribu Manaſſe v. 3. Jephta ex tribu Manaſſe, Gileadita c. XI, Ebſan. ex tribu Juda, Bethlehemites c. XIl, 8. Elon, ſ. ut alii vocant, Ahjalon, Zabulonites c. XIl, II1. Abdon, de tribu Ephraim v. 13. Simſon, de tri- bu Dan c. XIII. ſqq. Heli ae Samuel, ut & filu ejus Joel & Abia, omnes de tribu LeviI. Sam. IV, 18. VII, 15. VIII, 1. 2. Vitas ſingulorum & res geſtas (Abimeleche excepto, quem nou Judicem, fed tyrannum exiſtimat,) ſuccincte tradit Melch. Leydekker. de Republ. Hebreor. Lih. VII. c. 2. S. F. p. 421. ſqq. Sunt, qui his omnibus Judam & Simeo- nem præmittunt, adeoque ad ze. numerum Judicum extendunt, freci autoritate c. L, 2. 3. Verum non ſingulas perſonas ibi, ſed univerſas tribus Judæ & Simeonis, collective iſto loco deſignari, interpretes pas- ſim ſtatuunt, & b. Schmidius evincit Comment, in c. 1. gJiu. 2. p. 67. ſcqj. Cæterum judicibus iſtis Moſen & Ioſuam nhon annumerari, haud imme- rito miraberis, qui tamen æque ante Reges datos, ad præſcriptum ſu- Premi Numinis, populum gubernarunt, unde & Hieronymus ad Jeſ. I, 26, fub Iudicum nomine ees comprehendit; ſed ampliori longe digni- tate gaudebant, ille quidem Redemtoris, ut Stephano audit Act, VII, 35. X 2 & Le- De libre Judicum. De lbro MAINTRODVCTIO APD LIBROS BIBLICOS Judicum. & Legislatoris; hic autem Imperatoris & exercitus Ducis ſupremi. Cui accedit, quod hi'duo populo præfecdli fint, cum nondum certas ille fi- casque haberet ſedes, cæteri vero Judices eidem in terra promiſſa dati ſint, cum jam tribus Ifraelis fuis poſſeſſionibus gauderent. Heli vero ac Samuelis filiorumque res geſtæ cum Regum hiſtoria tam arde co- heærent, ut ab illa iſtarum recenſio divelli commodenon potuerit. Hinc eſt, quod in Simſone Judicum liber ſubfiſtat, reliquis quatuor judici- bus ad Samuelis libros, integramque poſtulati Regis hiſtoriam reſervatis. Pior. ert De autore libri miniſteriali non conſtat inter eruditos. Plurimis aliis es's Unus creditur idemque totius operis ſeriptor, quia unius totum eſt tex- eſt, turæ, continuoque & æ uabili filo orationis pergit feries, quod ſecus ſe haberet, ſi plures operi manum admoviſlent, aut ex collectis vario- rum ſchedis coaluiſſet. In. definiendo autem hoc uno diffident aut hærent. Hugoni Cardinali in Proleg. b. l. in Ezechiam propenſior ſententia eſt, ita quidem, ut quemvis, Judicum ſuoram temporum vei gé- ſta, in acta retuliſſe, andem autem vel Esdram, vel Jeremiam, vel Eze- cbiam potiut, in unum volumen iſibhc collegiſe cenſeat; quod b. Gerhar- 7 2 dus Exegeſ. L. I. de Script. S. S. 126. confirmari poſſe putat inde, quod Ezechiæ Amanuenſes quædam Salomonis proverbia in unum contuliſſe dicantur volumen, Prov. XXV,I. Quæ tantum abeſt, ut b. Schmidio noſtro diſpliceat conjectura, ut in eandem potius pedibus incedat ſen- tentiam Proleg. in h. l 4u 2z. . . p. 9. Quanquam hoc pacto unum potius collectorem, multos vero libri habeamus ſcriptores. Esdram porro vult Anar. Maſius, & qui ab ejus ſtant partibus: Samuelem ve- ro. longe plurimi tum Judæi, ut in Baba Batra cap. I. fol. 14. & ap. Abarbenelem videre eſt, qui dubia Magiſtris ſuis contra hanc ſenten- tiam movet Comment. in h. l. Sect. J. quæſt.6. eademque diluit ac ſol- vit ad Judir. Xl, 3i. tum Chriſtiani Doctores, Toſtatus, Driedo, Sera- rius, Huetius, alii. Unde Arias Montanus Comment. in Jud. VIlII, 27. biſtotiæ bujus coneinnatorem Samuelem, absque ulteriore indagine ap- lis variuit, pellat. Sunt vero& alii, qui variorum opera conſignatum librum di- cunt, ita ut Judicum quilibet ipſe, vel ſingulorum ſaltem Actuarii & Scribæ, quæ ſuis temporibus eveniſſent, in commentarios referrent, us apud Janfenium Comm. in Concord. Evangel. cap. XI. p. 75seb. Pinedam præfat. in Jobum cap. III. n. 3. p. 7. Maldonatum Commm. in cup. II. Matthi. v. 23. & Wittakerum controverſ. e,de ſer, 4u. 3. f. 4. refertur, & vel — Indeconfirn Aüirurius, Kuntopera qui udicik L.. e ver tem, vel ſe non pan quarm res i gio nondun fiat c. XVh Tleol. explicat: li iir Ndiei le, guin in Ifoeh/ ARtigueront ſan tionis tem libri ſoun Perquam à dero ſub nöltrum er re, in foaice crgce Virelite primanii Werohun- ſeriptores ne citet, ſed 30 tot Gocente Qum 1 Gcen uind M — ni. Cui kui leli vero 1de c. t. Hinc r judici. elerratis. Plurimis neſttex⸗ old lecus bis vario⸗ ident aut Openſior Mm ſe! Se⸗ vel Eye- Cerhar. le, guoc contuliſſe Gchmickio edat len⸗ o unum Esdrarm ern ve⸗ . & ap. ſenten⸗ ait a lol⸗ Co, Sera- egine 4,⸗ prun di⸗ Anari enrent, ü Pinecaun Il.Mats, , 5 ide — — = = —— VETERIS TESTAMENTI. P. I. 173 inde confirmatur, quod adagium Matth. Il, 23. ex Jud. XIII, 7. citatum 57 α rεαορτο adeoque a pluribus conſignatum dicatur. Alii rurſus, cum Dorotheo lib. de Prepbetie, ſeribarum variam hic agno- Runt operam, at ſacrorum, qui in tabernaculo verſabantur, non civilium, qui Judicibus præſto erant. Rich. Simonio Hiſt. Crit. V T. L. 1. cap. 3. p. 5z. vero videtur ſimile, Samuelem forte compoſuiſſe, Esdram au- tem, vel quicunque alius canonis ſacri ultimus fuerit collector, adjecis- ſe non pauca; multo voro poſt conſarcinatam eſſe hanc hiſtoriam, quam res ipſæ geſtæ ſunt, hariolatur inde, quod, cum iſto tempore Re- gio nondum paret Ifrael imperio, Regum nihilominus in ea mentio fiat c. XVII, 6. XVIII, I. 37. In quo veſtigia legit Spinozæ, qui Iraét. Tbeol. Polit. cap. 5. p. III. nihil definit, mentem autem ſuam his verbis explicat: Librum Judicum neminem ſunæ mentir ſibi verſuudere credo, ab ipſir Judicibus eſſe ſeriptum: epilogur enim totius biſtoriæ, qui babetur c. 2. clare oſtendit, eæum totum ab uno ſolo Hiſtorico ſeriptum ſuiſſe. Dein- de, quid ejus ſeriptor ſæpe monet, quod illis temporibus nullus erat Rex in Iſrael, non dubium eſt, quin ſeriptur ſuerit, peſtquam imperium Reges obtinuerant. IV. Jam ubi nobis, quid circa ſcriptorem pariter ac circa conſigna- tionis tempus ſentiamus, ediſſerendum eſt, 1) largimur ultro, autorem libri ſecundarium in obſcuro eſſe, nec niſi conjeduris, iisque incertis perquam ac dubiis, locum hic dari. Nullibi enim in univerſo Codice Sacro ſub certo autoris nomine commendatur aut citatur, unde nec noſtrum erit, nimia vel curioſitate, vel præfidentia certi quid in iis de- finire, in quibus certi quid ſcire Deus noluit. 2) Unum tamen ur fuiſſe ergdamus, non varios ac multos, & ſtyli ſuadet conſtans ſibi ubi- vis æqualitas, & capitum rerumque nexus, tum & Ogorveus asg cum- primis ratio ac modus. Nec, quod., objiciebatur, citari in plurium nu- mero hunc librum, nonmine voαταOm, plures ſtatim evincit libri ſcriptores; cum effatum Habacuci c. I. 5. Paulus ro r ορWτρο nOmi- ne citet, nec tamen hae allegandi ratione ad plures unius libri autores, ſed ad totum omnium Prophetarum complexum ac volumen reſpiciat, docente ipſa Scriptura, cum Stephanus Proto-Martyr unius Moſi di- Qum OiSAàραο οααα το⁵οοαMνο *dum monſtrat Act. VII, 42. Et ſi dicendum, quod res eſt, non ex uno Judicum, ſed & primo atque quinto Moſaico libro depromtum iſtud Matthæi oraculum, recdte a X 3 Ppluri- De libro Judicum⸗ quis ex ne= ſtra ſen- tentia ?* De libro Judicum. — =— — I7A4 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICO98 luribus Prophetis prædictum fertur, Moſe nimirum, & autore libri lu dicum. Vide mox S. 6 buus Cap. 3) Certum tamen eſt, tempore Da- vidici imperii ſcriptum jam fuiſſe, cum jam a Samule ſub auſpicium regni Saulis, I. Sam. Xll,’9, 10. II. oppreſſio Siſſeræ & liberatio per Gi- deonem, per Bedan, per Iephtam facta ex Iud. IV, 2. VI, 14. XI. 2. commemoretur; a Ioabo pariter 2. Sam. Xl, 21, integra de Abimele- Chi fatis hiſtoria ex Iud. X, 5z. allegetur; ac a Davide ipſo Pfſ. LXVIII, 8.9. & XCVII, 5. ad Deboræz verba Iud. V, 4. ſq. haud obſcure digitus intendatur. Itaque fruſtra ſunt, qui ad Esdram, vel ſaltem ad tempora captivitatis Salmanaſſaris hang ſcriptionem rejiciunt. Ad Ezechiæ vel Eidræ usqut tempora, nibil de Judicum temporibu, & rebus geſiis ſeri⸗ ptum ſuiſſe, quis quæſocrediderit? appoſite ait Schmidius noſter. Quan- do vero phraſin illam: eo tempare non erat Rex in Iſrael, Jud. A Vll, 6, XVlll, 1. XIX, I. XXI,26, eo torquent, ut ſcriptionem libri ipſis Regi- bus poſteriorem inde evincant, plus nimio vτο ισιW⁰α ρσσα⁰. Iſta enim determinatio non tam ad tempus ſcriptionis, quam ad ipſam ſpe- Gat rei narratæ hiſtoriam, ejusque velut rationem reddit: eodem er- go argumento conficeres, Danitas ad Regum usque, imo Aſſyriacæ ca- ptivitatis tempora, nullam in terra Canaan hereditatis ſortem conſecu- ros fuiſſe, per c XVIII, I, quod nemo temere cgrediderit. Ergo voce eiy) latius ſumta, ut Deut. XXXIII, 5. quilibet imperans, εια& sαα adeoque Iudices quoque, qui Regium fere tenebant impe- rium, deſignantur, phraſique illa iſtud notatur tempus, quo poſt exces- ſum Iudicis aut ducis cujusdam, penes neminem unum fumma pote- ſtas erat, ſed Synedrii auſpiciis Respublica tantum regebstur. Gravius vero & majoris momenti videtur, quod contra libri- antiquitatem ex c. XVIII, 30. 31. dubium movetur, ubi lonathan filius Gerſon, filii Ma- naſſis, ipſe & filii ejus, Sacerdotes tribui Dan fuiſſe dicuntur En AV RNN R ad diem ufque captivitatis ſ. migrationis terræ, & erexis- ſè ſculptibile, quod ſibi fecerat Micha, cunctis diebus, quibus domus Deiin Siloh fuit &c. unde Spinoza conficit, eo tempore ſcriptum li- brum fuiſſe, quo Salmanaſſer tribus Ifraeliticas captivas abduxit, & nul- lus in Iſraele Rex fuit. Id quod vel b. Schmidium noſtrum movit, ut Samuele recentiorem libri autorem ſuſpicaretur. Ulterius vero pro- greſſus Ludov. Cappellus Noz. Critic in b. l. Oep. in V. I. p. 446. 4. ex his verbis colligit: itaque vel ſeriptus fuit liber ille poſt captivitatem, vel nonnulla ſunt inſperſa per Iibrum ab Krara, vel alio, qus poſt captivi- taten — utem dixrit. leruarm Alßy iis notätio:¹ e Gigtoo veln bus Ei Pomtl Tem abdud- lum ablatum tum, Omnmiat Samuel , dan Poltulatum, lusreltit gue nomine feq nem. dedh i naneis ſam, Gtaxiſfimiſa tahe IE. H. lolyme, Mij nam nofmin tes, Etatem, permutätum ln knern! recensinyen §. Ain . abkeck, c10 ciuli; Vileripolſet Prinsrero Gu En Diſe tus, gi 4utoris Aſ e EXtermni burorume kegni Davi nn, qui te ſoiptum Cidetet, — S VETERIS TESTAMENTL P. I 1— Peubrs re libriſun tatem vixit. Sed ſalva res eſt. Nullane enim alia Iſraelitas Præ- Judicutu, npore D. terquam Afſſyriaca Salmanaſſaris, preſſit? nonne potius adjecta tempo- aullenm ris notatio: cunétis diebus, quibus domus Dei in Silob ſuit; illam Ppræci- o pe . ſe digito velut indice monſtrat captivitatem ſ. migr ationem, qua in die- bus Eli Pontificis arca à Philiſtæis capta, & Iſraelitæ plures in captivi- tatem abducti funt, I. Sam. IV, 10. ſeq. Tunc enim a Siloh tabernaci lum ablatum canit David Pſ. 1XXVII, 61. ſq. Kirjath- Jearim transla- are R tum, omniaque deſtructa idola, adeoque & hoc tribus Dan, memorat Atemort Samuel I. Sam. VII, -4. Ergo adhuc a Samuele, & ante Regem à Deo Krelie , poſtulatum; conſcribi Judicum liber potuit. Sed tamen adhue ſcrupu- gelir ſen. lus reſtat, quem Theodoretus injecit quæſt. 2. in Jud. qui ex Jeruſalem, r. Qun . nomine ſequioris Eevi; libri quoque recentiorem argutatur confectio- . YV, nem. Sed in obſcuro omnino nominis hujus eſt origo, & forte Ca- ins Regi nanæis jam; terram adhuc incolentibus; accepta ferenda per Joſ. X, 1. Ers. II Graviſſimi ſane Theologi, noſtratium b. Dorſcheus Theol. Zach. P. I. ipanhe. cap. IV. J. 22. ſq4. & e Reformatis Herm. Witſius in Hiſtoria Hiero- ebcen er⸗ ſolymæ, iſehaf Sacr. T. II. Exerc. X. ſqcq. J. I. ſqq. inſerta, in genui- nam nominis ſignificationem & natales accurate & prolixe inquiren- tes, ætatem, qua receptum & cum antiquioribus urbis aAppellationibus permutatum fuit, in dubio relinquunt. Sive itaque Cananæis jam in uſu fuerit Jeroſolymorum nomen, ſive Hraelitis urbem occupantibus recens inventum & impoſitum, quæ Huetii Deæmonſtr. Ev. Prop. IV. b. 335. S. 4.: in h. l. eſt conjectura; ſive denique poſt illa tempora receptum, & ab Esdra, aut alio viro οτνοοσ oſuæ ad Judicum libris, éreényt- σαα⁰ cauſa; inſertum, quod Joſ XV, 8. XVIII, 28. Jud. XIX, 10. factum videri poſſet: nihil tamen inde antiquitati libri noſtri decedit. 4) Cum- Primis vero placuit temporis, quo exaratus liber eſt, character, ab Elia du Pin Diſſertat. prælimin. in S§. Bibl. Lib. I. eap. 3. H. 3. p. 80. monra- tus, qui ex Jud. I, 21. obſervat, Jebuſæos adhuc Jeroſolymis tempore autoris & ſcriptionis hujus habitaſſe, qui cum Davidis demum ætate ur- be exterminati 2. Sam. V, 6. legantur, ſolide inde infert, ante hanc Je- buſæorum ejectionem, adeoque vel ſub Saulis imperio, vel ſub initium regni Davidici exaratum eſſe. Quæ & Cappelli c. I. prior erat conje- ctura, qui inde hunc cum libro Joſuæ eodem tempore & eodem auto- re ſcriptum exiſtimabat, antequam in locum ſupra cit. c. XVIII, 30. in- cideret, qui tantum valuit, ut ſententiam meliorem cum ſequiore per- mutaret. 5§5) Certum porro eſt, εοτρν fuiſſe autorem, eaque mente EX In- Frice c- conſecu- Ergo voce sleng ant impe- oſt exes: ma pote: GtavIus itarem eX lii Mx- erexl⸗ us COn pun li⸗ gi, Endl. mofib t ſeto Dlo⸗ 41 4,EX tivitalenh, ettili jaten De libro Judicum, Argumen- tum. a profanis Seriptori- bus in fa- bulas con- verſum, Scopus. I X ς INTRODVCTIO XAD TIBROS BIBLTGCOS ex intentione Spiritus Sancti librum condidiſſe, ut canoni Seripturæ perpetuo jungeretur, & ad normam credendorum faciendorumque, nunquam poſthac avellendus, pertineret; quod infra ex divinæ auto- ritatis demonſtratione ulterius patebit. 6⁶) Samuelem itaque ut invicta ratione nulla demonſtrare & aſſerere, ſic nulla pariter impugnare ſatis & deſtruere poſſumus autorem, maxime cum in ipſius ætatem conditi libri epocha exacte quadret, nec ab officio ejus id eſſet alienum, & in Actis III, 2I. 24. primus ille poſt Moſen Propheta inter eos, qui non ore, ſed ſcriptione cumprimis, dies Chriſti prænunciarunt, recenſeatur. V. Hiſtoricus autem hic queque liber eſt, cœptæque a Moſe & Joſua hiſtoriæ ſacræ continuatio, progreſſum Reipublicæ juxta ac eccleſiæ Iſrae- liticæ in terra Canaan, per univerſum aliquot ſeculorum tractum, a mor- te Joſuæ ad tempora Eli Pontificis tradens; in qua viciſſitudines in- primis rerum proſperarum & adverſarum, populi hinc a Deo deficien- tis, juſtisque ſuppliciis ſevere in ordinem redacti, hinc Pœnitentis & Numinis opem enixe implorantis, adeoque per Heroas divinitus exci- tatos in libertatem aſſerti ac vindicati, ordine exponuntur. Recte ni- mirum hanc in rem Auguſtinus lib. XVI. de Civ. Dei c. 43. Opp. T. V. p. 932. ſcribit: temporibur Judieum, ſicut ſe babebant & peccata populi, & miſericordia Dei, alternaverunt proſpera & adverſa bellorum: Qui- bus gemina ſunt, quæ lib. XVIII. c. I3. p. Ioz. leguntur: Poſt mor tem Jeſu Nave, populus Dei Judices Labuit: quibus temporibus alternaverunt apud eor & bumilitates laborum pro eorum peccatis, & oroſperitates conſolationum, propter miſerationem Dei. Ubi quod Sanctiſſimus Præ- ſul ſtatim addit: bir temporibur fabiulæ ſiczæ ſunt: ab antiquitatis my- thicæ indagatoribus uberius explicatur, & quomodo ſub Herculis per- ſona & geſtis Simſon ejusque hiſtoria, ſub Iphigeniæ ſacrificio filiæ Jephtææ cædes, ſub aliis aliæ hujus libri lateant perſonæ, erudite decla- ratur. Vid. Dilherr. Diſpp. Acad. T. Il, p. 177. Huet. Demonſir. Ev. le c p. 326. J. 6. & Ludov. Cappelli Samſon aρ9°“%°ραινς Not. Crit. in lib Jud. Oup. in V. T. p. 426. q. Auguſtin. L. XV1II. de Civ. Dei c. I9. Philaſtr. de bærefibus c. 2. Scopus libri, ut Scripturæ univerſæ, prima- rio ad Chriſtum tendit, quem ut luculenter adumbrarent Judices, UW. Salvatore, Jud. III, 1I5. dicti, divinaque inſtructi virtute (Jud. VI, 14.) miraculoſa ſæpius ope oppreſſum populum e manu ho- ſtium in libertatem aſferuerunt, ut ipſorum virtute ac victoriis moniti Iſrae — Uraelite, v tualium tyt tem ac Re yiſ. lon 0 tut faure ſ tah & Siml. therus C en Cbriſu Cappellus dubium me ghesque p ita tamenn u nem. U caulz, iphorn Maudtemere non Memin eorum mühn gtionem. tium ne ext ti: navi ge ſaunckorum NB. in 440 di ſun,, e G„, NI 2. 12. lu, U per! VItatem ar Gar kind ex ſle viv⸗ Anlinn, . e,en tend Omminun unt, ſec edciammin Maltum Aeſ hujn Palinn eſe VETERIS TESTAMENTI. P. I. 177 Ifraelitæ, verum Orbis Salvatorem, populum ſuum ex hoſtium ſpiri- tualium tyrannide vindicaturum, quærerent, eumque ſolum ſoſpitato- rem ac Regem ſuum venerarentur. Huc ſpectat, quod Hieronymus De libre Judicum. n . Pyiſt. oz. ad Paulin. obſervat: in Judicum Iibro quot principei populi, tot Eguræ ſunt. Quo vero reſpectu & modo Gideon præ cæteris, Jeph- n condin tah & Simſon typum geſſerint Chriſti, copioſe ediſſeruit e noſtris Wal- therus Ofr. S, 5oo. p. 933. e Reformatis autem Biermannus in Moſes en Chriflut Lib. I. cap. X. p. 220. q4. &, quod ad Simſonem attinet, Lud. en. LCoappellus Nat. Crit, in Lib. Jud. Opp. in V. T. p. 42 . ſJ. Ubi quidem dubium movent, qui de ſandtitate Judicum ambigue diſputant, inſi- VU lenum, & D R qal non ſesſoli gnesque plurimorum nævos in Scriptura commemorari animadvertunt, eſielite. ita tamen, ut nullam pœnitentiæ ipſorum factam deprehendant mentio- 1,à mor. nem. Ut vero taceam, catalogo veterum ſanctorum inſerta, honoris dines in. cauſa, ipſorum nomina legi Syr. XLVI, 1. & Hebr. XI, 32. ſq q. unde geficen. haud temere colligitur, Scripturam ipforum Pœnitentiam, licet diſerte gitents A non meminerit, factam tamen à nobis præſumi velle: lapſus quoque itus exci⸗ eorum nihil prohibent, quo minus typicam ad Chriſtum habuerint re- Rede ni- lationem. Typorum enim eadem, quæ ſimilium, eſt ratio, ut ultra ter- . Nl. tium ne extendantur. Unde canones manarunt in Hermeneutica no- u e, : ncιae peccata ſanötorum V. T., qui typos Chriſti geſſerunt, Cbriſto mn: Qi. fſaancorum ſanctiſimo attribui nec debent, nec pi ſunt. Etrurſus: Impit, mten NB. in quo impii fuerunt, Cbriſti Figura & Sypus nequaquam conſtituen- di ſunt, de quibus b. Glaſſius biloi. & Lib. 11. P, I. Tr. 1. Sect. 4. cçan. 2. 7. p. 331. 334. Secundum libri ſcopum Apoſtolus docet Hebr. XI, 2. 32. ubi Gideonis, Baraki, Simſonis & Jephtæ ita meminit Pau- 2. lus, ut per fidem ſuam teſtimonium conſeeutos eſſe, nee per propriam virtutem aut merita, ſed per fidem tantum tanta patraſſe ac tam præ- clara facinora doceat, quo ipſo firmiter evincant exemplo ſuo, juſtum e fide vivere, cap. X, 38. & fidem earum eſe rerum, quæ ſperantur, ſub- Rantiam, elenchum eorum, quaæ non videntur. Ex quibus manifeſtum n. 4 eſt, e0 tendere quoque hanc hiſtoriam, ut fidei, per quam invocantes Hie N. Dominum Ifraelitæ, non modo clementiam ejus & opem conſecuti „ Plimd. ſunt, ſed & tam admiranda geſſerunt Judices, naturam, virtutem & ef- ſuides ſicaciam in apricum ponat. Uſus denique libri quam latiſſime patet. Uſus. tute Multum enim ille ad univerſalem mundi & eccleſiæ hiſtoriam facit, &. gunuh. quæ ſi hujus libri traditione ac autoritate deſtituatur, aliquot ſeculorum aͤ 1. E . — . norii Paaſſura eſſet lacunam, ex nullo alio ſide digno ſupplendam monumento. e 3 2„. Plus De lbro Judicum. Y- S§o . Autoritas Canonica. TINTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGOS Pius quam paternum porro DElI animum, quo eccleſiam ſuam, idolo- latria licet, rebellione ac peccatis excidium ac interitum merentem, pa- ternis tantum caſtigationibus ad frugem meliorem revocat, redeuntem ac deprecantem denuo ſuſcipit ac fovet, nec hoſtium furore interire aut opprimi totam patitur, ex eo cognoſecimus. Iluſtre cumprimis pro- videntiæ ac veritatis divinæ documentum populi Iſraelitici præbet in medis ærumnis conſervatio, propter Meſſiam ex eo naſciturum, & fœdus cum Abrahamo initum, miraculoſe ſa pius a Deo præſtita. Ha- bent hic peccatores, quid Iſraelitarum moniti exemplo ſibi metuant, ha- bent pœnitentes, quid a divina ſibi benignitate polliceantur: habent Respublicæ cauſas publicarum, quibus premuntur, calamitatum, habent eluctandi, & ad priſtina redeundi halcyonia, remedium, ob oculos poſitum. Principes ac ſummi bellorum duces, Domini auſpiciis ac vir- tute omnia gerere, ab inſids fibi cavere, non violentia ac tyrannide, ſed prudentia ac manſuetudine erga cives, fortitudine autem ac ſeveritate erga hoſtes uti &c. inde diſcant. Gulæ ac libidinis quantum periculum, quanta violatæ fidei ſit pernieies, Siſſeræ, Simſonis, aliorumque doceant exempla, & quam periculofæ plenum opus aleæ aggrediantur, qui in blandientis complexus ruunt fœminæ &c. Quæ & fimilia innumera fe- re, inſignem in omni vita uſum præſtantia documenta, in commentariis hujus libri paſſim copioſe declarata reperiuntur. Quibuscum Symbola moralia, ex Judicum geſtis deſumpta, apud Picinellum confer, Orb. Sm⸗ bol. Lib Iil. cap. 93. ſqq num, 274-291. VI. L De Canonica libri Judicum & divina autoritate nemo temere du- bitaverit, qui paulé curatius reputaverit ſecum, 1) teſtimonia & hiſto- riæ Iſraeliticæ ſeriem, in cæteris utriusque Teſtamenti ſcriptis Ogo- TueUsρας eo valore & argumentandi pondere ex hoc libro depromi, ut divina inde fides, tanquam ex duvronise & dννρι,α Priitcipio, gi- gnatur ac reſultet. Provocant ad hos annales Samuel I. Sam. X11, 5. ſgqq. coll. eum Jud. IV, 2. VI, 14, Xl, 2. Joabus 2. Sam Xh, 27. coll. cum Jud. NX, 533. David Pſ. LXEII, F. 9. & XCVI, . coll. cum Jud. V, 4. Matthæus c. II, . coll. cum Jud. XIII, 5ß. XVI, 1. Paulus Ack. XIII, 16., ſqqj. & Ebr. XI, 32. Quid? quod 2) non citetur modo, ſed & re- Hquis Prophetarum, imo Moſaicis quoque libris æquiparetur Judieum hiſtoria, manifeſto indicio, nihil hanc illis auteritate eſſe Fictrem. 12 aulus — Piulas ſane riatn ſtrichi puli er g bpiay lepe Sra comumer lare. Cun A)Dfosra te Spanhem Kripture. Certis guib quod avrs⸗ ſone occun⸗ AWtoritatis, Pyvangelikta dice, gn terat, eid Doctores, que ulir h rei filem Kargenſs, ueos tam libre tri Oneſin ccurateg Authentict 18. I. H Dr 6l.lſ inceei ſtidun, 1 Gerel Perii go on tur Rel enin NAmnerus Aie — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 2) ire milclo⸗ Paulus ſane Act. XIII, 15. ſqq. in Antiochena Synogoga gentis ſuæ hiſto- Judicum. memc⸗ riam ftrictim percurrens, eadem fide ac autoritate, qua ex Exodo po- eillen puli ex Ægypto liberationem v. 17. 18. & ex Joſua v. 19. terræ X“5² eintetit eYiαν repetiverat, Judicum quoque imperium v. 20. ex Goc noſtro li- mmspro⸗ bre commemorat, hoc ipſo teſtatus, pari hunc cum illis paſſu ambu- rebet in lare. Cumque lecus ille vexatiſſimus Matth. II, 27. or. Næcabdios urum,. A X 9nααι,. per Prophetas complures prædictus, aſſerente & vindican- . Br te Spanhemio Patre Dub. 92. Evang. P. II. p. 613. ſqq. ex omnibus iſtis tvant, ha. Scripturæ oraculis petendus & explicandus ſit, in quibus Nazaræatus de haben Certis quibusdam perſonis V. T. typum Chriſti gerentibus affirmatur: n haben quod aurο“hρεÜz de Joſepho Gen. XLIX, 26. Deut. XXXIII, 16. & de Sim- b Oclls ſone occurrit Jud. XIII, 5. 1. XVI, 17. ad oculum rurfſus patet, æqualis M autoritatis, ex Moſaicis libris, & Jadicum hiſtoria citata teſtimonis, nide, ſel Evangeliſtæ cenſeri. Accedit 3) conſtans eccleſiæ teſtificatio, tum Ju- eyetitte daicæ, quæ unanimi ſuffragio in Frophetie prioribus hunc librum nu- jenlun merat, ejusque autoritate hiſtoriam Ruth tuetur, tum Chriſtianæ, cujus doceat Doctores, ubicunque catalogum canonicorum librorum exhibent, abs- „, quiin que ulla hæſitatione hiſtoricis V. T. ſcriptis noſtrum accenſent. Cujus merake⸗ rei fidem Patres facient ſupra cap. II. J. 3. p. 2 5. allegati. Melito ſane nentariss Sardenſis, hoc fine in Orientem terramque Sanctam profectus, ur vooo Synbol⸗ αοM„ νdναο 777 zaXzαανρ Aαα nανααρ Yea Oegn uατα ονο, aceura⸗ t, Hn⸗ tam librorum V. T. qui omnium conſenſu recepti ſunt, recenſionem fra- tri Oneſimo ſciſciranti transmittere poſſet, aοααπεοο ααρπιον Poſtquam accurate genuinos illos indagaſſiet, Judicum librum diſerte illis inſerit, authenticumque illum ab utraque perhiberi eccleſia tradit, ap. Euſebium e lib. IV. Hiſt. Eccl cap. 26. p. 149. Cliſo. . VII. . s dae. Parum autem honorifice Richard. Simon Hiß. Crit. V. T. Lib. I. Chronole- roni, ut *. 5. p. 54. de hoc libro ſenſit, cum certam Chronologiæ rationem Zia. = i inde peti Poſſe, ob Genealogias, Scribarum negligentia, vel etiam ex in- 1,1. ſtituto, aut omiſſas aut truncatas, negavit. Satis enim perſpicue ſigna- cun. ta deprehendimus Partim hoſtilium oppreſſionum, partim Judicum im- 7 .2 perii gubernacula moderantium tempora, ut ſi aliunde rationes iſtæ Vl, non turbarentur, plana omnino & facilis annorum computatio eſſet. lane . Sed enim vero graviſſimæ hic ſuboriuntur difficultates exinde, quod “ numerus annorum hujus libri in ſummam redactus, neque univerſæ ab ne ekitu ex gypto ad inchoatam templi ſtructuram Epochæ, I. Reg. 1, 1. S 7Z à2 neque Paulws 4 — De ſibre 180 INTRODVGCTIO AD LIBROS BIBLICOS — Judiceum, neque Jephtæ computo Jud, X. 26. neque Paulinæ demique Chrono. Qubws ſ logiæ Afct. XIII, 20. 21. reſpondet. Totam nimirum Epocham liber nece⸗ Regum CCCCLXXX. annorum ſpacio circumſcribit: quibus ſi Mo- öcexirn er. ſis 40. anni in deſerto exacti, per Exod. VII, 7. & Deut. XXXIV, 7. & r morte M. Joſuæ ac Seniorum, ab ingreſſu in terram Canaan ad mortem Eleaſaris Sa- cerdotis, in quo Joſuæ liber deſinit, 27. anni, per ea quæ cap præc. S. 5. p. 125. demonſtravimus, ſubtrahantur, reſtant 413. anni, qui a morte Eleaſaris ad jacta templi fundamenta fluxiſſe cenſendi ſunt. Hanc au- hibri hujus, tem ſummam calculus libri judicum, ſi ita crude accipiatur, immane quantum ſuperat. IIle enim tribuit Hoc tantur logi, varia! grelli ſunt tuptiotis . nos I. Servituti Cuſchan-Riſchataim, ſive Meſopotamenæ, cap. III, 8. - am Quieti terræ per Oibhnielem redditæ c. III, 1I. 40 II. Servituti Eglonis, ſive Moabiticæ, c. III, 14. . 18 guan Quieti per Ebudem redditæ c. IIl, 30. — . 8590 llidatn III. Servituti Jabinis, ſive Cananææ, c. H, 3. 20 Dbectu ad Quieti per Barakum & Deboram redditæ c. V, 3zꝛ.. 40 imhei IWV. Servituti Midianiticæ, c. VI, I. — — 7 quidus ſer Quieti per Gideonem partæ c. VIII, 28. 40 ane non: Judicatui Abimelechi, c. IX, 22. — . rrocininn Judicatui Tbolæ, filii Phua, c. X, 2. 23 flins in (h Judicatui Jairi, c. X, 3. 22¾ ui(imllimna V. Servituti Ammoniticæ, cap. X. 8. L 18 mio epe Judicatui Jepbtæ vindicis, c. XII, 7. 6 Aemento Judicatui Ebſan, c. XII, 9. 10. „ üsfaer Judicatui Elon, c. XII, I. - B 16 Pado nn Judicatui Abdon, c. XII, I4. 8 aampkims VI. Servituti Philiſtææ, c. XIII, I. - . 40 à hocime Judicatui Simſonit, c. XV, 20. & XVI, 3. - - 20 FFnohroit 1 udicun il tatem, in ſille perg 1e⸗ Summa annorum 410. His ſi accedant ad jacta templi fundamenta Anni Judicatus Eli, I. Sam. IV, 18, ⸗ . 4⁰ Anni Perfecturæ Samuelir, & imperii Saulie, Act. XIII, 21. — 40 i de ann Anni regiminis David, 2. Sam. V, 4. - . . 40 Egeris: Anni regiminis Salomonir, ad jacta templi fundamenta I. Beg. L. I, 3 .“ Mun. d Prodibit iunnna ann. 533⸗ mme Quibus Auntsun 181 ChIOA. . Quibus, ſi integrum totius epochæ calculum requiras, adhueé addas Malen um eer neceſſe eſt HM. 2bexitu ex 5.gypto ad mortem Moſis, annos - IV,„ aà morte Moſis ad ſervitutem primam Meſopotamenam ehnisr. & habebis annos 600ο. ia ndrt Hoc tantum itaque 120. annorum diſcrimen ut componant Chrono- conciliaca Hene ah logi, varia in medium protulerunt svefkava; quorum aliqui eo pror cum 1. Reg. greſſi ſunt audaciæ, ut numeros I. Reg. VI, I. ſignatos, falſitatis & cor- ?h 1. tuptionis poſtulent; unde Serarius pro 480. ponendos. 680. perſuaſus eſt, alii 580. legunt. Id quod vero cum manifeſtam ſacro textui inju- riam inferat, conſtanti atque conſonæ omnium Codicum, quin & ver- . 13 ſionum lectioni reclamet, ac omnem demum certitudinem Chronolo- 40 gicam, quatenus e Sacris Bibliis deducitur, e medio tollat; maluerunt immane Aums Allii illibatam textui quidem relinquere lectionem, at in computandis Ab exitu ad jacta templi Salomonici fundamenta annis, oρναι Ctantum 1. ac imperii rationem habere, cujus ſumma 480. illos impleat annos, quibus ſervitutum tempora, quorum triſtis & infauſta erat memoria, 7 plane non accenſeantur, ſeorſim quippe numeranda; eujus ſententiæ patrocinium Voſſius uterque in ſe ſuſcepit, Pater in Iagog. Cbhron. cap. 7. filius in Chronol. Sacr. p. 125. Quæ tamen cum omni deſtituatur ve- ri ſimilitudine, rurſus alii optime conſultum huic nodo exiſtimant, ſi ab alio epocham ordiantur principio, exitumque Iſraeliticum de com- plemento demum ejus, quando Iſraelitæ terras hoſtium occuparunt, & ſuas fecerunt, adeoque de zXAngι demum interpretantur, Ilucrati hoc pacto annos 46. & amplius, quos inter Laurent. Codomannus eſt, & cumprimis Dionyſius Petavius lib. IX de doctrina temporum c. 39. Sed & hoc inventum cum graviſſimis laborer incommodis, maluerunt alii Synchroniſmos amplecti, quibus annos ſervitutum refundunt in annos Judicum illorum, per quos Iſraelitæ identidem vindicati ſunt in liber- tatem, ita nimirum, ut, quando Ifraelitæ dicuntur Regi Cuſchan ſervi- viſſe per 8. annos, & vindice Othniele terra quieviſſe per 40. annos; illi 8. anni ſervitutis his ipſis 40. Othnielis fint includendi, & fic in cæteris: quo pacto III. anni ſex iſtarum ſervitutum toti ſummæ detra- huntur. Sed præterquam, quod diſtincta annorum ſervitutis & quie= tis enumeratio toties inſtituitur, numerusque annorum quietis illos fer- vitutis annos plene elapſos excepiſſe, e textu ſacro manifeſtis indiciis . Z 3 colli⸗ Be l bro Judicum. oum Jud. XI, 26. 182 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS colligitur; vehementiſſime quoque hic computus premitur calcu'e Jephtæ Jud. XI, 26. quo ab occupatione terræ ad ſuam ætatem annos, quibus Iſraeliteæ impune regionem Amoriterum inhabitaverant, nume- rat trecentos; a quo tamen numero longiſſime abſunt, quibus iſthæc ſen- tentia placet. Nec ſufficientem adhibuit huic malo medelam Vir Docti- ſimus, Jac. Uſſerius, in Cbronologia Sacra P. It. cap. XII. p. 197. eum belli quidem & ſervitutum tempora, a pacis & quietis temporibus ſecernen- da eſſe agnovit, ſed annorum notatione, quieti terræ appoſita, quietis il- lius initium, non autem vel ipſius quietis, vel præfecturæ Judicum dura- tionem deſignari ſtatuit, ut ita illud: Dpu & guievit idem ſit, ac quieſcere cepit, æque ut I. Reg. VI, 1. ædiſicavit eſt ædificare cepit, & cum Rex aliquis tot vel tot annorum fuiſſe dicitur hp, idem eſt ac, cum regnare inciperet. Si ergo verba hiſtoriæ de Othniele ita interpre- catur: & quieſcere cepit terra auno quadrageſimo, ſive, cum quadragin- ta elapſi eſſent anni, nempe, a ſexto ſoſuæ, quo debellati in Cananæa ho- ſtes funt, Joſ XI, 23. epocham autem ſequentem quietis 80. annorum ſub Ehude, figit in ipfo illo anno quadrageſimo, quo terra, ſecundum ipfum, quieſcere cepit ſub Othniele, & ſic in cæteris. Ut autem belli & pacis tempora diſtincte numerare poſſet, pacis initia rotunda eſſe fingit, a qui- bus belli anni ſubtrahendi ſint, hoc modo: (1) a quiete Joſuana ad Cuſcha- nis opprefſionem numerantur anni 32, (2) inde ad hiberationem & quie- tem ſub Othniele cœptam ann. 8. (3) inde usque ad oppreſſionem Moa- biticam ann. 62. (4) oppreſſionis Moabiticæ ann. 18. (5) inde ad Jabini oppreſſionem ann. 20. (6) inde ad liberationem Deboræ & Barae ann. 20. (7) inde ad Midianiticam oppreſſionem ann. 3;. (8) inde Midianiticæ op- preſſionis ann. 7. (9) inde ad initium Abimelechi ann. 10. Hac itaque ratione annos ad Abimelechum conficit zie. poſt Abimelechum autem ſingulis Judicatuum annis, quibus ονπειοενιαι facit ſervitutes Ammoni- ticam & Philiſtæam, inhæret, qui usque ad Simſonem dant 99. his cum porro annos 47. ab exitu ex Æägypto ad Joſuanam illam quietem, & rur- ſus 123. ab exceſſu Simſonis ad initium ſtrudturæ templi, accenſeat, pro- deunt ipſi 479. anni pleni cum aliquot ferte menfibus, quos quærebat. Verum utcunque magnis Viris, & in his b. Calovio quoque, hic calcu- lus ſe probaverit; iisdem tamen, quibus ſuperior, urgetur incommodis, cum revera hoc pacto ſervitutum anni numero annorum quietis inclun cenſeantur, utut ſpecioſo id pallietur commento, adeoque & hic redeunt argumena ſupra allata. “ VIII. Jam —— —— — lm! bus chronol gritnemn a 1 Kriptutar ſunt calculi, terram Came Vi verborum tum aeliti Pront iüliin! AA quintam ! Prioribus ra calle kraelen ſye ipſo opi Vniverſale ſe Perium ſudh tribubus per tute gemere, lins 6.,. . 3 feqiri, exe Ggis daulis, te caleulum Viyente, i nlogiamn l demdobech dustrans or tem ſuamd er ue dd anne 18t ſtuum inmontmis Cicantemhit Derii teibig mmenle an oblent v. enim poſt emn Eton t calcie n ann, 1, nume- thecſen. ir Docki⸗ eum belli ſecernen⸗ guietisi⸗ um dura- em ſit, 10 4 lepit . emn eſt a, interpre- Gadragin⸗ laned ho- Orutaſub Gmipfum, lipachs git, qui⸗ Culcha⸗ mn Equie⸗ nem Moa- 40 ſobini II. 20. niticke op- inque im autem Ammoni- his cum , Etur⸗ hleat, pro- Jurrebit. Hic calen- Oimmodis, eisinch jeredeun Whn VETITERIS TESIAMENTI. P. IJ. 1983 VIII. Jam ut ad rem veniamus, certa prius jaciamus fundamenta, qui- bus chronologiam noſtram ſuperſtruemus. I. Loci I. Reg. VI, I. inte- gritatem ac lectionem ſollicitare, religioni ſibi dueant, quotquot debi- ta Scripturam Gg‿vvsνανον veneratione proſequuntur. II. Ponendi ita ſunt calculi, ut ineunte ſervitute Ammonitica, 300. anni ab ingreſſu in terram Canaan, vel inhabitatione regionis Amoritarum, numerentur; vi verborum Jephtæ Jud. XI, 26. III. Id ut obtineatur, anni fervitu⸗ tum Ifraeliticarum & anni regiminis Judicum diſtincte enumerandi, prout illi in libro Judicum recenfentur, nec illi alteris includendi ſunt; ad quintam tamen tantum; hujus enim & ſequentis ſextæ diverſam a prioribus rationem eſſe, ipſe ſacer textus probat, cum Simſonem judi- caſſe Iſiraelem viginti annis, r U Pn in diebur Philiſtæorum, ſive ipſo oppreſſionis Philiſtææ tempore, teſtatur Jud. XV, 20. IV. Non univerfale ſemper in omnes, ſed partiale in quasdam ſaltem tribus im= perium Judicum cum fuerit, commode duo Judices coævi in diverſis tribubus rerum potiri, ut & altera-libertate gaudere, altera ſub ſervi- tute gemere, eodem tempore potuiſſe ſupponuntur,. Idque b. Schmi- dius 6. I. p. 33. p. 1792. non modo abſurditate carere, ſed & neceſſario requiri, exemplis Deboræ & Barak, Simſonis & Eli, Samuelis & Re- gis Saulis, demonſtrat. His ergo præmiſſis, ita inſtituimus, ut 1) Jeph- tæ calculum non ab occupata regione Amoritarum (quæ Moſe adhuc Vivente, aliquot ante obitum menſibus, per Num. XXI, 21 32. & Chro- nologiam ſupra datam cap. 7. J. p. 127. ſubigebatur) ſed a quieta ejus- dem poſſeſſione & inhabitatione (quæ poſt zAàναuRτααν demum, cum tri- bus trans Jordanenſes in ipſam hanc regionem Amoritarum, ceu ſor- tem ſuam, cum benedictione dimitterentur, Joſ. XXII, I. evenit) adeo- que ab anno Joſuæ Ooctavo incipiamus: 2 Jairum ac Tholam ννπσο vyg ſtatuamus, illum in urbibus Gilead trans Jordanem Jud. X, 3. 4. hunc in montanis Ephraim cis Jordanem Jud. X, 1. tribus quemque ſuas ju- dicantem, ita quidem, ut Thola Abimelecho ſuccedens, aufſpiciis im- perii tribus annis Jairum anteverteret, qui tamen regimen trans Jor- danenſe annis 2. ulterius, quam ille cis Jordanem, produxit. Nec obſtant v. 3. verba: N — 5)) & ſurrexit poſt illumi: non enim poſt Tholæ mortem, cum non earundem tribuum, non ejus- dem ditionis eſſent judices, adeoque alter in alterius ſuccedere locum non poſſet, ſed aliquot annis poſt, quam Thola ſurrexerat cis Jorda- Hem De libro Juadicum. De libro Judicum, S84 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS nem in montanis Ephraim, furrexiſſe perhibetur Jair trans Jordanem. Sunt ergo ab initio habitationis quietæ in regione Amoritarum, ad mortem Joſuæ, cum quibusdam menſibus anni pleni - ð — 5 - = inde ad mortem Seniorum ac Eleaſaris, anni - - a prima, eaque Meſopotamena ſervitute ad mortem Abi- melechi, juxta integrum & diſtinctum libri Jud. cal- culum = —— - . - — 256 Thola eis Jordanem, usque dum trans Jordanem rerum potiretur Jair, præfuit annis - - Quarto Tholæ anno currente, trans Jordanem præfe- Quram adeptus Jair, Tholæ æνραπvoρσ Per annos 19. & ſuperſtes annis 3. Præfuit in univerſum annis - Summa annor. 300. EHi 300. anni præciſe calculum dant Jephtæ gud. XI. 26. ſic ut nulla textui vis inferarur; quibus exactis Iſraelitas affligere ceperunt ſilii Am- mon per annos I8. Jud. X, 8. quos 18. trecentis illis non includendos efſe, uti quidem Nicolaus Abramus cenſuit in Pbaro, ubi Ammoniti- Cæ fervitutis initia in quartum annum Jairi incidiſſe putat, ſolide evin- cit b. Sehmidius h. l. H. 27. p. I656. cui adde, quod ſeries textus ad ocu- lum demonſtrat, defedtionem & idololatriam Iraelitarum v. 6.7. ceu cauſam ac principium ſervitutis Ammoniticæ, poſt fata demum Jairi aceidiſſe, ut adeo ſervitus ipſa in tempora Jairi quadrare minime pos- ſit. Tholæ vero ac Jairi ſynchroniſmum, quem res ipſa fuader, ſta- tuere malumus, quam a Cuſchani demum oppreſſione cum aliis ini- tium facere annorum quietæ poſſeſſionis trans Jordanem. Quid enim fieret de annis, poſt dimiſſas tribus trans-Jordanenſes, ſuperſtitis Jo- ſuæ? quid de annis Seniorum poſt Joſuam? Cuſchani autem oppres- ſionem vel Joſua adhuc vivente, vel ſtatim ab ejus morte occepiſſe, ĩdeoõo ſtatuere non poſſumus, quia in diebus Joſuæ & Seniorum ſervierunt Iſraelitæ Domino per Joſ. XXIV, 31. Jud. II, 7. 10. ubi generatio nova demum, poſt Seniorum, qui dies adhuc poſt Joſuam produxerant, obi- tum orta, iram DElI & pœnam ſervitutis provocafſe dicitur. Dandi ergo neceſſario aliquot anni ſunt ſuperſtiti Joſuæ, dandi Senioribus & generationi nevæ, a vero DEl cultu recedenti, antequam ad Cuſchani — — Ceveniatun troverſa ab inhe ſe Hisade. Hui. ind deht/ inci⸗ 40,6 1 nit⸗ ie⸗ anni Judica Pokt hn Fine 5 (em Gmuel Davidi Salomen Quibns Tae caleul ikcgeſini ſeden, Pado lone une cunn delet ſ nel Luca buntia or. rebabile 5 aulinan edaud Dungas, ie eros Pl VETERIS TESTAMENTI. P. I. 185 5 lmec. . — — — . De libro èH deveniatur oppreſſionem. His ita in ordinem redactis, absque con- ladicum. troverſia habemus Annos ab inhabitata regione trans-Jordanenſi ad initium Ammoniticæ ſervitutis . 300 2„R His adde annos ſervitutie Ammonilicæ Jud. X, 8. 18 npDp Huic &αειαοα fuit ſervitus Ehiliſtæa Jud. X, 7 XIIl, 1. (quæ in duobus locii allegatis una, non gemina indicatur, probante b. “ Scbmidio b. l. §. 36. p. I97.: ſeq.) annorum go. in quos rurſu: „„. incidunt anni Judicatuum Simſoni, 20. per Jud. XV., 20. & Eli . 4o. cicjus quippe ætate Iſraelitas graviter affixerunt Philiftæi I. Sam. . lisdem Pbilillææ ſervitutis temporibur, poſt Ammo- niticam tamen, quam amovit Jepbta Jud. Ell, 33. congruunt anni . 2 Judicatus Jephtæ c. XII, 7. . — . 6 wor. wo. . Poſt hunc Judex Ebſan, C. XII, 9. 10. annis ⸗ 7 R Hinc Elon c. XIl, iI. annis - — —- 1I0 eutirlll Quem ſequitur Abdon c. XIl, 14. per annos - 8 flür Samueli & Sauli Act. XIII, 21. tribuuntur anni - 4⁶ ulent Davidi pariter 2. Sam. V, 4. — = = 4 ° machl⸗ Salomoni ad exſtrui cœptum templum 1. Reg. VI, D. 3 Rr . Qui in ſummam redacti efficiunt 432 67 a Quibus ſi 47. annos ab Exodo ad xAnesviaz lapſos adjicias, habebis accu- n pi rate calculum I. libri Regum, ut poſt 47 9. annos, cum quadringenteſimur ime O. . ocοoeſimus ageretur, jacta templi fundamenta dicantur. Iſthæc ut bene cum Ac. det, d⸗ ſe habent, ita minus commode Chronologiæ Pauli congruunt, qui Act. EiII; 205 is m. Xl, ꝛ0. ſolis Judicibus 450. annos ad Samuelem usque tribujt; quo id ein J1 Pacto, longe altius totius epochæ calculus aſcendat, neceſſe eſt. Nodum ſfs . hunc cum ſolvere neſciret, ſecandum duxit Vir Clar. Campegius Vitrin- ophrer ga, qui bypotypoß Hiſtor. & Cbron. Sac. Per. IV. 9. yA4. p. 47. verba plane i “ delet, ſibique perſuaderi non patitur, vel Paulum bor numeros expre ſiſe bn “ vel Lucam eos ſuo ſignaſſe calamo; textur enim Lucæ, vis item atque ele- erin en gantia orationi: Paulinæ abrque bir numerie ſibi plane conſtant: hinc potius . . probabile babet, Librarium aliquem, bunc textum deſcribentem, orationem t, 00. Pmndi Paulinam collectis numeris ex libro Judicum hac lacinia voluiſſe exornare. Sed audax nimis hæc Critica eſt, qua quæ conciliare nequeas, ſtatim ex- & 5 c pungas, idque contra omnium Codieum fidem, quorum nullum, qui nu- meros plane fileat, pro ſe allegare Vitringa potuit. Rectius alii cum Aa Theo- De lbro jJudicum., INTRODVYCGTIO AD LIBROS BIBLICOS Theodori Bezæ Codice MSto perantiquo ita legunt: αSτεα 7ριαινο glasς &c. dempfisque hoc pacto centum annis facillimam ineundi ratio- nes viam invenerunt. Cui quidem ſententiæ b. Lutherus noſter in ver- hione Germanica, adjectisque notis marginalibus inhæret. Eaque longe præſtat Beroaldi opinioni, qua lib. 3. Cbron. 6. 4. Paulo imputare non ve- retur, quod receptam Judaorum ſententiam, utut erroneam, ſecutum ſit in re, quæ non fidei eit, ſed numerationit. Si cui tamen ſatius videatur, illi- batam textus ſervare lectionem, alios paulo conſtituat numerorum ter- minos, a nativitate Iſaaci ad terræ promiſſæ diſtributionem putando, quam Bezæ, Franc. Junii, aliorumque ſententiam Ludovici de Dieu ver- bis declarabimus, qui in Animadverſ. ad c. l. Act. Omnino aſentior, in- quit, iis, qui bic annoſ, quibus rexerunt Judices, ſupputari nolunt, (ſc enim annos boſce 4 o. cum 456. qui ab exitu & Eg ppto ad templi Salomonici ini - zium effuxiſſe dicuntur I. Reg. VI, I. conciliure impoſibile videtur) ſed qui a nato Ijaaco urque ad Judices uxere, quaſi ſeriptum ſit: sr&α rαε +ταααας rsα rar5οοσäâαα ινπποοHτ⁴à (oααντα Tunius habet, Pivαεαι 1νnεαd—☛t non quamdiu rexerint Judicer, ſed quando eos Deus de- derit, indicetur: nempe poſt ea, quæ verſ. 17. 19. 19. narrata fuerant, quæ 4 5o. circiter annii geſia fuere. Convenit computus; Mam anato Iſaaco ad natum Jacobum ſunt 6o. anni, inde adintroitum in Egyptum 130, inde ad xitum 210, inde ad introitum in terram Canaan Ao, inde ad diſtz ibutionem terræ anni 7, qui ſimul faciunt 447. annot, eſt, circiter 4o. deſunt enim ſolummodo trei. Reéte autem adnati ſaaci tempur refertur illud v. 17. elegit Deus Patrer noſtrot. Tum enim DEVS, qui jam Abrabamum ele- gerat ex omnibus tertæ pepulir, ex omnibus Abrabami liberis elegit Iſaacum, in cujur familia ſædus conſiſteret, dicenz: In 1ſaaco vocabitur ſemien tu- um. Ita quoque Spanhemius Chronol. Sacr. P. Il. tanone Epocha I V. Opp. T. I. p. 232. Nec exiguum huic interpretationi robur accedit ex diverſa quorundam Codicum, maxime vetuſtiſſimi illius in Anglia Alexandrini, lectione, quæ ita habet: xaρνοοαι¾τα⁰οααα Auvroi& 1, Y* ντ ταιH½ N„ G rergæ οοσαdNρατιπταουυπαρα usr rabροHνdνοντ—.. ₰ Eandermn lectionem jam Robert. Stephanus in quibusdam animadvertit Codicibus, variisque lectionibus Novo Teſt. afe Lutetiæ A. 1568. excufo ſubjectis in- ſeruĩt: quia & Marchio Velefius, apud Brian. Waltonum de variis le- Qionibus verba facientem, ad ſedecim MSta Novi T. exemplaria provo- cat, in quibus omnibus ita legitur: ere raHνα 320αε ιανταοa. Contra vero ea Joh. Millius in noti/ ad , perturbatumde indisſtria verbore) or- inem inen cenl ulitranthe delur platt nus annor erat 450, Ahoſtole, quo kor ela Haues ulo 4 Crode (anmun ej Cünque en tam imuri COnſtat. AnnOS, CuI gum, gur AOC. A. 1 — VLETERIS TESTT A MEN TI. P. J. 187 ed.. dinem cenſet, ad evitandam calculi hujus dißicultatem: quæ tamen abiqué Rairun int. . tali tranpofitione, adbibita voα ad voces zarc, && rsrnnαοττα,υiͤ ndr. detur plane tolli. Senſur enim ſuerit: Poſt hæe, quæ ſpatio 450. plus mi- e onge nus annorum geſta ſunt &c. ſeus poſt tempus hoc, quod intervallum enagſe. erat 45%. annorum præter propter, dedit Judices &c. Id quod, facéta cum nAn Apoſtolo, a tempore qus Deus elegit patrei v. I. ſive a natalibur iſaaci, in Aur lil. quo gor elegerat, ad xAρdαοοσον upputatione, veriſimum erat. Nam ab un tt. haaco nato (ſ. anno Abrabami 100.) ad Exodum numerantur anni doß. Puteno, 4Ab Ewodo (qui Calebi, ρνραε,. 4o. erat Yoſ. XIV, J.) ad zXneodooταavm Men de (annum ejuidem 5. v. I4.) 46. In univerſum, ſaltem . Ao. Quæ- tior, in⸗ cunque ex his eligatur vel lectio, vel ſupputatio, circa ullam textui illa- (Kenin tam injuriam, fua numero Apoſtolico integritas & cum V. T. harmonia ntinun conſtat. Supereſt nunc, ut redactus in ordinem calculos Judicumque lauis annos, cum mundi ætate conferamus, cœptamque pertexamus Chronolo- aina giam, quæ ita habet: è zsa) A. O. C. A. Exitus Deurde 2579 66Initium Meſopotamenæ afflidionis ſub Cuſchan, per octen- annis uuh, gut nium Jud. II, 7. 10. III, 6. 7. 8. O. C. & auzl A4Quies terræ redditur per Otbnielem Jud. III, 9. 10. II. Exodi col- gind, d SS quæ duravit annis 40. lata ihunenen IIA Servitus Eglonis ſ. Moabitica incipit, durans annis 18. unt enimn Jud. III, 12. 13. 14. d . Ij. ⸗ quies per Ebudem redditur, duratura 80. annis c. mun le- III, 30. ſauaunn dboſt Ehudem Samgar 600. Philiſteæos occidit ſtimulo ſenen . bovis c. III, ult. ,. cipi obreſſi⸗ Jabinis Cananæa, perdurans an. 20. e. Giverte V5. “ 232 Liberatio per Barakum & Deboram, quietem dans an- 1, I- . norum 40. c. V, 31. Panden Servitus Midianitica incipit, anmorum 7. c. VI, I. licbih 279 Vindicatio per Gideonem, qui pacem dedit annor. 40. Pjecisir 4 c. VIII, 28. . . ansle⸗ 3 19 Judicatus, ſive porius tyrannis Abimelecbi initium ca- ia oro. A Pit e. N, 22. Contri 22 Poſt mortem Abimelechi rerum potitur cis Jordanem uuncr. * Téola c. X, 2. I K Aem “ Aa z Tertio iss INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro — 2838 2860 29,8 2884 2891 290⁰1 2999 2949 2989 Judicum. A. O. C. A. Exitus 2993 32 — Tertio, poſt Tholæ auſpicia, anno Jair trans Jordanem imperium capeſſit, poſthac Tholæ αστοο annos imperii implens 22. Cc. X, 3. 349 Ammonitæ Iſraelitas trans-Jordanenſes affligere incipi- unt, impletis nunc 300. illis annis calculi Jephtæi a quiete inhabitari cœpta regione Amoritarum c. XlI, 26. Detrahendi enim his ab exitu 348. an- nis ſunt 40. anni itineris in deſerto & 7. in Canaan usque ad remiſſas domum trans-Jordanenſes tri- bus, & remanent 300. anni, forte cum menſibus ali- quot. Servitus autem Ammonitica durabat an- nos 18. c. X, 8. . Liberatur ab Ammonitarum afflictione Iſrael per Je- ptam, qui judicat annis 6. c. XIl, 6. 373 Ebſan Jephtæ defuncto ſuccedit, per ſeptennium judi- cans populum c. Xll, 9. ſeq.- 378Flon præeſſe incipit, judicans annos 1e. c. XII, 1II. 388 Eloni Abdon ſuccedit, & præfuit octolan. c. XIl, I2. 13. 14. In hos ab Ammonitarum afflicfione ad Samuelem elap- ſos 49. annios, Simſoni per annos 20. æque ac Eli per annos 40. Judicatus; ſervitus item Philiſtæa Jud. X, 7. Alll, I. adeoque & Kni libri Judicum incidit. 396 Samuel præficitur, in cujus Præfecturam auſpicia re- gni Sauli, incidunt. Et ſolus quidem Samuel 30. præfuiſſe annis videtur, cujus 20. annus poſt fata Eli 1. Sam. VII, 2. notatus eſt: qui vero fub regimine Saulis non intermiſit Judicatum Iſrae- lis, ſed ſuas adhuc in judicando populo partes ha- buit per annos S. usque ad finem vitæ I. Sam. VII, 16. Regiminis autem Samuelis & Saulis anni 40. fuere Act. XIII 18. 436 David thronum conſcendit, regnumque tenuit an. 40. 476 Salomon defuncto Davidi in regno ſuccedit. 48Quarto Salomonis anno jacta templi fundamenta I. Reg. VI, 1. ubi finis incidit Epoebaæ quartæ. K. Cum — — Cum i be idele appencicis WW. KXX.X Utraque con Er qtüidene b udn d inmedlium Vlgare, in tens, quein Ordine, ade dunt, quam IIl.,. 2. Poſt Fimſe Per 00. ſe le, ur carul ²) guod i juvenis tal WIl . WCaa, I fuerit g dcercos Vis etaken (uxiſſe ha Peſtas hon dotis e X hxc Kelt mottemde hanchike tur Pinel quocd ree 0 e, denie Cum ſeryi Deccat VETERIS FESTANMNENTI- P. I. 189 — De libro IN. Judicum. Ndnen Cum in præmiſſa hac tabula CHronologica nullam hiſtoriæ gemi-Capp. 5. 4 5 , naez de idolo Michæ à Danitis erepto, & de bello Eenjaminitico, quæ velut ultima ad rMDU.W appendicis vice libro Judicum capitibus quinque Poſtremis XVII. XVIII. re⸗ enehe. XIX. XX. XXI. attexitur, mentionem fecerimus, reſtat, ut quo tempore lephutii urraque contigerit, quo locanda ſint hæc capp. loco, paucis ediſſeramus- Ctitrunm Et quidem otium hic nobis fecit b. Schmidius in append. Chronolog. ad 34 . A . lib. Judie. cap. S.p. 1099. ubi variantes fere omnes interpretum ſententias nCnn in medium protulit & ſub cenſuram vocavit. Pontificiis ſane impoſuit enles ti · Vulgata, initio capitis XVII. verba: Eo teznpore fuit vir &c. textui inſe- lbugdl- rens, quæ in fontibus deſant. Unde eodem, quo in hoc librò recenſentur ebat N. ordine, adeoque poſt Simſonis demùm mortem, hæc eveniſſe conten- dunt, quam cauſam Serarius Qu. 4. in G. . & Sanclius in Ruth Proleg. per N. III. p. 2. pPerorat, Sed bene obſervarunt, qui ſecus ſtatuunt, 1) quod W poſt Simſonis tempora adhuc caruiſie poſſeſſione propria tribum Dan, uum jadi per 360. fere ab ingreſſu in terram Canaan annos, vero prorſus ſit abſimi- le, ut caruiſſe tamen tempore Daniticæ expeditionis c. XVIII, I. dicitur: . 2) quod iſto tempore Menaſſeh Levita, Moſis (ut creditur) pronepos, L N..4 juvenis talis, qualis in hiſtoris Michæ deſcribitur Jud. XVII, 7. ſeqq. lem dao- XVIII, 30., eſſe non potuerit: 3) quod urbs Lais, quæ poſtea Dan ne ae Hi vocata, longe ante Simſonis tempora Danitis occupata & inhabitata Philſten fuerit, quæ tamen in hiſtoria nondum expugnata traditur: 4) quod uluun Sacerdos Pinehas, Aaronis nepos, tempore Benjaminitici belli adhuc in vi- . vis, ætatem ſuam per aliquot fere ſecula ad Simſonis usque mortem pro- lpicin e. duxiſſe haud facile credendus ſit, cum adeo αaαααο ea mundi tem- Fammel peſtas homines amplius non ferret. Sed vero hæc ipſa Pinehaſi Sacer- nus poſt R dotis c. XX, 28. faéta mentio, certum nobis characterem temporis, quo vero i hæc geſta ſunt, ſubminiſtrat, ut in eam ætatem, quæ inter Eleaſaris mor- um Ie- tem & Judicatum Othnielis interjacet, adeoque in tempus αναρεαας poſt pateshe⸗ mortem Seniorum, cum ſecure agerent Iſraelitæ c. IIl, 5§. ſeq. utramque San. V, hanc hiſtoriam conjiciamus. () Iſta enim ætate Pontificatu fungeba- anni , tur Pinehas Sacerdos: (β&) nec Rex erat in Iſrael, faciente quolibet, quod rectum videbatur in oculis ejus c. XVII, ö. XVIII, I. XIX, I. XXI, Uran 4. . 25. (y) unde bellum Benjaminiticum, nullo præſente Duce aut Princi- . pe, Seniorum populi auſpiciis geſtum c. XX, 2. XXI, 1r6. Hinc adeo 0) anaReg cum ſervitus Meſopotamena Ifraelitico populo propter graviſſima ejus peccata, maxime ob idololatriam c. II, I. ſeq. III, 5. ſeq. accideret, quis GCun A a 3 dubi- De libro Judicum. Partitio. 1909 INTRODVCTIO AD LIBROS BIB LICOS dubitet, idolum Michæ, a Danitis publice cultum, nec non inteſtinumil- lud bellum, in his calamitatum cauſis fuiſſe? Maxime cum Oſ. X, 9. im- pietas Gibeæ haud obſcure grimum populi DEl, terram promiſſam ſce- leribus ſuis contaminantis, ſcandalum dicatur. Accedit, quod bella ejus- modi civilia vicinis gentibus, ſubjugandi Iſraelem, anſam dediſſe vero per- quam ſimile ſit. Proprium itaque horum V. Capitum ordinem ag lo⸗ cum Joh. Lightfootus in Cbronic, tempor. V. T. I. Opp. p. 46. haud incon- cinne poſt verſ. 10. capitis Il. aſſignat: rationes vero, quas allegat, cur pi ritur Har hiſtorias, quæ tam mature contigerunt, ſede tam ſera locarit? vereor ut ſint genuinæ, nimirum L.) at lector, obſervans regimen illoram Politicum ceſſaviſſe in morte Samſonir, qui Danita fuit, ſimui etiam juſtiti- am DEl in eo contempletur, quod illorum religio primum ceſaviſſet inter Danitar. 2.) Ut abſervans millenos centenos Kclos argenti, qui ab unoquo- gque Satrapa Philiſtæo dati ſuere pto interitu Samſonir Cap. XV'I, . ſimal olſervet quoque millenos centenos ſiclos argenti, quos Michaæ mater dede- rat pro confectione idoli, quod religionem in tribu Samſonis peſſundedit. 3.) Ut hiſtoria Michæex montanis Ephbraimi, primi corruptoris religionie, & hiſtoria Samuelii ex montanis Epbraimi, primi refermatotis religisnit, pau- lo colloçarentur invicem proprioter. Partes libri, (cujus capita numerantur XXI. verſus 618. in quibus medius eſt c. X, 8.) aliis duæ, tres aliis conſtituuntur. Quibus *οντο* gia placet, vel ab argumento partes denominant, adeoque primam de ſtatu populi ſub judicibus, alteram de ſtatu Reipublieæ & eccleſiæ ſub gragvia, cCum b. Calevio agere ꝓerhibent; vel cum b. Schmidio proleg. 6. I. quæſt. 9. temporis racionem habent, P. I. dicentes rerum temporis certi, p. in genere, a morte Joſuæ usque ad primum Judicem Othnielem c. LIII, 9. p. in ſpecie, ſub ipſis Judicibus, ab initio Othnielis ad mortem Simſonis c. III, 10-XVI. P. II. rerum tempori incerti, p. de idolo Michæ c. XVII. XVIII. p. de bello Benjaminitico c. XIX-fin. Qui vero tres faciunt vel absque ratione alia, aliquam ſaltem partium æqualitatem reſpiciunt, ut ap. b. Waltherum Ciſe. H. 794 P. I. eſt a Joſua ad Deboram c. I-VI. P. II. a Debora ad Simſonem c. VI-XI. F. Ill. a Simſone ad libri finem: vel cum Heideggero Encbir. & Burmanno ad. l. P. L. dicunt complecti hiſtoriam Seniorum poſt mortem Joſuæ c. I - III, 9. P. II. hiſtoriam ſex oppreſſionum, totidemque ſalvationum c. ll. 9.-=XVI. P. III. duo ſpe- Gimina corruptionis Iſraelitice, quæ Burmannus appendicem libri reéte appel- pellarit ſcentes in c. I-Ill,5 nit . Ih⸗ Pul ſcelen 00 l. Exotd 1) 2) „ I. Hitor — 8 keſtimumil- g. im. miſlamſce⸗ lbellzejus- ereroper- nem a lo⸗ audincon- heir hi⸗ ru lecurit? ven iloruam icn mii wiſet inler Smge. lF. ſmul ater dade- eſundeli. pionin; inhut. in guibus s ere- imum de cleſiz ſub . Oleg. porit lefti Othrielemn d mortem Michec. les kaeiut 1eſpiciunt⸗ anc, EVI. bri fnen: rconhlech orunn ſer ,auo ſe⸗ ſbti recte 1 VETERIS ITESTAMENTI. P. L. 191 apellavit. Nos tres agnoſcimus partes, annales iſtos Judicum diſpe- Rens, ſcentes in libri I. Exordium, quod præcognita hiſtoriæ Judicum tradit c. I-III, 9. I. biſeriam ipſam Judicum, quæ vitas & geſta ipſorum expo- nit c. IH,9-NVE. IN. appendicem: ſve mantiſſam, quæ graviſfimorum po- puli ſcelerum duo ſiſtit ſpecimina c. XVII-ſin. XI. Conſtat itaque Judicum liber I. Exordio, ſive præcognitis; ubi vides . abuls 19) tribus Judæ principatum & proſpere geſta c. I. Mekuies⸗ 2.) publicam populi & reprehenſionem & poœenitentiam c.H. 3.) gentes in terra ſuperſtites, & populi apoſtaſiam c.lll, 1.9. II. Hiſtorica Judicum recenſione; qui ſunt 1.) Othniel c. III, 9-12. 2,) Ehud c. III, 12-30. 3.) Samgar c. III, 3r. 4.) Debora & Barak: quorum &. res geſtæ ſ. liberatio c. IV. O. epinicion ſ. concelebratio c. V. 5.) Gideon, cujus a. miraculoſa vocatio e. VI. B. præftita liberatio c. AIUIUI1. 7 victoriæ continuatio, datumque per idololatriam ſcanda- lum c. VIII. 6.) Abimelech, tyrannus potius quam Judex c. IN. 7.) Thola cis Jordanem c. X, I. 2. S 8.) Jair trans ordanem c. X, 3.4. F. 9.) Jephta, cujſus æ. eligendi oecaſio c. , 6-fin- . ortus & deſcriptio c. XI, 1I. 2. 3. vocatio v. 4-11. . expeditio & liberatio v. 12-33. g votum, ejusque perſolutio v. 34 - fi. G. in Ephraimitas tyrannis & perſecutio c. Nll, r. 16.) Ebſan c. XII, 8. 9. 10. 11.) Elon c. XII, 1I. 12. 22.) Abdon c. XII, 13-fin. De ni. INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Judicum. 13.) Simſon, cujus . a.. nativitas c. XIII. . leo diſcerptus & nuptiæ ænigmate inſignes c. XIV. y. vulpeculæ, & maxilla aſini, fontem præbens c. XV. 35. vincula & mors c. XVI. GMU III. Appendice, quæ geminam tradit hiſtoriam: 221) de idole Michæ, ejusque cultu idololatrico Aa,, Pprivato, in domo Michæ c. XVII. . Ppubligo, in tribu Dan. c. XVIII. . 2.) de bello Benjaminitico, cujus a. Occaſio, ſtuprum Gibeoniticum c. XX. . prælium, & vindicta a Benjaminitis ſumta c. XX. . conſequens, raptus virginum c. KXl. = Commen- Commentatores in hunc librum iidem fere, quos ad Joſusm lau- 1arii. davimus, nominandi hic nobis ſunt: e Patribus quippe Græcit FPetrum: PHEODORETVS T. I. P. I. Opp. in quæſtionibus in Octateuchum; PROGCOPIVS GAZVS, de quo ad Exodum pe 97 diximus: & ORIGENES, cujus novem in Judices homiliæ ex Ruffini inter- pretatione extant T. I. Opp. ſal. 77. ex Latini: AVGVSTINV S, cu- jus quaſtionei ſuper Judices T. ·V. Opp. p. 299. leguntur; I81DORVS. HISPALE NSIS, cujus obſervationes in h. lI. Opp. p. 2 33. Octo capp. traduntur; B ED A, qui quæſtioner ſuper B. I. e Patrum dictis collectas T. VlIII. Opp. p. 347. Octo pariter capp. expedivit. S. PA TERII ex- poſito ſuper b. l. ex Gregorii M. ſcriptis concinnata, & T. Ul. Oyb. Gre- gorii p. 62 4. ſeq. Obvia, Gideonis duntaxat ac Simſonis hiſtoriam octo capp. illuſtrat. In RVPERTI T uitienſis Opp. libe I. Tom. III. Judi- cum quoque explicationem deprehendes, Colon. 163. 1566. & Mogun- tinæ edit. L. I. p. 38. ü Judæos confer ſupra allegatos ad Joſuam, & in totum V. T. quo- rum plurimos, R. Dav. Kimchi, Aben-Ezram, Salom. Jarchium, Moſen Gerundenſem, Abrah. Perizolidem, R. Simeonem, aliosque, in hunc æque ac alios Scripturæ S. libros, Conradus Pellicanus Latinitate donaſſe Hottingero aſſeritur Sebolæ Tigurin. Append. I. p. 16;3. & ex illo Imbona- to in Biblioth. Latino-Hebr. p. 29. arlermne: Nec noſtræ defuerunt eccleſiæ Doctores, quin illuſtrando Ju- dicum libro operam navarent, I0II. BRENTIVS T. II. Opp. . 5. — — I. 1g. TIVSI NVs Nuth, lön Jene ins. piolo er je Ge hoe PhIDel FABhlA NVS V LXXXV GERVS El chiepiſco 5. deg er dev⸗ commen olue ud THOM. Commen MlIVS Prodieru notztione ſtamuss. An. 1641 NVS1 morales in Cjis tür: E Cuſinl taliter 8 VARI LVTH es& Ri 1051. 4 N Hye VETERIS TESTAMENTI. P. I. 193 F.55-199. DAV. CHVYTREVS Witteb. in fol. 759o. M A VRI Naro TIVS HELINGIVS Noribergæ in S. An. 1593. ABEL NE ZE- dicume NIVS Ooerationum Biblicarum b. Iutheri P. II. ꝗquæ in Joſuam, Judices, Ruth, libros Samuelis, Regum & Paralipomena exercitariones continert, Jenæ in 4. A. 161I. Cumprimis vero SEBAST. SCHMIDIVS co- pioſo & erudito commentario, Argentorati in 4. An. 1684. edito, præcla- re de hoc libro meritus eſt. Coôneienibus vernaculis eum enarrarunt FRIDER. BALDVINVS Wittebergæ in 4. An. 1677. JA CO B. FABRICIVS Norimbergæ in 4. An. 1636. J0 H. HABERMAN- NVS Wittebergeæ in 4. Anno 167. & IOH. MICHELBACH LXXXVIII. homilis, Lipſiæ in 4. An. 1I612. V A LE R. HERBER- GERVS Magnal Dei P. XI. E Pontificiis hic denuo nominandi ſunt ANTONINVS Ar- Pontifcis- chiepiſcopus Florentinus, cujus in opere Cbronicorum Lugduni fol. 1586. 12u: ſusn l. 6597. de geſtis Judicum agitur: BE N ED. ARIAS Montanus, cujus e Gretit liber de varia Republica Antwerpiæ in 4. An. 1I592. luculentum in judices Mreurnum; . commentarium complectitur: JAC. BONFRERLVS S. I. qui (mimus: Joſuæ Judices & libellum Ruth commentario junxit, Pariſiis in fol. 1631. nkimet⸗ THOMAS DE VIO CAIETA NVS, cujus in eosdem libros INNS. Comment. Romæ prodiit in fol. An. I5;5: HAD RIA N. CRO M- 100 R75 MIVS S. I. cujus theſes Theologicæ in Judic, Joſuæ junctæ Lovanii doaph. prodierunt An. 1631. JOH. FERVS, cujus in Joſuam & Judic. an- MU notationes Coloniæ in 8. An, 1571. editæ ſunt: JOH. FREIRE, Lu- 7 RII . . ſitanus S. I. cujus commentarii in VII. priora capp. libri Olyſſiponi in 4. 0e⸗G. An. 1647. & Madriti 1642. excuſi ſunt: COSMAS MA GALIA- orumn oci⸗ NVS, Luſitanus S. I. cujus in Judicum octo priora capp. annotationes d. morales extant in fol. Lugduni 1626: T HO MA S MALVEND A, Mlogur in cujus Opp. Lugduni in fol. I65.. impreſſis, judices quoque explican- tüur: EVANGELISTA MARCELLI NVS, Italus Minorita, V. I a. cujus in libr. Judie. expoſitio Venetiis lucem adſpexit An. I589: EMAN. m. Moen de NAXERA, qui prolixiſſime HI. tomis in fol. Lugduni 1656. 1664. lite- *“ ne raliter & cumprimis moraliter h. I. explicavit: ALOYSIVS NO- , * VARINVS in Judices Lugduni fol. 1646: FABRITIVS PAV. dalobar LvVTIVS Romæ fol. 1625: NICOL. SERARIVS S. I. in Judi- ces & Ruth Moguntiæ 1609. & Pariſiis in fol. 1611: ALPHONSVS TOSTA T'VS Abulenſis Venetiis An. 7596: HVGO dé S. VICTO- RE five VICTORINVS, de quo ſupra diximus bP. 6: CHRIST. B b de De libro Judicum. Reformato. vme, 194 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS de la VEGA, cujus commentariorum in h. l. literalium & moralium III. volumina Lugduni in fol. prodierunt An. 166f. 1671. CASP. de VILLAROEL, cujus commentarii literales, moralibus aphoriſmis il- luſtrati, luci publicæ expoſiti ſunt in fol. 1638. E Reformatis huc ſpectant M ARTINVS BORRHAVS, ali- as CELLARIVS, (cujus vitam nervoſe delineatam vide in Hoorn- beeckii ſumma Controverſ. Lib. V. de Anabapt. edit. Fraject. 1653. . 356) Baſileæ in fol. 1577. M ARTINVS BVCERVS, cujus in h. l. Com- mentarium Robert. Stephanus excudit Bariſus An. 1554. 1563. in fol. TRANC. BVRMANNVS Trajecti ad Rhen. in 4. An. 1675. LV- DOVIC. LAVATERVS, qui CVII. homiliis eundem illuſtravit, Tiguri in fol. An. S5. PETRVS M ARTVR Heidelbergeæ in fol. 1609. & Tiguri 1682. O H. MEYER Anglus, Commentario in Ju- dices clarus: VICTORIN. STRIGELIVS, cujus in h. l. argu- Remon- Erantinm. menta & ſcholia in 8. Lipſiæ prodierunt An. 1586. J0 H. WOLPHI- VS, qui hiſtoriam judicum 191. ſermonibus explicavit, Tiguri An. 598. in fol. CHRISTIAN. SCHOTAN VS, qui in Bibliotheca hi- ſtoriæ ”. V. I. ITomo 11. de temporibus Judicum usque ad Samuelem p. 418 -533. Perſpicue & copioſe agit: 10 H. COCCEIVS, qui canticum Deboræ, ceu typum Reformationis & liberationis eccleſiæ, ex Jud. V. T. I. Opp. p. 34 9. ſ4. contemplatur, Fomo I. Opp. ducnτια autem,g 49 no- tas breves Philologicas & grammaticas adſpergit: A RTHVR. JACKSON, cujus in h. l. Commentarius Joſuæ junctus prodiit Lon- dini in 4. A. 1646. CONR. PELLICANVS, cujus in libros hiſto- ricos Comment-Tiguri excuſus eſt, in fol. 1582. FRAN C. RIDDE- RI conciliatio 6vvτνοNπdαWνοο α Joſua ad Proverbia usque Salomonis, hunc quoque ſuo loco librum exhibet, Roterodami in 4. An. 1676: RI- GCHARDVS ROGER, qui ſermone Anglico commentarium ſtruxit, Gomment. on the Booke of Jadget, comprized in CUIII. ſerment, Londimi An. 1615. Quibus forte HVGO ROBINSONVS addi queat, qui Annalium Mundi lib. Vl VII. Vill & IX. opere poſthumo Londini in fol. juſſu Caroli IE. Regis edito, vitas & geſta Judicum hiſtorice recenſet, & cum quyvebοιο gentium aliarum rebus confert, De JOE. CLERICGI laboribus in hunc librum judieium fieri ex iis poteſt quæ ſupra ad Joſuam diximus- . . . „ eum fuo ſecundiu tione, V Pnd An. An. 169 4 Cum ſoce unt, rocuſa⸗ fet⸗ 3 — VETERIS TESTAMEN II. P. I. 105 horiins l. 1 . De Libro Ruth. in Hoorn- g. Eilri ſeder in BibliGir udeicir vel Barte Iloin Hagiographir, vel in appendice N S Pentateuehi inter V. Megillotb, unde minur commode a Judæis libre el on. Judicum comprebendi aſeritur: in Chriſtianis vero poſt librum Judicum eſt S. t. Titulura Rutha mutuatur, de qua Rabbinsrum fa- Bulæ, Idem liber an i. Paral. IV, 22. perverba antiqua deſignetur? H. 2. Seriptor alis Samiel, aliis Ezechiat, varius aliis, aliis Eſra aliis Eli. Scriptionie tempat. Dialebtur an Moabiſmum ſapiat? H. 3. Arsgumentum., Scapus. Wiilitas. S. 4. Autorita, divina aſſerta; a k l aren. Proteſtantibur in dubium vocari gratis dicitur S. 3. Cbronologia, ſ. OLPHI. Juo tempore biſtoria Rulbæ contigit? Num in genealogia Davidie n d⸗ tres Baaſi? Nusn librarisrum omiſſio & mendum? Q. 6. Partitio. unhen i . Tabula ſynoptica S. 7. Commentarii Patrum: Rabbinorum, tunms Annelen .. in quinque Megillotb, tumin Rulh ſeorſim: Lutberanorum: Pon- Bae tißiciorum: Reſormatorum; Remoenſtrantium S. S. , 40. 00. M 6. RTHVR. — 5. TL. todit LoO. ſon eundem hic libellus in Judaicis æque ace Chriſtianis Codi- ge des lie ros hiK. cibus tenet locum. Judæi enim vel ſuæ librorum Biblico- in Bibliie WIDDE. rum diſtributionis memores, vo H ſive bagiographit Judair. Sdlomen, eum fuo loco inſerunt, ut poſt Jobum, in quinque libellis Feſtualibus „Gih: RI. ſecundus ponatur, prout in Bombergiana Bibliorum Hebraicorum edi- amn Krunit, tione, Venetiis An. I518. curata, in Buxtorffiana quoque Baſileenſi ma- ,Lonii gna An. 1619. necnon in Bibliis non punctatis Francofurtenſibus Wuſti ben gui An. 1694. aliisque videre eſt: vel aduſum Synagegæ attendentes, hunc dnntl. cum ſociis quatuor libellis Pentateucho, appendicis ad inſtar, ſubne- kecenſet, à 8 ctunt, Hunc in Bomhergiana editione ſecunda in 4. An. 15/21. Venetiis procuſa, aliisque eam mſecutis compluribus, Sectioni I. Bibliorum Legali eume fubjuncti, Prophetis omnibus, cterisque ρονρεαααςPræmittuntur, eęeæe tamen ordine, quem Elias Levita præfat. tertia libri Maloretb hammaſo- reitb p. 19. prodit: dn n en nee eeen eeen e Bb z NPPS 4V, i. . in fol, .1077. LV- illuſtrerit, ge in fol. tario in u⸗ N. X. De libro Ruth. TINTFRODVGTIO AD LIBROS BIBLICOS5 — — rom ee een beeee deen denn ee : NN Quinque Megilloth ſ. ibellos eo ordine (udæi Germani) ſeribunt, uo cor ſui, temporibus in ſynagegir legunt, nempe Canticum, Ruth, Ibre- nor, Eccleſiaſten, Eſtben. Quemadmodum enim ſingulis ſabbathis certas & definitas legis Paraſchas in ſynagoga publice legunt: ita diebus feſtis hos libellos lectioni legis adjungunt: feſto Paſchatos quidem Canti- cum, ob aliqualem cum feſti lætitia congruentem Cantici materiam; Riu- thæ hiſtoriam feſto Schebuoth ſ. bebdomatum, quod Pentecoſten dicimus, quia tum primitias frugum obtulerunt, & in illo libro de frucdtibus terræ eorumque meſſe agitur; Tbreno⸗ ſolenni illo jejunii die 9. menſis 2& Julii, in memoriam deſolatæ Urbis & templi inſtiruro; Cobelett feſto Tabernaculorum, quia ſicut hoc feſtum ſignum eſt, quod patres læti & contenti fuerint habitare in tabernaculis, ita hic liber docet, quod omnia vana ſint, adeoque unusquisque lætari & contentus eſſe debeat iis, quæ Deus iipfi largitur; libellum Eſtber demum feſto Purim d. 14. & 15. Febr. Ebriſtianit. ad recolendam memoriam mirandæ liberationis, quam DEus Judæis tempore Ahaſveri, Hamane contra Judæos ſæviente, Præſtitit. Conf. Leusden. Philol. Hebr. Diſtert. II. qu. I. p. 12. Carpz. in Rutb. Diſp. I. p. II. PFabric. Partit. Codic. Hebrai c. XI. in Theſauro Creniano p. 254. ſeq. Jam ergo, quando Bonfrerius in Præloqu. Script. S. cap. III. ſect. 6. & ex il- lo Celada Prolegom. in h. l. H. 2. 4u. 1I. p. 9. Hebræos librum Judicum cum libro Ruth unum eundemque fere facere affirmat; autoritate forte Hie- ronymi inducti, qui in Prologo galeato: ſubtexunt. inquit, (Ebræi) Judi- cum librum, & in eundem compingunt Ruth: & Origenis ap. Euſebium I. VI. Hiſt. Eccl.c. 25. qui his gemella tradit; eo ſaltem reſpectu & mode id admittendum eſſe exiſtimo, quo judæorum aliquos librorum Biblico- rum numerum ad XXII. redigentes, Rutham libro Judicum, & Threnos prophetiæ Jeremiæ annumerare ſupra obſervavimus zap. /1. §S. 3. p. 25. Cæterum Chriſtianir convenientior libro locus aſſignari videtur in hiſto- ricorum ordine, inter fudicam & Samuelis hiſtorias medius; non qui- dem, quod portio quædam & velut appendicula libri Judicum ſit Ruth, ut Celada c.I. exiſtimar; libro enim Judicum ſua, absque hac hiſtoria, inte- gritas conſtat, neque vel ad publicam Judicum vel populi Ifraelitici hi- ſtoriam Ruthæ libellus quicquam facit, ea ſaltem, quæ privatim in Boazi 7 ædibus & familia geſta ſunt, exponens: ſed temporis reſpectu, quia & Judicum ætate hæc hiſtoria contigit c. I, . & Davidis, cæterorumque poſt . eum jeco — — eum, Regeu bie premi Het Fepielf naſins in/ inſupen ve Prinis res nurntio in otato, de animad lle in Booz aut buluit, gu⸗ 6 Judaie⸗ Monieee ſue Horpe Ehud Ihse Dalnhi N bos refut⸗ finem Ral Carpzor. domus De o, ſed &f 40 adclit poteß, 15 Gauntun 14 ir. Eo Ebzaneſ Kimchio tone cum Olam l.J ſteitgeh Ktrib. W. lib.) lel le quide VETERIS TESTAMENTI. P. I. 5 — — — — ʒ A De libro Wro eum, Regum genealogiam preæſtruit, recenſioni regni Davidici haud du= Ruth )latbunt, bie præmittendam. * uth, IMSe. II. thiscera Hebræis vero pariter ac Græcis & Latinis a præcipuo hiſtoriæ ob= Titulus ebus ſels lecto P90 Ruté' inſcribitur, éen α7αρραταπος P&5 οοαauν αοαα+ en (arli. 7*ρàXνοα.oραr quod ſolam de Ruth' biſtoriam complectitur, ut Atha- tim, AA. naſius in ſynopf p. 76. hominis rationem reddit. Quanquam enim alia ndcms, inſuper, velut Elimelechi peregrinatio, Naëmi viduitas; & Boaſi cum- lbusterr Pprimis res familiaris ſimul hic tradantur: palmaria tamen de Rutha tenis 3 gmnarratio inſtituitur, eo tota collimans, ut alienigenæ hujus in eccleſiam ls keſto adoptatio, & Davidis ex illa progenies cognoſcatur. Quod commo- teslenla de animadvertens Rupertus Abbas in libb. de Trinit. ad Jud. XVlll. odommis Valde inquit, fidelem unimum delectat, quod nomine Ruth potiut, quam tis, que Booz aut Nazëmi titulo prænotatur ((hic liber:) non enim parum ſplendoris Tb Febr. babluit, 7od ſeriei generationis Cbriſti, in mortibus virorum Iſraelitarum ſudri &ꝙ Judaicæ tribur pene deſecta, per fidem alienigenæ reſarcita eſt; ſieut ipſe it (t Hiſtoricæ enarrationis ordo continet. Hanc ipſam vero Ruth dum fratrizæ? 4 Diß.. ſuæ Horpæ ſororem, utramque porro Regis Moabitarum Eglonis, quem a Ruth fee- Ehud Ifraeliticus Jjudex gladio confeeiſſie Jud. III. memoratur, filiam, & mina nobili, 8 41 Balaki (Num. XXII.) proneptem fabulantur Hebræorum magiſtri; in qui- Uicum cum bus refutandis Sanctius Prolegom I. in b. 1. p. I. laborat; éum ſaltem in ſonte Hie finem Rabbinos hæc talia populo pro concione proponere obſervat b. Drri Judi. Carpzov. Diſp. V. in Ruth. I. 3. J4,. p. 96. ut honerem ac laudem regno ſhiun domus David concilient, alioquin labaſcentem, ſi non alienigenam mo⸗- uKend do, ſed & fœminam ſortis infimæ ataviam Davidis audiant. Quicquider- o. addit, in Gonorem Ruthæ, Bobaſo poſtea nuptæ, quocunque modo cedere wlnn poteſt, es ſuaviter confikto non minus delectantur, atque fabulis in dedecus . . contumeliam Horpæ excogitatit utpote religionir Iſraeliticæ contemptri- . lto⸗ cir. Eo quoque ſpectat, quod Boaſum unum faciunt eundemque cum Urin t⸗ Ebzane Judice Ifraelitarum Jud. XII, 8. ſeq. ut ex paraphraſi Chaldaica & a N Kimchio in Cap. I Rutb. patet, quod quam ægre cohæreat temporum ra- H tone cum reliquis eorundem fabulis, quando v. g. Elimelechum in Seder wtin “ ODlam c. I. fratrem faciunt Salmonis, qui Rahab duxit &c. liquido demon- eltii “ ſtravit Schotanus in Bibliots S Vet. Teſt. T'II. p. o“ Conf. præterea e no- mnin boui ſtris b. Waltherum Oſſic. S. Soz. & e Reformatis Hottinger. 1 beſaur. Pbilol. tn anu üluib. I7. r. I. Seck. 3. 5. 456. b. Nec minus incerta nominis )) origo, va- walet rie quidem a variis, pro cujusque fingendi felicitate, excogitata, Carp- Bb 3 20 vie 19S INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS zovio l. e. traditur p. 95. quibus indagandis, ab inſtituto nimirum alienis, nos nunc non immorabimur. Idem vero Ruthæ libellus, num I. Chron. AV,22. — PAY — 21 verba antiqua inſcribatur, quod qui- dem contendit, & operoſe, quanquam perobſcure & ambigue demon- ſtrare ſatagit autor quæſtionum ſeu traditionum Hebraicarum in Paralipom. lib. 7 quæ in Hieronymi Opp. T. V. p. I5. . comparent, fuſius inquirit Sixtus Sen. Bibliot6. S. lib. Ii. tit. verba veterap. Iſ,ſ. Seriptor: Proprius huc ſpectant, quæ de ſcriptore libri ambigue deſceptant erxuditi: quem plerique samuelem dicunt, approbante hanc ſententiam doctorum Pontificiorum ingenti turba, quorum nomina Celada 'roleg. in bel. qu 3. p. 9 & Serarius Proleg. in. l. qu. 4.lengo ordine in aciem produ- cunt alii Kzetbiam putant, qui recuperata ſanitate hunc cum aliis libellum ex antiquis monumentis vel ipſe congeſſerit, vel excerpendum curarit, di- geſtumque ſynedrio obtulerit approbandum, cui opinioni Petrus Come- ſtor favet in Hiſt. &bolaſt alii excerptum eſſe putant ex magno illo annali- um Regum Juda & Ifraelis centone, cujus aliquoties in libris Regum qui- De libre Ruth. ad ſalutem dockrinæ, aut integritatis Canonis jacturam; a qua forte ſententia non multum abeſt Spanhemius, quando in Hiſt Eccl. V. T. Oob. T. 1. p. 337. librum Wρ*α* hoc annalium Iſraelis volumen fuiſſe exiſti- mat, in quod civilem in uſum, quæ publicis auſpiciis geſta ſunt, relata autumat, quorum ſumma, quantum ad eccleſuæ notitiam requirebatur, de- ſcripta ſit in libris ſacris, ſeu tanone Hebrævrum: alii Eſræ tribuunt, autori- tate Patrum nixi, quos tamen non de prima librorum ſacrorum compoſi- tione, ſed amiſſorum reſtauratione Esdræ accepta ferenda, intelligendos monet b. Carpzovius 6. I. tandem & nomulli Sacerdoti Eli Rutham aſſi- gnant, cujus hanc hiſtoriam tempora attigiſſe a Joſepho lib. V. Antiqq'e. Xl. perſuaderi ſibi, ſed præter rem, patiuntur. V ide latius hæc perſe- quentes Vincent. Placcium Theatr. anonymor. & Pſeudonym. cap. 1. p. 2. b. Carpzov. in G. l. Diſp. I. G. 6. 5. 4. Ludov. Lavaterum bomil. I. in G. l. p. 1I. . Nimirum redeunt hic omnia, quæ cap. præc. 6.3. D% D,4 de autore tuitur, prolixe commentati ſumus, nec eſt, quod nunc ſuperaddamus, niſi quod ad tempus conſcriptionis pertinet, vero videri ſimile, ſub Sau- H is imperio, adeoque poſt Judicum ætatem conſignatum fuiſſe, quod ſab dem fiat mentio, amiſſi tamen hodieque deſiderati, cirra quidem neceſſariæ libri Iudicum, qui idem cum hujus libelli Parente haud abſurde vulgo ſta- . gtas illa, velut præterlapſa c. I, I. in memoriam revocatur, & Genoalogis — — bfnem Pntein, 40 WVI. petta nbelema gun poſſe cutn hieſ hbror. H demumm ellet Davie ecelſillet: ſmte aula tur ſrinte bid Nec lonbrem fiimn exikk ehia inttie ſer he niintl⸗ lague non dili heſte Cabinnds. Amplici Qreroad Onmmnino Kospron⸗ on enden ofumnn aeo, imn Miele n Arnj ii Eervatir, lſervat tent cum nun adh. Tekgnn, unimle 1e nora - VETERIS TESTAMENTI. P. I. 199 n Nen ſub finem capitis IV. ad Dividem usque, fratribus ſuis jam tum antecel- De libre- r Cron. lentem, adeoque haud dubie a Samuele jam in Regem undum 1, Sam. emn, 4 . 1 ge . nod qui XVI. pertexitur. Forte itaque ad veritatem proxime accedunt, qui Sa- e demon muelem agnoſcunt ſcriptorem, quanquam id certiſſimum eſſe, neque ne- ann. gari poſie, nemo temere cum Sanctio aſſeverare auſit. Geleberr. Cleri- s inc it cum hic ſibi non conſtare apparet, quando in diſertatione de Seriptorilur nibror. Hiſtoricorum, Commentario ejus præmiſia S. 4. librum literis tuin demum mandatum fuiſſe credit, poſtquam ad dignitatem regiam evectus leteptit eſſet David, ejusque familiæ nova hac dignitate non exiguus ſplendor genien. N acceſſiſſet: ſub finem verò Commentariiin Rulh h. 1/4. Davidis lempore, inl i Juorte paulo ante regnum eju, conſcriptum exiſtimat: alioqui dicturus vide- nradn. tur ſeriptor ſarer (E. IV, 22. non ſimpliciter ſed) Rex Da- ltelna id. Nec firma ſatis eſtipſius in Diſſert. e. lI. conjectura;, qua quempiam in rinc- honorem Davidicæ familiæ Foſteritati conſecraſſe bance broavia Davidi, hiſto⸗ Come⸗ riam exiſtimat: quæ & Judæorum quorundam ſententia, quam Aben Je- 8 . ” chia initio Commentarii in Cautic. Cant. ita exponit: Cum Samuel inſti. oahnet zuiſſet Regem Davidem Dei imperio, dedit operam, ut ineniret, quæ de fa- e Milia ipfiu, dictu audituque jucunda eſent, & ideo ſeripſit Gune libellum: necelnale ſen. Idque non ſecit de Saule, qJuod ſciret divinüur edoctur, non Sanlir, ſed Da- ðõ vidis poſteros regnaturos: longe enim alium libri ſcopum paulo poſt indi- & Diale⸗ 4 1. e⸗ cabimus. (Quisquis vero ſeriptor tandem ſit, ſermone certe utitur puro, us. iſe eulf ſimplici & humili, hiſtoricis familiari & rebus enarrandis attemperato, nec Innd Iea diverſo ab illo, quo præcedentes hiſtorici libri exarati leguntur; ut fruſtra Auuch omnino ſit Sanctius Proleg. IV. in G. I. p. 3. dum varias Hlebræorum diale- at alkorl. os pro regionum varietate fibi fingens, non dubium, inquit, quin Moabitis conpoſ⸗ non eadem, quaæ lIſraælitit, fuerit Hebraicæ linguæ dialeltur: qua decem an- cligendos norum conſuetudine ſuægentirlinguam aliquo modo corrupit Nazmi: atqus Urkumali⸗- ideo, cum cætera Hibraice preprin, & ſervata re Grammatica dirantuy a Sa. Anniſ,.6 iuele, ſou ab eo, quicunque eſt, qui biſtoriam conſeripſit, ctum Nazmi lo- hrc pelle⸗ jien inducitur, aà commiuni aberrare lege atq;ue loquendi conſuætudine (ob. ) l h.. ſervatur,) Cap. 1, 5. 9. ter vonitur Mem pro' Nun, && iterum v 12.13. Hoc Lin b.h obſervatum volui, guia nonnulli ſunt, qui in Goc a ſoriptore pececatum ſſe pie- le nore tent, cum ille verba fideliter repelat, qiæ dixit Nazmi, cui aliquid peregri- Fulgolt. num adbaſit ex Moabitica dialelcto, atque ideo, ſi bæc olſervei pura ſunt taccamnus, reliqua, nequæz ab Hebraica proprietate ullo modo degenerant. Verum ſi ex , ſub al⸗ unius literæ cum altera permutatione, aut in locum alterius ſubſtitutio= biſe, goe ne novam ſtatim linguæ dialectum, ex nullis cæteroquin vel indiciis vel Genbalogi⸗ monu⸗- 1 oͤ INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libzo Ruth, monumentis demonſtrabilem, cudere licet, quot quæſo linguæ ſanctæ dia- lecti inde enaſcentur? num illa Generis Enallage, citatis locis ut creber- rime alias quoque in Scripturis obvia, & b. Glaſſio Péilol. S. Lib. IIl. Argumen⸗ tum. Utilitas. Tract. 3, can. 5F. p. 66 6. (400. ſeq.) & lib. IV. Trackt. II. Obſerv. 20. p. 9 14. (37) accurate obſervata, novam ſtatim ſermonis Hebræi Dialectum gignit? Neque vero ob hanc Figuram Grammaticam, ni Moabiſmi ad- mittantur, ſcriptori impingendum vitium erit; multo minus corruptelæ arguendus ſacer textus, quam tamen ei labem adſpergere non veretur Celada, dum Proleg. Se ll. qu. 7. p. 19. a Sanctii Moabitica dialecto diſce- dens, gregale ſuo ipſe longe irreligiofior, hæc& longe graviera menda in Bibliis Hebraice ſcriptis, prolixiorum temporum injuria irrepſiſſe ſuſpirans dolet: quem utrumque pro merito caſtigavit b. Carpzovius in Rutb. Diſp. I. F. 10. /7“4. p, 7. & Diſp. El. ad Cap, I, 7. ſeq p. I32.: Argumentum libri in hiſtorica Ruthæ, qua adverſam primo, dein & proſperam, qua uſa eſt, fortunam deſcriptione verſatur: quo paco ex gentili & inceſtuoſo Lothi per Moabitas prognata ſanguine, occaſio- ne ſocrus, marito orbatæ, in patriam revertentis, cuĩ & ipſa vidua indivul- ſa adhæſit comes, in eccleſiæ delata ſit gremium, & Bethlehemi admira- bili prorſus votorum ſucceſſu, Boaſo matrimonio juncta, filum Obedum enixa ſit, cujus a Perezo ad Davidem Genealogia per decem generatio- nes ſub finem recenſetur. Huc enim ſcopus libri palmarius tendit, ut genealogia Davidis Regis, unde juxta promiſſiones Propheticas oriun- dus erat Meſſias Salvator, inde a Perezo per lineam Ruthæ Moabitidis, Boaſo nuptæ, deducta ob oculos ponatur, ac nota ſic fieret carnis Chriſti ex Hebræo & gentili ſanguine propagatio, ad ſpem gentilium confir- mandam. Conf, omnino Theodoret. quaſt. f. in Rutb. & Ambroſium lib. UIl. de fide cap Io. Multo enim reétius in Ruthæ hiſtoria vocationem gentium ad eccleſiam & Chriſti deſponſationem, typice adumbrari Bier- mannus docet in Moſer en Chriſt, Lib. I. cap. 10. p. 2256.. ſeq. quam Pontifcii Dodctores ad Mariam Deiparam repræſentandam, Rutham detorquent, quos inter præ cæteris Didac. de Celada non modo in dedicatione Com- mentarii in b. l. utramque invicem confert, & aviam nepti, tanquam antitypum typo, umbram veritati, reſpondere aſſerit, ſed & data opera tractatu appendice de Ruth' ſigurata F. 299.P. 54½. Mariæ Virginis laudes in Ruth adumbratæ deprædicat. Utilitas porro hujus libri quam latiſſi- me patet: 1) enim Chriſtum ut ex Judæis & gentibus genus ducere, ita 2 & ad — — X Adutro⸗ ſeg. expo exuend ſignum a Seripturan nuptiss 0 conilis,1 lætam caſi mus, nulli etiam in ciminibus eclitis, in hae vita, ſtrat: 7) ſerti Em ezenpa: grinos, conyerſos 13 ſal R quo ſei⸗ ſeriptornn nalis Pror ſtins eech ſacris lbr vidis1. C 2. quarn eyincund, inteniit, Quando B ſtans ecd Tibus i lulari bente, nolkrorun ſechinn — . 1 CW— WVETERIS TESTAMENTI. P. I. 201 M . 3 Vn dicj 7. De lipre W ad utrosque pertinere docet: 2) lex de Jure Vindicis Lev. XXV, 25: guth cteber⸗ ſeq. expoſita, ut & ritus in emtionibus & venditionibus ſolennis, qu- lll. D exuendo calceum alterique tradendo, traditi dominii ratique contractus ,0, 99A. ſignum ac veluti teſtimonium edebant, haud illuſtriori per univerſam Didechum Sceripturam exemplo, quam hujus libri c. III. & IV. declaratur: 3) Ctbiſmicdcd. nmuptias Deo auſpice inter deſponſatos celebrari, nec fato aut humanis corruptele conſiliis, ſed divina providentia connubia jungi & divelli: 4) Deum von veretur lætam cafibus triſtiſſimis cataſtrophen imponere, dum honeſtati ſtudea- M mus, nullique labori ſancto aut honeſto parcamus: 5§5) Deo gentes nmeni etiam in V. T. curæ fuiſſe, eæque ut ad eceleſiam perducantur, variis ſpe- lleſuſpirus ciminibus, in Naame Syro, vidua Sareptana, Rehaba, & noſtra Rutha RathDie editis, in apricum poſuiſſe: 6) parata eſſe virtutibus præmia, etiam in hac vita, ne quis perinde exifſtimet, ſive bene agamus ſive male, demon- ſtrat: 2) haberent hic conjuges, ſocrus, nurus, viduæ, patres familias, himo, Eeiin ſervi & mercenarii illuſtria, quæ imitentur, & a quibus officia ſua diſcant, q e, exempla: 8) hinc quoque intelligimus, qua fide & humanitate pere- ne, Oci. grinos, pauperes, cognatos noſtros, item recens ad veram religionem ueindir · Cconverſos excipere teneamur. vid. Lud. Lavaterus homil. le in b. l. ni admira- Pp.· 3. ſeq. Obedum V. 1 genernto⸗ Divinam porro & canonicam libri autoritatem, a nemine quidem, Autoritas 5 tencit ut quod ſciam, ex inſtituto impugnatam, non modo cæteri canoniecorum divina, ticis Otin. ſeriptorum characteres, v. c. autor Propheta egννοον⅝° S, lingna origi- Mosbitids, nalis Prophetica, publica in ſacro Synagogæ armario aſſervatio, & con- ris Chriſfi ſtans eccleſiæ Judaicæ de illo teſtimonium, exacta quoque, qua cæteris lum conit⸗ ſacris libris reſpondet, harmonia; ſed & cumprimis genealogiæ tum Da- Prolumh. vidis I. Chron. II, 4. ſeq. tum Chriſti Servatoris Matth. I, 3-6. Luc. III, ocatOſen 32. quarum neutra, absque hoc libro eſſent, ſibi conſtaret, evidentiſſime nbratiiet. evincunt, unde Evangeliſta Matthæus diſerte ad hunc librum digitum mbontickdi intendit, ſuamque ex illius autoritate generationum ſeriem demonſtrat, detorguent, quando Boaſum v. 5. ex Rutha ſuſcepiſſe tettatur Obedum. Quæ con- iune C. ſtans eccleſiæ noſtræ circa hunc librum confeſſio, inſigni neſtris Docto- ,tmquun ribus illata injuria, calumnioſe vellicatur a Sandæo Jefuita in themate ſe- en chenn eculari de deſerenda Synagoga Proteſtant. 16eſ. 27. Proteſtantibus impin- gente, quod librum Rutb'e ſacro Canone abraſerint. Quod cum nullo noſtrorum teſtimonio, nullo demonſtrare valeat argumento, generoſo gectius vindicatur contemptu. Vide tamen b. Carpzov., in el. Diſp I. des⸗ ginolules mamnlattr De libro Ruth. Chronole- Zia. 20 INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLIGOS p. 3. Gerhard. Exegeſ. Loc. I. de Seript. S§. §. 127 p. 57. Quod vero Jeſuitæ, Sanctius Proleg. V. p. 4. & Celada qu. 4. p. 9. dubium, ab incerto libri au- tore, contra canonicam ejus autoritatem & movent ipſi & ſolvunt, dnροο⁵ ονννον plane eſt; cum nec ab autore ſecundario ſeu miniſteria- li, ſed principali & primario libri divinitas in ſolidum pendeat, nec ex ſcriptoris incertitudine impugnata unquam legatur libri ſacri autoritas. 5 Vexata magis quæſtio eſt de tempore, in quod Ruthæ hiſtoria inci- dit. Multum in eo deſignando fluctuant interpretes, adeo ut Rabbini mox in Ehudis, quando Eglonis filiam dicunt Rutham, mox in Ebzanis, quem ipfum eſſe Boaſum, binominem fſcilicet, contendunt; Pontificii vero complures cum Joſepho, in Heli Sacerdotis rejiciant ætatem. San- Qius ſane Proleg. UII. . I. p. 3, banc biſtoriam inchoatam in præſectura Samſonis, aut trium Judicum, qui illum per breve tempu: anteceſſerunt 8&& finitam cum Judex eſſet && Pontifex Heli demonſtrare ſatagit. Ulterius adhuc progreditur Auguſtinus, cui lib“ de Doctrina Cbril. cap. Vll. T. Il. Opp. p-2. Rutheæ libellus ac hiſtoria magir ad Regnorum principia videtur pertinere, plane contra omnem Genealogiæ fidem, quod inter tempora Heli aut Regnorum poſt principia & filii Salmon comitis Joſuæ ac Rehabam ducentis, plures anni intercepti ſint, quam duerum hominum ætas facile admittat. Quanquam vero, bene monente Lavatero bom. II. p. S. nihil interſit ad noſtram ſalutem, articulum temporis ſcire, quo hæc facta ſint, alioqui Spiritus S. non prætermiſiſſet: ſatis tamen perſpicua indagandi temporis veſtigia Genealogia nobis præbet, quibus inſiſtentes, ſi non punctum temporis definire, aliquam tamen ætatis rationem inire poſſumus. Iſtis namque 480. annis, qui ab exitu ex Æ.ptH exſtrui cτtum templum fluxere, ſi detrahantur anni in deſerto oberrando adi - 2 - - 40° anni vitæ Davidis (qui 2. Sam. V, 4. natur triginta annos tum Te- guare cœpit, quadraginta annise regnaſſe dicitur) - 70 anni Salemonis ad jacta templi fundamenta - - 3 — remanent ab ingreſſu in Canaan ad natum Davidem, integri anni 366 Hoc ipſum vero trium cum dimidio & quod excurrit ſeculorum ſpaci- um, quatuor hominum ætatibus in Genealogia Ruth IV, 21. 22. cir- eumſcribitur: Salmonis ſcilicet, priusquam genuerat Boaſum ex Raha- ba; Boaſi, priusquam genuerat Obedum ex Rutha; Obedi, priusquam genue- — — genuelit Drorecl lulcepiſſe mundi? generan generan debeant tres Bo⸗ erat na Ppucto ren nlit 90 ten Bn Leneratid Cacharim longoor Tole rati adeo pr. pe effet ſos: 2) Es Tig Omiſiſe tarit, to re; Mat am teſſen tecenſion üſlis Re⸗ U, gen indvero genennd Omunmne litas nol noſtri fi guam e⸗ nes nonn gus omi Seripur Atenimn oeſuite, Ohbriau- Colnunt, iniſterir , nec ex Mtoritas. toriainei- Rabbini 1Ebzans, Pontifcii em. Jan⸗ reſellurd ſun Uerins ..V. I. intihis wod inter olnrac hominum O ben. Ih ,quo hec perfhicua nftkentes, erd Wie 20 eſrui „ 4⁰ un fe · p . 3 — ti ann rum ſpee⸗ 21. 21, (ll⸗ 222 n ex Bann VETERIS TESTAMENTI. P. I. 2 provecta admodum ætate & centenarios fere ſingulos demum liberes ſuſeepiſſe. Id quod tamen, cum vero vix videatur ſimile, iſta quidem mundi ætate, qua tanta hominibus ανοαοοεποτα0ρ, ο & I effoœta lenecta generandi feœcunditas, tam frequens amplius non erat; maluerunt alii generationes cit. loc. non immediatas intelligere, ſed quibus intercalari debeant omiſlæ quædam compendii cauſj. Et nominatim quidem tres Boaios fingunt, addendo illi Boaſo, qui Salomonis ex Rahaba filius erat, duos alios, ita ut illius nepos eſſet noſter Boas, Ruthæ maritus, que Pacto verba Genealogiæ ita ſupplent: Salmon genuit Boaſum, Boaſus genuit Bouſum filium, Boaſur l. genuit Boaſum Boaſi filium, Boaſi nepo- tem, Boaſus genuit Obedum &c. Sic tardas adeo in una familia ſeriatim generationes declinare ſatagunt Nicol. de Lyra, Salianus, Genebrardus, Catharinus, multique alii, quorum nomina, quibus & ſuum ipſe addit, longo ordine Celada recenſet Comm in c. I. . 3. p. 13. ſeq. adjectis ope- roſe rationibus, 1) quia abſurdum videatur, tempore Davidi usque adeo proximo, quatuor continenter generationes in tam devexa & pro- pe effoeta ætate contineri, ita ur centenarii gignerent filios adeo robu- fſtos: 2) quia Scripturæ uſui non repugnet, ut in perſonarum eatale- gis aliqui omittantur, juſtis quidem, tametſi ſæpe ignotis de cauſis. Omiſiſſe autem Libri Ruth autorem Boaſos priores, quod tædioſum pu- tarit, toties unum idemque nomen diſtinctarum perſonarum ingemina- re; Matthæum vero cauſam omiſſionis ſuæ habuiſſe numerationem ſu- am teſſeradecadicam. Quid? quod a Matthæo ſaltus etiam in Regum recenſione fiat, tribus in eadem recenſione Genealogica ab ipſo præter- miſſis Regibus. Verum hoc pacto difficultatem non tollunt, ſed adau- gent, generationes citra ullum Scripturæ veſtigium aut fundamentum, imo vero contra Scripturam ideo ſaltem multiplicantes, quod ſeram adeo generandi facultatem, ordini naturæ non repugnantem, nec deſtitutam omnino exemplis parium, perſuadere ſibi nequeunt. An ergo ineredu- litas noſtra ſententiam feret contra Scripturæ autoritatem? aut ingeni noſtri figmenta, omni prorſus deſtituta fundamento, majorem invenient, quam expreſſa Scripturæ oracula, fidem? Demus vero licet, generatio- nes nonnunquam mediatas in Scriptura recenſeri; intermedias tamen quæ omiſſæ deprehenduntur, ex locis parallelis ſuppleri poſſe ex ipſa Scriptura, neutiquam vero ex ingenii noſtri libidine intrudi, neceſſe eſt. At enim vero hæc genealogia quatuor diſtinctis locis, diſſitiſſimis tempo- S Cc 2 rum . . . – De libre genuerat Jeſſen; Jeſæ, priusquam genuerat Davidem; quos neceſſe eſt Ruthk. Bel bro Ruth, 204 INTRODVCTIGO AD LIBROS BIBLIGCOS rum vicibus Ruth. IV, 21. 22. I. Chron. II, II. ſeqq. Matth. 1, 5. 6. Luc. III, 32. exarata, accurate adeo fibi per omnia conſtat, nullum plane ut omiſſionem ſuſpicandi locum relinquat. Unum faltem Boaſum Chro- nicorum Seriptor, unum Matthæus novit, Lucas unum, in Ruthæ ergo Hbello qui omiſſos præter hunc alios duos ſuſpicabimur? Si duæ gene- rationes omiſſiæ eſſent, vel in uno horum locorum defectus fuppletus fuiſſet, ſaltem a Luca, qui nec rsοασααιαατndd ſecatur ut Matthæus, & omnia duobey daeso aſſecutum ſe fuiſſe, ad Lectorum α— αααοαο cú. I, 3. tefſtatur. Spiritui Sancto autem in recenſione Genealogica Meſſiæ uni- us nominis repetitionem tædioſam & moleſtam fuiſſe viſam, quis teme- re dixerit? Præſtat enim idem nomen ſæpius repetere, quam laneinatam Genealogiam, tanto hiatu patentem, exhibere. Sartam itaque tectam Scripturæ autoritatem, quatuor locorum harmonia tam exacte firmatam, ſervare & ſeros ααd¼αοτι⅛ôρς aαπ, quanquam forte eo tempore non adeo frequentes, ſtatuere malumus, quam vel ingenii humani procaciati in- dulgere, vel cum Cl. Clerico ſacrum textum corruptionis infimulare. Is enim in Diſert. de Seriptoribu: Libror. Hiſtoricorum V. T. Commenta- rio in eosdem præmiſſa G⸗ 4. Pro ſua mimirum in Scripturam religione 2. Scio, inquit, auétoritatem yevelationis Divinæ tantam eſſe, ut nemo non ei illico cedere debeat, verum neſcio, annon fortaſſe ſit hic aliqua omiſſio Libra- iorum, qui aliquot e& Majoribus Davidis omiſerint ante giſain. Credibi. lius certe multo eſt, in talibus menda eſſe Librariorum, aut ſi mavie, lacunds ex ſumma antiquitate ortas: quam rem plane inuſitatam, boſt Moſis tem- pora fabtam eſſe in ſtirpe Davidir. Profecto non deſunt exempla ejurmodi lacunarum, quarum aliquot indicavimu: in Indice neſtro, ad vocem Lacu- na; eſtque etiam inſigne in recenſione ejus poſterorum, quc hbabetur Mattb. I. ut optimi interpretes oſtenderunt, quamvs: eo Evangeliſta in vSναριυ xAαπσdiviſiſet. Faeilius igitur mlto crediderim à temporibur Davidit, aliquot in catalogis éju! gensalogiæ viro- omiſos: quam conſugerim ad mi- rabilia quædam, qua nunq;'usam forte aà Moſis te mporibu contigerunt. Hanc vero quis non ægre ferat in Scripruram S. injuriam, inde profectam, queod tem narrat, non toto die obviam? Neque tamen eapropter ad mirabilia quædam, quæ nunquam forte à Moſis temporibus contigerunt, confugi, ſi profecta ætate hi Davidis majores generaſſe credantur, exemplis de- monſtravit Frider. Spanhemius Dub Evang. P. I. Dub. III. p. . ſeq. Boa- fum ſane cum Rutham duceret; grandiorem natu jam fuiſſe, haud diffi⸗ sulter ex ipſius verbis colligitur Ruth III, 10. Jeſſen autem, cujus filio- — — futhnitu finerunt, gnoc indr neict one cum vipor dinario4 nid etis tem. o Ctlvitas ei ſum vero 156) intert funt, ut e, . bꝛnl Canaan ve ieſe amn Pponams ſuſcepiſſe iit Oded Peneraſke ſuſtuliſſe A.0. C. nosinire . Mds, Cü domiſtud Gn guatn hikora hu fedhnm i Ante oppre nolog m citn ebemitin ræ ß, NLH n⸗ eding e — 95 — .6. Lue. Pplane ut un Chro- che ergo ur gene- upplemus tcheus, & ar e. ). eſlie uni⸗ duis teme⸗ Ancingtam Ge teclamm frrmatam, non adeo cACiati inr nfimulare. omtnenta- eligione: emo noni rlikre⸗ (redhkt. in lacuna Mer len. umt em Lact- ur Mant. cuzalt⸗ 41 Davidit/ jin ad mi. unt. Hanc Gam, guoll conkugi⸗ emnplis de⸗ ſeh heo⸗ unläkf⸗ u O. C. 2992. incidere infra videbimus: jam cum LXXIII. annis Davidis na- furt. 1I622. ſententia ponamur, Salmonem non ſtatim boſt ingreſum in terram nologica cap. prær. S. 8. data, conſtart. Cæterum in hane rem, præter lehemiticos I660. inſcripfit & 9. Ieq. e Reformatis jac Uſſerium Céronolog. VETERIS TESTAMENTI. P. I. 205 — — De Ribre zum natu erat minimus David, virorum omnium, qui Saulis temporibus Ruth, vixerunt, natu maximum fuiſſe, ex I. Sam. XKVII, 12. palam eſt. Adde, quod indubium videatur Celeberr. Spanhemio, extrasrdinariam Dei be- nedidtonem interceſſiſe in majoribus illi Cbriſti prole ditandir, etiam tam, eum vigor illorum jam exaruiſſe videtur, ut illi cbaractere quodam extracr- dinario deſignarentur, prout & ante ingreſum Jacobiin Agyptum mirum quid etiam in familia Judæ coniigit, per exivaordinariam ejur ſæcundita- lem. Proinde nos ita inſtituimus. Templi jacta fundamenta in annum tivitas ea anteverterit, natum ipſum A. O. C, 2919. inde conficitur. Ingres- fum vero in terram Canaan cum eveniſſe ex ſupra dictis conſtet A. O. 2553 intermedii 366. anni ab ingreſſu ad natum Davidem ita diſtribuendi funt, ut ex b. Chemnitii cap. lil Harmon. Evangel, , 35. B. edit. Franco= Canaan vel duxihe Rachabam, el non ſtatim ex illagenuiſſe Booz, ſed inter- ceſiſe annor circiter 3o. ſic natus fuerit BoOas A. O. C. 2583. Hunc fup- ponamus rurſum matrimonio ſibi junxiſſe Rutham, vel ex illa ſaltem fuſcepiſſe filium, anno ætatis circiter centeſimo duodecimo, ſic natus fue- rit Obed A. O. C. 2695. quem eodem ætatis anno, h. e. O. C. 2807⸗ generaſſe Jeſſen; hunc vero rurſus, cum annos haberet 1a. Davidem fuſtuliſſe credamus, & fic prodibit ipſe fupfa indicatus natalis Davidis A. O. C. 2919. Ubi tamen denue cum Spanhemie monemus, hunc nos inire calculum, non quod præciſe illis ipſis annis genuiſſe eos ſtatua- mus, cum de eo nihil certi tradatur in Scriptura S ſed quod ad explen- dum iſtud 366, annorum ſpacium tres Boaſos fingere opus non ſit, cum data quatuor horum capitum Cenealogia ſufficiat. Hoc itaque pacto hiſtoria hujus libelli in tempora quietis ab Ehude redditæ, ejusque pre- fecturam incidit, vel forte paulo poſt ejus mortem, triginta certe annis ante oppreſſionem Jabinis Cananæam;, ut ex collatione cum Tab. Chro- jam citatos, confer ex noſtris b. Strauchium Diſſert. quam annales Beib- Sacræ P. F. cap. Xll e Pontificiis Natalem Alexandr. Hiſt. Ecck. V. T. Lall. Diſ XXII. ⸗ 66. . . In partiendo libri (qui capitibus conſtat IV. verſiculis Sc quorum Paruitio- medius eſt c. H, 21.) argumento non convenit inter interpretes. Quni Cc 3 1irss De libro Ruth, Tabula Commen- tarii Patrum: Rabhino- rum: 206 INTRODVGTIO AD LIBROS BIBLICOS. Eres conſtituunt partes, hiſtoriam univerſam in 7 rgoνρνuναεον 79 x*= r, & raà ôνρν cum b. Gerhardo Exeg L. I. de Script. J. 127. diſpe- ſcunt, ſubnexam libro Genealogiam ad partem ultimam referentes: qui vero duars, conditionem & ſtatum Ruthæ primo miſerum & infelicem c. I. II. dein lætiorem & fauſtum c. III. IV. exhiberi tradunt. Ita e no- ſtris b. Calovius, Waltherus; e Reformatis Burmannus, Heideggerus & alii. Cum vero ſcopus totius libelli, ut paulo ante vidimus, ad Genea- logiam Davidis integram exhibendam cumprimis tendat, hanc utique non poſſumus libri partem principalem non conſtituere, adeoque b. Carpzovii inhærentes veſtiglis, (cujus ſpecialiſſmimam libri diſpoſitionem in præfatione ad Lectorem videbis) P. I continere dicimus hiſtoriam Ruthæ c. I - IV, I. P. I. Davidis inde a Perezo Genealogiam c. IV, 17 - fin. Reliqua e tabula Synoptica Ppatent, quam damus ſequentem: Continet libellus I. ’Rutheæ, qua nuptias ſecundas, hiſtoriam, cujus Synoptica. ℳ) antecedentia ſunt 1. Ruthæ diſceſſus ex Patria Moab in Judæam c. I. 2. Ruthæ ſpicilegium in agro Boaſi c. II. . Ruthæ ad pedes Boaſi cubatio c. III. Vindicis, Boaſo propinquioris, de jure ſuo ceſſio C. IV, 1- 9. 8) factum ipſum f. nuptiæ inter Boaſum & Rutham contractæ, C. IV, 10- 13. ) Conſequens, prolis ex hoc matrimonio generatio c. IV, 13 -77. II. Daridis inde a-Perezo Genealogiam v. 5- ſin. VIII. Corunentariis librum illuſtrarunt e Patrum ordine HEODO- RETVS Tomo I. Opp. curas ſuas in Ruth r ‿αει αονν ονν in- ſcribens: BEDA in quæſtionibus in Octoteuchum Tom. Vill. Opp. p. zSS: ISIDORVS Hiſpalenſis Opp. p. 3r6: CLAVDIVS CLE- MENS Seculo VIII. clarus, & Carpzovio in 6. p. 20. laudatus: RV- PERTVS Tuitienſis, cujus in de Operibu⸗ Sanctiſi mæ Trinitätir Parte UI. Coloniæ An. I833. 1566. commentaria varii ſenſus & maxime allegori- ci in Rutham continentur. E Rabbinis ii primum nominandi ſunt, qui junctim in V. Megil- loth ſcriplerunt: Hoz Dn Ee Commentariut allegoricut in V. libellos, incerto autore compoſitus & ſæpius reculus Venetiis An. 1545. 1550. — — yo. An. Medicus! Pbellos Ve R. ELls Galilex, 1587. excl TATZ5 rio in V. in 4. 40) MAHHI niumn dicit Wo ruch in co los compo Venetis BARN. uinque ) 1Vius 6.1 Pamayhrad rit:. Colnmenra 9. 9 RAPRA u necihe in certumne commert miſeriron/ ſum, ſed 1.l n 4 Gr. Le SAMV rjay⸗. 27. Cihe. entes: l intelicem Iaeno- eggerus& AdGenez- ine mique feoqe b. hoſtionem lam Ruthe , - ſin. (Ountinet ſuo ceſtis contracte, W., 33 . I. IEODO- 2 AMYI- l.Op. . 7§ CLk. 7. Pus: RN. uiitbat ne allegoni- aV. Megl. Gritu in V. ls A lis, 155 0. VETERIS TESTAMENTI. P. I. 20 Medieus Italus, cujus N e Tucidatto in quinque libellos Venetiis prodiit in 4. apud Johannem Grifo: PbNN; „N R. ELISAE GALIKO Synagogarcha in Urbe Sapheth ſuperioris Galilææ, cujus O) ſ. Explicatio in quinque libellos Venetiis in 4. A. C. 1587. excua eſt: PxP-Ne vel 5NRNDPO O R. JOSEPH TI TATZACK.,m vel TAITZACK Hiſpanus, qui parvo Commenta- rio in V. libellos & Danielem, quem ex Prov. IX, 1. d S DRS Panis abſconſioszum inſcripfſit, dubia Proponit & breviter ſolvit, excuſo Venetiis in 4. ap. Joh. de Gara An. 1608 SEV R. ISAAC ARA- MAH Hiſpanus, in Pra De Ligatione Mſaaei, quam commenta- rium dicit in Pentateuchum & V. Megilloth, de quo vide ſupra p. et: LDN DNMOSES ALMOSCHNINO ben R. Ba- ruch, in commentario ſecundum principia Philoſophorum in V. libel- les compoſito, & D N Manus Moſiz ex Exod. XVII, 12. inſcripto, Venetiis ap. Dan. Zanutum A. C. 1597. in 4: cumprimis RABBA BAR N ACHMONI, in cujus π de quibus ſupra p. 62. dictum, quinque Megilloth, æque ac Pentateuchus, explicantur. Addit b. Carp- 20 vius 6. I. p. 79. R. JOSEPHI JACHIIA 5 fſ. fuccincdtam Paraphraſin in Hagiographa, quibus V. Megilloth ſuis locis admiſcue- rit: AN inſcribitur, & impreſſus Bononiæ An. 1539. in fol. hic commentarius dicitur in Placcii Ttheatr. Anonym & Pſeudonym. PE. I. cap. Iy. n. . p. 650. ubi porro n. 25. p. 652, alius in V. Megilloth Commentar. R. A BRAHAMI filii R Moſis Germani Heilbrunnenſis memoratur N RN Amor Sioniz inſcriptus, & Lublini impreſſus in fol. A. C. 1639. Præter hos citatur Jul. Bartoloccio T. IV. Biblioté Rabb. p. 376. duidam NN) W. . ϑR. SA LOMO VALERIVS, qui in V. libellos Nν ν agtaationes ſtruxerit, aliis ignoras, & quarum nec ipfe imprefſſionis locum vel annum, vel aliud quod libri aut autoris certum indicare veſtigium novit. Sic Buxtorfius Bibliots Rabsß , 424. commentarium in Hagiographa & V. Megilloth citat, r RALex miſericordiæ ex Prov. XXXI, 26. inſcriptum, & Conſtantinopoli impres- ſum, ſed absque autoris vel anni addita mentione- Apud Placcium autem c. I. n. A453 p. 779. autor R. IS A AC bar R. SALOMO IABEZ di- citur. Seorſim vero in librum Ruthæ fertur R SH R. SAMVELIS OZIDA vel de Ozeda ozp dy de Dnde N epiſtola Samuelis aut potius Colleæctanea Iuper libellum Ruth, Venetiis edita, —— hDe libro 1550. An. 1608: ½ SO eee . R. AB DIAS SPHORNI, Ruth. Be libro Ruthk. Ss INTRODVCTIO AD UIBROS BIBLICOS edita, de quo rurſus Placcius c. I. n. 24. . 6Sr. OeO R. SALO- MONIS Levitæz τ* νh Radix Iai, Qui & Conſtantinopoli & Cremonæ in 4. A. C. 1566. impreſſus elegans eſt commentarius- Alle- gatur præterea a Buxtorffio in Appendice Bibliotb. Rabb. p. 464. alius i XX Laminæ aurez ex Lev. VIII, 9. inſcriptus: Hottingere aucem in Bibliotbh Orient. 6. l. p. 10, quæ habetur Swmegmatis Orient. Lib. III. Par- te II. & b. Carpzovio adhuc alius, 2a TOD Poma aurea ex Prov. XXV, II. in fronte dicus, ſummaque laudatur diligentia ea fini compoſitus, u in Scriptura S. ſenſum manifeſtum & occultum, interiorem & exteriorem eſſe, libelli hujus hiſtorici, qui ſterilis videri poterat, exemplo confirma- ret. Idem Hottingerus alius adhuc meminit, cui titulus P 22 reducens animam, ex Ruth. III, 15. Sic ap. Placeium c. . m. 151. . 695 com- mentarius laudatur Myſticus & Cabaliſticus in h. l. ignoti autoris, )5 W ſundamentum canticorumdictus, qui idem tamen eſt cum jamjam memorato, qui R P inſcribitur. Porro n. 26) p. 764 citatur R. SI MEONIS ben Jochai Dbpan B Midraſeb abſconditum ſ. Commentarius allegoricus in Ruch, qui junctim prodiit cum ZoOhar Chadaſch Cracoviæ An. 1603. & Venetiis An. 1663. in 4. . Lutherano]- Nec noſtratis eccleſiæ doctores ſicco hunc librum pede præterie- Fa? runt, quos inper JOHI. BREN TIVS commentarium reliquit T. II. Oyb. p. 157 qui poſtea in vernaculam translatus per Al. Agricolam Lipſiæ prodiit in 8. 165. DA VID CHYTREVS T. II. Opb. , 26 6. Lipſiæ in fol. An. 1598. B ARTHO LOMEÆEVS HEIDERICVS, cujus in Ruth expoſito, Jenæ & Lipfiæ in 8. excuſa An. 1608. textum ſua analy circumſcriptum, dictis Scripturæ & exemplis illuſtrat: MA V R ITI- VS HELINGIVS, in Periochaſ argumentis in Ruth, Norimbergæ in S. An. 1593: ERAS M. SARCERIVS juſt commentario librum explicans: ABEI- NEZENIVS P. II., operationum Biblicarum b. Lutheri, Jenæ in 4. A. 1611: CHRISTOPH. S CHLEVPNERVS Norimberg. in 8. An. 1632. b. Patruus meus JIOH. BENEDIGC T. CARPZOVIVS fl. cujus Collegium Rabbinico Biblicum in libell. Kulb. XII. olim Diſputationibus usque ad Cap. II, 1o. editum, & poſt mortem b. Authoris ex ipſius ſchedis ad finem perduétum, ac a F ilio Lipſiæ An. 703. in 4. luci datum, ipſique laudatum Bartoloccio Biblioté. Rabb. P. IV. p. 4Aoo. eruditi & pleni Commentarii vices ſuſtinet, cujus mihi in hoc capite egregium fuiſſe uſum gratus profiteeor. Qui concionibus ad populum habitis librum explicarunt, typis mandari labores ſuos paſſi ſunt FRI- D ER. — — DR. 5 THAS. funt in 4 gilie W. WALI GEO HERD 5 iteramm X bet A juntt ba Rome in tenſi Coll os liten AN. CG 16,1. Carwelit FRANG norin F 1582. nO NVM explicati GELIS lucubrati , ſen Minibus rasles e⸗ CAtdIN ptio) in 8. A PAVI Romæ 0N mnein 1N4. AM. pluterhi obir — 8 — 84LO. inopoli & g. Ae- 464, Aius ero antem .III. bir. ror. NV, Poſſus, u xteriorem confirma- Bor d 601 con. otis, umjamynn 34. Ctarur MorA N cum Yohar eRreene⸗ gvit 7. I. inſie 166. Lipſie VS, Cuſus ſun analſi orimberor ario Ihrumn lcarum . NEDICT. oſt mortellt ſix An. o⸗ . k.IV.. ahoc cipite 1 Poprlum omPhl. PR VETERIS TESTAMENTI. P. J. 209 THAS. K ERNERVS, cujus XXXII. in h. l. homiliæ Ulmæ prodie- runt in 4. An. 16 16: GEORG. EDELMAN N, cujus XXVII. ho- miliæ Wittebergæ excuſæ ſunt, in 8. An. I572. 1597. BERNHARD. WALDSCHMIDT, LXII. homiliis, Sturgardiæz in 4. An. 1659. GEORG. SCHIMMER: NICOL. THüRMANN: VALER. HERBERGER Magnalium P. XII. FE Pontiſicis GABRIEL ACOSTA, Theologus & ſacrarum Pontifßcis⸗ literarum interpres Conimbricenſis, eruditos commentarios in Ruth, rews XXXIX. tractatibus incluſos T. Opp. p. 137. Lugduni in fol. A. 1641. exhi- bet. IACOB. BONFRERIVS, Joſuæ & Judicum libb. Rutham junxit Pariſis in fol. 1631. THOMAS de VIO CAIETANVS Romæz in fol. 1535. DIDACVS de CELADA, Jeſuita in Madri- tenſi Collegio Imperiali, amplos quoque & eruditos in h. I. commenta- ries literales & morales conſcripfit, Lugduni in fol. 1614. 16 1. ADRI- A N. CROMMIVS S. I. in Ruth, Samuel. & Regg. libros Lovanii A. 16 el. LAVRENTIVS CVPERVS, Epiſcopus Tornacenſis, Carmelita, in Ruth, Tobiam & Judith commentatus eſt, Moguntiæ 1600. FRANCEISCVS FEVARDENTIVS Theologus Pariſienſis, Mi- norita Franciſcanus, cujus in Ruth Commentarius Pariſüs in g. An. 1582. non omnino contemnendus eſt: cui SIMON. FONTA- NVM jungimus, Pariſienſem æque Theologum Minoritam, cujus explicatio libri Ruth Pariſiis lucem vidit in 8. Anno 1562. EVAN- GELISTA MARCELLINVS, Italus Minorita, cujus in Ruth lucubratio Florentiæ prodiit Anno I586. THOMAS MALVEN- DA, Jeſuita, qui inter reliquos V. T. commentarios, qui V. volu- minibus junctim Lugduni in fol. excuſi ſunt A. 1650. in Ruth quoque cu- ras ſuas exhibuit: ALEXANDER MANERBA, Ordinis Prædi- catorum Brixianus, geminam inclytæ Ruth Moabitidis (ut habet inſcri- ptio) peregrinationem per Commentarios brevesque ſermones Venetiis in 8. A. 1604. excuſos, explanatione myſtica deſcripſit: F ABRICIVS PAVLVTIVS in cæteris librorum Hiſtoricorum V. T. commentariis Romæ in fol. An. 1625. editis, Ruth quoque habet. LVDOVIC. de PON TE, Jefuita Valliſoletanus Tom. IV. de hominis Chriſtiani perfe- Rtione in quolibet vitæ genere, ex hiſtoria Ruth præcipue egit, Coloniæ in 4. An. 161 . GASPARSANCTIVS, Jeſuita & in Collegio Com- plutenſi ſacrarum literarum interpres, eruditos in Ruth, Esdræ, Nehemiæ, Tobiæ, Judith, Eſter, & Machabæorum libb. Comm, evulgavit, – D G Rns de li DER. BALDVINVS Wittebergæ in 4. Anno 1608. 16141. B A L- De e —* = INTRODVGTIO AD LIBROS BIBLICOS duni in ſol. An. 162 8. NICOL. SERARIVS Jeſ. hunc librum pari- ter commentario eruditione varia referte expoſuit, Moguntiæ in fol. 1599. 1609. 1627. In ALPHONSI TOSTATI commentariis in libros hiſtoricos V. T. Ruthi quoque hiſtoria explicata occurrit, Venetiis An. 1596. JO. QCVINQVARBOREI notæ & Latina verſie Chal- daicæ Paraphraſ. in Heſeam, Amoſum, Ruth & Threnos, Pariſus excuſæ ſunt in 4. An. 1556. His addimus non tam Pontificium, quam medio in Papatu teſtem veritatis, HIERONYMVM SAVONAROLAM, Ordinis Prædicat. Dominicanum, cujus in Ruth & Michæam homiliæz Salmantiæ prodierunt A. 1576. in Papiſtarum tamen indicibus expurgato- riis, ob caſtigatos Papatos errores, prohibitæz. Conferri quoque haud absque fructu peterunt AVGVYSTINVS TORNIELLVS, & JIACOBVS SALIANVS in annalibus, quos condidit uterque, ſa- cris ad An. Mundi 2748. Inter Reformatos, præter eruditiſſimos Drufü labores, quos Biblia Critica Anglieana exhibent, nominandus eſt MARTINVS BOR- RHAVS, alias Cellarius, Theologus Baſileenſis, Baſileæ in fol. A. 1577. THOMAS FVLLERVS, Præbend. Sarisburienſis & Regi Angliæ Carolo II. a Sacris, qui Anglico idiomate Rutham illuſtravit, Londini in §8. An. 1654: RVDOLPHVS GVALTERVS, qui homilias in Ruth reliquit, Prancof. in fol. An. 1586: LVDOVIC. LAVATE- RVS, qui eodem inſtituto homiliis 28. Tiguri in 8. An. 1578. exſcriptis, Rutham explicavit: I O. MERCERVS, Hebraicarum literarum Profeſſor Regius Pariſienſis, qui Syriacam Hiſtoriæ hujus Paraphraſin, cum ſcholiis Maſoreticis & Chaldaica interpretatione, publici juris fecit Pariſüs An. 1564: O. WOLFFIVS homiliis latinis, Tiguri in fol. An. 1592: FRANCISC. BVRMANNVsS in explicatione Belgica ad Joſuam & Judices jam laudata: IOHAN N. MAYER Anglus: CONRAD. PELLICANVS in Opp. in fol. Tiguri Anno (582: EDWARDVSTAPSELIVS, Anglico ſermone, Londini in 8. A. 1607: VICTORIN. STRIGELIVS, cujus in Ruth ſcholia Jenæ De libto 1. Ruth. Reformate- rum: in S. prodierunt A. II. Quibus ſuo merito CHRIST'IAN. SCHO- TANVM adde, qui univerſam hiſtoriam, quam Sulpicius Severus in- tactam reliquerat, ſuo loco hiſtoriæ Judicum inſertam, recenſuit Tom. II. Biblioth. Hiſt. Sacr. V. T. p. ſob. ſeq;. De IOANNIS CLERICI in h. lI. commentario, ad Joſuam CAPVT Remon- ſranmtium, quæ dicta ſunt, ſufficiant. S — — libri on u 00 cel ttum eſt lbelus i Mbliis ludeß) 209 Rho⸗ . it nelt P ar, ter hy 7 1. K mhli ra in zunte F n d⸗ S — im pari- e in fol. tariis in Venetis o Chal. sexeuſe nedio in DLAM., homilie purgaro⸗ ne haud VS & que, ſr⸗ s biblia 8 B0 . A. Fy-. Anglie Undini in hilias in VATE- Neriptis, lterarum phraſn, Gris ſect ni in fol. Bhelgiei Anglus: nno 582: ni in 3,A. olia jenz 560H0. everusin⸗ t Tll⸗ Joſuan c4177 VETERIS TESTAMENTI— Cu&Ar. XII. De Libro priore Samuelis. 1 Libri ordo ſeries; ejurque inſeriptio, alia Hebræis, Samuelem magni fa- SummMari- cientibur, alia Gracis & Latinir uſurpata S. I. Scriptor libri, aliiz um Capitls. Samuel, Gad & Nathan; aliiz Jeremias; aliis incertur ſequioris ævi: quis tandem ex noſtra ſententia? S. 2. Reſpondetur ad objedtioner, contra libri àu gevriay & antiquitatem, e I. Sam. IX, 9. XVI. XVIl. XVII. XXVI. Ell. e&& Xill. ex 2. Sam. VII. e I. Sam. XIII, 1. V, F. XXVII, 6. XXX, 256. Gll, I5. Vih, 2, motas S. 3. Samuel libri de Jure Regio 1. Sam. X, 25 autor: qui tamen polmodum intercidit, verum non e Canone g. 4. Argumentum libri: ſcopus: utilita: S. . Divina ejus & Ganonica autorita, 9. 6. Cbronologia, & quot annir regnarit Saul? 9. 7. Partitio S. ⁶. Tabula Synoptica §. 9. Commentarii Patrum, Hebræorum, Lutberanorum, Pontific5iorum, Reformats- rum, Remonſtrantium g. 10. .F. I. uuſto hiſtoriæ temporumque ordine uterque Samuelis Jjudiecum Lbn orde J connectitur libro, quia ultimum in iſto deſcriptum Iraelis Judi- cem preæfedtura Eli Sacerdotis excipit, a quo hujus hiſtoriæ pe- titum eſt auſpicium. Nec officit, quod medius inter utrumque Ruthæ libellus interſeritur, ob rationes e, græc. H. I. in medium allatas. In Bibliis Hebraicis Liber Samuelis uterque (qui unus eſt Judæis) infcribitur. Quod enim Corn. a Lap. Progm, Comm. in b. 1. p. 209 b hos libros ab Hebræis æque ac Syris Prophetiam Samueli, vocari aſſe- rit, neſcio quorum codicum fide ita ſtatuat, cum in nullo Hebraico exem- plari, quotquot ego vidi, aliter legam, quam Nρο —nd, vel ſimplici- ter ) N& N., verſio autem Syriaca in Bibliis Polyglottis Anglic. ita habeat: „ „ ₰△ y „. 0% ☚ NQ . a? 10 Liber Sam. Prophetæ, Cujus quidem tituli rationem dum prolixe & ex inſtituto inquirit Don Iſaac Abarbenel in parte priore præfationis ſuæ commentarii in lib. Samuelis ſol 74. col. I. S2. & ab autore ita diei negat, quod maximam libri partem Nathan & Gad 2 exa- inſcriptis Hebraica. De lbre I. Samuelis: J De lbro I. gamuelis. nz INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGCOS exararint, & ab argumento five contentis, quia fie potius a Saule, Regum Hraelis ommum primo, aut a Davide, qui Regum præcipuus fuerit, inſcri- bendus fuiſſet, ſed ob duas id nominis libro obtigiſſe rationes: 1) quod quæ in utroque Hbre occurrunt, omnia ad Samuelem certo modo referri poſſunt, etiam Saulis ac Davidis geſta, quia uterque a Samuele unctus, opus veluti manuum ejus fuerint: fecus vero rem ſe habere cum lihris Regum, in quibus quæ narrantur, ad Reges proprie ſpectant, non ad Pro- phetam ullum: 2) quia cum ob Samuelem Prophetam & Davidem Regem ſcriptus liber ſit, neque tamen ab utroque (cum id moris in Scriptura non ſit, librum aliquem a gemina denominare perſona) ſed ab alterutro ho- rum nomen fſortiri debuerit, conveniens fuerit, ut a Samuele potius quam à Davide appellationem trahat, partim quidem ob Samuelis fan ſitatem, quod ſanctus ille purusque, ac per votum Naſiræatus natus, precibusque aàa Deo exoratus, David vero, vel ipſomet haud diffitente Pſ. LI. in pecca- tis conceptus & iniquitate editus fuerit; partim ob pieatem ejus, quod Naſiræus ille eſſet ab utero, & in ſervitio domus Dei inde a pueris adoleverit, David vero in re familiari & pecuaria educatus ſit; partim ob excellentiam Prophetiæ, qua quidem Samuel, verum haud æque Da- vid, cui ſaltem gradus ille obtigerit, qui PR Spiritus S. dici- eur, fuerit graviſus, Quid? quod tanta fit Samuelis inter Prophetas di- gnitas, ut vel Moſi ac Aaroni ad latus jungatur Pſ. XCIX, 6. His ergo de caufis nomen Samuelis Davidi multis paraſangis præfſtare, maxime cum Samuel & Magiſter eſſet & Pater, David autem diſcipulus ejus & fi- hRus, manu quippe ejus unctus. Quæ utut pluſcula Recutiti commenta, nec per omnia probanda, ex prolixa ejus diſſertatione ideo excerpere vi- fum fuit, ut quo loco & dignitatis gradu Samuelem habeant Judxi, inde ſimul cognoſcatur. Moſi enim proximum excellentiæ gradum ipfi afſi- gnant, inter quos haud adeo magna, quæ intercedit, differentia ex eo- dem Abarbenele cognofci poterit in Comment. ad I. Sam. III. Io. ſub ſinem Jolut arum quaſtionum fol. 5z. col 3. unde in Talmude Hieroſolym. Tr. Ha- gigaß ſol. 77. col. I. & alias ſæpius HNN N Samuel Magiſer omnium propbetarum ſalutatur, & procul dubio eodem reſpectu primus Prophetarum à Moſe, recenſetur Act. IIl, 24. Neque tamen ea- propter Pontificatum, vocatione extraordinaria, geſſiſſe centendus eſt cum Cloppenburgio in Sebola Sacrificior. Problem. 2. p. 95 ſeq. cum ne Sacerdotio quidem, quod tamen Sulpicius Severus lib. I. Hiſi. Sacr. cap. EVIII, & Sexarxius ad Is Sam, Vil, aliique exiſtimarant, fundtum eundem fwiſſe — — fuiſe Augr SS in bontiſte Mus L. l.4 4 Judex fuit je qui cup Secibent educatiofe cercotioei Krinpwn o aumtins ins neſit, Tere ibros It moſcen Seuli Samne Melis eſn⸗ unerit un icavit Der magniſcas. Ahetun 1 1o Has uin Regn, Naber 111 nntur, ma Premittitu Vinn ſterne Metand, a Cecis Mrfu em omtin 4R M 10 M. Iid hero, Cala 10, Cijetan dnckio, F in,OPe ueni eBegum kit inleri. ) od Corefern le undhis, dum lbris Mnad Pro. m Repem bturanon mutro ho⸗ finsquam nCltaten, lbusqe inpecca em ejus, erpweris tz partim eque De- K. Cici⸗ hhetas Gi⸗ His ergo „maxime ejus e ſi⸗ ommenta, rpereyi⸗ ipt aſi. ia ex eo⸗ ſuem n. Tr. He- Gmdl nreſhellu tamen er⸗ ends eſt cum ne ver. a eundem VETERIS TESTAMENTI. P. I. 213 fuiſſe Auguſtinus e veteribus quæſt. Xl. VI. in Vet. Teſt. T. 1V. Orp p. 729. ſeqa. e recentioribus autem Joan. Seldenus evincat Lib. I. de ſucceſtone in Pon tificatum Ebraor. cap. IV. p. 116. Recte ommino & nervoſe Hierony- mus L. I. adverſur Jovin. T. fl. Opp. p. 32. Samuel, inquit, Propheta ſuit, Judew fuit, Levita ſuit, non Pontiſex, ne ſacerdos quidem Plura de Samue- le qui cupit, adeat autorem der Lebens⸗Beſchreibung der Bibliſchen Scecibenten F. III. cujus cap. 2. de Samuelis nomine, c. z. de juvente & educatione ejus, « & de variis encomiis, c. 6. de ejus Naſiræatu, c. 7. de ſa- cerdotio ei denegato, c. 5., de relatione ad Chriſtum typica &c. de indu- ſtria & prohxe agitur. Sed ut e diverticulo in viamredeamus, qui pau- lo curatius inſcriptionis rationem viderè volunt inveffigaſſe, Hugo Gro- tius præfat. in G. I & Sanctius prolegem. 2. p. 4. ideo a Samuele nomen ge- rere libros dicunt, quia in utroque aliquid, quod fuum fibi Samuel poſ- t agnoſcere, occurrat. Saulis enim exitum oſtendere, vera fuiſſe, quæ Sauli Simuel prædixerat: & quæ liber after de Davidis rebus narrat, Sa- muelis ejusdem vaticinia Davidi facta comprobare. Accedere, quod unxerit utrumque Samuel& conſiliis inſtruxerit, quæ ſpreta a Saule vin- dicavit Deus, Davidi iisdem parenti res dederit valde proſperas atque magniſicas. LXX. Senes OæMρον vel etiam Gaαια arque ut Vulga- Graca & ta Regum alii Regnorum, libros appellant, οοN α1ταις νραααdsατυ 7- Latinn, ¹α Q&ρ⅞“π Svrvs r ISd αααραNαι, ατα νν ιαιτοανοαεναο quia Regum cum Juda, cum Iſraelir facta & annos sontinent, ut Synopffr haber T. It. Opp. Athunaſ, v. 75. Regum enim geffa proprie his libris enar- rantur, maxime regni Saulis & Davidis curricula, nec fine alio Samuelis Præmittitur hifſtoria, quam ut ad agnoſeendam inftituti regni originem viam ſterneret. Unde quatuor Regum Hibros Bibliea Latina & Græca numerant, qui in Hebraicis duo ſunt Samuelis, & duo Regum. In aſſignanda libro ætate manuque, a qua profectus ſit, ſeriptoris, Senptox eεcis rurfus conjecturis interpretes jactantur. Et communiſſima qui- libri dem omnium fententia, Judæorum magiſtris in Baba Batra cap I f. 14. gliis Samz, & R. Moſi Kimchio; Patribus quoque Theodoreto, Procopio, Grego- Nacen, rio M. Iſidoro Peluſiotæ, Eucherio; noſtris porro Dodoribus b. Wal- thero, Calovio ad 1. Sam. X 9. p 745 Pontificiis etiam, Hugoni, Lyra- no, Cajetano, Vatablo, Sixto Senenſi Biblioth S lib z. voc. Samuel p. 32. Sanctio, Serario, Cornelio a Lap. alnsque quamplurimis recepta & pro- bata, opus hoc aurtoritate loci t. Chron. XXIX, 29. inter Samuelem, Na- thanem & Gad ita diſpertitur, ut priora XXIV. capita Samueli, reliqua D d 3 verO INTRODVGTIO AD LIEROS TIHNLIGCOS De Mre I. yero ejusdem & omnia ſequentis libri Nathani & Gad tribuant; ubi ſin- aliis Jere- ipſum conſignaſſe cenſet. Alii vero, qui recentioris ætatis veſtigia in mias, his libris advertiſſe ſibi videntur, Abarbenel nimirum Comm. ad 1. Sans. IX, 9. fol. 96. col. 1. R. Jacob ben Chajim præfat. in Bibl. Huge Grotiu= in Præfat. ad. l. & ad Sam. X, 9. aliique, Jeremiam faciunt autorem, cum ex Grotii quidem judicio, ſermonis forma non diſerepet. Unde 8& a Concilio Francofurtenſi, ſub finem Sec. VIII. celebrato, ſub Jere- alüs incer- miæ nomine hos libros citati Burmannus obſervat Proleg. in h. l. p. I. De- ein ſeauio⸗ mum vero alii plurium autorum ſtudio, diverſisque & ſuperieribus ** , omnino temporibus, ſi non contextum, certe interpolatum, auctum & in hanc, qua hodie comparet, formam ordinemque redactum opus cen- ſent, allatis hanc in rem variis, novitatem redolentibus, teſtimoniis. Ita Franc. Burmannus Jeremiam vel potius Esdram, adhibitis tamen Samue- lis, Nathanis & Gad tabulis & monumentis, hos conſarcinaſſe exiſtimat annales. Non aberravit forte, qui eX I. Paralip. XXIX, 29 ſtatuerit, & Samuelem rerum ſub Eli & ſua gubernatione geſiarum: & Nathanem ac Gadem rerum ſub Sauli, &σ Davidis regno contingentium annales com- poſuiſſe: & poſt virum ö96πιιv, ſue is Jeremias, qui ultimam Regum ætatem conſeculur eſt, ſive Erdras, qui ſicut alia plurima ita etiam Regum hiſtoriam ab alii, conceptam conſervavit; in ordinem & contextum Dan, qui hodie viſitur, redegiſſe, Heideggerus ait Enchir. cag X. 5. 2. p. 79 Richar- dus Simon Lib. I. Hiſ. Crit. V. T. cap. VIll. p. 54 & Joan. Clericus Diſ- ſert. de Seriptoribur Libror. Hiſt. & uti nihil defniunt, niſi quod poſte- rior libros, quos habemus, ex Samuelis, Nathanis, & Gadi verbis maxi- ma forte ex parte depromptos fuiſſe autumat; ita varia conquirunt & urgent novitatis argumenta, ut quam tollere neſciebant, adaugerent ta- men difficultatem. Spinoza tract. 1ébeol. Polit. cap. 5. p. III. ſeq. ſuam ut tueatur hypothefin, qua Moſaicos & hiftoricos ad Paralipomena usque libros omnes, apographa ſaltem & ab Esdræ demum manu profe- Qos, & ad nos, non ſine labe, transmiſſos eſſe ſingit, Gune librum (utrum- que Samuelis) etiam multii poſt Samuelem ſeculis ſeriptum fuiſe vult nota- ex noſtra ri. Hac itaque in tanta ſententiarum diverſitate 1) divinæ Scripturarum mente. origini & majeſtati derogare cenſemus eos, qui e Diariis vel eom- mentariis di corum Prophetarum humano ſtudio collectum, multo tem- pore poſt, hunc librum tradunt: 2) illam porro, quæ Jeremiæ acce- ptum eundem refert, conjecturam omni pProrſus deſtitui videmus funda:- gularis tamen in eo eft lIſidorus lib. VI. Orig. c. 2. quod Davidem res ſuas — —4 pento, nec ticiniss dep le Cochſſimn nfelkiſhmu lam, quæ dir nionem prin- tainus, Culn- eorum ibron⸗ poſtes linen Propbetin tuf, Allejan Reſtat (lerico & cu GCiiores, aut Pemin his 1. Aum IN 9 WO phe Pporum vate⸗ Geneſin ſam 2aimns, nm, qua l cinmn quodh Ppellationi Drum exaran Uürpatam: eſdexplien Cieder SS mammtekoce Wond la 1. Sam. tum conſul entiore Ibe tamen Conſarcinat 14 I. Sam. . — 58 nt; wbiſin. len res ſins veſigan in 1. dr zan, igo Grotius ntautorenn, et. Unde o, lub ſere. 1.,5.1. De- Apetienbus auckum & n opus cen⸗ nOniis, In gen Samne- e exiſtimat ſauerit Nathanes nnalero. an Regun iam Regum xlumillum, leriens Di⸗ kod pole. erbismaxi- GCürdnt Augerentte⸗ .ſe,. ſuam rilipomene munuprofe⸗ (utrum. evnlinotr. gtiprurarun 5 vel eom. multo ten⸗ elnit 1ces⸗ ennsfundr giizaen VETERIS TESTAMENTI. P. IJI. S mento, nec ſtyli ac ſermonis congruentiam in Samuelis libro & Jererniæ vaticiniis deprehendimus talem, qualem Grotius ſomniat; vir cætera lon- ge dodiſſimus, ſed oraculorum ſacrorum juxta ae literaturæ Orientalis nmfelic fſimus interpres: 3) ad veritatem proxime accedere credimus il- lam, quæ divini ex I. Chron. XXIX, 29. teſtimonii autoritate mititur, opi- nionem primo loco recenſitam, cui noſtrum adjicere calculum nulli dubi- tamus, cum Spanhemio T. 1I. Opp. p 367, ita pronunciantes: Succeſine res eorum librorum ſcriptæ, quo geſtæ ſunt tempore, a Samuele; Nathane Sc. poſtea (interveniente omnino Ieovevslc in hanc formam collecta a vire Propbetico. Cerie quæ 1. Sam Fl, 15. (leguntur,) ſeripta ſuiſe viden- zur, antequam petiiſſent Iraelitæ ſibi Regem dari- 3 III. Reſtat jam ut ſerupulos eximamus, à Spinoza, Hobbeſio, Simonio, Reſponde- Clerico, & cujus hi omnes veſtigia legunt, Abarbenele, ceu novitatis pro- n ad objs- kiones. ditores, aut operis ex antiquis ſchedis corraſi indices; injectos. Princi- 1. Sam IX. 9. depromptum dubium; ubi Samuelis Etate recentior 78 N2) Prophetæ appellatio dicitur, cum Samuel ipſe & quivis illorum tem- porum vates NN Videne ſalutaretur. Quam objectionem contra Geneſin jam motam, ſapra diluimus rap. IV. & 2. p. 6o6. ſeq. Nunc iſtud addimus, inter illam de initiis regni Saulis hiſtoriam, & Samuelis ulti- mam, qua librum conſignavit, ætatem, ſat longum fluxiſſe temporis fpa- cium, quod antiquando vocabulo HNπα & ſurrogandæ in ejus locum appellationi N ſufnceret. Cum ergo circa extrema vitæ ſuæ li- brum exararet Samuel, nen abs re phraſin ante multos annos 4 Saule uſurpatam: age, zamus ad Vi entem., per notiorem eo, quo hæc ſcribehat, ævo explicavit indicans, nune N- dici, qui illa tempeſtate Nπ au- diebat. Quin imo ea ipſa, qua Samuelem Saul conſulebat, ætate titu- lum N uſu jam tritum cognitumque vulgo fuiſſe, ex 1. Sam. X, 12. manifeſto conſtat, ubi in proverbium abiiſſe dicitur iſtud: 9Nν⅝ OD DND3 Num etiam saul inter propbetas eſt? Id ergo tantum ibi vult iſta 1I. Sam. IX, 9. explicatio, quod in vulgari illa formula, cum Prophe- tam conſulendi cauſa adituri dicerent: agite, eamus ad Videntem; fre- quentior ex antiquo ritu identir, quam Prophetæ fuerit appellatio, utra- que tamen in eandem quadrans perſonam. Porro, ur ex variis ſegmentis conſarcinatum hunce, cum cæteris hiſtoricis, librum demonſtret Spinoza, ada. Sam. NVI. XVII. XVIII. capita nos remittit, quibus diſpar indicatur ocea- De libro l. Samuelis, 7 . . — . . er ,Sam; pem in his locum tenet, quod præter dictos Grotius quoque urget, ex v'„ Samnelis. 2r6 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS occaſio & cauſa, cur Saulis in aulam David ſe contulerit. Capite XVI. enim v. I4. ſeq. ex conſilio ſervorum Saulis accitus, capitibus ſequentibus EZx 1. Sam. XXLVI. g 1. Sam. PII. & XII. vero caſu a patre in caſtra miſſus ad fratres, ex occaſione victoriæ contra Goliathum Sauli innotuiſie legitur. VWerum utraque occaſio & cauſa cur non diverſis temporibus locum habere poſſit? Prius enim, cumin- temperiis agitaretur Saul, accerſebatur in aulam David, ut citharæ cantu ferocem Regis animum demulceret. Poſt hæc vero bellum moventibus Philiſtæis, Sauleque aliis intento curis, domum rediit ad greges ſuos Da- vid c. XVII, 15. indeque a patre in caſtra mittitur: quem quodSaul non ſtatim agnoſceret, ante licet ſæpius viſum, in tanta ſtipantium caterva mirum adeo non eſt, cum alio ferte & paſtoritio jam habitu indutus in- cederet, & metu perculſus Saul non priſtinum amplius citharœdum ani- mo agitaret, ſed heroëm aliquem, quem giganti Philiſtæo objicerer. Haud paulo majoris momenti alia ejusdem eſt hariolatio, quaſi I. Sam- XRVI, eadem redeat hiſtoria, quæ cap. XXIV. ex alterius cujusdam hiſte- rici ſchedis, mutatis adeo eircumſtantüs quibusdam, jam recitata fuerit. Sed faſſus omnino eſt in eo diſputator, cum ex utriusque capitis collatione mutuo facta ad oculum pateat, alialonge & diverſa locorum, tempotum, rerum geſtarum & circumſtantiarum momenta diverfiſſimas omnino hi- ſtorias manifeſto arguere. Pari acumine c. â1I & Xill. adverſa invi- cem fronte eollidere, adeoque ex diverſis variorum autorum monu- mentis in unum compacta fuiſie volumen contendit, cum illie v. 13. Phi- liſtæi hoſtiles amplius excurſiones in terram Hraelis moliti fuiſſe ne- gentur, hic vero v. 5. arma rurſus contra IGaelitas cepiſſe legantur: id quod Hobbeſius quoque Leviatb. c. 33. adoptat & urger. Verum ſi inter conatum & felicem eventum diſtinxerimus, res in vado exit. Proſpere ſaltem & ex ſententia res gefſiſſe Philiſtæos, quoad viveret Samuel, ca- pite VII. 13. negatur, cum quoties pugnam eum fraelitis conſererent, fem- per ipfſis eſſent inferiores, quod univerſa libri hiſtoria teſtatur: at vero non negatur conatus, non ſtudium Philiſteorum, ſub priſtinum mit- tendi jugum Iſraelitas. Quod ſæpius tentatum, infeliciter tamen ſem- ex 2. Sem. per ceſſit. Tandem 2. Sam. VII. caput in lib. I. Paralip. cap. XVII. de- 5II. ſcriptum animadvertit Spinoza: at verba, inquit, variir in lociz adeo miri- fice mutata deprebenduntur, at facillime cognoſcatur, æc duoe capita ex duo- bur diverſis exemplaribus biſtoriæ Natbanis deſumpta eſſe. Id qued facilli- me inde cognoſci nego, cum hoc ſaltem inde ſequatur, diverſum fuiſſe li- bri Chronicorum autorem ab illo, qui poſteriorem Samuelis exaravit: ſapien- — ſepiendic non Var Porto ninnt qu enim int Aunutn h len. 4 un 44 Auudi läni bul Gil mr⸗ tatiine r credlerre correxi riente a terpreta primo 1 hebente ſienanie ni, in 4 umtolte cum ſol ſaeri con Pendar regnare linm a, ſimhei cloin Qxis . Cedlenti ulis, fwrunt in reger Füunt ſuſcipi⸗ 0'8 4 64 VETERIS TESTAMENTIL. P. I. bte Ayl. Tapientique conſilio Spiritrum Sanctum verba paululum alia & diverſa, ſed le uell, 1. eglentibis non variante ſenſu utrique in conſignanda eadem hiſtoria inſpiraſllte. rle conn Porro in mendo jacere locum non unum hujus libri, calumniatur Biblio- 0 ”ẽl maſtyx ille, eumque in ſinem p. 19 ad r. Sam. XIII, I. provocat, & ma- ex 1. Sam. m cuni. gnifice admodum in hanc ſententiam erumpit: quod textur truncatus ſit, XIIII, . hare eaunn nemo qui Hebræamlinguam vel a primo limine ſalutavit dubitare poteſt. Sic noxeltibus cnim incipit: Nh dr n dee en enn ee e eſuos hu. annum natus erat Saul cum regnaret, & duos annos regnavit ſupra Ifrae- OdSaul gon lem. Quit, inquam, non videt, numerum annorum æztatit Saulii, cum re- õ gnum a deptus eſſet, emiſſum eſe? At quod e ipſa biſtoria major numerut indutus in. coneluditur, credo neminem etiam dubitare. Namc. XXVIl, 7. ejusdem rEdumeni- lIibri babetur, quod David apud Philiſtæor, ad guos, propter Saulem confu- o objicerer, git, moratus fuit unum annum 8 quatuor menſes: quare ex hac compu- uſi1. Samn. Zatione reliqua ſpacio olto menſium contingere debuerunt, quod neminem lslhamnhiſto⸗ eredere exiſtimo. Joſephut ſaltem in fine libri Vl. Antiquitatum textum ſic Etan faeltt. correxit: regnavititaque Saul, Samuele vivente, annos decem & olto, mo- tiscollatone 1 riente autem alios duor. Verum ut nunc taceam Patrum quorundam in- tempotun, terpretationem, a Tirino recoctam, qua ſimilitudo potius inter Saulem Ofnin i- primo imperii anno ſimplicem, rectum, juſtum, & infantem annum Arerſa iwi⸗ habentem, per omiſſum 2 ſimilitudinis inſtitui, quam nota temporis rum mon⸗ ſignari ereditur, hoc ſenſu, quem Chaldæus reddidit: ſicut ſilius unius an- lien . ii ni, in quo non ſunt culpæ, Saul erat, quando regnavit &c. quæ licet dubi- fitſe ne⸗ unm tolleret, a Spinoza motum, coaéta tamen eſt, & textui illata: ut etiam egantur: 10 cum Joſepho Scaligero nunc in arenam non deſcendam, qui per textus umſ iner ſacri corruptionem, numerum vel notam numeralem excidiſſe putat, ſup- oſzere Plendam Per „, ceu anni XKXXmi indicem, quem habuerit Saul, cum Smuel, cr⸗ regnare inciperet; quem ipſa phraſis refutat, quæ Saulem non Dea ſ3 gekeit ſenn⸗ flium annorum (ſcilicet XXX.) ſed EE filium anni unius perhibet: ut: Nrero . ſimplicifſima omnium eſt explicatio, quæ b. Luthero in verſione Fla- linom mit⸗ ciO in Clave, b. Glaſſio in Gramm. S, lih. 111. Tract. V. Cau. zi. & ex Ju- tunen lenn. dæis R. Levi ben Gerſom probatur, quod illa temporis notatio 2 ante- .I. le. cedentia capp. XI. KXII. ſpectet, quodque ea, quæ de renovatione regni ciradet mift- Saulis, proteſtatione Samuelis, & ſubſecuto miraculo paulo ante narrata ſuer Aur. fuerunt, contigerint, qaum filiur anni Saul eßet in regno, ex quo nempe egiuu rclm. 1. in regem unctus, & gratulatione publica aſſumtus erat: ut, quæ ſubjun- kaelſel. guntur, & duobus annir regnarat ſuper Ijrael, de iis, quæ narrare nunc r u ſuſcipit, accipiantur, quando nempe milites ſtationarios fibi elegerit. lepien⸗ Ee Vid. De libre I Samuelis., ex 1I. Sam. V, j. XXVIh 6. TXX, 250 sX 1. Sam. VII, 15. INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICGOGS Vid. b. Calovium in Chronol. Bibl. T. I. Bibl. 1lI. p. Sy. Argumentum itaque adverſarii textum plane non ferit, cum nihil minus, quam de nu- mero annorum ætatis Saulis, cum regnum adipiſceretur, agat ſacer ſcri- ptor, ſed iſta temporis notatio ad ea, uti diximus, pertineat, quæ præce- dunt & ſequuntur. Sed hactenus cum Spinoſa acum. Nunc & Hob- beſius . ſupra e. libros Samuelis utuovitatis inſimulet, phraſin urget illis familiarem: usque in bodiernum diem; ex qua conſtet, multis poſt Sa- muelem annis ſcripta hæc fuiſſe. Cumprimis vero ritum Philiſtæis in templo Dagon receptum, & ad hunc diem ipſis ſolennem, ex 1. Sam. V. ſ. in exemplum citat, cui etiam argumento Rich. Simon c. l. p. 64. inſiſtit, uterque illud ab Abarbenele mutuatus. At quande Samuele adoleſcen- te (dum in vivis adhuc eſſet Eli) ea quæ I. Sam. V. geſta narrantur, eve- nerunt, commode potuit in ſenectute ſua, qua hæc literis mandabat, ob- ſervare, ritum, ſe adoleſcente ſuſceptum, usque ad hunc diem ſervari. Nec magis ſtringit, quod ex c. XXEII, 6. huc refert Simonius & Clericus, Tziklag Regum Judæ fuiſſe ad bunc utque diem; quod non potuiſſe dici obſervant, niſi poſt X. tribuum ſeeeſſionem, ad quam vixiſſe Nathanem & Gadum, qui multo grandiores erant natu Salomone, qui per LX. annos regnavit, veroſimile non fit. Sed vero tantum huic argumento robur non ineſſe, as prima fronte apparet, ſupra ad Joſuam cap.X. S ſ. ſub fin. obſervavimus, quod dudum ante X. tribuum ſeceſſionem, adeoque jam Davidis ætate, diſtincta pariter ac promiſeua Judæ & Ifraelis mentio po- pulo Dei familiaris eſſet, quod ex Pſ. LXXVI, 2, apparet. Adde quod Reges Judæ hie non Regibus Iſrael opponantur, ſed priſtinis hujus urbis Dominis, Regibus nimirum Philiſtæorum; adeoque pro Regibus po- puli Dei in generaliori vocis uſu dicantur, maxime cum urbem Tziklag Reges Iraelis ſat prolixo temporis tractu ante Regni diviſionem tenerent. Provocat ulterius ad cap VII, I5. ſeq;. cum Hobbeſio Clericus, qui verba iſta: Samuel vero judieavit Ijfraelem, per omnes vitæ ſuæ dies. LQusgtannit autem circumibat Beihele Gilgalem & Mizpat, jutque dicebat Ifraeli &. hominis eſſe exiſtimat, qui poſt Samuelis mortem rem præteritam narrat. Qui vero non potuit jam ſenex Samuel ipſe hæc conſignare, ita ut, poſt- quam regnum adeptus eſſet Saul, a jure tamen dicundo ſe non excluſum fuiſſe ſignificet, quin ad extremam ſenectam quotannis circumiens lites dirimeret, in eo dignitatis & officii gradu ad mortem usque ſuam perſti- turus? Nec enim præciſe omner vitæ ejur dies intelligendi ſunt, cum quoad Eli ſacerdos in vivis eſſet, judicia ille moderaretur, Samuele adhuc — — dhuc dil mum mor exerevit. elumbe p Rich. Sirr Jearimn e⸗ At ver⸗ Giſe arca Eirjath-h ſa a Phin Caſlent, ¹ mus quoe huc popr W. m monſtrat ſe rideru que: liee nitent hoc, e colligan H Lenegant tillem tr enim k oonſuer cnram illo ſant per Ma tüſſe cr⸗ ſngulis Deut. . ſeihtion 1ind Kamnd VETERIS TESTAMENTI. P. I. 21¹9⁰ nmenuum E lſcinli ſſe de- De ſibre I. ndenm. adhuc diſciplinæ ipfius alumno, nec officiorum participe; a cujus de- Samuelis. Nerſri mum morte hic noſter ad id usque tempus, quo hæc ſcribebat, judicia ri. e. exercuit. Tandem vero miror, Abarbenelis in Præfat. ad Joſ. ſol. 3 col. I. Hob. elumbe perquam argumentum, ex I. Sam. il, 2 petitum, adoptaſſe Rich. Simonium c. I. & ex eo, quod arca fœderis XX. annis in Kirjath- Jearim conſediſſe legitur, colligere, hæc a Samuele ſeribi non potuiſſe, cum vivente Samuele per XIII. ſolum annos illic arca conſtiterit; ſe- ptem vero poſt ejus obitum annis inde a Davide avecta ſit, 2. Sam. VI. At vero, non in univerſum XX. tantum annis in Kirjath-Jearim conſe- diſſe arca hoc loco dicitur, ſed annum hune vigeſimum fuiſſe, ex quo in Kirjath-Jearim translata erat, cum lamentaretur omnis domus Iſrael preſ- ſa a Philiſtæis, quia Deos alienos Baalim & Aſtharoth nondum abdi- caſſent, ad quos rejiciendos Samuel ipſos hortatur. Idem ergo vigeſi- mus quoque annus erat principatus Samuelis, ex quo per decennium ad- huc populum gubernaſſe creditur, ut totum præfeduræ illius tempus XXX. annis definiatur, in quos Saulis quoque regnum incidiſſe alibi de- monſtratur. Arca vere in Kirjath-Jearim totos annos X. repofita fuis- n ſe videtur, quamdiu ſeilicet præfuerunt Samuel & Saul ad Davidem us- 1o toduoar que: licet XX. tantum anni lapſi legantur usque ad tempus ſolennis per- ſufr. nitentiæ & converſionis Ifraelis ad Dominum I. Sam. VII, 2. ut adeo ex oce am hoc, æque ac præcedentibus locis, ſolidi nihil contra libri antiquitatem ennio d colligatur. Gde duod IV. Gjns urs Hi itaque, quibuscum hactenus contendimus, uti omnem Samueli Idem que- ibes .. denegant ſcripturam, ſic nec deſunt ex adverſo, qui alium præterea librum que Autor mn Tiiglag eidem tribuunt, quem injuria temporum deplorant amiſſum. Cum libri de Jure teneret. enim I. Sam. X, 26. conſignaſſe opn OD volumen juris M31 «. gdi ſetka ſ.conſuetudinis regni, quod LXX. Senes 7 a οααια 78 5 GagiAcα dixere, 4. uunni 4 & coram Domino repofuiſſe Samuel legatur, haud una interpretum de Gadi . illo ſententia eſt. Quorum quidem alii, conſtitutiones pridem a Deo an nattt per Moſen ſancitas Deut. XVII, 4. ſqq. hoc libro divinum Vatem repe- zut, hoſ. tiiſſe credunt, conjectura haud adeo probabili, cum Regibus Judæorum exclulum P ſingulis liber legis divinæ, & in illo hæc quoque pericopa, juſſu Numini= wiens Iies Deut. l. c. v. IS. deſcribendus exhiberetur, nec nova adeo Samuelis de- uumperki⸗ 4 ſcri riptione opus fuerit. Nec facile crediderim, cum hic liber coram Do- ſunt, ln mino aſſervatus dicatur, eandem Numinis conſtitutionem, ſeorſim a „Sumcle damuele exaratam & Deuteronomio inſertam, adeoque bis deſcriptam. 1huc S Ee 2 repoſ- Iget illis pott 8e. liſteis in dan. Vſ inſitit dolelcen- ntur eve- Abat, ob- n lerpari. Cenicus, wile dici thanem & De libro I. Samuelis. 2S INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICOS repoſitam in ſan tuario fuiſſe. Alii hunc ipſum priorem Samuelis li- brum h. I. indigitari cum Seb. Schmidio exiſtimant Comment. in H. l. . 286. & quzæſt. I3. p. 312. eum tamen, num exaratus eo tempore jam fuerit, non liqueat, nec, quæ in prioribus capp. de Samuelis nativitate, de ge- ſtis Eli ac filiorum, de Philiſtæa arcæ captura & reliqua occurrunt, quic- quam omnino ad Jus Regium faciant. Niſi forte horum verba ad illam faltem libri pericopam reſtringenda ſint, quæ I. Sam. VIII, II-18. jus Regis complexa, oratione primum declarata, mox & literis conſignata fuit a Samuele; uti quidem e Judæis R. David Kimchi, e Reformatis Hottingerus Theſ. Phil, lib il. cap. II. Sebt. 2. . Go. e noſtris b. Calovius ad h. I. b. Carpzovius in notis ad Schickardi r cap. 2z. Lheor. 7 p. 16 . aliique bene multi ſibi perſuadent: attamen vix vero videtur ſimile, 8S f. volumen iſtud exiguam duntaxat paucorum verſuum ſectionem conti- nuiſſe, tum & eandem regni conſtitutionem, & in I. libro Samuelis, & peculiari ſcheda deſcriptam, geminoque adeo exemplo, publice in ſan- Ctuario fuiſſe aſſervatam. Diverſum itaque alii, & ſingularem hune cenſent commentarium fuiſte, eumque vel ex Joſephi lib VI. Antiqu. Jud. g. J. ſententia Propheticum, α αRXäονανâ ανοοαπMνε+α αναοαομρ mala illa, quæ ex ſveta Regibus licentia eventura in poſterum eſſent, tradentem, ut eſſet bot monumentum, ex quo populus ſciret, invito Samuele mutatam eſſe Reipublicæ formam, & ſiquid mali inde ſequereiur, prædiäétum boc fuiſſe abultimo Judicum. Won poterant ergo divinam providentiam incuſare, quod mutati regiminis pœnas poſtea duræut; quia Dei juſu a Propbeta fac- rant præmoniti, nec monenti auſcultare voluerunt, juxta Clericum Comm. in b. l. p 209. vel ex Sixti Senenſis mente exegeticum, qui, ut lib II. Biblioth. §. in Samuele p. 732. ſe explicat, inſtitutionem politiæ Regiæ tradiderit, ac rerts leget, quibul eà moderatione regni gubernatula tractarentur, ut ne- que Rex tyrannidem in populum exrrceret, neque populur pro ſua kibidine Regis im eria contemneret. Quo facere videtur, quod Hottingerus eum de admiiſtratione regni egiſſe fatetur. Nobir, ſicubi conjecturis tantum hie locus eſt, vero videtur comprimis conſentaneum, Samuelem ſtatuta Re- gni Regisque officia, ex Deut. XVII. & 1. Sam. VIII. excerpta, & in certa forte capita diſtinxiſſe, & uberiori explicatione atque commentario illu- ſtraſie, adeoque hoe volumine leger Regni fundamentale complexum, in loeo ſanctuarii repoſuiſie. Que Grotius not ad b leollimat: fuit ædifi- ciι, inquiens, eſtructum ſuper fundamentis, quæ ſunt Deut. XVIl, 16 ſc. Longe erge latius patebat, quam ut de modo imponendi tributa, & pre ſi iiſi exrrlitun/ u: que utlen dem potte tegimini⸗ verd polt Regiaque longeque cunm Nov tur: go⸗ Dodims Pprumeum Neggne ta quod fore guod fun 1. Namn.),0 uberiorp dem Seon tenda, gu⸗ exhübenn repoſius Cra unac noſter, qu 100, Aind unmunſen chnventus tendit f termenor Mure er⸗ H eum Geo erunt, ſonid in feralennun udicum — — — VETERIS TFSTANENTI E E hmtlis gua cauſa, & quæeſſent proventione: Regis communiter ad ſuſtentandum Selnie ⸗ uhl,. eXXercitum, tantum tradiderit, quæ quidem Toſtati erat ſententia T. VI. Nintüeti. Oyp. qu 26. in I. Sam. X. p 379. E re enim & Regis erat & populi, uter- te, Ee de⸗ que ut legem certam deſcriptam haberet ac normam, ad quam ille qui- Nah M, dem poteſtatis ſuæ exercitium, hic obſequia ſua componeret, nec nova ba ad lum rfegiminis forma cujusvis permitteretur libidini definienda. Eundem qui periit, I: nd. us vero poſtea intercidiſſe librum, quid mirum? cum ipſa regiminis forma ſed non e conigninn Regiaque dignitas, variis concuſia cladibus, interirer, vel in aliam ſaltem, Canone; kienud longeque inferiorem mutaretur, donec omnis Judæorum Respublica Cdorins cum Novi Teſft. auſpiciis, ſtrageque ipſorum Romana e medio tollere- 1 1 6. tur: quanquam incertum fit, quod Hebræorum Magiſtros tradere Joh. mie, Bodinus memorat lib. I. de Repuhlica c. X p. 231. a regibus ipſis diſcer- nem conti- Ptum eum ac dilaceratum fuiſſe, ut liberius in ſuos tyrannidem exercerent. nnel, 2 Neque tamen eapropter e Canone periiſſe liber dicendus eſt, partim liceinſin quod ferenſis ille & Politicus eſſet, ad Canonem non ſpectans, partim Nem hune quod fundamenta ejus ae ſumma contentorum capita, citatis Deut. & mtigucſe, 1. Sam. locis delineata; adhuc ſuperſint. Ipfa ſiquidem forma libri, & mala ill uberior præceptorum illorum deductio, Canonica non erat, forte ne qui- tralentem, dem ScôνodoW„ adeoque interitui obnoxia: ſecus vero materia & con- emutatn tenta, quæ dictis locis in Canone Scripturæ inviolate aſſervata, ſümmatim nbre ſaſſ⸗ exhibentur. Neque vero inde, quod S 25 1 coram Domine n incuſe, repoſitus dieltur, colligi ſtatim datur, quod in arca Teſtamentaria & fa- Apbela ſre⸗ cra, una cum cæteris Scripturæ canonicis libris, locum ſortitus fuerit hie un νͤ noſter, quod ſane vult R. D. Kimchi; cum aliud longe ſit coram Domi- IBiluts. no, aliud 7 1ναςο ααουN0 ſin capſa teſtamentaria aſſervari: verum hoc Eerit, de tantum ſequitur, hane auream velut Bullam regni Judaici in loco publieo tur, Mn; conventus, h. e. in fanctuario, & forte, quod R. Levi ben Gerſon con- ſs fihicine tendit, N prope arcam ſeorfim fuiſſe aſſervatam. Confer præ- geruseunn ter memoratos, cæterosque libri interpretes, D. Jac. Martini de libri- Scris tantumn hie pturæ perditi, 9. 52. ſqg. & Waltherum Oſicin. J. I345. ſtatut Re- V. & in certn Hiſteriam populi Dei hic liber continuat, ac Monarchiæ Regiæ, Argumen- utmmio iln- eum &goαραττραα. qua per Judicum adminiſtrationem gaviſi hactenus tum, Peexun, in fuerant, eommutatæ aufpicia & progreſſus tradit, poſt exceſſum Sim- aal alſf⸗ ſonis, in quo Judicum liber fubſtiterat, ab Eli præfectura incipiens, & ad Il, let⸗ feralem usque Saulis cladem pergens; ita ut duorum poſtremorum t, O Judicum Eli ac Samuelis, duorumque primorum Regum, Saulis & Da- u Eez3 vigdis, De libro I. Samuselis. Scopus. Atilitas. 2½ INTRODVCTIO AD LIBROS BIELIGOS vidis, illius quidem integra, hujus oppreſſi ſaltem, geſta perſequatur. Scopus, ut providam Dei curam in apricum ponit, qua eccleſiam ſuam, medis in rerumpubliearum mutationibus ac turbis, ſervat & ad poſteros transmittit, ac illuſtri poſitam loco infidelibus quoque, eam licet op- pugnantibus, adeundam offert; ſic ad Chriſtum cumprimis tendit, ſub Davidis umbra adeo perſpieue delineatum, ut cœleſtis illius Davidis un- Gionem ad ampliſſunum regnum, victoriam adverſus infernalem Golia- thum, humiliationem denique variam ac depreſſionem, qua defungi pri- us oportuit eum, quam regnum capeſſeret, in filio Iſai ad oculum videas hoe libro expreſſam. Confer Pſ. II, 6. Jeſ. XLIX, 24. 25. Luc. XXIV, 26. uam Meſſiæ in Davide adumbrationem, ut evidentiſſime hoc libro ob oculos ſibi poſitam intelligerent fideles, conſueta in typis appellationum “α⅜MMπςNν.: Chriſtum ipſum Davidis nomine haud raro deſignare Spiritus S. voluit, ut patet ex Plalm LXXXIX, 4. Jer. XXX, 9. Ezech. XXRIV, 23. 24. NXX KVII, 25. Hoſ. III, 5. Conf. Glaſſii Phil. S. Lib. II. P. I. Traét. 2. Seéct. 4. can.9 p. 335. Unde quibus modis nomine, urbe natali, paſtoritio vitæ ge- nere, glorioſa regni adminiſtratione, perſecutionibus quoque, bellis ac triumphis Meſſiam repræſentarit David, copioſe tradunt typorum inter- pretes, in quibus confulatur Bierman. Moſer en Cbriſt. Lib. I., Cap XI. b. 237. Præterea quoque in notis, quibus dignoſceretur olim Meſſias, Characteriſticis iſta præ cæteris obſervari merebatut, quod filius Davidis ſecundum carnem ſit futurus, ejusque ex proſapia oriundus, Matth. XXII, 42. Rom. I, 3. Par itaque erat, ut integra de ortu, vita, geſtis, regno, familia Davidis hiſtoria ad manus eſſet, nec, circa ortum ac majo- res Meſſiæ ſecundum carnem, dubio ullus relinqueretur locus; quo fine hunc cum ſequentilibrum eccleſiæ deſtinare Spiritum Sanctum voluiſſe, quis temere negaverit? Verum non omnis hæc eſt, quæ ex hoc libro redundat, utilitas, ſed usque eo patet illa, quo omnis hiſtoriæ ſacræ ſeſe porrigit fructus. Hunc pientiſſimus Brentius noſter dum ſub auſpici- um explicationis hujus libri copioſe enarravit, tandem ſubdit: Eſt in bis libri (I. & Il. Samuel.) tanta vi, & copia exemplorum, quibur nunc veri- tar divinarum promiſionum eomprobatur, nunc certitudo divinarum mina- rum declaratur, nunc judicia Dei in impios manifeſtantur, nunc miſericordia Dei in credenter oſtentatur, ut vix fieri poſſit, quin ſtudioſe legendo, aut lebto- rem ac interpretem diligenter audiendo, ab impietate non deterrearir, & ad pietatem nonꝝ inviterir, aut antea invitatur, non conſirmerir Bomil. I.. 202. Tomi II. Speculum nimirum hic liber virtutum & vitiorum præbet, in que — — quo Variun rumrerum fortune ip n Hios n nuütem inwi Go, malig, tandem pr. Dzwidis nn verſus pio bumamm- taceimeccl picen ſub Purmann. De ( Juot locis ſane Pialm Samuelis compluriu Wus. Ka am. ᷓ— — — — — — — —————ʒ—ʒ— Ił 0 b.dnin inſhiciench nilizen, bit Ppreter 1 7 VETERIS TESTAMENTI. P. J. 223 ffequum.. quo varium & mutabile hominum comparet ingenium, qui novanda- 1 e 4 fumfnuan, rum rerum cupidi, priſci autem integrique moris pertæſi, adverſæ ſuæ aneidt. Ipoſers fortunæ ipfi ſunt fabri: porro, exemplo filiorum Eli ac Samuelis, hero- lcet =. um filios noxas; exemplo Davidis, perpetuum virtutis gloriæque co- tencit ib mitem invidiam eſſe; exemplo Saulis, expulſo per flagitia Spiritu San- Mvicisur. 3 Go, malignum e veſtigio Spiritum cor occupare: item in deſperationem en Gi. tandem præcipites agi impios, ubi adverſa urgentur fortuna; exemplo ngii. Davidis rurſus, impiorum neque potentiam ſummam, neque aſtutiam ad- um widlen verſus pios Deo confiſos, valere quicquam docet, & alia multa in vitam WlIV, 6. humanam perquam utilia, quæ in commentariis prôlixe declarantur. Ut lbro b raceam eccleſiæ Novi Teſt. fata ſub Davidis exilio, & Anti-Chriſti tyran- ltionun nidem ſub Saulis impietate, ex nonnullorum ſententia typice ſiſti ap. reginm Burmann. ſub fin. lib. I. Sam. Comment. p. 334. .2. . . De Canonica hujus ſcripti autoritate tot præſto ſunt argumenta, Autoritas ioiege. quot locis Spiritus S. teſtimonia ei luculenta perhibuit. Univerſum divins & bel e ſane Pſalmorum Codicem ſi conferas, lucem ille ſibi & velut clavem ex nonica. Samuelis libris poſcit, absque quibus ſi eſſet, nec titulos hymnorum utn inter- .C Il complurium, nec ipſum eorum textum aſſequi ſatis & interpretari poſſe- 4 Al⸗ mus. Ita nimirum Pſalm. III. lIucem fœneratur ex 2. Sam. NV, 16. VII. - ⸗ 2. Sam., XVI, 5. ſeq. i Ni ðòèBB XVIII. — -2 2. Sam. XXII.= ila, g XXXIV. 1. Sam. KXI, 10. ſeq. n cel LI. 2. Sam. XII. . iſ LII. = 1. Sam. XXII, 9. Nn 8 LIV. I. Sam. XXIV, I. hoe KR LVI. I. Sam. XXI, II. ſeq. eſer i LVII. . I. Sam. XXII, I. XXIV, 4. ſun⸗ Aii r LIX. 1. Sam. XIX, II. i, . LX. - 2. Safn. VIII, 13. X, 13. 18. 1nunt e LXIII. - 2 I. Sam. XXIII, 14. XXIV, 1. Cum enim in Pſalmorum interpretatione eorum tituli, monente nſſein b. Balduino in Idea Diſpoſit. Biblic. P. II. cap. ”s H. 2. . 100. diligenter ſint myauli infpiciendi, tanquam claver futuræ ezplitationis, unde argumentum Pſal- ,ui, 4 miliqueat, unde quæſo, ſenſum eorum & velut commentarium petere lice- nn 1 it, præterquam ex Samuelis libris? Ques ad partem Canonis princi- n Prebel, 9o pem n Mellins, ius Daridis lus Marh. De libro I. Samuselis. Chronolo. gis. 224 INTRODVCTIO AD LIBROS BIDLICOS pem explicandam & comprobandam adeo neceſſarios, patet & ipſos ad Canonem ſpecare, ejusdemque eum Pſalmis autoritatis eſſe & ponderis. Sed & Paralipomenon liber prior adeo manifeſtis ad hos libros indiciis reſpieit, horum ut autoritate ſuam tueatur fidem c. AKX, 29. ſeq. Varia porro teſtimonia, ad conciliandam aliis Scripturæ locis fidem, inde pe- tita fuiſſe obſervantur: quæ enim Pſ. CXIII, 7. 8. leguntur, haud obſcu- re ex 1. Sam. II, 8. deprompta videntur; ſic & quæ 1. Reg. II, 27. de Ab- jathare a ſacerdotii gradu dejecto leguntur, ex I. Sam II, 31. ſeq. ut con- ſirmentur neceſſe eſt; illud quoque, de obedientiæ præ victimis præſtan- tia, apophthegma, apud Oſeam c. VI, 6. & Matthæum c. IX, 13. XII, 7. re- currens, ex Samuelis ore primum prodiit I. Sam. XV, 22. magna porre pars eorum, quæ Pſ. LXXKVIII, 27. ſeq. deprædicantur, ex illuſtri illo va- ticinio 2. Sam. VII, 12. ſeq. promanavit. Huc præclaram DEI O. M. promiſſionem Ezech. XVIII, 32. XXXIII, 1II. multi interpretum referunt, & ex 2. Sam. XIV, 14. deducunt. Gumprimis vero divinam huic hibro auteritatem conciliat ipſe Filius Dei, cum adverſus ſparſas in diſcipulos, adverſariorum criminationes Matth. XII, z-4. vindicias ex hoc præ cæte- ris libro peteret I. Sam. XXI, 6. illaque Davidis irrefragabili inſtantis Phariſæorum os obturaret. Tam aréte itaque hic liber relfiquo Canoni innexus eſt & implicatus, ut fieri non poſſit, quin & ipſe Szραι & Canonicus divina fide, quam intrinſeca & innata ſibi virtute apud le- gentes conciliat, recipiatur. VII. . . Temporum ratio ex argumento libri facili negotio putatur. Ab exceſſu enim Simſonis, unde noſter orditur, ad mortem usque Saulis, in quo liber deſinit, octoginta fluxiſſe annos, eorumque partem dimidiam præfeéturæ Eli aſſignandam eſſe, ex I. Sam. IV, 18. dimidiam poſteriorem Samuelis & Saulis regimini tribuendam, ex Act. XIII, z2I. intelligitur. Uti vero de priori quadragenario dubium nullum eſt, ſic circa poſterio- rem inter Samuelem ac Saulem rite diſpeſcendum, diſconvenit inter eru- ditos. Qui enim XL. anni loco cit. Act. memorantur, ſoli Saulis regne tribui omnes (quod quidem magnus vult Ufſerius Annal. Vet. Teſt. I. p. 4½.) ideo non poſſunt, quiaſimul ac rejiceretur a Domino Saul, David in ipſius locum a Samuele ad regnum unétus legitur 1. Sam. XV, 26. 28. XVI, 13. quem tamen triginta ſalrem annos habentem regium occupaſ- ſe ſolium, ex 2. Sam. V, 4. diſcimus. Cum ergo anno regni ſecunde Aivina jlla Saulis reprobatio contigiſſe gredatur, octo adhuc requireban- cur — — tur annl, Necue tal oque d tinns, AG Saul teun conſidere eſt; & cl cilo i inaugutan ge Atepn Ge conlenſu lis ſolitai cto cum Pulo pante terum por bienniope Tummimni quatuor, Luntemn. XàOCAX 2869 2909 29g — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 225 Sõ De libro ſ. Rilos 0 tur anni, antequam naſceretur David, ſi KL. annis præfuiſſe Saul dicatur. Samuelis. Dondeht. Neque tamen Hebræorum ſententia, quam in Seder Olam p. 53. tradupt, s indices ſuoque dignam calculo exiſtimarunt Gerhardus Mercator, Arias Mon- h Viris tanus, Adrichomius & Sanétius, quaſi per biennium tantum regnum inde ſe. Saul tenuerit, firmo ſtare talo poteſt, ſi tot Saulis prælia, tot res geſtas ad obaa. conſideremus, quibus tantillum temporis ſpacium ſuſſeciſſe credibile non 1) deAb. eſt; & cum ſexagenario major obierit Saul, quia Isboſeth filius ejus, oc- . ut con. ciſo Patri jam quadragenarius ſuffectus eſt 2. Sam. II, 10. iſta unctionis & Preſtan. inaugurationis Saulis hiſtoria & circumſtantiæ, provecta adeo ætate AIrte⸗ eregno demum admotum eum non patiuntur. Unde communi fere Gnn porre conſenſu in hanc eunt ſententiam interpreres ac Chronologi, quæ Samue- kri love⸗ lis ſolitario principatui 30. Saulis vero regno 10. tribuit annos, quorum 8I 0. M. octo cum Samuele habuit communes, quibus ſuas ille in judicando po- efenut, prulo partes obiit I. Sam. VII, 16. defuncio autem Samuele, biennio ſolus dic hbro rerum potitus eſt; qui/omnes junctim 40. annos confieiunt. SicDavid Heipnlos, biennio poſt creatum Saulem Regem unctus, annos natus fuerit 22: anno- Prrentt⸗ rum nimirum triginta, cum Sauli in regimine ſuccederet; viginti autem inſtanca quatuor, ſecundum b. Lutherum, annorum cum Goliathum ſterneret gi- 80 Canoti guem. Quibus præmiſſis calculum ita ponimus: r1,G A.O. C A.. ExOdi- . e Dud e 2869 357, Eli præfecturam nacétus, durante adhuc Philiſtea op- preſſione, judicavit Iſraelem annis XL. I. Sam. IV, 18. temr. Ab H 2909 379 Samuel defuncto Eli Pontifici & Judici fucceclit. . Sanlis, in 2919 4⁰7 Davidem natum fuiſſe ex 2. Sam. V, 4. colligitur, tri- Uimichan ginta nimirum annis, ante quam Sauli in regno Keroren ſuccederet. nelligitur. 2939 4A27 magna iſta imperii Ifraelitici mutatio contigit, primus- ipoſero⸗ que Rex Saul conſtituitur, rerum potitus per mer al . annos X. ſonne 294 ½ 42²9⁰ biennio poſt Saulis Regis creationem, David annos na- 1 12 tus 22. a Samuele ungitur I. Sam. XVI, 13. it DR 2943 431 David 24. annos habens, Goliathum proſternens, fama 1 ac autoritate pollere incipit I. Sam. XVII. hꝛa⸗ 2947 45 Samuel moritur præfecturæ ſuæ anno 38. biennio ante 1 lgenl Saulis mortem. ke 2949 437 Saul occiditur cum ſiliis in clade Philiſtæa, I. Sam. XXXI. cireban⸗ . W Ff VIIIL. De lbre I. Samuelis. Partitio: Tabula⸗ 226 INTRODVCTIO APD LIBROS BIBLICOS VIII. Capita liber haber XXXI. verſiculos 797. Cæterum univerſam hanc hiſtoriam in tres communiter partes dirimunr interpretes, ordine tamen non omnes eodem. Trium nimirum virorum illuſtrium vitas hic deſcribi ac res geſtas cernunt; adeoque b. Balduin. Ideæ diſpoſit. Bibl. P. II. cap. 4. H. 2 b. 55. P. I. Samuelis Prophetæ hifſtoriam com- prehendi tradit a eap. I. ad X. Parte II. Saulis exaltati & inaniti a c. XI. usque ad libri finem: Parte IHII. Davidis exinaniti a cap. XVI. usque ad finem. quo non multum abeunt b. Waltherus COffc. & §16 p. 939. & b. Calovius præf. ad b. l. p. 741. quibus Pars I. hiſtoriam Samuelis expedit usque ad c. IX. Pars II. vitam Saulis deſcribit electi & probati, a c. IX. 7 ad c. XVI: Pars III. hiſtoriam ejusdem rejecti & reprobati, quæ cum perſecutionibus Davidis conjungitur c. XVI. usque ad finem. B. Sebaſt. Schmidius Comm. in b. l. p. 4. Samuelem tantum hic nominat & Sau- lem, Xοτo οναaν aνπρ1εεê, quam nec ſibi improbari jam ante teſtatus fue- rat Calovius. Atque hi quidem omnes, præterito Eli Pontifice, quæ de ipſo narrantur, ad Samuelis referunt ortum, educationem, vitamque privatam: cum vero temporum in rebuspublicis ſignandorum interval- la, non tam perſonarum, quam imperiorum ætatibus diſtingui ſoleant, vel ut in Judicum libro ſecundum fingulorum Judicum regimina, in Re- gum annalibus ſecundum regni cujusque annos, in Romana quoque hiſtoria priſca, ſecundum Confulatus periodos metimur; magis eorum nobis arriſit partitio, qui Eli præfecturam diſerte connumerant, & P. I. faciunt rerum ſub Eli c. I-IV. P. II. rerum ſub Samuele c. V-XII. P. HI. gerum ſub Saule geſtarum c. XIII. ad fin. quæ Franc. Burmanni præfat. in 6. l. p. 3 & Heideggeri diſtin die eſt Encbir. c. 10. S. 5. p. 5o, in qua & nos acquielcimus- Tradir iraque liber I. Samuelis Synoptica. I. res ſub ELI Pontifice & Judice geſtas: ubi ) Samuelis ortus . z. qua circumſtantias deſcriptus c. I. 2. carmine Hannæ celebratus c. II, 1-10. .) Eli interitus 1. peccatis filiorum, & indulgentia Patris provocatus v. II. ſn, 2. per Samuelem, recens vocatum, prædictus c. III. 3. Mfalto cladis Hraeliticæ nuncio conſummatus e, IV. L. Res 4) l l. 5.5 II. Res 4) a I; riverfam , Ordine um Vitas iſaßt, um com-. 10.X. lsque ad ,09. A Berpelit 6 1c. NX. gue cunm P. ebaſt. t & an⸗ tarmsfae. eoe de Vitamque interral- i ſolennt, na, in e- qaocue gis eofum ,& b, l. II. Llll. hreſal in in ge * ,II. . L. R VETERIS TESTAMENTI. . J. 227 I. Res ſub SAM VELE Propheta & Iudice geſtas, ut ſunt en. . ℳ) cultus puhlici reſtauratio, per . “ I. arcæ eaptæ reditum, cujus 4. cauſa & Occaſio, Proſtratio Dagonis & afflictio Philiſtæe- rum c. VI. b. actus & circumſtantiæ c. VI. 2. populi ſolennem pœnitentiam c. VII, 1-6. ) ſecuritatis publicæ reſtitutio v.7-En. 7) Sgengavesiagin Monarchiam Regiam transmutatio, ubi I. 1. anregteſſl Regis poſtulatio &* Jus Regium c. VIII. 2. Saulis aſinas quærentis ad regnum deſtinatio c. N. .. 3. Regis tam privata, quam publica inauguratio c. X. 4. fortitudinis Regiæ her victoriam de Nahaſo demonſtratio c. M. 8z5.. Samuelis publica reſi ignatio c. Kll. III. Res ſub SAVLE, Regum primo, geſtas, & quidem ) ante ejus reprobationem; ubi I. victoria adverſus Philiſtæos: ubi a. motum bellum & inauſpicatum Saulis ſacrificium e. XlII. 6. victoria audaci Jonathanis conſilio coepta, & Saulis perſe- quutione conſummata c. XIV. 2. victoria adverſus Amalekitas e. XV. a. divinitus imperata v. 1-3. 5. feliciter peracta v. 4- 8. c. Ulegiime, & cum jactura ſucceſſionis in regno, uſurpats v. 9 —35. ) poſt ejus reprobationem; ubi 1. Succeſſoris divina deſtinatio & unctio c. XVI. 1-13. 2. Saulis a Spiritu maligno agitatio v. 14-fin. 3. conceptum ex victoria centra Goliathum, adverſus Davidem odium c. XVII, & c. XVIII, I-9. 4. perſecutio Davidis a Saule varia a. tentata, CC. præputiorum Philiſtinorum poſtulatione c. XVIII, 10. ſeg. b. illata N. Lanceæ iterata jaculatione c. XIX, 1-10. 2. apparitorum emiſſione v. iI- 24. c, lenita ahiquantiſper, per fœdus cum Jonathane Pactum c. XX. Ff 2 V 4. aucta INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGOS — 228 De libro I. Samuelis. d. aucta publice variis modis ac temporibus, ubi Davidis exlübetur. N. fuga ad Abimeælechum, ejusque proditio a Doëgo facta inegkuth i C. XXI. v. 1-9. olozin libber , 4 . fuga Gathum, periculumque amentiæ ſimulatione eluſum opity c v. I0-ſin. J. fuga ad ſpeluncam Adullam, ad Moabitas & in Judæam ðG c. XXII. rmelis Iibn . captivatio Kegilæ deſtinata c. XXIII, 1-13. GREG0. . apprehenſio in deſerto Mabon divinitus impedita FnocoCres v. 14 -Fiin. Güſinvül e, exprobrata & agniĩta in deſerto Engedi, poſt ſervatum a Davi- egumentis de Saulem in ſpelunca c. XXIV. tenus Eſt f. exaſperata ferocitate Nabalis c. XXV. p Ge g continuata poſt Ziphæorum proditionem, & denuo agnia hpn. c. XXVI. Regum ad p. eluſa per fugam Davidis ad Achis c. XXVII. in Hitor. 5. Saulis noviſſima, & funeſtus interitus: ubi Fenrem; a. a ſpectro Endoræo facta prænunciatio c. XXVIII. 5 WYne Utan 5. Davidis circa illum innocentia, utpote Tter dentt N. e caſtris Philiſtæorum dimiſſi c. XXIX. ern Cenml 2 J. vindictam de Amalekitis, Ziklagum incendentibus, fu- ſe Pfendo⸗ mentis c. XXX. Demhe ſer . Saulis Aurοναaρiα c. XNXI. nt, nri Commet2- Græcorum Patrum Vix due reperio nomina, quæ in interpretibus lilonm tarü brorum Samuelis lecum tueantur; THEODORETI nimirum, Uatios u atrum: cujus in IV. libros Regum quæſtiones T. I. Opp. P. 1. p. 231 — 335, legun- Aern 5 tur; & PR OCOPII GAZI, cujus Scbolia in IV. libros Regum, muin 4 Ludovico Lavatero interprete, Octateucho ejus Tiguri An. I555. edito, od “M fubjuncta confpiciuntur. ORILGENIS autem duæ tantum homiliæ d gtatem tulerunt; quarum altera in priora lib. I. Sam. capp- de Helcana, , b & Penenna, & Anna & Samuele, Hely & Oſni & Fineet, ut habet inſcri- eai e ptio, ex verſione Rufini latine ſaltem extar T. 1I. Opp. Lat. f. 156 in dubi- um quidem vocata ab Andr. Riveto, at Adamantio adſerta ab Huetio, i ede Origenian. L. III. Sebét. 3. S. F. p. 246: altera in I. Sam. XXVIII. de Enga- uo! ſtrimytho, a Leone Allatio e Vaticanæ Bibliothecæ tenebris in lucem n numo⸗ in Huetiana Opp. Origenis editione f. 25 ſq. Nh 1 protracta & latinitate donata, exhi- —. go fich eluſum lden litn 1¹ Davi- 0 agninn Ppretibis uwürum, 6 legun⸗ 1 Regum, 5. ellic, Gemle Er and, betinſr⸗ in Cubi⸗ P Hoeio, delnge⸗ in lucens ſ 15 VETERIS TESTAMENTI. F.1. 0 exhibetur. . E Latinis AMBROS IVM huc referri video, non quod Raneſn integrum in Samuelem Commentarium compoſuerit, ſed quod ejus Apologia Sancti David T. IV. Opp. p. 377. tum & de interpellatione David. ſr liber p. 405: ac tandem liber unur de Salomone p. 417. quinque complexus capita, aliquid forte huc faciant: & AVGVSTINVM, ob librum quaſtionum Veteri & N. Teſt. T. IV. Opp. p. 697. Obvium, in quo e Sa- uelis libris pauca tangit. Plenior in libri I. Sam. capp. XVI. priora GREGORII M. commentatio extaret, T. Il. ab init. conſpicua, ſi modo Gregorii eſſet, quod editionis Pariſienſis A. 1675. curator, Petrus Guſſanvillæus, in præfatione præmiſſa compluribus in medium allatis argumentis negat. S. P A'TERII tamen collecta ex Gregorii M.- ſen- tentiis & ſcriptis expoſitio fuper quatuor libros Regum, eodem T. IIl. Opp. Gregorii p. 360. traditur. In ISIDORI HISPALENSIS Opp. p. 337. Commentariorum libri quatuor occurrunt in omnes libros Regum ad Oroſium ſcripti, quos tamen Vir Dodiſſimus Guiliel. Cave in Hiſor. Literar. Scriptor, Eccl. ad A. C. 420. P. 222. & ad A. 59). p. 306, ad Seniorem illum Iſidorum, Cordubenſem Epiſcopum, autorem refert, æque ut ante ipfum Phil. Labbe de Seriptorib. Eccl. T. I. p. 645, inductus uterque autoritate Flavii Dextri in Cbronico ad 355. 423. & 430. & Sige- berti Gemblacenſis lib. de Seript. Kccl. c t. Iſtam vero plane nullam eſ- ſe Pſeudo-Dextri fidem, nec Sigeberti aſſurgendum tradifioni, ſcriptoris nempe feculi duodecimi, idoneis antiquitatis monumentis plane deſti- tuti, noviſſime docuit Joſeph. Saenz de Agvirre in Collæct. Conciliorum Hiſpaniæ I. I. Diſſert- I. excurſu I. p. 33. S 6. ubi Cordubenſem Epiſcop. Iſidorum, quem nemo veterum norit, explodit, ac Hiſpalenſi Commen- tarios in Libb. Regum reſtituit. EVCHERII Lugdunenſis in libror Regan Commentarius, T. VI. Biblioik. P. P. Max. ſ. 979. ſa. ſiſtitur, com - muni tamen eruditorum ſufſſragio, Eucherii nomen falſo in fronte gerit, quod Gregorius M. & Caſſiodorus ĩbi citantur, Eucherio longe citerio- res. Hujus ergo Scriptorem Andr. Schottus Bibliotkh. PP. Max. c. l. p. 522 b. Gregorio σνοαο C fuiſſe, & Anglum cenſer; nec tamen Vene- rabilem Bedam, quod Sixtus Senenſis conjicit quidem lib. 1V. Biblioth. §. quod Beda integro propemodum ſeculo b. Gregorio poſterior vixerit. Ipſe vero B EDA in librum I. Samuelis allegoricæ expoſitionir libror qua- tuor admodum copi⸗ 5 ſtruxit, T. I. Opp. b. 205. Obvios: præterea quoque quæſtisnum XNX. libzum unum in Regum libros omnes p. 441. poſt ſe reliquit. HIERONVMO in librum Ragum præfatio accepta Ff 3 fertur Be libro I. Samnelis. Rabbino . rum: Latherano yrum: 30 TINTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS fertur T. IV. Oyp. f. 7 a. inſignis illa quidem utilitatis, quod Sacræ Scri- pturæ voluminum velut indicem reddit, & qui Canonici ejus libri ſint, qui Apocryphi diſtincte docet. Qui vero in libros Kegum Commentarius ſub quæſtionum ſeu tra ditionum Hebraicarum nomine I.IV. Ogp. ejus f. 184.: ſ4. comparet, ex Eraimi judicio, parum liquet quo autore ſcriptus ſit, niſi quod probabile ſit, quædam ex Hieronymi commentariis, quos in præ- fatione pollicetur, per ſtudioſum quempiam decerpfa fuiſſe. Hinc in indice generali ſeriptorum Hieronymi, Tomo I. præmiſſo, hunc librum inter απ1παεος ν refert, ſuamque de illo mentem ita explicat: OQuanquam Hieronymurin præfatione, quam prafixit traditionibus Hebrai- cirin Geneſim polliceri videtur, ſe imilia traditurum in omne, S. Scriptis- ræ libros, tamen mibi non videtur bac opus eſſe Hieronymi, quamvir erudi- tum &o ad cognitionem S. Scripturæ vebementer conducibile. Primum nal- la præfatios tæſtatur autorem: deinde ſiylus ilutior eſt acæfacilior Hierony- miano. Ad bæc Hierouymus diligentiuy docet, & plur inculcat gracarum &bebraicarum vocum fignißicata. Peſtremo bic, quicqjteit ſuit, alicubi pra- pemodum ſatetur, ſe neſei ſe tebraicum. Preinde, an bæc egræco, fortaſſit ,uſebüi, doltus aliquii erterit, an ex Hieronymianiz & aliorum com- mentariis collecta fſint, omiſſir bit, quæ lettorem latini tantum ſermonis gnarum, torquere potzrant, aliir conjectandum relinquo. RVPERTLVS Tuitienſis huc quoqne ſpectat, cujus jam ſæpe facta eſt mentio. E recutitæ gentis doctoribus evolvendi ſunt ad Samuelis libros il- lorum commentarii, quos ſupra p. 36. ſeq, in totum V. T. tum & quos cap. IX. S. II. . 163. in Prophetas Hebræis priores dictos, allegavimus; præter quos „R ſ. allegoricus ille & homologeticus in Samuelem Commentarius, Venetiis ap. Bombergum excuſus in fol. A. C. 1546. huc ſpectat. Huc Bartoloceius etiam refert ahud Nre 2 ſ. commentarium wr 12 prs R. ISAACO BEN SIM- 5ONIS autore (vel continuatore potius, qui additiones adjecit) in Plalmos conſcriptum, in cujus calce explicatio Proverbiorum Salomonis, & ibrorum Samuelis ſubnexa conſpiciatur, Pragæ in fol. An. 1613. de quo conf. Placcii TH beat, Anonym. p. 704. n. 2 54. Verum interpretis expectationi magis reſpondebunt noſtratium Theologorum in hunc librum curæ, JO. BREN TII, qui Samuelis librum priorem ad XIX. cap. ſexaginta ſex homiliis ſatis copiofis, quod autem libri reliquum eſt, usque ad finem, ut & totum poſteriorem, ſcho- liis paulo conciſioribus explicavit, T. II. Opp. p. 200. ſeq. 10. B. ſequente 2 LINolhe ceth wVidir: P.Lenæ indon. Erp NII, ine WELLE. Mcnumn E cumprim li. Argente fum capiti- Communes Colislibrum infol. An.1 Gap. N. ad THASA nes ſtruxit, omiliis 28 EPbo nachus C trum ſeript in fol et. Archiepiſe. ALEXA) 68l. 18. 0 Tiderunt: Negum, T. CNVSSI An. Wo: ALENN oco in Dqui 6 erum &n mum in V. ANSTN ant in 0 — W cre cti⸗ iſint, i arius ſub⸗ fleceſt. 8 ſi nii §inpte⸗ Hinc in e lbrum eplicit: ,Hehrei- Grißtu⸗ ir efudt. numny'- Henuf. ecariik uht Ut. ,ſortiſtr A Cof. ſernoſti⸗ PERIVS libros i- n quos gnimu; Alocnonis, 1 0). e oſtratium Fmmnelss reim Cho⸗ 10. WV- 65N. 7 1. . D VETERIS FESTANENTI P. I. 72 6 GENG A GII, cujus in Sam. annotationes in 8. Baſiliæ An. 1524. i in- Saanole ſequente anno Argentorati impreſſæ, prodierunt: MAVRIT. HE- LINGIIL, cujus Periocha in libb. Samuel. Noribergæ in S8. An. 1593. lu- cem vidit: A BELIS NEZENIH in Operation. Biblicar. b. Lutheri P. II. Jenæ in 4. A. 1611. SEBAST. LEON HA RTI, in dανωονινναυ in Sam. Erphordiw in 8. A. I606. & Lipſiæ A. 1510. 16 14. JV STI MOE- NII, in Comment. in libr. I. Sam. Wittebergæ in S. A. 1532: HIERON. WELLE RI, cujus Comment. in Libb. Sam. ſeorſim Francofurti ad Monum in fol. An. I78;5. editus, collectorum Operum T. I. aufpicatur: & cumprimis SEBAST. SCHMIDII, cujus commentarius in I. lib. Argentorati An. 1687. in II. b. An. 1689. exeuſus in 4. præter ſingulo- rum capitum accuratam analyſin, annotationes, quæſtiones. & Locos Communes exhibet, nihilque fere deſiderari patitur. Homiliis verna- culislibrum enarravit priorem MOSESP FLACHERVS Tubingæ in tel An. 1603. & DAN. WüLFFER, qui Saulis regnum & vitam a .IN. ad- fin. Hbri, CC. homiliis recenſuit: utrumque vero BAL- THASAR BIDE MB A CH, qui 136. in I. lib. & 140: in II. coneio- nes ſtruxit, Pubingæ in fol. 1605. & PAVLV S LAVRENTIVS, homiliis 281. Lipfiæ in fol. 16 15. 1616. E Pontificiis nominandi hoc loco ſant AN GELOMVS, Mo- Pe n. Mase- nachus Gallus, Seculi IN. qui ſtromata ſive enarrationes ex veterum Pa-““ trum ſcriptis in libros Samuelis, Regum, & Paralipom. collegit, Romæ in fol. 76 . & Coloniæ Agrippin. An. 1530. & 1678. A N TONINVS, Archiepiſc. Florent. in opere berenic. jam ad'ſuperiores libros citato: ALEXANDER ARCHIROT A, Italice in hos lib- Florentiæ An. I581. 1583. Commentarios ſtruens, qui Oxon: in fol. An. 1635. latine lucem viderunt: PACO B. BONFRERIVS, Commentarios in IV. libros Regum, Tornaci in fol. An. 1642. publici juris faciens: NICOLAVS-. CAVSSINVS, Soc. J. diſſertationibus in IV. libb. Reg. Parifus in fol. An. 1650: HAD RIAN. CROMMIVS, S. Lovanii in 4. An. 1631. ALEXANDER de HALES, cujus in h.-l. Commentarius extat ſuo loco in Operibus Colon. in fol. 1621. JO. RVDOLPH a CORDV- BA, qui Catenam Proonymam verſionum, gloſſematum S8. Patrum ve- terum, & neotericorum interpretum, Hebræorum, Græcorum, Latino- rum in IV. lib. Regum, Lugduni evulgavit in fol. A. 1652. CORNEL: IANSENIUS, cujus tamen curæ cap. II. libri I. Sam. ſaltem expli- eant in Opp. Lugduni in fol. An. Sr7. æque ac LAC. J AN SONIVS, enare: 1 De libro I. Samnelis. Reformato- rum: 32 INTRODVYCTIO AD LIBROS BIEBLICOS enarrationem hujus capitis, Exodi cap. X V. & Deut. XXXII. junxit, Co- lon. fol. An. 1622. THOMAS MALVENDA, cujus in Commen- tarior. Fomo Ik. libri Samuel. explicantur: FRANCIS C. de ME N- DOZA, S. J. cujus in lib. I. Sim. c. I. & II. expoſitio integro volumine lucem vidit Lugduni in fol. 622. in capp. 6. ſeq. Tom. II. ibid. 1625. in reliqua capp. usque ad 15. incluſive Tom. III. ibid. 1634. EMANVEI- de NAXERA, S. J. qui An. 1672. ecurfus morales in L. I. Samuel. Lugduni in fol. edidit, ex Gloſſa, Toſtato, Hugone, Cajetano & Sancétio colle- GRos: FABRIC. PAVLVTIVS, Romæ in fol. 16:5. CLAVDI- VSRANGOLIVS, cujus in lib. I. Samuel. Commentar. Pariſiis in fol. prodiit An. 1621. CASPAR SANCTIVS, qui copioſos in IV. libb. Regum Commentarios edidit, Lugduni in fol. 1623. N ICOL. SE- RARIVS, cujus inV. libb. Regum & Paralipp. Commentarius poſthu- mus Moguntiæ prodiit in fol. An. 1617. ALPHONSVSTOSTA- TVS, in Commentariis, Venetüs excuſis: LVDOVICVS. de VE-= RA, in IV. libb. Regum, Limæ in fol. 1635. RI CHARDVS de S. V IL- CTORE, cujus concordia temporum in IV. libb. Reg. eſt in Opp. Ve- netäs in fol. 1592. B ASILIVS ZANCHIVS, qui quæſtiones in IV. lib. Reg. & Paralipp. ſcripfit, Romæ in 4. An. 1553. Quo pertinet etiam IOANNIS HIERONYMI SOPRANIS, Genuenſis e Soc. Jeſ. in Davidem Commentariur, complectens ab I. Sam. XVI. usque ad 2. Sam. X, 19. textus omnes, qui ad Davidis hiſtoriam perrinent. Cui præ- miſſa eſt annotatio Prooœmialis de origine populi Judaici p. 128. & ſub- junétæ digreſſiones (1) de re veſtiaria & vario indumentorum genere apud Judæos p. 311-459. (2) de ritibus in priſeo Hebræorum funere ſervatis p. 460 - 52 8 (3) de publico & privato luctu & ritibus in utro- que ſervatis p. 529 555. in quibus ſingulis loca Scripturæ utcunque huc facientia erudite explicantur. Prodiit opus Lugduni in fol. An. 1643. Adde HIEREMIEÆ DREXELII Davidem, capitibus XXXII. uni- verſam vitæ Davidis hiſtoriam illuſtratam T. I. Opp. Opiaſc. XII. p. I131. E Reformatis huc ſpectant MART. BORRHAVS, alias CELLARIVS, Baſiliæ in fol. An. I517. OO. CALVINVS, cujus CVII. homilias in I. librum Samuelis, ab ipſius concionantis ore exceptas, ac ex lingua Gallica in Latinum ſermonem a Davide Claudo editas, Tomi II. Opp. pars prior exhibet. Præfatio teſtatur, Calvinum has Gallicas in I. Sam. conciones pauperibus peregrinis, tanquam theſaurum, quem nul- lum alium habuerit moriens, legaſſe, quæ a Diaconorum Genevenſium colle- — collegio, allervate d MANN GVAIT ſtamn tanto canticum LEON ex libris LVDOV de rind lilatinitate TYR ven Tiguni int Onn lig RlNVS! talipp. h sgue ade 50H07 Samuelis Sanmel. du eapp. N⸗ ANDR miam hift famuel 6EPH. J.I- A2. ER in preced Hie cum n du⸗ autor Ait⸗ — — mit (0. oimmen- eNEN. volumine 1161 . in NVEL Ge Lugduni lio colle- AVDI.- Driſüis in ſos in V. 0l. 5l- Spoſthu- 08TA. de VE- le S. VI. Oph Ne⸗ nesinlV. let etiam 1s e Joc. Sdnead1. (ui pre- 9. & fub. wn genere n funere 8 ro⸗ ngnue hue An. 164 . NIIl uni- .plll. VS, Ains us CVI. Ptas, cex Tomi Il. lichs in l. wem ull. Uerenium colee- VETERIS TESTAMENTI. P. J. 233; collegio, quod peregrinorum pauperum ſpecialem curam geſſerit, diu Samuelis. aſſervatæ tandemque in lucem emiſſæ ſint. FRANCI SCVS BVR- MANNVS, Trajecti ad Rhen. in 4. An. 1683. RVDOLPHVS. CGVALTHERV S, monamachiam Davidis & Goliath allegorice expo- ſitam tantum tradit, in Opp. Tiguri 1594. J0O. COCCEIVS, præter canticum Hannæ t. Sam. II. hos libros intactes reliquit. PAN TA- LEON CANDIDVS, Theelogus Bipontinus, orationes funebres ex libris Samuelis, Regum &c. concinnatus, Baſileæ edit in S8. 1608. LVDOVIC. LAVATERVS partem libri attigit homiliis decem de vita & obitu Nabalis, quas germanice ab ipſo habitas Joannes Pontiſel- la latinitate donavit ac edidit Tiguri in 8. An. 1586. PE TR VS MAR- TVR vero in utrumque librum integros concinnavit ccmmentarios, Tiguri in fol. 1564. 1595 C ONRADVSPELLICANVS, cujus in Opp. Tiguri A. 1582. Commentarius quoque eſtin libb. Sim. VICTO- RINVS STRIGELIVS commentario in libb. Samuel. Reg. & Pa- ralipp. chronologiam adjecit in hiſtoriam regni Judæ & Iraelis, a Saule usque ad exilium Babylonicum, Lipſiæ in fol. A. 1591. CHRI STIAN. SCHOTANVS, in Bibliotheca biſtoriæ S. E. L. Lomo II. p. 515 - 74 5. Samuelis præfecturam & regnum Saulis atque Davidis ad ductum libb. Samuel. hiſtorice explicat. JO. WOLFFIVS, ultimum ſaltem XIV. eapp. libri II. Samuelis pericopam interpretatus eſt in fol. Heidelb. 1599. ANDREAS WILLETVS, Anglus, ſermone vernaculo Harmo- niam biſtoriæ conſarcinavit, Harmeny of Expeſitions npon the firſt booke of Samuel, Cantabrigiæ in fol. 1614. Cui recentior addatur Anglus, 1O- SEPH. HALL, in Bibliſchen Geſichten P. I, p. 95 9 59. & F. II. p. I - 292. & in librum poſterior. Sam. P. II. ,. 29;-(12. E Remonſtrantium cœtu JO. CLERICVS hue ſpedéat, de que in præcedd. dictum. CA. XIII. De Libro poſteriore Samuelis. Hie cum pracedente apud Hebræor unum corſtituit Samuelis librum, quem in duos diſpeſcuerunt Græci, illorque ſecuta eceleſia Latina. Inſcriptio &σ autor miuiſterializ S. I. Scopus ac utilitat. Argumentum. Autoritat divina §S. 2. Cbronelogis g. 3, Partitio §. 4. Iabula Synoptica §. F. Gg §. I. Quem De libro II. Samuelis. Hic liber ad præce- dentem pertinet, 4 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS §. . I. vem moderni Bibliorum codices diſtincum a priore, & po- ſteriorem numerant Samuelis librum, priſci Hebræi unum cum priore fecerunt, nec aliter primitiva eccleſia a Synago- ga traditum accepit, quam ut unum tantum Samuelis, unum Regum, unum Paralipomenon librum numeraret. Hinc enatus ille XKKII. nec pon NXXIV. librorum V. T. numerus apud Hebræos ſolennis, quo de ſupra actum eſt c. 11. S. 3. p. 24. T almudiſtæ ſane unius tantum Samue- lis voluminis, in ſingulari mentionem faciunt, cum de autore inquiunt: Pd 252 O Samuel ſeripfit librum ſuum, non libros: quod ne reſpectu prioris tantum ita dictum exiſtimes, mos gentis prohi- pet, quæ nunquam in plurali Samuelis libros citar. Quod nec eccleſiæ vetuſtioris difſitentur Patres, græcæ Hicet Codicis lectioni & librorum di- ſtributioni adſueti. Ita ſignatis verbis Autor Synopſeos Athanaſianæz Opp. T. II. p.61. Ba½ονσοσαπαο Js*†+⁹ρ, HεινAραα ααναα αααο Regum primus & ſecundus in unum computantu volumen: & rurſus: Baæ- 7 Xαι oirαατιαπ.αν6iειααν gρααε +νααα αMοο.Regum ier- tiu, & quartus, & ipfi pro eno connumerantur völumine. Sic ante Atha- naſium Origenes in expoſitione primi Pſalmi, qua indicem librorum ex- cerptum & ſervatum ab Euſebio IL. VI. Hiſt. Eccl. cap. 2 idem teſtatur: Paαι⅞⅓ααυν τιrτι οονσ+., αα aαυταα 3 Za t&. 9s6ααπαπ . Re gnorum liber primu! e ſecundur, qui apud eos (Judæos) unicum volumen cbuſtituunt, quod dicitur Samuel, hoc eſt, vocatus aà Deo. Et Hieronymus Præfat, in libb. Regum I. M. f. 7. b. ubi ex Hebræorum traditione libros Biblicos recenſet: Tertius, inquit, ſequitur, Samuel: quem nos regnorum primum & ſecundum dicimut. Quartut Malachim., id eſt, Regum: qui tertio & quarto regnorum volumine continetur. Ubi tamen diſſimulan- dum non eſt, Patrum vetuſtiſſimos diſtinctim quoque hos ſingulos frequenter allegare, velut Melito ille Sardenſis, eo fine in Orientem pro- fectus, ut ſacrorum librorum numerum accurate inveſtigaret, apud Eu- ſebium Lib. 1V. H E. c. 26. Bacihοαο r‿ορααρα eX diſtributione nimirum LXX. Senum, numerat. Unde conficitur, Samuelis, Regum ac Para- lipomenon ſingulorum in binos diviſionem, græcæ, quæ LXX. Senum nomine circumfertur, verſionis autoribus vel interpolatoribus acceptam eſſe ferendam, unde vetuſtiſſimi Patres eandem hauſerunt, ut quos ab Flebræis ſingulos Samuelis, Regum &c. libros acceperant, ex Græco- rum – — — runn Ciſeij to conſe quod eun cum prio⸗ Hinc &, 6 nec elt Ne⸗ ab eo que d A* r gradu zulpicium nes paſiin ſrantem, 1i Afamili bum fuce Gen. I mentum! quamm abu firmart t ne Ade! Prittis 2 l. Reg. V ni; ſeh ſemine n⸗ Juorump ineſſe trad delin ol i guol pon Repunli lonſign). Mropheta lriſima Wmeomm Linsaer fragele VETERIS TESTAMENTI. P. I. 235 — — De libro H. rum diſeiplina in IV. Regum & duos Paralip. diſpeſcerent. Ex quo por- Samuelis. . 4 . . . . . . . ro conſequitur, eodem hune cum priore, Samuelis, nomine venire, non Inſcriptie un quod eum autoreimn agnoſcat, non quod de ipio agat, ſed quod unus ſit libri: cum priore, easdemque adeo cum illo denominandi rationes admittat. enn, Hinc &, quæ de Autore libri diximus cap. græc. J. 2. ſeq. huc redeunt, Autor⸗ WI. ner nec eſt, quod ſuperaddamus. . lu t Nec diſpar de ſcopo ac utilitate hujus libri judicium erit ferendum, Scopus ae H ab eo, quod cap. prac. . 5, tulimus. Argumentum vero in unius Darl Ar rnn. Gs gol dis R 6G 5 enarrandis geſtis verſatur, quomod David Jubinde quaſßt tum, “ per gradu: in regnum ſuum, antea promiſum, aſcenderit, ut b. Brentius ſub eicleſe auſpicium Scholsor. in 6.1. P. 727. monet. Electum enim & perſecutio- uranck. nes paſſum prior deſcripſerat: hic vero, regnum capeſlentem & admini- laneſnn ſtrantem, à morte Saulis ad extrema ſua, Davidem ſiſtit, ſimulque transla- “ ti à familia Saulis ad Davidem ejusque poſteros, a tribu Benjamin ad tri- lein, bum Juda, regni hiſtoriam exponit, illuſtriumque Jacobi Patriarchæ unſin da. Gen. XIIX, 8. 9. 10. & Moſis Deut. NXXXIII, 7. vaticiniorum comple- gen ie. mentum tradit. Divinam porro & canonicam libri autoritatem quan- Autoritas teth⸗ quam abunde comprobent ea, quæ c. præc. S. 6. in medium ſunt prolata; divina. torunn e. firmant tamen præterea, non tantum vaticinii de exſtruenda a Salomo- neſant ne de Domini eventus, I. Reg. VI. VII. VIII. comprobatus, ubi cum- Ge - Pprimis 2. Sam. VII, 2 - 13. diligenter & exacte conferri meretur cum Nualinen I. Reg. VIII, I5-26. ut & inſignis illa cum Chronicorum libris harmo- ietongmus nia; ſed ſanctiſſima cumprimis & divina prorſus de Meſſia, ex Davidis One iDtnS ſemine naſcendo, oracula, 2. Sam. VII, 2. 13. I4. 19. & c. XXIII, 1. ſeq. 1reghoun quorum prius Paulus ad evincendam æternam Chriſti Deitatem Hebr. gam: gii I, 5§. adhibet, divinumque illi robur ad ingenerandam hominibus fidem llümulen. ineſſe tradit. Hoc maxime omvium, inter alia, quæ in bis libris ſeripta ſunt, ſngulos velut Sol inter reliquas cœli eellas elucet, atque ſplendore clariſimo emirat, entempro. quod promiſio Davidi de Ibkſi Cbriſto Domino noſtro facta, in ſeundo ille 2pud bu- Regum lib. c. 7. continetur. — Et Aac eſt ila promiſio, qua totie, in adverſis nenimirumn confidit David, quam totie, in Pſalmir ſuis repetit, e qua, velut copiæ cornu, m ac Para- Prophetæ innumerabiles, earque egregiar, & ommis ſvei atque conſolationis V. Genum pleniſſimas de Chriſto, redemtione & juſtitia noſtra, conciones texunt, rur- Nceptnn . ſus commentatur ex vero b. Brentius bom. I. in lib. I. Sam. p. 202. Vindi- 1 quos 1b cCieas autem loci de Meſſia, non de Salomone aceipiendi, ampliſſimas & irre- 22 * en Creco- fragabiles vide ap. Calovium Bibl. 11l, . I. T. I. p. 76;. ſeg. Tunn g 2 IHI. Tem- 236 INTRODVCTIO AD LIBROS BIEBLICOS — De libre l. 1II 4,0,0 A. Samuelis. = . . . . . Chronole- Temporum porro ratio cirea hunc librum nullis premitur difficul- Lis. tatibus, cum unius Davidis regimine contineatur, & a merte Saulis ad ultimam Davidis ſenectam decurrat, quod vel ex c. XXIII, I. apparet. 949 Triginta autem annerum filiui erat David, eum regnum capeſeret & qua- draginta annis regnavit. In Hebron regnavit ſuper Juda ſeptsm anni⸗ S ſex menſibus: in Jeruſalem autem regnavit triginta tribur annis ſuper hhi omnem ſrael & Judam 2. Sam. V, 4. 5. Res itaque geſtas quadraginta Verſibli, annorum & ſex menſium liber complectitur, qui menſes alibi, 1. Reg. II, II. Burmunuis & I. Chron. XXX, 27. omittuntur quidem, ex hoc tamen loco ſupplendi. gi Dwidh Annos vero ita diſpeſcimus: cV. X. A. O. C. A. Exodij un Denid 2949 436 David Sauli in regno ſuccedit, annos habens triginta. 10, l 2951 438 exacto biennio, Isboſethi ſuper regnum Iraeliticum nequidenn bellum cum Davide ortum 2. Sam. Il, 10. III, 1. Dawvidlsſue 295f6 443 Poſtquamn Abner ab Isboſetho defecit, hoc obtruncato, kelll. lün David fuper totum Irael Rex conſtituitur, & ter- as, egni tioinungitur 2. Sam. V, I-3. 1. Chron. XII, 23-fin. iturum. 2957 444 David cum toto Ifrale Hieroſolymam adverſus Jebu- tſos profectus, arcem Sionis occupavit; regni- Thdrhi que ſede in Hieroſolymitana civitate conſtituta, L ſutu re annos ibi 33. univerſo Ifraeli imperavit 2. Sam. 1,1 V, 5. 6. 7. 9. I. Chron. XI, 4-7. a 2959 446 Arca fœderis, quæ primo anno Sabbatico e Gilgal in Silo, hoc itidem Sabbatico anno e Kirjath-jearim & dome Abinadab in arcem Sionis deduca eſt, Aloria Domini ab Ephraimitica loſephi tribu ad tribum Judæ translata Pſ. LAXVIII, 68. 69. 2. Sam. VI, 17. 2960 447 Oraculum Davidi redditum, cum de templo Domini eyxyſtruendo cogitaret e. Sam. VII, 14. 2971 458 Salomon naſcitur 2. Sam. Xll, 25. 2981 468 Abſolom regnum paternum invadit 2. Sam. XV, 7. ſed 2 in fuga in quercu pendulus a Joabo confoſſus eſt 2. Sam. XVIII. 1287 474 Peſte, ob numerationem populi immiſſa, remittente, ⸗ David in area Arafnæ ſacrificat 2. Sam. XXIV. S ibique rdiſfienl. Kuls apparet. 1agua- Nanni mir ſiher adräginti geg.Hi. upplendti. triginta. zelificum h.ll, 1. dtruncato, tur, ter⸗ Ul,9. ſin. ſas jebu- it; regni⸗ conſtitutt, Vit 2. Jam. Cigel in th-eirinn ede elt, i ttibi ad 69,69, . lo Domini XV,7. ſed conloſſus tennttente, uun MV. ibique VETERIS TESTAMENTI E. =ð A.O. G A. Exit. N beiter ibique templum exſtruendum inteligiti. Chron. 4 XXVI, I. 2. Chron-III, 1. . 2989 6 David moritur, cui SAlomnon i in regimine ſuccedit, 1. Reg. II, I-10. IV. In partienda hac Davidis hiſtoria, quæ capitihus abſolvitur xXIV. Partitio, verſibus 679. eodem fere tramitè incedunt i interpretes, niſi quod Franc. Burmannus Partem libri primam in duas diſpeſcat, ita ut liber I. initia re- gni Davidici c. I- IV. 11 ejusdem confirmationem & continuationem c. V-. N. III ſortem ejus adverſam turbatamque c. XI-XIX. IV. reli- qua Davidis reſtituti geſta exponat. Cæteris ut b. Calovio, b. Walthe- ro, ut & Heideggero in Enchir. tres ſaltem libri Partes, & convenientiſſi- me quidem conſtituuntur, ita ut P. I. proſpera regni auſpicia & felices Davidis ſucceſſus c. I-X. P. I1. Peecata Davidis & ſupplicia c. XI-XVIII. P. IIt. ultima ejus poſt reſtitutionem geſta c. XIX-fin. tradat. Seu di- cas, regni Davidici hoc libro exhiberi ſtatum florentem, turbatum, re- ſtirutum. Tradit hic liber geſta Davidisin — Tabula I. ſatu regni florente, in Synopties, 1. regni occupatione, ubi Davidis a) luctus & leſtus ſuper anteceſſoris morte e. L. .) ſucceſſio in regnum Judæ c. Il, 17 7.) ſucceſſio in regnum Hrael a. impedita per Isboſethi intrufionem armis infeliciter tentatam c. II, 8-fn. Isboſethi decrementis & Abneris cæde debilitatam Cc. IIl. Isboſethi cæde finitam e. IV. b. conſummata per noalm unclionemn- & Zionis inſtaura- tionem c. V. 2. regni confirmati adminiſtratione, qua res a) eccleſiaſticas, lbi a. arcæ fœderis in Zionem deportatio- c. . Vl. b. divina de oriundo ex ſemine Davidis Meſſia promiſſio Cc. VII. 6 3 ⁸) poh- 2 238 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS ⁸) politicas, ubi a. victoriæ a finitimis populis variæ c. VIII. De libro II. Samuelis, 5. pietas erga domum Saul & liberalitas erga Mephiboſe- thum c. IX. e. bellum contra Ammonitas feliciter peractum c. X. II. ſtatu regni turbato, ubi Davidis 1. peccatum, ceu turbarum cauſa, adulterium & eædes Uriæ: quod deſcribitur ut commiſſum c. XI. ut exprobratum & agnitum c. XAll, 1-14. 2. poenæ . 2) privatæ, quæ ſunt mors recens nati filioli c. XIl, 15 - Fn. Ammonis filii cum ſorore inceſtus c. XIII, 1-19. ejusdem per fratrem Abſolomum cædes c. XIII, 2e-36. fratricidæ perſecutio & fuga c. XIII. c. AIV. 85) publica, derurbatio Davidis de throno per Abſolomum filium, ubi Davidis ob conſpirationem filii exilium c. KV. exagitatio exulis per Zibam, per Simei, per pellicum pre- ſtitutionem c. XVI. Achitophelis machinatio a Cuſchai irrita reddita c. XVII. Abſolomi clades & deploratio c. XVIII. MI. ſtatu regni reßituto, abii e d . I. Davidis in regnum reſtitutio c. XIX. 1 2. domita ſeditio Sebæ c. XX. 3. res poſt reſtitutionem geſtæ «) laudabiles, 4 ſupplicium filiorum Saulis c. XXl, 115. prælia contra Philiſtæos c. NXXI, 16-ſin. maus Davidis evchariſticus c. XXII. ejusdem cantio cygnea & Heroes c. XXIII. 8) vituperabilis, numeratio populi peſte punita c. KKIV. Commentarios in h. l, quære cap. præced, ſuo loco. H . a 9 2=ð QCLaAf. MV. lignirſeri ordo 5 ſ.2. uil ordo in nita an uts I. Patrun/ Remn, Ba )ann tur, ex is 124 prop Ml ubica Telr tera, grun l⸗ G Fanmel Mec verbe Mombergin Gn & l I. Repeman auſpicinn dermis ſud nem non peütt i rakse 1 in aren ETERIS TESTAMENTI. FP. IJ. 39 Sð De libre I. C A P. XIV .⸗. Regum, De Libro priore Regum. Libri in ſeriptio Hlebruic, Græta, & Latina; && in ſarie lsroru⸗n Biblicorutsz Summari- Urir: ordo F. . Scriptor, aliis variut, nobis ut vero videtur ſimile, Eodras um capitis, H. 2. Argumenium utriurque, & 5 igillatim prioris libri 9. 3. Scopess &ν1 utilitas §. 4. Chronolegia uius (à) funsdamenta bonuntar, (£ ordo in tabulam redigitur, (2) grauvioM Nνιαα ροαοιιιäιτ §. y. Cans- nica autoritat argumentit aaſtructa. & a Spinoſa nécguteguatn Nolici⸗ tata g. 6. Partitio 9. 7. Tabula Synoptica S. §. Commentarii Patrum, Judæorum, Lusberanorum, Tonigitiorum, Raformotorami- Rerie ſranetam . 9. . 1 ”Mt . bClommn unc cum ſequente unum quondam compoſuiſſe librum, qui ibri in⸗ — 2 Hebræis dicitur, & hodie quidem in Priorem & ſcriptio. poſteriorem diſpeſcitur, Græcis autem BagiAéνο, vel etiam BaGeAeust α , Latitiis Reyurmm, ut & Regnorum III. & 1V. inſcribi- tur, ex iis jam liquido Patet, quæ ſupra e. XIl. F. I. p. 213 8& c. XIII. F. 1I. p 234. Propoſuimus, quibus Origenis teſtimonium adde, qui in expoſitione Pfſ. I. ubi catalogum librorum Biblicorum V, T'. texit, ita habet: Bcσααι„αααια zelirn reraern v6"l, O vasX“αν AA 3, 5τονι παπορ A«απω. Re norum liber tertiur & quartus, quos ipſt etiam in unum volumen redigunt, & Vammelech Davidindigitant, hoc eſt, & Rex David. Ap. Euſebium, qui hæc verba excerpfit & ſervavit 1. Vl. Hi, Ecel. c. 2. Quanquam in Bombergiano Codice Hebraico A. C. I52I. edito, hæc ſequior hibrorum Græca & Latina numeratio haud obſcure probetur, ubi fub initium libri I. Reg. margini adſcriptum legas Wai libe, Regum tertiur, ad auſpicium lib. 2. autem / 8à leber quartus; ex quo intelligas, mo- dernis Judæorum Magiſtris illam quatuor librorum Regume enumeratio- W. nem non omnino improbari. Appellationis autem ratio, ab argumen- to petita, in apricoe eſt. BagiXαοα valge Sταατ—σ iSla, re,, 79, ra an²u0αςw 71*ν õ aα“⅜αααι, Sryrvs 7 I80g. cα IW ραιπαπτεαπ rn avr* ieeive. Regum: nominantur Sii, 6 14, 114 Ragum cum Juda cum ephibole. 1 X. icum pto⸗ eNI. De libro I. Regum, Ordo. Scripter, . INTRODVCTIO AD LCIEROS BIBLICOGS cum Iſrael facta & annos continent, ut eſt in nopſi Athan. T. 14. p. 7 Cæ- terum illa Hieronymi huc ſpectat obſervatio: melius multo eſt Malachim, i. 6. Regum, quam Malachot Regnorum dicere. Non enim multarum gen- tium regna deſetibit. ſed unius Iſraelitici populi, qui tribubus duodecim con- tinetur in præf. ad libb. Regum L. 1V. Opp. J. 7. b. Verum uti vix puto Codicem inveniri Hebræum, qui inſcribat: ita Græca Bac&τιαα inſcriptio non omni prorſus fundamento deſtituitur, cum poſt Salomonis fata unius licet populi, diverſa tamen evaſerint regna, religione non tan- tum, legibus & ritibus diverſa, ſed nominibus diſtincta, ita ut regnum ju- dæ diceretur, quod in tribum Judæ & Benjamin Rehabeam cum poſteris tenebat, regnum Iſrael vero, vel regnum Samariæ, quod Jerobeam cum ſucceſſoribus ſuper X. tribus reliquas, quæ per apoſtaſiam a cultu patrio, Hieroſolymis rite peragendo, & per rebellionem a domo Davidis defece- rant, adminiſtrabat 1. Reg. XII. Ordinis vero, quo præcedentem ſubſequi- tur hic liber, tam neceſſarius arctusque nexus eſt, ut in eadem Davidis hi- ſtoria, quam integram Samuelis libri nondum exhibuerunt, continuo quaſi ſilo pergat, eique colophonem imponat, dum ultima Davidis ſuperaddit, ſenectamque ejus cum Salomonis auſpiciis conjungit. De ſcriptore hujus, non minus ac præcedentium librorum, anceps & ambigua quæſtio eſt. Ubi quidem ſatis de eo convenit inter omnes, non unius hoc opus eſſe, ſed vVariorum contextum labore. Ipſa hoc (igniſicare viderur Scriptura, cum Nathanem poſtrema Davidis attexuis- ſe I. Chron. NXXIV, 29. memorat, ubi poſteriora Davidis ſcripta eſſe in verbi Nathan Prophetæ dicuntur. Sic Salomonis geſta a Nathane, quoad ille vixit, & poſt exceſſum ejus, ab Achia Silonita, & Addo vel Jehdo vidente, memoriæ poſteritatis prodita narrantur 2. Chron. IX, 29. Reliqua autem, operum Salomoni- priorum às noviſimorum, ſeripta ſunt in verbis Nathan Prophetæ, &S in libris Achiæ Silonitæ, in viſion? quoque Ad- do videntie, contra Jerobeam filium Nabat. Porro de Rehabeami operi- bus 2. Chron. XII, 15. legitur, Juod illa ſeripta ſint in libro Semajæ Prophetæ, &ι☚ Addo videntir. De rebus Abiæ in libre Audo 'rbpheiæ ſcriptum refertur 2. Chron. XIII, 22. Reliquum verborum Joſaphat in verbit Jebu filii Ha- nani ſeriptum eſt. quæ dige ſit in librorregum Iſrael, 2. Chron. XX, 34. De Uſiæ rebus exacta compoſuiſſe commentaria Jeſaias Propheta, filius Amoxz, fertur 2. Chron. XNXVI, 22. De Manaſſe ejusque imperio ſeriptum dici- tur Ou in libris pidentium 2. Chron. NNXAlll. 19. Unde ſcripto- — — Ciptore lipem. “ , Orre eyut 15 dala Sri r Ida Sn G0, aode⸗ 77 14 Nr Et haud ubviſſe menon . Uile, qu facienti⸗ gualia 1. ut, Io⸗ qur fot Chronie WV, 2 olimn ine S.n ait⸗ anligui⸗ un, 414 lliernj Preern RoniCsl lihen. ſonma u /un equen ale, 11 ul eſer ahiede VyLETERIS TESTAMENTI. P. I. 24½ — . — — De libre 571 Ce. riptores univerſæ Regum hiſtoriæ autor Athanaſ. Synopſeos peſt gara- Regum, lalun, ligom. p. 52. conjicit ad hunc modum: ra& sρ r Aααπd*π⁷ „ν ν a= unee.. AS,A, NA&. α Ta, o1 οdſοuvñ H) eâl voAoατ Nρa eiaca. ) A vidt, 1 eον+τ r πιο Ieodo. Ze 3aſa A&αA α o= hid dDra rAα s, A'ieé, A'αορ ρο τποσ r £ρι A'α, sv *α ,Ai Bach A6νa“ ι *αο Gaαπρο 'αο τι—d r6 To&σ⅜kù Xατν τονo8sHvρ, lomons 25 avανιι+, arνρααι 1S.AMioν Adνα æα„ρινI.α T α rρρ ITαα non tarn. 1 g rg. , 25 — , . S ri“ Poαντ⅓&M .ασυhet . r& α Asα 6n a&Xis Ga&ααααααι egnumnſun. TISe IρναναρuX ρ ds, lsogiag εοντιαις rα ρρ Te, inpoſtens & OiAlo rvα Oασπινν 18ρ Iραα.. r& οα A Xααω., 6 G. “loν beim oun DacιSXρο Id Ioα z Eenis, Hoalgg dioρ A 4„ς rei- irupattio, 7u Taà Tsρ MEαιασιουα+ſœ Aν rοσπν Hr“ 1Aà TrSρ IoσσÜν. τ Ce- liscelece⸗ .Xlν Gaναιορειο I rα rsρ Twaes t s. iXior I3α ITρννυπ. ublegor⸗ Et haud abſurde quidem hince colligitur, (!) omnium Regum ætates ſuos Midis ki. . habuiſſe Prophetas, cujusmodi illi ſunt, quos hactenus exlibris Paralipe= nno biſi menon citavimus, eosque divino inſtinctiu conſignaſſe & in tabulas retu- peradii, liſſe, quæ ſub Regibus ſingulis ſeu bona ſeu mala acciderunt, ad eccleſiæ facientia ædificationem: (2) forte etiam alia fuiſſe Diaria vel verba dierum, qualia I. Reg. XIV, 19. XV, 7. & ſæpe alias in his libris Regum citan- m, inces tur, quæ fuerint mere Chronologica & Politica, non vero ſacra ſcripta; ter ommmnes, quæ forte eadem ſunt cum libris illis Regum Iſrael ſive Juda, ad quos in lpſa hoe Chronicorum libris frequenter remittitur, lib. 2. c. NVI, II. XXIV, 27. attexnis⸗ XXV, 26. XXVII, 7. XXVIII, 26. XXXII, 32. XXNXV, 27, Credideram ipna ele olim, inquit de his Clericus in Diſertat. de ſerigtoribus librorum Hiſtoric. 1 Wathane, G. 7. citari hiſce locis libror Regum, quor babemut: ſed poſtea deprebendi AGdo N anliquiore illos Commentario: ſpectari, cum, quæ habentur in librir Re- on. ,29. um, qui extant, neque alia ſint, neqie copioſiara iir, qui in Epbemeridibus pteſuntit bediernis (Paralipomenon libris) leguntur. Et ſane librum aliquem Regum, oge d- præter modernos noſtros, extitiſſe olim non-Canonicum, ad quem in Ca- eamnioperi nonicis libris provocetur, Sixtus Senenſis lib. 2. Biblioth. S verbo: Regum pjorbete, liber, p. 125. demonſtrare ſatagit e 2. Paral. XXIV, 27. Porro filii Joat, ac intelertur ſumma pecuniæ, quæ adunata fuerat ſub eo & inſtauratio Domus Dei, ſeri- buflii - pta ſunt diligentius in libro Regum. Unde infert: Quæcerte verba referri R be eequennt ad biſtoriam Regum, canoni Scripturis inſertam, in qua tantum ſius Aunot, abeſt, ut ea, quæ præſenti Paralipomenon capite narrantur, fuſius & exabti- M da. 1⸗ ur reſerantur, ut nonnulla etiam in ipſa brælermiſſa ſint ex bit, quaæ in bα . .. Utde capite vel cmmemorantur, vel ſaltem indicantur. Quod ut evineat clarius, ſihte⸗ adhue De lbro l. 242 Regum. INTRODVCGTIO AD LIBROS EIBLICOS adhuc ad lib. 3. Esdr. I, 33. Provocat. MWinus vero commode ex ſupra di- Qis confcitur, (a) vel allegatos iſtos feriptores fuille publicos, idque mu- neris cum Prophetica dignitate conjunctum olim fuie, quod vulr Rich. Simonius, nulla prorſus conſequentia ex horum ſcriptis ad publicum ali- quod munus concludens, & τ εορ ſuæ, nondum probatæ, ſæpius au- tem ab ejus adverſariis profligatæ, nimium εοαωα velhorum omnium labores Chronica fuiſſe, aut commentarios diurnos ſnorum temporum, cum aliis longe inſigniantur nmominibus, & Natharis quidem fN) erbâ Natban, Achiæ Silonitz vero 1 N Prophetia, Addo vel Jehdo NRNviſtonet, ut & O⅓commentariut, Jehu tandem filu Hanani rurfus verba Jebu dicantur: (6⁶) horum commentaria vel integra huc relata eſſe in libros, qui hodie fuperfunt, Regum, quod ipforum con- ciſa ſatis non patitur brevitas, fſermonisque reclamat conſtans ſibi ubi- ue æqualitas, & eadem ſemper ſerie pergens connexio; vel humano ſtu- dio in hanc compendii formam ab Esdra vel Jeremia redacéta fuiſſe, eui τ1ονv1n.-ia repugnat. Noſtri proinde Theologi, b. Waltherus Oſſe. g. 5;2. p. 946. & b. Calovius Bibl. Il. ad I. Sam. 1X, 9. I. I. p. 745. 5. ubi hanc hiſtoriam a Giverſis Prophetis, aut etiam Sacerdotibus originaliter conſeriptam, & poſtea ab uno, ſive Jeremia, five Esdra, in ordinent reda- QRam ſentiunt, mediante OgονIꝗ/α Utrumque ſtatuunt factum, autores- que illos r αςααι eoαανα&riâ†ρiſe & digeſſiſſe pronun- ciant. Si itaque dicendum tandem, quod res eſt, certum N SpiritumS. autori fecundario in calamum dictaſſe ea omnia eo ordine, eo modo ae lermonis forma, quæ & quo modo in his libris recenſentur, ſcriptorem- que ſacrum nullis ejusmedi diariis aut Ephemeridibus opus habuiſſe ad res ante ſe geſtas enarrandas, quæ divinitus ipfi, qua concepta verba, ſug⸗ gerebantur; placuiſſe autem Spiritui S. ex fupra dictis ſive ſacris, ſive politicis monumentis, in Canonem facrum transferre, quæ pro infinita ſapientia ſua ad eccleſiæ factura profſpiciebat ædificationem, ad cætera Vero, quæ non tam hominum faluti, quam cognitioni hiſtoricæ inſervitu- ra videbat, per allegatos bros digitum ſaltem intendere, ut, qui uberio- rem Regum ac utriusque regri hiſtoriam expeterent, ad illos recurrere boſſent. Unde forte ad manus habuit ſeriptor Hibri Regum diaria iſta, verba dierum, libros Regum Judæ & Ifrael, Prophetiam Achiæ Silonitæ, viſiones Addo, & reliqua id genus monumenta, eaque ad privatam legit notitiam; feripſit vero, non quæ proprio Marte ex iis ſibi excerpſerat aut notaverat, ſed præcife ea tantum, quæ ſuggerebat Spiritus Sanctus, ci- tabat- — — ubarqu gelen ſedl utſe Ghititi ibiis mia ma ſupra li mis/ ſni Regum caleem Utgie 1 in ilk. ſile, cun bus N hunc au lonicam nN PrO e ſode⸗ que dal hn Cican borat H djicere lbder etk himum Judæ & mnum orchin⸗ fuicel bul . lovius G ine lerecki Rans eOnlign idintn VETERIS TESTAMENTI. P. J. 24 — . upncd. tabatque iſta, non, ut fontes, unde ſua depromlerit ac in libros Regum D 1 em. digeſſerit, non ut ſupplementa eorum, quæ hic divinitus ſunt prolatz,;, lr Richk. ſed ut ſubſidia, humanæ ſaltem ac hiſtoricæ rerum geftarum notitiæ, a ünd . Spiritu Sancto per allegata iſta illorum temporum hominibus ſuppeditata, ensau quibus monumenta iſta adhuc præſto erant. Incertum vero, quonam OINNikn amanuenſi in exarando Regum libro Spiritus S. fuerit uſus. Pro Jere- hporum, mia major pars ſtat, & Judæorum, quorum Magiſtri in Bava Batra loc. NeE ſupra cit. definiunt: HP 55 ne ee eenn Jere- l eho mnmnia ſeripfi: librum ſaum, 6) libi aim Kegiem, && 1 brenos; & Chriſtianorum, nirurkus Qquia caput ultimum jeremiæ idem eſt cum capite ultimo Hibri poſterioris H integta Regum; quod tamen adventitium efle, & ab aliena manu ad Jjeremiæ rumcon- calcem ſubnexum, Huetius ex fine cap. præc. probat, ubi dicitur: Huc ſbii. urqjue verba Jeremiæx. Quam ſententiam ita interpolat Sanctius Proleg I. BAnOKf. in liby. Regg. p. F. ut a Salomone ad Manaſſem geſta Jeſaiam putet ſcripz: Giſle, eui ſiſſe, cum tria illa capp. XVIIE KIX. XX. libri 2. Regum, Jeſaiæ capiti⸗ Oe. bus XXXVI. XXXVII. NXXXVIII. XXXIX. ex alle reſpondeant, poft G 5. rri hunc autem a Manaſſie interfectum, reliqua usque ad captivitatem Baby- igingliter lonicam Jeremiam adjeciſſe. Addir præterea Sanctins, a vero forte entrelt . non procul aberrare illum, qui collectorem putet Ezechiam Regem, aut atek. eeo jubente iſtos, quibus idnegotii rex ipſe mandavit, cum parabolas quo- Promud . que Salomonis, ante diſperſas, in ordinem redegiſſe viri Ezechiæ Regis Ju- rttums. da dicantur Prov. XXV, I. Alii Etdram ſubſtituunt, pro quo erudite la- wnodde borat Huetius Dem. Evang. Prop. IV. p. 346. ſeq. G. 2. cui & noſtrum iymen. adhicere ealculum nulli dubitamus. J. Hinc de tempore, quo exaratus e A liber eſt, judieium facili negotio fieri poteſt, ante confignatum, aut mi- Ae, A nimum conſummatum & ad finem perductum non fuiſie, quam tribus cis ihe Judæ & Benjamin in Babyloniçam abductæ eſſent captivitatem, imo poſt ininn annum demum XXXVII. captivitatis, & poſt mortem omnino Regis d ceten Joachin, ut ex2. Reg. NXNV, 27. ſeq. apparet. Et ſero quidem ſcriptum eritl. fuiſſe librum, Grotius ex Chaldaicis menſium appellationibus Ziph & iubei.⸗ Bul 1. Reg. VI, 38. arguit annot. ad l. 6. VI, idque non inepte colligi b. Ca- eclrkete lovius ad I. Sam. 1A,9 cenſet. Quæ itaque antiquioris multo ævi veſti- ark Kn, gia in eo deprehendit Clericus loco cit. v. g. 1. Reg. VIII, S8. in deſcriptie- tr, ne vectium arcæ, in adytum a Salemone reconditæ, & c. IX, 21. de Cha- RM hnancis Iraeli ſtipendiariis; vel id evincunt, quod diverſis temporibus *“ t eonſignatus ſit, & magna ejus pars ante captivitatem exarata, cui poſt ex- de . eidium templi reliqua fuerint adjecta, vel Spiritum S. pro ſua & liberfate c ——— Hh 2z. & ubar⸗ De libre I. Regum. tur. Plura de ſcriptore libri qui cupit, præter citatos jam, adeat Bonfre- rium Præloq. in Script. S. p. 23. Corn. a Lap. Proleg. in Libb. Reg. Sixtum Argumen- tum utri usque, –– NTRODVCIO AD LIBROS BIELICOS & ſapientia, hæc talia ſcriptori noſtro ad eundem modum exaranda ſug- geſſiſſe, quo in vetuſtieribus illis monumentis, ſupra recenſitis, legeban- Senenſ. Biblioth. S. I. I. ,. 10. Hottinger. Theſ. Philol Iih 2. cap. I. Sect. z. 6. 4. p. 466. e noſtris Placeium de Anenymit &ο Fſeudonym. Lib. I. c. I. p. 3e De Regum Diariis & ephemeridibus erudite agit Huetius e. l. & I. p. 34 5. III. Univerſus autem liber in exponendis Regum, quibus Dei populus aruit, geſtis ita verſatur, ut primo Salomonis deſcribat imperium, porro inauſpicatam illam unius in duo regna, Judæ puta & Iſraelis, ſciſſionem ex- ponat, quorum unumquodque proprium habebat Regem, illum Jeroſoly- mis, hunc Samariæ res moderantem, usque ad devaſtationem Iraelis a Sal- manaſſare fa cam, & ad captivitatem usque Judæ factam a Nebucadnezare Babylonio. Et Reges quidem in univerſum Judæ præfuerunt poſt diviſio- nem XIX. Rehabeam, Abia, Aſſa, Joſaphat, Joram, Ahaſia, (Athalia, quæ non tam jure regnum tenuit, quam tyrannide occupavit, in cenſum non felata) Joas, Amaſia, Uſia, Jotham, Achas, Hiskia Manaſſe, Ammon, Jo- ſias, JOahas, Jojakim, Jechoniæ ſive Jojachin, Zedekia. Hos inter vix duo fuere, quie pietatis rectæque in Deum fidei laudem tulere, Hiskias & Jo- Kias ap. Syrac. c. XLL. 5. quibus Joſaphat & Aſſa jungendi ſunt, qui pariter ab idolorum ſibi caverunt cultu; præterea Aſſa I. Reg. XV. Hiskias 2. Reg. XVIII. & Joſias2. Reg. XXII. ſaluberrima eccleſlam reformatione ab idelo- latria, Anteceſſorum ſuorum perverſitate introducta, repurgarunt. Irae- lem pariter rexerunt XIX. Jerobeam, Nadab, Baëla, Ella, Simri, Omri, Achab, Ahaſis, Joram, jJehn, Joahas, Joas, Jerobeam filius Joas, Zacha- ria, Sallum, Menahem, Pekahia, Pekah, Hoſea, impii omnes & idololatræ, Joramo forte ac Zacharia aliqua ex parte exceptis. Cæterum cum regna iſta religione, legibus & ritibus diſtabant, hinc odium inter utriusque Re- ges gliſcebat ingens, quod in graviſſima ſæpe erumpebat bella, quale Re- habeam cum Jeroboamo I. Reg. XIV, 30. Abia cum Nadab c. XV, 6. Aſſa cum Baëſa ib. v. 16 gerebat, ut raro admodum, nec ſatis feliciter amicitia reſtauraretur, quam parum utiliter Joſaphat cum Achaſo Rege Iſirael cole- bat I. Reg. XXli. Juvat hic audire virum Dodtiſſ. Campeg. Vitringam, qui ſcite in epitomen redegit fere omnia, quæ circa argumentum librorum Re- gum paulo plenius notari poſſunt, cum Hypotyp. Hiſt. Sac. p. 5o. ſeq. ita habet: Eccleſiæ a jactir ſundamentit templi Salomoniy mique ad r7 . . sviWαε — — rAAtE1 Juliilart ſeripti fu⸗ eumh lat eroheumn guceb eot lun ſtatun 4 fer ni heamb in⸗ ſanerſr nurun, 4 nitica it ſeilica rat run ſein Plenicun num genlin eruim, B nirikui lmconjun Varil alii ame⸗ culiu inn harbata arit ſiti ſietaten fropbetita lrenr ſu⸗ ulliter a tunſrenn oſinnen minutnn iipuſur⸗ ſrackon, isiſn den guic, gut ſalel lim a enn legeban⸗ thontte. Kixtumm 1. deck, 2 clp. . leh. · 1popblus , por Onem ex- erololy- elisa Sal⸗ caGnezare t ivifio- n, gue nlum non nmon, Jo- rviNu as K ſo⸗ niperiter iasꝛ Beg 2bidelo⸗ nt. Hrr- ni, Omti, 8, Tacha- dololacre, cuc repna usqehe- qullehe- V,6. Aſi er aniciti ſnelcole- torumhe⸗ 5. ſeq. 1t 84 aleles⸗ VETERIS TESTAMENTI. P. I. 245 sr*αaααεαραν* Babylonicam aſus pr acipui ſunt, Riorentiſſimus ſlatur reipublicæ Judaicæ, ujus ſoliut limitibur ocleſia ſuperiore intervalloper Moſen Grengt ſeripta fuit, ſub Rege Salimone; idem mex attenuatus ſub ſilis du. Rebha- beamo, pravi bomine conſi ii, decem tribubus Iſraelitarum, per ſoditimem 4 Jerobeamo Ephraimita concitatam, a Juda & Benjamine tribuburt, divulſis. quæ ab eo tempore ſuis paruerunt Regibur; a Regibur Judæ Aiſtin Cit: il- lam ſtatus Politici mutationem mox ſecuta immutatio reiigioni- idololatria ad rei novi Regi & Politia Rabiliendas in regnum illud ſolenniter 4 gero. beamo intreducta, & altaribus templisque in utroque regni limite eum in uſum exſtructi, confirmata: feget inde in uti oque regno variæ indolis &s morum, quorum qui decem tribubus prafuerunt, ad unum emne, Jerobea- miticæ idololatriæ, quam Ag yptiacam vocare licet, patrocinati ſunt, (quod ſcilicet ratio ſtatui Politici exigere videbatur:) præterquam quod geri 8 69- rum ſe inſuper polluerint abominandis ſuperſlitionibus vicinarum gedtiumn Phænicum & Syrorum, quibutcum per connubis, tum ſamiliir regiis illa- rum gentium inita, ommercium ipſir interceſſit; idololatria Phnicia pra- ſertim, Baali ſine Herculis Lyrii: eorum vero, qui in Judæ & Ben nt. nir tribu imperium obtinuerunt, aliqui quoque pes fœderalem aut co, 4. lem conjundtionem cum Regibur ſraelitarum ad idololatricam cbietar⸗n 89 Judillam comitari ſolent, Vitia & ſcelera cujurvis generir prolapſi ſunt, alii amen in vera ergs Deum pietate perſtiterunt, & Judæum populum acr cultu in meliui inſtatarrato, identidem luſtrarunt, quos inter eminurrunt Aſa Joſaphatur, Uzziat, Jotham, Hishias, Joſiat: utriurque denique ve 7 varia fata, proſpera & adverſa, quibus divina providentia Saroen Re, ,, pietatem perſequuta eft., & malorum impietatem caſligavit & vinceeir 3 prophetit,: qui per totum boc intervallum in utroque regno plures iidemque 1. lußtrer furrunt, iram divinam ob ſcelera paſim in populo Dei erafankis illi ſdeliter denunciantibus, 8 pœnitentigratiæ ſpem facientibus: donec tandem cum, ſyretis divinis monitis & comminationibur, in impietate & malitia ſua obſtinate perſeverarent, Deus utriut que tegni populum, dudum fradtum, im- minutum & expilatum, Moſeveritale ſua ex tefra Candan in exilium abdu⸗ ci paſſus eſt: Iſraelita! quidem, ſiöe Epbraimitat,; jam ante varii, cladibus Fractot, in Aſſyriam & Mediam, per Reges Aſyrios, ſexto anno Hirkiære- gir; peſtquam eorum regnum fere ſtetiſet per annor 26 3. Judæos per eos- dem quidem Aſyrios regei, qui tum Babylonii dicebantuk, in Babyloniam ei- que ſabiectas conterminas regioner, triplici pariter deportatione uarum ul- tima accidit anno Zedekiæ rigit undecimo, quo zapta ſunt a ſehma, / . 3 kem- 246 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro 1 . ⸗ Regum. templum conflagravit, peſtquam ſere euſſet anniz 4;z6. Singulorum au- tem Regum eriem, qualitates, bella, Prophetas quoque ſub fingulis divi- nitus ſuſcitatos, ſtrictim expedivit Spamhem. Haſt Eccl. V. T. T. I. Opp. K. . ſpecie p. 376. ſeq. e Pontificiis vero paulo uberius Natal. Alex. T. II. Hiſt Aecl. 3 . tim attinet, ille poſt explicatum Salomonis regnum, res geſtas comple- Gtitur IV. Regum Judæ, Rehabeami, Abiæ, Aſſæ & Joſaphat; & VII. Re- gum IIraelis, Jerobeami, Nadabi, Basëiæ, Ellæ, Simri, Omri, & Achabi. quæque ſub illis eccleſiæ juxta ac reipublicæ fuerit facies, repræſentat. Libri Sco 2 IV. Pus; Omnis vero ſthæc eo tendit hiſtoria, tum ut ſub Salomonis, ejus- que regni ac templi typo, cœleſtis noſter Salomon, Chriſtus, regnumque ejus ſpirituale ob oculos poneretur fidelibus, ipſo Salvatore docente Matth. XII, 42: tum ut genealogia Chriſti, cujus ſecundum carnem pro- genitores fuerunt Reges judæ, quos etiam idcirco diligentius deſcribi convenlebat, per tot ætatum viciſſitudines continuata, fiſteretur imegra: tum ut eceleſiæ pertexerentur annales, & quæ ipſam fata exercuerint, quæ exornarint divinæ providentiæ beneficia, miffis Elia, Eliſa cæteris- que Prophetis, ad poſteros transmitteretur. Lypicam autem adum- Prationem Chriſti per Salomonem, nec non per Ellam Prophetam; ec- cleſiæ N. T. per templum, Johannis baptiſtæ per Elhiam Prophetam &c. latius expoſuerunt b. Waltherus Oſyr. & 542. ſeg. §ſo. & cumprimis Joh- & utilitas, Biermannusin Meſes en Cbrift. . i. cav XI. , 245 ſeq & c. X!I1 p. 26 5 ſeq. && tib. II. 6. 1X p. 4cl. ſeq. Præterea quoque inſignes, ad mores rite in- ſtituendos, uſus præſtat. In Regibur cum declaravit Deur judicia ſua, in- quit b. Brentius ad I. Reg I. T. 11. Oop. 5z5. ut anuruitue diſcat ex uno 'xemplo atque altero, hinc Dei miſericordiam, binc Dei iram. Sunt & in bis duobur libris multa fidei, multa legis vel obſervatæ vel non obler'a æ eN- empla: quæ omnia in neſtri æ‿ificationem & doctrinam cedunt. Hinc ner- voſe Gregorius M. five quisquis commentarii eſt autor, in Proæm. in 1. . Sam. III. Opp. P. 2. Suadi- eſt Giſtoria Regim in uporficir literæ, altior in ty- pir allegeriæ, moribu, inſtruendist utiliy, Iurzida in xempli, exhibendis. Et 1) quidem reétores populorum æque ac ſubditos pietatem & religionem, ni rebus ſuis male velint conſultum, curæ cordique habere docet: 2) re- rum porro humanarum inſtabilitatem mirasque tradit vices, ſub dire- Gione DEI, per quem Reges regnant & Principes terræ: 3) nimium quantum respublicas detrimenti capere, ſi, qui rerum potiuntur, perver- ſo novorum hominum conſilio abrepti, tyrannide & ſævitio ſub ditos Pte- V. T. in V. mundi ætate pe 97. ſeq. Jam quod ad priorem librum ſigilla- — — yemere, cumm iimpe zacbla ten rationem! mentum, tatumn Lici futaris pr andit ind 60⁰ nment ubBegn reant Chr kegni anne er dtr Mode vn rum nun locum en proexudt gefimo in in onſort amei int iſt une mne byoe Petegiit mate ey Noj. men Kverita tam eum tuemus 4 1 Kruchion Aerte n — 05 VETERIS TESTAMENTIL. PF. I 24 7o — — . — — — „De lihro E. Horumm a- premere, quam clementia & benefactis favere malint: 4) raro eos, qui Regum, golisivi. cum imperio & poteſtate in republica verſantur, absque vitii labe guber- Tl Cr. nacula tenere, ſibique ita temperare, ut pietatis per omnia & honeſtatis Hl Eel. — rationem habeant: &) divinæ providentiæ infigne iſthoc eſſe docu- umn ſgile. mentum, quod populi ſui regnum, tot jactatum procellis, tam variis agi- conpe. tatum vicifſitudiinibus, per aliquot ſecula fervarit: 6) imo & Auguſtinus KVILR. —Kfuturis prænunciandis hos libros inſervire, lib. XVII. de Civ Dei c. I. T. V. Achubi, Opp. f. 937 tradit, ubi: Ipſa Sciptura, inquit, quæ per ordinem Reget eo- reſenmct, — rumque facta && eventa d'gerent, idetu, tanquoam ſi iſtorica diligentia rebus geſtis occupataeſe narras dit, ſiadjuvante Dei Spiritu tratctetur, vel onis eins. magis vel certe non minus prænunciandit futurit, quam præterititenanci- gnumue andis invenietur intenta. Confer omnino Hier. Welleri dedicationem, docente Commentario fuo in h. l. præmiſſam, qua variam ejus in Principes utili- nem pro⸗ tatem ordine recenſet T. opp. Lat. p. 204 ſeq;: r imegta: Spinoſa Perquamac adeo perplexa temporum, quibus Dei populus Chronele- ercherint, ſub Regum vixit imperio, Tratio eſt, ut ad⸗ hanc epocham graviſſimi hæ- Sia, ſicaterb. reant Chronologi, variasque ſcindantur in partes. Cum enim utriusque , n adu⸗ regni annes perpetuo invicem ontendat Scriptura, tanta nihilominus in⸗ etam, ec- ter utrosque diſerepantia occurrit, ut alteri cum alteris conciliari com- Retumoͤt⸗ mode vix Poflint, niſi varia, hinc protrahendi „hinc coarctandi anno- tmis Joh. rum numeri, adminicula adhibeantur- . In quibus Principem tenent 1 l. locum ea, quæ annos meompletot numerari dicunt pro complelit, currentes Esite in- Pro xacti, uti Doal. XL. anni tribuuntur, qui ineunte regni ſui quadra- iiſin i geſimo interfectus eſt; item quæ araeiαα . iaterregna infarciunt, aut- uer tur in conſortium regni admiſſot docent Kliot vivis parentibus, quorum anni Suntgi tamen integri recenſeantur: quæ & alia, mira brevitate in compendium nic et. miſit, unoque velut conſpectu exhibet Spanhem. P. I1. Chronol. Sac. Ca- ae none Epoebæ VI. T. I. Opp. p. 235 ſeq. prolixe autem & ex inſtituto eadem neen perſequitur Guil. Whiſtonus in conſpeblu Cbronologiæ V. T. anglico idio- lten d mate evulgato, cujus brevem delineationem vide in Lipſ. Act. Erud. A. lurin oʒ menſ. Febr. y Sl ſeq. Nos in his rite digerendis, ut & breves ſimus, keuli. k & veritati, quoad quidem in his tenebris datum eſt, inſiſtamus, & ſar- igionenn, tam cumprimis tectamque Scripturæ S. ſervemus qutoritatem, ita inſti⸗ t: le tuemus, ut . ſub Uke (I.) Regum judæ annos, a jactis templi fundamentis ad ejus de- tüman ſtructionem, finemque regni Judaici, rudi calculo, prout in hiſtoria ſacra mperſer⸗ diſerte memorantur, in ſummam colligamus. fubels Salo⸗ je. . De libro l. Kegum, 248 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGOS Salomon a jectis templi fundamentis regnavit, per 1. Reg. VI., 1. XI, 42. 3 anni⸗ 3 Rehabeam, per I. Reg. XIV, 21. 2. Chron. XII, 13. = — 1 Abiam, per I. Reg. XV, 2. 2. Chron. XIII, 2. 3 2⸗ Aſſa, per I. Reg. XV, 10 2. Chron. XVI, 12. ⸗ ⸗ 41 Joſaphat, per 1. Reg. XXII, 42. 2. Chron. XX, 31. - 25 Joram, per 2. Reg. VIII, 17. 2. Chron. XXI, 20. - 8 Abhaſia, per 2. Reg. VIII, 26. 2. Chron. XXII, 2. - — 1 Athalia, per 2. Reg. Xl, 3. 2. Chron. XXII, I2. - „ 6 Jeas, per 2. Reg. XII, 1. 2. Chron. XXIV, . —2 4⁰° Amazia, per 2. Reg. XIV, I. 2. Chron. XXV, I. - - 29 Azaria vel Uzia, per 2. Reg. XV, f. 2. Chron. NXVI, 3. - 52 Jotham, per 2. Reg. XV, 33. 2. Chron. XXVII, 1. - = 16 Ahas, per 2. Reg. N VI, 2. 2. Chron. XXVIII, r. - 16 Ezechias, qui & Hiskias, per 2. Reg. XVII, 2. 2. Chron. XXIN, I. 29 Manaſſes, per 2. Reg. XXI, /. 2. Chron, XXXIII, x1. - S Amon, per 2. Reg XXI, i9. 2. Chron. XXXIII, 21. R— 2 Jofia, per 2. Reg. XXII, 2. 2. Chron. XXXIV, 1. - Joahas, per 2. Reg. XXIII., 37. 2. Chron. XXXVI, 2. tribus menſibus Jojakim, per 2. Reg. XXIII, 56. 2. Chron. XXXVI, 5. - 11 Jechonia, per 2. Chron. XXNVI, 9. tribus menſibus, decem diebus. Zedekia, per 2. Reg. XXIV, 5. 2: Chron. XXXVI, I. - Babes cum 6. menſibus, diebus 10. annor 430 (II.) Notamus, mirifice hunc annorum calculum conſpirare cum numeris 390. dierum, quibus Ezechiel Propheta juſſus recumbere in la- tus, & ſic Iiraelitarum ferre iniquitatem, ita ut pro anno diem ipfi Deus daret Ezech. IV, 5. ſeq. Si enim 37. annes Salomonis, ſummæ 430. an- norum ſubducas, initio perverſitatis Ifraeliticæ in Jerobeami uoνο⅝ͤοααπαυ qua peccavit ipſe & peccare fecit Iſraelem 1. Reg. XIl, 28. rejecto, indeque continuos 396. annos numeres, devenies his elapfis in annum primum obſidionis Jeroſolymitanæ, quæ initium præbuit totalis vaſtationis & templi & urbis 2. Reg XXV, I. ad quam ſane ſcopus univerſæ viſionis Propheticæ manifeſto tendit v. 2. ſeq. Verum cum iſtos Regum annos Contrahere utriusque regni Synchroniſmus jubeat, ut ex tab. ſe .conſta- bit, finis hujus epochæ Propheticæ ulterius, & ad quartum cireiter ab ex- cidio urbis & templi annum protenditur, ut cum A. M. 3029. Cperit, in A. M. 3420. deſinat, qui ipſe 23. annus eſt captivitatis, circa quem ul- tima O „ 3 — — ima pop terra pen ideb. irca eun .. I merus, LXX. a carhun Ccadnezat i/Prolen Nbocol usque Sun & 20. Il.l. ſbisb. jechoni menta m. (. c(ONTE hiktonie dem E dolh G lſtaelco ipbs hu ſeguem n ſoli reütae 4A. Ord 2992 eo ſder enſths Giebus. 11 mmor 430 binare cum bere in h- din Dens 240. A. 7 ſaf o, indeue n primunn Kationis & 1le viſonis gumn amnos eg onſtr. Cter bey cEepetit 4 gren u- tin 5 VETERIS TESTAMENTI. P. I. 249 terra penitus inculta relicta eſt. De quo Ezechielis calculo pluribus vide b. Strauch. Breviar. Cbhron. lib. IV. Cap. XIV. p. 6o“6. Rabbinorum circa eundem placita congeſſit Joh. Meyer, Annot. ad Seder Olam cap. 26. p. II3 5. . (III.) Neque enim ab hoc termino, in quo Ezechielis ſubſtitit nu- merus, vel a templi demum vaſtatione, captivitatis Babylonicæ æram, LXX. annis Jer. XXV, I2. 2. Chron. XXXVI, 27. circumſcriptam, auſpi- camur, cujus potius initia a quarto anno Jojakimi, qui primus fuit Nebu- cadnezaris, deducimus; argumento loci Jer. XKV, I. 2. XKIX, 10. ut & Cano- ni, Ptolemæi, & fragmenti Beroſi in annis Regum Babyloniorum, quæ a Nabocolaſiari (eſt autem is Nebucadnezar) Nabopolaſſaris filii, initiis usque ad Cyrum nobis dant 70. annos. Conf. Vitringa Hypotyp. Hiſtor. Sac.p 65.5 35. ſeq. & enoſtris b. Calovius Cronolog. Sac. Sect. V. quaæſt. 20. T. I. Bibl. Illisſte. . 96, Secus ac Scaliger ſentit, Tremellius, & e no- ſtris b. Strauchius Brev. Céron. lib. 1V. cap. 21. p. 715, qui in ſpontaneam Jechoniæ transmigrationem initium ejus conjiciunt, quorum tamen argu- menta magnus Calovius c. I. ſolide diſcuſſit. . (IV.) Juvat autem hanc periodum nobiliſſimis Olympiadum, & conditæ Romæ æris, quæ in illam incidunt, illuſtrare, quibus lux ingens hiſtoriæ tam ſacræ affunditur, quam profanz. Et Olympiadicam qui- dem Epocham b. Strauchius ex inſtituto exponit Brev. Chron. lib. IV. c. 16. p. 6z9. alteram illam Urbis conditæ cap. 17. p. 654. (NV.) Quo demum pacto anni Regum juda, cum annis Regum Iſrael componi queant, vix clarius & commodius perſpicitur, quam ex ipſis hujus epochæ tabulis Chronologicis, in quibus potiſſimum Uſſerii ſequemur Aunalei, qui ex Spanhemii judicio, difficu ltates ſingulas omni- um ſolidiſſime (pauca forte dubia ſi exceperis) ſervata Scripturis reve- rentia, expendit. A. Orb. E TAS MVNDIOVINTA. 2992 Anno 490. ab exitu Iſraelitarum, anno 4. regni Salomonis, men- ſis ſeeundi, qui tunc Ziv dicebatur, die ſecundo, jacta ſunt templi fundamenta, I. Reg. VI, I-—37. 3e0o anno II. regni Salomonis, menſe ocavo, Bul, templi ſtructura ß abſolvitur I. Reg. VI, 38. 1001 qui Jubilæur nonu, erat, menſe ſeptimo templi encoœenia magniſice Ii aà Salo- — D De libro I. tima populi Ifraelitici per Nebuſar-Adan deportatio contigit, poſtquam Re gum. 250 —— — INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De Ebro 1. A. Orb. Regum, 3012 3029 3029 a Salomone celebrata ſunt 1. Reg. VIII. 2. Chron. V. VI V. qui decimus tertius erat, ab extructo templo, t totius ſuæ regiæ ſtructuram Salemo abſolvit, zo. annis in utrumque opus expenſi is; 7. cum dimidio in Dei, 13. vel 12. cum dimidio, in ſuæ domus ædificatione Peractis. I. Reg. VII, 1. IX. 10. 2. Chron. VIII, 1. Salomo diem obiit, cum 40. annis regnaſſet I. Reg. XI. 42. 2. Chron. IX, 30. Rehabeam Salomoni ſuccedens, duro reſponſo decem tribus (Sichemum conveniente teto Iſfraele ad conſtituendum Regem) àa ſe alienat, regnumque avitum in partes ſeindit, quarum altera tribum Judæ & Benjamin complexa, regnum Judæ; altera decem reliquas tribus comprehendens, re- gnum Iraelis vel Samariæ conſtituit. A. Reg. A. R . KAOßSö 7UDX: NRes E aerS REGES ISRAE: Rebabeam, qui regnavit 1I. 1. Jerobeam I. regnavit an- annis 17, 2. Reg. XIV, nis 22. I. Reg. XIV, 20. 21. Jerobeam die I5. menſis 8. feſto, quod ipſe commentus erat ſimi- le feſto tabernaculo- idololatrico, Bethele exſtruco, vitulo ſuo ſacrificavit I. Reg. Xl, 32. ſq. reprehenſus a Propheta, ex Judæa ad ipfum a Deo miſſo 2. Reg. XIII. A. quo idolo- Iatriæ primo exercitis publico, & divinis in s- ſam judicii denunciati- one, arceſendum eſt 390. annorum iniquita Ezech. IV, §. Seſak rum Judaico, in altari tis Iraelis initium ap. cſe ch 30)0 3051 — 3 — Dn. V. VI D kegie que Opus imidio, 1. M.o. N. K. 1¹. dem tribus itnendum es ſeincit, egnum ldens, re- RALI: nayit an- AXIV, 20. . menſis 1d iſe erat ſimi- ernaculo- . in Atari Bethele itmlo i0 henſus 4 Judeiad muiſſo 1. oiile⸗ xertili⸗ ini int: zunciati. dun 6 niguiu tium 4, elak Orb. 3046 VETERIS TESTAMENTI. P. I. Anno 3033 349 305 4 3051 Seſak Rex Ægypti Ju- dæam invadit, captis- que urbibus munitis Hieroſolymas petit. A quo pacem redimit Rahabeam theſauris domus Dei & domus Regia, nec non ſcutis aureis datis: pro qui- bus ænea ſubſtituit Rehabeam I. Reg. KI V, 25. 2. Chron. XII, 2-12. biab, anno Jerobeama 18. ineunte, patri Re- habeamo defunéto in regno ſuccedit 1. Reg. XV, 1. Aſa, anno Jerobeami 20. completo, patri Abiæ defuncto in regno fuccedit, quod annis 41. tenuit I. Reg. XV, 8. ſeq- A. Reg Judæ, 5 5§ 21 A. Reg. Ilſrael. 7. Nadab, anno 2. Aſæ, pa- tri Jerobeamo defun- cto in regno ſuccedit, quod in ſecundum ſaltem annum pro- duxit I. Reg. XV, 25. 1I. Baaſa, oceiſo a ſe Na- dabo, in regno ſucce- dit, anno 3. Aſæ: ad annum usque 24. re- gnum tenuit 1. Reg. XvV, 27. ſeꝗ. I, Ela Regum. J. INTRODVGCTIO AD LIBRONS BIBLICOS M De libre I. Aano XA. Reg. à Reg. 3 Ano Regum. Orb. fudæz. Iſrael. 3074. „ 26 24 I. Ela patri Baaſæ defuncto fuccedit, anno 26. Aſæ I. Reg. XVI, 8. Anno 2. Elæ, 27. Aſæ, Eag DPos cum tota familia Boaſæ, e medio tollitur a Sim- ri, qui Tirze diebus 7. regnum occupavit. Sed populus caſtra ha- bens contra Gibbetho- nem Philiſtæorum, re- gem conſtituit Omrin, vel Amrin, principem militiæg: quo Tirzam obſidente, Simri ſe cum 1e; domo regia combuſſit I. Reg. XVI, I5-18. 1I Schismate in populo Ifra- . elitico orto, pars una Thibnin conſtituit ree o; gem, pars altera ſecuta eſt Amrin, eaque potior & firmior 1. Reg. XVI, 21. 22 ⸗ 306 3679 34 5 Amri, mortuo æmulo Thibni, ſolus regnare incipit anno 31. Aſæ I. “ Reg. XVI, 23. 3080 32 6 Cum Tirzæ ſex annis re- gnaſſet Amri, regni ſe- dem inde transtulit 307 Samariam, I. Reg. XNVI, 23. ſeq. . 3086 38 12 I. Patri Amri defuncto fi- lius ſuccedit Acbab, qui 3075 22 e detancto 0 26. Ae Ae, Eia lia Boale, tur dim⸗ e diebus Neupayit. Caſtra ha- Gibbetho⸗ orum, ke⸗ it Omrin, rincipem d Tirnam mriſecum combulſit -lh. Pulo Er- Pers nd lieuit re⸗ era ſecuta uepotiot eg. XVI, o emuo tegnae zl⸗ Ae l: annis ke⸗ reghiſe transtulit e W ſoncto f⸗ 1d VETERIS TESTA MEN TI 22 — F.- T. Anno A. Reg. A. Reg. Orb, ludæ. IIſrael. ad annum usque 22. regno præfuit I. Reg. XVI. 28. ſq. zzo Aſ anno regni AI. deſ 4 5 nente moritur, poſt- quam in triennium ex pedibus laborert 2. Chron. XVI, I2. ſeq-Cui Joſabbat filius ſucceſſit, qui anno Achabi 4. de- ſinente, regnum ſuſci- piens, annis 25. illud te- nuit I. Reg. XXII. 41. 42. 2. Chron. KX, 31. ”UJUVNMð 31635 14 18 Benhadad Rex Syriæ Sa- 4 mariam obſidet: unde magna accepta plaga, fugatus receſſit I. Reg- 3105 16 20 Achabus, oppreſſi per mendacia ac fraudes Nabothi vineam ad ſe rapit 1. Reg. XXI. 06 Joram Proreka Pakre con- 17 21 Achab, anno I7. Joſapha- ſtituitur; ideo Joram ti, filium Achaſiam Iſraeliticus, qui anno 18. Pro-regem conſtituit Joſaphati Rex factus, I. Reg. XXIL. 5l. anno 2. Jorami Judaici regnare cœpiſſe dicitur 2. Reg. I, I7. 5 3107 18 22 Achab anno altero, poſt- quam in regni conſor- tium adoptaſſet Acha- ſiam, in prælio ad op- * pPugnationem Ramoth Deſbre l. Regum. 2 ,3 De HNrel. . INTROD VCTIO A rIR BIBLICOS — Resum, Orbie. . ſacr⸗ Ifrael, 2 gii in Gilead oeciditur 1. Reg. XXII. 2. Chron. XVIII. Quo defuncto ſolus rerum potitur A chaſia, ſed nono menſe poſt, per quendam cla- 3 thrum in cœnaculo ſu Samariæ cadens ægro- tavit & obiit, poſt- quam biennium par- tim cum patre, par- tim ſolus in regni ad- ſe miniſtratione exegiſſet 1. Reg. XXII, 51. Achaſiæ defuncto Joram frater ipſius, anno Joſa- Phati 18. deſinente, ſuc- cedis: regnum tenens , 12. annis. 2. Reg. III, 1. 3Iz Joſaphat filiorum natu 2;3 5 maximum Joramum . cui antea vicariam po- 4 teſtatem communica . verat, regni ſecum con- ſtituit conſortem, Jo- rami Ifraelitici Regis annos5; quo per 8. an- nos ille potitus eſt 2. Chron. XXI, 2. 3. F. 20. 2. Reg. VIII, 16. 17. qui ab hoc auſpici nume- randi. 3115 Joſaphato mortuo 1. Reg. 25. 4. 8 Kll, Fo. 2. Chr. XXI, 1. anno regni ſui 25. Jo- . Tanmnl. H * — ciditut 1. 1. Chron. Gdefuncto otitur A- no menle ndamche. aculoſuo 1s zgr0. t, polt ium par- e, par- regni al. exegiſet l. 0 TMrann inno oſa- ente, ſuc⸗ n tenens ge1. VETERIS TESTAMENTI. P. I. Anne Orbis. 311 3119 no 4. Joram plenarie Abaſia a Joramo patre, inteſtinorum morbo II. 2. Reg. IX, 29. ſoram, exeuntibus inte- Ahafiah, qui ad inviſen- At rami vere in regiminis conſortium adſciti an- ſuccedit, ſolusque per quadriennium regnat. graviter laborante, Prorex conſtituitur, anno Jorami Ifraelitici ſtinis, miſere perit & inglorie ſepelitur 2. Chron. XXV, 19. ſed. Succeſſit Abaſiab Klius ejus, anno 12. Jorami filii Achabi: & anno 1. regnavit Hieroſolymis 2. Reg. VIII, 25. 2. Chr. XXII, 2. ſeq- dum Joramumlſraeliti- cum jJefreelem deſcen- derat, fugiens coram irruente jehu, & in aſcenſu Guris depre- henſus, in curru, Jehu juſſu, percutiturg. Reg. IX. 2. Chron. XXII. halia, filia Achabi, A- haſiæ mater, poſt cæ- dem filii regnum oce- cupat, perdito u- niveriæ domus ju- A. Reg. A. Reg.f udæ. Iſra eili. II 12 In prælio ad Syris percus- ſus Joramus, ad curan- da vulnera ſe ſubduxit 2. Reg. VIII. Inter hæc Jebu fſilius Joſaphati a Propheta quodam in Regem Hrael ungitur, domumqueAchab ex- cindere jubetur; qui Jeſfreelem properans, Joramum ibi decum- bentem & Jeſabelem occidit c. IX. Inde li- teris Samariam miſtis de 25„ . 256 1INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro I. — . LID-RNCE — Regum, Anne fA. Reg. A. Reg. Anno “ Orbis. . Judæ. IIrael, n, AQeſ ſemine regio. Cujus Achabi 70. filios ju- tur tamen tyrannidi Joas gulandos curavit: & nn infans, Ahaſiæ filius, ſic in regno confir- W cum nutrice ſubduei- matus, 28. annis præ- W tur, & per 6. annos, fuit c. F. 28. 29. 36. Aun quibus Athalia domi- 41 nata eſt, in domo Dei . S ten abſconditur 2. Reg. XI, . ced I1. ſeq. 2. Chron. XXII9 no 10. ſeq. 1 ðèWWDẽ 12 2126 ojada Pontifex Joaſum 1I. 6. 7 ſeptennem populo pro- ducit, Regem ungit, Athaliam occidit, & cul- 5 tum DEl inſtaurat. Jo- as vero annis 40. regna- vit 2. Reg. XI, 4 — 21. 2. lo Chron. XXIII, 1-21. 2. Reg. XII, I. 2. Chron. XXIV, I. quackrageme tamen anni diebus tan- tum paucis delibatis. B 3148 23 1Joahar patri defuncdo Jehu ſuccedit, anno 323. Joaſi filii Ahaſiæ, 4 . & annis 17. regnat g —“ 2. Reg. XIII, 1. 31663 38 16. I. Joas filius Joahaſi à pa- 4 tre regni particeps . fadus eſt, anno 37. deſinente Joaſi Regis Judæ: & 16. annis re-. 5 gnavit 2. Reg. XIIE 3165 Joas Eraviter decumbens 40 2 . a ſervis ſuis trucida- tur Urayit: & 0 conkr. nnisprz. . 29. 6. Gdefundio Elli, aun li Ahaſe, Ij. regnat Il,1. dihaſae⸗ enicen n 37 37. ſailes 6,aums le⸗ Reg. W. ur Anno VET ERIS TESTAMENTI- P. I. Orb. 3179 anno 40. 2. Chron. Amaziar filius, anno Joa- tur, ineunte regni ſui XXIV, I. 23. ſq. 2. Reg. XII, I. 17. ſqꝗ:⸗ ſi Iſraelitici 2. deſinen- te, interfecto patri ſuc- cedit, regnum 29. an- nos tenens 2. Reg. AlV, I. 2. A. Reg Judæ, 15 Iſrael. 1260 Kk A. Reg. 16 Joahas filius jehu mori- tur cum annis 17. re- gnaſſet: tertio autem ſanno Poſt aſcitum in imperium filium Joa- ſum currente 2. Reg. XIII, 1. 9. I. Jerobeam II. a patre Joa- ſo, ad bellum Syria- cum profecturo, in re- gni conſortium aſſum- tus fuiſſe videtur: ut ea ratione, Jerobeami hujus anno 27. Azarias Rex Judæ regnare co- piſſe intelligatur. 2. Reg. XV, 1. Jerobeam Il. defuncto pa- tri ſuccedens, annis 42. poſt mortem Parentis regnavit ſolus, a 15. Amaziæ Regis Judæ anno 2. Reg. XIV, 23. poſtquam ĩpſe in duo- decimum jam annum regni paterni conſors fuiſſet. — Amaſi- De libro k, 27 Regum. 1 S= 8 INTRODYCTIO AD LIBROS BIBLICOS m. Regum. Anno A. Reg. A. Reg do, Orb. ludæ. Ifrael. . 3194 Amaſias, facta adverſus eum conjuratione oc-! ciditur 2. Reg. XIV, YVM “ 1. ſeq. 2. Chron. X v. D 27. 28. ð Cui Uſia, ſive Azaria fi- 1 27. 16. lius ſuccedit, anno 27. = Jeroboami Iſraelitici ex quo ille regni pa- terni particeps eérat fa- Qus) annisque regnat —ES. Hlierofolymnis 2. Beg- XLieq-. B320 sa iie i 27 S2. 41. Jerobeam moritur. Hine turbæ enatæ, ad Auag- Yiav regnum Iraeliti- . cum perduxerunt, un- decim cum dimidio annorum ſpatio conti- nuatam. Ejusmodi e- 1 nim interregnum Syn- chroniſmus Regum hic poſtulat; ut Zachariæ “ menſes ſex trigeſimo Ocavo, & interfecteris ipſius Shallumi menſis unicus trigeſimo nono ,,4 Azariæ ſ. Uſiæ anno re- ſpondeant. 2. Reg. XV, 3228 “HS 33 9 fAb æſflate hujus anni pri- ma Græcorum nume- ratur OL PMFPIAS: ,. deſinitque iſtud tem- uebe 4 S porum intervallum, 1 quod VETERIS TESTAMEN TI. P. J. „⁹ Anno ⸗ A. Reg. A. Reg. erbro — Orb, . Judz. Iſrael. quod Varro u inαο dixit, incipitque illud quod dicitur? zcomev. 3232 38 12, I. Zachariat, filius Jeroboa- . mi, regnavit anno 38. Azariæ Regis Judæ, ſex menſium ſpatio 2. Reg- R XV, 8. 39 Sallum, Jabeſi filius, qui Zachariam coram po- pulo trucidaverat, an- no 39. Azariæ, regna- vit menſe unico 2. Reg. XV, 13. tur. Hie 1 Menachem Sallumum oc- ad diak⸗ V cidit, & de regni poſ- Ielit. . ſeſſione per II. ferme Aunt,de . SVMW menſes contendit: in Gimidio . SèèùM qua dein a Phule Aſſy- to ennt⸗ riorum Rege confir- usmolli e⸗ . . . matus, Io. annis præfu- um F 4 =?ð it, a 39. Azariæ anno de- egunn hic varnsike r⸗ ſinente c. XV, 17. Zachir 324 50 10. I. Pekajaß patri Menache- igenmo mno defuncto ſuccedit, ertehiors M 1- & regnavit biennio g. n ments R RReg. XV, 23, Gmo no n 4 5'I 2. 1. Pekab, interempto bama- annore- riæ Pekalah, in palatio Reg. N, regio, regnavit annis J 20. ab anno 52. Uſiæ ſ. 8 Auni teir Azariæ. Regis Judæ 2. Im mume- MUẽ “ſ Reg. XV, 25. 27. MP145. 3246 Defuncto Uſiæ ſucceſſit 1 2 DWZ ud ten filius Jotbham anno ſe- enan, e ee e Kk 2 cunde vod V — Deübro l. 26 INTROD VCGTIG ALD EIPRGOS DLTCOS. — Regum. Anno A. s. u Oib. Judæ. Iira el. ibit⸗ cundo Pekæ Regis Is- rael: & 16. annis re- gnavit Hieroſolymis 2. Reg. XV, 32. 33. 2. . 3256 1I 12 KROMA, paulo ante initi- um Olympiadis 8. in fe- ſto Palilitio, 12. Calend. Maji a Romulo condi cœpta eſt. pi 3257 12 1 Ab hoc tempore cœpit æra Nabonaharaa: cum Aſſyriorum imperio deſtructo, Abaces Me- dis, ab Aſſyriorum jugo liberatis, &ντιωοωνν le⸗ redderet v. Herodor. . lib. I. c. 96. Beleſis ve- re, in Scriptura (Jeſ. XXXIN, 1. & 2. Reg. XX, 12.) Beladan, Pto- . lemæo & Cenſorino Nabonaſſar vocatus re- gnum Babyloniæx adi- , 22262 Mhas patri Jothamo ſuc- 1 18 piſceretur. cedens, anno 17. deſi- Pe nente Pekæ, 16. annis 2 Reg. XNXVI, I. 2. 2. Chron. XXVIII, 1. „= 326 4 1 Hlſea filius Elæ, interfe- “ Go Peka Remaliæ filiỹño, regnum invaſit anno de vigeſimo, ex quo Jo- dthaf VETERIS EST ANENTI. p. J. 1 De ſhrce e fibre“ A. Reg. As Keg. 1 juds- Aieal⸗ Regum, tham in Juda regnaré cœpit 2. Reg. XV, 30. i. e. quarto regni Aha- ſi. Sed ob turbas & ſe- ditiones intervenien- tes regno ſtatim potiri non poterat, unde Res- ngle publica ad &ανανπ1ααα 2 Caenk. quandam per 9. annos lo condi redacta eſt. 1 1 Hoſea turbis domeſticis te (cepit compoſitis, regno tan- cs: an dem potitus eſt, anno impeso deſinente 12. Achaſi es Me- D . Regis Judæ, & regna- run vit annis 9. 2. Reg- Groek 227716 z2zechias ſ. Hiskias a patte XVII, I. Herocor. Achaſo ultimo regni e- eleſs ve⸗ jus anno in dominatus tuta (el. conſortium adſcitus, in- ¹ Rep. de a 3. anno deſinente dan, lio⸗ Hoſeæ Regis Iſrael, 29. Cenſorino aannis regnavit Hiero- Nenns e⸗ ſolymis 2. Reg. XVIII, e Ar 1. 2. Eodem anno mortuus eſt Achaſus 2. Reg. XVI, 20. nte initi⸗ is Finfe⸗ Hoſea annuum, quod mittere ſolebat, tribu- tum Salmanaſſaro re- . cuſavit, rebellis factus , Mtetft. 2. Reg. NVII, 4. Uelie fli 7 Salmanaſſlar comperta t. annd Holeæ conſpiratione, guo ſo⸗ Kk 3 30 tu Nan De h 26 INTRODVCTIO AD LIBE 0⁰⁹ IBLI De libro I. , A. Keg. . Regum. Orbie. Puax. Knes. . eimd Abel totum reguum Iſraeli- Orn. Nude ticum pervadit: & aſcendens contra Sa- mariam anno 4. Ezech. & 7. Hoſeæ (utroque ineunte) obſedit eam tribus annis 2. Reg. V XVII, 4. 5. & XVIII, 9. 32 83 6 2 Sub finem anni tertii ob- R ſidionis, regnique Eze- chiæ ſexti & Hoſeæ no- ni, Samariam cepit Sal- manaſſar: & deporta- 2ðè?ð vit Iraelitas in ditio- nem ſuam, collocavit- . que in Calacho, Cha- “ . bore, Nehar-gozane, e. (quo Perææ imeolas, - ve duas tribus & dimi- “ diam trans Jordanem, õ prius transtulerat Ti- glath-Pileſer 1. Chr. V, 26.) & in civitatibus 4 3 Mediæ. 2. Reg. XVII, 6. XVIII, 10. II. Atque 4 bic ſini⸗ ſuit regni ſtae- liniei, peſtquam 254. an- nir ſtetiſet, a reguno Ju- dæ in unltum. A. Reg. „ Judæ. 3283 7 Poſt EKeidium regni Iſiaelitici, Ezechias regnavit adhuc; in 4 Juda annos 23. 3306 defuncdo Ezechi Manaſſer filius ſuecedens, 55. anmis re- gnavit 2. Reg. XXI, I. 2. Chron. XXXIII, I. 3327 22 completi eſt ophetiaf VII, 8. intra ſexaginta quinque . Afnos –TTERʒIS T ESTAMENTE F. H 207 — De libro I; le: X auiwo, afteretur Epbhraim, ut non ſit poptilur. initio regni numd . Achafi promulgata. Quod factum ab Aſlar Haddn .Ezech. — Rege Aſſyriæ Etr. IV, 2. 10. cujus exercitus eodem tem- Gtrogne ðð pore e Samaria in vicinam Judæam progreſſi, Regem edit eim D Manaſſem ceperunt, & vinctum Babylonem deduxe- 2 Reg. runt, quod annôregni ejus 22. accidiſſe Judæi tradunt: IVIl N. 1 e qua tamen captivitate brevi poſt reſtitutus fuit: unde erti bh. ejus nulla habita ratione §S. annis regnaſſe Hierofolymis Gvebre. dicitur 2. Reg. XX, 1. 2. Chron. XXXIII, I. 12. 13. eezn. Pe Samaritanorum nova cuditur religio, cujus originem vide lepontr. 361 F Manaſies moritur, & in horto domus ſuæ ſepelitur. 2. Reg- Gh- XXI, Ig. 2. Chron. XXKXIII. lloczrie⸗ I1 Amon filius fuccedens; biennio regnavit 2. Reg. XXI, 19. 1o, Cha⸗ ” 2. Chron. XXXII, 21. corn, 3363, 2. 1. poſt occiſum Amonem, Joſias filius, octo annorum puer is 4 Rex conſtituitur, annosque regnat 31. 2. Reg. XKII, I. dim. 2. Chron. XXNIViTI4 eltnen, 338 1I8 Joſiæ refermatio, & fœderis divini renovatie facta 2. Reg. lernt T. XXII, ſeq. 2. Chron. XXXIV, 8-28. Hin- 4o. annorum Chr.V, beccatt Juda pochba deducitur ap. Ezeecb. IV. 6. utons 394 31 Joſias, in bello contra Regem .gypti Necho temere ſuſce- g. XVII pto, occiditur 2. Reg. XXIII, 29. 30. 2. Chron. XXXV, giguer . 22. 23⸗ = itſ ſ poſt cædem Joſiæ populus Sollumum, ſive Jeboathaſum, H juuniorem Joſ filium Regem unxit: quem tamen, ab e Aſſyriaca expeditione reverſus Necho, cum tribus fal- tem menſibus regnaviſſet, amovit; fratremque natu ma- jorem Eliakimum Regem conſtituit pro Joſia patre ejus, 4 1 immutans nomen ejus Jebojakimum. 2. Reg. XXIII, 30. tachnein ſedqq. 2. Chron. XXXVI, I. ſed. S . hoc anno in ſocietatem regni aſſumtus ereditur Jeckoniar; aumsre⸗ ob 2. Chron, XXKKVI, 9⸗ 14iin S— ſuin captum 264 INTRODVYCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro I. An no Regum, Orbis, 3398 3403 Judæ. 4 3416 A. Ca ptivit. E. II 1 1 captum Regem Jehojakimum, Nebucadnezar anne regni ſui primo, cum in Syriam & Judæam cum copiis ſuis irruiſſet, catenis vincivit, ut abduce- pactis poſtea conditionibus ſervitutis, domi eum reliquit ubi ſervus illi permanſit tribus annis 2. Reg. XXIV, I. Aqua prima omnium Regis & po- puli Judaici ſub Nebucadnezare facéta ſervitute, inchoandi ſunt LXX. anni L dbPIIITYATLI1 § B ABLON £ Conf. Lightfoot. Proleg. ad Harm. Evang Sect. 7. P I. Opp p 245 Jechonias regnare cœpit eirca menſis duodecimi di- em 25. regnavizque menſibus 3. 2. Reg. XXIV, 8. & diebus 10. 2. Chron. XXXVI, 9. hoc eodem anno 8. Nebucadnezaris prope comple- to, eidem ſeſe cum obſeſſa Hieroſolyma tradidit Jechonias, cum matre Nehuſta, uxoribus & auli- cis captivus abductus, cum 12000. virorum ex urbe, & 7000. ex reliqua regione, ut & 1000. fabris lignariis ac ferrariis, ques omnes captivos in Babyloniam abduxit victor 2. Reg. KXIV, 8. 2. Chron. XXXVI, 10. Jer. XXIV. I. XXIX, 1. Ezech. XVII, 12. Nebucadnezar, Jechoniæ loco Regem ſubſtituit pa- truum ipſius Mattaniam, Joſiæ filium, nomine ejus in Zedekiam mutato, qui regnare cœpit men- ſe 4. die 10. regnavit undeeim plenis annis Hie- roſolymis 2. Reg. XXIV, 18. 2. Chron. XXXVI, II. Jer. LII, I. hic annus quartus regni Zedekiæ a Jeremia c. XXVIII, I. principium regni ejus dicitur, quo ſcilicet is noviter in regno ſuo a Nebucadnezare confirmatus Babylone eſt, quo profectus erat Jer. LI, 59. menſis 4. die 9. obſeſſa Hieroſolyma a Chaldæis oc- . cupa- ret eum Babyloniam 2. Chron. XKRVI, 6. ſed — Abis, Jude CIre wume COnCurrete ſen. Chro Regni 1 Diendum, aale, u, quoch ar inne amn cum abduce- . 6. ſed mi eum annis 2. gis Epo⸗ ervitute, 41IS leg, 44 cimi di⸗ AWIV, 8. ampke. tradie li Kn uli⸗ drmtpe⸗ nomine pirmen⸗ gis Hie- WVI, remi e. r, quo dnezare Aus etas ldeizoc. cupa⸗ — 4 - — VETERIS TEST AMHRN P. I. 265 De libre I. A. Reg [à. ca- 5 ei Judr tivit. Regum. zabyl. cupatur 2. Reg XXV, 2. ſeq. Capto Zedekiæ, oc- ciſis prius ejus Slibetis in conſpecu ipfius, oculi effoſſi, numellisque ipfe vinctus Oalybeis in Ba- byloniam depertatus eſt. menſis J. die 10. templi Salomonici & urbis Hieroſo- lymæ excidium factum Jer. LII, 12. 3. anno Ne- bucadnezaris 19. deſinente: Olympiadis XLVIII. anno I. ineunte, Nabonaſari 160. currente; 3 poſtquam a Salomone condi cœptum eſt, annis 424. menſibus 3. & diebus 8. Hiec finit Kpochæ Regum in populo Dei. 3419 22 hoc anno abductæ ſunt reliquiæ Populi e terra Iſra- elitica Per) Nebuſar Adan Jer. LIl, 30. 342⁰ 233 finiunt anni peccatorum Ifraelis 390. & 40. anni Peccatorum domus Judæ, Ezechieli c. IV. memo- rati, de quibus ſupra hoc ipſo §. (11.) dictum: in extrema deſolatione nimirum, quæ terram penitus incultam reliquit. 344 45 translati Jechoniæ anno 37. Evilmerodach Patri Ne- bucadnezari, ſuccedens, Jechoniam, mutatis ve- ſtimentis carceris ejus, cæteris princibipus in au- la Babylonica anteponit, cujusque caput exaltat 2, Reg. KXV, 2 2. ſeq. Jer. I-II, 322. 44 47 Jechenia vita funtus videtur 2. Reg. XXV, 29. 30. 3444 Hic daſinunt libri Regum. (VI.) Et hac quidem ratione facili negotio componi poſſunt, quæ circa numeros in Regum & Chronicorum libris adverſa invicem fronte concurrere videbantur. Quod enim (g) I. Reg. XVI, 8. Baaſo anno 26. Aſæ Regis Judæ mortuus legitur, qui idem tamen anno 36. Aſam invaſis- ſe 2. Chron XVI, I. memoratur, id non de annis regiminis Aſæ, ſed de Regni, quod tenebat, Judaici ab IIraelitico diviſi auſpicio ca- piendum, adeoque a Rehabeami initiis deducendum eſt, ur 13. an⸗ nus Baaſæ, quo bellum ipſe movit, deçimus ſextus Aſæ Regis ſit, at re- Eni, quod Aſa poſt Rehabeamum avum gubernabat, trigeſimus ſextus. LI (6) quod Be lihro ! Regum. 266 EHBROSIBIBLAGCOS . (2) quod Amri I. Reg. XVI, 23. Aſæ anno 31. regno potitus, duodecim illud tenuiſſe legitur, qui tamen anno 38. Aſæ v. 29. defunctus, ſeptem ſal- tem in regno confeciſſie annos videtur, facile ſolvitur ex anteced. v. 15. ſeq. ubi una cum Simri Aſæ anno 27,: electus narratur, æmulum tamen re- gni ſtatim nactus Thibnin, in quintum usque à prima eleétione annum, qui ipſe 31. eſt Aæ. Duodecim ergo cum regni ejus anni numerantur, auſpicium a prima ejus in Regem eleétione & ab anne 27. Aſæ capitur: ubi vero Aſæ 31rmmo Rex factus dicitur, ſolitarium ejus regnum, ſublato æmulo, reſpicitur. () quando Joram Iraeliticus anno fecundo Jora- imi Judaici regnum Cepille 2. Reg. I, 17. memoratur, cum tamen rurſus joram Judaicus anho sS. demum Jorami IHraelitici a Joſaphato patre in re- gni conſortiuimn admillus legatur 1. Reg. VIII, 16. ita conſiliandum eſt, ue Judaicum illum dicas vicariam regni adminiſtrationem a patre Joſapha- 1o⸗ ann regni ſui 17. ad periculoſam perquam adverſus Syros expeditio- nem proficiteente, jam nactum fuiſſe, adeoque anno & amplius ante Jo- ramum Iiraeliticum regni gubernaculis admotum: ſolenni vero pompa regni conſortem a Patre Joſaphato allectum demum fuiſſe anne regni Jo- ſaph. 23. qui in quintum incidit Jorami Iſraelitici annum. Triplex er- ge auſpicium regni Jorami Judaici, ſat notabilibus temporum intervallis diſtinctum, obſervare licet: unum, quo anno regni paterni 17. Pro-Rex conſtituebatur; alterum anno regni paterni 23. quo æqualem cum patre regni poteſtatem adipiſcebatur; ultimum poſt fata parentis, eum ſolus régnum teneret. (3) cum Ahafia annos natus 22. Rex factus 2. Reg. VIII, 26, legitur, idem tamen z. Chron. XXII, 2. annos jam 42. ætatis ha- Puiſſe, cùm ſceptra capeſſeret, dicitur; prior ille numerus ad ætatem uti- que referendus, haud vero æque poſterior, quippe qui vel ad æram Sama- ritanam referenduseſt, in qua ad hane Ahaſiæ ætatem, cum Rex fieret, anni 42. fluxerant; cum a Côndita Samaria ſex annis Amri, proavus ejus mater- nus, 22. fllius ejus Ahab, 2. Ahaſia, & Joram jam in 12. annum regnaret, qui Juncti 42. efficiunt, unde factum fuſpicantur aliqui, ut Athalia Amri filia hic dicatur Ppatre tatnen Ahabe, avo Amri progtiata, quod ab Amri calcu- Hum ducendum efie innuatur: vel ad idololatriam regni fui, quod filius 42. annorum in regno idololatrico & fectator impietatis illius dicatur, quæ per 4½, anhes inde a proavo materno viguit. Confer omnino huc b. Calov. Bebl. Illuſtr. ad l. e. Cbron. T. I. p. 5,4. ſeq. (2) cum 2. Reg. RV, 1. Azaria vel Ufia regnum oceupaſſe anno 27. Jerobeami II. Hrae- hrtici dieitur, qui tamen Jerobeam anno 15. Amaziæ ſolium conſcendiſſe 2. Reg. — — 1 Rep.NN tie hiutus: intertegno credunt. dbellums re, ad h regni initi Patre nn um Regun no, dard laeliticus menles ler, dnum, ann conſitere, Un adeo ſen mechate ſu & aρà 2. Reg. X) ſuccefſiſſe fuillelegat Kannnds 1 minator, tio defum Kantquo⸗ credas He endentib Don. n titus. 2. Chron Wtem d integni, decime tunn men — . VETERIS TESTAMENTI. P. J. 267 luodecln re etemſil. ced. V. l. tamenre- z. Reg. XIV, 23. legitur, a morte Atmaziæ ad initium regni Uſiæ vel Aza- Balrel 4 riæ hiatus annorum II. ſolidorum in epocha Regum Judæ dabitur, quem interregno quidem abſorptum fuiſſe Calvifius, Behmius, Cappellus, aliique credunt. Præſtat autem, Jerobeatnum anno Amaſiæ 4. a patre Joramo, e Annun , ad bellum Syriacum profecturo, in regni conſortium adcitum, conjecta- meiantur, re, & ab hoc annos illos e7. 2. Reg. XV, I. numerare, alterum vero illud pe :; regni initium c. XIV, 2ͦ; indicatum, de regno ſolitario, quod defuncte n o patre anno 15. Amaziæ ſolus capeſlivit Jerobeam, explicare, quam anno- ndo on. rum Regum jſudæ totiusque epochæ ſeriem ac ordinem, inſerto interre- ennnfs gno, turbare. (6) cum ab anno 15. Amaziæ Regis Judæ, Jerobeamus II. atteinte. Ifraeliticus annos 41. (2. Reg. XIV, 23.) & poſt eum filius ejus Zacharias unn eſt, u menlſes ſex, trigeſimo octavo Agariæi. Uſiæ anno, deinde Sallum menſem eſoſapha. unum, anno Uſiæ 39. (c. XV, 8. 12.) regnaſſe ſcribatur, ut iſta poſſint pedito. conſiſtere, annorum II. & menſium 6. interregnum interponendum eſt, mte . ut adeo Jerobeamo II. defuncto Zackarias filius 2. Reg. IV, 29. non im- o vonm megdiate ſucceſſiſſe, ſed poſt undecim demum cum dimidio turbarum regniſo. & gawααναααις annos ſurrogatus credatur. (9) quando Hoſea Rex Ifrael Piplex er. 2. Reg. XV, 30. anno vigeſimo regni Jotham, filii Uſiæ, interfecto Pekæ interyellis fucceſſiſſe dicitur, cum tamen Jotham 16. ſaltem annis in univerſum præ- Dto-Rx fuiſſe legatur v. 33. & 2. Chron. NXXVII, 8., tum quartus ſuceeſſoris Acha- cumnpere fi annus adhuc a Jathamo, licet jam ante quadriennium defuncto, deno- Cumm ne minatur, hujusque a nomine, vivis jam quidem exempti, temporis nota- 1s 2. Reg. tio defumitur, quod nullam adhuc Achaſi mentienem fecerat Scriptura Ztatis hr. S. aut quod ex indignatione Regem impiiſſimum Achaſum nominare de- tatemnuti. trectaverit Spiritus S. Quando vero idem Hoſea 2. Reg. NVII, I. anno m Cuw⸗ duodecimo Achaſi Rex demum factus memoratur, geminum utique regni Zeret ami eejus aufpicium, octo & amplius annorum ſpacio diſtans, ſtatuendum & iusmmerer⸗ ita conciliandum eſt, ut interfecto Peka ſtatim quidem regnum invaſiſſe guret gui credas Hoſeam, anno Jotham vigeſimo, qui quartus eſt Achaſi, ſed con- Amrifnia tendentibus aliis de principatu, ad αρâαανspubl. perducta eſt, donec mric⸗ll. poſt 9. annos, domeſticis turbis ſedatis, regno demum pacato fuerit po- MB titus. (9) pariter & Jechoniæ geminum regni initium tribui videtur, 1 Cieru, 2. Chron. XXXVI, 9. quidem octavus ætatis ejus annus; I. Reg. XXIV, 8. nind huc autem decimus octavus: unde probabile eſt, octavo ætatis anno a patre 1n4. Res. R in regni, quod ipſe in alterum annum tenebat, ſocietatem admiſſum eſſe, ill Ee- decimo autem octovo anno Patri defuncto ſucceſſiſſe, ex quo tribus tan- endiſe tum menſibus thronum tenuit, mox a Nebucadnezare cum ſuis uxoribus Rep⸗ LI 2 rrans- . De libto I. „ 2668 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOWN translatus, eo quod male præeſſet. Hoc ſane pacto apte fibi omnia re- ſpondent, nec eſt, ut textum ſacrum ullius poſtulemus corruptelæ, quod a Grotio quidem, Capello, & Pontificiis Doctoribus minus miramur fa- Qum, quam cum Vir Dodtiſſ. Campeg. Vitringa in Hypotyp. Hiſt. S. p. 67. F. 37. ſibi aliisque perſuadet, feri peſſe, ut aumeri aliqui in biſteria Chbro- nicorum, quæ dicitur, a l'brariis per ſocordiam ſuerint torrupti, ut 2. Céron. XXII, 2. coll. cum. 2. Reg. Vill, 26. 2. Cbron. XXXVI, 9. 10 coll. cum 2 Reg. XXIIV, 5. Bella ſane ratio, qua omni in conciliandis sαννντσι ρυααναο labore ſuperſedere, unoque corruptionis opprobrio nodos quosvis ſolve- re queas; cum tamen ne vero quidem fit ſimile, eandem omnium libra- riorum circa eadem loca fuiſſe ſocordiam, ut univerialis inde per omnes omnino codices (qui enim aliter legat, nullum producere potuit) corru⸗ Canenicea autoritas aſſerta ptio graſſaretur. Ne dicam, omnem Seripturæ àα ααιααν. hoc com- mento ſemel admiſſo, e medis tolli, cum in quovis alio loco æque ac in numeris, quos quidem Hebræi non ſignis indicant, quorum facilis eſſe pPoſſet permutatio, ſed integris vocibus enunciant, eorruptio vitium in- tuliſſe textui dici queat, quod nemo Pontificius facile repudiaverit; ut omnino mirer, Theologum Reformatum intaminati textus Hebraici ho- ſtibus, ſi non adverſus Scripturæ autoritatem tela ſubminiſtrare, herbam ſaltem porrigere. Præſtitiſſet omnino, ſi veterum Religionis ſuæ Do- ctorum aurem præbuiſſet monito, quod in Gommentar. Martyris & Wolphii ad 2. Reg. Filt, Iz. legitur: Occurrunt ſæpe obſcura loca in iis Chronologiit, 2d quæ concilianda non eo confugiendum puto, ut dicamus Codicem ſacrum mendoſum. Nam Deur, qui pro ſua miſericordia voluit divinar literat nobis conſervatat, eat etiam integrat, non corrnptas conceſit. Quamohbrem, ſi quando quoad numerum annorum noy explicare minime valemus, fatenda eſt ignorantia, qua laboramur. Et attendendum, ſacras litera, quandeque tam conciſe loqui, ut non facile appareat, unde ſuppicta- tio incipienda ſit. Maneat itaque Scriptura incorrupta, quæ ſi labeſacte- tur in uns aut altero loco, in aliir quoque ſuſpecta erit. Canonicam utriusque libri Regum autoritatem nemo, quod ſciam, in dubium vocavit, cum nexu tam arécto cæteris libris Biblicicis hic noſter cohæreat, ut canoni ſi eximatur, nec ſua hiſtoriæ ſacræ integritas conſtet, nec Chronicorum volumen, vel Jeſaiæ quoque ac Jeremiæ vaticinia, ſa- tis ſalva gaudeant vel autoritate, vel luce. Tanti ergo Regum libros, ipſe fecit Salvator, ut divina inde & irrefragabilia depromeret argumenta, Eum — — ,, unn ad i ad miſſoon zlepriſumt cain c IV,2 Kriexempl. conlecit, inl VI. Magil lominisen. Verbaipſaor lcobusqu I.. 8. prec XVIIl 41.1 monia genti Varia veter o nobis ſe Hiſtoricaumn um nubem nus ile Ap que diyinie dubinm red Nphum kon ex 2. Reg. cuſſore exe Givinamqun Ioliinns, intadum h Tari profet rogare ex Poler,,. llorume fmtum ſu mus fupn ſomput ii exdheg. ſene deſit l quar / — 5 — mnia re⸗ le, guod Amur fa. ris (bre⸗ 2. Cbron. le cun 2 Hanta Disſolye. fum libre- er oinnes t) comu⸗ hoc conn. ne 1 in Reilis eſle rium in- werit; ut hraici ho- ,Herbim ſue Do- untytis lota in üt icemut dis volait ameſa. minime unn ,urt! ſuffut. labeſacke ol ſclam, hicaoſtet 45 Conſtet, tcinia, ir⸗ mn Ubros, 5 cul VETERIS TESTAMENTL. E. I. 269 ta, cum ad hiſtoriam famis, quæ Eliæ ætate terræ ſanctæ gravis incubuit, & ad miſſionem Prophetæ in ædes Zarpathanæ, porro ad- Naamanis Syri a lepra ſanationem, ex I. Reg. XVII, & 2. Reg. IV, diſertis verbis apud Lu- cam c IV, 25. 26. 27. provocaret. Sic & ex I. Reg. X. citato Reginæ Au- ſtri exemplo, quæ pernoſcendæ ſapientiæ Salomonis gratia tantam viam confecit, ſupinam iſtius ætatis hominum negligentiam graviffime nota- Vit. Magiſtri fui veſtigia legentes, S. Stephanus ſtructuram templi Sa- lominis ex I. Reg. VI. repetit Act. VII, 47: & Paulus Rom. XI, 2. 3. 4. verba ipſa orationis juxta Eliæ, ac oraculi divini, ex I. Reg. XIX, allegat: Jacobus quoque in demonſtranda precum Virtute ad Eliam provocat c. V, T. 18. precibus ſuis coœlum elaudentem & aperientem 1. Reg. NVII. & XVIII, 41. ſeq. Citat præterea Huetius l. ſupra cit. J. 4. p. 3455. teſti- monia gentilium, & ad publicam Tyriorum monumentorum fidem, ad varia veterum fragmenta, Joſephi, Euſebii, Clementis Alexandrini ſtu- dio nobis ſervata, ad Herodotum & Beroſum provocat, quæ quidem hiſtoricam ac humanam his libris fidem conciliant, ut contra hanc tefti- um nubem eorum veritatem nemo ſanus temere inficias iverit. Julia- nus ille Apoſtata, quantumlibet profligatæ impietatis homo, accerrimus- que divini codicis inſectator, librorum Regum tamen fidem auſus non efſt dubiam reddere, dum ignem qui Eliæ holocauftum abſumſit, cœlo de- lapfum fatetur ap. Cyrill. li5 X adverſ. Julian. edit. Lipfſ. p. 343. cumque ex 2. Reg. XVIII. ingentem illam Aſiyriorum ſtragem ab angelo per- cuſſore exercitui Rabaſakæ illatam commemoraſſet Cyrillus lib. 7. p. 221. divinamque illam ultionem Deaſtris gentilium oppoſuiſſet, nihil habebat Julianus, quod contra veritatem vel hiſtoriæ vel libri oggereret, adeo ui intactum hunc locum ſicco præteriret pede. Quæ cum ita habeant, mi-a Spinola rari profecto ſubit, qua fronte Spinoſa fidem ac aσα „αοααα his libris de- impugnata, rogare ex numerorum computatione ſatagat, dum cap. IX. tract. Tbeol. Polit. p. I15 ejusmodi annorum ab Exitu gypti ad templi ſtructuram lapſorum computum init, qui integro ſeculo numerum 1. Reg. VI, I. de- finitum ſuperat. Qui tamen quam exacte ſibi conftet, prolixe docui- mus ſupra cap X. & 5. p. 53. ſeq Nec minor videtur ſuiſe circa annorum computatiosem diſerepantia, inquit p. 120. in librir Cbronicorum Regum Jud, & libri, Cbronicor um Regum Iſraelir, cujus rei exemplum profert ex 2. Reg. I, 17. & c. VIII. 16. Et ſi quis pizlerea ſlorias libri Paralip. con- ferre velit cum hiſtorii: librorum Regum, plurer ſimile: diſerepantias inveni- et, quas bic nen opus babeo recenſere, & multo minus autorum commenta, 1 3 qui: De libro I. Regum. — Die bto 270 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Regum. quibus Bas hiſtoriar conciliare conantur. At vero iſta omnia concinne ę Perquam componi polle, §. præcedens docuit, qui iſta ſolvit dubia, quæ in contumeliam librorum ſacrorum profanus homo vertere poterat. Nec ideo, ut ipfi quidem videtur, ex Hir clariſime ſequitur, veram anno- rum computatianem neque ex ipfiy biſtoriir conſtare, neJue ipſas iſtoriaz in una eademque convenire, ſed valde dverſas ſupponere Acgroinde faten. dum, hai Giſtoria, ex di erſis ſeriptoribur collectar eſſe, nec ædlbuc ordinats: neque examinatar fuiſe. Quæ pro more iοροπν ingenio autoris, nullo fundamento allata eo tendunt, ut non humanum ſaltem, ſed & con- fuſum, præterea nec tutæ ſatis fidei hoc Regum opus nobis perſuadeant, in H dquo prudente quodam ſelectu opus ſit, ut quid humanum, quid divi. [hemm hum, quid recipiendum quidve fit repudiandum, dignoſcas. Eamque 3 tantam conviciorum molem diſcrepanti tantum annorum computationi ſuperſtruit, cum aliud non reperiret, quod criminaretur. Partitioo Capita complectitur liber I. Regum XXII. verſus 809: partes, ex “ b. Waltheri mente Offc. S. 7;5. tres, quarum (7.) hiſtoriam tradit ante templi ædificationem, de Davidis ſenio & morte, Salomonis quoque inauguratione, ſapientia, jufſtitia &c. usque ad c. V. (II.) ædificatio- . nem temphi exponit ad c. VIII. (111.) quæ poſt ſtructuram hanc geſta “ ſunt. Verum concinnior haud dubie eſt bipartita diſtributio, quæ b. Friedlibii Obſerv. Bibl. ad b.1. b. Calovii Bibl. IIl. l. e Reformatis autem Hottingeri Tbeſ. Philol. L. II. . I. Sect. 2. p. 466. Heideggeri in Enchir. 6.l. aliorumque fere communem calculum tulit, qua pro diverſitate Regni vel integri, vel diviſi, libri P. I. hiſtoriam perſequitur Regni, ſub Davidis ſenio & florentiſſimo Salomonis imperio, integri c. I-XlI. P. 1I. ſtatum Regni unius in duo diſtracti enarrat, Jjudæ ſub quatuor, Hraelis fub octο Regibus primis c. XII-fin. Tabuls Tradit ergo liber hiſteriam Syaoptica. J. Regni integri ſub Salomone, ubi . ℳ) Salomonis, ſub extrema Davidis, inauguratio c. I. 2) ejusdem ultima a Patre inſtructio, regnique cenfirmatio c. H. kit )) divina ſapientiæ collatio, ejusdemque ſpecimen c. III. Winduſ ⁹) felix regni adminiſtratio CObIys I. in conomicis & politicis c. IV. MVS 3. in ecclefiaſticis per ſtructuram templi, ubi rII. . K. R- Concinne bie, Gux potelat, vumanng. Aloriatit e ſatez. ordinatst oautoris, ed Econ. adeant, in gicl dini⸗ Eamque nputationi ates, ex adlit ante s quoque eifcato. ane geſtt o, gur b, atisautenn in Buchir. Giverſitre. ni ſub l. b. Il. On Uels . VYVETERIS TESTAMENTI. P. I. 271 a. materia ab Hiramo ſuppeditata & architectorum ordi- nes c. V. b. ſtrudura ipſa & forma templi, c. VI. e. domus Salomonis & vaſa templi c. VII. d. ſolennis templi, illata arca, inauguratie c. VIII. 2z. divina per factam apparitionem, approbatio e. IX. 3. fama Salomonis ad exteros ſparſa, & adventus Reginæ Sa⸗ bæ X. 3⁹) infelicia ejus fata, eorumque caulſae, conjugia prophana & ido= lolatria c. XI. . Regni diſtracti, ſub Regibus Judæ a) Rehabeamo, ubi 1. ſchiſma tum qua regnum, tum qua cultum publicum or- tum c. XII. 2. divina Jerobeami a ſchiſmate in religione per Prophetam tentata revocatio c. XIII. z. Jerobeami excidium, templique 2 Silal facta deprædatie c. XIV. ½²) Abiah c. XV, I. 5. ) Aſa . 9 124 p Pphao; ubi in regno Iſraelis 1. cædes Nadabi v. 26-fin. 2. τρ⁵vονa. Ela, Simri, Amri, Achab c. XVI. 3. Elias 4g. Siccitatem prædixit, & Sareptanam ſuſtentavit c, XVEI. b. Baalitas mactavit c. XVIII⸗ . c. in exilio cum Deo collocutus, Jehu Regem, Eliſam Prophetam conſtituit c. XIX,. 4. Benhadadi ab Achabo devicti in vivis conſervatio c. XX, g. Naboth ob vineam nefarie occiditur c. XXI. 6. impio fœderi Polaphar implicatur c. XXII, De libro l. Regum. Patres veteris eccleſiæ, quorum in hoe libro explanando deiude: Interpfetes vit induſtria, ſupra ad I. I. Sam. citati, THEODORETVS & PRO- Paeres; COPIVS e Græcis: in Latinis AVGVSTINVS, HIERONVY- MVS, EVCHERIVS, IS8SIDORVS uterque, BEDA, S. PA- TERIVS, RVPERTVS huc redeunt, nec 2r e guodibi s, XII. S. 10. 1.221. — R N . 272 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS — Re M r. p. 225⁵. dictis adjiciam. Origenes autem, quo jure citetur a collecto- heani, Ab ribus Bibliothecarum, plane me fugit, cum nihil ejus in hos libreos hodie utemn )0 proſtet. Pariter & AMBROSIVM huc referri video, qui nec ipſe ta. Saal, au men librum explicatione illuſtravit; ſed tituli opuſculorum ejus non- hremn Th nullorum bonos viros fefelliſle videntur, cum lib. de Salomone, Opp. J. deſin Ne IV. p. 417. dictum Prov. XXX, 18 19. ex inſtituto excuſſit, motoque ſibi aus den dubio, qui factum ſit, ut tria ſe neſcire, quartumque ſe comprehendere nio. non poſſe profiteretur Salomon, qui tam locuples tamen ſapientiæ poſſeſ- nscon ſora Spiritu Dei prædicetur, ut omnia, humana certe, cognoviſſe viſus ſit? iham ee ſingula iſta dicti membra ita ſub incudem vocavit, ut myſteria in fingulis doribos venetur: libro de Nabutbhe Iraelita p. 272. divites avaros exagitavit: De. libro de Helia & jejunio p. 323. de antiquitate & uſu jejumii, nec non de Ne ANG ebrietatis fuga ex inſtituto egit. Huc quoqua a Lipenio in Biblioth. Pükhl Tébeol. p. 647, nec non a Georg. Matth. Königio Bibliotb. Vet. & Nov. EX) p. 212. refertur Joh. Roderici a Corduba CATENA in libros Regum . ADR collecta, & Lugduni in fol. Tom. II. 16 52. edita, quam tamen a b. Ittigio 64 noſtro in de cateni: & Biblioth. PP. a Guil. Crowæo in Klencho Scriptorum 10 1 in §. Scriptur. aliisque, qui in hoc argumento data opera ſunt verſati, præ- 34 ll. termiſſam miror. 807 4 Rabbini: E Judæis conferantur fuperius p. 35. ſqq. porro c. IX. H. I1. b. 16; & ise⸗ c. XII. S. 0. p. 230. nominati. H 0 Luthereni: Noſtrates eccleſiz Doctores Regum libros enarrarunt J10H. 4 wun6 BRENTIVS T. II. p. 5:5. JO. BVGENHAGIVS Wittebergæ in TAN 8. An. I525. ABEL NEZENIVS in ſingularium Exercitat. P. II. Je- 104 N næ in 4. An. 161t. MAVRIT. HELINGIVS in Periocha, qua argu- iſh teen menta capitum, & locorum communium breves conſignationes expedi- E vit in Sam. & Regum libros, Noribergæ in 8. An. 1594. HIERONVY M. CELIL WELLERVS Tomo Opp. Latino p. 203. NICOL. FRISCH- BBNVNNM LINVS, cujus huc citatur Hebræis ſ. Regum Judaicor. & Iſraelitico- . CAND rum hiſtoria, Argentorati An. 1599. ERASMVS SARCERIVS eBaſl commentario Lipſiæ edito A. 1559. S EB AST. LEO NHARDVS in . NOL τοανονHαàaρσι in libb. Regum, Erphord. in 8. An. 1606. & Lipſiæ A. 1610. ALIxS 1614. SEBASTIAN. SCHMIDIVS, cujus libros Regum an- hyulbeil notationer M. Joh. Ulmanni ſtudio, poſt b. Autoris obitum Argentorati 16/9. 0 prodierunt in 4. A 1697. Sermonibus vernaculis eum illuſtrarunt BAL.- lLeomo THAS. BIDEMBACH Lipfſ. fol. 1665. JO. MICH. DILHER, lh⸗ l in Tugendſchatz und Laſterplatz p. 396 - 6 53z. ubi Salomonis, Reha-: D . beamii, conltat, — 8 — 1collecho. Noshodie ec igletn. ejus non. 1, 0 . 1. toue ſbi tehendere ir polſel. e riſis ſi in ſugulis Nagitawit: ec non de nbißlatb N. s Regum 1b. hügio Gritoruin ſiti pre⸗ 1dl; t 10H. tehergrin .P. Il-Je- Ou aIgu⸗ eNe⸗ 0NTM. RISCH- lneelitico⸗ ERIVS DVS n 1e A. I0o. gun 4. tgentora runt Bal- is, Ren. peann, VETERIS TESTAMENTI. P. I. De libro I. beami, Abiæ aliorumque Regum vitas ſtrictim perſequitur: noviſſime Regum, autem JO. HEN B. HÆ VECRER in Groß⸗Herrlichen Koͤnigs⸗ Saal, auf welchem die wiederlebende Koͤnigreiche Iſrael und Juda nach ihrem Thun und Lohn, in dem Roͤmiſch⸗Teutſchen Chriſten⸗Reiche, und deſſen Regenten und linterthanen, mit ihren zufaͤlligen Veraͤnderungen aus den Buͤchern der Koͤnige vorgeſtellet werden ꝛc. Lipſiæ in 4. An. r71O. Salomonis hiſtoriam f. in capp. XI. priora libri I. Reg. XC. ho- milias conſignavit M. CHRISTOPH. WELHAM. MER: quam ipſam quoque D. BALTHAS, SCHVPPIVS brevibus annota- tionibus illuſtravit. De Pontificiis hic repetenda ſunt, quæ c. X. II. H. 10. p. 231. dicta ſunt Pantifßcü: de ANGELOMO: ANTDONINO Florentino: IAC. BO N- FRERIO: NICOL. CAVSSINO:;: HADR. CROM MIO: ALENXANDRO de HALES: THOMA MALVENDA: FABRIT. PAVLVTIO: CLAVDIO RANGOLIO: CASP. SANCTIO: NICOL. SERARIO: ALPHON. TOSTA- TO: LVDOV. de VERA: RICHAR. de S. VICTORE: BASIL. ZANCHIO. Quibus adde ALEXAND. ARCHI- ROTA M in lib. Regum diverſa loca, in 4. Oxonii An. 163 . F RA N- CISC. de MENDOZA, cujus Commentariorum in libb. Regum tomus Colon. Agripp. in fol. An. 1634. prodiit: EVANGELI- ST AM MARCELLINVM Venetiis in 8. An. 1589. ut & ex parte IOANNEM de PI NE DA S. J. in de rebui Salomonis Regi libris octo recuſis Moguntiæ fol. 1613. E Reformatis huc pertinent MARTIN. BO RR HAVS, alias Reformati: CELLARIVS, ad libb. præcedd. ſepius nominatus; FRANCISC. BVRMANNVS in 4. Amſtelodami An. 1691: P AN TALEON CANDIDVS, cujus conciones funebres ex libris Regum concinna- tæ Baſileæ lucem viderunt, in 8. 1608. PET R. MARTVYR & JOH. WOLFIVS, Heidelbergæ 158I. 1599. VICTORIN. STRIGE- LIVS Lipf. in fol. A. 1591. CORN. GENTMA N Hraffe der God- loosbheid, ofte Verklaringe over bet erſte Bock der Koningen, Goes in 4. An. 1679. CHRIST. SCHOTANVS in Bibliotheca bhiſtoriæ S. V. T. Tomo II. p. 746 -1010. J0O SEPH HALL. Bibl. Geſichter P. II. p. ſI13-522. & in lib. II. Reg. p. 523- 1213. De IOHANNE CLERICGO in hos libros ex ſupra dictis Remon- conſtat. ſirantet. M m . CAP. K V. X 1 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro II. Ne CAP. XV. De Libro poſteriore Regum. Summari- Hujus 4 præcedente libri diſtincétio, quibus auteribut & quo conſilio facta? um capitis. F. I. Libri argumentum: Scoput: varia utilitas H. 2. Autoritar divina & Canonica evincitur 9. 3. Fartitio S. 4. Tabula Synobpti- C4 §. F. §. I. Libri hujus Nauca admodum hic Obſervanda veniunt, cum redeant, quæ cap. APpræced. prac. nee non c. Xlil. 9. 1. diximus. Unde conſtat, hujus libri diradio. a præcedente diſtincionem, quocum Hebræis unum faltem conſtituit volumen, Græcæ verſionis autoribus acceptam eſſe feren- dam, quam quidem Latinis necquĩcquam tribuit Sanctius Comm. in 4. Reg 1, 1. p. 1339. Redtius vero divelli, quam ut in unum cum illo com- pingatur, eenſet Corn. a Lap. Comm. in . l. p. 219. eN immutata regni Ju- dæ facie: Hic enim cœpit prolapfus regni Juda, quod ſub Salomone, cæte- ritque huc utque Regibus fuerat ferte, amplum, & opulentum. Quæ quidem ratio Sanctio probatur, ita tamen, ut terum inclinationem regno Ifraelis potius, quam Judeæ, adſeribendam exiſtimet. Satis enim proſpera regnum Judæ adhuc ſub Joſaphato cæterisque Regibus fortuna utebatur, & cladibus licet hinc inde acceptis & illatis, prius tamen non inclinavit, quam ſub Joahaſo dura ſatis pateretur ab Mgyptiis c. XXIV. FxX quo tempore in pejus indies ruere cœpit, mox tributarium redditum finiti- mis regibus, donec ſab Zedekia rege prorſus interiret. At Iſrael is poten- tiam ſtatim ab initio hujus libri Moabitarum imminuit defectio, qui cum antea Iraelis Regibus ex pacto ſervirent, nune cum illorum viderent fractam eſſe potentiam, a data fide & foœdere religioſe concepto defece- runt. b. Hieron. Wellerus in argumento libri Commentar. præmiſſo T. Opp. Lat. p 339. in eo potiſſimum diſtinctionis ponit fundamentum, uod cum in priore Regum libro peceata populi recenſita fuerint, incre- dibili aααο ραιαι Numinis tot annis tolerata, nunc in poſteriore ſequan- tur pœnæ, divinitus utrique regno inflickæ. Quæ ſatis commode ſibi conſtat ratio, ſi dextre explicetur. Nobis tamen videtur ſimilius, eo cum-⸗ — Cumprinmus en uniwve (itando, e. lem ciemus iis mweptum in Did inde, ubip Sm Begun duodecim rum, Plie K quis rer fato aliam lenter trad ex prenolcen peteretur. dem Deus oba,e ſti emim quam El convenie Porro Eli Hökie R Walcherr de tempe dixinu, um con (odin dimns, hoc hhn ſ. 4 ec Peecatis Pprebent fcelleta iquod VETERIS TEST'AMENTI. P. I. pe libro fl. cumprimis reſpexiſſe diſtinctionis hujus autores, ut in æquales partes mo- Regum, lem umiverſi Regum operis ſecarent, & expeditiorem ejus in evolvendo, . citando, commemorando redderent ufum. Jam de inſcriptione & autore libri, de Chronologia item nih ſſin d ciemus iis, quæ cap. præced. ſatis copioſe in medium attulimus. Argu⸗- mentum autem libri (in quo recenſendo prolixe verſatur b. Wellerus in Ey. Dedic. Comm. T. Oſp. Lat. p. 332. ſeq.) utriusque regni hiſtoriam inde, ubi prior liber fubſtiterat, continua lerie pertexens, res geſtas ſede- cim Regum Judæ, a Joſaphato usque ad Zedekiam; & Regum IIraelis duodecim, ab Achaſia ad Hoſeam complectitur; ſimul etiam propherta- rum, Eliæ cumprimis & Eliſæ oracula & præclare facta cum cura exponit, & quis regni utriusque finis, qui exitus impietatisfuerit, & quo demum fato aliam longe ae diverſam respublica Judaica faciem induerit, lucu- lenter tradit. Scopus idem huic cum præcedente libro præfixus eſt, ut Beepus ex typis Eliæ, Eliſæ, Hiskiæ quoque regis, Meſſiæ non ſolum fata & geſta prænoſcerentur, ſed Genealogia quoque, ex Regum Judæ ſerie, integra peteretur; tum etiam, ut populi Dei, in quo illuſtrem eceleſiæ V. T. ſe- dem Deus fixerat, ſacra pariter ac civilis, plena traderetur, necinterrupta hiſtoria, eccleſiæque incrementa juxta ac decrementa docerentur. Chri- n. (r ſti emim in colôs aſcenſio vix illuſtriori unquam præludebatur typo nem tegno quam Eliæ per turbinem in cœlum evectione 2. Reg. II, cujus cum illa unproen convenientiam Biermannus tradir Moſ. & Chr. I. I. cCap. XIII. p 277. qui ichuk porro Eliſæ quoque typicam ad Chriſtum relationem p. 274. nec non innait, Hiskiæ Regis p. 252. ſeq perquam diſerte exponit. De Eliſa dquoque EK d Waltherum noſtrum vide Offe. . Svt nec non Auguſtinum Serm. 206. hmmfnit⸗ Ae tempore T. X. Opp. f. 1047 quem ita auſpicatur: Sieut de beato Helia elispote. diximur, quod typum babuerit Domini Salvatorit, ita & ſancétum Heliſæ- , gun clin um confidenter & ſecure aſſerimus Salvatoris noſtri imaginem prætuliſſe. n figerent Quod in ſequentibus per partes declarat. Tis porro, quæ de Genealogia to S . diximus, fidem facit Matthæus c. I, 8-II. Sed & utilitas haud una ex I. premiſo hoc libro in pium redundat lectorem. Præter illas enim, quas cap præc. Utilitas. damentum, g. 4. recenſuimus, diſcitur inde 1¹) quam ſevere Deus eorum iraſcatux nint inete peccatis, qui rerum potiuntur, ſuædque perverſitatis exempla fubditis Ceſecllen. præbent: 2) quam vanum ſit brachium humanum, maleque cedant nmode ſbi foœdera cum impüs inita, plus illatura damni, ubi judicia divina regnum ndlim, e aliquod premunt: 4) quam duræ maneant vices potentiſſima etiam co Mm 2 regna, il adhi⸗ Afgumen. Ae Autoritar urneht. que dah. hujus libri im fültem eſle feren⸗ mm. in 4. n Ulo com- 1regni ju. none, cle- „ De Fbro II. Kegum, Autoritas Canonica. Partitio. 276 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS regha, in quibus pietas & juſtitia exulat, & quam horribiles ſequantur peccata publice graſſantia pœnæ, quibus opulentiſſima exhauriri & ever- ti regna, florentiſſimas urbes exſcindi, clariſſimas familias funditus deleri animadvertes: 4) quanta aaαοοορνοαν a, poœenitentiam Deus homines invitet Rom. II, 4. & nihil relinquat intentatum, quo ad ſaniorem eos flectere mentem, & imminenti ſubducere periculo queat: § quam ca- lamitoſus omnium Tyrannorum & Ocoναααοπα, qui eccleſiam perſequun- tur, ſit exitus, Sennacheribi aliorumque exemplo: 6) quam ne eccleſiæ ſuæ divina parcat juſtitia, ubi argentum ejus in ſcorias degeneravit Jeſ. I, 21. ſeq. ac menſura peccatorum impleta eſt, quin graviſſime eam affligi patiatur, ita tamen ut reliquias ſibi & ſemen ſanctum mediis in turbis ſer- vet; & quæ ſunt alia poriſmata, in commentariis paſſim obvia, quibus Burmannum junge in b. l. ſub finem Comm. p. 173. ſeq. De divina libri autoritate ſufficere poſſent, quæ ſupra S. 6. cap. prac. in medium attulimus, quibus nunc ex abundami iſtud addimus, cui haud parum ponderis ineſt, argumentum a complemento vaticiniorum divinorum in utriusque regni everſione & captivitate Aſſyriaca Hraelis, & Babylonica Judæ conſpicuo. Utramque a ſanctiſſimis Dei vatibus, fre- quentibus perquam oraculis non modo prædictam, ſed & fignis ac actio- nmibus myſticis (velut Jeſ. VIII, 1. ſeq. Ezech. IV. &c.) delineatam, hic liber ipſo comprobat eventu. Eadem ergo ipſe gaudeat neceſſe eſt, quam ad probandam tot vaticiniorum divinitatem ac ¼ρττ¾a adhibet, auto- ritate, irrefragabili ſane atque Canonica. Accedit exacta hiſtoricæ nar- rationis, circa Hiskiæ geſta, capitum XVIII. XIX. XX. cum Jeſ. XXXVI. XXXVII. NNXXVIII. XXXIX. ut & circa translationem ultimam & capti- vitatem, capitis XXV. cum Jer. LIl. harmonia & conformitas, quæ hiſto- rias illas eodem utrobique Spiritu, eademque autoritate conſignatas haud leviter evincit; ut adeo hoe noſtrum monumentum eadem veneratione ac mente pro divino ſit ſuſcipiendum, quo dictorum Prophetarum ora- cula proſequimur & volumina. Capitibus hic liber abſolvitur XXV. verſiculis 72. & in duas ut plurimum diſpeſcitur partes, modo tamen diſpari. b. Friedlibius in Ob- ſerv. Bibl. in b.I. p. 375. priærem articulum continere credit res geſtas, vi- vente Elia & Eliſæo Prophetis ad cap. XI. poſteriorem comprehendere geſta poſt Eliæ & Eliſæi mortem ad c. XXV. Verum concinnius haud . dubie — chie Eli Utrumque! P.II. pe Ive bah. tingero in . XVII. p ſpondet. gnoutroge ſetunlim goo Jude uordip⸗ Keriorem Agit Parte l deutfe )) — 5 — lequantür ti Kexrer⸗ ituseleri Shommines orem eos quanm ce etlequun- e eccleſie Wit ſel l. eimn affligi turbisſer⸗ ii, guibus ah. Pac. Emde, cm ticiniorumm 4 aelis, & tibus, fre- 8 A 20lo⸗ eatam, hie ſeelt,uan ibet, auto⸗ lorice nur- .XMXVI. Eir. Iue liſto⸗ atashaud eneratione tarum Oe- in uas ut bi nll⸗ gelte, Vr. pehendet nnüus uul (abie dubie diſtinctionis momentum in regni IHrael interitu quæritur, ut . VETERIS TESTAMENTI. B. I. 2277 7„ De libre II. . 5 . . . 1. 1. Regum. utrumque regnum exhibeat, ad Iraelitici usque excidium c. I-XVII. P. II. ſuperſtes ſolum regnum Judæ, inde ab Ezechia ad captivitatem us- que Babylonicam ſiſtit c. XVIII-fin. quæ diſtributio b. Calovio, Hot- tingero in Thef. Phil. p. 467. & Heideggero in Ench. p. Iol. (quia circa c. XVII. paululum a cæteris abit) placuit, & narrationis indoli magis re- ſpondet. b. Waltherus Ofic. p. 546. tres partes conſtituit: primam de re- gno utroque ſimul florente adhuc, cæteris Paribus, usque ad c. XVI. incl. ſecundam de captivitate Aſſfyriaca tribuum Iſrael c. XVII. tertiam de re- gno Judæ tantum conſiderato ante ſui captivitatem a c. XVIII-XXIII. & quoad ipſam captivitatem Babylonicam, tam priorem c. XXIV. quam po- ſteriorem c. XXV. Sed præſtat mediam ad primam partem referre. Agit ergo hiſtoria regnorum Judeæ & Iſraelis hoc libro continuata, Tabula parte Synoptiea, I. de utroque regno ſimul adbuc ſtiante usque ad terminum Iſraelitici: ha- bes regnante in Juda 1) Joſaptato, cujus continuatur cœpta jam præc. libro hiſtoria, æα) Achaſiæ regis Iſrael lapſum, ab Elia increpationem, & mor- tem c. I. ⁸) Eliæ raptum, c. II, 1. 10. „) Eliſæ partim miracula, videlicet a. aquarum Jerichuntis ſanationem, & urſorum in pueros immiſſionem c. II, 10o-ſin. 28 b. aquarum in bello Moabitico productionem c. III. c. olei multiplicationem, & filii Sunamitidis ſuſcitationem c. IV. d. Naamanis leproſi ſanationem c. V. e. ſecuris e Jordanis fundo revocationem: Syrorum de- luſionem c. VI. f. prædictam Samariæ vilitatem annonæ, conjectis in fu- gam Syris c. VII. partim vaticinia de ſeptem annorum fame c. VIII, 1- 25 2) Joraso, Edomæorum & Libnæorum defectionem c. VIII, (6. 25. 3) Achaſia a) ejusdem impietatem c. VIII, 26-fin. 6) Jorami & domus Achabi a Jebu deletionem e. IX, D Mm 3 7) Ze- —1255 INTRODVCGTIO AD LTTBROS EIBLIGCOS De dibre II. Eegum. „) Zelum Jehu, tum contra familiam Achabi, tum contra Baalitas c. X. 4) Atbhalia, tyrannidem ejusque peenam c. XNl. 9) Joaſo, B A) ejus primo pietatem, hinc degenerationem, tandem interi- tum Cc. XII. 38) Syrorum trinam devictionem, & mortem Eliſæ, miracule conſpicuam c. XIII. 6) Amazia, contra Edomæos victoriam, a Joaſo Iſtaclitics capti- Vitatem, & cædem C. XIV. 7) Azaria vel Uſia, *) ejusdem, ſacerdotium invadentis, lepram c. XV, 1-7. 8) †X0αο in Ifraele, Sachariæ, Sallum, Menahem, Pe- kaàjæ, & Pekæ ſuceeſſionem c. XV, 5-31. 8) Jothamo, laudes ejus, præterquam quod exgelſa non abolevit . Cc. XV, 32 — in. 9) Abaſo, oppugnati a Rezin & Pekah ad Regem Afyrium, De- Osque gentilium, defectionem c. XVI. 10) Ezechia ſive Hiskia, Hoſeæ Regis Itrael in Aſfyriam abduéctio- nem, & REGNI ISRAELITICIFINEM, cul- ius vero SAMARITIUI oOriginem c. NXVI. HI. de regno Judeæ ſeorſim, poſt ſublatum Hraelis reguum, Sukechite 24d ejus usque interitum. Vides 1) regnum labefactatum, ſub 4) Ezechia ſ. Hickia, eujus memoratur 4. Pietas, & a- Sennacheribo facta oppugnatio c. KVIII. 5. oratio, & per angelum hoſtium Percuſſorem, liberatio c. XxX. cg. morbus fatalis & reſtitutio c. XX. ⁸) Manaſſe, de eujus idololatria & tyrannide C. XXI, 1-17. P) Ammone, a miniſtris occiſoc. XXI, 15-fin. ⁸) Jolis, cujus pietas c. XXII. & celebratio Paſchatis c. XXIII. . 1. 29. *) Joaſo, qui a Pharaone vinctus in Xgyptum abducitur c. AlI, 30⸗ 34 . „ 2. regnum 4,41 I in m DR ⸗ len! ſid 8i/7 tua Mon ſamd nit. tori men ſum ſone, in ⸗ 4 inl Sula non⸗ — VEITERIS TESI AMENTI. F. I. 279 Or anen⸗ conts 2., regnum cadens ſab rum. 2) Jojak.imo, qui . a, tributarius Pharaoni factus c. XXIII, 34 fn, ðU b. ob rebellionem perditus c. XXIV, 1 5. mnimeni⸗ . 0) Tibenia⸗ qui captivus in Babyloniam abducitur c. XKXIV, ninnh D) edektia, qui captis dirutisque Hicroſolymis Babylonem deportatur c. XXV. icg cap . . De Commentariis huc repetenda ſunt cap. præc. S. ult, dicta. . CAP. XVI. „. DeLibro priore Chronicorum. 4bolerit Apud Hebræor D ND inſcrilitur. lis enim, ut aliis poſtea populir, Summari- in more poſitum erat, éphemeridas conſignare. Hoc facienter, num um Capitis, jum De⸗ D DNI dicti, insertum, o &nl voν Or oνμνWναααοτIιuια. α0ινατ voαα* r οοααινισιαιον,. & &στ rανσ dναναnανατοιορο 4αια Græcisno- ductio⸗ . zent? Quid hint proprie verbaæ dierum? Quo ſenſu bic liber ita in- 1M, cl feribatur? 9 I. Græci apa ermousαε Xooins d dicuntur. Lati- . nir Baralipomena, annale, &. In bagiographit ultimum loecum oc- Aſite, 11 cupat Hebrair S. 2. Seriptor libri aliir comoilator incertur, priſcis monumentis iſus; nobir Eridras 9soτοαςιH. 3. Qui ab obtebkis & vetuſtatit veſligiir, & novitatir indiciRir, contra Clericum & Spino- ſam vindicatur . 4. Argumentum utriurque libri, && ſigillatim prio- . rir. Nopus. Utilitas varia, & Hierenymi eneomium libri g. §. Au- liberaris torita! Canonica. ſcabioſe a Spinoſa traducta; valide aſerta; argu- minto a lelctionum in numerir & nominibus propriir diverſitate de- ſumto impugnata; & vindicata 6. 6. Cbronologiæ ex boc libro com- c. XM ponendæ gemina ratio. UVbidubis occurritur: cur recenſio gaſterita- zir Zoribabelis in Chronicis lib I. c. II! plane non teſpondeat ei, quæ 4a Marthao genealegiæ Chriſti inſeritur? S§. 7. Unde numevi capitum Wll. in Hebi æo & Cermanico Coedice diverſitas? Bartitio libri 9. ö§. Ta-⸗ bula Synoptica 9g. Commentarii Patrum, Rabbinorum, Luthera⸗ gueiuur e⸗ norum, Pontifieiorum, Reformatorum, Remonſtrantium . 10 Oe libro I. Chronico- rum. Appellatio Rbri Hebraicæ; Se INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS omine non uno hic cum ſequente liber apud Hebræos, Græcos, & Latinos gaudet. Quorum illi quidem H 2I *” ver- ba dierum, ſive ut alii vertunt, geſta diurna, aut juxta b. Laur. Fabricium in Partit. Cod. Hebr. & b. Calovium, rer geſta temporum dicunt, appellatione ipſi Scripturæ trita, quæ hos noſtros libros eodem nomine Neh. XII, 23. inſignie, ex Huetii mente ad I. Chron. X, 10. ſqq. digitum intendens. Frequens alias mentio, maxime in Regum li- bris, injicitur verborum dierum Regum Judæ & Iſraelis, ut ex 1. Reg. Xl, AI. XIV, 19. 29. XV, 7. 23. 31. XVI, 5. 14. &c. patet: quibus diverſa ab his commentaria innui ſatis inde apparet, quod 1I. Chron. XXVII, 24. n — HA Cbronica geſtorum Davidis, tanquam diſtin a & a præſentibus his alia citantur. Tum vero nonnulla quoque in illis annalibus legi dicuntur, quæ in his fruſtra quæres. Quæ enim 1. Reg. XVI, 20. 27. de Simri & Omri ſcripta perhibentur, in libro verborum dierum Regum Ijrael, non continentur in his libris, quos præ manibus ha- bemus. Sic & quæ de domo Achabi eburnea, & urbibus ab eo extructis 1. Reg. XXII, 39. in verbir dierum Regum Iſrael fuſius expoſita afferuntur, in his deſiderantur. Ubi quidem caute vult diſtingui R. Dav. Kimchi sq initium Comment. in lib. I. Chronic. annales Regum Judæ ab annalibus Regum Iſraelis: utrosque enim ſeorſim peculiari conditos fuiſſe libro. Et hos quidem in Canonem Sacræ Scripturæ relatos nunquam fuiſſe, quia permanſurum non erat regnum Iſraelis, & in ſequentibus tempori- bus regnum domus Davidis ſolum ſit perennaturum, ſicut dicitur: S rex unus erit omnibur illis; item, nec erunt ultra duæ genter, neque dividen- tur in duo regna ampliu: Ezech.XNXXVII, 22. Judæ vero annales hunc ipſum Chronicorum eſſe librum, quem Esdras, pridem quidem ſcriptum, in Canonem retulerit per manus Haggæi, Zachariæ & Malachiæ. Sed ve- reor, ne iſthæc Kimchii obſervatio fallat, ut ex collatione citatorum ex Chronicis Regum Judæ cum noſtris Paralipomenon libris facili negotio demonſtratur. Cæterum non inſcite inde colligunt eruditi, a prima inde Reipublicæ Judaicæ origine, aut a Davidis certe ætate in more po- ſitum Hebræis fuiſle, ut acta publica in tabulas referrentur, ad quas re- currerent, ſicubi præteritarum rerum memoria opus eſſet. Idem poſtea inſtitutum ad Ægyptios quoque, Tyrios, Indos, Sinas, Græcos, ac Ro- manos tranſüiſle, Huetius obſervat Dem, Evang. Prop. IV. ad lib, Regum . §. 1. — — 1. Ppol ber 4Onſtat, moriarunj/ ſarum qn 170 0gal ur iſſei curioleſel Se. lib.2. fie Plutan bum dien verbistra Hebreos, Clericus. nere loſa⸗ alothon Aſaphi! 2. Chron poſta no⸗ Roronre Pres eju Per Per N rabiliun. lat nema ſentiund! Potiushe lne voce WN Regemiil ret. M- um 6 Mnica ummnt anndut: 44 in 8 99 GrEcs, urr. tn b. Laur. lenorum rOs eollemm ton. N,lo. Regumli- El Beg.Al. Civerla ab WVII 124. , tanquam aquoque Qs enitn ,dejorußn Damibus ha- eoextrucis AAerontur, hr. Kinchi bannualibus fuiſle libro, num fuile, temhori- ur, Gter e dividen unciplum Ciptun in 4 ded Ve⸗ tatorum ex cli negoti 6,4 pkimn in woreho⸗ quss e⸗ ldem holte 05, 1 No- Repun VETERIS TESTAMENTI. P. I. 21 g. I. §. 247. Sane apud Babylonicos obtinuiſſe, ex Esdræ IV, Is. clarum eſt: Chronicoe-: apud Perſas ac Medos ſimiliter, ex Efth.X, 2. cumprimis vero ex Eſth. VL I. ruam. conſtat, ubi paulo plenius r n e eeen e liber me- moriarum verborum dierum, hæc monumenta inſcribuntur. Etex Per- ſarum quidem GaMeαοσπ νανh᷑”ριan.r regiir, ss S τ HI&ασαα 7 αααουd] änραααιOüςι ατ 1αα ασο. νποο νν.τSααοαααο in us- bur Perſæ res antiquat, ex lege qusdam babebant colleétas, Cteſias Cnidius curioſe ſe ſcrutatum ſingula, & in hiſtoriam ſuam tranſtuliſſe, apud Diodor. Sic. lib. 2. Biblioth. manifeſto teſtatur. Et Alexandri M. Onuegidasg Dia- viæ Plutarchi adhuc ætate extitiſſe, ipſe teſtis eſt, cum fatalem regis mor- bum diemque ſubfinem vitæ Alexandri T. I. p. 706. ex iſtis diariis, ſignatis verbis transſeripſit. Porro in his conſignandis qui operam ponebat, apud HIebræos, 2 acommentariiy dictum, Huetius c. ., eumque ſecutus Clericus Diſſert. de ſeriptoribus libr. Hiſt. F. Teſt. J. 7. cenſent; quo mu- nere Joſaphat, filius Achilud, ſub Davide 2. Sam. VIII, 16. nec non ſub Salomone I. Chron. XVIII, 15. & 1. Reg. IV, 3. ſub Ezechia, Joachus, Aſaphi filius 2. Reg. XVIII, 18. ſub Joſia alius Joachus, Joachaſi filius — 2. Chron. XXXII, 8. functi leguntur. Iſta vero extra omne dubium poſita non eſſe, interpretum teſtatur diſſenſus. Sunt enim, qui pro hi- ſtoriographo & annalium conditore quidem faciunt, Chaldæus inter- pres, ejusque legens veſtigia R. Dav. Kimchi; quorum ille 763 PDee per &2 d Dr) praſedctum librir memorialibur vertit, hic per NN ne e conſtitutum ſuper librum rerum memo- rabilium exponit: ſeribebat enim rer geſtar a Regé ipſo, & ommia manda- at memoriæ, ait Vatablus not. ad 2. Sam. Elll, 16. At vero longe ſecus ſentiunt Talmudiſtæ, eosque ſecuti R. Salomo & Abarbenel, monitorem potius Regi in jure dicundo, vel expediundis regni negotiis adſiſtentem, hac voce notari cenſentes. Ita ſane Abarbenel ad l. c. 5 P e e ee ene en en een monuiſſe Regem, inuit, de cauſi ſerenfibur, ut in ſingulis Jecundum juri farque age- ret. Doctores vero neſtzi y m. juedicia direxiſſe dicunt, cauſarque primum eum & cegnoviſe & diremiſſe. Quæ ipſa Jarchii ſententia eſt, quacum Ger- manica b. Lutheri verſio conſpirat, quæ Cancellarium reddidit. Hinc utramque ſigniscationem Joann. Menochius conjungit, cum ad e. lI. Sam. annotat: Erat erge Joſaphat vel commoneſactor, ideſt, qui negotia tractan- daa in memoriam revocabat, & ſupplicet porrigebat libellor, quos vulge Nn L Memo- De liro E De libro I. Chronico-. zui,; 282 — INTRODVGTIO AD LIBRON BIBLICOS Memorialia appellamur, quo munere ut plurimum funguntur, qui Frincipi- bus ſunt a ſecretis: vel certe res geſtas in cmmentaria referebat, ne memo- ria illorum intercideret, qui libri verba dierum dicebantur, quod in modum ephemeridum, quæ accidebant notatu digna, per ſua tempora & dies digeſta notabantur, ut eſſet Giſtoriæ parata materia. Eodem recidunt, quæ ſatis prolixe, ſed omnino hæfitanter in hanc vocem commentatus eſt Sanctius Comm. in b. l. Sam. & paulo euratius adhuc in Prolegem ad Comment. in libb. Regum. Nec omnino dubium ſaſtulerunt, ad ques Huetius & Clericus provoeant, Græcæ verſionis autores, qui per reν ν sατο²= uvyua&τα& alibi per voοναονατοαα ν11âs ue annales per Yectaα— T& urWνàαρνιτÜe iAsρoνσrε ldiderunt. Iſta enim nomina quid ſibi velint, con- jicere licet ex iis, quæ Georg. Codinus Curopalata de offcii magnæ eccle- lia & aulæ Gonſtantinopolit. cap. I. in medium affert, ubi in Officialibus eccleſiaſticis etiam r7/ ρσοααιατe memorat, quem ei r ραα— Oesy rd r&αραριν⅓uπαυτοονναατοſUςο, eommentariis ſ. memoriali- ur Batriarcbæ occupari dicit; & diſtinctum ab illo ro0 ν ααοπνα monitorem ſive ſuggeſtorem, quam eicro Srosαιινοανααραρο αςια Patriarchæ miſſam celebranti adſtitiſſe tradit, & tacite ſusgeſiſſe ſingulas o- rationes; a quo tamen multum diverſus eſt Jac. Goarus, cum in notii ad b. 1. Codinip. 14. ex Allatianis 76* ρσvαααυαιοοτů deſcribit, sXινν α rsαραραινεοατ ριοαοα.εε &ααoo†ατ—dA voο α 7οιι Juoοααmaεοia ſuſcepyerit commendationei meworialium, ad ju- ſtitiæ tribuna] accedentium, & præſentarit eat Pontifici & Clero. Porro cap. 2. in officialibus Palatiin. yS§. ponit vcνπα ααανιοσιιο, Magiſtrum memo- giæ, quem Goarus in not. p.33. de omnibus Rempublicam & Frincipem ſpe- Gantibus, de publico bono adaugendo, removendis incommodis, punien- dis ſceleribus, æque ac virtute compenſanda, commonuiſie Imperatorem obſervat Quæ utut omnia, multis quidem feculis poſt inſtituta, deſeribant, gemuinam tamen rv5 âää̈ ſignificationem haud parum illuſtrant, nec tam annalium conditorem, quam rerum agendarum monitorem hac voce Græ- eis intelligi demonſtrann. Quo & Vatabli ad 2. Sam. Fill, 16. ſpectat ob⸗ ſervatio, qui miſſa fuperius allata ejusdem interpretatione, id ver- bum, memorantem vel reducentem in memoriam notare animadvertit, eujus hcium erat, ſug gerere &. in mem y'am revocart Regi, quaæ eſſens agenda. Sed juſto forte prolxius hæc preſequor, dum in eruendo verborum die- zum verſor ſignificatu. Jam ut in viam redeamus, conſtat ex ſupra di- Kis, HoeN proprie ejusmodi notare commentarios ſive annales, quibus — — guibus ſin⸗ 4, Pobli Nrainconl (ine in hit X immeck mmalogice quod en ilud intn ejusmocli tenporum qge inpol exponit, Cenlet, Lon ralermiſ ri r continem lis Vl.0r Meteril velmn Re⸗ & brevit quiaen, Repum,4 recenſeri Repum v imponit: tum Rep rumn he Phontis in potit cum no omnium Multa n ebantu Pi Ei tis ir R — ubnrci. ememo. din modumn in eſa n qur ſitis ekt Sanclinus omment in Huetins & ,. agga⸗ Velintcon- gne adle Oeiglibus gi- memnoriali uplonn a ung u /ſingulis 3geniudb. Mener td; 3 23 e O.⅓ iun, 4 - ,Porrocc. n, mena: Apemſhe Drien petetot enn eletibant, ut, ectänn voce ræ- ſpechttoh⸗ Adur. ertit /, ſnt eut. mmun A. euſupti di⸗ guibus VETERIS TESTAMENTI. P. I. 28; quibus ſingulorum dierum obſervationes & acta publica memoratu di- De libro I. Chrenics- na, publica quidem autoritate, ab hominibus fide dignis, memoriæ rum. gratia conſignantur, ex quibus alii deinceps materiam capiant, juſto or⸗ dine in hiſtoriam digerendam. Huic itaque libro, sonνεννιο nimirum & immediato Spiritus S. dictamine exarato, cum id nominis injungitur, analogice ſaltem & per quandam ſimilitudinem intelligendum eſt, non quod nomen ferat operis, eujur vicem peſtea ſupplevit, poſtquam alterum illud intercidiſet, quæ Clerici conjecura eſt, ſed quoniam ad modum ejusmodi ephemeridum, perquam tamen ſuccincte, compoſitus, temporum a primo inde generis humani ortu ſeriem, ad Regum us- que in populo Dei imperium, per Genealogias tradit, mox Regum geſta exponit, & quæ ſingulis evenerint Judæ & Iſraelis regnis, ordine re- cenlet. Longe autem diverſo Græcis nomine venit, quibus raραναααι aÜ†*ο. praætermiſſa inſcribitur, τοντιαοαοπριιτνοsιο MN s 1 αιHα☛ααi rspis Xsra & 2sroc6ρααiuαοWa mailta, in libris Regum præterita, in bit libris continentur, ut Athanaſiana habet Synopſis T.21. P.52. Sic Iſidorus quoque lib. VI. Origin. c. I. p. 4 6. B. explicat: Paralipomenon græce dicitur, quod prætermiſſorum vel reliquorum nos dicere peſumurt, quia ea, Auæ in lege vel in Regum libris vel em ſa, vel non plene relata ſant, in iſto ſummatim & breviter eplicantur. Et ita communiter interpretes appellari tradunt, quia ea, quæ vel in Pentateucho, vel in libris Joſuæ, Judicum, & maxime Regum, aut omiſſa, aut plene deſcripta non ſunt, breviter & ſummatim hic recenſeri credunt. Hinc & in Arabica verſione liber ſupplementorum Regum vocatur, cum colophonem poſteriori libro Chronic. his verbis imponit: abſolutus eſt cum auxilio && optima Dei providentia liter volumi- num Regum &o liber ſupplementorum Regum., Sed vereor, ne idem hic locum habeat, quod de eadem roο* aαεριααια αα inſcriptione, Reno- phontis biſteriam Gracarum libtir VIl. præfixa, Joannes Leunclavius in notir ad Nenoph. p. Iobe. B. judicat, inepte eum operi titulum dari; cum non tam ſuppleat Chronicorum liber in Regum libris omiſſa, quam omnium ztatum ſeriem ſuccincte texat, & in compendium redigat. Multa namque hic repetuntur, quꝑ ſatis copioſe jam in Regum libris le- gebantur, ut ſunt initia regni Salomonis, ſtructura & inauguratio tem- li, & id genus alia; nonnulla vero ibi omiſſa, reſarciuntur, ur in hiſto- riis Joſaphati & Ezechiæ videre eſt; quædam conciſius in ſuperioribus Nn 2 dicta, 284 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS — . Delbro l. dica, amplificantur, ut res geſtæ Abiæ, Aſæ, Joas, Manaſſis, & aliorum; Vauh er rum., alia plenius jam expoſita in epitomen hie mittuntur, & velut in tabella tnetur, V repræſentantur. Cujus quidem repetitionis, & additionis rerum in iſtun, uul præcedentibus libris intackarum rationem, ſi non ubivis ſuſficientſh, ali- Aid⸗ . qualem tamen reddit Abarbenel ap. Joh. Meyer. in Seder Olam proleg. m Uen p. 202. ſcq. ex diverſo ſcriptorum in his libris conſignandis ſcopo. In Ulur Eke. Samuelis enim & Regum Hbris non id intendiſſe ſcriptorem ſacrum, ut thero no⸗ omnia & ſingula præciſe ènarraret, quæ David reliquique Reges præcla- dbrum u ri egerint, ſed ea tantum referret, quæ utilem doctrinam in ſe continent, B.Ddh unde vel Dei benignitas & prodigia, vel hominum peccata & ſupplicia lum etie elucerent. Hinc ex magna copia eorum, quæ tunc geſta ſunt, ea dunta- izu’ ſain xXat annotaſſe, ex Dei mandato, quibus hunc finem conſequi poſſet, ut Coniprebel, iſi ulraen, n Deum homines cognoſcerent, timerent, & celebrarent, & generatio- † num ſueceſſiones ac Regum Genealogias animadverterent, omiſſis mul- uis ſuperfluis, quæ ſcilicet fuerit Regum fortitudo, quas urbes ædificave- rint & ſimlia. Inde, pergit, mirum nen eſſe, ſi alia in illis, alia in his li- Dronics Pris occurrant, diverſo quippe conſilio & inſtituto compoſitis. Horum demloco enim ſcopum, ut paulo poſt viſuri ſumus, Esdræ ſcriptori fuiſie gloriam Nehem Regum Iudæ. Ad quam quæ non faciant illuſtrandam, omiſſa fuiſſe in nantur. Paralipomenis. Quæ vero eodem modo & in ſuperioribus & in his recen- nent, itl ſentur libris, ſine additione & diminutione, ea necefſario ad ejus hiſto- Dtclogom riam pertinuiſſe. Tandem quum eadem hiſtoria bis vel ter occurrit 1. I.I repetita, velut hiſtoria Hiskiæ v. g. in libris Regum & Jeſaia, id ob diver- jobligrer ſas factum eſſe rationes & fines. In Regum enim libris eam totam nar- Uuche, rari, ut hiſtoriæ regis Hiskiæ ſua conſtet integritas. In Jeſaia vero non luhe. per ſe illam narrari & per modum hiſtoriæ, ſed per modum prophetiæ. Sic Jeremiam in ſua prophetia hiſtoriam deſtructionis Hieroſolymorum len referre, quæ in libris Regum recenſetur, quia neceſſum fuerit, ut de- redeunt nunciando eas Prophetias, ipſis etiam proponeret hiſtoriam; & hac de epitomer cauſa eo plane modo non inveniri hiſtoriam in Jeremia, quo in libris Re- Edrm . gum, ſed mixtam eſſe prophetiam cum hiſtoria. In hanc ſententiaim lerlumhe Abarbenel non omnino abſurde pronunciat. Itaque magis appofite aliis eſ, eoren 7& Yοnαω audiunt hi libri, Hieronymo judice, qui in græſat. in lib, Re- cinnato⸗ gum T. IV. Opp. f. 7. b. dum in recenſione Hagiographorum ad hunc no- n. Ep ſtrum devolvitur: Septimue, inquit, dibre bajomim, i. e. verba dierum, quos Eademd ignificantiur agovioy totiu, divinæ kiſtoriæ poſumus appellare: qui lii. tecint ber apud nors Paralipomenon brimui atque ſecundus inſcribitur: quia vo² guibis D Xpi?: — diorum; in tbell rerumn in n proleg. opo. In crum, ut espreche- continent, ſupplici ea dunta- Pollet, ut generztio⸗ niſismul- Aincre- ia in his l- „Horum le goriam afuiſle in hisrecen- ejus hiſto⸗ 1 Outrit lobciver⸗ totam nar- yero nOn Nohhei. ei, vt de⸗ & hucde nlibris Re- ſententiim oe Alis in kb. Ae- bunc no- runn, 1 e: li k . guidrin VETFRIS TEST AMENTI. P. J. oραν temporum ac ſeculorum accuratior paulo dgeſtio his libris con- Delibre 2. tinetur, vel certe conciſa omnium a mundi exordio temporum, ad rum. iſtam, qua ſcribebantur ipfi, periodum usque, epitome per Genealogias exhibetur. Græcos imitati Latini, Paralipomena, paſſim, & Cbronico- azina. rum libros ſalutant; funt etiam, qui annaler, ſunt qui Ephemeridar inſcri- bunt, Hebraicum titulum hac voce reddere ſatagentes. CEronica b. Lu- thero quoque in verſione Germanica audiunt. Porro Hebræi hunc li-gedes & or- brum in Hagiographorum clallem redigunt, cujus hanc reddit rationem do. B. David Kimchi loc. cit quia continet enarrationem biſtoricam 3 quan- zumvis etiam quadam ili extent prophetiæg: Auid vero principaliter & præ- cipue ſeriptus eſ ad enarrandas res gegar, && proſapias ſive genealogiat, ideo comprebenſurs Juit ſulb Hagiegrabbie, icit & liber Ruth, qui eo fine ſeriptus eſt, ut recenſeret ſamiliam Davidis, ideo & ille relatus fuit inter Hagiogra- pha., Sed aliam longe rationem FHagiographorum, qua à Propheticis libris diſtinguuntur, ſupra audivimus ap. Il. §. 4. p. 2 5. unde etiam de Chronicis, ex Judæorum mente, fieri judicium poterit. Ultimo tan- dem loco in Bibliorum codice hunc noſtrum Judæi ponunt, poſt Esdram & Nehemiam, quia ultimo loco ab Esdra ſcriptum vel recenſitum opi- nantur. Rationem ordinis, quem in Latino & Græco Codice hi libri te- nent, ita reddit frater Brito, Ordinis Minor. in præfat. ſuper primum Prologum Hieronymi in libros Paralipom.- in Bibl. Gloſat. Lyræ ſub init. h. 1. T. II. f. 157. F. quoniam in bi ſupplentur, quæ minus ibi dicuntur, ideo poß libros Regum immediate ſequuntur: præponitur autem (uterque) libris Erdræ,; quia ſinis libri ſecundi Paraligomenon idem eſt cum principis Eudra. III. Jam circa ſcriptorem cum mire diſſentiant interpretes, eo tamen Scripter. redeunt omnes, ut vel ex variis annalium monumentis collectam hane epitomen, incerto autore, vel Esdræ forte opera, arbitrentur; vel ad Esdram primum ſcriptorem univerſum referant opus. Hi (libri) vullum vel compi- certum babent autorem, inquit Sixtus Sen. Bib iolb. S. I. p. 0. Veroſimile lator ah- eſt, eos eN ſebediatmatir, annalibus && diariit ſarris, in populo repertit, con. quis ; cinnatos eſſe ab Exdra, poſt reditum ejut ex Babylone in terram ſanétam, Sim. Epiſcopii conjectura eſt Inſtitut Theol. lib. 3. c. 3. T. I. Opp. p. 220. Eademque ſententia Theodoreto primum placuit, magnoque conſenſu a recentioribus, Sancdio, Huetio, Clerico, iisque omnibus approbatur, quibus illa de HDi traditio, §. præted diſcuſſa, arridet; quæ ſi Nx 3 Kirmo — 2 6 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGCOS Oslibro I. . cs Chronico, firmo niteretur talo, haberemus ſane autores ſuo quemque nomine me- es⸗ Tugt, moriæ proditos. Et poſſet forte citra detrimentum divinæ librorum nalilii Rhorum autoritatis admitti, ſi pari in Scripturas veneratione omnes illam ilente amplecterentur, ac Lavaterus, qui in prolegom. in b, l. p. I. . eam ita ex- 0 Fin. Ponit: Poſſet tamen dici, Ridram ſive alium quempiam, afflatu Spiritur fuonnn, d Sandbti, e illiv annalium librir, qui procul dubio a Propbetit, qiei ſuh Regibus Tainpon vixirunt, conſeripti fuerunt, pracipuar ret, quæ in biſtoria Repgum deeſſe UbniLant videbantur, decerpſiſe, && in boc compendium redegiſe. Certum enim 1onioheni eſt, Deum qui cauere potuiſſet, ne libri illi interciderent, conſuduiſſe ſui peguli Emhüisal atilitati & commodo, neque voluiſſe, ut nimia librorum copia obruerentur. tücorumi At vero cum apud plerosque Criticos ee tandem hæc ſententia recumbat, ſerbe, gu ut vix humanam ac hiſtoricam Chronicis noſtris autoritatem ac fidem quid - relinquat, omnemque eorum Ocoοννονα e medio tollat, quaſi ex huma- duifedte nis ſaltem monumentis iſtis, ſtudio eujusdam privato conſarcinati & e-. lbbenterad cerpti fuerint, quod Grotii & Ludov. Cappelli in h. l. verba haud obſcure Onrdn docent; calumniæ huic verius, quam nixæ rationibus ſententiæ fubſcri= oyha n bere non poſſumus. Spiritu/ S. enim non excerpite ſeriptie bumani! ſua, lunc epit ut libros conſärcinet, graviter pronunciat b. Calovius noſter, contra Gro- guulle ſnn vel Esdras tium hanc cauſam prolixe perorans T. . Bibl. IIl. p. Sze. Hinc lenge tridita, en Beonvev- petior interpretum pars ad Esdram, primum Paralipomenon ſcriptorem, Mida, Cn Be⸗ librum refert. Ita Hebraorum magiſtri in Maſſecheth Bava Batra cap. cleſtr ſäln L. fol. S. col. I. σ . wen en ee eenn ee wee eeen e n Eidras ſcripfit librum ſuum, & Genealegia, libr: Cbronicorum kique ad 1 Chron. ſeipſum: vel expenente Buxtoôrffio de punct. vocal. p. 152. urque ad ) & kamenten ei ſuerunt fratrer 2. Cbron. X XI. 2. Sic enim legttur in Schalſebeletb fol. 6b. gianvr⸗ s teräfonun lomo ſub initium Comme in h. l. Esdram hunc genealogiarum catalo- Hbrum i gum ſcripſiſſe teſtarur per manus Haggeæi, Zachariæ & Malachiæz. His tria hine Chriſtiani conſentiunt commentatores paſſim, noſtrique cumprimis, eait pra ut apud Friedlibium Obſerv. Bibl. ad b. I. Petr. Palladium ſagog. p. 6e Ckücnme Waltherum Offic S. 5. Calovium loc. cit, videre eſt. Divinitus inſpiratuns umingfe fuit Erdræ, Sacerdoti & legir Doctori, ut aliqua ad O. T. pertinentid, quæ tent, le 4 Seriptoribur ipſum præcedentibur fuerant dimiſſe, vel minur plene ſeripia in hos libre per ipſum lolligerentur, ait Lyra in Prolog. Poſtik. ſuper h. l. Et l dudum ante ipſum Joſephus in Hypomnæſtico MS Cto lib. 2. c. Iz0. poſt- eliuntn quam Regum libros ab Esdra reduce ex memoria reſtitutos memoraſſet: kentig en- poſtea intelligeni, inquit, quæznam in Regum libro brætermiſiſet, de ſuo illa leit „ “ SE xge. - — omineme⸗ e Ibrorum mnles Uum eam itn e⸗ 1u Binitut )Regtur gin rſe rluf eni eſuie uli Pruerentun, Arecumbat, 1 de fidenn ſiexhuma⸗ nari & eX- 1d bſcure tie ſubleri⸗ ani, ſun, Hine longe riprorem, 1 Butra . D N 44 lisfhll, RRr⸗ rum citglo- chie. Hi umprinis, inſiratuß etich u neſeriltuin erhel. lt ,m. pol⸗ nemnotalet: ,l ſu 4 9: ETERIS IT ES TAMEN TI. P. I. 185 zxpoſus:t & in medium protulit; prior enim (qui IV. Regum ſunt) ex pluri- bur collectus fuerat. Atque bunce duobus voluminibus diftinéctum, Judai rum. ui dem verba dierum inſcrilunt, eccleſia librum Paralipomenon, ut eſt ap. D. Fabric. Cod. Pſeudep. V. T. n. CLXXII. prgoz. Nec argumentis deſti- tuuntur, quibus aſſertum confirment; tum quia verba ultima librorum Paralipomenon 2. lib. XXXVI, 23. eadem plane funt cum iis, quæ initio libri Esdræ c. L, 2. 3., habentur; eum vero morem, repetitis, ſub initium novi operis, clauſulæ verbis libres continuandi antiquis receptum fuiſſe Grotius ade l. Paral obſervat, & ex Procopii fine Vandalicorum & Go⸗ thicorum initio probat: tum quia poſt captivitatem ſcriptos eſie, eadem verba, quæ liberationem Cyri commemorant, dubitare non finunt: tum quia catalogi in novem his primis capitibus ſimiles ſunt iis catalogis, qui Esdræ c. II. VIII. & X. habentur. Opinioni huic noſtrum quoque libenter adjicimus calculum, (cum certior non fuppetat) modo Esdras Oepòαεα ρνπαιεαοοραατ εαναιαπι arandis his libris 2. Pet. I, 21. nec propria tanfum induſtria ex priſcis, jisque humanis ſaltem, annalibus hanc epitomen compilaſſe, ſed Spiritu S. fuggerente & inſpirante, conſi- gnaſſe ſingula dicatur. Hinc ea præciſe videas his libris vel de novo tradita, cum alibi in ſacro Codice obvia non ſint, vel in compendium miſſa, cum alias latius declarentur, vel uberius amplificata, quæ in rem ec- cleſiæ ſalutisque noſtræ juvandæ fore, ſapientiſſimus Dei Spiritus judica- vit. Cæterum quod obſervarunt viri docti, genealogiam Zorobabelis 1. Chron. III, 21. ſeq. ultra Machabæorum tempora fere usque ad Chri- ſtum extendi, facile perſuadet, ut credamus, hæc talia per manum æque Q=ττρονoo poſt Esdram dudum adjecta fuiſſe, eo conſilio, ut integra ge- nerationum & Davidicæ proſapiæ ſeries ſuo loco exhiberetur. Sed & Hbrum ipfum ſatis diu poſt ſolutam captivitatem concinnatum fuiſſe, varia hinc inde veſtigia manifeſto evincunt. Plura de ſcriptore libri qui cupit, præter Huetium Dem Ev. Prop. IV. de libris Paralip. S. I. p. 3 Fl. ſqj. Clericum cit. Diſſert. Sanctium praloqu. Comm. in libb. Regum, Bonfreri- um in appendice ad cap. 7. præloquior, in Seript. §. Sect.6. p. 1065. adeat Vin- cent. Placeium Tbeat. Seript Anon. && Eſeudoen. cape I. n. 4. p. ſqj. Jam contra noſtram ſententiam, Esdramque ſcriptorem, poſt Hob-vind'catue, beſium in Leviath. c. 33. urget cumprimis Clerieus loca antiquius redo- lentia ævum, v. g. cum 1. Chron. IV, 43. Simeonitæ nonnulli expulſis Amalekitis, qui in monte Seir habitabant, illie dicuntur ſedem firiſſe ad INIRODVGEYIO AD LIEROS BIBLIGOS W Be lipfo I. àhunc urque diem; cum Esdræ temporibus Simeonitæ dudumiin Tamte⸗ Chrenico- 86 Jue diem; tamen Esdræ temporibus Simeonitæ dudum in Ne cumre ram. Captivitatem trans Euphratem eſſent abducti. Sic 2. Chron. V, 9. arc ninate 4 in templum a Salomone illata, dicitur in eo manſiſſe urque in praſentem Elegunrut, diem: poſt reditum vero e Babylone arcam amplius præſto non fuiſſe,in ic hde confeſſo eſt. Paria occurrere obſervant 2. Chron. VIII, S. X, 19. XKIl, Pdhun 4l 10. At enim vero, uti jupra S. I. ultro largiti fuimus, ſingulos omnino (dutn, wer Reges vel certe ætates, ſuos habuiſſe annales, ſua diaria, ad quæ multoties m, lolntn Chronica noſtra remittunt; ita fieri potuit, ut aντοναια retineret & ſuggereret ſcriptori Esdræ Spiritus S. hanc vel illam periodum aurt Geri phraſin ad eum omnino modum, quo in priſcis illis monumentis, popu lo olim probe notis, legebantur. Unde mirum non eſt, phraſin fſubinde len genen occurrere, illa quidem tempeſtate, qua Chronicorum liber exarabatur Ml unpr longe antiquiorem. Fuiſie quoque ſat graves Spiritui Sancto cauſas, clr d eſc ejusmodi phraſibus reduci ex captivitate populo priſtinorum temporum um en vel felicitatem vel aαονντον ivinam in memoriam revocare, pro fua ciles Dur fapientia voluerit, dubitandum non eſt, licet a nobis eæ evidenter ſatis anobideke indicari nequeant. Ut adeo minus firmiter hinc colligatur, ab Esdræ Aue tempd librum hunc Osov0wsνς Provenire non potuiſſe. Quin potius, cum Mid an eandem formulam: ad bunc urque diem de captivitate Afſyriaca duarum meritolif⸗ tribuum cum dimidia cap. VI, 26. uſurpatamlegamus, liquido inde con- aanch he ſtat, hæc priora libri capita æque ſero ſcripta fuiſſe, ac reliqua, nec adeo Wikle lucis 3 ex variis conſutum eundem tabulis vel fragmentis, ſed continua ſerie, Spiritus Sancti dictamine, eſſe exaratum. Contra vero ea recentiorem tit, cumĩ longe, & poſt Judæ Macchabæi demum tempora conſignatum eum per- . tendit Spinoſa, cujus Tract. Theol. Pol. c. 1o. P. 27. verba hæc ſunt: De m duobur Paralipomenon nihil certi, & que operæpretium ſit, notandum babeo, Ken eaf⸗ niſi quod Audum poſt Hezram, & ſorte poſtqsam Juda Machaäbaus templum Nn ien reſtauravit, ſeripti fuerunt. Narn c. 1X. libri I. narrat Giſtoricus, quænam “M weku familiæ primum (tempore ſeilice: Hezræ) Hieroſolyme hbabitaverint: & de- ſaon inde v. I7. Janitores, quorum duo etiam in Nebem. Al, 19. narrantur, indi- ise cat. Quod oftendit, Gos libros dudusn poſt urbis reædificationem ſeriptor idsErri 5 Juiſſe. Iſtud vero familias illas & jamitores oſtendere, nemo facile inde eli- Usqned cuiſſet, niſi æque perverſæ mentis ac argutator Theologo-Politicus, qui 1uO Uocve revera hic, quod operæ pretium ſit, non habet. Quid enim prohibet, lecomo qluo minus familias ſibi coævas deſcribere Esdras potuerit? aut num Pipitate femplo vix reſtituto, janitores eſſe nulli, aut nominari minime ab Esdra e mn . Poterant? PFinitam enim templi ſtrudturam, ejusque inaugurstionem u 4 B 8 ipſe — –ETERIS TESTA MENTL ELI „ iucn umin ſe cum recenſeat libri ſui c. VI, 15. ſq. cur non, janitores in Chronieis A aee i d nominare queat? Satis omnino diu Esdras & Nehemias vitam produxis-rum. ſ fiile i ſe leguntur, cum ille Johannis, qui pater fuiſſe creditur Jjadduæ Esd. X, 6. ⸗ hic Jadduæ Pontificis empora Neh. XII, 22. vivendo attigerit, quem 9. Jadduam Alexandro M. æσοvo, eique Hieroſolyznas petenti obviam factum, memorat Joſephus l. XI. Antiqu. c. S. Dudum porro poſt red- tum, ſolutamque captivitatem ſcriptos eſſe libros ultro largimur. V. geyminum uterque liber argumentum exequitur, dum primo dqui- Argumen- dem genealogias ab ultima hominum rerumque origine, per varias po- Sn er e⸗ Puli cumprimis Judaici propagines, ad proxima a Meſſia tempora perte-¹ xit, ejusque ex Davidis & Abrahami proſapia ortum demonſtrat huma- num; deinde vero, præmiſſi sö de Saule nonnullis, res ſacras pariter ac civiles Davidis, regnique Judæ hiſtoriam, ad reſtitutam quadantenus in Zorobabele dignitatis regiæ velutumbram, cum cura recenſet, ſuis quæ- que temporibus diſtinguit, nec infrequentem Regum Ifrael mentienem injicit, maxime ubi ad illuſtrandam regni Judæ hiſtoriam facit, ut non im- meritolnſtrumenti veterii epitomen Paralipomena cumiier onymo loco mo&ꝶ citando dixeris. Ad regnum Judæ enim potiſſimum hos libros accommoda- tos eſſe, nec Regum Iſrael meminiſſe aliter, quam quatenus ad hiſtoriam Ju- dæ lucis Aiquid afferunt, ante reliquos i interpretes, Syrusj jam animacdyer- tit, cum in erſon ſua eos ita inſcribit: 1 Raaa; Emultoties erineret & jodum aut gener larls P. ſe, 4 PsdræE inua ſerie, centioremn —02 24 neumper- ir N an: 10. a, 1202 — Liber re- lun bubet, rum actarum temporibus Regum Jude, qui vocatur Dihre- Jamin. Cæte- umpR rum huc faciunt, quæ non inconeinne Abarbenel, cujus verba latine red- ,utniß dita Joh. Meyer in Seder Olam Prolegom. p. 20f. ſJ. exhibet: id nimirum in iut: Blr. his libris egiſſe Esdram (quem eorum ſcriptorem ſtatuit) ut proſapiam Da- et uninl⸗ vidis & tribus ejus, & genealogiam Regum, qui fuerunt ex ſemine ejus, n ſyhuu usque ad Zorobabelem filium Schealtielis expongret, initio facto ab Ada- e indedl mo usque ad excidium Hieroſolymitanum, & ad Zedekiam, ultimum ſucus qui de domo Davidica Regem. In Esdræ vero libro narraſſe reduces ex ca- prohiben ptivitate Babylonica, & eorum proſapiam, ac principatum Zorobabelis, aut nun nec non ædificium templi ſecundi, & quicquid iis accidit in diebus Es- e ab Lida dræ. Cumque hæc duo volumina conjuncta eſie vellet, iade factum, Minee ut iis Paralipomena verbis obſignaret, quibus Esdræ librum auſpicatur. ile Hos enim duos libres Eſram hominibus ſuæ ætatis ſufficere judicaſſe, ut Oo ſuam 25“6. INTRODYCTIO AD LFHBROS BIBELILCOOS De Hbro I. ſuam prolapiam & familiam Davidis Regis ſui, nec nen potentiam & ch- Chronico zum. Sgillatim Prioris. Scopus, Weilieas. ghitatem cognitam & proſpectam haberent. Porro cum hunc fibi ſco- pum in libris Paralipomenon Esdras haberet præſixum, ut laudibus efter- ret & condecoraret res Regum Judeæ, hinc ipſorum bella, & quicquid eo- rum gloriam amplificare poterat, fuſſius enarraſſe, negne hanc ejus addi- tionem inanem eſſe & ſuperfluam. Quæ quidem fingula in libris Sa- muelis & Begum æque non recenſexi, mirum nen eſſe, cum ab illorum ſcopo ea ſint aliena. Hæc ex mente Abarbenelis, quam Præfatiombus ad libros Joſuæ, Samuelis & Regum prolixe expoſuit. Ad priorem ita- qbue quod attinet librum, is præmiſlis per novem capita genealogiis, in Davidis verſatur rebus exponendis, ad Salomonis usque inauguratio- nem, cujus ititia ultimo capite tangit. Eo- autem hæc omnia tendunt, ut Meſſiæ ex patribus fegçundum carnem natales, non interrupta genera- tionum ferie, oſtendant, eumque ex communi nobiscum ſtirpe progna- tum doceant, & oömmium de humana ejus origine & conſanguinitate oraculorum & vaticiniorum ilibaramm demeonſtrent veritatem: tum etiam ecclefiæ ac politicæ Judaicæ faciem ac vicifſitudines, fub Regum im- periô, &*οννσαει declarent. Succincte b. Calovius: Scopui, inquit, pracipuni eſt, Cbriſti genealogiam e majorum ejus biftoriam, nec nan ercle- hFæ ejur ſtatum ob oculos ponere. Et neceſſe omnino erat, concatenata iſthiac generationum recenfione Meſſiam ita delineare, ne in dignoſcen- da ejus perfona ullus locum haberet error⸗ Uſus demum libri longe lateque patet, &. 1) quidem eo usque ſe extendit, quo univerſa hiſto- riæ ſacræ ſe porrigit utilitas, quam ex inſtituto celebrante noſtris b. Dann- hauer- Hermeneut. Sac. Artic: XV. p. 315. q4. & e Reformatis Heidegger. Diſert. Bibl. XII. G. 16. b. 401. Præterea quoque 2) ommia genealogia- zum commoda præſtat, quarum non privatu, modo uſus eſt, ad judæ- os ſpectans, quorum familiæ ac tribus, tot gentis cladibus attritæ, ipſaque captivitate mirum quantum confuſæ, accurate extricantur, ut partim gentis Ifraelitis per connubia inſertæ ab iisdem diſtinguerentur, partim certi ponerentur linmtes, in quibus ipſæ poſthac ſe continerent familiæ, de qua infigni & varia Genealogiarum inter Judæos utilitate, erucdhte diſſerentem vide Spanhiemium Patrem, Dub. Evangel. P. I. Dub. XIII. F. 4. p. 61. & Burmannum in I. Chron. I. p. 151. ſeq. ſed & communi, eccle- ſiæ univerſæ, eujus de exhibito Meſſfia fides egregie iis confirmatur, cum ob oculos fibi pofitam videt generationum in tribu Juda, per Davidem d Zerobabelem & amplius, feriem, e qua Chriſtum genus ducturum 0 * — — tot Mophe hittoria ſee . ponendisl Gorumect milli & p⸗ enlli. nit, Multe brit ampn Nelarunea uufum ilt 4. gulkut⸗ Niclo nan, 1,2,6. U Lis. arali verbis telt tur: G hi bie er gu⸗ 1 Mh STMuf . ſbiueluern ralgue de iunumera Lo deo aiye⸗ inter ſura gui Aen nun eßt, ad unt ſece Antein ci kecleſen Gitos fil vel in h Hintadm Mritat Anmmi — HVETERIS TEST AMENTI. P. T. 291 tum& . . . — He libro 1. eſhiſco⸗ tot Prophetarum oraculis conſtabat Hebr. VIHI, 14. Ut taceam 3) in Chronice ibuseker. hiftoria ſacra rite digerenda, metiendisque temporum intervallis, in ex- ruüm, edic en. penendis difficilibus quibusdam Scripturæ loeis, in demonſtrando Do-⸗- einsaud. Gorum ac teſtium, per quos cœleſtis doctrina inde ab initio ad nos trans- bris g. miſſa & Ppropagata eſt, ordine his libris pariter ac genealogiis faculam 10 Morum accendi. Euis enim aliquot Pfalmazrum argumenta, Prophetarum vatici- nndi nia, multorque Novi Teſtamenti locos tecte intelliget, niſi Biſtoriam bii li- eninr. bris comprebenſam babeat perceptam? Quantum 4Juæſo luci, accedat Pro- elogis n Pbetarum oraculit, ſ ex his & Regum libri- ſciamui, qualei ferint Regei, 6ugenttc quorum illi temporibus ſoruerunt: aut quomodo & quando illa acciderint, 4 “ d⸗ quibu! Ili brædixerunt. Libros Juoque Regum abique borum admir⸗ n geneti⸗ niculo non ſatis intelliget, ut recte omnino ludicat Lavaterus Comm. in b. 3. hepromn. 9. 2. 4. Unde Hieronymnus.prolixis eos encomiis ornat, & in bræfat. in iit Lib. Paralipom. ad Domnionem ad Regationum 1 WV. Oop f9. 4. diſertis 8n: dan verbis teſtatur, quod omni: eruditio deripturarum in boc (libro) contine: “l tur: & hiſloriæ, quæ vel prætermiſſæ ſunt in ſuis locis, vel perſtriöctæ leviter, hegünim. bic per quadam verbeorum compendia explicantur. Et in epiſt. ad Faulinum mpiquu; T. W. f. 2. D. inquit; Paralipomenon liber, id eſt, inſtrumenti veteris rmmarle νονααι tantus ac talit eſt, ut abique illa quis ſcientiam Scripiurarum Mneckn ſibi voluerit arroegare, ſeipſum irrideat. Per ſingula quippe nomina junctut Ginaſen. ratque verborum, & prætermiſæ in Regum hri⸗ tanguntur biſßoriæ, 8 Ibri onge innumerabiles eplicantur Evangelii quæſtionet. verlalifo⸗ VI. Autexitas ihDnan. Eo autem magis deteſtanda eſt effrena Spinozæ temeritas, qui Canoaicst Heigegger⸗ adeo abjecte de his libris ſentit, ut miratiz ſatis non poſſe profiteatur, cur gelezogir. inter ſacros recepti fuerit ab iit, qui librum Sapientiæ, Tobiæ, & reliquot, 4 Judc- qui Apocryphi dicuntur, ex Canone ſacrorum deleverunt. Inteniam tamen te, ihlague non eſt, addit, egrum autoritatem elevare, ſed quando uidem ab omnibus ut Porilmn Junt recepti, os etiam, ut ſunt, relinquo. Mirari ſane deſüſſet, ſi dudum tar, paltin ante in canone ſacrorum repertos, in Sanctuario cum reliquis aſſervatos, ent ſumilie, eccleſiæque Novi Teſtamenti, pari cum cæteris Canonicis autoritate, tra- te, eluchte ditos fuiſſe cogitaſſet, quam liber Sapientiæ, Tobiæ & reliqui Apocryphi Diub. Ill. vel in lucem editi, vel ad aliquem publicæ lectionis in eccleſia uſum fue- aſeres: nurireccle⸗ rint admiſſi. Sub auſpicium enim Novi Teſtamenti divinam hes libros matu Cunn autoritatem jam in eccleſia obtinuiſſe, haud obſcure ex iis locis colligi- 1 Dewiden tur, quibus ad illorum teſtimonia & fidem vel provocatur ab Apoſtolis. dudrum vel manifeſtis indiciis alluditur. Tabulas generationum Chriſti Matth. I. ot O0 2 & Luc. . — 292 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS — De libro 1. . — — umk ſn Chronico- & Luc. III. occurrentes, nemo ſanus facile negaverit, ex his libris divino zuiglift 5 e, ſuggerente Spiritu, eſſe contextas. Confer præterea I. Cbéron. XXX, 17. ugee cum Apoc. V, 12. 2. Cbron. VI, i. cum Ac. VII, 48. & XVII, 24. e 2. Chron. XIX, 7. cum 1. Pet. I, 7. Non ergo heri aut nudhius tertius in- n Gudie ter ſacros recepei fuerunt, ſed a primo ſtatim ortu ſuo divina autoritate au nedt canoni inſerti, nec unquam in eccleſia vel Judaica, vel primæva Chriſtia- 4 bi na, quod conſtet, in dubium vocati, aut novitatis vel non tutæ ſatis fidei her intet poſtulati: a qua canonicæ dignitatis poſſeſſione, tot ſeculorum ferente ALhnin ætatem, nec Spinoza, nec ejus ſimilis novus homo alius deturbare eos, totehalt niſi firmiſſimis inſtructus rationibus, valebit. Haud infimum enim in fumtiduu argumentis, canonicam ſacrorum librorum autoritatem demonſtrantibus, KEeheor qud locum tenere iſtud;, quod a perpetua & non interrupta manuum tradi- nars dann ione, conſonoque omnium temporum eccleſiæ, maxime vero primi- cdelnn tivæ, teſtimonio ducitur, ſolide dudum evicerunt Theologi b. .gid. . uibin ei Hunnius de majeſtate & certitud, Script. Sacr. argum. XII. T. I. Opp. p. 15. an ſqq. b. Joh. Schröderus de Brincipio Ibeelogiæ cap. I. quaſt. 7. arg 14. p. nminiz . 59. b. Petr. Haberkornius Auti- Valerian. Diſp. II. cap. F. p. 70. ſq. & Diſp. inliunſt Tpagnata: III. 5 79 ſqq. Graviſſima vero, quæ hos libros premit, eriminatio cor- Hi ud ruptionis eſt, quam per univerſum opus graſſatam fuiſſe tantam ca- ſy ollena luminantur textus Hebraici hoftes, ut neque annorum numeri is reſpon- nutaline deant, qui in libris Regum deſignantur, nec perſonarum & urbium, lo- Ilrf. N⸗ corum ac gentium appellationes reliquis conſentiant Scripturis. Ita inilucn omnino Spinoza argutatur, Tract. Ibeol. Polit. e. IX. p. 120. ubi præœterea reſimd sommentatores, qui has diſerepantias conciliare nituntur, Rabbinos pla- dusternun ne delirare, cæteros ſomnmiare, fingere, & linguam denique ipſam plane noher: sorrumpere cavillatur. A quo non multum abit Ludov. Cappellus, 0Ppoft qui in Critica, quam vocat, Sacra, in hibro 1. Chronicor. CLXXXVIII. Objele e in 2. vero LIII. varias & depravatas lectiones numerat, a ſe reſtitutas, qua- Dent: u⸗ rum catalogum & cenſuram index libri ordine prodit. Cumprimis id nuncla, agit Rich. Simon. Hiſt. Crit. Lib. I. Hiſt. Crit. V. T. c. 4. b. 22, ut turbatio- inlu inn nis, defectus & corruptelarum notam his libris, maxime in Genealogiis, lenporiun inur at, in quibus componendis fruſtra dicit inſudaſſe interpretes. Nec inmonm ex religionis ſuæ principiis aliter potuit Huetius, quin Dom. Evang. Prop. uibm i IV. in b. lI. H. §. p. 354. ſeq., depravatas Hebraiei textus lectiones ambabus heſio. . manibus lergiretur. Eandem Campeg. Vitringæ accuſationem car præc. enguen vindicats, XIV. ſub ſin. F. . p. 265. audivimus & fub incudem vocavimus. Verum wmndtder uti omnes iſtæ ννντιο ιαιοο aut lectionum varietates, maxime circa guam n⸗ numerorum diverſitatem, interpretum dexteritate & ſtudio conciliatæ emengare dadum iis divino IILn, WII, 1u. tertiusin- Autoritite Chriſtia- ſatis ſiei n kerente tbare eos, memimn in Krantibus, tum trad 40 prim 5, Deid. Ohhbe lk. ng 14. 5. , Di. natio cor⸗ ntamn ce⸗ is rehhor⸗ tbium, lo- turis. It ipteteres binosPr⸗ ſim plane Duppellus, WVII. tutas, qua⸗ nprims id tturbatio⸗ enelogis⸗ es. Ne Nalteicf 3 Ambebls neer⸗ d⸗ 6. Verum ame eitca concliate Audun dudum & fublatæ ſunt, quod Lightfoorfus in Prolegom. ad Harmon. IV. Evange liſt. Sect VI. T. I. Opp. p 241. ſeq. Glaſſius noſter Pilol. S. Lib. l. rum. VETERIS TESTAMENTI. P, IJI. 293 p 70. Waltherus in Harmonia Biblica, Nic. Arnoldus in Luce in tenebrir, Joh. Meyer annotat, in Seder Olam ſuis locis, & Commentäriorum in lo- ca iſta dubia, inſpeccio docet, quibus addi poterunt, quæ nos ſupra p. 26 . q. in medinin attulimus: ita ex appellationum, nominumque propriorum diverſitate textus corruptio nullo plane argumento confici poteſt; cum & binomines multi fuerint, & exigua illa unius & alterius litereæ muta= tio temporum tractui, tum & indoli, dialecto, & pronunciationi diverſa- rum tribnum & regionum, ſi fribuenda,. Sane Vir Doctiſſimus, Præ- ceptox quondam noſter in Talmudicis literis, Guil. Surenhuſius in Otρα xατ Rαρ ib⁵. I V. de modis explicandi genealogia Tbeſ. II. p. 91. hunc canonem, tanquam in confeſſo & extra dubium ponit, ex Gemara, tit. Ba⸗ va Batra fol. 91. col. 2. multisque exemplis illuſtrat: nomina propria vi- rorum & mulierum ſæpe variare ſolere, & unam eandsmque perſonam mul- tis nominibur appellari, propter ipfius acta & virtuter, quorum unum nomen inditum fit a parentibur, ut diſtinguatur ab alia perſona; alteram vero ab in- ſoni quodam caſu, vel ab biſtoria, quæ ipſius ætate contigit. Et Theſ. IV. p. 93. Obſervat: nomina propria virorum & mulierum tranipoſitione, vel com- mutatione literarum ſæpe variare ſolere, eadem perſona manentz: porro Theſ. Vl. g. 95. nomina propria locorum aliquando præterlapfir temporibise in alia commutari, ex Talmud. Cod. Secbabbat, fol. 36. col. . Hinc per uni- verſum Codicem ſacrum, ſimiles lectionum occurrunt diſcrepantiæ, ex qui- bus textum Hebraicum corruptum, nullo plane jure Cappellum arguere, data opera & ſolide demonſtravit Buxtorfius fil. in Anti-Critiea, Cappello oppoſita, qua ſingula loca Pſeudo- critico ſollicitata aſſerit & vindicat; objectæ vero nominum propriorum diverſitati Part. II. c. 2. b. 374. re⸗ perit: quaſi vero non idem nomen proprium diverſimode potuiſet exprimi &o pronunciari, vel etiam progreſu temporis nonnibil, rotione vocalium, profe- rendo immutasi, ita ut Moſei ſecutus ſit eam efferendi rationem, quæ ſuit temporibur, ſeriptor libri Cbronicorum, qua ſui, itidem fuerit uſitata. Qua- fi ignotum eſſet, quæ ſit varietas circa nominam propriorum prolationem, & quibus illa mutationibus, pro diverſitate ſeu regionum, ſeu temporum ſint expoſita. Rurſus c. 5. p. 656, ait: qui in variantibur nominibur propriis ratio nem quærit, vel aduniformem illa reducere tentat lectionem, vel ex interpre- tum diverſa ſcriptione & nomenclatura. Hebraicam quoque lectionem, in quam omnei Hebraorum codicer conſentiunt, immutare vel corrigere, aut emendare, næ ille nibil aliud facit, quam ut cum ratione inſanire videatur. Oo 3 Inter= De libre f. Chronieco⸗ De libro I. Cbronico- um. — 1 INTRODVCTIO AD LIDROS BIBLIGCOS Interpretum eſt explieare, quando uni eidemque perſonæ aut leco diverſa al- tribuuntur nomina; non autem lectionem textuy corrigere Rationem omni- um aphellationem dare quir poſit? Inſignem tamen operam in inquirendis appellationum propriarum figniſicationibus, ortu & compoſitione, ano- maliis & ſeriptionum diverfitatibus, præſtitit Vir de Hebraica Sacri tex- tus literatura immorraliter meritus, Matthias Hillerus in Onomaſtico Sa⸗ cro, cujus P. I. via nona, quæ eſt trajectionis literarum p. 56 5. via decima de permutatione literarum p. 355. Via undecima de literarum abolitione p. 400. &c. ad oſtendendam diverfaatis in nominibus propriis originem apprime facit. Hinc & ante ipſum b. Glaſſius Pbilol. Sac. ib. IV. Tract. 3 obſervat. 4. pag. margin. 766. qq. obſervavit, unum idemque nomen proprium, diverſis in locis, variationi & mutationi haud uni, mox in additione & omiſſione literarum, mox in earum permutatione, mox in transpoſitione, ohnoxium eſſe, citra ullam tamen textus ſacri cor- ruptelam. Unde vel ipfe Andreas Maſius, Pontificius licet, ad Joſ. XXI, iI-16. fatetur, multie de caufis proprias locorum bominumaque db- pellationes mutari tempore. Et eſſe etiam, ubi uni loco, aut en: Gonuns diverſa ſint ib initio impoſita nomina Quam abſurde vero Cappellus Criticæ S. I. IV. cap. XlII. G. 7. qq. ex hodierna, quæ dicitur rö LXX, verſione Græca textum-Hebræumin Ohronicis & allis libris, cor- rigat, ſuppleat & decurtet, maxime in nominibus propriis; prater es, quæ Buxtorffius Anti-Cyit. P- II. cap. 5. b. 5656, Prolixe reponit, colligi ſatis ex iis poteſt, quæ Hieronymus ad Domnionem & Rogatianum præ- at. in lib. Faralip. T. V. Opp. f 5. D. conqueritur: Libere vobie loquor: ita in Gracis & Läatinir codicibur bie nom zessn liber vitiofus eſt, ut non tam Hebræa, qnam Barbara quaælſam & Sarmatica nomins conjedta aubitran- dum ſt. Nec hoc LXX. interpretibut (qui Syiritu S. pleni, ea, qtiæ dera fuerunt, tranſtulerant) ſed Seriptorum culpæ adſeribendum, dum de emen: datir inemendata ſeriptitant: & ſæpe tria nomina, ſubtrabtir e medio ſylla- bir, in unum vocabulum cogunt: velregione unum nomen, propter latitu- dinem ſuam in duo, vel tria vocabula ditidunt. Unde dſatis, opinor, con- 5 „Opi . ſtat, Græcum & Latinum textum ex Hebræo, non vice verſa, reſtituendum & emendandum eſſe. Quare paulo ante fatetur Hieronymus, ſe in trans- ferendo Paralipomenon libro, relictis verſionibus quibuscunque Hebræos fontes unice ſecutum, & de Tyberiade quendam legis doctorem, qui apud Hebræos admirationi habebatur, aſſumſiſſe, & cum eo contuliſſe a vertice, vt ajunt, ad extremum unguem, ne alicubi forte hallucinaretur. 4 — — hp unet; Aer mnaipiens Ater hiſtori Tecltufl ust Qea Crried idem et en notzelt no⸗ conhareb quam temp oinnium lon UI. 2.ſg nec Plures Ubi haud! nich legan oglm Ch chrum, aln D. oh. Ma meninntete eo melius Aliorim hunc nodi cens, gene⸗ Abiud, fli ſendentiu Dei dihhen leriptori! Keritatem Atirt, on obleurm: concinnan ls udror mrum ilo arlk vidlis do DVYETERIS TETAMENTI. E. IL 1 x ſnerſi ar. ? . 22? VII. òèMẽ CLhronico- nenomgi. IIn putandis temporum intervallis duplex in his libris calculus ob- rum. Wuitenls unet; Alter ad genealogias accommodandus, a c. I-X. a mundo condito Chronole mncipiens, & ad proxima ante Chriſtum natum tempor pertingens; SZis. alter hiſtoriam libri in ordinem redigens, inde ab interitu Saulis e. Xl ad reditum usque Judæorum in patriam, eujus poteſtatem captivis in Chal- dæa Cyri edictum fub fin. lib. z. fecit. Et hic quidem poſterior plane Dohrione idem eſt cum eo, quem ad libros Regum ſatis prolixum exhibuimus, cui orignen nonm eſt quod hic adjiciam, cum, quæ ad ſinem usque captivitatis juxta ae V. Tnd. epochz mundi quintæ facinnt, rectius ad librum Esdræ referventur, ubi ne nomen S arebunt. Prior autem ille ubi deſinat, non ſfatis liquet; quan- im n. duam tempora Chriſti Proxime eum attingere conſtet. Qux enim. one, Md oinnium longiflime protenditur Davidicæ ſtirpis deſcriptio, I1. Chron-= ſen o⸗ II. 20. ſq Zorobabelis proſapiam per decem generationes continuat; al geſ. . néc Blufes a. Lorobabele ad Chriſtum numerat Matthræus c. I, . (d: Übi haud leve ex eo dubium oritur, quod alia longe & diverſain Chro- nicls- legatur Zorobabelis poſteritas, ab illa, per quam Matthæus genea- logiam Chriſti derivat: unde tres Zorobabeles, alium ab autore Chroni- ine, ano: dcri tex⸗ naſteb nia ſetinis u e a⸗⸗ (Cappelius iccur mr corum, alilum a Matthæo, demum etiam a Luca alium, recenſitos tradit D. Joh. Mich. Langius de Genealogia Chriſti Dif. III. §. 23 4. p. 71 attq- libris, or⸗ Pretel ei, nit, coligi men intererat, convenire utrique, ut harmonia Vet. & Novi Teſtamenti eo melius conſtaret, & Chriſti genealogia dubiis & cavillis Judæorum ” aliorümque Scripturæ hoſtium minus eſſet expoſita. Verum erudite nnn⸗ hunc nodum ſolvit Spanhemius Dab Evang. P. I. Dub. XIII. p. 60. do- 1, liu cens, genealogiam à Matthæo contextam & ad Joſephum deductam per nantan Abiud, filium Zorobabelis, fuiſſe quidem hominum e Davidis ſtirpe de- n fendentium, ſed obſcurorum admodum, & redacorum ex fingulari fueeſt Dei diſpenſatione ad ſtatum privatum & conditionem vilem & abjectam; ndrenan. fcriptori Paralipomenon autem propoſitum fuiſſe, eam Zorobabelis po- nalußli. ſteritatem deſcribere, quæ in majori dignitate & æſtimatione erat con- Prere ituta; omiſſo plane in filiis Zorobabelis Abiud & progenie ejus, per- Pnoncon⸗ obſeuram agente vitam. Cæterum valde probabile eſſe, Matthæum in fimenlun concinnanda Servatoris genealogia, dictante quidem Spiritu Dei, tabu- lein trags⸗ las judæorum publicas fuiſſe ſeeutum, quæ & veritatem continerent, vellebree & quarum autoritas eſſet àνvvdB O & indubitata inter Judæos, ut hoc nuithil ipſo catalogo Judæos convinceret, Chriſtum natum ex poſteritate Da- Eea venie, vidis utpote oriundum ex matré deſponſa viro de domo Davidis. Plura De ſibro l. INTRODVCTIO AD LIRROS BIDLICOS Ohronico- qui cupit, Natalem Alexandrum adeat, qui hift. Eecl. Vet. Teſt. in quin- Kume Zarxtisio. Tabula aopiies. tam mundi ætatem Diſert. IX. T. II. p. 192. edit. in fol. libros Regum & Paralipomenon in Genealogiis a Matthæo & Luca non diſſentire, ex inſtituto evincit, ſolutis quæ in contrarium moveri ſolent dubiis. Sed hæc c & ααα. èðMU Capitibus liber prior conſtat in codice HebræoXXIX. in germani- co autem XXX. quia b. Lutherus in adornanda verſione germanica caput quartum in duo diſtincta diſpeſcuit, & hoc pacto deſcriptionem gribus Judæ a filiis Simeenis diſtinxit, ſingulis tribubus peculiare adſignan dum caput ratus. Verſus ejus numerantur 941. In partes diſtribuitur tre- aà b. Walthero, qui Qfc. J. 5)7. in prima recenſeri ait Patriarchas ab ini- cio mundi, & familias XII. tribuum Iſrael capp. 9. prioribus: in ſecunda portionem hiſtoriæ de vita & obitu Saulis c. X. in tertia amplificari hiſto- riam Davidis, uti concepta eſt lib. 2. Sim. In duas vero concinnius a b. Calovio & Friedlibio, nec non ab Hottingero TSeol, Pétlol. L. II. -ap. I. Sect. 3. p. fo. Lavatero Comm. in b. I. proæm. Heideggero in Enchir, ad S. I. . 105. aliisque communiter diſtribuitur, quarum altera Genealogica eſt, qua ortus & propagatio gentis Iraeliticæ per generationem ſeriem a prima mundi origine ad Chriſti fere tempora traditur c. I-IX. altera hiſtorica, quæ Regnum Judaicum, a Saulis noviſſimis per univerſum Da- vidis imperium, ad Salomonis usque initia accurate perquam deſcribit Ac. X ad ſin. on ka ene e Derqdatn dcletii⸗ Eſt itaque libri I. Chronicorum P. I. genealogica, tradens genealogiam 42) Chriſti, ab ortu generis humani per I. Patriärchas, eorumque familias c. I. 2. Judam, ejusque tribum c. II. 3. Davidem cumprimis, ejusque poſteros ad Zorobabelem us- que c. III. 6) populi Hrael, ſecundum ſuas tribus, poſterorum nimirum I. Jude reliquorum, ex quibus Chriſtus non debuit naſci c. IV. 2. Simeonis c. IV, 24 -Ffn. (Germ. c. V.) 3. Buben, Cad, & Manafhis c. V. (Germ. e. VJ.) — — 4. Ler 6. Berl 7 eon 5. Ieimia A) meece⸗ .) Dearid P) copian 9) regni 1. cire X. ₰ „ — 95 kinguin. Regnumn e Ntite, er ngermanl- niet caplt nem ribu ſgnancdum buitar ire has db ini. in ſrunls xi biſto⸗ innius a b, ll. etg l. Buchir, 4d ellerlopict mleriem¹ I. alers erumDr- n deletibit belem n⸗ iuin nei cl, 4 leni VETERIS TESTAMEN TDI. FIL.- 1 De F'bro I. 4. Levi, cum functionibus & habitationibus eorum c. VI. Dice. (Germ c. VII.) rum. . aſchar, Benjamin, Naphthali, Manaſſis, Ephmim, Aler c. VII. (Germ c. VitI.) 6. Benjaminis, maxime Saulis & onathanis c. VIII. (Germ. c. IX.) 7. eorum, qui ex diverſis tribubus lelen erotoh uͤ⸗ fixerunt, c. INX. (Germ c. ) B. II. biſtorica, tradens hiſtoriam regni Davidis, ubi 2) antecedens, mors tragica Saulis, & translatio regni 2 Davidem c. X. (Germ. e. XI.) 4 P)) Davidis inauguratio, Duces, ac Heros, c. XI. (Eerm. c. XII.) Y) copiarum recenſio c. XII. (Germ. c. Xill . ) regni adminiſtratio, & quidem I. circa ſacra, ubi N. arcæ deportatio ad ædes Obed- -Edom, po p peremtum Uſam c. XIII. (Germ. XIV.) 2. idolorum Philiſtinorum, percuſſis ipſis, abolitio c. XIV. (Germ. c XV.) J. arcæ ex dome Obed- Edom Hieroſolymas translatio c. XV. (Germ. c. XVI.) —. Muſica ſacra, Sacerdotumque in tbernaculo officia c. XVI. C c. XIVII.) . conſilium de exſtruendo templo, divinitus revocatum c. XVII. (G c. X Vlil. 2. circa regni hoſtes, ubi N. victeriæ adverſus Philiſtæos, Moabitas, Syros, Edomæos c. XVIII. (G. c. X?A.) J. - Ammonitas, legatorum violitores c. XIX. (G. XX.) . . . Anmmonitas iterum & Philiſtæos gigantes c. XX. (6. XXI.) 3. Circa domus DEI a Salomone olim exſtruendæ præparatio- nem, ubi N. loci in area Arafnæ deſignatio c. XXI. (G. XXII) 2. materiæ Commharatio, iliduc & Principum inſtructio c. XXII. (G XXIII) Pp 4. Le- . 7S⁸. INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICOS De ubrel. 7 Levitarum recenſio & ad ſua officia deputatio c. XXIII, zum. . (G. XXIN) „ Sacerdotum ordines, & Kehathitarum ac Meraritarum ofſicia c. XXIV, (G. XXV.) Mual corum claſſes & funétio c. XXV. (G. XXV.) Janitorum & inſpectorum officia c. XXVI. (G. XXVII.) 4. circa copias, & Officiales Regis c. XXVII. (G. XXVIII.) 1 Fe cixca comitia ultima, quibus ſtructuram templi deſignatum fucceſſorem exſtimu- —t c. XXVIII. (C. XX1X.) Q. contributionem ad templum exemplo fuo monſtrat & exigit c. XXIX. (G. XXX.) 5½) Davidis obitus, & Salomonis confirmatio c. X XIX, 22. 44. Commen Non adeo frequentes nactus liber eſt interpretes; e Patribus narii tamen Græcis THEODORETVM, cujus quæſtionet in Paralipo- Fatrvum: mena T. I. Oyp. P. I. p. 302. exhibentur; & PROCOPIVM GA- Z,Æ V M Sophiſtam, cujus in h. l. commentationes Græce & Latine per Maſium prodierunt Leidæ in 4. An. 1620: Latinis HIERONVY- MV M; cujus quaæſtione ſeu traditione: Hebraicæ in hos libros T. IV. Opp. f. 114, leguntur. Quo autem jure B ED A M huc citent Heideg- gerus, Crowæus, Lippenius, non intelligo, cum nihil eius in Chronica feorſim extet, niſi forte de templo Salomonit libruth, T. EIit. Opp. p. I. huc referre velint, qui tamen æque ad Regem librum I. ſpectabit: aut Chronicon, ſive de ſex mundi ætatibus L. 11. Oop. 174. qui tamen libel- jus huc plane non pertinet, nihilque prorſus ad libri Chronicorum ex- plicationem facit. . E Synagogæ Docétoribus paucos admodum ideo in Paralipomena Gommentarios edere aufos fuiſe, quod Esdræ codices, maxime in Ge- nealogiis fuerint vitioſi, Rich. Simon quidem in libri hujus contumeliam, ſed perperam tradit Hiſt. Crit. V. T. Lib. I. 6. IV. p. 27. q. Equidem Don Rabbino- gum: Iſaac Abarbenel Praæfat. in Lib. Samuel. f 7A. col. 4 in ſua patria nullum ſe reperire potniſſe ait in Paralipomena Commentarium, naſi gauca ver- bSa Kimchii, quæ ia ſint præ paucitate, & profundum non petant. . L Non — — Mreſeiſun ſuumgve pe gelit S mei chinm K.. KOSPT citaras, eujr inſcriptus Auſtrat: &. ſericordie inl Uöbri, Lighti chta, ſeda Bibliothece ac notis eclit Theatr, Ana Nrdeegog Inter mnetmata in ſos in 9. An. lin ſede eit CLhIVS An. 1560, E o MVS: A MIVS. IIVS: R C0OL. SPl CllVs. Wrins, libri nen, er non in phu lechoren ⸗ eckorem E LNVAT mMenits eſt haud lerem lis reder Aproayos —. — . lll, Citarum 1) UVI) l) exſtimn. üſtrat & 12. ſl Patribus Paraliye⸗ M GA-⸗ e Larine K0NTY. T II. Heideg. Chronici re. . l it: aut en hbel⸗ rum ex⸗ lpomen bein e⸗ umeliam, dem Don- uca r. 1 Pernt. NM —VYVETERIS T ESTAMENTL P L 295 Non eſſe iſtum! ibrum Paralipomenon ufitatum apud Judæos in Medraſebim, ſuumque peccatum confitetur, quod in hane diem iſtum librum non le rum, serit & meditatur it. Interim tamen præter R. Levi ben Gerſom, Kim- Anum & R. Aben Melech, ipfi Simonio citatos, cumprimis huc ſpectat R. 0 SPPH fll. David Aben JIECHIIA, ſupra jam ad librum Ruth citatus, eujus in Hagiographa commentarius Phileſophicus, p nN inſcriptus, & Bononiæ in fol. An. y38. impreſſus, Paralipomena ſuo loco zlluſtrat: & R. IS AA C bar R. Salomo JABEZ, cujus elegans in Hagiographa expoſitio, Conſtantinopoli excuſa, 0ρ NN Lex mi- ſericordiæ inſcribitur. Referenda huc quoque eſt Paraphrafis Chaldaica libri, Lightfooto equidem ex Codiee Cantabrig, in horis Talmudic, lau- data, ſed a Matth. Frieder. Beckio primum, e Codice MS. membranaceo Bibliothecæ Miniſterii Erfordienſis, in lucem protracta, & cum verſione ac notis edita, Auguſtæ Vindelic. in 4. An. 1680. de qua Placcii confer Theatr. Anonym. .I. P. 721. n. 60, & Acta Erudit. Lipl. An. 1653. menſ. Nov. p. 0. Hl ſos in 8. An. 161z. ABEL NEZENIVS in operationibus Biblicis, jam ſæpe citatis, P. II. Chronica etiam illuſtravit: ERASMVS SAR- CERIVS autem integro commentario eos explicavit, Baſileæ excuſo An. 1560. MIVS: THOMAS MALVENDA: FABRITIVSPAVLV- TIVS: RABANVS: ALPHONSVS TOSTATV. S: NI- COL. SERARIVS: JAC. BONFRERIVS: BASIL. ZAN- CHIVS: CASPARIS SANCTII in Paralipomena Commen- tarius, libris IV. Regum ab ipſo ſatis diffuſe & erudite explicatis fub- nexus, perquam ſterilis & jejunus, pauca folia complet, & tantum non in plurimis capitibus ad parallelam in libb. Regum hiſtoriam lecorem remittit. E Reformatis præcipuam meretur laudem LVDOVICVS kefermats- LAVATERVS, qui inſigni de utroque Chronicorum libro bene um: meritus eſt commentario, recuſo Heidelbergæ in fol. An. 1599. in quo haud levem genealogiarum curam habuit, easque in ordinem & ta- bulas redegit, Chriſtique cumprimis ſecundum carnem genus per avos & proavos juſta ſerie ad Adamum usque deduxit, & uſum practicum P p z ſingulis v luer Lutheranos SEBASTIAN. LEONHARDVS hypo- Iuberaus- mnemata in hos, uti in Superiores quoque, libros edidit, Lipſiæ recu-um: E Pontiſiciis huc pertinent, ſupra ſæpius laudati, ANGELO- Pontificis- MVS;: ANTONINVS Florentinus: HADRIAN. CRO M-Tu=: 3oee INTRODVGTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro II. Chronico Tingulis pericopis fubjecit, ut adeo varium lectori uſum præſtet. VI- rum. CTORIN. STRIGELIVS ſcholia in hos libros Lipſiæ edidit in fol. An. I591. ARTHVRIJACKSON Angli in h. I. commentarii Londini in. 4. An. 16 4. lucem aſpexerunt. F RANECISCIL BVR- MANNI in h. I. explicatio; Regum libris juncta, ſatis quidem con- ciſa, nihil tamen prætermittit eorum, quæ vel difficultate laborant, vel in Regum libb. relicta erant intacta. CHRIST. SCHOTANVS in Biblieth. biſtoriæ V. L. T. II. Regum hiſtoriæ horum quoque librorum explicationem ſuis locis conjunxit vel intercalavit. Remen. De JO H. CLERICO in h. I. jam ſupra dictum. CAbP. XVII. De Libro poſteriore Chronicorum. Summari- Hic unurs quondam fuit cum pracedente, liber S. 1. Cujus argumentum, um Capitis. ſcopus, ulilitas 9. 2. Partitio & tabula ſynoptica H. 3. Unus eſt unc cum præcedente unum conſtituiſſe priſcis Hebræis librum, eum præce- — 7 Ss s dente hic ex ſupra dictis cap. XIII. S. I. p. 2;4. conſtat, & præter Athana- Uber. ſianam ſynopſin, in qua ita legitur: aραàπα οαου ’nρατον & νττι eiας *Adρα +νεα ριαπWοo P'aralipomenon prior & poſterior pro ur libro computantur, Hieronymi quam maxime teſtimonio ecom- probatur, qui in præfat, in lib. Paralip. ad Domnion. & Kogat. I. V. Opp. f. 5§. D. rationem diviſionis addlens: Hoc primum ſciendum, inquit, quod apid Hebraos liber Paralipomenon unus ſit, & apud illor vocatur dibre hajomim, i. e. verba diet um: qui propter magnitudinem apud nos di- iſus eſt. Quod nonnuelli etiam in Bruto, Ciceronir dialogo faciunt, at eum in trei partert ſecent, cum unur a ſuo autore ſit editus. Sic & Ori- genes in expoſicone Pſ. I. apud Euſeb. lib. Vl. Hiſt. Ecch. e. 2,. TIag Aesroρααιαυ τιαντα ντραιερννι A’gen Aiaul, αινπαριον. PFaralipomeznon liber primu: & ſecuadus uno continentur valumine, quod vocaut Dibre Hajamim, hoc eſt, verba dierum Molorethas omnino unum ſaltem noviſſe Chronicorum volumen, ſatis inde apparet, quod verſiculos, quos ſingulorum librorum, ne qui inde exciderent aut ex- pungi poſſent, ſeorſun numerarunt in cæteris, hujus utriusque in unan — — ummamn Huc ergo pe zitate & ellt Argun e libet: jebut ge⸗ / ad kberania, onnurum 47 templum in & v. anue enim Reges cundumn can Siſinguen Multa hinc Omnnis ad e Catus, ut in m’ morata, 6 caph. Eilge is, qur cn iis, qur ib Lariteri // ſere Regun nt gui fil juvener in linit in A neul n / rerum vari Varias com⸗ Nn Prete ( omninme rum L reg Vil, ſoliu traclte I — — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 30 et VF üummam 1763. coëgerint, quorum medius 1. Chron XXVII, 25. legatur. Chronico- edit n Huc ergo pariter ſpectam, quæ de prioris appellatione, ſcriptore, auto-rum. ARV ritate & chronologia cap. præc., in medium ſunt prolata. denn conr. — Argumentum libri verbis b. Calovii Bibl. Illuſtr. T. I. p. 545. enar- Argumen- Orunt vel rare liber: Secundus bic liber agit cum de Salomonie bhiſtoria, tum de nam. NVSin rebus peſt ſeiſionem regni geſti⸗; ſtatum regni Judæ a Salomone alque Ibronum ad liberationem e captivitate Babylonica per Cyrum faäctam deſcribent: annorum 479. nimirum, trium Salomonis, euſus quarto e*truslum eſt templum, inde adcaptivitatem, 4. anno Jojakimi Jactam, annorum Ao. & 70. annorum captivitatir, utque ad primum Monarcbiæ Cyri Judæ enim Reges cumprimis perſequitur, ex quibus juſto ordine Meſſias ſe- cundum carnem ortum ducebat; ſfuisque quæque temporibus ſignans . & diſtinguens, quoddam veluti Chronicon librorum Regum exhibet, multa hinc inde inſpergens, lectu jucunda & amplifſimi uſus. Quæ omnia ad eundem collineant ſcopum, qui ad Regum libros fuit indi- Scoyus. catus, & ut majorum Chriſti non modo ſeries & hiſtoria, ſed & perſonæ regnique ipfius conditio, in Salomone & rebus ab ipſo geſtis typice ad. umbrata, ob oculos poneretur. Idque uſu varie, in præcedentibus Utilitas. ds lübrum, capp. diligenter inculcato, ad quem veritatis hiſtoricæ confirmatio, in er Athung- iis, quæ cum libris Regum conveniunt, & plenior accedit cognitio, in 0n Tin iis, quæ ibi Prætermniſſa, hic ſubnectuntur; cui obſervationem addimus Aen Lavateri broleg. in h. I. p. 94. Si rem diligenter excpendamur, in ſinugulorum onio hn. fere Reégum biſtoria babemur aliqua peculiaria documenta. In Salomone, J. . ne qui⸗ fidat Japienttæa ſuæ: in, Recbabeam, quam beſtiſerum ſit, adbibere gui, d juvenei in conſilium in Abia, ypocritas interdum inſignibur viäétoriit po- utur Ailre tiri? in Aſa, non nimium tribuendum medicinæ: in Joſaphato, quam pe- u1 ur A 8¶ riculoſum ſit afinitatem contrabere cum impii/ c. Obſervat præterea, ingt, it rerum varietate hunc librum utiliorem eſſe & jueundiorem Priore, cum c Kk0ri. varias contineat narrationes, preces, conciones & alia, quæ in libris Re- 1. mur. gum prætermittuntur. uiuti, muine, 1 has omnino aret, guo ſelt aut er. e in unin . 1 De libro II. 6 unentun, III. . Cæterum capita continet XNXXVI. verſus 822. & commodiſſime, Pattitio. omniumque fere interpretum conſenſu, in duas diſtribuitur partes, qua- rum IL regni indiviſi, duodecim tribuum, ſub Salomone c. 1- X. II. di- viſi, ſoliusque regni Judæ hiſtoriam, usque ad captivitatem Babylonicam, tradit c. X. ad ſin. Siſtit itaque hic liber biſtoriam tegni DU PP 3 l. in- 2302 INTLRODVYCTIO AD LBROS BIBLICOS De libro II. Chronico. J., integri duodecim tribuum ſub SALOMONE, cujus deſcribuntur Fuw, ℳ) acta eccleſiaſtica, ſcil. . pietas in Deum & oratio c. I. 2. lignorum & architectorum, ad extruendum templum com- paratio c. II. 3. exſtructionis locus, tempus, materia & forma c. III⸗ 4. vaſorum & ornamentorum apparatus c. IV. 5. arcæ introductio c. V. 6. ſubjuncta oratio inauguralis c. VI. 7. divina per ignem clitus dimiſſum approbatio c. VII. ρ) acta politica & Gconomica c. VIII. „)) famæ celebritas & Reginæ Arabiæ viſitatio c. INX. II. divif, & quidem ſolius Judæ, ſub reliquis Regibus, g) REHABEAMO, ubi 1. infauſta regni diviſio c. X. 2. diviſionis fruſtra impugnatæ confirmatio c. . XI. 3. Regis a lege defectio, & per Siſakum poœna c. XII. ⁸) 4 B14, cujus contra Jerobeam victoria exhibetur c. XIII. ) 45⁵54, cujus I. Pietas, & contra tthiopes victoria c. XIV. 2. continuata reformatio, fœdusque cum DEO redintegra- tum c. XV. 3. lapſus in impio fœdere cum Syro, & fiducia in Medicis po- ſita c. XVI. ⁹ 708APHATO, cujus I. viſitatio eccleſiaſtica c. XVII. 2. inauſpicata cum Achabo confœderatio c. XVIII. 3. reſipiſcentia c. XIX. 4. victoriæ contra triplicis generis hoſtes c. XX. *½) 70 R 4.M0O impio & infeliciter rerum potiente c. KXI. g) 4 HASIA impio, & cum Achabi familia a Jehn occiſo c. XXII. 1-9. 25) 4 THALIA impia, regium Judæ ſemen fere totum exſtirpante v. 10 — fin. 9) 70450, cujus I. inauguratio & cultus Dei per Jojadam reſtitutio c. XXIII. 2. regni 2. ke 4 M4. ) Ul6. „707. 2) 44 VHISX I. te 3. K N uun ⁴) 4 ) 1„)705. I1. W „ Pe 6)7041 507. 9) ZED — 4 3 BVENTERIS TESTAMENTI. P. I. 303 — — — 17 . — — De libro I. nbuntur 2. regni adminiſtratio diverſa, idololatria, pœna c. XXIV. Chronico. .) 4 MAS!41, cujus ab 5Ædomzis videria, idololatria, peena rum. c. XXV. 2) USIA, cujus primo pii feliges ſucceſſus, mox ſacerdotium inva- Dum cor. lus dentis poena c. KXVI.= ll A) 7J0 THAMO pio, felice, qui Ammonitas tributarios fecit, ZB c. XXVII. u) 4 HASO impio, ob idololatriam & fœdera profana afflidto c. XXVIII. . „ HISKIA, qui pientiſſimus I. templum repurgat c. XXIX. 2. paſcha celebrat c. XXX. 3. Sacerdotes, Levitas, & ærarium eeccleſiaſticum ordinae 4. a Sennacheribo & morbo lethali liberatur c. XXXII. 2) MANASSE, qui impius captivus abducitur, & refipiſcens in regnum reſtituitur c. XKXXIII, 1-20. ⁶) 4 MMONg, qui idolorum cultor a conjuratis ſervis occiditur MI. c. XXXIII, 21 -ſin. ) 70874, qui pietatem teſtatr I. imdolorum abrogatione, & foœsderis cum DEO renovatione klimegt⸗ C. xXXIV. . 2. paſchatis celebratione e. XKXWV. ſelicis o⸗ O 70AHASO, quem Rex t.gypti captivum abducit c. XXXVI, 7„) 70 7AKIM0, qui cum vaſis domus DEI Babylonem abdu- citur, ⸗ ſtn. 2) 75 CHONIA, qui & ipfe Babylonem abripitur, iild. 9„) Z5DEKIA, ſub quo templum comburitur & urbs vaſtatur, ibid, 8 ſoe WI. ł eirpane MII. . CAP-= 3e4 INTRODVCTIO AD LIBROD BIB LICOS — Pe bro . = . Esdræ. . CAP. XKVII. A De Libro Esdræ. a ſctipes Summa- Libri inſeriptio. Cur in Græcir & Latinir codicibus primus Eidræ in- verſo, gor rium capi- ſeribatur? Apud Hebræos quendam Erdras & Nehemis, unum enim nN ns. conſtituebant volumen. Sedes libri in Bibliis Cbriſtianorum „ GO N & e udæorum g. I. Erdræ appellatio quid notet? Scriptori bujus li- Peär cceß bri cum alio quodam Levita commune boc nomen Aſt, adeoque dus Piel ad Ne dantur EFridræ probe diſcernendi. Ejur genealogia. An Eidra- cumcon idem ecum Joſædecho vel Jzadako I. Chron. Vl, 14. 15 Eius eru- 7 / ditio & munur; merita quoque in S. Codicem. An in Prophetis . un locum obtineat? S. 2. Libri Sriptor Etdras aſeritur, cui con- dhe . zra P. Dan. Huetium etiam priora ſex libri capp. vendicantur giu u H. 3. Spinozæ refelluntur criminationer, quibus partim novitätii unern partim corruptionis variæ librum inſimulat 9. 4. Idem porro “M Erdrar omnium V. T. librorum biſtoricorum autor eſe, contra kon eundem Spinozam, negatur 9. . Nec tribuendi ipſi ſunt libri u Cabbaliſtici, Pico Mirandulano celebrati: nec C CIV. libri, lue quos ſomniat Sixtus Senenſu: net vaticinium de fatiz Monarcbiæ oguel⸗ 1 Rom Imperii: nec de diebur infauſtir libellus: nec libri III. &. e, ue qui ſub Eidræ nomine in Apocrybbis leguntur; de quibut quid ſen ihivnun tiendum ſit, ediſſeritur S. ö. Libri argumentum: Scopus: Utili- unckein tar 5. 7. Astoritar ejur divina aſeritur, eaque an in dubium Hemimpr vocetur ab Anabaptiſtir, dirquiritur §. 5. Csronologia libri. rolumne Quis Darius, ſub quo templum reſtauratum? Quir Artaxerxes, elit, in ſl tagju, indultu Erdras è Nebemiat cultum & rempublicam apud uno h Judævs reſtaurarunt? Tabula Chronologica finem quintæ, &c ini- o II tium ſextæ mundi ætatir complexa S. 9. Partitio H. 1Io. Tabuls ükalic⸗ Synoptica S. I1. Commentarii Patrum, Lutheranorum, Ponti- Aeilete fciorum, Reformatorum, Remonſtrantium, & Fanaticorum 1 5. N §F. 12. 2 Trdhey mumſetip 5 §. 1 Doſ hri —„ VETERIS TESTAMENTI. P. I. 305 §. I. Esdrz. DZ equitur in Chriftianorum codicibus & à, qui Latinis Ezra, vel Inſcriptis. molliore ſono Efra, aut cum Græcis, qui more Dorico Z in ſd mutant, Kidrar appellatur, a ſcriptore & objecto palmario inſcriptus liber. Vulgata librum primum Kiræ dicit, nec ſecus Arabica bireir verſio, quæ ita habet: liber priwius Exræ ſacerdotie, legitperiti. Quem ie n enim nos Nehemiæ vocamus librum, ab eadem profectum credunt ma- ga, 6 nu, & Eſfræ ſecundum numerant; vel quod in Nehemiæ libro hiſtoria ab njuli. Esdra cœpta eodem filo continuatur, quæ D. Andr. Oſiandri in Not. lefis du Bibl. ad Nebe. I, I. Obſervatio eſt, vel quod priſcis Hebræis uterque in An Luc unum compingitur volumen. Ita enim Hieronymus Epiſt., ad Paulinum Eu en T. IV. Opp. f. 3. D. Erdras & Neemiar, inquit, adjutor videlicet & conſola- Erenet or a Domino, in unum volumen coarétantur. Et rurſus in præfat. in . , ai ce 1. ad Demnion. & Rogat. T. IW. f.9. B, nec quenquam moveat, ait, quod rhiutu⸗ unus a nobis liber editur eſt, quia & apud Hebræort Eidræ Neemicque ſer- in Miidiit mones in unum volumen coarétantur. Plane ut ante ipſum Origenes in Ilm n expoſitione Pſ. I. apud Euſeb. I. Vl. Hiſt. Eccl. c. 2. Bcdgαρ 0α α de, uun sνροπ ε sndb, Eéoa, 5 6 Oonb. Eedras primus & ſecundut. qui Ni un hi apud Judæos unicum conficiunt librum, vocatur Eſra, id eſt adjutor. Hinc Iy. Mi, quoque Lactantium videas lib. V. Leiſtit. div. cap. II. ex Esdræ libro alle- 7 Mmarbie gare, queæ Nehemiæ IX, 26. leguntur, uni manifeſtum eſt, utrumque Hill6. Ppſi unum compoſuiſſe volumen. Et Maſorethæ quidem, cum vel ad uguil ſi ungdecim libellos Hagiographum numerum revocant, utrobique Ne- Nhut: Uut. hemiam prætermiſſum ſub Esdræ appellatione, adeoque & uno cum illo hun volumine, comprehendunt. Vide Buxtorff. Tiberiad. c. XI. p. 26. logis ihi. edit. in fol. Porro ε LXX. in verſione Græca ex hoc utroque, quem Dtaxerxe, pro uno habent libro, transpoſito ordine, poſteriorem, ex Apocrypho luun ,ul vero III. Esdræ priorem faciunt, ut in Athanaſiana Synopfi & Polyglot- einte, O tis Anglicanis annotatum reperio; quoniam hiſtoriam paulo altius at- ,l. Tubde que ille repetit, ut notat Joh. Rainoldus T. I. Cenſuræ Apocrypborum gun, ilti p. 2à)5. Vulgo tamen Græcæ editiones utrumque ſeparant, ac priorem Eitutiaſun Eανν ſimpliciter, & ſine adjecto, & ſubſequentem Ncnlas inſeribunt. Ex quibus colligitur, illam in priorem & poſteriorem Esdræ, item in Erdræ & Nebemiæ librum diſtinctionem non a viris Ozoτνονετος aut primis eo- rum ſcriptoribus, ſed a Græcis & Latinis demum interpretibus, dudum poſt Chriſtum natum, eſſe introductam. Porro in Chriſtianorum coch: Sedesae 61 QQ cibus Ordo, „* De bro. Esdræ, Erdræ no- veme 306 INTRODVYCTIO AD LIBROS BIBLICOS cibus hæc Esdræ hiſtoria Paralipomenis immediate ſubjungitur, hiſtoriæ temporumque ſerie iĩta jubente, cum ibi Esdras incipiat, ubi Chronica ſubſiſtunt; ordinaiur iſte liber immediate poſt Paraliysmena, ſicut ait Hie- ronymurs, in lib. de Hebraicir quæſtion. eoquod idem ſit finis Paralip. prin- cipium hujut libri ait Brito, in expeſitione prologi Hieron. in h.l. Bibl. Gloſat. Lyræ T' II. f. 2 9. C: at vero in Hebraicis editionibus judæorum, una cum Nehemia, Chronica proxime antecedit hic liber, quod prius aut ſcriptum hunc aut recenſitum credunt, quam Paralipomena; quo de vide cap. XVI. G. 2. p. 255. S Nomen autem & “ vel * auxilium notat, non ſine omine Le- gisperito noſtro impoſitum, quod is eccleſiæ pariter ac reipublicæ Judai- cæ,; extremum afflictæ & poſtratæ, auxilio ſuo præſto futurus eſſet, ut in juſtum denuo coaleſceret corpus. Hinc commode Hieronymus loc. cit & in Com:nent. in Mich. II. vertit Adjutorem, ut Qonéov Origenes §. prated. Sed vero probe hic obſervandum, duos eſſe hoc nomine inſigni- tos, qui ex captivitate Babylonica reduces in ſacris literis commemoran- tur. Alius enim Esdras Levitici erdinis Neh. XII, I. commemoratur, qui una cum Joſua Pontifice & Serubabele Principe, ſub Cyro, Hieroſo- lymam ex captivitate aſcenderat: alius, longeque diverſus, ex Sacerdo- tum ordine, & de Pontificali linea, qui anno ſeptimo Artaxerxis e Perfi- de in Jjudæam cum pluribus Judæis aliis, Regis indultu profectus eſt, ut ſtruduram templi & urbis, quam ſomnolentius Judæi reduces tracta- Pant, urgeret Esdr. VII, I. ſq. Junius quidem & Tremellius, in annot. ad Nebem. c. I. & qui cum ipfs faciunt, eundem utrobique notari Esdram, non geminum credunt, & Nehemiam per Synecdochen duas profectio- nes ex captivitate, longo tempore a ſe invicem diſtantes, conjungere tradunt: priorem ſub Zorobabele Duce & Joſua Pomtifice, imperante Perſis Cyro; poſteriorem Esdra Duce Anno 7. Arthaſaſtæ h. e. Artaxer- Xis. Hinc verſum I. apud Nehem. c. I. ita diſtinguunt: Mi ſunt Sacerdo- er & Levitæ, qui aſcenderunt cum Zerubabele. filio Schealtielis & Joſua: (hic repetendam dicunt præpoſitionem PDV AWϑστ nαιοι* h. m. & cum) Serajd, Jirmejd, Ezrd: & ad marg. n. 2. notant: adſcenderant duabus: profectionibur, altera cum duobus Zerubabele é Jeſebuba Aſr. 2. & altera cum ipſo Eſra Eſr.q. Sed vim inferri textui, quis non videt? diverfiſſi- marum enim profectionum, & tanto quidem temporis & cireumſtantia- tum interwalle disjunctarum, una in periodo, unaque conſtructione con- △ conjunchior (lcriminai, neeſynecde snamconk hic Esdras cutn Levit 1 & elogi Direrſos nes, utap. §. nd. V. Laurent. F . vider nolter ett, lia Aronis (Germ. VI mos 000, dro Bsdra eſſe oſten redta Ciſtat ſus n Ner. Psdr.NIl, ꝗuem gen dit Hiemr b.lo. 6 qu ſrerdetem ic ferat & Galk ſoſuan lepitur Es dergt. Ve Reere, iymis kor rit. Conſ. (nm i, Am Mala Moritate VETERIS TESTAMENTI. P. I. 307 — — — — De libre conjunctionem, in libro hiſtorico, in quo accurate rerum temporumque Esdræ. diſcrimina in cæteris obſervata deprehendimus, nemo facile quæliverit, nec ſynecdochen talem cogitaſſet quisquam, niſi gemina iſta perſona, in unam conflanda, commentum iſtud ſuppeditaſſet. Differt ſane uterque hic Esdras, familia, tempore, functione & officio, & demum dignitate, Piiment cum Levita absque addito & ſimpliciter, hic noſter ſemper cum empha- Hr ſi & elogio recenſeatur. Conf. Neh. XII, 26. 33. 36. Esdr. VII, 6. 12. 21. iverſos itaque Esdras Theologi noſtrates recte ſtatuunt, ſibi cognemi- nes, ut ap. b. Dorſcheum in Syll. Semeſtri n. IX. p. 19o. b. Glaſſium Philol. . S lib. IV. Tr. 3. Obſ. XI pag marg goa. Barth. Mayer Pbilol. S. IAl. b. III. minele. Laurent. Fabricium in Partit. Codicii Hebræi c. XIX. Theſauri Creniani I. ce li : p. 353. videre licet, quorum poſterior, tot ornatus in Scriptura encomiis, eſet ut noſter eſt, de quo in præſenti agimus. Ortum autem ille ducit e fami- mas . lia Aaromis, quod genealogia docet Esdr. VII, I. ſeqq. & I. Chron. VI, gentalogig: lgenes (Germ. VII.) 3. ſq. obvia; quæ tamen poſterior, ſex gradibus inter pri- einſigi⸗ mos octo, & novem ultimes interpoſitis, auctior illam fuperat, & in li- nenrat. bro Esdræ occurrentem generationum ſeriem mediatam intelligendam emoritt, eſſe oſtendit. Viginti tribus itaque generationibus ab Aarone in linea Hieto. recta diſtat, nec niſi medjiate filius Serajæ, (qui in urbis vaſtatione occi- eetdo⸗ ſus 2. Reg. XXV, 18. 21. legitur) cujus forte nepos aut abnepos fuerit, ise er Esdr. VII, dicitur. Unde male Esdram cum Joſedecho vel Jozadako, inseſt, k quem genuiſſe Seraja I. Chron. VI, (Germ. VII.) 4. 15. legitur, confun- ces trar dit Hieronymus apud Ludov. Vivem in L. 15. de Civ. Dei c.36. Auguſt. in dnt, Oyp. T. V. f Iogé. ejusque legens veſtigia Sixtus Senenſ. lib. I. Biblioth. S. iEsra,;, p. 10. B. qui ita habet: Ezra, quem primus Paralipomenon liber Joſedech polei. ſacerdotem appellat, ſilius Sarajæ, ſilii Azariæ &c. cum nec temporum ratio njungett id ferat, & nimis grandis hoc pacto tribuenda ſit Esdræ ætas; & Joza- wperante dak Joſuam, primum Pontificem maximum poſt captivitatem, genuiſſe Artaer⸗ legatur Esdr. V, 2. Neh. XII, 26. qui ſat multo tempore Esdram præces- Sererde . ſit. & jam in prima illa ſub Cyro profectione in patriam Judæam aſcen- derat. Voluit autem Esdras in ſui libri genealogia ſe ſtatim Sarajæ ſub- , u) nectere, qui ratione Pontificatus clarus fuit, & ante everſionem Hieroſo- ut Auckur Iymis floruit: eum pater aut avus ipfius in captivitatis tenebris latitave- Wollers rit. Confer adhuc Dorſcheum loc. cit. p. 192. & Sanctium Prolegem. I. Grersi. Comm. in h. l. p. 29. Porro hinc conſequitur, eundem hunc noſtrum unſtantir⸗ cum Malachia, Proephetarum ultimo, non eſſe, quod nonnullis equidem Euncione autoritate Targum in Malach, I, ſ. ſubnixis, inſcite perquam fuit viſum; ur r. F Qα ⁸ ek Hiſtoria Chronica taint Hie. „Some⸗ h.l. Binl. deorum, 38 INTRODVCTIO AD HBROS BIBLICOS — Dellr 7 ex inſtituto diſcutiemus infra in cap. de Malachia. Quanta autem Esdras ſens din Aobrina: legis divinæ peritia, quanta eruditione juxta ac autoritate polluerit, ex tot nenern, ni illuſtribus nomini ejus paſſim adjectis encomiis fatis intelligitur, maxime chora⸗ quando Esdr, VII, 6. Scriba promptus in lege Moſi, ſalutatur, op & animum ſuum diſpoſuiſſe ad interpretstionem Legie Domini, & ad præ- er d fandum docendumque in Iſraele ſtatutum & judicium e. I. v. 10. legitur. e Sic in diplomate Arthaſaſtæ regio v. II. 12: ſacerdos & feriba legir Dei cœlo- ninnd tIcoOrum ali0 rum abſolutur audit. Seribam appellas, inquit Buxtorff. Iiberiad. c. X. p. 23. “. ad locum allegatum, non tam a ſcribendo, quam ab enarrandis & ex- plicandis iis, quæ in Scripturiz Sacris comprebenduntur. Nam dOd Ringrit liber, lbrariur, librorum peritus interpres & Doctor, Scriba. Anulilo tndenmgie autem libro majus nomen lautque major erat, quam a libro legiz Dei, unde (ccleſte fin- vocabatur Legis peritur, qui librum legiz Dei docebat & interpreta- cjurores h batur. Sic & in N. T. interdum appellantur ppauttarzig ſeribæ, qui doce- NVehemiarn bant populum, unde de Jeſu Cbriſio dicitur: Docebat enim eos, ut habent DAarorke autoritatem, & non ut o vρHαaααοσιſeribe Matth. Fl,z9. interdum vout- vty . . . ⸗ . . *& M aol, Legirtperiti Luc. VII, zo. & XI, 46. Fuit tamen etiam ſeriba gproprie eauonmnin P ſie diöétur, qui epiſtolae, diplomata, libror, contrattus & ſimilia conſeribebat El &m aut alii ſeribir præerat. Allegat porro Buxtorffius teſtimonia ex Talmu- Efrancipu dis Hieroſolymitani libro Megilla cap. I. & Babylonici libro Sanhedrin cap. 20 Eln 2Z ſol, 27. ubi ex Magiſtrorum ſententia dignus dicitur Esdras, per cujus . . .. manus daretur lex Ifraeli, ſi non præceſſiſſet ipſum Moſes, Moſique meritis in inſenbi in legem Domini collatis comparatur. Et proſtant omnino infignia ejus eaieN. mnm omnium temporum ecclefiam circa aſſerendum canonem ſacrum me- ucen ieritas in 5, rita, grata mente celebranda. Quanquam enim univerſum codicem QW . Cedttem: ſacrum, qua quidem ſui parte tunc temporis conſcriptus ac editus fue- mnmn . rat, in vaſtatione urbis ac templi igne abſumtum prorſusque deperditum, orn. 4 ex ſuopte ingenio non reſtituerit, quam Pontiſiciorum, ex Patrum tradi- 1 1: tione hauſtam, fabulam ſupra jam cap. II. g. 2. p. 24. profligavimus, & poſt unlige Bellarminum l. 1I. de verbo Dei c. I. recentiſſimis Pontificiis Doctoribus eſenc Natalis Alexander Hift. Eccl. V. T. ad Vl. mundi ætetem Diſſert. W. T. II. de p. 7335. impugnat & confutat; neque etiam vitiatam in captivitate Ba- Pro hen bylonica Scripturam correxerit ac emendarit, quod itidem Papiſticum “ . commentum a Corn. a Lap. Proæm. Comment, in b. l. p. . Copioſe adſtru- Cii, Gum, Theologi noſtrates ſuis locis paſſim redarguunt; v. Calov. Syſtem. l Tbeol. I. p. 725,. qui ipſe quoque, quo ſenſu admitti poſſit reſtauratio aun . 7 Kbrorum ſacrorum, docet T, ls Bibl. Wiuſtr. V. T. p. 66as“, neque demum em Esdlras erid ex tot t, maNime limtatur, HRal yre. 1o. legitur. Deicelo. 1l. c, L. dir Ger. un Ha, Anulo Dei unde intenelt⸗ guichet: ut habent dum ou⸗ ſhepreßri pribilat e Talm- lecrin caß. per cujns ne merifs Egnit eſos crun e-⸗ coCicet Gcus fue⸗ eperlitunn, rumn ttidi⸗ nus, 8 poſt Dogoribus 1n. I1. witate B.. oſe zſtru⸗ . 07, 9 . eſtauramd Ge benn we⸗ clade & captivitate, exempla ſacri codicis in unum collegerit, invicemi- VETERIS TESTAMENTI. P. J. 0⁵9“ — ſ ſmmreiter, novas in De libts literas, quibus modernus codex Hebræus exaratus cConſpicitur, nOvas inl- Eadeze venerit, relicto Samaritanis charactere priſtino; quam Buxtorffius data opera confutavit fabellam Diſ. V. de literarum Hebraicavum genteina antiquitate p. 169: /44. certum tamen eſt, quod diſperſa, Judaĩcæ gentis que emacularit, & cum Pſeudo-prophetarum multorum ſcripta pro ge- nuinis & authenticis ſucceſſu temporis irrepſiſſent, Molſaicorum Prophe- ticôrum aliorumque librorum, ſingulari Spiritus S. inſtincdu conſcripto- rum, canonem definierit, & quicquid heterogeneorum ſcriptorum ob- trudebatur, rejecerit; tum & ipſos authenticos & canomicos libros exa- minarit, ne quid alienum pravumque ipfis àdſcriptum admiſceretur; tandemque fationem ac möôödum eosdem dilucide legendi & exponendi eccleſiæ tradiderit. In quo præclaro Perquam & ſanctiſſimo inſtituto adjutores habuit ſymmiſtas divinos, Haggæum; Sachariam, Malachiam, Nehemiam, aliosque primores & antiftites in Scripturis Sacris potentes & autoritate pollentes, numero CXX. n ee ien vir e ⸗ nagogæ magna, cujus ipſum Præſidem ac directorem égifie ferunt. Coônf. ommino Buxtorff. Tiberiad. c. NX. m. XI. b. 24. in ſol. Prophetæ autem an Pyophe- titulo & munere an conſpicuus fuerit, Varie diſceptatur ab eruditis; af- tes firmantibus Judæis in Seder Olam Suia edit. Joh. Meyeri p. o5. ubi Hag- gao & Zachariæ gu Propheta accenſetur: interprete Syro; qui librum . 5 y 66 ita inſenbit: a 1 ſ2122 00☚ Uiber Propleta; Ladantio, qui L. IV. Inſtit. Dim. t. XI. b. 235. Ksdras etiam Propbeta, inquit, qui fuit ejusdem Cyri temporibut, a qus Judei ſunt reſtituti, ſic loquitur & c. Bedea in inſcriptione, proosmio & paſſim allegor. epoßtt. in G.1. Calendario Ro- mano ad diem 13. Julii, in quò illins recolitur memoria, Cornel. a Lap. proæm. Comm. p. 4. & e noflkris b. Calovio Bibl. Iuſtr. in 6.1. Proæm. T L. p. 562, & Joh. Henr. Urſino Parallel. Evangel. VIII. . 35: neganté autem Auguſtino, qui L. XIIX. de C. D c. 36. T. V. Opp. p. I096. Eidrar, inquit, magis rerum geflarum ſeripior eſt habitus, quam Propbeta Sed in promptu eſt conciliatio, e diverſo Prophierici tituli ſignificatu & uſu reſultans. 81 Prophetam dicas virum 9sρτνιιν cujus miniſterio in exaranda Cano- nis ſacri parte aliqua uſus eſt Deus, quique adeo Scripturaà ſua teſtatus de Chriſto eſt, quoſenſu univeria V. T. Scriptura A%°£6 7 66οαο11 Pet- 1, 19. Scriptoresque librorum V. T. duyrsg o zεbαιHτο Act. NX, 43. au- . d;unt, nemo temere hanc dignitatem Esdræ denegaverit: quanquamn . (LC4 3 nolim Belibre Tihriau- r. nu“ ſapienter argumentatur R 3% INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLIGOS nolim hæc eo trahi, ac ſi ideo ſaltem dicendus ſit Propheta, quia Scriba vel Notarius Publicus fuerit, quo ſenſu R. Simon, cui Prophetæ & Scribæ publici paria faciunt, Esdram hoc titulo dignatur Hſ Crit. L. I. & I. p. 4. . ſin vero eos demum Prophetas eſſe velis, qui futura prædicendi facultate inſtructi, de Chriſto & temporibus N. T. vaticinia ediderunt, tum vere- or omnino, an Esdræ æque ac cæteris Prophetis id nominis competat. Non inepte hic Scipio Sgambatus leéb. 1I. Arcbivor. Vet Taſt. Tit. LAll. p. 395. Non tamen ideo, inquit, quis Scriba cognemente && oficio erat, ut mi- etam eum ſa⸗ ſaar Abarbenel. Nam Prophß tentur Hebræi omner, dum ordinem Tbeologiez ſacesſtoni: zecenſentet, nis- wmerant Prophetat a Samuele ad Lidram: denique u: ræ g apud Hebræor, ac nos in canone ſit, proſekto utrique ce fateri Prophetam. Plura de his omnibus qui cupit, adea ei bung der Bibliſchen Scribenten F. Vl. qua perſon ad autores, qui hæc ſingula data opera pertraétarunt, tatis remittit. III. Huic itaque tali ac tanto ſcriptori acceptum præ manibus habemus, librum, quo ſuæ ætatis res geſt & reſtaurationem templi gentisque Judaicæ literis conſignavit. Nec de veritate ejus rei dubitare nos ſinunt teſtimonia libri, quibus de ſe in pri- ma perſona'ſcriptor libri, idemque Esdras, loquitux. Cap. VII, 27. 28. poſtquam datas ad Esdram ab Arthaſaſta Rege literas retuliſſet, ita per- vulgo ferimus, quem git: benedilbtur Dominus Deus patrum noſtrorum, qui dedit boc in corde Regit, ut glorifiaret domum Domini, quæ eſt in geruſælem, & in ME decli- navit miſoricordiam ſuam coram Rege, 8 conſiliatoribis ejiust, &uninerſii Principibur Regis potentibur. Et G ⅝,confortatur mana Domini Dei MäI; quæ erat in Mä, congregavi de Iſrael principes, qui aſcenderent me- cum; & cap. IX, ß. cum de ſe dixiſſet: curvavi genua mea, & expandi manui Meat aàd Deminum Deum meum, & orationem a ſe fuſam adjeciſſet. tandem in perſona tertia nominat orantem c. X, I. Sic ergo orante Erdra, &o& implorante eo, & flente &c. Sic Esdræ geſta ſcriptor libri c. VIII, 15.ſq g. paſſim in prima petſona recenſet, manifeſtisque indiciis, ſe eundem cum Esdra eſſe, prodit. Quæ cum ita fint, negare equidem non potuit Do- Gtiſſimus Huetius Demen. EKvang. PFrop. V-in b. lep. 366. H. I. ultima qua- tuor capita libri ab Esdræ manu profecta eſſe; circa ſex priora vero capp. in Qiverſam ſententiam diſcedit, eademque eundem cum libris Paralipo- menon lemoriæ prodidit, — — nenon kern Atite, il Hleeroſolyn 1 ſc. ita n⸗ quido oon Judeæam re quodoeed verbainn, unde ita co ſerayſiun tur liune ſummi vel BPiblie ,,21 dummodo mumenta p lam comm tore, ente ex dlivina unuevr GANceteri guens ek, parsfulge Tadt , 5 Moremmqu 1eresgual Prophano⸗ . V. 4. n Gde Redor Gio; ſec lreh qui Lud. N. täns, non Prima pen fcatam tlin pre mentumo Molynis⸗ — 5 Awia Seribe Ederibe lep⸗ 4 4½. di enlare tum vere⸗ Commpetat. Tit. Al. erat, ut mi. m eun ſr e eproclii, Ner de eſe in pli VI 17. 20. let, ita pe- Hrin arde 4 Mblel⸗ 1 Gunterſi Demini ei nderent mi- 9 enhan d na eelſet⸗ ant Hylra, Vl d⸗ undenn cunn poruit Ho⸗ Cltima qua- noch 4 Pare lip . Menox VETERIS TESTAMENTI. P. 1 314 De Rbre menon ſriptorem, ab Esdra tamen diverſum agnoſcere, ac Darii jam Dadr⸗ ætate, ipſoque, quo templum extruebatur, tempore, adhuc ante Edræ Hieroſolymas adventum, exarata fuiſſe pertendir. Cum enim c. V, 3. ſq. ita res geſtas exponat, ſe ut iis ipfſis interfuiſſe ſeriptor declaret, li- quido conſtafe, alium eum ab Esdra eſſe, qui tunc temporis nondum in Judæam reverſus fuerit, ſed Artaxerxis demum ætate redierit. Tum quoque ad initium capitis VII. provocat, quod ita habet: Poſt bæc autem verba in regno Artaxerxie Regis Perſarum ipſe Eidras aſcendit de Babylone: unde ita colligit: cum Hert ſol, ymaæ fuerit tempore Darii Seripter priorum ſex capitum. Eidras vero Hier oſolymam venerit regnante Artaxerxe, ſequi- tur alium eſſe ex priorum copitum ſeriptorem ac Esdram. lisdemque viri ſummi veſtigiis recentiſſime inhæret Jac. Friedric. Reimmannus quæſtion. Biblit. p. 222. Utut vero parum referat, quamnam ſententiam eligas, dummodo virum ετι αον a)οſcas ſcriptorem; tanti tamen-hæe ar- gumenta ponderis non ſunt, ut perſuaſum habet Huetius, ut priorem il- lam communique conſenſu receptam, de Esdra ſecundario totius libri au- tore, ſententiam penitus evertant.- Ut enim, quicquid- hie conſignavit, ex divina & immediataà hauſit ſuggeſtione, quo citra erroris aut lapſus uunuove Vαα periculum exacte omnia proderentur: Sic etiam eundem eum cæteris Scriptoribus &ονρννοι morem tenuit, quibus haud infre- quens eſt, res dudum ante ſe geſtas ita commemorare, ac ſi ipſi earum pars fulſſent. Que pertinent, quæ b. Glaſſius noſter Péilol. S. Lib. I.- Tract, 3. Secl. 4 p. 20 6. ſqq. de ftyli ſacrarum literarum evidentia profert, moremque Hiſtoricorum goτvvoosαοιee oblervan 7ρο μαντſιùνε ac res quaſi ante oculos ſepectandas proponere. Quin ſæpe etiam apud pProphanos Hiſtoricos idem obſervare licer. Hine iſtud: reſpondimus c. V, 4. non ſtatim evincit, Scriptorem unum Reſpondentium, adeoque de Rectoribus provinciæ a Dario præfectis, fuiſſe; quæ Huetii eſt colle- Gdio; ſed Esdram hæc verba ex ore rectorum iſtorum aut Seniorum Iſrael, qui præſentes templi ſtructuræ adfuerunt, retuliſſe docet. Sic: Lud. El. du-Pin Prolegom. Bibl. lib. I. c. 3. H. 6. p. 54. Huetium refu- tans, nomine gentis ſuaæ loqui Esdram contendit; ſæpiusque hiſtoricos in prima perſona loquentes deprehendi obſervat, v. g. „bellum: indiximus, pa- cificatum venimius, urbem expugnavimus &c. quanquam, qui ſcribunz- talia, præſentes neutiquam adfuerint. Alterum vero ex c. VII, argu- mentum omni prorſus conſequentia caret, neque valide colligitur, Hie- xeiolymis fuiſſe tempore Darii ſcriptorem priorum ſex capitum, quia poſt fTRODVCTIO AD LIBROS EIB LICOS Lelbee oſt hæc verba, in regno Artaxerxis Esdras deſcendit de Babylone. Hoc e eſt 7o sv dο*ανανονNειöνια & indoli hiſtoriæ ſacræ plane repugnat, quæ geſta dudum ante ſcriptoris ſui tempora repetere & eopioſe inculcare con- ſuevit. Ut adeo hactenus cauſa ſat evidens nulla appareat, cura commu- ni ſententia diſcedere, & priora ſex capp. Esdræ abjudicare debeamus. Talmudiſtis fane totius libri ſcriptor eſt, juxta allegata ſuperius c. XVl. H. 3. p. 256. verba. Unde & Joann. Clericus Huetium deſerit, vulgarem ſibi magis placere teſtatus ſententiam, e qua ſtatuitur Esdras Babylone primum in Judæam rediiſſe, una cum Zorobabele & Jeſua; deinde eum re- verſus eſſet in Babyloniam, iterum inde rediiſſe ſub Dario Hyſtaſpilde. In prioribur capitibur, pergit, ſemet ipſe non nominat, quig non erat Dux & caput reditur, ut in ſecundo itinere; ſed ſatie liquet, Gominem faiſſe in- ter ipſor reducer, qui tempore Cyri redierunt, ex Cap. Vl, 14. 15: ubi ſe in- ter eorcommemorat. Verum aut mendoſum eſt allegatum, aut qui prior Esdræ profeétio, de qua Scriptura alibi ſilet, ex citato loco demonſtrari queat, prorſus non intelligo. Nullibi ſane geminum Esdræ in Jjudæam reditum leges; niſi alterum illum Esdram Levitam Neh. XII, I. cum hoc noſtro confundere velis. Unde corruunt etiam dubia, quæ circa geminum hunc e Babylonia afcenſum Esdræ, ex ejus ætate ſibi format Clericus, de qua mox diſpiciemus. Renoſe⸗ Graviter autem contra hunc & ſequentem Nehemiæ librum inſur- griminatio- Zid Spinoza Tract. Theol. Polit. 6. X p. 132. longe poſt inſtauratum aà Juda nes, Macchabæo templi cultum confictos utrumque eſſe criminatus. Non 1) oßita. dubito, inquit, quin bi libri, dudum peſtquam Judar Maechabetes kempit Sis; cultum reſtauravit, ſeripti fuerint, idque quia tum temporir falſi Danielit, Ezræ & Eſteris libri edebantur a male volis quiburdam, aqtti ine bio ſebta Sadducæorum erant; nam Phariſæi nunquam illot libror, qusd ſeiäm, te- ceperunt. Verum ut gratis, & absque ullo antiquitatis teſtimonio, iſtud de obtruſis Pſeudo-Danielis, Pſeudo-Esdræ &c. libris, a Sadducæis confictis, pro temerarii hominis in fingendo licentia, aſſeritur; ita Synagoga magna per Maſoram jam inde ab Esdræ temporibus ſtudioſe cavit, ne vel obtru- di tales poſſent, vel corruptelam etiam pati Hibri genuini. Altera, quam adfert, conjectura eſt: vel ſorte ea de cauſa tum tempori: deſeripti atque editi ſunt, ut pepulo oſtenderent, Danielis prophetia adimpletar eſſe, atque cum bac ratione in religione confirmarent, ne de melioribur & futura ſalute in tantir calamitatibus deſozæraret. Utut autem demus, ad comproban- dum — — umn prop Ze a hu tatmen c0 Juda Mae enimm eal bris tradl ludaften Jaddue iyit tette. tioelt Da imnperium tur. Hin Mebeniut riut: nan difteandi, berſarum Proferte nodo labe complert lum hauti dur ſorui mefat. Fatizitbe tempore Dariuma Autenti calculum A.00. 3468 ( 44 ( 345 348 S VETERIS TESTAMENTI. P. IJ. 313 . De libro e. Hc dum propheriarum Danielis complementum, & confirmandi in religio- Eadiæ. ut, n ne ac fiducia populi gratia, hos ibros deſcriptos atque editos fuiſſe, que ec, tamen conſequentia elici hinc poterit, quod dudum poſt inſtauratum a conu. Juda Macchabæo templi cultum compoſiti demum fuerint? Longe prius lebeamngs. enim ea Danielis vaticinia impleta erant, quorum complementum his li- 18 60. pris traditur. Unicum ergo tam temerariæ aſſertionis argumentum il- Vllgeten lud affert, quod Nehem. XII, iI. producitur genealogia Pontificis ? Basleoue Jadduæ, qui Alexandro M. jam fere Perſarum imperio ſubacto obviam cunn ſe. ivit, teſte Joſepho lib XI. Antiqq c β & quod v. 22. Capitis ejusdem men- ide, tio eſt Darii Perſæ, Codomanni ſcilicet, ad quem usque, imo ultra cujus erut Dor imperium Eliaſib, Jojadah, Jochanan, & Jaddua vixiſſe Sacerdotes legan- fiſenun. tut. Hincitaque concludit: neminem exiſtimare credo. quod Exras aut uhi ſn. Nebemiat adeo longævi fuerint, ut uatuordetim Reger Perſarum Jupervixe- tquiprior 3 rint: nam Cprus omnium primu: Judæis deniaen largitus eſt, templum reæ- moaſkrari difcandi, & ab eo tempore uique ad Darium decimum quartum & ultimum kakem Perſarum Regem ultra 230. anni numerantur. Sane ſi tam vere iſthæc I. cum proferret, quam ſpecioſe ac audacter, haud leviter omnino in ſolvendo hoc Gur ceia nodo laborandum eſſet. Sed nervoſe & ſolide admiſſos ab ipſo errores Pbionnat complexus, Pluetius c. l. J. 4. P. 355. vix plures, inquit, botuiſſet errores tam paucis verbit colligere. Nam primum putat, Nebemiam Cyri tempori- bur floruiſſe, qui Artaxerxi qualit fuit: quatuordetim Perſarum Reger nu- merat. qisi a Cyro ad Darium Codomannum, fuerunt omnino decem, aut ſi Patizithen & Smerdin Magor in iir numerer, ad ſummum duodecim. A tempore, quo Judaæit patria repetendæ poteſtatim fecit Cyrus ad poſtremum Darium annor efluxiſſe cenſet 230. qui ad bujus obitum non multo piur quam ducenti fuerunt. Quæ omnia ut ad oculum pateant, Regum Perſarum calculum fubjiciemus, qui ita habet: 3468 Cyrus regno potius (2. Chron. XXXII, 26. Esdr. I, I.) anno im- perii primo Judæis in patriam revertendi poteſtatem fecit. Cyrus ſeptuagenarius vita fungitur, poſt initam Monarchiam an- n ſngn nis ſeptem cum menſe uno aut altero. vel obt. CGambyſe, ſuccedit, qui Esdr. IV, 6. Ahaſverus vocatur, & præ- lern quam fuit 7. annis cum 5. menſibus. mpti olhu⸗ Cambyſes moritur. iſer igt 32 Smerdes Magus, per 7. menfes imperio præfuit, aſſumto cogno- uro/i⸗ mento Artachſaſtæ, Esdr. IV, 7. omprolan⸗ Rr. 3484 Da dum rum inſur⸗ cumaJuc 8 COnfielis, De libro Esdiæ, 7. TINTRODVGCTIO AD LIBROO BIBLIGCOS A. O. C. . 3484 Darius Hyſtaſpes Præeſſe cœpit, qui 36. annis regnavit. 3 519 Darius obit;, Xerxe filio Rege declarato. 3539 defuncto Nerxi ſuccedit Artaxerxer Longimanut, Maαιενοι. 3546 anno Artaxerxis ſeptimo Esdra cum magna Judæorum copis e Babylone proficiſcitur Esdr. VII, 6. ſqq. 3559 Nehemias miſſus Hieroiolymam, ad reſtaurandam Politiam Neh. II, I. Artaxerxis anno regiminis 20. 3581 Darius Il. vel Notbus ſuccedit, qui annis 19. Ppræfuit. 3600 Artaxerxes Memor, Mufuwos, rerum potitur, imperium 46. annis tenens- 3646 Ochus fuccedit per annos 21. 3667 Arſet, qui & Arogu? dicitur, regno præficitur, in annum 3. illud tenens- 3669 Dariur III. vel Codomannus Præeſſe copit, qui 3672 anno imperii quarto viétus ab Alexandro, Monarchiæ tertiæ & Græcæ locum dedit. . Sic Reges totius Monarchiæ Perſicæ habes XI. annos 204. quos ta- men omnes vivendo expleviſſe nece Esdras dicendus neceſſario eſt, nec Nehemias, cum ab illius in patriam reditu anni 123. ab hujus autem 110. ad Darium Codomannum usque numerentur, ſub quo Jadduah Pontifi- catum adeptus eſt. Hos vero uti Jadduæ tempora vivendo attigiſſe nullibi legitur, dudumque ante Darium Codomannum diem ſuum obiis- ſe, ſalva ſaeri textus autoritate aſſerere poſſumus: ita, licet id dederimus, anpoigg adeo fuiſſe, ut ad ſesquiſeculum fere aſcenderent, longitudo tamen ævi extra ordinem in hominibus, quorum opera Deus ad magna uti voluit, cenſente Chriſt. Schotano T. 4l. Biblioté Hiſt. Sacr. V. T. p 1147. miranda adeo non eſſet. Ut taceam, ſi ex Scaligerianorum mente, Esdræ & Nehemiæ profectiones ad Artaxerxis Mnemonis annum ſeptimum & vigeſimum referamus, minorem longe numerum prodire, de quo ta- men calculo paulo poſt, ubi de Chronologia ſermo erit, videbimus. Quod porro Spinoza urgebat ex Neh. XII, 22. ubi Sacerdotes fuiſſe di- cuntur N , illud y pro latitudine ſignificationis & uſus hujus particulæ, non ultra, ſed urque ad Regnum Darii ſignificat. Alias Jadduæ Pontificatus, qui cum Darii regno connexus erat, ultra Da- rium extendi deberet. Et fieri potuit, ut hæc pericopa a recentiore manu Oeo⅜νννο ad integritatem hiſtoriæ poſt Nehemiam, ſcriptumque ab — ihld IIus, qua uln venill ivs dolt lebrir deri 4d Moſr⸗ oſie, l. Levitafun/ uilin Din ule⸗ iuel herie conjicit, lauumque foerid qu viderut. Madorat teuler tiumine, ricum tu incomme ſet, turb nehaben 3. Nemo er repye her mn tum, die ſuamdu quam c- atam: fente e c. ken ciliare ginale, fretere jum ſe 4 un 4) cv. um copis e litam Neh. In 46, annis num Uud ur tertie & 4 guostl rio elt, nec 8Autein lo. ih Pontih- do ariigile ſaumobiis- dederimus, ongirtudo 8 2 Wagd I. T. ,14). ente, sre ſeprimumn ge quot- videbimns es fuile i iſentonis li ſgnifcer. t,Wtri Dr 1 recentiore hihaumg⸗ 4 VETERIS TESTAMENTI. P. I. 317 a b ipſo librum, adjecta fuerit, ſi tam grandem illi ætatem tribuere moli- Esdræ. mus; quale quid in recentiſſimis illis, I. Chron.⸗III, 2r. ſqq. genealogiis uſu veniſſe, ſupra monuimus c. XVI. S. 3. P. 257. Ita quippe Dionyſ. Peta- vius doctrinæ temporum Lib. XIl. c. 26. Cenſet: Id enim plerii que aliis in libris Scripturæ, inquiens, apparet eſſe faétum, ut in Fne Deuteronomii, 4uæ ad Moßir obitum ſpeæétant, ab alio uique ſunt adiecta; quod idem & de libris Joſuæ, Tobiæ & Jeremiæ quidam eiſtimant. OQuocirca in catalogo illo Levitarum & Sacerdotum, quem ad tempus ſuum perduxerat Nebemiar, quidam appendicemillam attexuit. Ulterius adhuc progreſſus Lud. El. du Pin Proleg. Bibl. l. I. c. 3.9. 6. p. 54. umiverſam illam Cap. XII. a. v. 1-26. incl pericopam a recentiore manu libro inſertam, ex connexione textus conjicit, quod poſt commemoratam monium urbis reparationem, inco- larumque recenſionem, dedicatio mœnium naturali ordine recenſenda fuerit, quæ demum v. 27. incipiat. Sed nimis grandis hæc nobis lacinia videtur. Præterea vero corruptionis notam his libris inurere Spinoſa allaborat c. I. p. I33. Pergens: Verum enim vero quamvis bi libri adeo re- 2) corruyté⸗ center & novi ſint, multa tamen mendæ, æ feſtinatione, ni fallor, deſeriben-“ tium in eosdem irrepſerunt. Conſentientem hic ſibi Spinoza habet Cle- ricum, tum in Diſſertatione de Scriptoribus libror. Hiſt. V. T. S. §. 9. tum in commentario paſſim, ut quando ad Neb. I, I. annotat: Si quis exiſtima- ret, lurbatum aliquid bic eſſe in annit, aut in nominibus, ſibi adſentientem me haberet, quamvit quid ſit immutatum, dicere nequeam. Et ad Esdr. Vll; 3. Nemo non videt, inquit, omiſſos bic ſeæ viros, negligentia librariorum, gros pter repetitionem 78 2 & ſimilitudinem terminationis vocum NNLP &ο V Si quiy ejus modi errata defendere ſuſtinet, idem ille jungat vul- per & mulgeat bircor. Bona verba, quæſo: Si enim, quid ſit immuta- tum, dicere non poteſt Criticus, autoritati ſacrarum literarum parcere, ſuamque potius in oνvvrc ejusmodi ignorantiam fateri debuiſſet, quam criminationibus impetere, quas demonſtrare non valebat. Me- diatam autem Genealogiam ſi neceſſe eſſet erratis librariorum acceptam ferre, corruptus quoque pari negligentia fuerit Matthæus in genealogica C. I, reeenſione. Sed videamus, quo commento ſidem calumniæ ſuæ con- ciliare nitatur Spinoza. In biſce enim, pergit p. I33. ut in reliquit, notæ mar- ginaler, de quibur in præcedenti Cap. egimur, plures etiam veperiuntur, 1 præterea etiam loca quædam, quæ nulla alia ratione excuſari poſſunt, ut jam oſtendam: ſed prius eirca borum marginaler lectionei notari volo, quod E Phariſæis concedendum, eai aque antiqua! eſſe, ac ipſos Borum librorum Rr 2 Scripto- — De libro De libro- Esdræ. 31¹6 IN TRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS. Scriptorer, tum neceſſario dicendum erit Scriptorer ipſos, ſi forte plurer fue- runt, eat ea de cauſa notuviſſe, quia ipſas Chronolegias, unde eat deſeripſe: runt, non ſatis accurate ſeripta invenerunt; & quamvit quadam mendæ claræ eſſent, non tamen auſor ſuiſſe antiquorum è& majoram ſcripta emenda- re. Ubi quidem per notas marginales 76 Q ] intelligit, de quo quid cenſendum, ex Buxtorffü Tiberiad. c. XIII. 9 3r. maxime vero ex erudi- tiſſimo Matth. Hilleride Arcano Ketibt & Keri commentario cognoſci po- teſt, qui originem diverſitatis lectionum p. 24 ita explicat: Exzra ſaæcra vo- lumina iterum atque iterum ſua manudeſeripſit, vel ab aliis recenſuit, t ee- cleſia ſacrorum librorum abrque mendir ſeriptorum copia inſtrueretur. Cate- rum, ut in illa multiplici deſeriptione aut recenſione vir Oeoνονονο επM non u. bique iiszdem verbir, literir aut apicibut inſtitit, ſed in nonnullir codicibus ſenſu tamen diötorum ubique integro & inviolato) literar aut verba permu- tavit vel tranſpoſuit; alia adididit, abolevit, nonnulla denique ex Chaldaitmo aſperfit. Unde factam eſt, ut in diſtinctir Eidræ agograzhit lectionum magna varietat apparet. Neigitur, quod ſemel inſpiratione & inftiudtu Numinis ſeriptum, qualecunque id fuerit, e ſacro codite perixet, igſint Ezræ ætale, vel certe proxima, viri zelo & ætate gleni quos per me vel Maſoretbat, vel viros Bnagage magnæ dixerit, in eam curam totis viribus & ſtupenda diligentia incubuere: ut lectioner bas diſerepanter, quarum aliæ a prima, aliæ a ſeeunda Notarii manu venere, uns quodam ſymbolo in textu poſito comprebenſa! in apegraphis ſuir ad peſteritatir memoriam trani mitterent. Hane ergo origi- nem ſuam habere vocer, quæ in Bibliis circello notatæa a ſeripta; hine ad marginem expofita, qua, lectss nominant. Hinc lectæ, non ſeripta: ſeriptæ, non ledtæ. Hine literarum majuſcularum & minuſeularum faciet: hinc ſuſpenſæ: binc deniquepuncétatæ prodierunt. Hincidem porro ſtu- penda omnino induſtria & mirabili prorſus «*vnùοτι 1 libro 1(1. Areani, in oGingentis amplius Scripturæ locis, quos vel corruptos vel inexplicabiles P Critici moderni cauſantur, integritati ſuæ reſtitutis demonſtravit, lectio- nis varietatem ubique in eandem divi ſcriptoris mentem conſentire; ut corruptionem Scripturæ hinc colligentibus, Spinoſæ, Capello, Rich. Simonio &c. filentium omnino indictum ſit. Sed ad Spinozam reverta- mur, & quas ex feſtinatione deſcribentium Esdræ & Nehemiæ libri men- das ſuſceperint, diſpiciamus. Næſcio quot (mendar) dicam irrepfiſe, per- git, a e. 11. Hezræ: nam v. 64. traditur ſumma totalir eorum omnium, qui diſtributive in toto zapite numerantur, atque iidem dicuntur fimul fuiſſe 4az6o: tamen, i ſummar partialei addars, non plures invenier, guam . . 295⁵15. — — d. En uii crellend niter relinli crror in ioti rigeretun, 4 eujut Eat: ſejulin l condenit, 54 Iunln hor en 1059. Hera qun bam hie pon in roſefenal, numeſ fite Prelapponi⸗ Gelcriplice, uiceofun feliquisvol que cognitn ſari mente, Eündermcgu finglinyen men cumre uiroii. (juidili ft runmn tempo metinonn Prehendan rentibrs e dermis exen Gkionuerd dem modd robabili⸗ Cenlent mi Enuren Verſöi lid accee M VETERIS TESTAMENTI. P. I. zuz23— uer ſur. 2915. Error igitur hit eſt vel in totali, vel in partialibur ſunmit. At to⸗ De lre ſe. tali, credenda videtur retlte iradi, quia ſine dubio cam unur quitqué memor meile viter retinuit, ut vem memorabilem: partialet autem non item. Adeoque ſi nenenlt. error in totalem ſummam laberetur, ſtatim unicuique palerét, * ſacsle cor- quonicd rigeretur. Atque boc ex eo plane confirmatur, quod in Nehe:m. 6. 7. uabi boe er erudi- caput Hezræ (quod epiſtola genealogiæ vocatur) deſi zibitur, ſicuti expreſſe v. gnolcipo⸗ F. ejusdem (a. Nebemiæ dicitur, ſumma totalir cum bac libri Hezta Pplaze Aſurabh- convenit, partisler autem non Valde diſerepant quasdam enim majoret, ſuit utet⸗ quaidam borro minorer, quam in Hezra reperier, earque omne! ſimal confi- lune Cate. cere 31069. Quare non dubium eſt, quin i ſolas ſumma, bartiales, tai libri Gennu. Hezræ quum Nebemiæ, plure mendæ irrepſerist. Doctiſiimus Huetius her- 1codicibur bam hic porrigit adverſario, ſrequentemque librarivrum errorem, quibus ihipern. in referendis arithmeticis notis & exprimendis nominibus labi promptiſſi- beidsinmg mum eſt fatetur; ſed præter jus verique ſpeciem. Nec enim largimur, quod unn itgis S præſupponit Pſeudo-Critieus, Nehemiam indicem ſuum ex Esdræ cap. II. A Numni: deſcripſiſſe, dum ſe forte incidiſſe memorat v.5. Nehemias in librum genea- Aatute, el logia eorum, qui primum aſcenderunt: at Esdræ librum haud dubie cum ,vel viyer reliquis voluminibus ſaeris, quibus junctus erat, quotitie volvebat probe- lenin que cognitum habebat dudum atque perſpectum. Uttaceam, ex Adver- erſetunt ſarii mente, librorum Esdræ, Nehemiæ, ut & Danielis & Eſtherisunum eſſe ebinſar it eundemque ſeriptorem. Jam qui poterit absque abſurditate idem ſcriptor ergvorie fingi inveniſſe librum ſuum, & eX eo genealogias ante pertextas, tanta ta- ita; men cum recenſionis diſerepantia, deſcripſiſſe Tam belle ſcilicet cohærent mſrite: igGρ OAsargumenta. . Nec facile creditu eſt, tot uno in capite ſphalmata m ſuiet: commiſia fuiſſe, maxime quod in textu Hebraico, jam inde a Maſoretha- Portoſtu. rrum tempore, &. haud dubie a prima ejus conſignatione & origine, nu- Aruani in meri non notis aut literis numeralibus, ſed vocibus integris expreſſi de- plonbie prehendantur, in quibus tam crebris in exiguo contextus tractu occur- it, leckio⸗ . rentibus corruptelis fere loxus non datur; eoque magis, cum nulla in mo- rlentne; dernis exemplaribus, tam impreſſis quam MSCtis, circa hos numeros le- ello, Nih. Ghonum diverſitas ccurrat, ut omnes ſcribas tories lisdem in locis eo⸗ jeyettr. dem modo erraſſe dicendum fit, quod fere impoſſibile. Hliinc admodum Rn nen. probabilis eorum eſt conjectura, qui Nehemiæ catalogum continere 4 cenſent numerum eorum, qui actu in Judæam redherunt; Ezræ vero iſe 5 concurrentium in Babylonia ad Regis edictum, quorum pars, anidmad- , verſis difficultatibus maximis, referre pedem, pars in itinere mori potue- nu 4 rit, accedentibus interim aliunde aliis, ita ut in patriam venientes mille, icn AIf'r z. Circi⸗ Be. libro Esdræ, Esdras an XII. libro- zum V. T. zutor? S TINTRODVCTIO AD LIBRGS BIBLIGOS circiter ducentos, quorum genus notum erat, amplius invenirent, quam is erat, qui in Babylonia inib tar; utrobique autem adjectis illis, quo- rum proſapia non erat manifeſta, ſumma eadem 42460. exiret. Juvat hic audire b. Calovium, qui Bibl. Illuſt. ad Eſth. I, I. p. 564. Grotio idem bjectanti regerit: Variatio recenfionir inde eſt, quodbit facta ſit recenſio: ſemel in Bubylonia, quam Eidrar deſcribit: Atque iterum in Jiudæa, dlæ de- ſeribitur a Nebemia; quodque inter illostiam, qui jamn nomina ſua dede- rant Gatalogo transportandorum, remanſerint nonnulli in Babylonia, non- nulli etiam in via obierint, unde quandoque numerus eſ minor apud HNebe- miam quam Eidram; ac vice verſa quidam, qui initio nomina ſua non de- derant, ad ſaniorem mentem redeunter, amore patriæ ducti, deincepi nibilo- Jecius proſectionem ſuſceperint, ac Catalogum Nebemiæ aubtiorem fecerint, quam fuit Eidræ recenſio. Quæ piis mentibus ſufficere credo: cum præ- ter ſacra iſta, deſint hiftoriarum monumenta alia, quæ ſi ad manus eſſent, lucem procul dubio affunderent iis, quæ in tanta hiſtoriæ canonicæ brewi- tate, obſcura nobis vel dubia in numeris & nominibus videntur; expe- dita tamen & intellectu facilia fuere iis, qui ſeriptoribus αα½ιααι „ριασ vixerunt. Confer huc quoque Joh. Meyer. in eder Olam Proleg. p. 26;. & Comment. p. IIAIl. ð P Hune vero librum ut Esdræ derogat Theologo-Politicus, longe- que ipſo recentiorem ſtatuit; ſic ex adverio, ut omnia turbet, omnem- que Scripturarum autôritatem ac fidem e medio tollat, æque malitioſe dicam, an abſurde? duodecim illorum ad Paralipomena usque hiſtorico- rum librorum V. T. conſcriptionem ipfſi aſſignat, ſed ſatis negligentem & ineautam, qua quippe hiſtorias nondum examinatas & ordinatas, verum tumultuaria ſaltem opera eollectas, poſteris ordinandas reliquerit. Prolixe hoc commentum perſequitur cap. Vlll. peſtilentiſſimi tractatus, dumque tap. IX, p. II . ad ea pergere inſtituit, quæ communi- ſuperſlitio vulgur depre- bendere non ſinit, ut ĩpſius criminatio habet: Horum præcipuum eſt, inquit, quod Hexrai (eum pro ſeriptore prædicétorum librorum babebo, donec aliquit alium certiorem oſtendat) narrationibus in biſee libris contentis ultimam manum non impoſuit, nec aliud fecit, quam biſlorias ex diverſir ſeriptori- bur colligere, & quandoque non nißi ſimpliciter deſcribere, atque eas nondum examinatas neque ordinatas poſterii reliquit. Ouæ autem cauſæ impedi- verint, (niſi forte intempeſtiva mori) quo minui boc oOpus omnibu! ſuit ni- merir adimpleret, nequeo conjicere. Quas ipſius αρααρρτa-αtεπι — gimus , I Ptorem Kcominat mentem quarum dubie, Kulreage fule ro eiierine fanum, Qare, ut wülgi a adſtruat, Mmex ven intentum mümibuse 1e. des F. Esdræ vun 908, A inſtituto tiggerus oh. Pion am eorur 4 cativi rundan le datumn Uilatem M lich erleſi er 4 A mem entihun, lenehat, negri⸗ lahfni 6 — VETERIS TESITAMENTI. P. I. 5 gimus c. III. G D p. 39 & circa libros ſingulos, in verum cujusque ſcri- De libro itent, gnum . 59. 3105 HHRN Se er- E, r, ils, ade⸗ ptorem & conſignationis tempus inquirentes, Profana hominis ε£ tet. Junat ſcommata profligavimus, ut uberiore confutatione opus nunc non ſit: Grono idem mentem ſaltem Biblio-categori colligere inde licet, & in ſacras literas, ſtreenhi: quarum partem haud poſtremam . his libris comprehenſam & veritatis len glece. dubiæ, & turbati per omnia ordinis, & ſuſpectæ omnino autoritatis po- n ſusdel. ſtulare aggreditur, in qua ſine diſcrimine, mala bonis permiſta ſatis con- fuſe, pro divinis obtrutantur; & in Esdram, peritiſſimum legisperitum, ugau eui perinde fuerit, quicquid fide dignum an indignum, divinum an hu- lu nunlr manum, ad poſteritatem transmitteret. . Quæ nemo non videt eo ſpe- i nilie Qare, ut ſublata Scripturæ autoritate, quam communem ſuperſtitionem ren fan, vulgi appellat, 6ιον iſtud Xeο S“ impietatisque ſuæ fundamentum cumptt. adſtruat, quod pauca illa, quæ de ofi:ciis hominis cognoſcenda ſunt, non “ tam ex verbo Dei, quam ex natura debeant cognoſci quodque Seripturæ hieetai⸗ intentum non fuerit, ſcientias docere, ſed nihil præter obedientiam ab ho- UnänſPi⸗ minibus exigere, ſolamque contumaciam, non autem ignorantiam damna- Nrnara r6. Sed mittamus hominem profanum. ele, s Præter canonicum hunc, in quo verſamur, quamplurimos alios An libro- Esdræ vulgo tribuunt libros, profunda divinarum rerum ſapientia ple- rum Kaba-s . nos, ac univerſam Kabalæ doctrinam ecomplexos. De quibus dum ex liſticorum ics e. eintituto agunt Sixtus Senenſ. Bibliotb. §. lib. II. voc. Erdrar p. 77. & Hot- 07 . bet omnen tingerus I beſauri Pbilol. Iib. l. cap 3. Sect, f. p. 435. provocat uterque ad gue nulie Joh. Picum Mirandulæ Comitem, qui Apologiæ ſuæ quaæſt. V. p. 52. univer-- B ſam eorum hiſtoriam verbis quidem ſatis prolixis tradit, quæ tamen hue Ligenhen 8 adferibere non alienum cenſemus: Poſtquam Hebræi, inquit, a Babyloni- natis verumn ca captivitate reſtituti per Cyrum, ſub Zorobabel inſtaurato templo ad repa- ent. Prolde randam legem animum appulerunt, Eidrar tunc ecleſfiæ præfectur, poſt emen- lrns, Cunue datum Moſeos librum, cum plane agnoſceret, per exilia, cades, fugat, capti- uhutlife. vitatem gentir Iſraeliticæ, inſtitutum a majoribut morem tradenda per ma- ndepinqut, nur doctrinæ ſervari non poſſe, fulurumque ut ſibi divinitur indulta doctrinæ ,Aket Alihit cæœleſtisz arcana perirent, quorum, commentariir non in tercedentibur, durare Mir altinen diu memoria non poterat, conſtituit, ut convocatis, qui tuenc ſupererant, ſapi- ſſt ſeihten. entibur, afferret unuiquitque in medium, quæ de myſteriis legis memoriter Neeunedmn tenebat adbibititque notariit, in ſeptuaginta volumina, tot enim fere in Sy- tſe hedi⸗ nedrio ſapienter, redigerentur. Qua de re qui mibi non credunt, audiant ziher ſuen, Erdram ipſum ſic loquentem: exactis (4. Esd. XIV, 46.) 40. diebus, locutus ſamn ten⸗ 7„ . Gnu⸗ “ eſt 1 .B 39 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Selre eſtAltiſſimus, dicens: priora quæ ſcripfiſti, in palam pone, legant digni & in- Nommæ! digni: noviſſimos autem ſeptuaginta libros conſervabis, ut tradas eos ſa- npgteſtat, pientibus de populo tuo: in his enim eſt vena intelledus, & ſapientiæ Galetino fons, & ſcientiæ flumen: atque ita feci. Hæc Erdra- ad verbum. Hi Aunn ib ſunt libri ſcientiæ Cabalæ, in quibus merito Eidras venam intellædtur, id ett, bris ſ ine fabilem de ſupe rſubſtantiali Deitate Theologiam, ſabientiæ fontem, It ett; Amſelas. de intelligibilibur, Angelicirque ſormir, exabctam Metaphyſicam. & ſcientia au fumen, id eſt, de rebus naturalibus firmiſimam Pbiloſopbiam eſſe, elara in- Hlllrah primi: voce pronunciavit. Hi libri, Sixtus IV. Pontifex Max. qui hunc, ſub Nlleli quo vivimu feliciter, Innocentium Plil. proxime anteceſit, maxima cura Nulltit. ſtudioque curavit, ut in publicam ſidei neſtræ utilitatem Latinir literis man- Rome A darentur, jamque cum ille deceſſit, tres ex illis bervenerant ad Latinor: billi Adſoutit bri apud Hebræot, bac tempeſtate, tantareligione coluntur, ut neminem lice- hibros, at, niſi annos XlLa natum, illos attingere. Hor ego libros non mediocri im- gioex penſa mihi cum comparaſſem, ſumma diligentia indeſeſis laboribur cum per- .,nil legiſſem, vidi in illie (teſtis eſt Deur) religionem non tam Maſaicam. Jwam uecn 10 Chriſtianam; ibi Trinitatis myſterium, ibi verbiincarnatio, ibi Meſſiæ divi-. ſyguhnt nitar, ibi de peccato originali, de illius per Cbriſtum expiatione, de cæleſti Hie- lbber Eot ruſalem, de caſu Dæmonum, de ordinibus Angelorum, de purgatoriis, de in- um obr ferorum pœnirt, eadem legi, quæ apud Paulum & Dionyſium, apud Hierony- Potetite mum & Augeiſtinum quotidie legimur. Hos autem libros peritiſſimi qui- nun kr que Hebraicæ literaturæ Chriſtiani, præter unum Picum ignorant, falſoque dum r libri Apocryphi fundamento ſuperſtructos, jure merito in dubium voca- M mus. Eodem autem teſtimonio 4. Esdr. XIV, 2I. ſqq. inductus Sixtus Se- lie. Me nenſ. fabulam hanc ita interpolat, ut reverſum de captivitate Babylonica r nuc An GCIV. Esdram libros dictaſſe ferat CClV. quos ab ore ejus quinque velocifſimi eerlele librorum? ſcribæ, per continues 40. dies excipientes, in tabellis buxeis deſcripſe- ſtino, rint: ex his vero Esdram CXNVI. paſſim evulgaſſe, reliquos vero, ſe- ne nn cretiore ſapientia elaboratos ſolis ſapientibus, ac doctoribus legis peritis, ſi er majori cura & ſolertioeri ſtudio occulte legendos reſervaſſe; quos ipſos A eſſe perhibet Pico viſos ac memoratos. Verum Sixti Kdem hic admo- Shi dum vacillare, caſtigans ipſum agnoſcit Rich. Simon, ejusdem licet & ſene religionis & Ordinis Socius Hiſ. Crit. P. T. Lib. 1II. Cap. XV'1Il. b. 465. i ibidemque Pico impoſuiſſe fatetur Judæos, a quibus in errorem inductus a ipſe quamplurimis aliis ſe ducem erroris ac autorem præbuerit. Inte- “ e rim Picum Mirandulam primum fuiſſe, qui Cabalæ & CGabaliſtarum men- linnn, tionem apud Latinos explicatam fecerit, cum ange ipfum nomen eorum taeli . Romr ntrad 1 608 — tigni Kin⸗ nd ees r. Epiente erbum. Hi nemn iſe, Ghſienlis ſodutn in. ui bui, NAXM (KT jlitent min: atinor: bili. eminem lite. mediotri in⸗ ur AA ſer. diran. guon Mſie Gui. Vealeſi e- Atoruii eit. ud Hierong- enitiſimiqui⸗ rant, ſalloque wbium voca- us Fintusde⸗ tehubylonica e Noeimi eß eſetigle- 0s vero, ſe⸗ legis periti⸗ quos os n hic ado⸗ Pden licet MWIl.. 4 0. Neminduins elis Ute- ſarum wen- mnen eotunn Rowa- VETERIS TESTAMENTL P. LI. — , Romanæ linguæ incognitum eſſet, & ipſe afſerit c. l. & Joaifn. Reuchli- Eedras nus teſtatur de Arte Cabaliſtica Iib. I edit. in fol. Francofurt. An. Ié2. qua Galatino de A. C. V. fubjungitur, p. 636. K ubi ſimul Cabaliſtarum inte- gram ab Esdra ſeriem invenies, quod obiter notamus. Conf. de his Esdræ Ribris Jo. Selden. de Synedrii: Vet. Hebr. Le I.c 16. 9. 7. . 413. qg. edit. Amſielod. Ejusdem porro commatis cum fuperioribus eſt Erdræ ſemni- An ſomnii um & Vaticinium de fatii Monayebiæ Romanæ de quo Sixtus Sen.?:l. b. 75. de Monar- Eſt liber abbæreticis noſtrorum temporum confiöétur, quem Sacreſanctæ Re- chia Rom- manæ Inquifitionis Senatus, zominatim intes damnatar Scripturas Babers voluit. Hinc etiam in Indice librorum probibitorum Innocentii XI juſſir Romæ An. 1682. edito p. 92. 261 25z3z. eundem videmus proſcriptum. Ad ſpurios quoque & Esdræ nomen in fronte mentientes refertur meri- An Codicis to libros, Codex MSCtus Vindobenenfſi Bibliothecæ ab Augerio Busbe- MSti in- quio ex Oriente illatus, cujus ap. Lambecium in Bl. Cæſ. Vindebe L. Vl. dob. p. 1I5. inſcriptio ita habet: BodaX sα αρορπιταςs,ορ 70οα 5τGαααοασ= e*αααυοτςο ανια, Erdræ Propbetæccenſio dierum infauſtorum per ſingulos 12 menſer. Potiorem apud muitos fidem invenerunt III. & IV. An III. & liber Esdræ, ad calcem Latinorum ac Germanicorum Scripturæ codi- IV. ſub Ess cum obvii, de quibus multi multa tradiderunt, quæ quem juvant, adire ge 28 co- poterit e Pontificiis Sixtum Senenſ. Iib. I. Bibl. S. p. 34. & Jac. Bonfre- dice ebvia- rium Præloqu. in Script. S. cap. V. Seci. 2. . 12. e noſtratibus b. Gerhar- rum 2, dum Exeg. Loci I. de Seript. S. . 174. p. 75. b. Waltherum Ofic. Bibl. §. 1351. ſcJ4. P. 1197. & recentiſſime D. Joh. Albert. Fabricium Bibliotb. Grac. Lib. Ill. cap. XXIX. p. 746. ſq4. Paucis nos hic obſervamus, non hodie aut nudius tertius demum compoſitos fuiſſe, cum jam ab antiquiſſimis eccleſiæ Patribus, Athanaſio, Clemente Alex. Origene, Cypriano, Augu- ſtino, Tertulliano, Iſidoro & aliis, nonnunquam etiam ſub Esdræ nomi- ne citentur. Et magnifice omnino de libro IV. divum Ambroſium ſen- ſiſſe, ex c. XI. libri ejus de bono mortir, L. IV. Opp. p. 241. intelligitur, ubi Paulum Apoſtolum in his, quæ I. Cor. XV. de diverſis claritatis ac gloriæ electorum reſurgentium gradibus diſſeruit, Esdræ in hoc libro ſententiam ſecutum fuiſſe contendit. Cum autem nec lingua Prophe- tica aut Esdræ familiari, Hebræa vel Chaldæa ſit exaratus uterque; & vana contineant ſomnia, quale l. IV. cap. VI, 49. ſqq. illud de creatione duorum maximæ molis animalium, Henochi & Leviathanis; & cæteris libris Biblicis, v. g. circa hiſtoriam ædificationis templi & Urbis Sanctæ, contradicant; & teſtimonio primitivæ eccleſiæ tam Iſraelitice, quam S8 Chri- De libro Esdræ, 322 INTRODVCTIO AD LIRROS BIBLIGOS Chriſtianæ deſtituantur, (quæ enim ex Canone Coneilii Carthaginenſis III. vel VI. aut VII. pro his libris nonnulli adferunt, ſolide profligavit Andr. Rivetus Mſageg ad Scriptur. §. Cap. Vll. §& 27. ſqg. L. 1. Opp. p. 553. ſqq.) merito eos eccleſiæ noſtræ Doctores fuppoſititios cenſent, & in Apo- cryphorum ordinem redigunt. Quid, quod nec ipfis Pontificiis, qui Apocryphorum alias patrocinium in ſe ſuſceperunt, ſeſe probare potue- rint? unde in Tridentino Seſionie V. catalogo Canonicarum ſeriptu- rarum eos omiſſos, a Sixto vero & Bonfrerio impugnatos omnino videas & rejectos; nec immerito Bellarminus lib. I. de verbo Dei cap. 20. Gene- brardum eo nomine reprehendit, quod is lib. II. Chroenelog. A. M. 3635. quartum Esdræ in poſteriorum Hebræorum canonem, à ſe confictum, collocat. Unde apparet, qua fronte & quo jure Apoſtata Piſtorius in Motivir Marchion. Badenſis tmot. I. p. 34, in b. Lutherum invehatur, quod nulla apud ipſum librorum horum autoritas fuerit, quod e Bibliis eos evulſerit, nec ſua dignatus ſit verſione. Et Lutheri quidem ſententia in præfat. German. fuper Barucs clara ſatis eſt, & ita habet: Dieſelbigen zwey Buͤcher Eſra haben wir ſchlechts nicht wollen verdeutſchen, weil ſo gar nichts drinnen iſt, das man nicht beſſer in ſopo, oder noch ge⸗ ringern Buͤchern kan ſinden. Ohne daß im 4. Buch zwar eitel Traͤu⸗ me ſind, wie Hieronymus ſelbſt ſagt, und Lyra nicht hat wollen ausle⸗ gen, dazu im Griechiſchen nicht funden werden (Lutheri certe ætate; hodie enim in Polyglottis Pariſienſibus ac Londinenſibus, Græce, Syria- ce ac Latine leguntur.) Es ſoll und mag ſie ſonſt verdollmetſchen wer da will, doch in dieſer Buͤcher Zahl nicht mengen. Diu vero poſt, cum fanatici nonnulli ideo Germanis horum lectionem invidere Theologos criminarentur, quod liber IV. neſcio quæ myſteria contineret, b. D. Dan. Cramerus hanc operam in fe fuſcepit, eorumque Germanicam ex Lati- no verſionem adornavit; in cujus præfatione, de autoritate ad proban- da dogmata prorfus inidones, monuit lectorem. Cum vero IV. cum- primis librum Anabaptiſtæ, Weigeliani, Schwenekfeldiani, Roſeæ cru- cis fratres, & hujus furfuris fanatici alii, pro Prophetico, & ad confir- manda fidei principia idoneo habeant monumento, voριαο eus, fabulas ac errores de induſtria excuſſit b. Joh. Müllerus Anabaptiſmt cap. III. p. zo. q. Præterea obſervarunt Theologi noſtrates, multa librum IV. continere perquam affinia iis, quæ in Johannis Apocalypfi leguntur, & illinc mutuo transſumta videri poſſunt; ut quando c. 11, 42. 42. 46. cum Apoc. VII, 9: c. El, ij. cum Apoc. I, 16: «. X, 27. cum Apoc. XI, e C. Ale — — 1II . cu Ap. XVII. decogitare ypricam! nemn ſecun poſititorn demumad ejus niſo 234, e ,404. Kin⸗ Geöpotet Popnlo,e Samnritand Io audeat ortuorun teot, dal annplins udei wi⸗ lleſ⸗ ſ. Nr reyertam litici, in Minam ne memorat, lem aos⸗ Pakſupen Anned ſul feliänrt⸗ ſcripunm Artaxer- ſtituit in ſpicata e kepublie Cmnonii us ent lxumi — — naginents ofigawit NrN.ln. Lin Apo⸗ Kciis, qui re potue. nſenpru. ino videns 10, Gene- 4. Mzehr. conkicum, iſtorius in rur, quod iblüis eos ſententia leſeltigen hen, well r noch ge⸗ 1el Lräu⸗ len ause/ tes etate; e, Slia⸗ iſchen wir pol, cum heologes d. DDen. n ex Lali- pober⸗ IV. cum- loler enn confl⸗- s Kübul SA,.III . brum I. gltt, 145, Culn 1 WI. 0 1 VETERIS TESTAMENTI. P. J. 33 Ap. XVIII, 5: c. XV, 44. cum Ap. XVII, 18. &c. conferantur. Un- de cogitare proclive eſt, autorem libri phraſeologiam Johannis Apoca- lypticam ſtudioſe imitatum, Johanne omnino poſteriorem fuiſſe, homi- nem ſecundi forte a nato Chriſto ſeculi, quod alias admodum ferax ſup- poſititiorum fœtuum juxta, ac perverſarum erat opinionum. Quod 2;4. & ap. Scipion. Sgambatum lib. II. Arebivor. Vet. Teſt. Tit. LXli. p. 404. Ringentibus quippe Samaritanis, extruendi templi ac redeundi Ju- dæis poteſtatem factam fuiſſe, Esdram ferunt Pontificis permiſſu, coacto populo, æternum in eos anathema pronunciaſle, ut qui bucellam ſuam cum Samaritano comederet, perinde eſſet, ac ſi ſuillam guſtaſſet; utque ne- mo audeat Samaritano communicare, nec pars illis eſſet in reſurrectione mortuorum, nec hereditas nec memoria in Hrael. Id quod tamen ve- reor, ut ad ſcripta ejus το)νααα referendum ſit, cum ſcriptum hodie amplius non extet. Quæ de Esdræ decem conſtitutionibui fabulantur Judæi, videri poſſunt ap. D. Fabricium Cod, Eſeudepig. V. T. . 229. . uI45. 674. II Jam ut, rejectis ſpuriis, ad genuinum & canonicum Esdræ librum Argumen- revertamur, pertexit ille hiſtoriam liberationis e captivitate populi Iſrae- tum librie litici, in cujus mentione poſterior ſubſtiterat liber Chronicorum. Ge- minam nempe populi ex captivitate Babylonica in patriam redudionem memorat, quarum prior ſub Cyro Perſarum Monarcha, per Zorobabe- lem aliosque principes, & Joſuam Pontificem peracta, templum exuſtum poſt ſuperatas difficultates graviſſimas, multosque jam in Patria exactos annos, ſub imperio demum Darii, divino huic inſtituto mire faventis, feliciter tandem reſtauravit, Deique cultum ſecundum legis divinæ præ- ſcriptum renovavit; poſterior, rebus iterum in deterius labentibus, ſub Artaxerxe Rege, magnam Judæorum copiam Esdra duce patrio ſolo re- (Lituit, invaleſcentia populi & Procerum inprimis peccata correxit, inau- ſpicata cum alienigenis connubia diremit, & in ſacra pariter atque civili republica ordinem legesque introduxit. Quæ omnia eum in finem Scopus: Canoni inſerta credimus, ut conſtet, quo pacto & eccleſia, in qua naſcen- dus erat Meſſias, in integrum ex ruinis ſuis reſtituta, & impermixta fani- liarum ac tribuum ſeries ac diſtinctio, ad exacte dignoſcendum Meſſiam, Ss 2 ð 4. XI z7. cum Ap. V, 5: c. XV, 5. 9 cum Apoc. VI, 10: c. XV., 15. Cüm e An Ana- demum ad Auathema contra Samaritanos attinet ab Esdra promulgatum, . gte r 8 : ejus hiſtoriam, vel potius fabulam videre licet in Jalkut in Reger num. maritanes, De l'oro Esdræ., Utilitas. 321 4 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS ex Davidis proſapia oriundum, ſervata fuerit mediis in captivitatis affli- QRionibus ac turbis: tum etiam, ut vaticinia de reducendo e Babylonia populo, & reſtaurando templo, a Moſe & Prophetis toties inculcata & repetita, eventu ipfſo comprobata hoc libro demonſtrentur. Ipſa ſatis hoc comprobat temporum ratio. Cum enim hic liber in termino 70. annorum captivitatis incipiat, & in initio 70. hebdomadum Danielis de- ſinat, ſcopus ejus, in demonſtranda oraculorum Propheticorum verita- te, obſcurus eſſe non poteſt. Uſum porro libri b. Brentius in præiſſa commentario ſuo præfatiuncula T, II. Ogp. p. Iog. oſtenſurus: Vraci- pue, inquit, in hoc libro eognoſcitur, qiuanti inſidiis, quanto aſtu Satan zmpedire conetur opie: Dei, zdiſicationem templi & urbis Hieruſalem. In quo exemplum exhibitum eſt, quantii dolis macbinetur adverſui Evangelii praædicationem. Nam E vangelio ædificatur eceleſia, quæ eſt verum Dei tem- plum, & urbi ſanéta Jeruſalem, Ap. 21. Deinde, quanlit dolis unumquod- zir privatum opur divinum impugnet! Satan, in hoc libro docemur. Exbi- buit enim ſpecimen in Judaæir, ut cognoſcamus cogitatione: ejur adverſut quodvii opus, quod adificium Dei appellsre poſumur. Quibus bene ſe Rabentibus adhue addo, uſum hujus libri lectionem præſtare 1) Di- dacticum, in hiſtoriæ ſacræ continuatione, quæ absque hoc complemen- to manca futura fuerat & hiulca, ad intelligendam autem Dei in eccleſia ſua cconomiam perutilis & neceſſaria eſt; in confirmando quoque dogmate non uno, v. g. de veritate promiſſionum divinarum, quæ rebus licet deploratis intemerata perſtat FHab. II, 3. 4. de gentibus in V. T. a ſalute & eccleſia non penitus ſecluſis, quod ex gentilium, in quibus diſper- K & captivi degebant Judæi, cum ſidelibus conſuetudine, ex Codicis ſa- gri ad etheicos delatione, Regumque Perſiæ, Cyri; Darii, ArtaxerzxXis, ad asgnoſcendum Deum IGraelis converfione, hujus libri beneficio intelli- gitur, &c. in agnoſcenda porro Dei providentia & cura, qua eceleſiam ſuam cumpfimis fovet, mediisque ex Erumnis potenter eripit, & ſi uam ejus feformationem inſtituere aggreditur, tum Reges ac Principes ad juvandam tuendamque rem ſacram exeitat, tum verbi Miniſtros alios- que, quorum opera præ cæteris in reformatione ſe uſurum decrevit, he- roieo Spiritu & donis ſupra vulgarem modum inſtruit, ut conjunctis viribus atque conſiliis in eccleſiæ commoda graviter incumbant: 2) epanorthoticum, in peccatorum publiee graſlantium tum deploratione ſolenni, tum feria elinminatione: 3) confolatorium, ut eccleſia DEI ab hoſtibus preſſa hac hiſtoria reſiciatur, firmiterque ſperet, quod Deus modum — — odum fin demn finitun myſticumt 53 l. el murha gu roelin, iviſt, alin kores er li manuus ſu Hun Inſtruckum, Pari cum tatione adl mis canonie Chriftiamss. Rexn timn keat, igu 11 perquam temporum & perſonas mentionem quasilli im glechum ar Iam memor Charie c. Il b. Agil H 64 T.ll⸗ liurcnßirn ngruen/ MOriNin 5 Quodenin cin: quan repudiont: fleitſaſſu IG6.l gr giikar Cic VETERIS TESTAMENTI. P. IJI. „, tatis afli. modum finemque calamitatibus pofiturus, fugas & exilia fuorum tan- Denbe ibrlonna dem finiturus, ac promiſſis ſuis fidem præſtiturus ſit. Allegoricum ac lcan & myſticum uſum inſinuat Hieronymus, cum Kpiſt. ad Faulin. T. ä!. Opb. lla ſts F. 3 b. de Esdra ae Nehemia in hanc ſententiam pronunciat: omni- illa tmino , turba popili redeuntiz in patriam, & deſeriptio Sacerdotum, Levitarum, nielis e⸗ Hraelie, Proſelytorum ac per ſingulaz familias murorum ac turrium opeta n veritt. dipiſa, aliudin cortice praferunt, aliud reliaent in medulla. Qui ſpecia- Ppremiſſt Hiores ex ſingulis capitibus redundant uſus, ſtudioſe elicuit Franc. Bur- 8: Prati- mannus ſuo in h. Il. commentario- c SGduz VYVIII. Hem. In Hunc porro librum, ſufficientiſſimis canonicæ autoritatis uirneloc Autoritas Lucngeli inſtructum, non dubitavit eceleſia, e ruinis & exilio reſtituta, Judaica qivina afſe- ,Diilen- pari cum cæteris divinis religione profequi, eademque cum illis vene-ritur: guoch⸗ rfatione ad Novi Teſtamenti eceleſiam transmittere; unde in vetuſtiffi- . Lxb. mis canonicæ Scripturæ recenſionibus & catalogis, Judaicis pariter ac Adverſiat Chriſtianis, Esdram ſuo loco videas infertum. Nec dubium; cum 1s bene ſe nexu tam arcto cum propheris Haggæi & Zachariæ monumentis cohæ- e ) D. zeat, iisque ex aſſe reſpondeat hiſtoria noſtra, ut absque illa eſſer, obſcu- Nplemen- za perquam & dubia futura Prophetarum oracula fuerint. Nam & neccleſtn temporum ſeriem faciemque rerum ſiſtit, qua ſua illi⸗ vaticinia ediderunt; qnogge & Perſonas „Zorobabelem v. g. Joſuam Pontificem aliosque, quorum vrtehs mnentionem faciunt Prophetæ, Paulo curatius delineat; & rebus ipfis, 1V. 1. quas illi imuunt, lucem affundit. Quem enim temphi reparandi ne- nsCllper⸗ glectum acriter in populo taxat Haggæus c. I. reſumtamque ejus ſtructu- oCiosſ⸗ ram memorat Ve 12. ſqq. plenius intelligitur ex Esdræ V. capite: & Za- i,4 chariæ c. III. & IV. mirifice ex hoc noſtro libro illuſtrantur. Graviter teli⸗ b. Ægid. Hunnius Axam. controverſiæ primaæ generali- Rob. Bellarm. L. I. c. 4 T. II. p. 64. A. Librum Eſræ inquit, per ſe quidem Canonicum, am- keilſun plius confirmat Zachariæ Prophetæ liber, exacte cum biſtoria bujus libelli ſe, congruenz. Unde & hæreticorum nune nemo ſuccurrit, præter ſupra me-„ ine⸗ moratum Spinozam, qui hunc e Canone expunctum cupiat librum. um udi⸗ Eosal Quod enim Huetius c.?. S. 4. p. 265. de hoc & Nehemia diſſerens pronun aabaptiſtis tenin nr⸗ ciat: quamvis Borum lib, orum ceria ſit fi ler, eos tamen Anabaptiſtæ penitu, vocari ne- ooninggi repudiant: in eo vereor, ne magnus vir memoria lapſus humani quid Satur. hunt⸗ 7 fuerit paſſus, vel Sanctium cœcum ſecutus ſit ductorem, qui Prolegom. in Anme lib. I. Eidr. n. VI. p. 33. D. paria inſinuat: duo priorer, inquiens, libri, e DEII Zuiibu, Eidraæ praßxum eſt nomen, quicquid ſit de Anabaptiſarum ſenſu; Ca- wodher Ss z nonii odin 7 — a26 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libto pgonici ſunt. Utriusque veſtigiis temere inſiitit Natalis Alexander T. II. ſrudur⸗ Bedte. Hiſt. Eccl. F. T. Ad 6. mundi ætatem Diſert. Pll. Art 3.p. 371. ubi: ſoli len feltin Anabaptiſtæ, inquit, penitur eos repudiant. Quanquam autem univerſi 6* Mnchl Veteris præ Novo Teſtamenti autoritatem & uſum admodum extenn. duces fil ent, quorum argumenta confutata videas ap. b. Wigandum de Ana- inderd edd baptiſmo p. 21. ſq4. hos tamen ſigillatim libros in confeſſionibus eorum Proyhamdhi publicis nullibi rejectos video, quin potius in recentiſſimis ipſorum Ca- enkos, gt techeſibus illi absque controverſia inter Canonicos cenſentur. . Et cum ð ſequc in Belgico agentes Anabaptiſtæ in duas hodie abeant velut familias, quæzxz ſabris ilt a primariis doctoribus ſuis altera Apoſtolica, altera Galenica, vulgo au- . Apelint, diunt, de quo ipforum ſchismate vid. Benthem. Hollaͤnd. Kirch⸗ und Arrnctlite Schul⸗Staat P. I. ap. XlX. I. 10. q41 utriusque Catecheſis, publica ctDum Pontr approbatione & cenſura conſcripta ac edita, contrarium teſtatur. Apo- Tbrcam in ſtolica illa, cujus titulus iĩta habet: Kort underwyr dei Chriſtelijke Geloofe Fekalekon vaor de Jeugd geſcbikt na de Belydeniſſen der Doopigeſinden, en uitgegeven cun clsl volgene laſt van Zekere Kerkvergadering, gehouden binnen Amſterdam den Einde & 12. Juny, 1697. eundem plane librorum Canonicorum, quem & nostue- altm mur, catalogum, & in hoc Eſram & Nehemiam ſuo loco inſertum tradit ace cap. II. de Script. S. quæſt. 2. p. F. necç ſecus Galenica, cujus inſcriptio eſt: et um h Korte Grondſiellingen van de Doopigeſinde Gelove en Leere, door Galenus Toiianen Abrabamiz, met kennii en tæſtemming van andere Gner Mede-Lecraaren cun all 1 Amſteldam An. I699. quam videas §. 2 p. 2. Sed nec ab zis, qui vel dog- Sabanan mata eorum ſummatim recenſuerunt, v. g. Hoornbeekio in ſumma Con- Atifimun traverſiar. religioni⸗ lib. V. & Spanhemio in cencho ſelectiorum de religione centi controverſiar. aut Joh. Henr. Ottio quoque in annalibut Anabaptiſticis; a e vel, qui data opera eorum excuſſerunt errores, b. Wigando I. c. aut b. minmidc. Joh. Müllero in Anabaptiſmo, hunc in ipfis notatum unquam reperio er- lüru rorem. Ut neſciam omnino, quos Anabaptiſtas indigitet cum Sanctio mſteicl Huetius, quibus jure merito hanc ſententiam impingat. . Quæ paulo nduct prolixius demonſtrare lubuit, ne cui Huetii nomen & autoritas imponat, nin * quod accidiſſe videtur Autori der Lebensbeſchreibung der Bibliſchen zerni Scribenten, qui P. V. p. II5. gade n Huetij verba exſcribit & laudat. weſtia Chronolo. Temporis iſtud complectitur liber intervallum, quod a facta Ju- in Zia. dæis per Cyrum in patriam revertendi facultate, usque ad Esdræ fluxit Du . in Judæam adventum, qui Artachſaſtæ in annum 7. cadit. Sed ante zaunt. pmnia conſtare prius debet, quinam ille Darius fuerit, quo favente tem- rtin n — 05 nler I. ll. 1. wbi: /4li em univerſi um extenu- m de A. ibus eorumm plorum Ca. r. Et cum miin, gae 1 Vulgo . Kircly und Publicacum tur. Apo⸗ lie oclaſt uitgegenen ſerdemden. n & nostue⸗ lerwum tladit or Gilnus l⸗Leeruarn girel Cog⸗ ſumns C. de reliihu⸗ aliptiei 6 let⸗aut b⸗ nieperid et⸗ cumm Sindio ure ſinl itas imponat, Blrlſchen Klaudat. Aaficn I⸗ lecrefhun t. Ved ane ſawente ten. ii VETERIS TESTAMENTI. P. I. 22 ibr pli ſtrudura, ſufſiaminata hactenus & impedita per multos annos, fan- Dara. dem feliciter ad umbilicum perducta fuit Esdr. IV, 24. VI, 15. qui rur- ſus Artachſaſta, quo rerum potiente, Esdras & Nehemias, in patriam reduces facti, Sultum & politiam reſtaurarunt? Plures enim in Perfarum imperio eodem nomine inclutos gubernacula tenuiſſe; ſacra pariter ad prophana hiftoria teſtatur, haud aliter facile quam cognominibus diſcer- nendos, quæ tamen in Scriptura videas omiſſa. Et Scaliger quidem, eum ſequacium haud levi aut exigua turba, Darium illum rei ſacræ apud Judæos fautorem, ſerundum fuiſie exiſtimat; quem Notbum in hiſtoris “ appellant, eo cumprimis argumento nixus, quod medius ille inter duos Davii, ſub Artachſaſtes (Esdr. IV, 24. coll. cum v. 5. ejusd. cap. &c. VI, I4. VII, I. ſq.) Numm eutru⸗ ponitur, quorum alterum Artaxerxem Longimanum facit, qui templi cum: fabricam impedierit, alterum Artäxerxem Methorem, qui cultus divini reſtaurationem provexerit. Sed hoc ipſum eſt 766ε sε*v Aa απιιαα cum alios longe Artachſaſtas ipſe contextus evincat. Esdras enim di-= ſtincte & ordine Regum fſibi invicem ſuecedentium imperia recenſens; poſt Cyrum c. IV, 5§. Ahaſverum nominat v. 6, quem profana hiſtoria Camhyſen dicit; hinc Artachſaſtam v. 7. quiĩ Smerdes Magu: fuerit neceſſe eſt: tum Darium, quem yflaſpida vocant v. 24. ac poſtmodum, inter- veniente Nerxe, (quem hic licet omiſſum, Daniel tamen commemorat, cum poſt Darium Medum tres adhuc fore in Perſia Monarchas prædixit, & quartum ditatum nimis ſuper omnes c. Xl, 2. quem Nerxem omnium ditiſſmum, Smerde ſuppofititio in cenſum non relato, ordo & numerus docent fuiſſe) Artachſaſtam Esdr. VI, 14. VII, 1. 8. qui Artaxerxet eſt uanebvee. Smerden vero Artachſaſtæ fibi nomen fumſiſſe nemini adeo mirum videri poterit, qui recogitet, Reges Perſarum, ubi ad imperium adſpirarunt, viliora ſua cum magnificis & faſtuoſis permutare nomina conſueviſſe. Ipfe ergo ordo ac ſeries Regum Perſicorum, quos Esdras introducit, liquido evincit, Darium illum, ſub quo templi ſtructura ex voto fueceſſit, quartum a Cyro, adeoque Eyſtaſpida fuiſſe, Nerxis & Arta- xerxis Longimani anteceſſorem. Sic univerſa temporum ratio opti- me ſibi conſtat. Congruit nimirum calculus Zachariæ Prophetæ c. I. 12. ubi anno ſecundo Darü ſeptuageſimum fluxiſſe annum ab excidio urbis teſtatur, quod exade in Darii Hyſtaſpidis, nullo vero modo in Darii Nothi imperium quadrat, ad quem ab excidio anni 164. nume- rantur: nec Judæos reduces per annos I. & amplius, templo & ſacris caruiſſe, & ſpe miſerrime languiſſe, contra luculentas apud Jeſaiam, Jere- eid 8 INTRODVCTIO AD HIBROS BIBLICOS Beara. miam & Ezechielem promiſſiones propheticas dicendum eſt; quod ta- kri men effugere abſurdum neutiquam poſſunt, qui templi reparationem 34660 . ad Darium Nothum demum referunt. Adde, quod cumprimis D. Clu- verus urget, fuiſſe aliquos ſecundo anno Darii illius, qui templi ſtrucu- ram promovit, ſuperſtites, qui domum Domini in gloria ſua priori vide- rint. Si fuerunt iſti anno ſecundo Darü Nothi, vixerant jam tum ad centum nonaginta ſex annos. Fuerint tantum decem annorum, quum abriperentur in ſervitutem, vixerint in ſervitute annes 70. usque ad an:— num ſecundum Darii Hyſtaſpis: addantur 37. anni Darii Hyſtaſpis, 20. Nerxis, 40. Artaxerxis Longimani, & unus Darii Nothi, & habebis eo- rum ætatis 196. annos: quod quam abſurdum fit ſtatuere, ad oculum patet. Hinc pro Hyſtaſpide maxima pars Patrum pariter ac graviſſi⸗ 346 37 morum Chronologorum ac Theologorum pronunciat, quorum ſuffra- gia magno numero collegit & rem omnem ad pulviſculum diſeuſſit ma- gnus noſter Calovius in SEeraσαα Theolegica deL XX.ſeptimani Danielirt, quæ inſerta legitur Bibliis Illuſtratis T. II. p. 6;2. ſq7. cujus vid. cap. XlI. S. 141. p. 665. Qui vero Scaligeri contra noſtram ſententiam argumen- ta cognoſcere volet, conferat b. Strauchii Breviar. Cbronol. lib. tV. c. 29. qu 9. p. 561. Gd. Ex quo porro conſequens eſt, Artachſaſtam illum, Ardachſa- Cujus beneficio ac favore Esdras, anno ejus ſeptimo Esdr. VII, 8. & Nehe- e ſub quo mias, anno ejus vigeſimo Neh. II, I. in patriam reverſi leguntur, Arta- Kearn ee xXerxem eſſe Longimanum, proximum fſcilicet ab eo Dario, qui templum in patriam extruendum promovit; non Zerxem, quod vult cum paucis Joſephus, geverſi: quod is tringinta duos in imperio annos non exegit, qui huic tamen tribu- untur Neh. V, 14; nec Artaxerxem r Meics νναaä,, quod Sulpicii Severi autoritate aſſerit Scaliger, & qui ejus veſtigia premunt, ex falſa illa, quam 446 modo refutavimus, de Dario Notho bοτovbvzzs”s, quæ ubi ſubruta eſt, hæe ipſa quoque corruit aſſertio. Ad iſtud vero dubium, quod ſententiæ noſtræ, ex ætate Esdræ & Nehemiæ nimium quantum producenda, op- ponunt adverſarii, ſupra jam reſpondimus S. 4. nec eſt, ut modo dicta hic repetamus. Supereſt ut in tabulam redigamus, & cum annis O. C. conferamus, quæ per hæe tempora geſta ſunt, inde pergentes, ubi ſupra c. XIV. F. 5. p. 265. ſubſtitimus; libri Edra A.O. C. An. Ca/ sotius. Ptivit. 3465 68 PBabylon obſeſſa a Cyro, fuſis prius prælio Chaldæis, & in Urbem ſe recipientibus. Jer. LI, 27. ſqq. coll. cum 3 Herodot. lib. I. c. 90. Belſa- 0⁵ — t quod u- eparntionem timis D. Cu⸗ mpliſtrucu. 1prioriyide⸗ jum tum ad Orum, quum Usque ad an⸗ Iyſtalpis, 20. dhabebis eo⸗ , a0d oulum r a gearili orum fuffta- Qiſeullit mu- mit Darielit, 8il ca,. II. Im Arpumen⸗ . M.. 9. laſtam ilwum, I,8. & Nehe⸗ untur, Arta⸗ Juitenlunn Lcis ſolephus ctamenttibu⸗ picix ereri Na Ba, uam brutiel,her od ſententir ducench,oß⸗ t molo ili n annis 0,. tes hiſihti ulcris A e gelu· A.O. C. A. Ca- ptivit. 3466 - - 3468 70 A. Im- perii Perſici. 3469 1 VETERIS TESTAMENTI. P. J. 322 Belſazer Rex Chaldæorum in ſplendidiſſimis epulis, vaſis domus Dei in contumeliam Jehovæ abuſus, manum Dei in pariete conſpicit, eademque nocte a militibus interfectus oceubuit Dan. V, 30. Atque ita Babylonicum imperium eſt deſtruétum, & advictore Medos & Per- ſas tranlatum, ut prædictum fuerat a Jeſ. XIII. XIV. vicdtore Cyro, genero ſuo, ſibi tracktum accepit Dan. V, 31, IX, I. Imperavit duobus annis. Cyrue, Cambyſe patreé in Perſia & Cyaxare ſocero (qui Da- nieli Darius Medus eſt) in Media vita functis, Orien- tis Monarchia potitur: quem primum illius annum, ex ipſis Medorum & Perſarum archivis ſacra dicit Scriptura. Cyrus promulgato edicto illo celebri, quo revertendi in Patriam Judæis poteſtatem fecit, Babylonicam captivi- tatem ſolvit, exactis jam LXX. annis ſervitutis, a Jere- mia prædictis. 2. Chron. XXXVI, 22. ſq. Esdr. I, I. ſqq- V, 13. VI, 2- 5§. Epocha mundi quinta, exactir 476. annir, finit. TPAS MVNDI SEXTA. menſis ſeptimi die I. feſto tubarum Ifraelitæ ex civitatibus ſuis Hieroſolymam unanimiter venientes, extructo altari ſacrificia ordinaria Deo offerunt: die 15. au- tem menſ. ej. feſtum Tabernaculorum celebrarunt, materiam quoque & opifices ad templum extruen- dum pararunt Esdr. III, 1-7. W anno ab adventu eorum ſecundo, menſe ſecundo, templi ſecundi fundamenta, cum ſeniorum, qui prius illud (ante annos 53.) viderant, planctu, & juniorum læti- tia, Poſuerunt Esd. III, 8-13. Cyrus ſeptuagenarius obit, poſtquam Perſici & Medici ex- ercitus Imperator declaratus eſt annis 30. poſt captam T't Baby- De libre Hsdræ. XXI. XLIII. XLVI. XLVII, Habac. II. Jer. XXV. L. L. Darius Medus, Aſtyagis filius, Chaldæorum imperium a De hbre Esdræ. 33⁰ INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS. A, O. C. A. Im- 3475 3482 3483 3484 348 5 3489 perii Per ſici. 14 17. Babylonem 9, poſt initam Monarchiam 7. cum men- ſe uno aut altero. Cambyſes filiorum Cyri natu maximus, quem Ahaſverum cedit. Anno ejus primo Samaritani, qui vivente Cyro cuniculis hactenus egerant, accuſatione ſcripta contra habita- tores judæ & Hieroſolymorum delata, coeptam tem- pli ſtruduram impediunt Esd. IV, 6. Cambyſes ex vulnere in ſœmore aceepto interũt, cum re- gnaſſet ſeptem omnino annos & menſes quinque. Smerdie Magus, rerum potitus, Artachſaſtæ nomen ſibi ſu- mit, qui Samaritanorum literis motus, Hieroſoly- mam ædificari reſcripto vetat, unde non ab urbis mo- do, ſed etiam a templi ædificatione ceffarunt Judæi Esdr. IV, 7 -24. Imperium ſeptem ſaltem menſibus tenuit. Dariur Hyſlaſper præficitur, equo ejus hinnitum primo edente. anno ſecundo Darii, menſe ſexto, die r. Haggæus negligen- tiam Judæorum in extruendo templo reprehendit: unde excitati Zorobabel & Joſua cum populo inter- miſfum opus repetunt die 24. Hagg. l, I5. Menſe 7. die 21. a Deo confirmantur in opere Hagg. II, I9. Men- ſis 9. die 24. tempore inter ſementem & meſlem qua- ſi medio, a Zorobabele & Joſua templum ſuper jactis pridem fundamentis extrui cœptum eſt Esdr. V, I. ſqq. Hagg. II, 10. ſqꝗq. anno Darñ ſexto deſinente, menſis XII. Adar, die tertio ſtrudura templi finita eſt. Cujus dedicationem Ifrae- litæ reduces cum gaudio & ampliſſima ſacrificiorum oblatione celebrarunt: facerdotibus & Levitis in mi- niſterio Templi ſecundum ordines ſuos conſtitutis, Esdr. VI, 15. ſqdq. die 4. menfis primi Paſcha primum in ſecundo templo ce- lebra- Scriptura appellat, Patri in Monarchia Perſica ſuc- — deib Cü men- Ahatrerum. Perſiea ſue⸗ 0 euniculis htra habita- eptam tem. iit cum te⸗ ninque. nen ſcbi ſu⸗ Heeroldly⸗ b urbismo⸗ runt udri n menſibis tum primno nsnegligen⸗ eprekencit . pulo imer- ter. 1 ſein qua- luperſachs Eodr. , l de teti⸗ onem Hae- Ncrifciorum evitis jnm⸗ (onſtitutis, emſlo ce⸗ ten o ſebra⸗ VETERIS TESTAMENTI. P. I 2. A, Mo- narch. Perſicæ lebrarunt: feſtum deinde Azymorum ſeptem diebus cum lætitia peragentes Esdr. VI, 19. ſqꝗ. Darius, quum conaretur rebus apparatis in expeditionem adverſus .Ægyptios & Athenienſes ſuſcipiendam exire, & ex inſtituto Perſarum prius regni ſucceſſorum de- claraſſet Nerxum, ex Atoſſa filia Cyri filium fuum, ſupremum obiit diem, 36. annis regni expletis. He- rodot. . VII, c. 2. 3. 4. Nerxer, poſt Cyrum quartus Rex Perſidis (ſi Smerden non connumeres) ditiſſimusque omnium Dan. XI, 2. de- functo Patri fuccedit. Xerxes anno imperii z1. decedit. Artaxerxes Mano!veo rerum potitur, Nerxi ſuccedens. anno Artaxerxis ſeptimo, menſis I. die I. Esdras, regio di- plomate inſtructus, cum magna Judæorum copia e Babylonia in patriam tendens profectus eſt, Esdr. VII, 6. ſqd. VIII, I. ſqq. Esdras de affinitate Iſraelitarum cum exteris certior factus jejunat, luget, & Dei iram publice deprecatur c. IX. Tum populus voto ſe obſtringit Deo, ad alienigenas uxores una cum ipſarum liberis dimittendas c. X, I. ſqq. Poſt convocatis Hieroſolymam omnibus re- ducibus, convenientibusque in templi atrio menſis 9. die 20. ex ſacerdotum ordine duo cognitioni rei præ- fecti funt, Levitis, qui eos adjuvarent, duobus etiam adhunctis c. X, 7-IS5. ubi quæſtio hujus rei a menſis decimi die I. usque ad diem I. menſis primi eſt habi- 7 anno Artaxerxis 20. menſe nono Nehemias jejunat & orat Neh. I. menſe Niſan ædificandæ Hieroſolymæ pote- ſtatem, una cum præfectura Judææ, à Rege obtinet C. II, 1-6. literisque & comitatu a Rege inſtructus, Tt 2 Hliero- 1 De libre Bsdræ. ta, atque ita trimeſtri ſpacio totum circa uxores alie- unggenas ejiciendas negotium eſt abſolutum c. X, 16. 17. Finis libri Eidræ. libri Nebe= mic. De Ubro⸗ Esdræ. Paærtitĩox. 322. INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS A, O. C.A. Mo- narch. . verſicæ Hieroſolymam pervenit, opus aggreditur, & ſtrenue . urget c. II. III. 35601 92 in feſto Tubarum, menſis 7. die I. univerſo populo Hiero- ſolymis congregato, lex Dei ab Esdra legitur & expo- nitur Neh. VIII, r. feq. die I5. ſqq. hujus menſis feſtum Tabernaeulorum ſummo ſtudio & religione celebratur: die 24. Hraelitæ redu- ces ſeparantes ſe ab omnibus alienigenis c. INX. fœde- reque cum Deo renovato, ad legis & cultus ipſius ob- ſervationem ſe obſtringunt c. . Tum principes po- ſortes conjecit, ut decima pars urbem ſanctam inco- leret &c. Neh. XI. S) 103. Nehemias, cum duodecim annis Judææ præfuiſſet, ab anno 20. usque ad 32. Artaxerxis, rediit ad Regem Perſiæ Neh. V, 14. XIII, 6. Nehemias varias corruptelas, quæ per abſentiam ejus irre- pſerant, emendaturus cum nova poreſtate Hieroſoly- mam revertitur, graviſſimosque abuſus ſevere corri- git c. XIII, 7. ſqꝗ-. Finis libri Nebemiæ. X. Capita liber exhibet X. verſus 280. & in tres vulgo partes diſpeſei- tur, modo tamen Haud omnibus eodem. Hottingerus quidem Lib. II. Theſaur. Phil, cap. I. Sect. III. p. 5oz. partem primum narrare contendit ipfum liberationem populi ex captivitate Babylonica capp. IV. ſecundam templi ex ruderibus reſtaurationem a c. V-IN. tertiam mulierum alie- nigenaruth ſeparationem, autoritate divina factam c. IX. & X. Eidem Partitioni Franc. Burmannus inhæret Comm. in G. l. p. 299. Noſtrates ve- ro, b. Calovius Bibl. HMuſtr. b. I. T. I. p. 562. & b. Waltherus Cic. §. 565. Parte f. ſtatuunt, libertatem Iraelitis a Cyro Monarcha conceſſam &. ufſurpatam deſcribi capp. I. II. III. P. II. impedimenta cœptæ templi ſtru- Quræ injecta c. IV. P. I14, fucceſſum operis, impedimentis ſuperatis c. puli conſederunt Hierotolymis, plebs vero reliqua — — .-XY. Nobis enrun rzumend Gitum expo dele & ſoſin rum peſeri⸗ J. 120, lept Epo nica I. Mnſun, 4) Crie 6) Aene D 1. 2 3 4. I. Menſa 2) Pödr 6) comin 1) pop- l. „ A k Venerable ſtamplos bent zmi Ai e neg. quania Dei nande Erenne lo Hiero- eKexpo⸗ m fummo litr tedu- N.ͦfoœde- iins ob- neipes po⸗ religua et, ab annd gen berſie nejus ire⸗ Hierololy⸗ vere corti- s Cpeler⸗ em Lib.ll. contendit .ſerundun jerun Ae- . Lidenn vſtrates . ſ.H. l.⸗ Ei tenpliſten. herm. VETERIS TEST AMENTI. P. I. 333 V-=X. Nobis vero vorokzia placet, quam ipſa libri ſeries ſuppeditat & Kere. argumentum. Populi enim e captivitate liberationem & in patriam re- ditum exponit, qui geminus fuit, diverſo quidem tempore fadus. Sic ergo P. I. tradit aſcenſum Judæorum e Babylonia prios em, duce Zoroba- bele & Joſua, ad templum inſtaurandum c. I- VI. F. II. aſcenſum eo- rum bpeſteriorem, duce Esdra ad eccleſiam reformandam ſuſceprum c. VII-fin. Quæ eadem diviſio Heideggero quoque in Enckir. G.l. SF. 4. p. 120. ſe probavit. XI. Exponit itaque liber Esdræ, populi Judaici ex captivitate Babylo-Tabula nica Synoptica I. aſienſum priorem, ad templi reffaurationem; ubi a) Cyri edictum, & revertendi facta poteſtas c. I. 6) aſcendentium Catalogus c. II. y) templi reſtauratio 1. ſuſcepta, jactis fundamentis c. III. 2. impedita, fraude, calumniis ac vi Samaritanorum c. IV. 3. promota, Haggæi admonitione, adverſariis apud Darium querentibus c. V. 4. conſummata, Darii indulgentia, dedieatione & Paſchatis ce- lebratione c. VI. II. aſcenſum poſtæriorem, ad eccleſiæ reformationem; ubi α) Esdræ cum magno comitatu aſcenſio c. VII. .) comitum ejus recenſio, regique decreti executio c. VIII. 7.) populi reformatio I. cœpta per Esdræ pœnitentiam c. IN. 2. peracta per pœnitentiam publicam, & connubiorum inau⸗ ſpicatorum diſſolutionem c. X. XII. Ex Patribus non habeo, quem huc referam interpretem, præter Venerabilem BED AM, qui allegoricæ expoſitionis in Ezrvam libros duos Commen“ ſat amplos poſt ſe reliquit I. IV. Opp p 462. quibus, ut ipſius verba ha- tariüi bent, ſyirrituali ſeniu eum expoſuit qu manifeſtiu: patefaciat, qualiter bit, atram: qui per negligentiam vel errorem perierant, ſit ad pœnitentiam tedeundum: quanta Dei graia quant ipſorum conatu ſit admiſſorum boſcenda vel impe- iranda venia: quomodo item pæœnitenter, una cum eir, qui nuper ad Kdem Tr 3 vener 34 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro Pedrz. venerunt, anam eandemque Chriſti domum ædificent, ac pariter in fulurs dedicationis illius ſolennia expectent. Lutherano- gitur. Quibus addendus forte CYRIACVY S SPANGENBERG in Tabb. editis in fol. Baſileæ An. 156;3. & e recentioribus 10 H. WA N- DALIN VS in Veſtibulo Philolog de variit quæſionibus ad literaturam ſancétam ſpectantibus Hafniæ in 4. An. 1654. T andem & autor der Le⸗ bensbeſchreibung der Bibliſchen Seribenten P. IV. Perſon. Eidræ ſta- tim ab initio, annetationes in ſingula libri hujus capp. exhibet, quas tamen dubito, an huc ſint referendæ, cum de verbo ad verbum ex Bur- manno deſcriptæ, ad Reformatorum potius pertineant cenſum. Fontiß cio- E Pontificiis ſuam in hunc librum explicandum operam contule- ram: runt PETRVS BERCHORIVS, Pidavienſis, Benedictinus & Prior Monaſterii S. Eligii Pariſienfis Eib. XIV. Moralitatum Colon. in fol. An. 1631: THOMAS de VIO CAIETANVS, Romæ in 8. An.1I533. ADRIANVS CRO MMIVS, Lovanii An. 1632. & 1652. in 4: DIONYS. CARTHVSIANVS, Opp. p. 167. ſq. Coloniæ in fol. An. 1534: NIC. LOMBARDVS, S. I. in Nebemia && Eſra commentario literali, morali, & allegorico illuſtratit, Pariſiis in fol. An. 1643: THOMAS de MALVENDA, T. III. Opp. Lugduni An. 1650: IOH. PAVL. OLIVA, S. J. in commentarii! Ethicis in Etdram An. 1679. Lugduni in fol: FABRITIVS PAVLVTIVS, Com- ment. in libros hiſtoricos V. T. Romæ in fol. An. 1625: CASPAR SANCTIVS, Comment. in Ruth, Ezram, Nehemiam, Tobiam &c. Lugduni in fol. An. 1627: JOH. FERVY S, cujus in nonnulla capp. Esdræ Commentarius Latine prodiit, tum etiam in Germanicum idioma translatus, lucem adſpexit Moguntiæ in 4. An. ’S. Reformats- Inter Reformatos hic locum habent ST' E PHANVS FA⸗ rum: BRITIVS, eccleſiæ Bernenſis Miniſter, qui An. 1622. in fol. concio- nes ſacras in Prophetas XII. minores edidit, quibus explicationem IV. pPriorum Capp. Esdræ, homilis 25. traditam, inſeruit: LVD OVIC. LAVATERVS, homiliis 38. in h. I. Tiguri in fol. An. 1586: CO N- RAD. PELLICANVS, Tiguri in fol. Anno 1582: GVILIEL MVS PEMBELIVS, in explicatione obſeurorum locorum Ezræ, Nehetniæ, Danielis, quæ extat in Opp. Anglic. Londini in fol. An. 163 /f§ 71658: ARTHVRVS JACKSON An. 1658. Londini in 4: VE. Lutheranorum interpretum veterum princeps huc ſpectat 10 H. . Frum: BRENTIVS, cujus in Esdram Commentarius 1 11. Oep p. 1097. le- CTORIN. — — CTORI) FIVS T NVS, cu rum fubj nice verſi Hiſt. See Geſchichte KXI legitur, qo & imer explication Aullt. libi inſent lihiiß. crd/ 5 ler 69 and/ 1 Jules: Aus Po⸗ mied ien NToC dgu. . i gue biir S 6 min Perti nor em, linn — 1 in ſaluje NDERG H. WAN. literaturan nor der Le⸗ . Bidreſta- hibet, quas um ex bur- W. n Cntule⸗ dicticns N 1 Colon. in Nome in 5. 632. lizn .Coloni? lol. An.66 i An. 160: in Lidrans 1VS, Com-⸗ CASTPAR lobiam ⸗ Wa ci. Gcunn idiom NVS FN fol. cond⸗ . WV. ctionenn , VD0VIO. 86: 60 .* 6 VILIPl- oorum Eus, ſol. An. 1o,ſ⸗ in 4:. . CTOHIN. VETERIS TESTAMENTI. P. J. 335 CTORIN. STRIGELIVS, Lipfiæin S. An. 1571: J0 H. WO L. Ps. FIVS, Tiguri in fol. An. 570. SöB4: FRANCISC. BVRMA N- NVS, cujus in h. I. labores, commentario in libb. Regum & Chronico- rum ſubjuncti, Amſtelodami Belgice prodierunt An. 1649. in 4. & germa- nice verſi Francofurti in 4. An. 1695: CHRISTIANVS SCHO-⸗ TANVS, de rebus Judaicis ſub Monarchia Perſarum, T. II. Bäblisthecaæ Hiſt. Sac. V. T. p. Iab. ſqq. JOSEPH HALL, P. II. der Bibliſchen Geſchichte c. XXI. p. 1213. ſq. . Ex Remonſtrantibus 10 H. CLERICI Cemmentarius in iis Remon, legitur, quos T. I. Comm. in libros V. V. hiſtoricos ſtruxit. Tandem ſrantium, & inter Fanaticos CASPAR SECHWENCRKFELD, in ſeinen Fanatico- — Miſſiven (edit. An. 1566. in fol.) p. 4 66. a. brevem librorum Esdræ "sm. explicationem inſeruit, qua genio & fanatiſmo ſuo ſatis pro more in- Aulſit. CALP. XIX. De Libro Nehemiæ. Eibri inſerigtio. Cur ſecundurs Erdræ dicatur? Nonnunquam & primi Summari- libri Eidræ nomine continetur. Hujus inter libror Biblicos ſedles ac um capitis, ordo S. I. Nehemiæ nomens an idem & Hattirſatha? idque quid no- tet? ejusdem cum Lorobabele confuſio: Parenr: an ex tribu Levi, an de tribu Juda oriundur? munia, quæ binc in Perſia obtit, Bine in Ju læa: ætas ipli an tam provelta, ut & LZerobabeli, & rurſus Jad- duæ Fontifici æ‿*¾v‿ρo α£ ſuerit? an vero duo && diſtinéti ſint Nebe- miæ? zlogia: Wypica ad Cbriſtum relatio: mori ae ſepultura §. 2. Idem & libri bujur ſeriptor: non tamen zguez roν dvααρα⅝υσe e r αaονααναιασοιιν 2. Mace. II, 3, memvratorum & 3. Argumentum: Scopar: &= varia libzi utilitar S. 4. Autoritas Canonica aſſerta, ſolu- tis quæ ex Melitonis Catalogo & teſtimonio Midori oriri poterant, du- biis §. . Chronolagia As Jadduam P'ontifßirem vivendo attigerit? GEeminus Jaclduag, alin: prior Levita; alius peſterior Pontifex 9. 6. Fartitio §. 7. Tabula Synoptica §. §. Commentarii Patrum, Rabbi- norum, Lüutheranorum, Pontificiorum, Reformatorum, Remonſtran- ticm 5, 9, §. I. Librum De libro Nehemiæ. Inſeriptie. gedes ac Ordo. Nehemiæ omen: 536 INTRODVCTIO AD LIBROS BIB LICOS Ibrum Hebræi Codices DNnt inſcribunt, nonnunquam etiam, æque ac Græca & Syriaca verſio, Nehemiam fſimpliciter & ſine adjecto in fronte ponunt; vel quod a Nehemia exaratus eſt, ut mox videbimus, vel quod ejus geſta exponit. Alia vero libri inſeriptio ex iis apparet, quæ cap. præc. G. I. h. 30 5. monuimus. Vulgata enim titulum dedit: Liber Nebzmia, qui &ρ Eodræ ſecundur dicitur. Con- ſentit Arabs, qui ita habet: Liber ſecunsdus Extæ ſacerdotis. Paria Sy- nopſir illa Athanaſiana tradit, quæ hunc cum præcedente librum uno ca- pite recenſet, & Esdræ I. ac II. inſcribens, addit: αα d ττt¹ τα ν . Xiς zgαε dHνdαρνινινααιοαν ααναροαN 5†τ οοobτ. r αρ E, 6ροορναααE av νννα. 7. A. Hi duo libri ab eo con- ſcripti ſunt. cujus & inſcriptionem præſerunt. Eidrat enim ille Sacer- dor & Lektor &c. Quanquam vero Esdræ librum hic noſter & illuſtret mirifice, & per aliquot annorum luſtra continuet, ab illo tamen & auto- re, & rerum narratarum ſerie diverſus, ad Nehemiam in titulo redlius, quam Esdram refertur. Notandum porro, quod apud veteres ſub uno tantum Esdræ volumine comprehenſus fuerit, unde cum ſecum dus liber Esdræ inter Apocryphos rejicitur a nonnullis: non hic noſter intelli- gendus eſt, ſed quem tertium alias Esdræ vulgo dicimus. Hec Iſido- autoris ſui titulo prænotatur, in cuſut textu Erdræ Neezmizæque ſermoner pariter continentur. Nec quenquam moveat, quod unus Erdræ dicitur Niber: quia ſecundur, tertius, quartur non babentur apud Hebræor, ſed inter Apocryphor deputantur. Inde vero ordinis, & qua locatur, ſedis ratio apparet. Nec enim potuit, qui- Esdræ hiſtoriam pari filo continuat, & cum illo in unum volumen compadtos olim ab Hebræis & Græcis fuir, non proximum ab illo locum tenere: licet forte ultimo omnium, quod ex Chronologia & Jadduæ Pontificis mentione haud difficulter colligi- tur, inter V. T. libros hic noſter compoſitus ſit & exaratus. Nomen DT ſolati pleniſſimum, idem velle ac H Ee conſolatur Dominur, b. Hillerus tradit Onamaſt. Sac. via XI. p. 407. & 594. nec inſcite utraque Gloſſa, Hieronymum & Iſidorum ſecuta, Conſolatorem Domini, vel conſolatorem aà Domino ſcil. miſſum, interpretatur; quæ pro- cul dubio derivatio longe anteponenda eſt alteri illi etymologiæ, qua peœni- rus nos docet, quando Lib. VI. Origin c.2. p. 4 5. F. Erdræ, inquit, liber — — fenitenten Qo iſud inquit, da ſaturofun lationem iilm rean dem vero VII 9, e Etaienas ex M. de lutas, conl nino &mo tatun Iyru remipfam uod Jute lingue ign ſuthciat, Viri edlide cum illo t. nomen ex ingoa ſon eund, e, ibit, od ſaie UKinekise ſyeſcunt, eu qullle um in l Oe qui Pran. Iu fuiſſe Dn heſcht Umen ee umn con tum mdi — 108 —— nonhuünquam n Emplicter mia exataus lia vero lbri 1ö. Vulgeti Aritur. COn- i. Pari g. rumm uno C* ri ab en din- ie ile uer- cteresſubuno undus liber 1oſter intelli⸗ Hc Iüdo- , inq uit lier gue ſernune: Pidye duiti Haiſelinter dr, Kedis 1atio ocontiunit, & Crecis fuit mninmn, guodl culter ooligi⸗ onlinnen nn; Jnehio⸗ ,nclogis u⸗ ſent. VETERIS TESTAMENTI. P. I. S „. penitentem Dominum, vel directionem Domini redcidcιαιοππ,i Quo iſtud Idori ſpectat, quando lib. ll. Origin. cap. 5. p. 61. Eidras inquit, adjutor, Nermiar conſolator a Domino. Quodam enim præſagis futurorum nom ina ſtu ſortiti ſunt. Feruntienim in adjutorium & conſo- lationem omus illi populo redeunti ad patrism. Nam & templum Domini De libre Nehemiz,; iidem reædificave, unt, && murorum & turrium opur ipſi reſtauraverunt. Ei- an etiams dem vero Mbρ T Hattirſathæ vel Atterſatbæ nomen fuiſſe, ex Neh- Hattirſa VIII, 9. cerium quidem eſt, incertum vero, idem quid proprie notet. Et alienas quidem prorſus atque contortas vocabuli hujus explicationes, ex M. de Calaſio a b. D. Pfeiffero Dub. Vex. Cent. III. Loc. 23. p. 477. al- latas, conſulto præterimus. b. Hillerus Onom. S. via XV. p. 666. ab inge- nino & moribus id nominis heæſiſie vult Nehemiæ, & auſterum interpre- tatur, Syrumque non modo & Arabem ſignificationi huic favere, ſed & rem ipſam putat: bujut, inquit, in judicando ſeveritatem e eo colligar, qusd Judæos propter liberos, quor egentilibus ſæ minit ſuhulerunt, bebraicæ linguæ ignaros, pugnis obtuſot glebravit. Quæ quidem vereor, ut ratiò ſuſſiciat, cum longe extantiora zeli divini exempla Elias aliique ſancti viri ediderint, quos tamen eodem nomine, vel Hebraico quodam, paria cum illo faciente, inſignitos non deprehendes. Hinc rectius alii officii nomen exiſtimant, quod vel Legatum aut Commiſſarium Regis Perſica lingua ſonet, ut vult b. Calovius ad Erdr. Il. I. p. 564. & Burmannus ad eund. loc. vel pincernam deſignet, compoſitum ex N ⁵zarmiſit & ibit, rb er e e eee een ee eee en Pn PE quam nominis rationem Rabbini reddunt in Juchaſin quod ſapienter ili permiſerint bibere vinum gentilium (quo cæterĩs Judæis uti nefas erat, quia gentes plerumque Diüjs inter bibendum libare con- ſveſcunt, unde Daniel cum ſociis a vino ciboque regio abſtinuit) proprer- ea quod erat pincerna Regir; vel ex R. Aben-Eſræ ſententia honoris titu- lum in ligua Chaldaica inſinuet, & Principem aut Ducem ſignificet. Quæ quidem poſtrema interpretatio locum habere poterit, ſi cum Franc. Junio, b. Calovio & Burmanno, non ſoli Nehemiæ nomen hoe fuiſſe proprium, ſed ipſi cum alis Regis Ducibus, v. g. Esdr. II, 63. cum ℳ Scheſchbazaro, cap. I, 8. Esd. deſignato, commune exiſtimemus. Quod eum Zere- tamen eo valere non debet, ut cum Zorobabele vel alio populi Duce babele con⸗ eum confundamus, qui Judæorum error eſt, de quo Scipion. Sgamba- tum audiamus, qui Archivor. Vet. Teſt. Lib. II. Tit. 6z. p. 406. ita habet: Ihbrai quidem in Midrar, & in Sanbedrin C. Dine Memonoth dicunt, Uu eußdem eſio⸗ De libro Mehemiæ, kenus ac tribus? 38 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBILCOS eundem eſle Nete⸗niazi, & Zorobabelem Filium Salathiel, inde conielctura ducta, quod Nebemiæ nulle prodatur ſeries parentum, quod in tam infigi & tam bene de gente ſua merito viro minime factum eſſet, niſi ilem eſſet, qui Zorobabel, convenientibu, alioqui utriutque rebus geſtis; ſedut mittam no- minum, & parentum, & rerum geſtarum (addo & officiorum, temporisque ac reliquarum circumſtantiarum) plura diſerimina, Eecleſiaſticus c. X LIX. (æque ac Esdras c. II, 2. & ipſe Nehemias c. VII, 17.) Nebemiéam a Loro- babele diſtinguit. Hunc noſtrum porro parente ſatum fuiſſe Hachaliah, ex libri initio manifeſtum eſt; quem unius literæ quidem transpoſitio- ne Helchiam appellat Vulgata, ſed non ſuccurrit, ex quo fonte Laur. Fabric. Part. Cod. Heb. in Crenii Ibeſ. Fhil- I. p. 354. Chadiam vocet- E qua autem tribu ortum ducat, ambigue diſceptatur inter eruditos. Ad tribum Levi referunt e noſtris D. Friedlieb. obſerv Biblie., in b l. Claſſ. 6. p. 4 51. e Pontiſiciis vero plurimi, cumprimis Corn. a Lapide, ſacerdotem egiſſe contendens Proleg. in Lib Nebem. Comm. p. 31. autoritate teſtimo- nii 2. Macc. I, 21. nixus, ſeu vulgatæ potius vitio deceptus, quæ Græca illa: SxMειν%σεM s Nss αα sτ½ααατιαπäαονHι mala fide reddit: juſit Sacerdor Nebemias aſpergi ipſa aqua. Majoris videtur ponderis ar- gumentum ex Neh. X, I. 8. ubi in Sacerdotum recenſione primum locum Nehemias filius Hachaliæ tenet. Qui locus adeo torſit Joſeph Scalige- rum, ut animadverſien, in Cbronologica Euſebii ad An. 1I554. p. oſ. gemi- num comminiſceretur Nehemiam, alterum Atherſathem, qui in Sacer- dotibus fuerit, alterum Ducem populi, de quo præſens liber agit; utrum- que tamen, quod mireris, patre cognomine prognatum. Nec ſatisfacit FHuertius, qui Dem. Evang. Brop. V. de libri Eidræ S. 2. p. 365. nulla ratio- ne addita, iſtam Sacerdotum notationem ad reliqua, non item ad Nehe- miæ nomen pertinere tradit. Sed omne dubium tollit verſus præced. Neh. IX, ult. ubi foœdus illud obſignaſſe leguntur Principes, Levitæ, ac Sacerdotes. Jam inter Principes primas tenebat Nehemias, qui primus quoque & ante omnes nomen dabat, quem deinceps, ordine quisque ſuo, Sacerdotes v. 2. ſqq. Levitæ v. 9. ſqq. & capita vel proceres populi v. 14. ſqq- ſequebantur. Primo quidem loco penitur Nebemias: inquit ad h. . Lavaterus bomil. 43. p. 76. b. unde quidam colligunt ſacerdotem fuiſ- Je, quia cum aliis Sacerdotibut in textu exprimatur. Adideo primo loco po- nitur, quod regis Perſiei nomine toti populo præfuit. E noſtris in eandem eonfer ſententiam b. Glaſſium Ebhilal. S. Lib. V. Tr. 3. Obſerv. II. p. marg. Joſß. Scipio Sgambatus lor. cit. p. 407, utrinque conſtricdtus, hinc Rab- bino- — — binorumn an pro certo D ciliare ſemt⸗ geritum di nuneiagt, ie b caula hic c Kaligerict a ſirhe Dan Molli, il Muurhe i Alin yreyeni üentenent ivua ora 1 Kbiciara diumde le⸗ tumpopul ſancha, ub rmum potinn Bebylone eundemſen ſein in eo⸗ nulla triby fachumett, gemacceſſi mmetitz con iepeloy ley. b. 24 ſerd in pa Gei, lache legi in Hö; liß Undelkl kiwam ten oſte⸗ Memien, Et lnebr — 5 — onſelzurt tinſti ſet i nitlam ne- nporisque AII. a Lere- Hachaliah nspoſttio⸗ onte Laur. jam vocet. lclitos. Ad 11. C.6. cerdotem e teſtimo⸗ gur Greci ige reclcit: onderisar⸗ numlocum ph Sllge⸗ oſ. Penul⸗ i in Sacer⸗ ſu placel Lerite quiprimns ne gnisgue eles hopuli iat: ingut hen ſuf⸗ rimo loe, ,⸗ in enndenn VETERIS TESTAMENTI. P. I. 339 pro certo habent, hinc teſtimonii Macchabaici religione, utramque con- ciliare ſententiam & ita elabi nititur, eum ut paterna ſtirpe ex Aarone genitum dicat, materna veroe Davide. Sed vero rectius haud dubie pro- nunciant, quie tribu Juda tantum oriundum Nehemiam cenſent; ea Oo⸗ Apg I80g bene inquit Euſebius in Can. Cbron. adan. I54. quem absque cauſa hic carpit Sgambatus: & erudite omnino ad iſtum Euſebii locum Scaliger idem probat, quia omne,s Ducer Iſraelis & Aiebmalotarchæ ſunt a ſtinrpe Davidir. Recteigitur apud Cedrenum ex quodam optimo Chrono- logo 1I4, 60. Neszslag 18 Üτι—ũg‿ααροαιατ Aa6iâ. Omnino Echbma- lotarchæ Judsorum ex ſlirpe Juda omner fuerunt, Godieque ſunt, neque ex alia progenie aſumuntur. Quæ bene habent, atque Huetio, reliquisque idem tenentibus facem prætulerunt; quanquam regeri adhuc poſſet, v96 gν ρα.οwοιmα. RNR WN ipſis dictos (de quibus b. Carpzov. vide ad Scbickardi p. 55. qg. ipſumque Schickardum p. 5v. & Jac. Rhenfer- dium de decem otioſir gynagepæ diſſert. 1l. cap. 4. S. 10. ſq p. 19 5..) ſuo tan- tum populo præfuiſſe Babylone, aut in captivitate, non autem in terra ſancta, ubi nullus «Æchmalotarchis locus fuerit; forte tamen ideo re- rum potius eſt in patria Nehemias, quod jam principatum tenuiſſet Babylone inter fuos, tanta quippe Regis gratia fuffultus. Quod vero in eandem fſententiam C. a Lapide Sulpitium Severum citat & Sixtum Senen- ſem, in eo fruſta eſt, cum gente Judæum ſaltem iſti difiniant Nehemiam, wania: nulla tribus avitæ mientione adjecta. Singulari autem Dei providentia factum eſt, ut piucernæ in aula Perſica munere fungens, intimiori ad Re- gem acceſſu gauderet, cujus deinceps autoritate tanta in populum ſuum merita contulit. Ipſe nimirum ep PDc. I, ult. ſe dicit, quem dε*ναορινιαυοͤο r aαd εο Epitomator temporum in Scaligeri téeſauro temp. . 245. & Clemens Alexandr. lIib. I ſtromat. p 329 reddit. Idem vero in patriam Babylone redux, Synedrii magni aſſeſſor, & Esdræ, Hag- gæi, Zachariæ, Malachiæ & reliquorum Synagogæ magnæ virorum Col- lega Judæis paſſim creditur, ut videre eſt ap. Seldenum de Synedriit Vet. Heb. Lib. II. c. 16. . 6. p. 411. q. & Buxtorffium TLiberiad. cap. X. & XI. Unde Hieronymus in Jeſaiæ c. I. T. V. Opp. f. 5. F. in illud Prophetæ: re- ſtituam Judices tuos, ut fuerunt prius: reſtituet ergo Judicum ſimilitudi- nem peſt captivitatem Babylonicam, ut Judæi volunt, Zorobabel, Eidram && Nezmiam, & cæteres prineipet, qui urque ad Hyrranum populo præfuerunt. Et ſane Præſidem inter Judæos egiſſe, regia forte, quod Lavaterus opina- 1 Uu 2 tur, De libre binorum autoritate, qui e tribu Juda & ex familia David Nehemiam eſſe, Nehemix, — 6 INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICOS — V⸗hro, tur, autoritate conſtitutum, & cum imperio in Republica verſarum Ne- ſroiſin hemiam fuiſſe, ex cap. V, 14. I. totoque fere libro ad oculum patet; idem vitte prim iss; vero num Zorobabeli & Joſuæ oροMſipſorumque in primo ex capti- ieluihi vitate aſcenſu comes fuerit, nondum ſatis clare eſt evictum. Affirmat Potent. Hl quidem Esdras c. II, 2. & ipſe Nehem. c. VII, 7. unde Hieronymus, pau- Attnene: lo ante mox allegata in Jeſ. verba: poſt Babylonicam, inquit, captivitatem iu obit ſub Zorobabel, & Ersdra & Neemia Iſrael reverſus eſt in Judæam, & anti- ul. Eidr. quum recepit ſtatum. Quod ſi vero ille ſub Cyro cum Zorobabele Hie- Mulis Ale roſolymam venit, poſito, qued 25. annorum tum tantum fuerit (matu- Maud impol ræ enim ætatis fuiſſe, jam inter Duces itineris relatum, neceſſe eſt) cum (ſendo ex anno 32. Artaxerxis Longimani adhue floruerit c. XIII, 6. imo tempora , cufh Ve Darii Nothi, & Jadduæ Pontificis ætatem, ut Neh. XII, 22. innuitur, Altra ſecult attigerit, eum ultra centum & quadraginta annos vixiſſe oportet, etiam lam 90 ſtatuatur, primis Darii annis Jadduam Pontificem vidiſſe, & paulo poſt . egimds fatis conceſſiſſe. Hinc ſunt, qui iſtud ætatis ſuetum naturæ ordinem uuin atate longe tranſcendere rati, diverſum faciunt Nehemiam primo aſcendentem lbe annnn cum Zorobabele Esd. II, 2. ab hoc noſtro, qui Artaxerxis pincernam derbent egit. Prolixus in hac diſputatione eſt C. a Lapide, utriusque ſententiæ liyero argumenta expendens; & ingenti molimine geminum adſtruit Nehe- nolam , miam b. Barth. Mayer Pbilol. S. P. II. b. Il0. nam quamvir, inquit, Nebe- Uitatis virt viæ cujurdam mentio fiat Erdræ II.»inde tamen inferre non licet, illum fuiſſe thonere Nebemiam Hacaliæ filium, ducem populi Judaici. Inde enim ſequeretur, Tretig vn Nebemiam illum vixiſſe inde ab initio Monarchiæ Perſicæ urque ad ejus fi- Aetentik nem, he & ultra dutentos annos, quod abſonum. Nebemias enim ille, cujus s cern libellur extat, ultima tempora Monarchiæ Perſi æ attigit. Ex nominir er go in geminn parilitate nibil colligitur, um nibhil fit frequentius in biſtoriit omnium gen. Libcdn tium, quam ut iisdem aominibus nuncupen tur plurimi. Paria tradit Laur. (orte tol Fabr. cit. loc. p.364. qui hiſtoriæ adhuc circumſtantias urget, quod cum po- weritt,he ſterior ille & noſter audiret, templum quidem in Judæa perfectum, ſeld (ie dee muros urbis adhuc disjectos jacere, impotrata a Rege venia, tum quidem rimri prima vice, anno poſt ſolutam a Cyro captivitatem CLXXIV. in Judæam iy al iter ſuſceperit, & ut muro urbs circumdaretur, mandavit. Geminum quo- , * que Nehemiam, ſed diſpari longe modo, ſatis evidenter demonſtrat b. / Glaſſius loc. cit. alium filium Asbuck, principem dimidiæ partis vici Beth- 8 , ſur, qui muros ſtruendo pergebat usque ad regionem ſepulchri Davidis, & usque ad piſcinam, & usque ad domum heroum Neh. III, 16. alium * noſtrum flium Hachaliæz. Verum non ille prior, revera quidem a no- e l ſtro — K— VETERIS TESTAMENTI. P. I. 34 mrum Ne- ſtro diſtinctus, idem tamen ſit cum eo, qui una cum Zorobabele e capti- Nehemiæz. tet; ilem vitate primum aſcendit Esd. Il, 2. quod quidem Joh. Janus in Apogæo c- DeXcati li ſtellati Bibl. g. z7. contendit, Glaſſius non definit, nec certo quis alius Afirmet poterit. Hinc pro uno eodemque Nehemia, qui & ſub Cyro, & denuo ſub mus, pal Artaxerxe aſcenderit in judæam, ſententiam ferunt cum Iſidoro lib. de ptiitaten vita & obitu Sanct. c. 61. alii, quos inter cumprimis Sanctius eſt Comment. n, Ganti in I. Erdr. nu. 9 p. 42. q4q. & prolegom. in II. Erdr. II. p. 5t. & recentiſſime bele Hie- Natalis Alexander Hiſt Eccl. V. T. T. II. in 6., mundi ætat. Art. II. p. 236. it (mata⸗ haud impoſſibile exiſtimantes, Nehemiam Dei beneficio ſesquiſeculum elt) cum vivendo explere; & ad extremam usque ſenectam viribus valere potuiſ- w tempor ſe, cum vel hodie, quanquam rarius, talia proſtent exempla hominum, innnitut, ultra ſeculum ætatem producentium. Certe paulo ante captivitatem tet, etiamſt Jojadam Sacerdotem ad 130. annum ætatem produxiſſe, 2. Chron. XXIV, panlo poſt 15. legimus: longe autem poſt Nehemiæ tempora, Johannem Apoſto- ordinem lum ætate ſua ſeculum tranſcendiſſe, imo centeſimum vigeſimum atti- cendentenn giſſe annum Chryſoſtomus Serm. de S. Jsb. Apoſt T. VI. p. oy. aliique pincetman perhibent Scriptores. Vt vero ad ducentos annos Nehemiæ cum b. be ſententis Mayero aſcendamus, neceſſe non eſt, ut ſupra obſervavimus contra Spi- rit Nehe⸗ noſam cap. præc. S. 4. p. 313. q. Nec eſt abſimile vero, tantæ inter ſuos auto- atid Mbe- ritatis virum & Patriam ſubinde repetiiſſe, ut, quæ e re gemtis ſuæ eſſent, lun ſii⸗ diſponeret, & reduſſe Babylonem, ut pro ſua, qua apud Regem pollebat, eummu, gratia, varia genti ac patriæ ſuæ bona impetraret. . Cum vero utriusque ,Acuf. ſententiæ argumenta ita ſint comparata, ut exceptiones patiantur ſar gra- nile, elſut ves, certi quid in tanta rerum caligine definire nolumus; quanquam eniur in geminum nos Propendere Nehemiam non diffiteamur: alium enim niun gen. & a ſe diverſum haud obſcure Neh. VII, 7. innuere videtur. Sed hæc tradirlaur. forte prolixius, quam e re fuerat. Cæterum ob inſignia in gentem ſuam eloginn: odaumpo⸗ merita, hoc a Joſepho lib. XI. ar⸗37. cap. V. ſub En. elogio ornatur: keddum ſel arme 4 Pusro Xens ραο Oασιοα M a ,Hα.οαρο 79 oesbhneit ⅛. tungtiten riAαα⁵% uumus οο ſιποασ αναατts) αον1 wsw 0ρραοαοοπαιοατ—*ναα, in uhemn Vir ad virtutem & juſtitiam natus, & in popularer ſuos beneficientiſimus, re- n. lilto ſempiterno ſui monumento in Hieroſolymorum mæœniburt. Theodoreto minum qu ih ſt. Eecl. / „ ) „.— catrtb. li⸗ . I. Hiſt. Ecc. Kaνα Peνονναι aα ravvodααπ⁰οι xoνεα ⸗ eibeth⸗ να dWοσ1αι beatus vir nominis ſui audit, variitque exornatus donir. Qui- t n ichs bus gemella fere ſunt, quæ in viri laudem concinit Syracides c. XLIX, 15. ui 4un Paucis multa complexus Wilh. Momma Oeconom. temp. lib. II. c. 19. 9. 54. lnt, n0. p.,390. Fuit Gic Nehemiat, inquit, vir plenus zelo gloriæ DEl, alienus ab nicden e Uu 3 omni 1 De libro 342 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro . Nekemiæz, mni idololatria, & ſuperſtitione, diſcipialtet Meſis, reſtaurator cultur, bo- nam ſervans conſcientiam: binc totiet dicit: Memento mibi Domine in bonum omne quod fſeci, & parce miki ſecundum multam gratiam tuam. Alia variorum, quibus Nehemiam mactarunt, encomia collecta lege in der Lebensbeſchreibung der Bibl. Seribenten P. V. g. 9. p. 15t. ſqq. Cum- typica re- Primis vero huc ſpectat, quod typum Chriſti præbuiſſe nonnullis vide- etio- tur. Ita ſane Beda allegerica Eapofitionir in Ezram lib. III. c. 1I5. T. M. Opp. p. 6(4 ⁸. Nebemia, interpretatur Latine conſolator Dominus, vel conſo- lator a Domino: qui cum renovaverit muros Hieruſalem, & populum Dei ab boſtium inſultatione liberatum, in divinæ legir obſervantia ſublimaverite profecto conſtat, quia & vocabulo, & opere, & perſona ſua non inconvenien- ter Mediatorem Dei & bominum, bominem Cbriſtum Jeſum deſignet. qui ſe ad conſolationem pauperum ſpiritu miſum inſinuat, cum alcenſurus in cæ- lum diſcipulis ait: ego rogabo Patrem, & alium Paracletum h. &. conſolato- rem dabit vobis. (Joh. 14.) Aquo ædificandum civitatem Dei ſancétam vide- licet eccleſiam, ſimu! && conſolandor eſe mœrenter, oſtendit Pſalmiſta, eum (Pſ. 146.) dicebat: Tdificans Hieruſalem Dominur, & diſperſiones Iſraelis congregane, qui ſanat contritos corde &. Quæ conciſius & paulo obſcu- rius exſcribit Gloſſa Ordin. ſub libri init. Eadem vero uberius declarans C. a Lapide p. z2. optimum Salvatorem adumbraſle dieit Nehemiam 1) no- mine ſolatifluo Jef. LXI, 2. 2) genere, vitæ ſanétimonia & dotibus, 3) Hieroſolymorum reſtauratione, reipublieæ per ſaluberrimas leges ac ſeveram diſciplinam confirmatione, & amimoſa pro ejus incolumitate adverſus Samaritanos hoſtes decertatione. Propius vero ad homileti- cum uſum Nehemiæ typum accommodat citatus modo autor vitæ ejus mori ac ſe- I. G. cag. 10. p. I7. Quæ tandem Lavaterus bem. 1. in Nebe p. f. , de obi- Pulturs. tu & ſepultura Nehemiæ addit, incerta nituntur ſide. Hieroſolymis enim vitam in ſenectute veneranda finiviſſe, ibidemque fuiſſe ſepultum, & ad moœ nia quidem urbis, a ſe exſtructa, ut Faſciculus temporum cap 32. tradit, nullus teſtatur Joſephus, ad quem quidem provocat Lavaterus, ſed ſimpliciter Nehemiam proveda jam ætate decçeſſiſſe memorat, nulla lo. ci vel ſepulturæ adjedta mentione: Sed hæc de Proſopographia viri ſuf- ſiciant. GS e . Idem & li- Scriptorem libri Athanaſius in Synopſi, Chryſoſtomus & Beda, bri Scri- Esdram dicunt, ea cumprimis de cauſa, quod unum hic cum Esdræ Ptor: librum quondam componeret, ipſiusque nonine veniret, Sed ſatis con- R 8 0 venit femt inter in prolellum el len, gue) dente ſam din ger Hinole⸗ leyum Theo ihnc lidrum Nehemie de vniwerſem 6 Per Etatem? Ztite noltti, 340. Jus h Nehemiom 2 ſeriptionesat 2. Maccab. b. H,. ne. rule Chald uen ſacera zun quemf adverbum librorum in eximio gue ge abl muartatio ſul videmun il tutO Dlan ſ unales ſye wii merito Mentd ſien licius imeun Cet Per torim li nitmhium b divini — 05 — cultu, 50⸗ Domine is; lian tuam. h lege in ſg. Cum. hnullis vile⸗ .l.. I. l. el onſt⸗ pulum hei blimauerit: MoReniel: bnel gui ⸗ crurin &- tanſoltte tam bicle- miſa, iutn er ſridli nloobleu- usCeclarans miatm 1)no- & Coribus, mimas leges ncolumitzte homieti- r vitk ejus .b ge Ohi⸗ ſeroſolymis elepplrum, rum C4) 721 Lavaterus, r,nulelo. cum Esdre edſatsseN. vent „* 7. VETERIS TESTAMENTI. F. I. 343 fert, quæ Nehemiæ Præſidi alibi tribuuntur. Levia ſunt, & cap. præce- dente jam diſcuſſa, quæ a temporum ac ætatis ratione in contrarium ur- get Spinoſa, cujus veſtigia, omnia alia quidem videri cupientes, ſtudioſe legunt Theologi Batavi in Judiciis de Rich. Simonir Hiſt. Crit. V. T. qui ad hunc librum devoluti, omnem ejus eonſignationem in ſolidum quidem Nehemiæ denegare non audent, neque tamen tribuendam ei cenſent univerſam, cum quæ c. XII, 22. de Jaddua Pontifiee leguntur, Nehemiæ per ætatem accepta ferri nequeant. Sed ad hance pericopam, ut & de ætate noſtri, prolixe ſatis mentem noſtram expoſuimus ſupra p. 314. & 340. quæ huc repetere non vacat. Præter hunc vero, alia quoque ad aum & Nehemiam autorem ſcripta referuntur, cumprimis duανρααυοασ1 ſive de- aliorum comments- riorum ? ſcriptiones ac annales, & rοονuνaνäaντιυοουοι ſive Commentarii diurnorum- 2. Maccab. Il, 13. commendati, in quibus Sixto Senenſe teſte Biblioth. S§. lib. I1. p. I10. diligen tiſime ea omnia complexus eſt, quaæ Judais ex captivi- ate Cbaldaica redæuntibui: contigere, pracipue vero inventionem ignii ſacri, uem ſac⸗vdoter exeiſa urbe ſanéla, in profundiſimum puteum defoderant, & Bibliothecæ a ſe extructæ appavalum, at librorum omnitm, tàm ſacro- rum quam roſanorum locupletiſimam copiami in ea congregatam. Sixtum ad verbum fere deſcripfit Sanchus Proleg. III. in b. I. p. 2. Verum ut librorum Maccabaicorum ſubleſta perquam ſides eſt, ut Joh. Rainoldus in eximio de libris Apecryphis opere abunde demonſtravit; ſic illa quo- ue de abſcondito olim, & reperto rurſus a ſacerdotibus igne ſaero, narratio ſuſpecta multis nominibus ac ſuppoſititia Johanni Buxtorffio fil. videtur, qui in biftoria ignit ſacri cap 3. Exercitationum p. 246. ex inſti- tuto illam fub incudem vocavit. Unde facilis conjectura, ad hos ſive annales ſive commentarios Nehemiæ, qui num ulli lucem viderint, dubi- tari merito poteſt, ideo ſaltem ab autore Maccab. provocari, ut com- mento fidem conciliet, & ſub tantæ antiquitatis teſtimonii umbra eo fe- licius fucum faciat incautis. Cæterum hic liber, cœptam ab Esdra, reſtauratæ urbis & reipu- Argumen- blicæ Judaicæ hiſtoriam perſequ'tur, & tum murorum urbis, ex ruinis tum, per tot impedimenta lente ſurgentium reparationem, tum reducis popu- li, nimium fibi indulgentis correctionem, comprimis etiam collapfi cul- tus divini reformationem, Nehemiæ prudentia, autoritate & Zelo ala- criter — — . . . De libre venit inter interpretes, haud alia eum, quam ab ipſius Nehemiæ manu Nehsmiæ, profectum eſſe, quod res a ſe geſtas Aτοονροοοτιοις deſcribit, & ad ſe re- De libro Nehemiæ., Scopus. Utilitas. –- INTROD VCTIO AD LIBROS EIBLIGOS criter ſuſceptam, feliciterque peractam commemorat. Poſtquam enim gens Judaica in libertatem rurſus emerſiſſet, & templum reædificatum, cultus reſtitutus, leges ſtabilitæ, politia ordinata, & judicia eſſent con- firmata, parum firmo tamen omnis iſthæc felicitas niti videbatur talo, quoad urbs munimentis orbata, hoſtium inſidiis atque injuriæ pateret. Hæc Nehemiam cura torquebat, qui venia juxta & adminiculis a Rege impetratis, tantæ molis opus ſtrenue aggreſſus, ringentibus fruſtra ad- verſariis, pertinaciter urſit, donec ex omnium voro feliciter ad umbili- cum perduceret c. VI, I. IF. XII, 27. ſqq. Atque tum demum reſtitui plenarie cœpiſſe dixeris rempublicam, & ad illam redactam fuiſſe for- mam, quam proximis circa Meſſiæ adventum temporibus, juxta Prophe- tarum oracula, referre debebat. Excutiebat nimirum pulverem captiva olim Zion Jeſ. LII, 2. & conſidentibus ad jus dicundum principibus po- puli in Jeruſalem Neh. Xl, 1. reddiderat iĩpſi Jehova judices ut primo, & conſiliarios, ut ab initio Jeſ. I, 16. iſtos quippe PPP Legislatorer, viros Synagogæ magnæ, penes quos ſumma erat in republica poteſtas, quosque rerum potiri oportebat, donec Schiloh venirer Gen. XLIX, 10. Unde palmarins patet ſcopus libri, non eum duntaxat in finem conſcri- pti & canoni inſerti, ut hiſtoriæ V. T. qua ſacræ, qua civili, ſua conſtaret integritas, ſed ut eam quoque reipublicæ & eccleſiæ Judaicæ faciem de- linearet, quam a plenaria ex captivitatis miſeriis eluctatione & deinceps, donec naſceretur Meſſias, habituram prædixerant Prophetæ, Ex hoc enim libro colligere debebant fideles, ultimam hanc effe periodum ante Meſſiæ adventum, & cum hinc impleta eſſe omnia perſpicerent, quæ de reparanda urbe, & confirmanda penitus republica prænunciata fuerant, nihil amplius reliquum eſſe, quam ut rab d„οα*τ+ I6απι ipſamque tot votis expetitam Aurgοσν Proxime expectarent; quod a pis quoque fa tum, ex Luc. II, 25. 38. conſtat. Ut adeo ad dignoſcendum & inve- ſtigandum Meſſiam præſens liber lueulentis perquam indieiis faciat; quo & typica illa, quam §. 2. præc. attigimus, adumbratio pertinet, qua Chriſtum repræſentans Nehemias, paternum ipſius pro tuenda, præſidio ſuo munienda, in ordinem redigenda, & ornanda urbe ſancta, quæ eccle- ſia eſt, curam typice delineat & ob oculos ponit. Atque hinc ampliſſi- ma libri utilitas in omnium temporum fideles, per ſaluberrima monita & doctrinarum momenta promanat. Cum enim eecleſiæ typum re- ſtaurata exhibeat Hieroſolyma, I. docemur ſinguli, pro ſuo quisque mu- nere ac ordine, civitatem Dei ſpiritualem ædificare, concionatores verbi . Prædi- . Dredicatio liberorum energiadel vet hpiden dar; , qu remelli, h tur opus, 6 Ciisin trib⸗ & Conſtant E eecleſte dhulſa Em cleſam ſun blicr cogit⸗ Gierum, un 7 Predaara Jun ex p is in patr eſet guie erga magit bus inter Nehenie Later, 6. ( Püvenere Nehemian veluttrad Teliqnisl Een poſl fornld in nobis ſe iPluns te ſime 0 led Dsd clin — 0⁵ VETERIS TESTAMENTI. P. I. 345 um enim Pprædicatione, proceres Reipublieæ gubernatione, patresfamilias religioſa Delrn elifcuun, Hiberorum educatione &c. 2. Satanæ videmus inſidias ac artes mira ellen con- energia depictas, quibus per Anti-Chriſtum ejusque ſatellites omnem mo- ehanr , vetr lapidem, ut remoram ædiſicationĩ eccleſiæ injiciat, ne opus proce- tie biteret dat; 3. quanto porro opus ſit cautione, conſilio, virtute, ut idoneis culisa Bege remediis, hoſtibus eccleſiæ obſiſtatur, occurratur Proditiouibus, urgea- b frultr ac⸗ tur opus, donec felicem ſortiatur eventum; 4. quam inconcuſſo me- t adumbli. diis in tribulationibus pede ſtet eccleſia, quamque optatos, ſi fortes ſimus mumn feſtimi & conſtantes exemplo Nehemiæ, ſucceſſus largiatur DEus gloriam ipſius n fuille for⸗ & eccleſiæz emolumentum procurantibus. Invitis enim hoſtibus urbs . Utibrophe- clauſa & munita fuit; 5. quam neceſſarium ſit ac utile, cum DEus ec- erem ciptiyi cleſiam ſuam reſtauraverit, de emendanda quoque & munienda repu- Cihibus po⸗ blica cogitare, quæ eccleſiæ domicilium præbeat; 6. de uſu feriatorum utprind, 8 dierum, ut tractarioni ſcripturarum & exercitüis pietatis impendantur; Lezitluoret, 7. præclara præ cæteris exempla hic nobis ſiſtuntur, pietatis in DEum, lici poreſtis quæ ex precibus ardentiſſime hoe libro conceptis ac fuſis elucet: Pieta- en. ALN1,. tis in patriam, cujus Nehemias memor, ipſe licet in re lauta conſtitutus enn eolleti eſſet, quieſcere tamen non Potuit, donec urbs munita eſſet: obedientiæ , ſconleret erga magiſtratum, quam ſubditi præſtant, nullis vel periculis vel labori- ſrien Ee⸗ bus inter ædificandum Parcentes: principatus laudabiliter geſti, dum & einceſ Nehemiæ religio curæ, omnis autem avaritia, omnis faſtus odio eſt. Vid. tr, Exhr. Lavcer. bomil. I. p. I. ſqq- eriodum ante V. gend guelk Canonicam libri autoritatem fidelis judaicæ eccleſiæ cuſtodia & Autoritas ein flernd pia veneratio teſtatur, qua æquali cum cæteris divinis & Sτι οαlibris Canonica, N Manne Nehemiam proſecuta usque fuit, & Novi Teſtamenti eccleſiæ per manus Pis quogae velut tradidit, quæ absque ulla hæſitatione in canonis cenſu hunc cum lun & ime⸗ reliquis librum recepit, & huc usque habuit. Scrupulum movere qui- Sfiin du dem poſſet, quod Melito Sardenſis, qui M. Aurelii Imperatoris tempore ertinet⸗ dua Horuit, in ſuo Scripturarum Canonicarum, ſumma cum cura in Oriente nh, rridi⸗ conquiſitarum Catalogo, quem Euſebius Hiſt Eccl. lib. V. c. 26. integrum Jurerce nobis ſervavit, nullam hujus libri mentionem faciat, unde colligi poſſet, hinc mplli. ipfius tempore Nehemiam in Canone Judaico juxta, ac eccleſiæ Chri- ttimn monit ſtianæ Orientali, locum habuiſſe nullum. Sed falva res eſt, dum ultimo e pumn 1e. loco Esdram nominat, cujus appellatione utrumque ejus librum, phraſi qusgvem. olim uſitatiſſima, complectitur; pari modo ac Threnos, ques ſeorſim natotes ſa⸗ XX in rreh⸗ De libre Nehemiæ. Chronole- Eia. 346 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS in Catalogo nullibi recenſet, ſub Jeremia comprehendit. Habet & hic noſter omnia Canonicis propria requiſita; tempus conſignationis illud, quo Propherarum ultimi, aut viri certe Prophetici adhuc florebant; He- Ppraicum idioma; relationem ad Meſſiam monſtrandum & dignoſcen- dum; concentum exactiſſimum eum cætero canone; ſcriptorem, ſi non officio, tamen dono Prophetam; nihil a ſeipſo, nihil a reliquis di- vinis diſſonum & abhorrens; maxime vero teſtimonium utriusque ec- eleſiæ priſcæ, quæ, ſi ſpurius eſſet liber, vel humano ſaltem ſtudio compo- ſitus, in canonem eum ab initio non recepiſſet, vel de fraude poſtea cer- tior facta, rurſus ejeciſſet. Et luculentum ſane veſtigium libri in N. T. deprehendimus, dum illam de lege doctrinam, quod qui fecerit eam, vitam ſit in ea habiturus, Rom. X, 5. Gal. III, 12. Apoſtolus æquali auto- ritate ac fide ex Lev. XVIII, 5. pariter ac Neh. IX, 29. demonſtrat ac pro- bat. Ut taceam, illam urbis portarumque deſcriptionem, c. II. & III. traditam, multis utriusque fœderis locis, in topographia Hieroſolymi- tana, lucem affundere; quin & hanc reparatæ urbis ac reipublicæ hiſto- riam, omnia illa eventu comprobare Prophetarum oracula, quibus eé- gvpαςνοα Vates reſtitutionem filiæ Zion cecinerunt. Facit huc obſervatio b. £Ægid. Hunnii, qui in Exam controverſiæ I. General. R. Bellarmini Le I. c. 4. T. II. Opp. p. 54. A. Nebemiæ biſtoriam, inquit, in bominum animis ſancit collatio ejur cum vaticinio Danielit 9. Quod enim illie de plateir & murir Hieroſolymæ in anguſtia temporum reædificandis pradixit Angelus Gabriel, id æventu ſolido & exactiſine congruente cum Prophetia imple- tum eſſe, oſtendit Nebemiæ liber. Bit quoque libri bujur mentio implicite mann. II. & X. ubi ædificati templi & encæniorum Evangeliſta meminit. Quod tandem Iſidorus, verbis ſupra S. I. allegatis, de ſecundo Esdræ li- bro affert, quod apud Hebræos non Habeatur, ſed inter Apocryphos deputetur, ſatis perſpicue ipſe explicat, non ad hunc noſtrum, qui eo- dem cum Esdra volumine contineatur, ſed ad eum ſpectare, quem ter- tium vulgo Esdræ dicimus, & quem Apocryphum eſſe ultro largimur- Conf. Huetium c. l. he 6. p. 360. VI. Chronologiam ſupra dedimus p. 331. J. quod ab Esdræ hiſtoria ae temporum ſerie Nehemiæ geſta commode divelli nequeant. Clariſſimis autem indiciis c. I, I. II, I. V, 14. XIII, 6. tempora ſignat, & duodecim annorum ambitu, ab Artaxerxis imperii XX. ad XXXII. hiſtoriam ſuam kie liber circumſcribit. Sed poſt Artaxerxem Longimanum exaratum . demum — — Semunn fuil prehendunt domanni & Sed prioret tecelle elt, Go attigiſee) Dario Notha Qum Durium Xervis Anen AAnOtuth. um .0bri ceſſille jam lov. Bigl. 1. Nddta, Neh ſutn Alexane CuNr nl. ca in ſedaja, & ſtingni, &nn cum inter c cerdotumm Pporibus An fungi? en lnn, e. N9 Neceſt uto lere daeen Eliadboler riantur Heb us; Aluum 24. dium Leniuram. Vel Kddhke, reſponfione Velitoonſus le let. . 4 Capr VETERIS TESTAMENTIL P.I. 47 De libro — .R “ demum fuiſſe, illa recentioris xtatis veſtigia evincunt, quæ c. XII, 22. de- Nchemisz, ebamt lle⸗ prehenduntur, ubi Jadduæ Pontificĩs & Darii Perſarum Regis, illius Co- ithoſer. domanni && Monarchiæ Perſicæ ultimi, ur multis putatur, fit mentio. “ Sed prior etiam ille Darius, cognomine Nothus, intelligi poteſt, nec adeo eins 1. neceſſe eſt, Alexandri M. exceptionem a Jaddua Pontifice factam, viven- ielete do attigiſſe Nehemiam. Potuitenim Jadduam in ſacerdorio vidiſſe ſub 1. Dario Notho, temporibus ejus poſtremis, a cujus regno usque ad devi- io eumo. Gum Darium Codomannum & Alexandrum M. anni fluxere 46. Arta- . Poltel cer⸗ kerxis Mnemonis, 21. Ochi, 2. Arogi, 4. Codomanni. Summa eſt 73. hri inl. annorum. Unde ſi decedente Nehemia Jaddua ſtatuatur vidiſſe anno- ecera kard rum 3i. obviare Alexandro potuit 104. annos natus, Nehemias vero de- Anli ano. ceſſiſſe jam ſub Darii Nothi extrema tempora, ut calculum ponit b. Ca- Katgep. lov. Bibl. Ill. T. I. p. jo. Quanquam dubitari adhuc poſſet, an idem ſit I. & I. IJaddua, Nehemiæ memeratus, cum illo Pontifce Jaddua, cujus oecur- ieroolymi⸗ ſum Alexandro M. factum memorat Joſephus. Coônferenti enim v. 8. licenio⸗ cum u. cap. XII. Neh. ad oculum patet, a Sacerdotum ordine, qui v. 7. gwibu dut⸗ in Jedaja, & rurſus v. 21. in Jedajæ filio Nathaneele deſinit, Jadduam di- oblenato ſtingui, & utrobique v. S8. & 22. in Levitarum ſolum redigi claſſem. Et Gminilel⸗ cum inter capita populi Jaddua quoque aliquis c. X, 21. recenſeatur, a zunm rinn 8Ssacerdotum ordine diſtinctus; quid prohibet, quo minus diverſis tem- llutei poribus alius in Levitis florere potuerit Jaddua, alius dein Pontificatu is Agelu fungi? Jeſua ſane, a quo recto ordine generationis deſcendit noſter Jad- leni inple dua, c. X, 9. diſtinctus a ſacerdotibus, primum inter Levitas locum tenet. tin inplicit Nec eſt, ut obvertatur, proavum Jadduæ noſtri, Eliaſibum, (c. XII, 10.II.) la mminit. diſerte Sacerdotem vocari c. XIII, 4. Nam & hie alius & diftinctus ab Eidre lſ- Eliaſibo Levita eſſe potuit. Nec inſolens id adeo, ut cognomines repe- pocryphos riantur Hebræi, cum vel tres diſtinctos Joſuas legamus his ipſis capiti- nn, Inieo⸗ bus; alium nempe, filium Aſaniæ c. X, 9. alium filium Kadniel c. XII, quen tet⸗ 24. alium denique filium Jozadak c. XII, 26. omnes tamen ex ordine oluginu⸗ Levitarum. Quo obſervato, omnes circa longævitatem vel Nehemiæ vel Jadduæ, facillime expediuntur tricæ, ut mirum ſit, viros doctiſſimos, qui in iſthoc ſolvendo adeo deſudarunt nodo, tam evidentem Scripturæ e Korn 1e reſponſionem fugiſſe. Quam ut nemini obtrudo, ita ſi quis poſthabere (lriſimis velit conſuetæ aliorum temporum putationi, illam ex præcedentibus, & duodecim e. prac. J. 4. petendam relinquimus. orian Iuan ꝗ VYII. . mexitimn Capita liber numerat XII. verius 406. quanquam Maſorethæ hujus & Partitio: Gemutn XX 2 præce- 348 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS n⸗rg præcedentis libri verſiculos in unam redigentes ſummam, 688. dicant, quorum medius Neh. IIl, 32. Partibus alii tribus conſtare, cum b. Wal- thero aſſerunt Oſic. S. 576. ita ur P. I. habeatur oratio Nehemiæ pro Judæis ad DEum fula c. I. P. II. dimiſſio ejus in Jjudæam c. II. P. III. facta illius in JTudæa a c. Il, I. ad libri finem. Alii duabus partibus comprehendunt, ſed diverſimode. Qui ad rerum geſtarum div- erſitatem reſpiciunt, cum Heideggero Enchir. Ge l. pe I2 5. Primo afcenſionis Nehemiæ Hieroſoly- mas ad inſtaurationem urbis cap. I 2-VII. ſecundo cultus divini refor- mationis narratione c. VIII — fin⸗ abſolvi tradunt hiſtoriam; quod ita eloquitur Reimmannus uæſt. Biblie. in h. l. p. 232. Partem primam civilia tradere, de urbis zeſtauratione, ſecundam eccleſiaſtica; ubi tamen ca- itum ordinem turbat, & ex c. IIl, 1-- 12. legis prælectionem publicam capiti ſeycimo poſtponit. Qui vero ad loci ac temporis diſcrimina cum b. Calovio attendunt, ut in hiſtoria partienda fieri par eſt, P. I. de iis agere obſervant. quæ in Perſia obtinuit Jjudæorum bono Nehemias c. I. II. P. II. de his, quæ in Judæa per ipſum ſunt geſta c, III- fin. VIII. Tradit ergo liber hiſtoriam geſtorum Nehemic exulis in Perſia, in venia reſtaurandæ patriæ impetrata à) ferüs precibus à DEO c. I. ) circumſpecta interceſſione a Rege c. II, 1--16⸗ II. reducis in patria, ubi acta ejus α) civilia, qua urbis ſtructuram, cujus 1. præparatio c. II, 11— -20. 2. feliciſſimus progreſſus c. III. 3. triplex obſtaculum a Nehemia fuperatum, ſcilicet N. Sanballathi conſpiratio c. IV. =W J. ſumptuum defectus, ob famem & uſuras populi c. V- Tabula Synoptica I. 2– 3. noveæ Sanballathi falſorumque fratrum inſidiæ c. VI⸗ qua Politiæ reſtitutionem, & recenfionem habitatorum ur- bis c. VII. ) eccleſiaſtica, ubi Reformatio prior, ad quam ſpectant N. inſtituta legis prælectio c. VIII. 2. publica populi ponitentiæ & confeſſio e. 'K. . fœde- 22 Inte nia BE D libris, ut MW.--II noſtrum e E! R.Sdlom. toloccius R. SII miam & Pomberg Jechin Rec non lordie ſ. Wue ſi eipp. Ne Ulterins los, iti rereriit brum ſa eſt in ANyVs Jo. OIIV. tümam 0⁸ 88. icant, Im b. Wal- Pro ſudeis ca illinsin⸗ rehendunt, unt, cum Hieroſoly- vini retor⸗ quoc itn mathcivilia i tamnen (- mn publicam crimina cum P h Ceiüis emns⸗lll. ſellieet 1 Populi . V. jinlidie 0V catorum u- o eN. 3 ſole⸗ VETERIS TEST AMEN TI. P. J. 349 J. fœderis cum DEO initi confirmatio c. N. Kelbr . ejusdem conſequentia, ut ſunt HZ p. habitationum pro populo in urbe & argo diſtin- Gtio c. XI. p. Sacerdotum recenſio, murorum dedicatio, & fun- dionum in templo confirmatio c. XII. “ 2. Reformiatio poſterior abuſuum poſt fecundum aſcenſum Nehemiæ c. XIII. Inter Patres rurſus nemo eſt, qui data opera Nehemiam explicärit, Commen- niſi BE D A, qui allegericæ expoſttionir in Ezram, lehro tertio (non tribus tatores libris, ut mendoſe tradit autor Perſonalinm Nehemiæ c. 7. p. 35) 4 caß. Rantei 1 XV-==XXXVII. T. IV. Opp. p. 4;. eodem, ac Esdranm, modo hunc noſtrum enarravit. E Judæis, præter comimunes illos totius fere Scripturæ interpretes, Kabb ni: R. Salom. Jarchium & Aben-Efram, in Buxtorffianis Bibliis obvios, Bar- toloccius P. IV. Bibliot. Rabb. p. 412. laudat B P R. SI MEONE M ben Joachim vel Jehojakim, cujus in Efram, Nehe- miam & Paralipomena commentarium Venetiis dieit excuſum apud Bombergum. Huc quoque Don 10 SEPHI fli Don David Aben Jechija ' N ſve Commentarius in V. Megilloth & Hagiographa: nec non R. IS AACI bar R. Salomo Jabez 06 R Lex Miſeri- cordiæ ſ. expoſitio ſuper Hagiographa & Megilloth pertinet, cujus utri- usque jam ſuperius ſuo loco ſacta eſt mentio. E noſtris I0O H. BREN TIVS T. II. Opp. p. IIII. tria priora Luiherani capp. Nehemiæ perquam urilibus illuſtravit Annotationiburt, nec tamen ulterius perrexit: ERASMVS SARCE RIVS, ut quamplurimos alos, ita & hunc librum Seholiie ſuis declaravit: nec eum in Tabulis ſuis præterit CYRIACVS SPANGENBERG, ad præced. Esdræ li- brum jam allegatus- ””MVẽ Amplior longe Pontificiorum in h. I. commentatorum numerus Fontifeiis eſt, in quibus THOMAS de VIO CAIETANVS eſt: ADRIL- ANVS CROMMIVS: DIONVYS. CAR THVSIANVS: JOH. FERVS: THOMAS MALVENDA: JOH. PAVI- OLIVA: NICOL. LOMBARDVS: querum omnium creber- timam in præcedd, mentionem fecimus: cumprimis vero CASPAR AXx 3 SANe De libro Nekemiæz. Reformati: Remon- Ktrantet. mentario jam ſupra dictum eſt. 3o0 INTRODVCTIO AD LIBROS BIELICOS SANCTIVS laudem meretur, cujus in Nehem, commentarius illis in Ruth, Ezram, Tobiam &c. junctus prodiit Lugduni in fol. An. 1627. Ex Reformatis nominari hic cumprimis merentur LODOV. LAVATERVS, cujus LVIII. in Nehemiam homiliæz plenum com- mentarium exhibent, paulo poſt autoris obitum a Joh. Gvil. Stuckio, Theologiæ Profeflore Tigurino An. 1586. in 4. editæ, præmiſia autoris vita: FRANC. BURMANNVS, cujus Sermone Belgico conſcri- ptus in h. I. Commentarius Regum, Chronicorum & Esdræ libris jun- Gus Amſtelodami prodiit An. 1694. in 4. germanice verſus Francofurti An. I695. VIGTORIN. STRIGELIVS, ſcholiis in Lib. Nehem. Lipfſiæ in 8. An. 1575: 10O H. WOLFFIVS, cujus Nehemias de in- ſtaurata Hieroſolyma, ſeu commentarius in librum Nehemiæ, Tiguri in fol. An. I5o. lucem vidit: CHRISTIANVS SCHOTANVS, qui T. 11. Bibliothecæ Hiſt. Sac. . T. p. II Ks. qq. ubi de rebus Judaicis ſub Monarchia Perſarum agit, Nehemiæ geſta librumque ordine exponit, vel ſaltem æααονα ποαο & inter Anglos GVILIEL M. PEMBE- LIVS, cujus explicatio locorum obſcurorum ut ex Ezræ, Daniele & prioribus decem capp. Zachariæ, ſic & ex libro Nehemiæ, in Operibus ejus Anglic. legitur Londini in fol. Anno 1658. JACOBVS PIII= KINGTON, Epiſcopus Dunelmenſis, qui anglico idiomate com- mentatus eſt in Nehemiam An. 1562. in 8: & J08SEPH. HALIL. der Bibliſchen Geſchichte P. II. p. 1250 -- 1290. De JOH. CLERICI Remonſtrantium Profeſſoris Amſtelæda- menſis in omnes libros Hiſtoricos, & in his quoque Nehemiam Com- CAP. XX. De Libro Eſtheræ. Summarl- Libri inſeriptio oxp aa] sEopev vocatur. Seders ac ordo, in codieibus um capitis. Hebraicis juxta ac Gracit &G Latini, §. I. Eftberæ proſapia; nomen Hadaſſæ, ad quod Lach. L. ⁵. non reſpicitur, & Eſtbheræ: educatio apud Mardochaæum: formæ præſtantia: typica prafguratio. Eſtbéera Po- lonica, Judæorum Fatrona S. 2. Eſtberæ maritus Abatverus certis cbaracteribur dignoſcendui; irque non Aſiyages: non Dariur Medut ι — — non ( Oebut caßtid⸗ NVerxe, Sris gnu non H ranh imhut yeil 6 lur in Qus Elber Ple. ſauuru ibm ſin le⸗ risfunt pit verhm gen no deneſc! VIVIms, u notnen libre lol. EEoH 18e I/⁹ eicej ere Aur, gi Perituram erfcu ſeyit, Tonymi inh fœnina in Na in billochcenl ſ. leh. gtd — 5 — tius ülis in 61,. 6DOV. Hum com- l. Kaclio, iſa autoris 00 Conſcti. libris jun- Pancofurti h. Nehen. hias Ge in- Tiguri in TANVS, s zucaicis eexponit, PEMBE- Daniele & Openibus V§ Plle late comm⸗ . HALI. Umſtelec⸗ iam Conn. 1 olieibu 4: Ro 14, uti hl binu . crur ertif ,Melut! VETERIS TESTAMENII. P. I. z1 non Cambyſes: nen Artaxerxet EBengimanur: non Mnemon: non Ochus, ſub quo nimium provecta atas Mardochaæo eſſet tribuenda, in captivitatem ex Judæa primo trantlato: non Darius Hyſtaſpis: ſed Xerxer: de quo Judæorum ſabulæ & Chriſtianorun, Dectorum alle- goriæ S 3. Scriptor libri, aliir Erdras, alit, Jojakimur, alii-! Synagaga magna, alii: Mardocbaur. Certe non Scriba principum Judaicorum: non Helleniſtæ Judai: non ipſa Eſtber §. 4. Argumentum libri, ve- ram hiſtoriam non fabulam tradenr, quod per caluminam b. Luthere imputatur. Scopur. Utilitas 9. y. Autoritas Canonica, agnita He- brais & Patribur Eccleſiæ primitivæ, aſerta, & a quatuory obielctioni- Uur vindicata; a b. Luthero quoque in dubium nunquam vocata S. 6. Qua täamen non gatdent apocrypba illa ſupplementa, vel Partes in Eſtber &S 7. Cbronolegia §. 5. Partitio S. 9. Tabula Synoptica g§. o. Commentarii Patrum, Rabbinorum, Lutberanorum, Ponti⸗ Fciorum, Reformatorum, Remonſtrantium g. II. §. I. ibrum Hebræi ODN volumen Elber, Græci & Latini ſimpliciter éonρο vel ap. Clem. Alexand. I. I. Seromat. ajcy, Eſtper infcribunt, quod præcipuæ in univerfa hac hiſtoria Eſthe- ris funt partes, quæ in tori regnique conſortium ab Ahaſvero adſcita, uni- verſam gentem ſuam, Hamanis malitia ac technis certo perituram, divi- no beneficio fervavit. Idem ergo hic, quod in libello Ruth jam obſer- vavimus, uſu venire videmus, ut ab argumento & principe ejus perſona, nomen libro imponatur. Recte autor Snopfeo, T. II. Opp. Atbanaſii p. IoI. EEOHP. Sre α⅛HMριασ r G,AM“loν Snττο αα r9 r 7 E'⁵ èò 79 6% I80 ρα, dàνα αε νοιαιι 7ο ⁰ A' αν, 7ον 9³“ρ0σανια Hιι AXebαα ττπαιι Sic vocatur bic liber, quod bifioriam de Heſtber comple- dtitur, quo modo per illam DEur univerſam Judæorumgentem jam jam perituram ſervaverit, & Aman, qui excidium illius inſidioſe machinabatur, percuſſerit. Ut adeo mirum non fit, ut viſum fuit Oliver. Bonartio, Hie- ronymi inhærenti veſtigiis, hunc æque ac Ruthæ & Judithæ librum, a foœmina in fronte nomen fuiſſe ſortitum. Quanquam vero in V. Me- gilloth cenſu, hic noſter Judæis ultimo loco veniat, de quibus ſupra c. XI, 9. 1. P. 96, diximus: præ cæteris tamen & a] ο*νſ yzn volumen, E Rnind ds . Be⸗ De libre Efheræ, Inſcniptia, Pe libro Eſtheræ, Sedes ac ordo. Eſtheræ 3 52. INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS absque addito appellant recutiti, haud alium quam noſtrum intelligunt librum, quod a primis inde temporibus ſeorſim ille, & peculiari volu- mine, in Synagogæ & feſti Purim uſum, & quidem ſine ullis diſtinctio- num notis, conſignari conſueverit, quali antiquiſſimo exemplari ſe gavi- ſum Buxtorffius memorar de orig. Punct. 49 & nitidiſſime in membrana Picto & circumvoluto Wagenſeilianam inſtructam me vidiſſe Bibliothe- cam probe recordor Eundem porro Hebræis ſæpe N*νσπR Qoa libellum Abaſveri vocari Scipio Sgambatus tradit Archiv. V. 1. Rb. Il. Tit. LXI p. 392. Cæterum pro codicum diverſitate, diverſam quoque in ordine librorum Biblicorum ſedem nactus eſt ille. Hebræorum alii, V. Megilloth Pentateucho ſtatim ſubnectentes, poſt Coheleth Joſuæ eum præmittunt, ut in Bombergii editionibus Venetis A. 1521. 1528. in Niſſeliana Lugdunenſi An. 166 3. aliisque factum: alii ſuo loco inter E ſive Hagiographa referentes, inter Coheleth & Danielem me- dium faciunt, ut in Buxtorffianis Bibliis Baſileenſibus, & recentioribus Leusdenianis & Francofurtenſibus videmus. A Græcis quibusdam, yelut Athanaſio in Synopfi, Poſt Prophetas omnes in proximum ante Ju- ditham & reliquos Apocryphos locum rejicitur. In Vulgata Latina poſt IV. Esdræ libros Tobiam & Juditham ſequitur, Jobum autem cum reli- quis Poëticis libris proxime anfecedit; quem quidemordinem in Concil. Trid. Seſſ. 4. quoque ſervatum Bonartius Præloqu. 111. Lomm in 6. l. p. 7. ex eo capite tuetur. quod valde probabile ſit, hoc pacto ordinem tempos rum teneri, quo hiſtoria Eſtheræ contigit; ſiquidem multorum doctorum virorum judicio res geſtæ ab Eſthera poſteriores ſint tempore Judithæ, & de Holoferne victoria, unde etiam merito liber Eſther volumen judith ſub- ſequatur. Verum hog pacto Canonici cum Apocryphis temere permi- ſcentur, & Judithæ liber, nec Propheticus, neque Canonicus, noſtro divi- nam in Canone autoritatem obtinenti, anteponitur. Quare rectius b. Lutherus in Germanica verſione Nehemiæ ſtatim ſubjunxit, loco per- uam conveniente, quod ad eandem aut proximam tamen temporum pe- riodum hæc hiſtoria pertinet, ut adeo ultimum in libris hiſtoricis V. T. locum teneat, licet Nehemiæ liber ſe longe protendat ulterius, qui tamen ab Esdræ hiſtoria, quæ inde a Cyri orditur imperio & ad Artaxerxem pergit, divelli commode non Potert. Illa vero Eſther quæ fuerit, & cujas, diſpiciendum nunc paulo eſt proſapis; curatius. De cujus quidem genere & ortu dubitare nos non finit Scri- ptura, 2 — — Ptuta, gue Ccit, gui Utroque Deraliter haud dub ſed perpe NDN juſta: jul co lent mox: nan Aulobot mümsrati ſt, ſecg ram Ham id ſbi diam ton Zachatiag Finüm, mentein cheum, cum ſuis ills dene Conmubi de & ci que eee ib. . Pripb.) Perterd ſie Pra tum en Juami m.U ſieclel Juden — VETERIS TESTAMENTI. P. J. z3 — —— Srm. i. imelam Pprtura, quæ Eſth. II, I5. coll. cum v. 4. PN— Ti fliam Abichailit Dihlen. nmvoln. Qicit, qui de tribu Benjamin oriundus, batruit erat Mardochæi, qui Elinko. utroque parente orbam in curam ſuam tutelamque accepit puellam, & li- niſe gi. peraliter habuit. Nomen ipſi erat geminum; alterum a Parentibus hmenhum haud dubie inditum, H Hadaſſa, in Vulgata Ediſa, Drufſio & aliis, nomer HMa- nd led perperam, Atoſſa: quod Targum ſecundum Eſtb. II, 7. interpretatur: daſſe. “ NNI quaſi dicas: myriut., & ſic appellari tradit ideo, quod eſſer juſta: juſtos enim in Scriptura cum myrto conferri; & addit: Pro urti- elnunai, ca aſcentet myrtus (Jeſ. LV, 13.) ſie pro reina Vaſti regnabat Eſtber: & Neh ſobe mox: nam lcut myriu⸗ non areſeit æſtate vel Oyemeæ, ſie jn ſti/ eſt pari in ſe- KeidN culo boc & in ſeculo futuro. In Medraſcß Megilla Eſih. Ii. y. alia adhuc no- . ſer a. minis ratio redditur, ita quiqqe vocari Eſtheram, quod odor myrti dulcis e⸗ iuer ſit, ſed guſtus amarus: ſic Eſtheram ſuavem fuiſie Mardochæo, at ama- Mmickem Re ram Hamani. Confer Buxtorffü Lex. Talm. p. 154. & 697. Ut neſciam, Gentorhas Juid ſibi cum Rabano velit Gloſſa Ordin. cui Ediſia idem eſt ac miſericor guibipdim diam conſecuta, & eccleſiam gentilium, collato Olſ. I, 10. præfigurat. Ne- um ante zu⸗ que tamen evictum hinc ſatis eſt, quod Zacb. I. . per myrteta, inter quæ aleim hol vir ſuper equo rufo Prophetæ apparebat, Hadaſſeæ noſter nomen, mores, en cumn rdl. familia & famnliares deſignentur, ipſaque ſub idem vixerit tempus, quo en in oncl. Zacharias iſtud oraculum percepit; ut eſt ap. Corn. a Lapide, Jacob. Ti- n in hl ⸗ rinum, aliosque Pontificios in cit. loc. Zach. interpretes. Ex quorum inem tempo) mente inter myrteta, id eſt, inter Eſtheræ familiares & asſeclas, Mardo- rtum octorun chæum, Esdram, Nehemiam, Zorobabelem, Jeſum filium Joſedec, ſtabat e ſuchinit e cum ſuis comitibus eccleſiæ præſes & princeps Michael, novum de cCeleo enludthlub- illis beneficium ſignificans, & per hanc familiam toti genti Judæorum, emere pelnu-. . connubium fcilicet cum Ahaſvero, & liberationem populi ſui a tyranni- snolto ini⸗ de & calumniis Hamanis. Licet autem per myrteta humilem preſlam- nte recliis d que eccleſiam, & per myrtos fideles ſymbolice ſignificari interpretes no- Nit, loco per⸗ ſtri b. Jo. Tarnov. Comm. in Proph. Min. p. 1337. 134 5. b. Jo. Schmidius in einporun pe⸗ Proph. Min. p. I35z. b. Calov. Bibl. IIl. T. Il. p. 924. ſq. largiantur, fuſiusque ſtones Vl. per tertia eomparationis declaraverint; tamen nec angelum creatum eccle- ius,ui bumen ſiæ præſidem, ſed Chriſtum interceſſorem apud PatremProphetæ colloquu- AArtieten tum eſſe, ſolide demonſtrant: nec tam beneficium in Chaldæa vel Perſide, quam in terra ſancta judæis exhibendum promitti, ex ipſo contextu decla- rant. Unde RiberaPontificius, quanquam proMichaele creato ex hypothe- uncpabl⸗ et ſi eceleſiæ ſuæ ſententiam ferat, per myrteta tamen viros juſtos, qui erant in non fut detl . Judæa, & qui relicti erant Babylone, intelligere mavult, mtrorumque enim Prutt⸗ YVy curam Dꝛ Ilibro Eſtheræ. Eſihera: – INTRODVCGCTIO AD LIBROS BIBLICOS curam gerebat hie angelus. Comm in PBroph. Min. p. 640. Sed hæc &α a ρ.. Alterum noſtræ nomen cum nova dignitate impoſitum a Perſis, quibus nominum mutatio, ur ex Danielis exemplo apparet, ſolen- nis erat & frequens OR ſtellam notat, & in ſecundo Targum e. II. Eſth. 7. per ſtellam Veneris explicatur, quæ NON n Erace dicitur dene. Huc ſpectat, quod Scip. Sgambatus Lib. II. Archivor. V. L. Tit. LEX. p. 359. Obſervat: quidam hoe novien Ehtber idem eſſe dicunt, quod apud Græcos a&ο, volunt ab Ethnieit Eſtberam in Deos relatam., ipſamque eſe Aſiræam, quæ gladium vindieem pi bravit, opportunitate captata e Græcis ver- bi, (c. IX, 31.) 4 EceXααι S,ρ6ι 70ν aααα.αανοροο siαςαα— οä. Et Eſther ſermone ſietitin æternum, & ſeripta eſt inmemoriam. Ac f ſermonibus ſeriptirque in cæœlum relata, gioriæ conſecuta ſit. Stellam autem vocari tradunt interpretes a pulchri- tudine corporis, & animi elegantia, quam cum ſtellis Orientales conten- dunt, v. g. Cant. VI, 9. Belliſime nomen aſtri reginæ noſtræ adſeribitur, inquit Bonartius Comm. in Eſtb. II. num. marg. 4l. p. 54. quæ in denfiſimi: nebulis gentilitali: & fædiſimi Judaicæ calamitatii tenebit, tanquam ful- gentiſimum ſidur aphuruit. In Medraſeb Jalkut in hanc hiſtoriam fol. 171. col. I. paria traduntur: ſed & alia vocis originatio a r quod eſt ecultare, affertur, N quia occultabat verba ſua, ter dicit Scriptura (Eſth. II, 20.) Eſlber aulem non indicaverat cognationem ſuam. Quæ li- cer Judaica potius ſit alluſio, in Gloſſam tamen fuit adſcita, quæ: Heſter, inquit, dicitur abſconſa: nec improbat hanc derivationem Joh. Henr. Urſinus de Zorsaſtre Sect. 4. p. 23. & cum Præcedente ſtellæ notatione combinat, cum & ſtellæ ſua habeant latibula, & interdiu abſcondant ſe omnes. v dicatur, quaſi abſcondita, quod magna diligentia vereribus virgines abiconderentur, & ab omni fere virorum aeceſſu prohiberentur, ut ſolide ac erudite demonſtravit Huetius Dem. Ev. Propoſ. AX. cap. 1X. §. 2. p. 763. 5 & ex Bafilii tract. 7r1 vic6 αααπνα ια οοlâαods T. I. Opp- p. 609. eonſtat, virginibus prodire in publicum, priusquam deſponſæ ma- ritis eſſent, non hicuiſſe. Huc itaque faceret, ſi verum eſſet, quod ex Jalkut in Eſther. nu. 106. refert Scip. Sgambatus &. 1. p. 356. quod abdide- rit ſe Eſther, ita ut nulli bominum conſpiciendam ſe daret annis XXIV. Quo haud dubie Victorin. Strigelius reſpexit, cum Schal. in Eſth. p. I21. inquit: JFortaſſir abſcondita nominata eſt, quia non prodiit in publicum, ne forma ruerentur infidiæ,. Sed ſi dicendum quod res eſt, Perſica omnino, non Hebræa & ſideribur addita, æternitatem Poſſet hoc illuſtrari, quod ab abſcondendo Hebræis virgo Hebrea Gamn cuß lLex H. Scriptun Noe rete matriset ſillet, Ei us pe iplorum inſgif fiam, Prolixn Kconcit qur ce Wd Au fen alkur, * dem, d Min. R comme Gorum collecha recentil 64). Nt ligdaſ cku: quamf mqau⸗ . primm rix vi 142 ins 44. & Orbitn — 8 hec 4 5 oſitumn 4 tet, ſolen⸗ lI. ,e. te dlituf V. I, Iit. Aupdafd ngureſ⸗ atir der. Nraguuf. Mrium. A ternilatenn Apulchri es Conten⸗ Aeribitur, enſſint guan ſul. Poriumn /ol. gol ek 1Seripturs Qelr. 2: Haſen, loh. Henr. notatione OrCant ſe es Vg us Vrgines ulolide . ..t T. l. 0 Horleme. ol er odebcice r ne ſnni nino, non Hebtei VETERIS TRSTAMENTIL. P. I. Hebræa eſt vocis origo. Hinc ali demum a felicitate vel fortuna ita di- Gam cupiunt, quam Perſas vocabulo ſtareb deſignare Caſtellus notavit Lex. Heptagl. col. 329. Ceterum Judæorum næniæz ſunt, quas præter educatis Scripturæ ſidem in Bereſebitb Rabba Sect., XXX. (quam Jalkut in ſæctionem Noæ refert) Rabbini blaterant, qued Mardochæus Eſtheræ poſthumæ, & matris etiam obitu in lucem editæ, poſtquam nutricem diu fruſtra quæ- ſiſſet, divino præter ſuetum naturæ ordinem munere dotatus, virile pe- Qus præbuerit, ſuoque illam lacte nutriverit. Eodem cenſu veniunt ipſorum nugæ, quando Mardochæum illam uxorem duxiſſe fabulantur, inſigni fentium corruptione, qua Eſth. II, 7. Pro;: accepit cam — in Eiiam, ſubſtituunt d domum duxit, in quo confutando figmento prolixus eſt Jul. Bartoloccius P. HII. Bibliotb. Rabb. p. 4 . nervoſior vero & concifior Druſius annotat. in lib. Eſth. p. 75˙‧. Firmiori nituntur talo, ſerma quæ de præſtanti puellæ forma Sacra pagina diſſerit, A ND Da) —n) quod puella ſormoſa ſrecie & pulebra aſpe- ctu fuerit, ubi rurſus ſupra quod ſcriptum eſt ſapiunt Rabbini, ita eam in Jalkut nam. ſupra cit. ex antiqua traditione deſcribentes: R ep 0 E en Eeren e en eeß N 2N N Mediocris erat ſlaturæ, nec procera, nec brevis, pallidula (ſubviri- dem, ſubfulvum alias colorem vocabulum notat ap. Buxtorft. Lexæ Hebr. Min. Rad ) & fium gratiæ exienſum ſuper ipſam. Reliqua ipſorum commenta ſcientes prætermittimus: Patrum vero & Chriſtianorum Do- Gorum encomia, quibus Eſtheræ formam pariter ae virtutes ornarunt, collecta vide ap. Bonart. ſub finem præloquiorum Comm. in h. l. b. 13.ſq4. & recentiſſime ab Autore Perſonal. Mardochai & Eſiber cap. XI. p. 97. ο cap. XfI. p. 107. Mirum autem non eſt, illam formæ pulchritudine re- liqua ſui ſexus decora longe antecellentem, inter alias virgines in Gyne- cæum accerſitam, Regiquæ præ cæteris tori ſociam fuiſſe lectam; quan- quam fidem denuo excedit, quod Judæi in Bereſchitb Rabba fabulantur, jam quadragenariam aut eo majorem fuiſſe, cum ad Ahaſverum-ducere- tur. Sed de ipſius matrimonio mox ex inſtituto dicemus. Iſtud cum- eypiea pra- primis laudi ipſi eſt, quod typum & figuram præbeat, non quidem Ma- Eguratis riæ virginis, ut Pontificii interpretes Corn. a Lapide Comm. in Eſt. p. eccleſſa; 142. ſq7. Oliver. Bonartius Comm. in e. XV. num. mayg. Fl. p. 424. San- Qius Comment. in h. I. . 367. Nierembergius Strom. XIV. Lib. 3. cap. I2. ſqq. & alii paſſim pertendunt: ſed eccleſiæ cumprimis, quam ratione orbitatis, pietatis, caſtitatis, venuſtatis, protecétionis porro, exornatio- XV 2 nis De libro ſtheræ. 3G INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro — Eſherz, nis, & in thronum regium elevationis, præfiguraſſe D. Chriſtian Matthiæ Theatr. Hiſi. p. 307. & ex S. Proſpero Nieremberg. cit. loc. c. 14. p. 417. de- monſtrat: quodque alia fuppeditet Chriſtianiſmi noſtri ſymbola, quæ Au- cognomi- in Polo- vo, tactum quoque leviter a Grotio in praloqv. in 6. I. Regis Poloniæ Ca- nias ſimiri III. Magni concubinam Judaicam, nomine Eſtheram, ſeculò XIV. Eſthera, multum contuliſſe, ut tam præclara Judæis in Polonia privilegia indulge- rentur, teſte Hübnero quaſt. F. IV. p. Soâ. . III. Eftheræ Maximi vero momenti quæſtio eſt de Ahaſvero, Eſtheræ marito, maritus quæ ſolide diſcuſſa univerſæ libri Chronologiæ, tum & reliquis hiſtoriæ Abaſverns. Grcumſtantäs lucem affundit: ſed adeo perplexwa illa, & variis interpre- tum ſententiis implicata eſt, ut perlectis ommbus propemodum, ex b. D. Pfeifferi judicio, uſurpare queas Terentianum illud: Feæciſtirprobe: in- certior ſum multo, quam dudum. Qui enim ENnoſtro autori ſalutatur, diftindum quidem ab Ahaſvero, inter Cyrum & Darium inter- medio, & acerrimo Judæorum hoſte Esdr. IV, 5§. 6. tum quoque in Per- ſia rerum potitum fuiſie, ex Eſth. I, 14. 18. 19. ſatis manifeſtum eſt: quem veréô in ordine Regum Perſarum teneat locum, & quo in profana hiſtoria nomine vemiat, vix Oedipus quis dixerit. Nos ut in compen- Gäum mittamus, quæ alii prolixe diſputant, certos obſervabimus chara- Geres, & notas veluti diacriticas, quibus conſpicuus Ahaſverus noſter eum demum e Regibus Perſarum reſpondere ſibi evincet, in quem eadem uadrare conſtabit requiſita. Sunt autem, a) latiſſimum ejus impe- rium, ab India ad Ethiopiam patens, Eſth. I, I. 68) favor in Judæos pla- ne ſingularis, anno regni demum duodecimo incipiens Efſth. III, 7. „.) ætas Mardochæi congrua, translati adhuc e pattis in captivitatem ſub Jechonia Eſth. II, 6. ) Senatus ſummus ſeptem Perſiæ Principum Efſth. I, 14. ⁸) Regina Judæa: 6) parallelimi ex Creſia, Herodoto, aliisque profanis ſcriptoribus cum Ogoναορορααια 0οNſſtro collati, quos Scali- ger cumprimis, & Dion. Petavius ſtudioſe obſervarunt. Hinc itaque non Abyar apparet, fruſtra eſſe, qui I. cum Gerh. Mercatore in Cbronol. Temporario Let ⸗ lib. III. Demonſtr. Cbron. p. 156. Rud. Gualchero bomil. I. in b. l. p. 2. & Melch. Cano L. II. LL. c. 6. Cyri Socerum Aſtyagem hunc noſtrum eſſe cupiunt Ahaſverum, cujus tamen mam late nunquam patuit imperium: aon Darius fruſtra quoque, qui II. vel Darium Medum, vel Cambzſem Eſtheræ faci- Medus? unt maritum, & poſteriorem cumprimis, Esd. IV, 6. Ahaſverum appel- tor Perſonal, ejus collegit c. XIV. p. 146. ſq. Iſtud obiter adhuc obſer- latum, — — lum, Cunm ☛ 4. 10 edit. dem deſcer Pprior illep bus annis temlepten, quem,vel Lib. M ſolymekt Dor. Ten. 4. M. 3500 1. 1.0). 4 4 M. Pecla de 6 Gordono . ERhere m Perin Set Verlemmé Nar afrte cE vVerſion cxX Mardoe fuiſſe dine o. ſub Cujus gui⸗ Gochro tie Telatiuum. Tins, & e Perſonaſe Gen. XL Dayptum Ccommprehe 6444. M. Mis lucule inderentt ni ſane de articuinmn rit, niile⸗ — 3 VETERIS TESTAMENTI. P. lJ. 7 r Matthie latum, eum noſtro confundunt, quod Judæi tradunt in Seder Olam Rabba Eſthenn, 6.41) de. c. 29. edit. Jo. Meyeri p. 566. & in Seder Olam Suta edit, ejutd. p. Ios. in ean- qur u. denm gdeſcendentibus ſententiam Lyrano, Vatablo Genebrardo; cum tamen prior ille poſt ſubjectam ſibi Babylonem, dilatatosq; imperii fines, vix duo- bus annis adhuc rebus intereſſet humanis, poſterior vero in univerſum ſal- non Cen — tem ſeptem annis imperium tenuerit: fruſtra, qui III. ad Artaxerxem ali- W n r .. quem, vel Longimanum cum Joſepho Lib XI. Avtiq. c. Sulpicio Severo xerxes Lsb. II. Hiſt. Sc. e. 14. (ubi Artaxerxem ſecundum appellet, fub quo Hiero-Longima- ſolyma eſt reſtituta, primum enim Cambyſen dixerat) Petavio Lib. XV. de aus; Doctr. Temporusm c. 27. Joh. Menochio annot. adb. . Saliano T. V. Annal. A. M. 359o. a num. 2. & deincepe, Joh. Lightfooto Céron. Tempor. V. T. T. I. Opp. p. 137. ſqq. & Joh. Clerico Comm, in Eſib. I, I. & Tab.III. Chron. ad A. M. 3476. vel Mnemonem cum Hieronymo in Ezech. IV. Euſebio, non Me- Beda de 6. mundi ætat. ad A. M. bs. vel Ocbum denique eum Serario, * hes: Gordono Huntlæo, & Lud. Capello Cbôronol §. Tab. XI. ad A. M. 37. : Eſtheræ matrimonium referunt; cum tamen & nomen Artaxerxis fem- per in Scriptura S. Arthaſaſta, nuſpiam vero Ahasverus reddatur, (Ahas- gr veri enim & Arthaſaſtæ nomina ecjuidem viri, & Febraice idem eſſe, A& α iſetunett AMIa* &†vͤSowſa exiſtimo Scip. Sgambati l. . Tit. 6t. b. 392. & autoritate Græ- in grofinn cæ verſionis nondum ſatis evictum:) & graviſſima hanc ſententiam eir- in compen⸗ cæ Mardochæi ætatem difficultas premat, quem ſi quinquennem ſaltem imns ciutr⸗ fuiſſe dixeris, cum deportaretur Babylonem, ſub Longimano minimum verus nottet 1,60%. ſub Mnemone 200. fub Ocho 250. habuiſſe annos, neceſſe erit. Abemekien Cujus quidem vim argumenti ut eludant ſententiæ Patroni, non de Mar- eins impe. dochæo translationem, ſed de proavo ejus Kis intellectam volunt, quem ludeospi- relativum qui Eſth. II, 5. 6. proxime reſpiciat, ut Cajetanus, Nicol. Sera- h. I 7. rius, & Joh. Clericus Comm ad b. l. vel Mardochæum non in propria ririrntenn perſona, ſed in ſuis parentibus abductum exiſtimant, ad eum modum, quo 2 Püncipum Gen. XLV, 27. Deut X, 22. in illis 70. animabus, quæ cum Jacobo in Herodoto, gyptum deſcendiſſe leguntur, etiam duo filii Joſeph in Ægypto nati , quos Scli comprehenduntur, ut Salianus, Sa, Steph. Menochius, Torniellus Annal. Binc itque ad A. M. 3456. && 359o. & Pererius lsb. X. & Xlil. in Daniel Verum ni- TempoliO mis luculenta verba textus ſunt, quam ut vel de parentibus, vel ipſo, ſed 16.19,2, 6 in Parentum lumbis, intelligas: ſi enim in captivitate natus, cum Jecho- orumele nia ſane deportatus dudum in captivitatem dici nequit, & cum temporis impeniun: articulum aliquem, hac obſervatione addita, indicare Spiritus S. volue- there fii- rit, nihil egiſſe videbitur, ſi avum aut proavum ejus translatum dixiſſet, eron e OWW X5 3 de i uc obſer. Olonie Cr. keulo NIV. ia indalge⸗ ere marito, uis hiſtorir üsinterpre- m, exb.D. prale: ir. ONrd WWtori griuminter- ue in ber INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS ſi noſter in Perſia lucem demum aſpexiſtet. & Bonartius, in propria perſona de quo alias per ſe conſtabat, Unde literæ claritate convicti Sanctius deportatum fuiſſe Mardochæum fatentur. Su pereſt ĩtaque, ut vel Nerxi, non Darius vel Dario Hyſtaſpidi Eſthera conjux ad latus jungatur. Et pro Dario HMaſpis quidem ſententiam ferunt Suidas in di Ccat 70 Oaαριι ααανπαοι Aρο bergius Strom Sacr. El. du Pin. Diſertat. rius Annal. V. T. ad A. M. 345. L. I. p. Opp. p. 401. cumprimis vero b. Bibl. T. I. Bibl. IIl. p. 116. & T. 21. Opp. p. III5. & Funccius in Chroneol. ad A. M. 344 . eandem eſſe dicentes cum Avoſſa Darii conjuge, quod in ejus tempora ætas Mardochæi optime congruit, idemque hujus Regis benignitas in Ju- dæos, alibi quoque decantata, commoratio in Suſis, diuturnitas imperii, uxorumque pluralitas ſvadet; nec diffiteor, minimis hanc ſententiam, chronologiæ ac temporum reſpectu, ctione A ειαν quem πρσο1ο v0ο⅜ Jac. Tirinus annot. ad. b.l. Nierem- 360. & Lib. II. c. 34. p. 403. Lud. Prælim in Bibliotb. Autor., eccleſ. . l. p. 5g. Jac. Uſſe- Go. ſqq. Frieder. Spanhemius T. I. Lutherus noſter, b. Calovius in Chronice p. 669, b. Brentius Comm. in . l. T. II. Eſtheram noſtram XIV. Lib. I. c. 20. ſq. p. incommodis premi, ut eidem ſub- iſi nomen obſtaret. Nullum enim Darium ſcribere nullus dubitarem, n i, cum ereberrima tamen nominis in Scriptura legas Ahaſverum nuncupar ))1 Darii mentio fiat, Esdr. IV, 5. 24. V, F. 6. 7. VI, I. 12. 13. 14. I5. Neh. XII, 22. Dan. V, 31. VI, I. ſqq. IX, 1. XI, 1. Hagg. I, 1. II, I. II. Ahaſveri autem commune apud Perſas omnibus Regi- gyptios, nondum evictum ſatis eſt. Cambyſen & hunc ges fuis quisque nominibus Propriis qui omnes in Scriptura Zach. I, 17. VII, 1. bus nomen fuiſſe, ut Pharaonis apud Duos enim in Scriptura Ahaſveros tantum legimus, noſtrum, reliqui Perſarum Re quod ſecus fit circa Reges MKgypti, dicuntur. Et qui factum demum fuerit, aut quæ ratio, ut cum Darii, nomine ſuo proprio ubivis in Scriptura, a di in libro Eſtheræ tamen id nec fiat ullibi, Quæ vero de gniuntur; verſis licet ſeri- us, deſignetur, cio ullo prodatur, Avoſſa afferebantur, filiam: cætera de ſede reg tate imperii, uxorem pluralitate, minus, quam in Darium quadrant. Xerxem tandem Eſtheram in tori regnique con- ſententiam ſecuti Joſ. Scaligeri Eib. Vl. Emend. Tempe notat. inkſtber. Ahaſverum eundem cum Dario eſſe? hiſtoriæ profanæ reclamant, quæ illam Cyri dicunt ali Suſis conſtituta, favore in Judæos, diuturni- in alios nonnullos Perſarum Reges non Quare ſalva tantorum nominum ſortium adſci- ſed Xerxet. autoritate, viſſe ſtatuimus, & in animsdverſionibu: Euſebisnis pelor. 10;, Druſi in an — — e. lhie. .It. Burt Hrelequ.in b. Walthen g 4 ell⸗ Idea Bonil tesargumen ri & Nenis tum, ino m cumuxore! cam, Amelt da celebnis, norem faci que cum El in vita err tum Medor ebrat: co Dimirum Otigit ilen ie .d Maun 79 Poris ratio, Mmorte Ter 57. Perfiorum Herodot i longe⸗ Protr Herocdt. hemin Gre tim duxit: Men filem Perſicoron, Eth. Ueu uis eoe Mhente . les, uocd Mlninumc 10 ſeptimo — 605 m WMexiſet. Prin petſons u vel ervi, Rn pro Deti⸗ rntes,a N⸗ 16) Nerem- 4.,40, Lul. 119. . Ule. nhemius T.l us in Cronin inb. h T.ll. eramn noſtran ejus tempori nignitisin h. mitas imperii, ne ſententian, ur eiden ſub⸗ enimn Derium tumen nominis b1. . l4 H hr. Il 1. in ommbus Regr- idumſisett byſen 6 Hune propriß inſi⸗ s Rrptid Ir qur ni jerſis iet ſai ibi, eind⸗ ue vero de em Crt dionmn dzos Iltniut- gum Reges no oruin nomiuunn Mortiunn ⸗ . Leniin, uuline ETERIS TESTAMENTL T. — „ loc. Sulpic. Severi ſupra cit. Chriſt. Schotani Bibliotb. Hiſt. Sar, V. T. T. II. p. I175. Burmanmi Comm. in b. I. Jac. Bonfrerii in Append. ad Cap. VII. Praælequ. in Script. S. p. 1077. & e noſtratibus b. Gerhardi Exeg. Loc. I. F. 732. b. Waltheri Ofic. Bibl. . 557. b. Strauchii Breviar. Cbronol. Lib. IV. c. 27. qu. 4. p. 5l4. b. Pfeifferi Dub. ex. ad Eſtb. I. t. qu. 2. p. 452. b. Danhaweri Idea Boni Interpr. p. I57. aliorumque, diverſa licet in ſubſidium adhiben- tes argumenta. Quod enim nonnulli cum Scaligero nominum Ahaſve- ri & NYerxis identitatem urgent, ridiculum ſane videtur: nec minus cer- tum, imo manifeſto falſum, Eſtheram eandem eſſe, nomine & perſona, cum uxore Nerxis, quam Ameſtrem Herodotus appellat, cum illa judai- cam, Ameſtris gentilem agnoſcat originem; illa pietate & legis obſervan- tia celebris, hæc crudeliſſima, ex edito plusquam tyrannico in Maſyſtæ uxorem facinore, feratur. Sit ita que licet Ahaſveri nomen, ſit quo- que cum Eſthera conjugium, Herodoto & profanis fcriptoribus cæteris, in vita Nerxis incognitum, vel filentio prætermiſſum, ut pleraque reliquo- rum Medorum Perſarumque Regum nomina & facta in facris literis ce- lebrata: congruunt tamen characteres, ſupra a nobis obſervati. Congruit nimirum a) regni amplitudo, quæ tanta Regum nulli quam Xerxi otigit, isdem pene verbis ab Herodoto Lib. Vllec. 9. deſcripta: Xaa De libroe Efſtheræ. oα Trc, αα A'Rioxag A'σο àRæ—X⁸ sbosà sr.‿&M„.. τιανοονπαπN ααιοσιεοmιdαααι “ρ Xοονειιν. tem- poris ratio, annus regni tertius Eſth. I, 3. Secundo namque anno a Darii morte .gyptus fubjugata eft, qua Nerxes potitus, confilium principum Perſicorum, ut de bello Græciæ inferendo deliberarent, convocavit ap. Herodor. lIib. Vll. c. 7. & 5. & convivium, ob diuturnam deliberationem longe protractum, in quo Vaſthi Regina repudiata eſt, celebravit Eſth. I. Herodot. lib. IX. c. og. Hac deliberatione perasta, Nerxes expeditio- nem in Græciam ſuſcepit, indeque reverſus, anno regni ſeptimo, Eſthe- ram duxit: y) ætas Mardochæi provecta jam quidem ſatis, neque ta- men fidem omnem excedens: ) Senatus ſeptem Principum Medo- Perſicorum, a Magophonis inſtitutus, ut Regi ſemper in eonſiliis adſint Eſth. IV, rg. Herodot. lib. III. e. 8S4. eg) Lex de non adeundo Rege, niſi quis ab eodem fuerit vocatus, Eſth. IV. Herodot. lib. III. Reliqua argu- menta ap. Scaligerum ejusque ſequaces vide. Nec habent ſecus ſentien- tes, quod in medium prolatis jure opponant, niſi tum incommodam nominum conciliationem, quam ipſi ſupra repudiavimus, tum quod an- no ſeptimo & ſequenti, graviſſimo in Græcia & Jonia bello implicatus — . Iͤ. 360⁰ INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Velces Nerxes, Eſtheram alta pace Suſis duxiſſe, aut amoribus indulſſſe dici ne- queat. Sed cur non? Sexto enim anne (quadriennium nempe in appa- ratu belli inſumtum, & quinto demum anno bellum illatum Græciæ ſuit) bello ipſe interfuit, ſed exiguo tempore. Cum enim res ex voto non ſuccederent, relicto in Græcia Mardonio, regreſſus KNerxes Sardibus hye- mavit, verno autem tempore Suſas reverſus Eſtheram duxit, anno 7. re- Judzæorum gni, menſe Thebet, qui decimus eſt Eſth. II. Sed hæc ſuſficiant. Quæ de ipſo fa- de cætero a Judæis Ahaſvero noſtro affinguntur, obtinuiſſe imperium di- buls, midium in orbem; optaſſe vehementer, regiam ſibi ſedem fieri fimilem ei, qua Salomon jura dans ſedebat, nec id ullo tamen cujusquam artificio conſequi potuiſle; cum Eſthera, antequam Judæam eſſe cognoſceret, interprete adhibito ſemper locutum, velut affatum ac ſermonem exteræ dedignaretur, at poſtquam id reſciverit, ſine interprete cum ea ſermonem contuliſſe, quod Hebræus ſermo magno apud omnes eſtet in precio; & Chriſtia- id genus commenta alia fabuloſum gentisfuperbæ genium ſpirant. Idem norum al- vero cum a noſtratibus, mox Deum Patrem typice referre, mox ſceptrum legoriæz, ejus aureum Evangelium adumbrare dicitur, ur eſt ap. D. Chriſt. Matthiæ Ibheatr. Hiſtor. p. 306. 309. & cumprimis apud Nierembergium strom. XIV. lib. III. paſſim, id forte longius petitum, & ſumma cum cautione adhi- bendum eſt, ne plus juſto allegoriis indulgentes, veritatem cœleſtem lu- dibrio exponamus. IV. Scriptor PEque autem incerta, ſed minus ponderoſa, de ſcriptore libri quæ- libri ſtio agitatur inter eruditos, qui pro ſententiarum, quod faciunt, divortio, vel Eidras: in quatuor veluti familias abeunt ac ſectas. Esdræ enim acceptum referunt Auguſtinus Lib. XVIII. de Civ. Dei c. 36. & Iſidorus, qui L. Vl. Origin. c. 2. P. 45. F. Heſter librum, inquit, Erdra: ereditur conſcripſiſe. Euſebius vero in Chronicir A. M. 4734. quem huc citari quoque video, li- bri hujus autorem Esdra fuiſſe poſteriorem arbitratur, quod hanc hiſto- riam, ad Artaxerxis Memoris tempora a ſe relatam, poſt Esdræ demum fata contigiſſe credit, nec vero cenſet ſimile, tam celebrem hiſtoriam præ- termiſſurum fuiſſe Esdram, ſuis illa temporibus ſi eveniſſe. B. Gerhardus tamen Lib. II. Conf. Cathol. Art. I. e. l. Sect. poſter. p. 39. illam de Esdra ſententiam comprobat, quod Erdram V. T. canonem conſtituiſſe, i. . cano- nicorlibros in unum volumen collegiſſe, conſentien: eſt Hebræorum & Chri- vel Jejaki- ſtianorum ſententia. Contra vero ea, Jojachimum Pontificem Hebræo- ins: rum Jeſu, ſacerdotis magni filium, adhortante eum per literas M0. — — cdhzo, I (hrenogr. bi ex NN Tunt luji muuchin 1axera / maonr lib jeckuräcn. traduntun lim. in mum, qu 5, mnugne / Gdolum it Hue hancſen lie ſuhert uigue N guihfe ben Ara Viris Canonem docente. iquem Padite ideo ad ne liber drtinzun Elſra, haude Cu h- gie Ma erunt ren, S ela i Fü VETERIS TESTAMENTI. P. I. 361 einid. chæo, librum ſcripfiſſe perhibet non Pſeudo- Philo tantum in en (teckefun Chronographias ſua, ſed R. Azarias quoque in He N cap. 2 W 5t n ubi ex ledidæo Alexandrino refert: Na Aen dep 18 ſtnie⸗ t De e weee eeen deene en ennn eeen uum,1. e eer ee ee eeenn eeeeee een eee cum. e Tunc lIojakim ſilius éjus (Jeſu) repetiir ſummum ſuum ſacerdotium ſpario quadraginta octo ann' rum urqus adannum duodecimum Abaſveri Ar- taxerxit megni. Et bice conſeripſit librum Eſtber. Rurſus alii Synagogæ vel Snué⸗ magnæ libri ſcriptionem tribuunt, qui ex du-Pin judicio, inde con-goga ma- jecturam capiunt, quod Feſti Purim origo & ceremoniæ hoc libro?“ traduntur, eumque in finem ſcriptus eile videatur: Diſſertat. præ- lim. in Autor. Eccleſ. p. 22. Eſt autem hæc ſententia Talmudiſta- rum, qui tr Bava Bathra cab. I. ita ſanciunt: 9 Deee een DON D Nen ee enen een ern Liri eynagoge magna ſeripſerunt Ezechielem, & duodectim minores Prophetas Vanſelcne & volumen Eſther. In quam præter alios, Judæos cumprinns pedibus iwit Huetius Demonſtr. Evang. Prop. IV. de libro Eſther 9. 2. b. 37ꝛ. ubi hanc ſententiam reliquarum omnium compendium cenſet: Hue ſenten- tia ſuperiorer omne: fere continentur ſententiæ, tum eorum qui Kidram quique Mardocbæum autorem agnoſeunt; tum Rvorum, qui ackimanr. quippe qui Synagoga intereſſe potuit, utpote Ioſuæ Pontificir iliut. R. aac ben Aramab in præſat. Comient, ſui in Eſther eandem ita declarat, quod wiri Synagogæ magnæ rogatu Eſtheræ, e faſtis Perſicis hiſtoriam hanc in canonem transtulerint, Spiritu Sancto ipſos verum a falſo diſcriminare n hl dgeeite kaumne ſ1 Synagoga ſcripfit, certe nou univerſa, ſed per virum m ſ . 2 icenn ucrerum Pertum: ex ordine ſuo exaraſſe dicenda eſt: quo enel⸗ . Be erum ad unum aliquem deveniendum erit ſcriptorem; niſi forte lkmehi⸗ 1 e n ynagogam referant, quod ejus & juſſu & cenſura ac approbatio- lremm Pe iber Soneitanirus ſit, ubi tamen cavendum, ne qua v/j geovsνναπq i- imumger be zrainirarer Longe ergo plurima pars & Hebræorum, ut Aben vel Mardo- ioeints H ri Kiandrum Dodorum- Mardochæurn ſcripfiſſe ſtatuit, qui chats: DD aud exigua libri pars eſt, & teſtis Aur†τονναας rerum geſtarum; maxime Ul cum haud obſcure id ipſum innui videatur Eſth. X, 20. 23. 26. ſeripſit ita- que Mardochaus omnia bac, & literis comprebenſa miſit ad Judaos: ſuſie peruntque Judæis in ſolennem ritum cuncta, quæ eo tempore facere cæpe- rant, & quæ Mardocbaus literi facienda mandaverat. Et cuncta quaæ geſta ſunt, epiſtiolæ volumine continentur. Ubi quidem Mardochæi ſritie Z. 2 non imperium di: ſieri ſimmilem bamartifcio cognoferet, onemn extere ea ſermonem in precio; . rant. IGem moxlcepttunm hriſt. Matthiz n Str IV. gutione adhi- eceleſtetalu torelibriqur⸗ .unt, Avorti, im acceplu 362 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro . . — 7. Eſtherz. nNon tam de univerſo libro, quam de literis, rerum geſtarum nuncis, & a- gendarum porro inſtitutis intelligi poteſt, maxime cum, qui v. 20. H libelli dicuntur, v. 26. per N epiſtolam explicentur. Interim ſen- tentiæ huic preſie inhærent Clemens Alexandr. lIib. ſ. Stromat. p. 329. ubi, cum de Mardocheo ſermo fuiſſet, ſtatim fubjungit: ½ Osραατρο Oi6AMioν rο τια Mank azτw ο cujur babetur liber, ſicut etias Maccabao- rum: b. Dannhauer. Hodeſopé. Pbænom I. p. 49. Libri Eſtber, inquiens, ſeriptorem eſe Mardochai patet ex Eſtber. 1X, 20. 27. Sanctius Comm. in I. Erdeyæ , 31. D. Bonfrerius Append. ad Cap. VII. Præloqu in Ser. Sac. p. l070. 5. alique complures. Nobis eorum placet modeſtia, qui cum b. Bren- tio, b. Calovio, aliisque in tanta conjectandi licentia nihil certi quidem, qua perſonam, definiunt, reſpectu temporis tamen ante collectum ab Esdra ca- nonem exaratum librum cenſent, nec reſpectu originis ſupremæ, αοτιι gαο ullo reliquorum librorum Canonis eſie inferiorem, ut ſarta tecta ejus conſtet autoritas: quæ ſalva ac integra manebit, quamcunque ex præce- dentibus eligas ſententiam; e quibus tamen illa, quæ Mardochæum con- ſtituit autorem, reliquis palmam præripere videtur. Periculoſæ autem & non ſeribæ veritati adverſæ ſunt opiniones recens eonfictæ, tum a Spinoſa cap.X. Tract. brizeese Theol. Pol.p. 137. . quod hic æque ac Esdræ, Nehemiæ & Danielis, liber Saa*. poſt reparatum demum a Iuda Macchabæotempli cultum e chronologia ſve annalibus ſit excerptus, quos Scribæ ſive hiſtoriographi principum Iudæorum in ſecundo templo ſucceſſive concinnarunt, quique injuria temporum perierit. Et ſine dubioe bie ille eſt liber, (vide Eſtb. 1X, 31.) de quo modo locuti ſumut. ubi edibtum Efſtberis & ilia Mardochai ſeripta erant, quemque cum Aben Hezra periiſſe diximut. Ex boc igitur libro omnia, quæ in bifce (quatuor fupra dictis) continentur, deſumta vel de- ſeripta videntur; nullur enim aliut ab eorum Scriptore citatur, neque ullum alium publicæ autoritatir novimui. Quæ ut eo faciunt, ut omnis hujus libri OQzomvsvsic eludatur, nec fides ei humana & hiſtorica, utpote apogra= pho, ſatis conſtet, ſic meris nituntur eonjecturis, eadem, qua adſtruuntur; non Hehe. facilitate reſpuendis. Tum & conficta ab Autore Bibliothecæ Univerſa- viſta Judæi: öir (quem Joh. Clericum & Acta Erud. Lipfſ. An. 1657. p. 33. & publiei omnium rumores ferunt) Tom. Itl. A. 1656, p 47. quod per Helleniſtas Judæos collecta fragmenta complectatur hic liber, quo pacto rurſus & veritas ejus & Qsorusvsa periclitabitur. Quanquam deinceps in Deſer⸗ zatione de Seriptor. Libror. Hiſtoric. V. I. Commentario præmiſſa S. 10. ni- hil definiat Clericus, ſed Libri Eſtberæ auétorem indicare velle perinde eſe . pro⸗ — — Pronuncie nſeriptu⸗ ſum. 00 Salegit: 6 ovai tius Comn. &ſthero ſeinſcniben fone nomi Purimferis libello hwi Ofunino ta Theatr, 4 Ar 3.5. adhun culo, i⸗ diemteleh Nerxemd. interneciet MWernerde Utus Hlam Perſolvene Dan. Huen ornite fa lul e h liherint rummen- chorepei veſania i, ſnlur, Tum do hor Um 1 05 TERIsS TESTAMENTL P. lJ. 563 ineis N Ad. pronunciet, ac bariolum ſe profiteri: certum tamen, ſtante imperio Perſico Pe br e. D conſeriptum eſſe, ſemperqueé ab Hebrais inter libror ſacros Babitum & admif. non Ehber. Rteriinſene H ſum. Conficta demum ex verfionis Græcæ vitio, quæ quoniam c. IX, 29. h.ng. udi, Ra legit . cα Den ScHnen Gaæiσα⁰α νρXνα Aααοαι⁰ααι MaE- ,Cict, Ooxa 189a De, & &†—inga, inde Nicol- Serarius & Oliver. Bonar- Mauerctk. tius Comm. in b. le præloqu 4. b §. perperam colligunt, Mardochæum inglien, & Eſther operas ſuas ſimul ad libelli hujus ſcriptionem contuliſſe, & fuis⸗ lenmint, ſe in ſcribendo Eſtheræ quoque partes, quam tamen fontes fubſcriptione dr. 10,,, forte nominis, 6N omnem corroborationem literis, quibus nb. Been- Purim feriatio inſtituebatur, addidiſſe perhibent tantum, univerſo autem iemn ln libello huic operam ſuam impendiſſe, vel omnia geſta ſua deſeripſiſſe, Escrack- omnino tacent. Conf. præter allegatos, de libri ſcriptore Vinc. Placcium Danih⸗ Tbeatr. Anonym. cap. I. n. V. p. F. ſq. tltelejus “ V. . . re⸗ Argumentum libri Hieronymus Epiſt. ad Paulinum T. IV. Opp. p. Argumen- Rrum eon- 3.5. ad hunc modum tradit: Heſter in eccleſiæ typo populum liberat de geri- tum. eauten culo, & interfebto Aman, qui interpretatur iniquitas, partet convivii & TIud, diem celebrem mittit in boſterot. Hiſtoriam enim liber, Ahasvero, quem nieli,lber Xerxem diximus, rerum potiente geſtam tradit, liberati a Præſentiſſimo Rronwiopil internecionis periculo Ppopuli Dei, ejus quidem, qui reditum in patriam Pinchin aſpernatus, in Perſarum ditione ac imperio perſtiterat ; cui exitium mo- H litus Haman, Eſtheræ reginæ & Mardochæi confiliis atque prudentia, ſue nun ignominioſa morte multatur, verſaque rerum facie, Judæis hoſtes inva- 4. 11 1) dendi tollendique e medio poteſtas datur, condito in rei memoriam ac ad chai perſolvendas Deo grates, feſto anniverſario Purim. Merito ergo Pet. Gen Dan. Huetio vapularent Anabaptiſtæ ac b. Lutherus neſter, ſi quod de nu vd origine fabularum Romanenfium p. 2 6. edit. Lipf. ipfis impingit crimen, uilun quaſi de Eſtheræ biſtoria eandem quam de libro Jobi, animo ſententiam im- onnihuu biberint, meram eſſe parabolam ab Hebræis excogitatam, ex fide dignis ipſo- oteigeett rum monumentis demonſtratum iviſſet. Idem àvZ. uαnon ſine ſtoma- Ciruunde e. (ho repetit in Dewioenſt. Evangel. Propoſ. IV. de libro Eſtber §. 2. b. 371. ſc4. Uninenſ⸗ ubi: Mirari ergo ſubit, unde tanta Anabaptiſtas ac Lutberanos nonnullot Kbli veſania inceſſerit, at cemmentitium biſtoriam hanc ac confiétam eſſe arbitra- Helerilis vrentur. Sed prodidiſſet vellem loca, ex quibus tantæ criminationis hau- O munis A ſiſſe ſibi videtur fundamenta. Et Anabaptiſtæ quidem ipſi viderint, quo- in ,A rum ego cauſam hic non peroro, quanquam necin ipſorum, neque qui Seu horum recenſent & diſcutiunt errores, antagoniſtarum libellis ſimile ſilli 4 ð 72 2 quid De libro Eſtheræ, Scopus. Atilitas. I. 4 2* 264 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS quid me legiſie unquam meminerim: b. Luthero vero, quem invidioſe perquam illis ad latus jungit, manifeſte injuriam facit Abrincenſis. Quoties enim cunque ad res hoc libro narratas data occaſione provocat Megalander, v. g. T. 1. Altenb. f.io. a. de porrecto Eſtheræ ſceptro au- reo, & f. 4,7. a. de annalibus Regum Perſarum: Y. VI. f. 929. b. & 946. J. de indicto Eſtheræ autoritate jejunio publico: T. IX. f. 327. 4, de certo ſtatoque tempore, cujus tracétu ornabantur virgines, ad torum regium deducendæ, & f. 1240. a. de veſtibus albis, Satrapis & Regum amicis Olim uſitatis & ſolennibus, &c. hiſtoriæ veritatem ſemper agnoſcit, nec obſeu⸗ re fatetur, nullibi vero ſuſpicioni quidem, de ſiniſtra eirca libri argumen- tum ſententia, locum relinquit. Haud dubie itaque eadem Lutheri cir- ca hanc hiſtoriam mens erat cum b. Brentio, qui præfat. in Comm .l., I. II. Opp. p. 1114. diſerte fatetur: certe majorer noſtri, quia commenarunt no- bir hoc ſeriptum ſua autoritate, teftimonium etiam ſerunt, quod quaæ in eo continentur, non ſint fabula Lomica aut Fragica, qualir fortaſſi videntur eſſe Tobia: & Juditb, ſed res vere geſta. Sed vero calumniæ inde vide- tur eſſe nata occaſio, quod ſuppoſititia libri ſupplementa repudiaverit Lutherus, & in germanica Bibliorum vwerſione e Canone excluferit, quod ad univerſum Eſtheræ libellum perperam traxit & applicavit Huetius, frequenti omnino Pontificiis in noſtrates criminatione, de qua S. ſeq. ex inſtituto diſpiciemus. Eo autem magis mirari ſubit, qua fide vel dexte- ritate Autor der Lebens⸗Beſchreibung der Bib! Seribenten . IV. cap. I7. p. 3-0. Huetium jure merito abſurdam hanc notaſſe & profligaſſe ſententiam laudet. Scopus libri non tantum in demonſtranda Dei erga eccleſiam ſuam providentia prorſus ſingulari verſatur, qua interire illam, rebus licet jam conclamatis, non ſinit; ſed memorabili quoque hiſtoria denuo ſignat & illuſtrat populum, e quo oriundus olim erat Meſſias, ut cognitione ac fide ejus, quem multo jam ante tot vaticiniis in Perſide ce- cinerat Daniel, imbuerentur quoque gentiles, quos inter hæc gerebantur; tum & animos addit reverſis in patriam Judæis, ut promiſſionibus deina- ſcituro e gente ſua Meſſia nixi, eo conſidentius in reipublicæ æque ac ec- cleſiæ pergerent reſtauratione. Sed ulterius longe libri patet utilitas, quam ſcite paucis complectitur I. c. Brentius noſter: contines illuſtre exemplum ecleſiæ Dei, in ſummo ac diſicillimo tempore conſervatæ: & com- memorat, quanta ſeveritate Deus cecieſiam ſuam ab boſtibur & adverſariis Juis vindicet. Docet præterea, Deum elementer erigere abielbtos & affibtor, po- tenter autem dejicere arregantes & inſolenten. Luare bic libellus ulilie 2 — —́ Adurendan cAule/ nome lieno ſußt Pena cecin len id ilu onet b. Viſbi ſeil chai. Doe um ſt ind leſtidos u nütentis 10 aunbitio mma ſnguinenn Prrcipites untur in fütnmum mortaliun gioſe cole Rem, inv Vanclis, l quiden chriinktit Phüns, Bun 1 bitan erand Venetue mbuern lurt, 11, düin fui legerent quea. n imidioſe brincenis. eprovoct Ceptt a⸗ g a. , de certo um regiumn Ammicisolim nec Oblſei fiargumen- Luthericr- m11.I. n Ullarunt no⸗ Sgue in el erilenuf P inde vide⸗ eyucimert lalenid quod vie Huetius, ng leg⸗e de vel dexte- glen . & profigile nlla Dei eigi terire ilam, de Dori 1 Mlelig, ut Perſide ce- . gerehntut Onibus dend- eqe ir er⸗ Prtet utlitß, tiuet laſn até: 9 ol⸗ ahieſſnij elutuii . ETERIS TESTAMENTE P. S De libro ad docendam ſidem &o timorem Dei, ut pii non fragantur adverfir, ſed invo- Eſtheræ, canter nomen Domini ex fide, concipiant certam ſpem Jalutis, impii autem alieno ſapplicio terreantur, & ad pietalem convertantur. Quod enim Deo lena cecinit Maria Luc. I, 5a. depoſuit potentet de ſede, & exaltavit bumi- ler, id illuftri hæc hiſtoria documento comprobat, in qua, ut commode monet b. Calovius T. I. Bibl. Ill. p. &76. eminet husn, ilatio ſuperborum, Vaſibi ſeil. & Haman: eo ealtatio Humilium, utpote Eſtberie & Mardo- chei. Docemur inſuper, quanta Dei in pœnitentes ac deprecantes exi- tium ſit indulgentia, & quod ſper conka D0 nunqtam confuſa recodut, teſtibus Judæis, cladem cervicibus ſuis jam imminentem, jejunio ac po=- nitentia ſolenni avertentibus: tum &, quam impôtens ſui, quatn ſævum ambitio malum ſit, quæ animos, quibus paulo altius inſedit, in cædes ac ſanguinem, in technas atque rapinam, inque propriam tandem perniciem Præcipites agit: quam lubrica & anceps ſit aulæ fortuna, qua incauti tol- luntur in altum, ut caſu graviore ruant, & abjeéti ruùrſus atque humiles ad ſummum derepente honoris faſtigium emergunt, manifeſto Vanitatis mortalium documente: tandem quæ Feſtorum inſtituendorum & reli- gioſe colendorum ratio ſit, quis modus. Speciatim & Reges omnesque, qui in imperio verfantur, habent in Ahaſvero, quam imitentur in fidis fa- mulis remunerandis uſtitiam, quamque fugiant credulitatem nimiam ac levitatem: & fœmihe prineipes in Vaſthi, a qua ſibi caveant, arrogantiam, & in Eſthera rurſus, quam ſectentur prudentiam, humilitatem, religio- nem, in veſtitu modeſtiam, pro populi ſalute curam & zelum, ac in ſuble- vandis oppreſſorum ærumnis, ſtudium: & purpurati denique atque auli- ci, quid ex Flamanis exemplo vVitandum, quid amplectendum ex Mardo- chæi inſtitutis ac vita diſcant. Plura interpretes dabunt, Bonartius, Wol- phius, Burmannus, ali. èMc QLiauinonicam divinamque libri dignitatem aſſerere atque tueri nul- H dubitamus, cum eceleſia Judaica, cujus fideli cuſtodiæ concredita erant a Aαι d s* Pariter ac prima illa Chriſtiang in canone eum venerata usque fuerit, parique cum reliquis canonicis ſcriptis cenſu habuerit & loco. Quod enim Rich Baxterus de ætern. Sanct. quiet. Part. IV. p. 369. refert, adeo indigne Judæis Eſtheræ volumen habitum olim fuiſie, ut in terram illud ante projicere in more habuerint, quam id legerent; neſcio id unde hauſerit, & an fide dignis evincere teſtimoniis queat. Quanquamenim Opr r per bpiritum Sanctam duntaxat Zz 3 ſeri⸗ 6. 7⸗ Autoritas anonicz, agnita He- br aAis, De libro S& Patribus Eccleſ. «ſirta, 366 —INTRODVGCTIO AD LIBROS BIBLIGOS ſeriptum apud Maimonidem More Nev. Mib. II c. 45. P. 277. aſſerant, & inter Hagiographa referant Hebræorum magiſtri; tanta tamen illud, àb antiquiſſimis inde temporibus, veneratione proſequuntur, ut Pro- phetarum anteponentes ſcriptis, pari cum lege Moſaica religione iſtud venerentur. Hinc tanta in hunc librum encomia congerunt, quæ infi- gnem ejus præ reliquis prærogativam docent. Teſtis rurſus Maimo- nides, qui e gentis ſuæ Docdorum ſententia in Jad Cbaſ. Hileh. Megilla cap. 2. ſect. 15. omner libri, inquit, Prophetici & Hagiegrapbi abelebuntur diebus Meſſiæ, excepto librs Ebſier. qui æque ſtabilit, 1 atque Pentaleuchit, &σ Lex oralit, quæ nun quam ceſſabunt. Licet itaque ſerupulofiſſimi ſemper eſſent Hebræi, ne præceptis Moſis 365. hegativis, & 248. affirmarivis quicquam adderent, lectionem tamen Megillæ, ob dignitatem libri, ad⸗ jiciendum non dubitarunt. Sic in Megillst Taanith cap. I2. R. Joſua ßlius Korcbæ inquit: a tempore quo mortuus ſt Moſes non ſurrexit Prophe- ta, qui innovaverit præceptum iſraeli, præter praceptum l'arim. Et Raf Alfes apud Schickardum de Feſto Purim in not. S. 3. (Tom. VI. Bibl. Cri- tic. edit Francofurt:p 4996) Lradunt Magiſtri neſtri, 45. Propketæ ac.t1o⸗ phetißæ vaticinati ſunt ſraeli; neg minuerunt quicquam aut addiderunt.: adid, quod ſeriptum eſt in lege, ne unicam quidem liter ulam, præter lectio= nem hujur Megillæ. Quæ utut putidam gentis grrogantiam & fuper- ſtitionem quodammodo ſapiant, ſummam tamen, Qua Eſtheræ librum proſequuntur, religionem demonſtrant ac docent; quam ex infſtituto & erudite pluribus docet b. D. Pfeifferus peculiari Prggrammate, quod ap=- pendicis loco Theſeuro ſus Hermenevtico ſubjecit p. 697. ſq. que au- tem primitivæ Eccleſiæ Doctores canonicam hujus libri agnoſeunt & fa⸗ tentur autoritatem, Qoncilium Laodicenum gan. c9 Grigenes in Ph. I. ubi referens Vet. Teſtamenti libros, vigeſimum numerat lob, vigeſimum primum Heſther; Cyrillus Hieroſolymitanus Catecheſit. de libris V. T. ubi duodecimum dicit Heſter; Epiphanius lib, de ponderibus & menſur. Damaſcenus lib. IV. de orthodox. ſid. zg.1I5. Hilarius præfat. in Pſ. I. Hie- ronymus epift. ad Paulin. Ruffinus in Symb. Apeſt. Auguſtinus lib. 2, de Doctrin. Chriſt. cap. 5§. multique alii, quorum prolixam texunt ſeriem Jo- doc. Coccius Theſ. Cathol. Controv. T. L. lib. 6. art. Io p. 640. ſq4 & Com- mentatores, paulo curatius hanc controverſiam expendentes. Nec de- prehenditur in eo quicquam vel ſibi ipſi, vel libris ad Canonem perti- nentibus adverſum, aut ita comparatum, ut ideo a divinæ dignitatis fa- ſtigio deturbari mereatur. Sang apocryphi humanam fallacemque DW Origi- . — riginem ſo mothentorun Gitant, de Kyipt. 5 b. Foreilen Hoisque, tbis. At feritati auen Dhane ommnis In Cicam ei quæ ſenipti Prophetica, Cinone com & 1 fideiti 20 akticonn debn ſon p Miratmhur tat Et Patrum trem quam ſcopiß Aftie Ziantemus in ne librorum coque e Can Eſ. l⸗ 7 cujus rudn Ebromn Ibro Shient Teorausa gilen Lani primim arten 4Apocndho ſinnlet E 11 Flteri cer Werm XYII. non improb⸗ & Nauamen , uos de⸗ — 05⁵ Allerant, & Amen illud, r, ut Pro- gione iſtuc que inli⸗ Maimo- Maila abllebuntur nateuchuf, limiſemper m, eißle- . Er al l. ibl Cn. n ſuper⸗ nerr lbrum inſtituto & te, quocd ap⸗ ade A⸗ lcnnt & t⸗ ed in 3 l. vigeſimum . 9 nenſir. otletiem lo⸗ Com- ua Nee ge⸗ 39 ogennpert Egnitni ſr ilaemqne oligr TESTAMEN TI. F. I. 367 VETERIS momentorum farraginem, cur à Canone excludendi merito fint, fuppe- ditant, de fingulis copioſe collectam a b. Gerhardo Exegeſ. Loc. 1. de Seript. S. cap. 5. H. 174. ſqq. b. Schrodero deprineipion I. beolog p. 122. ſcq4. b. Frœreiſenio in Serutinio Panepl. Bekarmin. Vol. I. Diſp. II. pb. 12,ſq. re- liquisque, qui in hoc argumento data opera verſantur, Theologis noſtra- tibus. At nihil tale, quod vel mendoſum, vel non divinum fatis, vel veritati aut morum honeſtati adverſum fit, in hoc libro amimadvertes: plana omnia, ſcriptis Propheticis conſona, dvinæque majeſtatis plena;, ut dicam ei nemo ſanus ſcribere unquam potuerit. Aceedunt reliqua, quæ fſcripti canonici & divini funt, zei’ote externa, quod & lingua Prophetica, & a viro Prophetico exaratus, & in Hebraico judæorum Canone comprehenſus, primæque antiquitatis caleule camprobatus ſit; & ad fidei tandem, fpeique confirmationem, ad emendationem morum, ad afflicorum conſolationem egregie faciat, & LOcum, de Dei pro ec' ab objeltio- . . . .—R⸗2⸗- . . S . 5 cleſia ſua providentia & cura, mirifice illuſtret. Quæ cum ita fint, "tbus vindi- mirathur tamen, in dubium aliquando vocari potuiſſe libri divinitatem. “: 1. 5 42„0 Et Patrum certe aliqui, Melito Sardenſis in epiſtola ad Oneſimum fra- trem, quam Euſebius fervavit lic, 1V. Biſt. Locleſ. cap. 26. lIunilius, Epi- ſcopus Africanus Sec. VI. de partibus divinæ legir gap. J. Gregorius Na- zZianzenus in carmine de genuinis Scripturis T. I1. Oop p 95. in recenſio- ne librorum Canonicorum Eftheræ hiftoriam filentio prætermittunt, eoque e Canonis cenfu excludunt. Athanaſius vero az epiſt. XXXIX. Feſtali, cujus fragnentum, recenſionem Canomicorum & Apocrypho- rum librorum tradens T. II. Opp. p. 44. ſqq. legitur, Eſtheram una cum libro Sapientiæ, Syracide, Tobia &c. refert ad OQieAia, & kUHW„εâι½πιαιαε roWταοααμs ος οιατ—Mz ααHταραο ααιαιασναhεοτιd—Sι der. renseo voig, O“½ραοοαιναννιαπτεο τα 7αρ νοιαοαι⅞υ, libro, qui non guidem Canonem conſtituunt, ſed propofiti ſunt a Patribur legendi eis, qui bprimum ateedunt, & ſimpliciter edoceri volunt ſermonem bietatis, id eſt, ad Apocryphos. Paria in Synopfi tradit p. 6;. & I33. quanquam p. 6z. non diſ- ſimulet, Eſtheram cαναι ⁊ατοαÜ ÿ—οαςαaͤaρ Hebræor in canone babe- ri, & alteri cuidam libro, velut Ruth libro Judicum, connumerari, ut nu- merus XXII. librorum Vet. Teſt. illibatus permaneat. Hoc ipſo autem non improbabilem nobis ſubminiſtrat conjecturam, a Melitone, Junilio & Nazianzeno ideo diſerte eum non nominari. quod ſub alio aliquo ex iis, quos recenſent, hunc librum comprehendant. Bene Rivetus Ca- thol. originem ſuam haud obfcuris indicis facile produnt, uberrimamque H De libro Eſtheræ. num., 20 36s IN TRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICOS 1hol. Orthod. qv. I3. S. 14. T. III. Opp. P. 92. Melitonem ſub Erdrænomine intellexiſſe cenſet Nebemiam & Eſtheram per Synecdocben, quos Hierony- mu: jungit in petitione Demmiani & Kegatiani, qui ab es interpretatienem corum peſcebant. Tertius,; siqtit, annus eſt, quod ſemper ſeribitis & re- ſcribitis, ut Esdræ librum & Eſther, vobis ex Hebræo transferam. Nen- nullir accipientibus librum Eſtheræ pro appendice Eidræ & Nebemiæ; quia teſte Iſidoro, Eſtberirlibrum E dras ereditur conſeripfiſe. Nec adeo abſurda illa eſt aut improbanda hariolatio, quia Canonem Hebræorum dicti Patres receperunt, in quo locum ille haber. Quanquam etiam affinitas nominum Esdræ & Eſther facere potuit, ut librarius, qui Melitonis catalogum de- ſcripſit, dum prius poſuiſſer, omiſerit poſterius; ſive quod feſtinaret, ſive quod utrumque pro eodem haberet, & alterutrum redundare exiſtimaret: qualia æ ροoατια nonnunquamin priſcos libros a primis aut Pproximis exſeriptoribus invecta, poſterioribus multis impoſuiſſe negari non poteſt. Quod ſi autem Melitonis textus vitio deſcriptoris fuit corruptus, facile item fieri potuit, ut etiam Nazianzenus; antiquum ejus- modi Melitomis exemplar præ oculis habens, Eſtheræ librum omit- teret, quæ b. Kortholti de Canone Scripturæ S. C. 7. J. 2. pag. 67. T44. conjectura eſt. Quod ſi quis tamnen pertinacius pertendat, ſientium dictorum Patrum in Apocryphorum numerum Eſtheram omnino reji- cere, mihil tandem inde adverſus tantum reliquorum Patrum ſecus ſta- tuentium nubem confcere poterit amplius, quam Melitonem, & qui eum ipſo faciunt, humani quid in hac ſententia fuiſſe paſſum, ſua vero- Eſteræ libro ſarta tecta adhuc conſtabit autoritas. Nel moramur, com- mode inquit b. 5Ægid. Hunnius Exam. controverſiæ primæ generalis Bel- larmini L. I. cap. 7. T. II. Opp. P. 61. a. quid asstes dllne alter ex patribus contra ſenſerit. Nam quia liber Eſtber in Hebræo Canone comprebenditur, non habuit vel Athanaſiut, vel Melito, vel Nazianzenus sauſam ex Canone illum ſecludendi. Sed & iſtud præterea contra libri autoritatem urge- tur, quod in univerſo illo Dei nomen nullibi compareat, quale quid in alio Scripturæ libro haud facile animadvertes. Quanquam enim no- men eſſentiale πς nec in Coheleth, nec in Cantico occurrat, in illo tamen DN, in hoc , nomen utrumque divinum legitur. Ve- rum uti exerta formalisque Dei appellatio librum nullum reddit Cano- mcum aut etiam divinum, ita nec appellationis hujus defectus divini- tati Biblica alicujus libri derogat quicquam. Sileatur nomen, dum- modo DEl in illo opera, miracula, beneficia celebrentur, agnoſci lane mde — — inde DE vat, ſec bris luce ergo cet Pro a0 laborabit qus elkd do cumgt ll lib. 1. tein ſidel hee in 9 Aepatb. te etiam, tlium ven den in, id fachun tras prol commmuta Deinome leddres in hiftori KNa. nor le fert di len aphr, ne libr Kein r illmn ale N. Nn dh Priniß b. Hunn yphis, Honicz an Aum; ficind in Deindeh wins — VETERIS TESTAMENTI. P. I. 369 dre onite Inct r. ime j s . De libroe 17 inde DEus poterit; maxime cum hic noſter Canonem ſolus non abiol- gaheræz, n He. . vat, ſed partem ſaltem ejus conſtituat integrantem, & ex reliquis ſibi li- Metctien bris lucem mutuetur, ſi qua in re tam evidentem ipſe non habet. Vbi eiiisre. . ergo cætera divinæ originis & canonicæ autoritatis indicia Eſtheræ li- etan. Mn Dro adſunt, de diſerta Dei appellatione, in illo deſiderata, non multum emie; quit laborabimus. Conf. Guil. Saldenum Otior. 1 boal. Lib. III. Exercit. V. leoablurce quæ eſt de libri Eſtheræ divinitate, p. 47. ſqq. ubi in hoc ſolvendo no- nüidhiire do cumprimis laborat. Id autem inde eſſe cenfet Hottinger. I beſ. Pbi- önoniun 01. 1I15. ?l. Cap. I. Sect. 3. p. 455. quia hæc hiſtoria in uſum populi ma- ogunde gnam partem translata eſt ex Chronicis Regum Perſidis. Intereat au- fäinareyſine tem fidelitatis narrationis, ne quid temere immutaretur. Si cui tamen exiſtimaet: heæc in Ogovvosςä libri paulo videantur iniquius dicta, cauſam aliam Aurproinii allegat b. Waltherus Ofc. S. 556. Perſarum quippe idlar aοbbοωοοαοefor- finan otel te etiam, quia in eo deſcribuntur res mere auliceæ. In aulis autem gen- cofruptug, tilium veri Dei, quem illi penitus ignorant, nulla habetur ratio. R. A- iquum ens ben Efra, cujus veſtigia legit R. Iſaac Arama in praf. comm. in b. I. ſtudio librum ommit- id factum a Mardochæo exiſtimat, ne nomen Dei apud Perſas idolola- ug 5 kl. tras profanaretur, & cum alio quodam Deaſtrorum ſuorum nomine entiumm commutaretur. Græci tamen interpretes, nec non utrumque Targum, ind e.i. Deinomen interpoſuerunt, ubi argumentum videbatur poſtulare, ut ne un ſecus ſti lectores offenderentur, ſi Deum ne nominari quidem animadverterent, tonem, & ;ii in hiſtoria rerum divino conſilio geſtarum. Addit b. Pfeifer. loc. cit. p. 2. lum, ſun vero 614. novum, quodque majorem forte, quam præmiſſa, veri ſpeciem præ umur, CON- ſe fert, dubium, quod liber Eftheræ ex omnibus Scripturæ libris ſolus ca- geuerch/ . reat approbatione Chriſti & Apoſtolorum in N. Teſt. qui tamen allega- r r)utriut tlone librorum V. T. eos ceu canonicos eccleſiæ commendare ſolent. mnehenllunß Sane in rationibus, ob quas a Canone rejiciuntur Apocryphi, cumprimis ſner n äüllam allegant Theologi, quia libri iſti a Chriſto & Apoſtolis ejus in ritatenurge⸗ N. T. nuspiam in canonem ſunt aſſerti, ut videre licet ap. Schrœder. Gvlleqnidin ds Princip. I'beol. c. I. b. 35. Sed ſolide reſpondet Pfeifferus primo cum Gnam eninm no- b. Hunnio, recte quidem ilbud argumentum in notandis ſcriptis Apo- ccurrat, in ni⸗ cryphis, quæ jam aliunde conſtat, in canonem nunquam cooptata eſſe, legitut. Ve⸗ 1 reliqua in cumulum adjungi, ſeorſim vero contra librum, de cujus ca- m telditno- nonica autoritate ex aliis aéiripiois abunde conſtet, non eſſe adhiben- eſelus Cvin. dum; & uti ſola allegatio libri in N. T. eum canonicum non protinus nonen, dumn 1 faciat, ita ſolum Novi Teſt. ſilentium apocryphum librum non reddere. gleilane⸗ Deinde Eſtheræ quoque librum in N. T. plane taceri negat, cum relatio m de de transportato Babylonem Jechonia c. II, 6. verbis fere iisdem apud A aà à . Mat- De libro Eſtheræ. 4. 370 INTRODVCTIO AD LIBROS BIBLICOS Matthæum c. I, II. repetatur; & Paulus, quando Ebr. XI, 34. ſanctos per fidem effugiſſe acies gladii & corroboratos eſſe ex infirmitate com- memorat, digitum haud dubie ad Eſtheram, Mardochæum, gentemque Hebræorum univerſam intendat, Dei fiducia ex præſentiſſimo gladii & internecionis periculo ereptam, quin & hoſtibus mox fuperiorem fa- am. Demum, nullum ut reliquum faciamus ſerupulum, iſtud cum- primis contra canonicam Eſtheræ autoritatem urgeri meminimus, quod nullum de exhibendo Meſſia oraculum, imo ne veſtigium quidem pro- dat, cujus defectus Apocryphorum a Theologis conſtituitur character. Certe b, Schroœderus cit. loe p 131 ſq. hanc regulam fundamenti loco ſub- ſternit: Quicunque liber Veterie Teſt. Spiritu Prophetsco conſeriptur., id- coque proprie canonicut eſt, idem Prophetico teſtimonio Chriſtum, in Novo Teſt in carne exhibendum, docet & praſigniſicat: juxta Luae. XXIV, 27. Act III, 21. 24. X, 42. Sed iterum hic valet, quod ex b. Hunnio antea obſervabatur, characteres iſtos divinitatis librorum ſacrorum conjun- Gäim ſumendos, nec ex unius defectu contra reliquos, qui adſunt, argu- mentandum eſſe. Porro quoque necelle non eſt, ut clara & diſerta de Moeſſia oracula liber contineat, qui canonicis annumeratur; quid enim fieret de Ruthæ lihro, in quo nihil de Meſſia prædicum legis: ſed ſuffi- cere cenſetur, ſi ſcopo ſuo ad Meſſiam tendat, quod ſane circa hune quo- que librum locum habet zgrigiov, ut ſupra §. F. p. 3/4. ex ſcopo ejus conſtitit. Vnde b. Calovius cum T. 1. Loc. Theol. p. 49;3 docere vellet, omnes V. T. libros ad Meſſiam reſpicere, probe obſervat: ne ecepto qui- d'm libro Ruth & Eſtber, quorum ille obgenealogiam Chriſti, bic ob conſerva- tionem popieli, é quo Meſſiat oriri debuit. mirabilem, uterque o5 promiſſio- num de Obriſte veritatem ſtatuminandam neceſſarius ſuit. Hinc ſi non de Ghriſto, ſane propter Chriſtum ſeriptus hic liber, ex Auguſtini obſer- vatione, qui lib. XII. zontra Fauſtum c. I7 accurate: omnia inquit, quæ Prophetarum libriz contineniur, vel de Cbriſto, vel propter Cbriſtum dicta «b5 Luthers funt. Quod ſupereſt, non absque inſigni injuria b. Lutherum in impu- in dubinm, gnantium libri Eſtheræ autoritatem trahere partes ſatagunt Pontificii, 8 von veckate; od. Coccius loc. ſupra cit. Serarius Comment. in Eſtb. pradic. 4. p. 254 & ex his Bonartius præloq. 2. p. I. Comm in b.! aliique paſſim, & utconvicio veritatis ſpeciem concilient, ad verba Lutheri de ſervo arbitrio (edit. Se- baſt. Schnudii Argenter. A. 1664. in 8.) Pp. 445 Provocant, quæ ita habent: Liber Eſtber, quamvis hunc habeant in Canene, dignior omniburt, me judice, qui exira Canonem haberetur. Sed recte ibi obſervat b. Schmidius, com- parate, nan abſolute beatum Virum loquutum fuiſſe, & libris Salomonie- S — ns glane / Vlle addo ciis una c A bona m Rullam Ii tetmmiſta li relponſi⸗ verba uppe ſumleprok üirent, S cvatnerit Litum, m ſemperpr caluthen 1. ſpvriis Mios imer Umins qu fagſund, Dd, a tant: ner ſtremis 21 lt, apud HuntIr. vioribus, Hehrer. Conf. Can gl./ Cündde en deytia ſane, vel gui e C. lm Vg ivn 761 e. — 05 — 31. ſinctos hnitäte com⸗ Bentemgue- no gladi & eriorem fr⸗ iſtud cum. imnus, uod icem pro⸗ charadter. htilocofub⸗ gihtun ic⸗ mn. in Movo IIV,27. Innio antes Enon⸗ Clunt Agu⸗ Ailerta de gnid enim ſel füſf⸗ ahmneqvo- ſcopo eſs ere vellet, leſto ui⸗ Abonſeri yeniſr o non liniobler- inguit, lls . dicts uminimpn- t Pontfici, Autconv0 , letln de⸗ itababen: nrjulite, hicios, . , Solonuni 0 xiſſe addo, non prout in Hebræorum canone legitur, ſed qualis a Pontifi- ciis una cum peregrinis iſtis e Græca verſione laciniis canoni intruditur, vioribus, quo copioſius pertractarunt illam Theologi, præter citatos VETERIS TESTAMENTI. P. J. 7 non plane exæquandum cenſuiſſe; tum quoque ad Eſtheræ librum reſpe- Eänere. & bona malis, genuina ſpurüs miſta exhibet in Vulgata; quo ſane ſenſu nullam libro Canonico Eſtheræ injuriam intulit Lutherus, ſed ſpuria ſal- tem iſta libri additamenta rejecit. Quæ alterum quoque nodum ſolvit reſponſio, cum ex Colloqu. Conviv. Lutheri c. I. ſol. zo. 5. ea eumprimis verba urgent, quibus huic & poſteriori Maccabæorum libro adeo infen- ſum ſe profitetur, ut optaret, neutrum eorum extare, cum nimium ju- daizent, & multa habeant, quæ gentilium ſapiant ſuperſtitionem. Quan- quam enim ſimpliciter repudiare poſſemus hoc argumentum e libro pe- titum, multo poſt obitum Lutheri edito, & de quo incertum, an vera ſemper prodat, & ad eum modum fideliter verba recitet, quo protulit ea Lutherus: adoculum tamen præterea patet, ipfi de fragmentis Eſthe- ræ ſpuriis tantum ſermonem eſſe, quæ & in his verbis, & in Bibliis Germa- nicis inter Apocrypha, quibus corrigendis operam tunc dabat, conjunxit, unius quippe ponderis, Spiritus & autoritatis, vid. b. Joh. Müller. de- fenſion, defenfi Lutherip. bzl. ſaj. Quæ enim hactenus de autoritate libri Eſther prolixe diſputavi- non tamen mus, ad ea tantum pertinent X. libri capita, quæ in Hebræo codice ex- referenda tant: neutiquam vero ad Partes Eiſther vel ſupplementa illa, quæ VII. po- adGebbls ſtremis abſolvuntur capitibus, & e Græcis codicibus in Vulgatam trans- partes in lata, apud Pontificios, autoritate Concilii Tridentini ad Canonem refe- Eſther. runtur. In qua quidem diſcutienda contraverſia eo nobis licet eſſe bre- 9. præc. Hunnium, Froœreiſenium & Kortholtum, magnus Gerhardus Conf. Cathol. Lib. II. P. I. Art. I. p. 36. & Exeg. Loc. I. de oriptura S. H. 195. ſqq. & b. Scherzerus in Anti-Bellarmino Diſp. II. pe 57 ſq. Quæ- cunque enim pro evincenda ſupplementorum horum autoritate & cν= Serria urgent Pontificii Patrum & antiquioris eccleſiæ ſuffragia, tanti ſane, vel tam evidentia non ſunt, ut eorum anteponi poſſintteſtimoniis, qui e Canone illa eliminarunt. Unum audiamus Origenem in epiſt. ad Julium Africanum ita pronuntiantem: re PBco, Srs 7S Magéo- Xaſ& vv*‿, 3re , riς Ec9, oiwodoαασσα νοααν — νιννυNυaο 7αε EEρασαOιονv**u τ Sν ις.sND8Aà αα ααι ρα es 7 7*ρ'&ℳαοαεodbIsIÜνοα. 8ρdιdhß, rà Mοοιw α(⸗w .(w,S Aaa z2 As- De libro Eſtheræ. Chronolo“, Lis. 32 INTRODVCTIO AD HIBROS BIBLICOS Aeraækto‿ςo iααατεd ααατα7τασενα. x Mberaæ biſtoria, neque Mardochæi precer, neque ipſius Eſtberæ, quæ ædificare tepentem poſſunt a- pud Hebræos (in Canone) feruntur: ſed neque epiſtolæ vel Hamanir, de gentis Judæorum interitu conſcripta, vel Mardochai, nomine Artaxerxit, a morte gentem abſolvenr. Cum itaque canonici V. T. libri Judaicæ eccle- ſiæ traditi ſint Rom. III, 2. adeo ut judæos Auguſtinus cont. Fauſtum Mani- chæum lib. Xll. c. 1I3. librarios noſtror & capſarios vocare ſoleat, qui ſtuden- tibur Chriſtianis codicer portent, ut illi portando deſiciant, bi legendo pro- ficiant; Chriſtiana certe eccleſia canonicum cenſere nullum poteſt, quem ex Hebræorum canone excluſum, per manus velut traditum ab illis non accepit. Hinc porro certum eſt, fupplementa illa non Hebræo, ſed Græco exarata fuiſſe ſermone; nec a Propheta vel viro Prophetico, cum poſt Prophetarum demum tempora, conſtirutumque & clauſum ab Es- dra & Synagoga magna canonem, procuſa demum ſint; multo minus ab eodem qui librum Hebraicum Eſther concinnavit, autore profecta, ob inſignes illas A⅜οναιαι uibus adverſa fronte invicem pugnant, a b. Gerhardo annotatas c. I. Exegeſ. H. 201. Unde, vel ipſo fatente Bellar- mino, cordatiores Papiſtæ, ante Goncilium Trient. quidem, Dionyſ. Carthuſianus, Hugo Cardinalis, Thomas de Vio Cajetanus, & poſt Con- cilii definitionem, Sixtus Senenſis, a Canone illa ſecludunt. Obiter tandem hic obſervo, quod Græca Hebraici libri Eſther verſio multum & aà fontibus, & a ſe ipſa, in diverſis editionibus, abeat. Geminum totius libri græce verſi, una cum ſuis laciniis hinc inde inſertis, exemplum do- &iſſimus Jacob Uſſerius Syntagmati de EXX. Iaterpretum verhione in calce ſubnexuit, ex Arundellianæ Bibliothecæ codice MS. mutuo ſumptum: quorum alterum, Origenicum, aſteriſcis ea ſignat, quæ in Hebræo reper- ta, a LXX. omiſſa fuerunt, obelis vero ea, quæ Hebraicæ veritati ſunt adjecta; alterum longe contraclius, verus tamen & illud; unde docu- mentum capere licet, quam fluxo & incerto nitamur fundamento, ſi a fontibus Hebræis diſcedentes, in dignoſcendo textu Bibliorum authenti- co, Græca ſtare velimus verſione. * VIII. Circa chronologiam, quæ dubium movere poterant, maximam jam partem ſunt diſcuſſa & expedita h. græc. 3. quo Kerxem Eſtheræ mari- tum, eundem cum Ahaſvero, demonſtravimue, cujus anni diſerte in Eſtheræ libro ſignantur. Hujus igitur anno regiminis tertio ſplendi- dum iſtud celebratur convivium c. I, 3. ſeptimo Eſthera in regium ad- ſeiſcitur thorum c. II, 16. duodecimo de, Hamane contra Judæos conſpi- rante — — nante fupp nnis 21. P fuille erech um elſet; us ſt libe incidit ann ocavum, nio quicen polen Ad Cligantur an 4,0.0 zzig a 3522 ( 3526 tt 35)1 fki ze Cete eſt e. Vl. i. titaminſr marum vel tem (l.) E. buunt, qu⸗ 1it Hottin lionem tre Cumn .1.2, totr udei ſind exitie mann Mard lem hiſor Diſpeſe h jeſtas, re CN Bege (.I-. 1 1 luckus Mn to ren Niuee, — — ie, neque o umt 4⸗ maninde axerxin,4 liekecche⸗ um Mani- luiſfucen. lench ro. teſt quem Pbillis non hre, ſed etico, Cum uum ab Es- lco minus Prokeba, gnanhab ente Bellar- n, Vionyl. polt Con⸗ t. Obiter multum & imumtotius nplumdo⸗ jue in calce ümptum: NE Leper⸗ Feritati ſunt unde docu- ento, 13 m authentr⸗ 4 myimin there mar⸗ to ſplend⸗ Eegun ,. eosconr⸗ ante VETERIS TESTAMENTI. P. I. 33 annis 21. præfuit in univerſum, novem annis imperii conſors Eſthera fuiſie ereditur, ita ut ſumma regiminis adminiſtratio penes Mardochæ- um eſſet; quo pacto annorum 18. & amplius, ambitu totus hic definien- dus ſit liber. Poſt ſolutam autem captivitatem convivium iſtud in 53. incidit annum, Eſtheræ in Regale ſolium evectio in quinquageſimum octavum, Hamanis ſuſpendium in 62. qua ratione Mardochæus centena- rio quidem major, Dei tamen beneficio vegetus, animoque & corpore Pollens, adminiſtrationi regni ſufficere adhuc potuit. In tabulam ſi re- digantur anni, ita habebunt: 3519 Kerxes regnum capeflit, in libro Eſtheræ Ahaſverus didtus. 35 22 convivium inſtituitur, in quo repudiata Vaſthi Eſth. I. 3526 Efſthera Nerxi jungitur conjux Eſth. II, 16. 3531 Haman Judais exitium molitus, ſuſpendio ipfe perit c. II I, I. 7.I ,I. 3539 Nerxes ab Arbano Præfecto occiditur. Partitio. Cæterum capitibus liber abſolvitur NX. verſ. 166., quorum medius eſt c. VI, IO. & aliis in tres, aliis in duas diſpeſcitur partes. Qui tripar- titam inſtituunt partitionem, vel ad modum Dramatis, pro ratione perſo- narum vel actuum, in Protaſin, Epitaſin & Cataſtrophen diſpeſcunt, ac Par- tem (I.) Eſtheræ c. I. & II. (II.) Hamani c. III -- VII. (III.) Judæis tri- buunt, quæ b. Walthero arriſit ratio Oſic. S. 883. a quo non adeo multum abit Hottingerus, cui in Theſ. Pbilol. L. II. cap. I. Sect. 3. p. 459. P. (L) eve- Gionem tradit Eſtheræ ad connubium Regis Ahaſveri & regnum Perſi- cum c. I. 2. (II) fubjicitur exitiale illud Hamanis conſilium, de delenda tota Judaica gente c. 3--6. (IIl) ſubnectit glorioſam populi a præſentiſ- fimo exitio per Mardochæum & Eſtheram liberationem, ſimulque ſum- mam Mardochæi in regno Perſico dignitatem, c. 7.-= fin: vel ad natura- lem hiſtoriæ ſtructuram propius reſpiciunt, ut b. Balduinus, quo in Idea Diſoeſit. Bibl. . 4. p. 587. judice I. æon v‿αον qæ ſint regis Ahaſveri ma- jeſtas, repudium uxoris Vaſthi, aſſumptio Eſther in aulam & deſponſatio cum Rege, ac decretum de interficiendis Judæis, procurante Hamano C. I-- 3. II. waMα *ν ρνια, Uut perſecutio Judæorum ex mandato Regis, luctus Mardochæi hanc ob cauſam, interceſſio Eſther pro Judæis, retra- Qsatio regii mandati & Judæorum vindicta de hoſtibus ſuis c. 3-— 9. III. inHααοα nOVà1 quippe feſti inſtitutio, nominis divini celebratio &c. c. 9. , Aaa 3 19. e= — rante ſupplicium ſumitur c. III, 7. VII, 10. hinc ad Kerxis obitum, qui anene 34 INTRODVCGTIO AD LIBROS BIBLICOS De libro Eſtheis. 10. exponuntur. Qui vero duas ſaltem conſtituunt partes, ad hiſtoriæ contenta, ſeu primarium rei geſtæ actum, qui liberatio populi Judaici eſt, digitum cumprimis intendunt, adeoque P. l. Eſtheræ ob populum Do- mini exaltationem c. I. 2. II. populi Domini ab internecione per Eſthe- ram liberationem c. 3--fin. aſſerunt tradi, quorum cum b. Calovio Bibl. Iu. in b. l. p. 576. veſtigis nos quoque inſiſtemus. * Tabula Tradit itaque liber Synoptica., I. Eſtheræ ob populum Domini evectionem, cujus a) occaſio, convivium Ahaſveri & repudium Vaſthi, eſt c. I. ρι) actus cum concomitantibus c. II, 1 --15. „7) conſequens, Regis ab inſidiis, vitæ ipſius ſtructis, per Mardo- chæum liberatio v. 10 -ſin. II. Populi ab internecione, per Eſtheram, liberationem, ubi ℳ«) antecedentia, quæ ſunt 1. conſilium adverſus Judæos ſanguinarium c. III. 2. Mardochæi luctus, datumque Eſtheræ conſilium c. IV. °) concomitantia factum, 1. convivium Eſtheræ prius c. V. 2. Mardochæi primi honores c. VI. 3. convivium poſterius, in quo Reginæ ſupplicatio & Ha- manis ſuſpendium c. VI. 4. Mardochæi honores inſigniter aucti, & literarum miſſio c. VII. 8. hoſtium Judæorum interneeio c. IX, I-- 16. 7.) conſequentia, 1I tripudium Judæorum, & inſtitura feſtivitas Purim ?. 17. ſin. 2. honorum Mardochæi complementum c. K. Commen- Mirari ſane ſubit, qui factum ſit, ut Patrum quidem, quorum noſtra tarii Pa. adhuc ætas volvit ſeripta, nullus omnino curas fuas atque operam in il- Srns: luſtrando explicandoque Eſtheræ libro ponere voluerit, qui tamen apo- cryphos v. g. Tobiæ, Judithæ &c. libros commentariis ornare non dubi- tarunt. Quod enim D. Friedlieb Theol. Exeg b. I. p. 4. e Patribus BED A M huc citat, in eo fruſtra eſt, cum per octo Bedæ Opp. tomos nihil in hunc librum reperiatur ſcriptum. Rabbino- Eo autem frequentiores ſpiſſioresque dedit in h. I. commentarios rum: Synagoga, gentis ſaæ gleriaminde aucupatura. Præter Mdraich enint — — R. ABD SEPHV R. MOs CHIIA nenſis l Prajmme- ben SNomo 4.5 ſoh- tribus Ihri ex TZAHA dgn. 0, „,.) Eil cum K woa mehtartwr- Aprocuſu ben R. Jud in h.lconc Puum, Ven ALCAB. Iin didus) wri 1,2 0. , einfol, A um appell Nonymu cihn tamen oblert: tionenſhe claret, Dobliciju Prelnmn vi⸗ Alggehtt c,, RN N 10 MON n ſeorſi — 8 — diſtoriz uchicieſt, ulum Do- Der Eſthe- io Bibnle, tal. er Medo- l. m .N. atio & Hi- Arum miſſio imb, 1,. . orum noſti eram ini. timen HD e nonl ubr⸗ Opp⸗ 101005 mmenttis ariſ ſcheim . —= — VETERIS TESTANENTI F. I. 75 375 De Ubre R. BDIAM SPHORNI, R. ELISA M. GALIKO, R. IO- ERheræ. SEPHVM TITATZACK, R. ISAACVM ARAMAH, R. MOSEN ALMOSCHNINO, R. IOSEPHVM IA- CHIIAM, R. ABRAHAMVM fill. R. Moſis Germani Heilbrun- nenſis, & RA BBOTH in quinque Megilloth, de quibus ſingulis ſu- pra jam c. X/. G. 5. p. 206. q actum eſt: a Bartoloccio in Billiotb. Ma- gna Rabb. ſuis locis adhu- citantur R. IS8 AAC LEON ben Elieſer ben Salomon, Hiſpanus, cujus in h. l., commentatio Venetiis prodiüt in 4. ap. Joh. de Gara An. 1565: R. SALOMON ben ZeMACEHI, qui tribus libris, & E DRS gloria Iſraclis ex Thr. II, 1. inſcriptis expoſitionem in Eſther edidit Venctiis: R. A B RAHA M ben R. Iaac TZAHALON (quem R. Abraham Tſabulon appellat, Hottinger. Smegm. Orient. Lib. III. P. II. cap. I. p. 0. & Heidegger. in Euebirid. p. 62.) Hiſpanus, abbreviate &αι*N* diédtus, qui literalem, allegori- cum & moralem, ex antiquorum gentis ſua Doctorum fcriptis com- mentarium in h. l. compoſuit, D N V Salus Dei infcriptum, & procuſum Venetis in 4. An. 1595. ap. Joh. de Gara: & R. SAMVEL. ben R. Judæ Valerii, qui commentarium in XIV. explanationes diviſum, in h. I. concinnavit, quem E manur Regis ex Eſth-l, 7. inſeri: ptum, Venetiis edidit in 4. An. 1785. His addatur R. SALOMO LEVI ALCABAYZ (Normanno ex Siphte Jeſchen. R. Salomo Levita Elka- lim dictus) cujus ſuper lib. Eſtheræ expoſitio Venetiis ir 4. edita NMor n portiones Levitæ inſcribitur, ap. Placcium Theat. Anon. cap XVII. n. 250. pe 706. R. LEO Pragenſis, cujus commentarius in Eſther Pra- geæ in fol. A. ſupputat min. 360. lucem adſpexit, N Lumen no- vum appellatus, ap. Placc. cit. loe. n. 37. p. 653. qui & praæc. n. 36. pag. 652. anonymum in h. l, commentar. à allegat, NN N LuX legi⸗ dictum, cujus tamen, præter Hottingerum & Bartoloccium, neminem meminiſſe obſervat: R. SA MVEL, filius R. Pinehas Sacerdotis juſtitiæ, expoſi- tionem ſuper Targum Eſther, qua ipſum quoque librum & hiſtoriam de- claret, „N iree brincipium verborum Samuelis inſcriptam, publici juris fecit Pragæ in 4. A. ſupp. min. 361. Præter hos ab Hottingero & Heideggero cit. loc. in Eſtheræ commentariis recenſentur, 3 L pretium vini ex Jeſ. LV, I. R. M O SIS filii R. rael, IIerle: rp o augebit doctrinam R. ELIEZARI Germani: porro anonymi duo, *RON D Dux Eſtheræ, & Wν R iter Moſiz inſcripti. R. S A- LOMONIS JARCHI in h. l. commentarium, latina verſione illuſtra- tum ſeorſim edidit in 4. Pariſiis An. 162. Ludov. FHenric. Aquinas. Noſtra- „ y ⸗ 376 De libro Eſtherx. nus Opp T. II p. I4 legitur, in g. A. 1584. ſub tit. Diſeourſe upon the B Pontificio- rum; Reformato- rum: Rewon- Krantium: INTRODVGCTIO AD LIBROS BIBLICOS Noſtratium huc ſpectant JOH. BRENIIVS, cujus commentarius lati. tum & in Anglicum ſermonem translatus, Londini o&*o† Eſther prodüſſe fertur, & qui ver- naculo ſermone Eſtheram explicarunt, GOTTFRIED MEISNERVS, niedrige, aber nachmals erhoͤhete Eſter, mit Bibliſch⸗ Hamburg in 12. An. 1687.B ALTRAS KERN Eſther, Ulm in 4. A. 1665. W OLFGANG. LVDOV. ASSVM, der Kirchen⸗Regi⸗ mnt⸗ und Haus⸗Spiegel, Nüurnberg in 8. A⸗ XLV. in h. l. homilias evulgavit Smalcaldiæ in RIFRITSCII Bibliſche Seelen⸗Geſpraͤche * IV. p. 67. ſqq. huc facere cenſentur. E Pontificiis OLIVERIVS BONARTIVS R. J. commentario literali & morali, multa ſane ae varia referto eruditione, h. l. enarravit, Coloniæz in fol. 1647. Tum & huc ſpectant 8ETR BERCHORIVS Lib. AX. Moralitatum. p. 162. J. DIDACVS CELAD A S. J. cujus comm. cum duplice tractatu, de convivio Ahaſveri myſtico, i. e de Evchariſtia, & de Eſthere figurata, i. e. beata Virgine, Lugduni prodiit in fol. A. 1648 HVGO de S. CHARO T. I. Opp. Lugduni in fol. An. 1645. ADRIAN. CROMMIVS Lovani in 4. A. 1632. LAVRENTIVS Hiſtoriſchen Schmuck angethan, ER, Ehren⸗Crone der demuͤthigen 1672 HERMANN. ENALD, qui 4. A. 1618. Tandem & AHASVE. CVPE;.RVS, Epiſc. Tornacenſis & Carmelitarum per Belgium Provinciali:, Mo= guntiæ A. 1600. DIONTSIVS CARTHVSIANVS, cujus enarrationes in lib. He- Rer aliis ejus commentariis junétæ prodierun IOH. FERVS cujus explicatio Eſtheræ germanica Moguntiæ excuſa eſt in 4. 1567. FRANCISC. FEVARDENTIVS Coloniæ in DA Tom III Opp. 1650. RABAN. MAVRVS ANDER de MVRCIA, Madrit in fol: ap. Alph de Paredes 1674. FABRIC. PAV- LVTIVS in Commentario in libros Hiſtoricos V. T. ſuo loco, Romæ in fol. 1625. RVPERTVS TVITIENSIS: CASPAR SANCTIVS Antvverpiæ in fol. 1627. & 1632. NICOL. SERRARIVS, commentario in Tobiam, Judith, Eſther & Mac- cabzos, Moguntiæ in fol 16 10. JOH. EVSEBIVS NIERREMBERGIVS Seroma- tun ſacrorum AlV. quod Aſſuerus inſcribitur, p. 344 -422. Lugduni in fol. 1642. E Reformatis nominandi hic veniun pius nobis laudatus, cujus ultimus in hunce lib DOLPH GVALTHERVS, cujus bomiliarum * Coloniæ in fol. 1534. p. 175. ſq. “ g. 1595. THOMAS de MALVEN- T. III. Opp. Colon. in fol. 1627. LE- t ERANCISC. BVRMANNVS, ſæ- zorum labor exegeticus fuit: RV- Sylva vel Archetypi Tiguri excude- bantur in S. 1587. I.VDOVIC. LAVATERVS, cujus X LVII. homiliæz in Efthe- zam, a Joh. Pentiſella latinitate donatæ, Tigari prodierunt in fol. 1586. CON- RADVS PELLICANVS Tom. II. Comment. Biblic. Tiguri in fol. 1583. VI- CTORIN. STRIGELIVS: FRANCISC. TATLOR, cujus Targum prius & po- ſterius in Eftheram latine verſum Londini prodiit in 4. 16 55. JOH. WOFIVS Tiguri in fol. 1570. ARLHVRVS ACKSON: JOSEPH. HA LI. Bibl. Ge ſichte P. I p. 1290. (. CHRISTIAN. SCHOTANVS Biélioth. HA Sec F. 1. P Il p, 15d5. 3q. Tandem quoque referri huc poterit CORNELIVS AD A MI, qui obſervation. Theologico-Philolog. c. II. e Perſarum ritibus toeum librum Eſtheræ ſecundum ordi- nem capp. & commatum perſequitur & illuſtrat. Prodierunt Groningæ in A. 1710. In JOH. CLERICI in V. T. eomme EGheram, in quo inquit ipſe præmiſſæ Diſſerta librum illum ita illaſtravimus ex iis, quæ velere: ſeripſerunt, ui pauca obſeura reliquerimus, præ iis, qaæ a Seriptoribus Gracis lucem non dubiam acceperunt. Xti:: ntariis ultimum locum ille tenet in t. de Scriptoribus Libror. Hiſtorie . 10. Græci de Perſis, deque imperio Perſics INTRODVCIIO tut, Londini 1 & gui ver⸗ 3, niedrige, t angethan⸗ Ldemuͤthigen 4 IIBROS POETICOS Wal i 1 & AHASVE. ecenlentut, . . rio literali & lonie in kol, tatun. p. 102, de tonrinio H knn an VETERIS TESTAMENTI, 4VRENTIVS . PRECOGNITA CRITICA ET HISTORICA. Ca . A C de MALVEN. d eur. AVTORITATIS VINDICIAS infol. 1525. al ön. EXPONENS. lther *½ Mac⸗ . RoIVSSerma ADORNATA STVDIO D. IOH. GOTTLOB CARPZOVII, S. TH. ENT R. ET LINGVAE SANCTAE ORD. P P. ET ECCLE- SIASTAE THOMANI. Zol Gſhe — . ,1 II,,l. EDITIO QVARTA. ni obſerration gni oſerinn. ane eBe 5 um ile tenet in inpti leſe⸗ H. SVMET. HAEREDVM LANCKISIANORVM. „ AN. MDCCLVI. — 2 282 —☛ — — = — — — —– — — . — = S=— – ,⏑ , — — 8, . e 2 — 13 =. = — — S S — SNà να2 VE S SES,So e,N. 6,WBeAN,NS6S, de, d S, S NeD N X Y X . E . e . AN NW . e e. N. r. . N M . A. N. e N l PARS II. INTRODUCTIONIS IN LIBROS BIBLICOS VETER. TESTAMENTI. ρ☛ Wρ⁵◻6 g Pc, PPePVN“ρ * ο ε*⁴wHᷣ NοοvHοοv “ CA pD. I. De Libris V. T. Poëticis. Libri Poztici Vet. Teſtamenti, ex Judæorum ſententiæ, trer tantum, ez& Summa⸗ Chriſtianorum autem Veterum & recentiorum, guinque 3 quibus tamen rium Ca- Threni non connumerantur, ut nec Cantica in hiſtoricit & Propheticit Pilis. libris obvia §. 1. Poëſts Hebracrum Biblica vere datur; ſed qualis 2 ditquiritur: I. an omni prorſui metro deſtituta, ut Rabbini volunt, Scaliger, Voſſtut, Alſtedius, Rich. Simonius &c? quα ιuοα ti- ci, ex natura Muſiceæ, & hine demum confutatur, guia Poëſis ab He- brais ad Gracos, non vice ver ſa, dimanavit S. 2. II. num in accommo. datione Muſßica conſiſtat? quod expenditur, diſcut pro afßfrmativa argumentis F. 3. I1l. num in Parabolico ſaltem dicendi genere ſit ſita? quocdl reſicitun S. 4. IV. num in accentuum ſitu quaærenda? guorum quidem uſus in carmine aliquis docetur, verum talie, qui rationem Pobëſeos minime conſtituat S. F. V. num metrum, Graco vel Latino mile, admittat? quæ Joſephi, Hieronymi, Iidori, maxime omnium Franc. Gomari, ſententia proftigatur §. 6. VI. num ex αοοτ+tÜα Iit aſtumanda, ut Aug. Steuchur & Joh. Clericur volunt? quod nega- tur §. 7. VII. num orruptelæ ſontes arguat, ex Marg. Meibomii opi- nione, reſutati ab aliis S. S. VIil. num hodie prorſu! ignoretur? quæx plerorumque eſt confeſſo S. 9. ex noſtra ſententia dualis tandem ſit Carpz. ParsiII. A cenſen- E 2 S N INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS cenſenda? quod certis poſitionibus docetur S§ o. Cauſæ, propter quas Deut libros quoque Poëticot Bibliis inſeruerit? &. u. Autorei, qui de Poë- ſft Hebræa, vel data opera, vel aliud agentes ſeripſerunt, inter Patrer, Rabbinors, Lutheranos, Pontificiot, Reſormatot, Remonſtrantes, S. 12, Ex, §. I. SSetque ita tandem libros Hiſtorico pratervecti, ad dif- ficillimorum librorum littora delati ſumus, vere di- xerim cum Sixtino Amama, cum in Anti-Barbare Bibl. Lib. III. p. 415. Jobi auſpicaretur vindicias, Vix enim implicatior, circa ullos in ſeriptura S. li- bros, præcognitorum eſt ratio, quam eirca eos, quos Posticos dicunt, ſecundam Veteris Teſt. par- tem conſtituentes, ut P. , cap. 2. §. 4. p. 26. oſtenſum. Sunt autem ex Ju- dæorum diſciplina ſaltem tres: aisde Jobur, yuir Proverbia, & nehnn Pſalmi; quos Maſorethæ, ab initialibus literis, ſymbolo nux comprehen- dunt, e Chriſtianorum vero ſententia numerantur quinque: Jobus, Pſal-= mi, Proverbia, Coheleth, & Canticum; ut videre licet apud Leusdenium Philolog. Hebr. diſſert. II. 4. pP. . b. Calovium Comment. in Geneſ. Proleg. cap 3. p. to. b. Waltherum, Ofſe. Bibl. §. 5ss. p. 96b. b. Pfeifferum Critic. S. p. 7. J. 7. 5. Nee ſecus numerabant pii veteres. Epiphanius, catalogum li- brorum Biblicorum componens: v&αν s*àRερραρα uit: quinque libri ver- kkäkur conſtant: r13 I068 EsXορα2 &r 7 αXνο. ανiοÜdÿn Xnρσα sâdh, doααα. dàοατι—, Job, Pſalterium, Proverbia Salomonis, ecclehfaſtet, Canticum canticorum, lib. de Menſur. && ponderibur e. IV. T. II. Opp. p. 62. Et Gregorius Naz Carm. 33. de Germanis ſcript. libris T. II. opp. 9. Al * õäsõä IπDhſ τοντο. Aανις τα.. 16α ZoXοαιαοπι Ennwzαιαιας αDι Heroinlsze,. Congruit ex afle Amphilochius in Jambis ad Seleucum de S. S ript: librit, & Damaſcenus Lib. W. de O. F. C. i5. Threni ſane huc ſuo jure ſpectarent, metro quippe incluſ; verum eum Je- rem. vatieiniis vulgo annumerentur & ſubtexantur, ſeorſim inter Poëticos referri non conſueverunt. Neque tamen exiſtimandum eſt, omnem Poẽſin ſacram his tantummodo libris contineri; egregia enim poëmata hinc in- de Hiſtoricis juxta ae Propheticis inſerta deprehendes ſeriptis, qualia funt canticum Moſis àoραιταιαρ Ex. NV, carmen Moſis valedi orium & τ-⸗ Omrind Deut. XXII. cantieum &αο Deboræ Jud. V. eantieum Hannæ matris Samuelis, 6Xανοαdov*α&αοαπα1 Sam. II. carmen lIugubre lug ricu 10 tien chis⸗ cant pili anti troli Auter toat poe gunt Proſ. Puar indi doj legit dige VETER. TESTAM. 7 lugubre Davidis, ſuper cæde Saul & Jonathan, & populi Dei 2 Sam. I. can- le libris ticum éνn*νοοιαουd Davidis 2 Sam. VII. aliud ejusdem euchariſticum otlcis. 1I Chron. XVI. canticum Jeſaiæ νn“-ραιiιαο ι αρ°αορτιιι Jeſ. V. Can- ticum ejusdem αρααοινι +τοο ι τO1π½π½ι c. N N VI. canticum Erve- chiæ regis évαρααειαον Jeſ. NXNXVIII. carmen Jonæ sνανοαονινιαε Jon. II. canticum éννντâν Habacuc Prophetæ, Hab. III. aliaqque paulo breviora, 1j. paſſim obvia: verum tamen in cenſum illa hic non veniunt, ubi non de tecr⸗ canticis, ſed de libris agimus, vel integris, vel maximam ſui partem me- “ tro ligatis, quales in ſeriptura, præter memoratos, reperimus nullos. Tres ei autem memoratos judæi tantum agnoſcunt, quod ii ſoli metrica accen- tuationis ratione dimenſurantur; & quanquam Canticum Canticorum poëma quoque fateantur, ejusdem tamen cum tribus iſtis generis eſſe ne- gant, nec eodem cum illis loco habendum, cum accentuatione quoque Proſaica ſaltem, æque ut Coheleth, quem plane proſaicum cenſent, diſtin- guatur: quia vero accentus metrum non abſolvunt, imo vero ne quidem indicant atque docent; alias enim Pſalmus N VIII. poëſ» excidiſſet, quan- do iisdem quidem verbis, at proſaicis diſtinctus accentibus 2 Sam. XXII. ell legitur; reliquos Salomoneos, Poeticum ſpirantes & genium, & dicen- hiuen . di genus, iſtis adjungere e re viſum eſt Chriſtianis. nulg. II. nie 5 Perquam autem implicata & ſpinoſacircea Poëſin Hebræorum Bi- Poëſis He- uml. blicam eſt quæſtio, circa quam tot fere ſententiarum occurrunt divortia, bræorum riuer⸗ quot numeraveris Doctores, qui in iſthoc declarando deſudarunt argu- Biblica, N mBaento. Et omnem quidem Posſin canticis librisque nonnullis Bibli- ſaher, eis denegare, vix quisquam unquam ſuſtinuit; graviterque omnino ac ),S, nervoſe argumenta pro Poëſi ſacra b. Danhauerus complectitur, cum P. Il. 4& Homil. Academ. XIX. pag. 52t, inquit: ſpirare in codice ſacro aliquam Pozë- Veng ſin, inſinuat hiſtoria, teſtimonia accinunt, plagia produnt, oratio aperit, ius in res ipſa loquitur: quæ ſigillatim dein, ac ex inſtituto perſequitur. Idem Re porro, Vir Magnific. ac Præceptor noſter venerandus, Dn. D. Sontagius umn e⸗ in Titulis Pſulmorum Domin. IX. Irin. S ſqq b.562. copioſe demonſtrat. enieos Fuere tamen, Judaicæ pariter ac Chriſtianæ religionis, haud infimi ſub- Poeſin ſfſellii Viri, qui adeo liberam, legibusque metri ſolutam eis orationem tri- ne in⸗ buunt, ut, præter nomen, vix quicquam Poëtices Biblicæ reliquum feciſſe alont videantur. Hos inter e Rabinis agmen ducit R. Iſaac Sangarus in libro 1I. dum o- ne. Coſri P. IIl. G. 6o= 9. edit. Buxtorff. p. 136. ſq4: ubi carmina Biblica largi- ui menr Hange . tur, ſententiarum gravitate omnes reliquarum gentium hymnos longo““ Aus ⸗ rmen A 2 poſt gabre 1et, Pir. a ⸗ ven ehen⸗ De libris Poeticis. 4 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS poſt ſe intervallo relinquentia, verum non ar tis ejusmodi & ſerupuloſis legibus menſuræ ac numeri ſyllabarum, pedum & verſuum adſtrita, quæ RNN vulgo dicantur, ſed liberiori decurrentia modo, & ad re- rum magis pondera atque momenta eleganter reddenda, & animis effi- caciter imprimenda, quam ad demulcendas aures compoſita; hodier- nam, qua Hebræi utuntur, Poëſin certa pedum & ſyllabarum dimenſione conſtantem, non eſſe genninam Hebræorum filiam, ſed adulterinum fœ- tum, a gentilibus, Arabibus præſertim, adoptatum, circa quam genti ſuæ idem evenerit, ac Patribus ipſorum, quibus dictum ſit: & commiſcuerunt ſe cum gentibus, & didicerunt opera eorum Pſ. CVI, 35. In eandem ſenten- tiam pedibus concedit R. Aſaria in Hpy MND Part. III. cap. Og. cujus excerpta ſatis prolixa dederunt Buxtorff. in Mantiſa ad lib. Coſri p. Aiy. ſqq. & Joſephus de Voiſin Obſervat. in Proœm. Pugion, ſidei Raym. Marti- ui p. I05. ſ. qui, quod una manu largitur, altera rurſus eripit, & menſuras ac proportiones certas cantionum ſacrarum quidem concedit, ſed non in numero ſyllabarum aut pedum, verum ſenſum quærendas. Autori Coſri applaudit quoque R. Samuel Arcuvoltus in Dae DA cap. 3i. apud Buxtorff. c. I. . 424. ſqc. quanquam ipſe aliqua Rhythmorum ſpecimina quoque e Scripturæ libris cap. 22. producat, quibus non omnino profanos, ſed ſacros habere natales Rhythmicam illam & modernam Hebræorum Poëſin evincere allaborat. Pariter R. Samuel Aben Tybbon in principio Comment. in Coheleth poëmata David's & Salomonis neque metrum ſer- vare, neque Rhythmum, pronunciat, eaque longe fuiſſe excellentiora, quam hodierna, nullis cum prohibeantur legibus, libere inſerere, quicquid e re fuerit viſum. In libro Schilte haggilborim ſol. 3. col. 3. liber Pſalmo- rum totus, ut & Canticum Canticorum ſcripta perhibentur phraſibus regularibus, tritis, & in ſimplici quoque vel hiſtorica narratione uſitatis; quanquam & ibi rhythmi obſerventur. Inter Chriſtianos Doctores haud multum ab his abludentia, ſi non de omnibus, de præcipuis tamen Poëticis Bibliorum libris, tradit Joſeph. Scaliger, eujus in Animadverſ. ad Chron. Euſebii p. 6. b. ſq. verba ita habent: Ds Bſalterio magis miror (quod Jambo currere, Alcaico perſonare, Sapphico tumere, Hieronymus dicat) quum neque in eo, neque in 1hrenis ullum canticum ſit, metricir legi- bus adſtrictum, ſed mere ſoluta oratio ſit, eharactere poëtico animata. Quin Iaiæ & aliorum Prophetarum oratio inſtar pozſeot aliquando ſigurata eſt, quam tamen propterea poëſin eſſe non recte dixeris. Solum Canticum Moſis extremo Deuteronomio, Proverbia Salomonis, & totur fere liber Job. qua- dam dan tyi⸗ liol M. hat ma nun ch 4 wer ſtor tico. L ran Can yn lo nit, wr dri⸗ Job libn 576 tins rur Aec, VETER. TESTAM. 5 6 dam rhythmi neceſztate cobibentur, qui rhythmus eſt inſtar duarum dime- De libris l sriarum Jambicarum, & tinnulurs accidit ad auref. Sed aliquando pau- Poticis. k. ciorum ſunt ſyllabarum, aliquando plurium, quales Græcorum sgoi zara- f. Xn †τoο, 6&αοαραιυO⁴ͤrawRXααο τιαρονrο non utique, quod compoſitio e. bat nav loοανocαoιαωuu, ut in Gracis ſolet; neque enim hoc exprimi poteſt idio- ne mate Hoebraico, ſed quantum ſententia poſtulat, rhythmir nunc longior, . nunc brevior eſt. Et poſt interjecta nonnulla p. 7. a, addit: Nam ut in e Hebraico, Sriaco, Arabico, & Abylzno idiomate ulla metri ſpecies concipi nt peſſt, némo cere poteſt, quia id natura ſermoni- non batitur. Eandem en tuetur ſententiam, ſed clarius explicat Gerh. Jo. Voſſius, qui lib. n. de nat. lus & Conftitut. artis Pozt. eap. XIII. JH. 2. v. 77. in hunc modum diſſerit: In I. Jobo & Proverbiis Salomonis ſolum Rhbyihmur eſt, non metrum: boc ſt, . Iyllabarum numerus, non quantitas, attenditur. Idem judicium eſt de tas . poſteriori Moſis cantico. Similer igitur ſunt verſus, ac Gracorum illi, 4Ju0H in Politicos vocant. Hi trochaici tetrametri catalectici videntur, ſi ſyllabas lri numeres 3 ſed quantitas negligitur. At in Pfalmis & Threnir, ne rbyth- ud mus quidem olfervatur: ſod oratio eſt ſoluta, quæ ſpiritu ac charakfere ina Poëtico animetur. Quæ non intelligo, quam iis reipondeant, quæ pau- 0s, lo ante cap. W. §H. 20. p. 20. dixerat: Mihi Pſalmi, quot Apoſtolur (Jac um V. 13.) etiam cani a nobis jubet, nobiliſimum poitæ (Davidis, de quo ĩpſi pi⸗ ſermo eſt) opus videntur. Idem ſentit Joh. Henr. Alſtedius, Encyeclopaæd. er⸗ Bibl. ſeu Triumf, Biblior ap. 27. p. 257. übi ita habet: Pozma ſenſu lato by ſt oöratio charactere poëtico animata, h. e. oratio ſoluta, quaæ ſtilo eſt pathe- d iico, qualist poëticur, eth, non numeroſo. Et hoc laxo ſenſu T heologi nume- 10. rant quinque libros poëticor: Jobum, Pſalmor, Proverbia, Excleſtaſten, & Dus Canticum Canticorum. Eodem ſenſie multa cantica ſatra, multæ concione- is⸗ Propheticæ, & maxime Threni Jeremiæ ad ſeripta poëtica revocantur. Pau- res lo poſt . 6,y 262. judicium ſuum de poëſi librorum ſacrorum ĩita expo- gen mit, ut triplieiter illam dicat obſervari 1) ſublimitate ſtyli tantum, ut in 14 omnibus canticis, excepto Ex, N V & Deut. 32, 2) Sublimitate ſtyli & mem- 3 iner bris orationis rhythmice temperatis, ut in proverbiis Salomonis & libro nb Job. 3) fublimitate ſtyli, & mem bris orationis metrice temperatis, ut in gi. libro Pſalmorum. Pariter Rich. Simon HIiſt. Crit. V. L. Lib. I. cap. S. p. in P 5. 6. verſus Hebræos in Sscro Codice dari omnino negat, ſententias po- l, tius valde conciſas illos exiſtimans absque tamen ulla metri vel ſyllaba- lf⸗ rum menſura. Ex noſtris caleulum his addit b. D. Wa ſmuthus, qui Inſtit. ne ALecent. Haebr. PD. I4. ait. Libri mus vulgo ſa Metrici dicuntur, quamvii ion A 3 nullum 6 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libris nullum metrum Poëticum Iniſi forte ex accidente) nec ſingularem Muſicæ Poæticis. pationem contineant. Nobis vero licet non ſumamus, in re adeo abſtruſa, tantorum in omni literatura Heroum refellere dicta; obſervamus tamen, 1) ipſam teſtari hiſtoriam ſacram Exod. XV, I. Num. XXI, 17. Deurt. XXXI, 19, 21.22., 30. XXNXXII, 44. 2 Sam. I, 18. ſqq. XXII, 1. Jeſ. V, r. XXVI, I. Amos VI, 5. VIII, 3. 10 &c. cantica iÜnο. νvöhα, Aαον— veuriz”, éν*âραναιatque alia, & compoſuiſſe, & ceciniſſe Hebræos; quæ ſi metro omni caruerint, ne cantica quidem fuerint dicenda. Sane enim de natura & conſtitutione cantici vel Odæ eſt, ut metro quodam li- getur, & certis vicibus velut in orbem recurrat: & quamquam proſam quoque orationem cantu nonnunquam Muſici modulentur, Muſicæ ta- men modulationis potius, quam cantici nomine venit. Non enim mo- dulatio, ſed metrica temporum dimenſio carminis indolem adeo conſti- tuit, ut illa licet abfuerit, canticum tamen maneat, eſſe vero deſinat, ſi omne deſit metrum. Quicquid vero ſit de illa in rhythmum & metrum diſtinctione, quam Ariſtides Quintilianus de Muſica Lib. I. edit. Meibom. p. . varie tradit, ipſe rhythmum per ovsnne en X6oν v oνασι rνα τι σανοαεπεεͤα comnpoſitionem ex temporibur aliquo ordine conjunctis, me- trum vero per α οσ A&ονοιſ XNXαπſαναπνcιια εͤ unog oνιιτ—, compoſitionem pedum, ex diſimilibus ſyllabi conſtatam, adlongitudinem mediocrem definiens: a poëmate ſane metrum abeſſe adeo non poteſt, ut vel ipſe Voſſius c. l. cap. VI. S. 9. p. d. formam poëſeos in me- zro ponat, ac ſpiritu Poëtico, quo dictio quafi animetur. Metrum tamen hic non in ea ſignificationis anguſtis ſumo, qua ad Græcæ vel Latinæ ſo- lum Posſeos leges adſtringitur: ſed paulo latius, ut verſus numeris ſuis dimenſos, & Muſicæ aptos ſimul complectatur. 2) notamus, ipſam Mu- ſicæ indolem atque naturam uerensv complecti, urubi poëmata ſacra decantata conſtet, non poſſit metrum omne excludi. Evolvantur anti- quaæ Muſicæ aubtoreri ſeptem, Marci Meibomii cura Amſtelodami An. 1652. editi, & uno omnes ore teſtabuntur, metrum de natura eſſe Muſicæ. Ita Alypius ſub initium Iſagogæ Muſicæ, 17 Maαnαιsι rραα νιπια TAτ+. naταριπ⁰ 7εαι +ρ Muſicam ex tribus primariis atque inter ſe conj unctiſimis ſcientiit conſiſtere tradit, ροunα, vbkiαρ, Aer6n, Harmonia ſcilicet, Rhytbmica, & metrica. Atque de his tribus partibus Ariſtid. Quintilian. toto libro I. agit, Metricam p. 40. ſ/4. ex inſtituto tra- dens, & quam ad Muſicæ requiratureſſentiam, docens. Non poſſumus itaque non inhærere verbis optime de nobis meriti Præceptoris, D. D. Son- tagii, 1 ti⸗ 32. ltu r/. ſe, bus tra⸗ nus on⸗ gi, omnem modum Pozëticæ locutionis ſumhiſſe a divinis ſcripturis exordium: VETER. TESTA M. 7„ tagii, qui e.? p. 52. appofite ad hane ſententiam: Sive itaque, inquit, De libris Vaxuαdod, sa voce, ne ſidibur ac tibicine caonerent; ſve cum eo, quod Ci- Poèticis. tharædus luderet, aut pracinentet, aut ſuccinenter, aut alio quocunque modo reſpondenter concordarent, 8e* ν*ν usrρs, nibhil ine metre cecinerunt, Accedit 3) quod Caſſiodorus Prologo in Pſalter. cap. . probe obſervavit, ſicut & omnem aliam literaturam ab Hebræis ad Græeos & Latinos deri- vatam tradunt fere omnes. Nec aliter potuit Voſſius, cit. lib. cap. 3 §. 5. p. So. quin Poéſeos inventionem, primamque Hebræis vendicaret origi- nem, Certe ante Trojam conditam, ante Argonautarum navigationem, ante exordium Olympiadum, jam Moyſen, jam Deboram, jam matrem Sa- muelii, jam Davidem carminis leges ad amuſſim obſervaſſe, dum ſua canti- ca ad metricas leger compoſuerunt, luculenter patet: imo profanor autores multa binc, teſte Joſepho, Juſtino, Origene, & Euſebio, mutuaſſe conſtat, in- quit Athan. Kircherus Muſurgiæ Univerſ. Lib. Il. cap. 5. §. 1. ſub ſin. p. yö. uodſi vero Poẽëſis e ſeriptura dimanavit demum in Græcos, quod præ ceteris Euſebius prolixe demonſtrat, non video, qua ratione metri latere ipſos indoles potuerir, quæ magnam omnino Poéticæ locutionis partem conſtituit & efformat. Cum demum Magnus Voſſius c. . S. 2. antiquam illam Hebræorum Poëſin rudem & impolitam (utin initio artium omni⸗ um evenire conſuevitr) fuiſſe exiſtimar, & S. 5. cum Feſcenninis veterum verſibus confert, cui demum Græcia atque Latium limam addiderit, ha- bita nimirum curatiori quadam metri ratione, ut in illam gentilium ſcri- ptorum elegantiam ſuecedente tempore demum emergeret Poëſis; quod filius repetit Iſaacus Voſſius lib. de poënatum cantu & viribus rbythmi Y.2. inquiens: qualia ſuerint primorum hominum carmina, nemo, ut opinor, afrmaverit, cum mulla ſuperhint monumenta, unde certi aliquid explora- re poſimus. Sed cum omnei artes in vilibur & ſimplicibus quam diutigime Joleant ſubſiſtere principiis, priusquam ad ſummum eulmen emergant; Reri aliter nequit, quin idem quoque poëticæ acciderit, eum ipſa quoque exigat ra- io, carmen prius repertum fuiſſé, quam carminis legem. Et paulo poſt: In co amen plerique ſeriptores conveniré videntur, priſca carmina pedibu & numeris caruiſſe, ideoque prorſus invenuſta fuiſſe &c. id in Spiritum S. Bi- blieæ Poëſeos autorem injurium videtur, quaſi fons ille ſapientiæ, omnis- que linguæ artifex & Doctor, donorumque diribitor ſupremus, e Græcia demum lepores accerſere, ac ab infidelium hominum artifcio & labore Veneres conſectari, verſuumque expectare debuerit venuſtatem, quibus M ipſe „8 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libris ipſe rudia ſaltem in ſeripturis Hebræis ſtraverit fundamenta. Alia certe Poeticn. omnia & Chriſtiana religio, & plagia docent gentilium, qui quicquid literarum aut ſapientiæ poſſederunt unquam, id ex Hebræa in ſe deri- vaꝛatum origine hauſerunt. . III. 2. num in Haud ita multum a priori ſententia in diverſum diſcedunt ii, qui aecommo- omnem carminis Biblici rationem ſaltem in eo ponunt, quod commata aſica & cola periodi ad melodiam certo numero ſint accommodata, adeoque conſiſtat? Mußicam ejus conſtituunt fundamentum. Eſt in hac ſententia b. D. Pfeif- ferus, qui iun Diatr. de Poëht Hebraorum TIh. 1ö. ſq. mentem ſuam ita expo- nit: Exiſtimamut antem, Textus quosdam ſacror poſſe sv τ— dici car- mina, at neutiquam xa n gee metrica, i. e. ad leges pozëſeos ſ. Europaz eu Orientalis hodiernæ adſtricta, ſed ſcrupuloſtori quantitatis poëticæ ne- c‿uitate ſoluta, ad Muſicam tamen ita accommodata, ut quodlibet hemiſti- chium, vel tertia periodi quandoque part, certo & vocum, & ſyllabarum nu- mero contineatun, pro diverſa ratione melodiæ, ad eum vocum Jyllabarumque trabtum proportionatæ ita tamen, ut nulla habeatur ratio ſeu rhythmi pro- prie ſic dicti, ſuve metrii:e. quantitatis ſyllabarum, ſeu e natura vocalium, ut fere apud Europaor, ſeu exſyllabæ ſimplicitate & compeſitione ut apudrien- taler plerosque, metiendæ, ſedtantum numeri ad melodiam proportionati; uti videmus cantiunculas quaidam Eccleſiaſticas Latinas numero quidem ſyllabarum congruere ad certas & notas melodias, omnibus interim metri- cir legibur ſolutat 3 e. c. Puer natus in Bethlebem &ͤe. Ad cœ&nam agni provi- di & c. Surrexit Cbriſtur hoie & . Siritui Sancti gratia G&c. Poſt virum beatum eandem ſententiam ornat, ac ſpecioſe proponit Salom. van Til. in der Dicht⸗Sing⸗und Spiel⸗Kunſt der Hebraͤer P. 11. cap.6 Si3. ſ b 24. Conlonat uterque placito Abarbenelis, qui Comment. in Jeſ. V. medium carminum Hebræorum genus in concentu Muſico ponit. Ita autem ha. bet: In lingua noſtra ſunéta reperiuntur tres ſpecies canticorum: prima ℳ canticorum, qua motionibus & rhythmis diriguntur, quaæ bodie apud nos ſunt in uſu: non qualia ſunt ſeripturæ cantica, ſed derivata ab ſmaslitit, & abis laudata: 2. ſpecies eſt canticerum, quæ ab aliis ſeriptis diſtinguuntur, non ſecundum dictioner ipfart, aut ſecundum aliquam eorum proprietatem, ſed ſecundum modulamen vocis, quo illa decantantur, quale eſt canticum maris Ex. F. & canticum: Audite &c. Deut. 32. & Canticum Deboræ Ju- dic. 5. & canticum David & . 3. ſpecies eſt Canticorum, quæ non differunt, neque ſecundum dictioner, neque ſecundum modulamen vocir, ſed kennre ſe- cundum . „7 cuna ſiua M4 lider ſone folin Q⸗ loqu tite, innen deo teril cis h gue⸗ mele aſket min. in Drar ſſſte. cene Muh Pleit doen Coch eant rum 4 P di Ver ali⸗ etatr Mi Poe reſ⸗ vin te S d . tenl, . . unt, nſ- dunn VETER. TESTAM. 9 ecundum ſenſum eorum: quatenus nimirum non intelliguntur, prout verba De lihris ſonant, imo contra, quo per ea exprimitur, ötitium eſt, quale eft Canti. Poticis. eum Canticorum, & canticum Eſaiæ c. y. cujus jam mentionem fecit & . Eadem jam ante copioſius tradiderat Comment. ad Exod. XI. euſus ver- ſionem & excerpta Buxtorffius exhibet in Mantiſſa ad Coſri p. 407. ſqqj. fuſius autem explicat e noſtris b. D. Varenius Comment. in Jeſ. V. p. gy. ſq. Quanquam autem b. Pfeiffero, eujus nobis venerabilis eſt memoria, ob- loqui religioni nobis ducamus; ſalva tamen in viri ſummi manes pie- tate, ea hie repetimus, quæ jam §. præc. u. 2. de metro, Muſicæ intime innexo, in medium protulimus. Si enim 1) ad melodiam Muſicam adeo requiritur metrum, ut absque eo ſubſiſtere illa & componi nequeat, textibus ſane Muſicis, iisque Poéricis, quod beatus Vir canticis Bibli- cis largitur, metricam tribuere ſtruéturam pariter neceſle erit. Ne- que 2) unquam intrinſeca Posſeos ſive carminis ratio ex ſolis Muſicæ, ſeu melodiæ legibus æſtimatur & conſtituitur, quanquam externæ verluum affectiones cantui ſæpe accommodentur. Maxime vero 3) conſtat, car- mina in ſeripturis legi, nunquam decantari ſolita, quod de Proverbiis in aprico, de Jobo vero ſuſpicari in proclivi eſt, niſi obum malueris Drama ſacrum dicere, Muſicis quoque legibus cireumſcriptum, de que Cap. ſeq. agemus. Sic Threnos, vix vero eſt ſimile, in cantilenam eva- ſiſſe. Aut itaque Proverbia e carminum cenſu, una cum Threnis exclu- denda fuerint, aut ratio Poëſeos ſacræ in iis quoque concedenda, quæ Muſico concentui accommodata non fuerunt. Hinc 4) rationes à b. Pfeiffero allatæ, maximam partem ſunt a particulari, nec ad omnia poémata Biblica quadrant. Quod enim (o) carmina ſacra dicit, in S. Codice efferri terminis, non inferentibus ergio ri, ſed Soαονr ſive cantum, puta OD, Wν quod item (&) ad inſcriptiones Pſalme- rum provocat; id ad cantica ſolum, non æque ad omnia carmina Bibli- ca pertinet, atque hoc ſolum evincit, quod decantati, certisque me- lodiis accommodati fuerint Pſalmi & hymni in Seriptura ceteri, non vero, quod ratio poëſeos Hebrææ in accommodatione ad concentum aliquem Muſicum fuerit ſita. Quando () urget, ſimpliciorem fuiſſe ætatem iſtam, naſcentis populi & politiæ Judaicæ, a lervitute Wgy- Ptiaca vix dum reſpirantis, quam ut de conſtitutione merri & legum Poeticarum ſuſeiperent cogitationes; non ad ingenium populi tam eſt reſpiciendum, e quo nec poëſis illa, nec textus ſacri fluxere, quam ad di- vinum Spiritus ſancti inſtin tum, e cujus Oogâ compoſita illa cantica Carpz. Pari Il. ſunt, 10 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libris ſunt, æque ac reliqua poëmata ſacra. Quanquam non omnino rudes Po&εi eos, aut Poëſeos ignaros fuiſſe, e ορυι pateat, ubi ſane tripudio & hymnis idolum coluiſſe perhibentur, ad eum haud dubie modum, quem in Ægyptiorum ſacris obſervarant. Moſen præterea, odεινα é*ο τιαοασονι A ρπτνν,: . uvναντι + & Xονσο σ ι SναDR é ACt. VII, 22. leges latuiſſe metricas, ac Poëſeos rationem, vero vix fimile vi- detur. Quod tandem () inſtat, nullam proportionem textuum, qui Metrici in Scriptura dicuntur, ad metra dari vel Arabum, vel Latino- rum, atque Græcorum, vel Germanorum atque Italorum, & (e) nul- Ium plane veſtigium, aut mentionem hujus Poétices in Talmudicis vel aliorum Rabbinorum ſeriptis deprehendi; rem ipſam profecto non tol- lit. Quemadinodum enim longe diſpar eſt ratio Germanici carminis, ac Latini, ita, ut quod illius conſtituit eſſentiam, tinnulus in fine rhy- thmus, Latinis in vitio habeatur; ira nil obſtat, quo minus alia potue- rit eſſe ratio metri, priſcis Hebræis uſitati, ab eo, quo vel hodie Judæi, vel Arabes utuntur, aut ceteræ gentes. Potuit omnino ſingulare efſe, cujus tot ſeculorum intercapedine memoria intercidit. Ex filentio autem, vel craſſa potius judæorum ignorantia res ipſa nequiequam in- fringitur, cum Talmudici atque Rabinici ſcriptores omnes Chriſto in carne exhibito poſteriores, & ab ultimorum Prophetarum ætate per aliquot ſecula ſint remoti, tantaque poſt fatalem illam urbis deſola- tionem gentisque diſſipationem barbaries rerum inter ipſos fuerit potita, ut nec Muſicæ ſacræ & in templo uſitatæ, nec hiſtoriæ gentis ſuæ, imo ne linguæ quidem ſuæ rationem ſatis reddere queant, niſi in quantum lacinias quasdam ex Chriſtianorum ſeriptis arripuerunt, nedum ut vetu- ſtam illam calleant Poëſin, quæ cum Prophetarum ultimis intermortua haud abs re creditur. IV. 3. mn in Metrum porro negant, qui ex parabolico dicendi genere Poëſin parabolics Hlebræam metiuntur. Pertinet huc tertia carminum ſpecies, Abarbe- Jaltem di- neli §. prac. obſervata, de qua ita cit, loco b. Varenius: Tertium illud cendi gene- genus eſt Poëticæ Propheticæ, in quo ſunt y N H. re ſis ſua? eN) dLIN i. e. Locutiones eminentes, modum loquendi & aſum communem tranſeendentes, yperbolicæ, ſonſum arcanum ſub idiotiſmo familiari complexæg. Dominantur in hoc genere HW ſeu canticorum Propheticorum, Pbe ſeu Parabole, & ſub ſebemate ive in rerum natura exiſtentium, ſive non exiſtentium, res ſummaæ, magna myſteria regni egni cunht gyiße magi luntiu ur h imci ommi Licet arah nonn res ip ſenri 2. P dus guep⸗ expto Plan Ppror⸗ dah, nari, Potin ſedel Prim ß, dunt a iam Hel- guie de 1. dace ſeel. VETER. TESTAMsMrMr=««i 1TI regni cœlorum reconduntur, unde Hebræi 3neD i. e. carmen, ar- De lihris canos habens ſenſus, item HlD W i. e. canticum celebratum, ma- OvEicis. ynifice aſftimandum, nominant. Rer a ſenſu communi remotiorer hac via D . magis animo imprimuntur, ipfique animi in attentionem citiut attol- 4 tuntur, imo & de ſua obduratione fortius convincuntur, unde & Salva- tor hoc medio uſut totiens fuit Orator parabolicus, & babuit Phariſæos atrociſimos boſter, †vατ.ναιq1. Conſer in hoc ipſo angumento Matth. XXI, 33. 41. 43. XIII, 34. 3. Luc. XV, 3. & c. 6. Sed diſtinguendum omnino eſt inter 7 parabolam, atque UUú canticum ſive poëma. Licet enim Buxtorfſius carmen quoque a Davide vocari velit νο i. r parabolam Anigma Pſ. XLIX, 5. LXXVIII, 2. genere dictionis is, parabolico & allegorico, Theſauri Gr. p. Go7. quanquam etiam cantica . nonnulla ſint parabolica five Schemate affecta, quod facile damus, & . res ipſa loquitur; unum tamen alterius non conſtituit rationem & eſ- 2, ſentiam. Parabolas multas locutus eſt Chriſtus, (quo citatus Pſ. LXXVIII, le, 2. per Matth. XIII, 35. ſpectat, perperam a Buxtorfſio Davidis carmini- tio bus accommodatus) quem tamen verſus pepigiſie non conſtat; cum- ir⸗ que populus Ezechielis illuderet parabolis, c, XX, 49. non ſane Poëſin in exprobrabat, ſed parabolicum atque obſeurum adeo dicendi genus. det Plalmorum autem plurimi aperto atque ſimplici fluunt ſtylo, nihil : prorſus parabolici ſpirantes, qui ſatis evincunt, dari Poëſin absque Para- i, bola, quædam autem carmina parabolico quidem flore adſpergi & or- no nari, ita tamen, ut Parabola non formam carminis conſtituat, ſed ſenſum m potius afficiat, & ſub figuræ cortice myſterii nucleum occultet. u . tua Sunt porro, qui in accentuum Metricorum ſtruRtura leges Poë- 4. num in ſeos Hebrææ ponunt. Ita Theodorus Ebertus Poëſeos veterit formam accentuum brimitus ſolo temporum numero circumſeriptam, & occulta accentuum Fer 2 in diſpoſitione conſtitutam fuiſſe tradit Pobët. Ebr. c. I. reg 3y. Huc fere ten- Cus, he⸗ . dqunt etiam, quæ magnus Gerhardus noſter Exeg. Loc. I. de Seript. S. 1d §. 345. p. 369, habet: non ex ſolit vocalibus & earum quantitate, ſed et- iam ex accentibus, & vocum inflexione pen literas, vatio canminit apud n Hebraos conſtitit. Utut vero miniſterialem forte uſum accentuum, ſ qui expeditiorem reddat lectionem, ſimulque doceat, quo pacto Sylla- n bæ ac pedes vocum æſtimandæ, pronunciandæ, & ad leges poëſeos re- n dactæ ſint cenſendæ, non negemus; unde b. Waltherus Centur. Mi- zi ſcell. LI. p. yoz, Accentur, uti ener inquit, Muſicæ in Pſalterio inler . 2 * 12 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libris viunt 6ατι— posëſt ſorſan non niſi èτρονα: & Leusdenius Phil. Hebr. dee PoEειâ. Diſp VII. p. 5v. Prophetæ in V. T. modulabantur carmina ſua variis ac- len centibus Hebraicit, qui docebant vocem eſſe attollendém, vel deprimendam, . 60 prolongandam, vel alio quocunque modo dirigendam: metri tamen vel it. Poëleos rationem adeo non abſolvunt, ut ne quidem afficiant, ſed ipſi un a metro dirigantur, & pro ejus diverſitate & modo diverſimode textui Gen⸗ ſacro ſubjiciantur. Quid enim fiet de canticis Heroum & Heroinarum Mra in libris hiſtoricis, tum & de prophetarum hymnis, inter ipſorum vatici- 101 nia obviis? quid de cantico canticorum? quid de Pſ. XVIII. quando 16s9 2 Sam. XXII. recenſetur? num eam ſaltem ob cauſam poëmatum nu- 4 5 mero exeludentur, quia communi cum libris proſaicis accentuatione hym gaudent? Sed & Muſicus ille accentuum metricorum uſus, de quo nane multi multa dixerunt, mihi valde adhuc dubius videtur. Hujus equi- ” ra⸗ dem loci non eſt, eum nunc prolixius excutere; copioſe de illo & eru- Perſe dite egit b. D. Waſmuthus Vindiciar. Hebr. P. II. cap. II. objiect. 7. p. 325. Tos nobisque otium fecit: non tantum de nihilo eſt, quod b. Sam. Bohlius rad Diſputat. l. pro miniſterio ſenſus Pſalmorum, Jobi & Proverb. Salomonis ur ex Acceutibur, A.- 1637. habita, pererudite obſervat, ſi accentus ſint Mu- cla ſici, ſequi, eundem fuiſſe tonum in lamentationibus, qui fuit in exul- en tationibus, triſtiaque ac læta eadem modulatione fuiſſe decantata, quia cdi⸗ eadem accentuum eſt in utrisque conſecutio, ut variis exemplis illuſtrat; 1 quam cantandi rationem univerſa Mulicorum familia ſibilo fit explo- m. fura. Molitur ad hoc argumentum aliquam reſponſionem, ſat quidem “ prolixe, at minus ſolide, nec ſatis pro dignitate Muſicæ ſacræ, a Davide ni & Salomone inſtauratæ, b. Johann. Brunsmannus, Hafnienſis Geron- nont rocomii olim Paſtor, in diſſert. de Accentuationis Hebraicæ diſtinctiva novella arte, Lib. V. cap. XII. §. &. p. o. ſeqq. ubi pro Muſico aecen- gne tuum ufu ipfſe pro virili decertat. Sed ad rem redeundum. pre, VI. ð? 5. nuim me- Rurſus vero alii metrum exa ctiſime aceeptum, & ad pedes ac men- Pi srumbGræ- ſuram Græcorum adſtri cum, in carminibus Hebræorum ſacris ſibi re- a HMZ eriſſe ſunt viſi, Hexametra, Pentametra & Lyrica poëmata in ſacro eo- bn srat? . . . . . nun dice monſtrantes. E Judæis ita ſentit Joſephus, lib. II. antiqq. Jud, cap. = * ult. p. 6. de cantieo Moſis ad mare rubrum inquiens: 0α1 Mevν àν 1 eig r3y eoy, 68Xον Tς 0 T zvpteetas 6νοαιρι⅞ρνσ σαιιααεαν ſe 7v &ααινιπι1αο%H νντιαρονσ & Moyſer carmen, lauder Dei & ob præſin- AA tem favorem gratiarum actiones continene, bexametro verſu compoſuit. 8 de VETER. TESTAM. 13 . de eygnea ejus cantione Lib. IV. cap. ult. p. 30. ait: Ereiſæ roihoiv Ec- De libris e⸗ ereoy ανοouε νανναν. “ α⅛τHαπR„οοαντιν e, r EX/Wrασρρ, w 6ος. Pokticis. , &ν X*ναεℳναιν αι οονινν . 7. A. deinde carmen bexametrum eit recita- ſd vit, quod ſceriptum reliquit in ſacro volumine, continens prædiétionem ſu- li turorum & c. Sic de Davidis hymnis paria ſentit Lib. VII. cap. uo. (edit. tni . Genevenſis autem e. 12.) p. 242. Aτα„αανοο αοσεοινν Qc- m Pidne o“] zνναht ., Ee eiag A&ααNςποο RoοιαNρντιναορ,, ρα eα ci. Tv Oev“ αο ννν οιειατο, Asταρν τοπιä.. TSg6 eSv &ρ T6i do T 6S86, T26 ο Tre†τοαναετρυπι τοπσ Ceterum David perfunktur jam bellis hl ac periculit, & in altiſima pace degens, vario genere carminum Odat & ne bymmot in honorem Dei compoſuit, partim trimetro verſu, partim pen- o tametro. Conſentit ex Patribus primitivæ eccleſiæ Euſebius Lib. XI. de i. praparat. Eangel. cap. 3. t* & ανια%νπ α Sαεσοαιοοουτις, α d. Aeναα Mæοο d, 19. T Ac s gin PXνροι αα αα„ανα . αε ⁶RRnν 6cα Oer⁵ Ü†τ—o τo αιεοο Aασ EdAer tvo ius ræbrα, A Sαοααι+Rÿτνα νMiοπMν νοουενα 2α α Xοτατε r ασ Mir Aντιι, i &τι Xsα ρααατεροαον αεο Tοαονετοανuτο Tτα¹‿ ol- lu⸗ νααν αιατουσ αννρεουυιοαο oοανν Sunt etiam apud eos poëmata metrica: . ut magna Moſiz Ode, Davidit Pfalmus CXVIII. (Hebr. CXIX.) vocato ir apud Graæcos beroico metrs compoſita. Ajunt igitur bac ſſe Hexame- tu; tra, ſedecim ſyllabis fabta: & reliqua etiam epud eos carmina, trime- pl. ris & tetrametrit verükbur, proprio eorum ſermone, condita eſſe dicun- jen tur. Quo nomine vapulat Euſebius Juliano, qui apud Cyrillum contræ ide Julian. Lib. VII. ſect. II. p. 221. a. liberalium artium exereitationem ait non fuiſſe apud Hebræos, niſi miſeram 8 barbaricam, To E&Xρöꝝ/, ns νυποαοα Euæ ορ ο r*oo ο οαι AανNτοα Sdnerg, tametſi ne- n. quam ille Euſebius vult, apud ipſos eſe quadam bhexametra. Paulo ex- reſſius idem tuetur Hieronymus, plus vice ſimpliei metrum Hebræum diſeutiens & allegans. In præſatione enim ad Chron. Euſebii: quid Pfſalterio canoriur? inquit, quod in morem noſtri Flacci, & Graci Pin- fer⸗ dari, nunc Jambo currit, nune Alcaico perſonat, nunc Sapphico tumet, nle. nunc ſemipede ingreditur. Quid Deuteronomii & Haiaæ eantico pul- c ecbrius? quid Salomone gravius? quid perfectius Job? quæ omnia Hexa- metro & pentametris verſibus, (ut Jaſephus Origene: ſeribunt) apud ſuos compoſita occurrunt. Rurſus in prafatione in Jobum T. 5. Opp. f. 1o. B. ita habet: Aprincipio voluminir utque ad verba Job, apud Hebraos proſa oratio eſte porro a verbis Job, in quibus ait: pereat dies, in qua ðð B 3 natus le —. De libris Posticis. I4 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS natus ſum, & nox, in qua dictum eſt, conceptus eſt homo, urque ad eum locum, ubi ante ſinem volumini: ſoriptum eſt: Ideirco ipſe me reprehendo, & ago pœnitentiam in favilla & cinere, bexametri verſus ſunt, dactylo ſpondæoque currenter, & propten linguæ idioma crebro accipientes & aliot pedes, non earundem Iyllabarum, ſed eorundem tempsrum. Interdum quoque e'hythmur ipſe dulcis & tinnulus fertur, numeris pedum ſolutit: quod metrici magir, quam ſimplex Bebtor, intelligunt. Et paucis inter- jectis pergit: Quodſi cui videtur incredulum, metra ſcilicet eſe apud He- bræor, & in morem noſtri Flacci, græcique Pindari, & Alcai, & Saphhur, vel Pſalterium, vel lamentationes Hieremiæ, vel omnia ſerme Seripturarum cantica comprebendi: legat Philonem, Joſephum, Origenem, Cæſarienſem Euſebium, & eorum teſtimoniit, me verum dicere, comprobabit. Haud abſimilia habet in prafat, commentariorum in Threnor, quæ ſuo loco red- ibunt. Sic & Iidorus Hiſpalenſis lib. I. Originum cap. XXXVIII. p. 12. C. de earmine Heroieo verba faciens: omnibur quoque metrit, ait, prius eſt. Hoc primum Moſes in cantico Deuteronomii, longe ante Pherecydem & Homerum ceciniſe probatur. Unde & apparet, antiquius fuiſſe apud Hebræos ſtudium carminum, quam apud gentiler. Siquidem & Job, Moyvfki temporibus adæquatus, hexametro verſu, dactylo, ſpondæoque de- currit. Ad hunc fere modum cum Joſepho Patres de metro Hebræo- rum verſuum, Græcæ Poëſi exacte reſpondente, paulo pronunciarunt liberius, ita tamen, ut exemplis in medium allatis, aut inſtituta earmi- num ſacrorum Aνα„νινσοα effato ſuo fidem conciliare vel non auderent, vel non poſſent. Etſi ſoſephum, Philonem & Hi-ieronymum immerito caſtigatos hoc nomine a Scaligero obſervat Magnif. D. D. Val. Ern. Löſcherus lib. Il. de cauſir linguæ Ebraæ cap. XI. G. 6. p. 436, ſiquidem, quando carmina Ebræorum ex Hexametris & Pentametris conſtare ajunt, non ad pedes & menſuram Græcorum, ſed ad paragraphorum tmemata reſpexiſſe cenſendi ſint; quia palam profiteatur Philo Opp. p. 175. edit. Francof. poëſin ſacram non habere Asrρa &. 6ρα. Quæ ſi Hieronymo quoque mens fuerit, alio longe explicandus erit ſenſu, quam verba ipſius primo intuitu fundunt. Et prolixe quidem eum defendunt Sixtus Senenſis Lib. VIII. Biblioth. Sanctæ p. zoy. & Kircherus in Muſurgiæ Lib. IlI. cap. 5. §. 5. p. 6Gz. diverſi plane generis Hexametros, trimetros, Sapphicos, Hebræis Hieronymum tribuiſſe cenſentes, quam apud Latinos dantur, vel Græcos: ſed mera poſtulata proferunt, quo- rum demonſtratio adhuc deſideratur. Joh. Henr, Alſtedius quoque Triumf. ment quo gvil ſit, aute cile 8E⸗ inſer Eer rur vari dum ſus, ſab ger⸗ dics ſent⸗ ber⸗ Gar Juar ilo mer Pau ejs vit, do fne⸗ tin non len ud unt mi. ent rn. ec, kare rum i. E nlu, euim erus ros, num gno. 7 gle f. non ſunt, neque ab ullo cenſentur ee carmine conſcripti, juxtabane me- Triumf. Bibl. . 27. §. 6. p. 267, hune inter alios aphoriſmum ponit: inli- bris ſacris occurrunt carmina hexametra, Jambica, Spondaica, & Amilia, etſe non ſunt ſimilia Græcis & Latinit: eumque paulo poſt ita vindi- cat: Tametſi verum eſt, Hebraos ne unum quidem bexametrum poſſe condere more Latinorum & Gracorum, non tamen ideo concludendum eſt, ipſos nulla ratione poſſe eſingere carmen hexametrum. Sane argu- mentum a negatione modi ad negationem rei eſt àνdπαο. Quæ quomodo reſpondeant iis, quæ ex eod. cap. paulo ante §. It. attulimus, quibusque poëma in ſenſu lato ſaltem, cui nec numerus nec metrum ſit, libris Poëtieis tribuebat, ego quidem nondum perſpicio. Longe autem operoſiori apparatu hanc ornare aggreſſus eſt ſententiam Fran- ciſe. Gomarus, Profeſſor Gröninganus, in Davidis Lyra, ſ. nova Hebraa §. Scripturæ arte Poöëtica A. 16,/2. edita, operum autem P. IIl. d. 365. ſqa. inſerta. Certos quippe conſtituit de Syllabarum quantitate, de pedum & carminum vario genere & menſura, canones, quos ſubjectis ſacro- rum carminum exemplis, eorumque cum Græcorum & Latinorum vario carminum genere, collatione illuſtrare, atque hoc pacto ad mo- dum Pindari & Sophoclis compoſitos in libris -s demonſtrare ver- ſus, improbo multorum annorum labore eſt anniſus. Applaudebant ſub initium Dan. Heinſius, Lud. de Dieu, Conſt. l'Empereur, Hottin- gerus, aliique viri magni, quos inter Joh. Buxtorfſius fil. in epiſtola De- dicat. Lexico Taliudito Parentis ſui præamiſſa, circa ln. Venerandus enex D. D. Gomarus, inquit, in Lyra ſua Davidica, a temporibus Pro- phetarum collapſam, & per tot ſecula ſepultam Proſodiæ ſacra rationem & artifieium, primus ingenioſiſſime & ſagacidime detexit & aperuit. Poſt- quam vero canones illi paulo curatius ſub cenſuram vocati, & cum ipſo librorum ſacrorum textu collati ſunt, tantum abeſt, ut doctorum meruerit calculum, ut communi potius omnium ſibilo fuerit exploſus. Paulo enim poſt, A. 1643. Ludov. Cappellus, Prof. Salmurienſis, animad- verſtonei ad novam Davidis Lyram, quæ poſtmodum A. 1650. Criticæ ejus ſacræ p. &t. ſqq. ſubjunctæ fuerunt, cum orbe erudito communica- vit, quibus Gomari conatum vehementer exagitat, operamque virum doctum luſiſſe, eundo per ſingulos canones, in apricum ponit. Sub finem animadverſion. p. yo. (Criticæ S. p. 665.) ira judicat: S&i ſic licet dyæ veiy, omnia verſus ſient, etiam ea, quæ maxime videntur eſſe a ra- tione carminir aliena. Libri, inquam, ommes ſacri hiſtorici, & quotquot tho- VETER. TESTAM. 13; De libris Poëticis. N 16 INTRODICT. AD LIBROS BIBLICOS De libris thedam & Analyſcos rationem, invenientur carmine ſcripti. Conſtant Potticis. euim variis, multitque periodis; periodi diſtinguuntur in cola, eolon in commata unum vel plura: commata autem omnia, juxta banc analy- Iin, erunt totidem verſus, gquorum alii dici poterunt Jambici, alii Tro- chaici, quidam Sapphici, alii Dactylici, vel Anapaſtici, Choriambici, Js- nici, Pæonici, Antiſpaſtici, iique erunt vel puri, vel mixti, & mixti erunt vel analogi, vel anomali: ficque carmina invenientur vel perfecta, vel im- perfecta, idque vel in exceſſu, vel in defelctu, atque ita erunt vel integra, vel ταραναι eaque vel ä vατταπτο ρ. Eorumque alia erunt Monometra, alia Dimetra, Tri- metra, Te'trametra, Pentametra, vel Hexametra. Juxta hanc reſolvendi & dinumerandi viam atque rationem, quam tradit hujus Poëticæ aubtor, nibil non erit verſus. Omnia invenientur carmine ſcripta, etiam Ciceronis epiſtolæ, & Demoſthenis orationes: ſic Titi Livii libri, & Cæſaris commen- tarii reſolvi poterunt, juxta hanc metbodum, in verſus & carmina vario- rum generum vaga & incerta, qualiæ vult eſſe ſacra carmina vir magnut. Quod quam ſit abſurdum, omni cordato LPectori aſtimandum ac judican- dum relinquo. Nec immerito ita ſenſiſſe Cappellum, vel ex duobus Gomari canonibus Cap. 23. Opp. p. 4a14. æſtimari poteſt, quorum I1. eſt: omnia S. ſcripturæ Poëmata Hebræa variis ac promiſcuis carminum gene- ribus conſtant: 2. eademque abſoluta ſunt, non relata: boc eſt, quæ Ami- libhur verſibur, iis pari numero ac ſerie reſpondentibur, carent. Qualia ab Hephaſtione de metris & poëmatibus p. 6Gz. Aerρα Ar†—ντâα metrica inor- dinata, idcirco appellantur: quod metro qui dem ſint ſeripta, nullam vero inter ſe babeant ſimilitudinem, neque ανανααννπ παωιινοoοläutionem. Hinc noſtrorum quoque Theologorum cenſuram ſubiit, b. D. Calovii Critic. Sacr. p. 377. Hιαονονιε apud b. D. Waltherum Centur. Miſcell. LX. p. 5o8. b. Danhaueri, qui Homil. Academ. P. II. Hom. XIX. p. 530. ſq. mitiflime ſe diturum pronunciat, Gomari lyram delirare. . VII. 6. num ex Tandem etiam, ad modum Europææ poëſeos, priſcos Hebræorum otere, verſus ex M⁰οoιY /, ere“ conſtare, viri quidam docti judicant. Hæc gerrets e olim opinio erat Auguſtini Steuchi, Epilcopi Eugubini, quam in præ- ſtamande Jat. in Pſalmos ita exponit: Carmen Hebraicum non idem eſt, atque Gracorum, Latinorumque: ut neque Italicum, ſive Etruſcum idem at- que Latinum. Ac potius ecum ltalico, quam cum Latino ſimilitudinem habet Hebraicum. Lutinum, ad imitationem Græci, tempora ſyllabarum obſervat: Hel cka ſu⸗ ſ 4 d ue Aurt, gui⸗ dale Lot run⸗ tuti te tur liot nit, dile Are ſtar ve ties om no Wil n Vi. 6 den De vVETER. TESTAM. 1 3 Hebraicum nulla temporas ſed numerum duntaxat atque fimilitudinem De libris cadentium ſyllabarum. Ut non eſt in Italico carmine ondaæur, trochæurs, POEticis. dactylurzʒ ſea numeratio tantum ſyllabarum, & obſervatio ut ſimiliter de- ſinant: Amile quiddam ſequitur Hebraicum. Quare cum Hieronymus Jeribit, aut Job, aut Pſalmos, dabtplo Pondaoque decurrere; & cum in prafatione de Job dicit; verſu labitur: quæque Auguſtinur cum ceterit, inn. de carminibus Hebrasrum teſtantur, noris non ipſor præciſe peder, noſtrum- re, que carmen ab eit, ſed Aimile quiddam deſignari. Itaque neque Heroiecum th. carmen apud Hebraor extat, neque Jambicum, aliaque genera, ſed ſimile Tri. quiddam, & quale Barbari diverſie ritibus canunt. Pſalmi, Job, libri ndi Salomonit & Prophetarum, rationem carmini bræ ſe ferunt, ſod neque or, Latini neque Graci. Numeroſum quiddam, & ab oratione ſoluta pa- nit rumper recedens ſenmonis genere Rgurisque pezticis, verbirque minur uſi- len. tatis obſeurioret. Pſalmi praterea non eodem auctore, nec codem fortaſ- Gio. ſe tempore, nec eodem modulatu, ut nec eodem Jubjecto ſemper perſpiciun- l tur. Quæ erudite omnino & commode dicuntur, niſi in quantum ra- “ tionem carminis in ſimili verſuum fine, rhythmisque ,ατ‿πιπαι po- bas nit, quod per integrum Jobi vel Salomonis librum demonſtrare impoſſi- e bile fuerit. Conatus id quidem fuit per univerſum Salomonis Canti⸗ gen. cum, M. Laurentius Petræus, Paſtor & Præpoſitus in Falſtria Nicopen- ini. ſis, cujus Canticum Canticerum Salomonie, Paraphraſi cum ligata He- 4 45 braa & Danica, tum profa Latina, adornatum. Hafniæ A. 1640 in 12. zr. ſtatim in limine, textum Hebraicum in rhythmos tinnientes, quan- dere quam alicubi ſatis horridos, reda ctum exhiber, ita tamen, ut plus cen- Ure ties voces transponat, verſuumque per Soph Paſuk diſtinctionem inſuper ii. omnino habeat, porro, eadem & metri & Muſicorum modulorum / 6h. ſtructura, Hebraicis juxta ac Danicis hymnis paraphraſin adornat, notis non ineruditis, latino ſermone illuſtratam: labore ingenioſo magis quam utili, qui tamen Thomæ Bangio, Viro ſummo, adeo ſe probavit, ut in præmiſla præfatione, inſigni Poëtam elogio mactare nullus dubitarit. ſme M Ad eundem modum in Plalmis verſatum, metaphrafin Pſalmorum Da- a vidis & cap. 53. HMaiæ, ex Li Hebræa Danico-Rhythmicam, modis Muſicis ornatam in MSCtis reliquiſſe, teſtis eſt Joh. Mollerus in Hypomnem. ad 1re. Alberti Bartbolini de ſeriptis Danor. p. 326. Ejusdem tamen ſententiæ Aliu⸗ patrocinium e recentioribus in ſe receperunt Theodorus Herbertus, nat peculiari de Posëtica Ebræorum libro, & Joh, Clericus, Remonſtrantium lalet ini Belgio Doctor. Quorum poſterior, non modo varia in Commentario rout: Carpz. Pari I.. C in M. 18 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libris in Pentateuchum ſpeeimina dedit, velut ad Gen. IV, 24. p. 41. & c. VII, n. Foëticis. 54. maxime vero in metrica carminum Mofis Exod. NXV. & Deut. XXXII. deſeriptione, videre licet: ſed & omnem carminis Hebræi ra- tionem in diſertatione de Hebraorum Polëfi, Commentario in Pſalmos ad- denda, ad Ex. p. 6&g. ſe expoſiturum pollicerur. Er illam quidem adhuc lu- men adſpexiſſe, ompertum mihi noneſt: in diſſertatione autem de ſcripto- re Pentateuchi, quæ inter Prolegomena Commentarii tertia eſt, §. 2. Patri- archas vetuſtiores carminibus ι0οοτ—+ſv“üτοâαis ſuæ memorabilia de- ſeripfiſſe, & ad poſteritatem transmiſiſſe eonjieit, quæ ubi in Moſis ma- nus perveniſſent, ea deſeribere & cum ſeeuli ſui hiſtoria connectere ag- reffus ſit: unde evenerit, ut nonnunquam rhythmi οoοu*71nαοo i7 ςh media Moſis hiſtoria oceurrant, ubi feilicet ττοπnm,Iα iſtas Patriarcha- rum lacinias libris ſuis intexuerit, velut ad Gen, loca cit. obſervavit. Ce- terum iſtud fibi licentiæ indulget, ut 7 5α⁰οσ½ιο7 6ον& ubi ſponte non prodit, ſyllabas ac voces integras addendo, demendo, permutan- do, querat & proeudat, ut ex notulis ad dicta cantica adjectis apparet, ſatis ſe contra emendati textus invidiam munitum credens, quando ad Deuter. p 532. proteſtatur: attamen in contextu (bene autem in fine he- miſtichiorum) nihil muto, nibil mutandum cenſeo, quod ſæpius repeto, ne mibi cereetur propterea invidia, quam nunc ratienibus placere non aggre- diar. Plura haud dubie ex diflertatione promiſſa, & metrica Jobi ac Pfſalmorum reſolutione, de ipſius mente cognoſcere dabitur, ubi prod- jerint in lucem. Sed ut de temeraria illa textus ſacri immutatione nihil nunc addam, de qua paulo poſt dieendi erit locus, longe ſane re- centior eſt proletaria illa poẽſis, quam quæ ad Prophetarum, ne dieam ad primam illam & antediluvianam pertingat ætatem. Agnoſcunt id Rabbini ſupra citati, οο τα—I—ÿé⁊ ,nbio ſuam, qua hodie utuntur, poeſin inter recens adoptata, & e gentilium more aſſumpta referentes;: & Chriſtiani, ſicubi in hoc inciderint argumentum, facile largiuntur. Etſi yero tales obſervari queant fimili ſono eadentes periodi, quarum ex- empla, Pſ. VI, 2. VIII, 5 XXV, 4. NXXIV, 5. LXXXV, 1I1. CVI, 5. CXVI, 7. CXVIII, 25. CXIX, 30. 146. CX LV, 17. Job. XXI. 4 Prev. XXIV, 19. Gec. obvia, Schindlerus Tractz, de Accent. Hebr. p. Sr. ſqc. aliique larga ma- nu ſuppeditant; caſu tamen forte oblata potins, quam arte videri poſſunt quæſita, maxime eum perraro per aliquem ſermonis tractum non inter- rupta ſerie continuent, ſed unus ſaltem vel alter exſeulpi ejusmodi rhyth- mus extoto hymno queat, qui argumentum ſaltem conficiunt a parti- culari, cule dun dar diſk Phe enin nili lerat ik rel⸗ pur eum proe fer, Kun us! reſti Het gui Gari ſin bus Nei ror! tur⸗ fu⸗ 101 ln der en Ee⸗ tia ir ſti⸗ tue VETE R, TI. ES TA M. 19 . culari, nee univerſum ſtatim librum arguunt metricum. Ad eum vero mo- De libris 1 dum, quem Clariſſ. Clericus ſequitur, & quantitatem & numerum ſylla- Poëticis. 4 barum inſuper habens, textumque pro rhythmi exigentia immutans, adeo l difficile non fuerit, proſaicos quoque libros in rhythmum cogere, pro- h. Pheticos maxime, ubi commata & cola concifiora ſunt. Nominum . 8 enim in plurali terminationes, & conjugationum tempora ac modi ſi- . mili ſono exeunt, lineæque aut hemiſtichii finis in ſimili, qui præces: be ſerat, vel numero, vel tempore, vel modo, quærendus eſt, nec adeo difficulter αοοντνι⁄zονv prodibit: quod ſi minus per ſingula tmemata . reſpondeat, permutentur ſaltem ſuſhxa, addantur vel demantur literæ in Paragogicæ, aut aliæ ejusmodi ſuſcipiantur permutationes, donec in eum deſinant ſonum, qui quærebatur: quod exemplis demonſtrare in e. proclivi eſſet, niſi temporis juxta ae chartarum ſpacio parceremus. Con- 1 fer, quæ contra hanc ſententiam urger Sal. van Til in der Sing⸗und Dicht⸗ n⸗ Kunſt der Hebraͤer P. II. cap. 6. d. 4. p. 242. ſcjg. 44 Sic ad illos devenimus, qui ad merrum Biblicum emendationes tex- 2. num ia he⸗ tus neceſſarias arbitrantur, quärum adminiculo in integrum & textus ſacer 5 rart . e reſtituatur, & verſus. Hue pertinet memorsatus b. Pfeiffero de Paöëfß i iegatirs t. Hbr. Ib. 9. vir quidam Clariſſimus, cujus nomini honoris cauſa parcit, verteada? 4c qui carminum ſaerorum notitiam profeſſus fuerit, ſi modo Pontificiis . dari poſſer, lacunis hinc inde hiare Scripturam; eam tamen hypothe- e ſin virum doctiſſimum agnoviſſe periculoſam. Quam tamen amba- . bus, quod ajunt, manibus amplecti atque tueri nullus dubitavit Marcus n Meibomius, profeſſione externa Lutheranus quidem, ſed Pontificii er- id roris acerrimus defenſor & ineruſtator, vir de cetero in Græca litera- “ . tura apprime verlatus, editisque, quos ſupra laudavimus, Muſicæ anti- quæ auctoribus, tum & de fabricatione triremium tra ctatu, in orbe erudi- il to nomen haud incelebre conſecutus, nobisque P. I. cap. I. . F. p. 14. jam memoratus. Is univerſam Seripturam metrice conſeriptam perhi· , ber, ſed temporum injuria, & deſcriptorum negligentia, a capite ad cal- 4 cem mire corruptam & depravatam, prorſus ut per bis mille annos 4 Eccleſia caruerit vero ſacri codicis intellectu. Sibi autem, ultra vigin- in ti annos meditationibus iſtis incumbenti, benigniſſimum Numen om nem divinæ Poëcicæ conſtitutionem revelaſſe jaſtat, ut univerſa Biblia pri- er⸗ ſtinæ integritati, hoc eſt iſti, quo primitus conſcripta ſunt, metro reſti- h. tuere queat. Verba viri in David. Bſalmis X. p. 1. ita habent: Pſalme- t, 20 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libris rum librot, divinum plane opuf, ſed deſeriptorum partim incuria, partim dile t Poẽticis. otiam malignorum impietate depravatum (prater illos locot, qui ab ipfit Pro- eien phetis aut ſacerdotibus, Babylonicæ coptivitatis tempore, ob metum Chaldæ- euhe orum, aut aliam ob cauſam mutati videntur) ingenti labore, ante viginti “ elt⸗ amplius annot interpretari & explicare aggreſſus ſum. Parva quidem Aliß⸗ initio ſpe emergendi ex innumeris pene diſicultatibur, quod carminum le: wwürt ger nondum clare mihi innotuiſſent. Poſtquam autem Deo placuiſſet, lezr omnem divinæ Posëtices conſtitutionem mihi revelare, omni animi conten- leet h tione elaborandum mihi exiſtimavi, ut non ſolum Pſalmor, Iſed omnem tumal Hebræam Secripturam metro ſuo, boc eſt, priſcæ & germanæ lectioni reſti- nultu tuerem. Cujus quidem conatus ut experimentum caperet orbis erudi- dius, tus, tria in publicum evulgavit ſpecimina: I. Davidie Pſalmi decem, hoem item ſex S. Scripturæ V. Teſt. integra capita. Priſco Hebræo metro reſti- Müjue tuit omnia, & cum tribus interpretationibus apparere voluit Marcus Mei- tionun omiur. Amſtelodami in fol. 1690. 2. Marc. Meibomii nevarum in ſacro IIl.i. Hebræo codice interpretationum & explicationum ſuarum Tpeeimen ſecun- An. dum; & pars quadam tertii. Amſtelod. 1678. 3. Mare. Meibomii ad- Lent⸗ notationum in Ezechielis cap. XXXI. urque ad v. F. part prior, qua eſt zer- der. rαααεονàaαι. Suarum in Sacro Hebræo codice explicationum ſpecimen Boke tertium. In quibus ita verſatur, ut textum immutatum, latineque ac “ ipdu germanice verſum, per hemiſtichia fiſtat, & in adjectis notis emendatie- logor num veſtigia indicet, iſtudque præterea poſtliminio a ſe reduétum me- 1Po trum plenis ubique buecis, tanquam infallibile reſtituendæ corruptæ luen⸗ Seripturæ principium extollat, nusquam tamen aperiat, quibus illud le- gibus contineatur, velquo nitatur fundamento. Iſtud enim arcanum, non niſi ingenti redimendum pretio, ſtudioſe ſibi ſervat ac celat: hine Heb anno 1674. in Angliam e Belgio trajecit, ibique Archiepiſcopo Can- com tmarienſi & Londinenſi, exhibito ſpecimine aliquo, conſilium expoſuit, Ai ingentique pesuniarum vi poſtulata, univerſa reſtituere & cum Græca miri latinaque nova verſione typis excudere Biblia Hebraica in ſe recepit. Ler Ceterum, conditiones in Anglia propoſitæ, inquit ipſe in fronte Specim. ſecundi, baæ fuerunt: Sex millia curioſorum virorum poſcebam, qui tate Enguli exemplar. duobus voluminibus in folio editum, recipere vellent, pre- i tio quinque librarum Sterlingicarum. Daturum me ſultem mille ducen- “ ta loca, cujusmodi novem numeravi ſpecimine ſecundo, in illis tranupoli- z tionibur Jobi c. 31. Pro trecentis aliis, aut quotquot reliqua fuerint, par- ei vum quid poſtularem; aut plane ea donarem. Quodti minores corru- BV rela , quibus ſenſus & loquendi ratio nibil turbantur, connumerentur, . cile e um, ine an⸗ it, eca pit. im, li oile ter mille loca exbibebo. Deur, addit, me reducet ad regem aut Prin- Be libris XI. toto p. So. hine Gryphiswaldiæ, D. Brandanus Henricus Gebhardus logorum militant argumenta, quibus corruptionis notam & maculam, VETER. TESTAM. 21 eipem, aut ad populum denique, virtutis & ſapientiæ amantem, ſt hoc ſe- Pocticis. culo ea in lucem venire velit. Unde ſatis apparet, ſacram auri famem metrum iſtud fatis temerarium Viro docto ſuppeditaſſe, quod tamen aliis tam facili negotio, quam ſibi, perſuadere non potuit. Hine Can- tuarienſis Archiepiſcopi aliorumque dilationibus fruſtratus, exacto in- tegro in Anglia triennio, in Belgium remigravit. Sed & hie, ſuſpenſa licet hedera, immenſisque inventi ſui encomiis in orbem ſparſis, tan- tum abeſt, ut cupidos reperiret merci ſuæ emtores, ut adver ſarios potius na Qus fuerit graviſſimos. Nam & in Belgio A, 1703. ſqq Jac, Triglan- dius, Profeſſor Theologiæ Leidenſis, publicis aliquot diſputationibus hoc metrum profligavit: & in Germania, hinc Gieſſæ Dn. D. Joh. Henr. Majus in iſagoges ad ſtudium Philologic. & Exeget. Tomo I. Exercita: tionum ejus Philolog. & Exegeric. præmiſſæ, cap. V. §. Xl p. 36. & cap. An. 169 3. tribus Diſſertationibus; hinc Argentorati b. D. Joh. Joach. Zentgravius, vel, ſub ipſius moderamine potius, autor & Reſp. Joh. Fri- der. Walliſerus A. 1700: ſimili ſeriptionis genere ſolide illud confutarunt. Poſtquam tandem fatis conceffit Meibomius, non dubium eſt, quin ipſius ſimul metrum tenebris ſit ſepultum, adverſus quod omnia Theo- a Pontificiis teæxtui Hebræo inuſtam, abſtergere confueverunt, quibus pro- lixe recenſendis merito hic ſuperſedemus. Tutiſſima itaque eorum videtur ſententia, qui genuinam Poëſeos 8. zurs bor⸗ Hebrææ rationem hodie ignorari, ingenue fatentur. Eſt hic candor 7 7e complurium Theologorum, noſtratium pariter ac Reformatorum, Augu- 4s,22: ſtini hac parte veſtigiis inherentium, qui T. II. Opp. Epift. Bt. ad Me- moriam de diſeiplinis liberalibus p. 64S. quibus numeris, inquit, onſiſtant verſus Davidici, non ſeriphi, quia ne, io. Neque enim ex Hebræa lingua, quam ignoro, potuit etiam numeros interpres xprimere, ne metri noceſt- tate ab interpretandi veritate ampliut, quam ratioſententiarum inebat, digredi cogeretur: certis tamen eos conſtare numeris, eredo illis, qui eam linguam probe callent. Amavit enim vir ille ſanctus Mufteam piam, in en ſtudia nos magis ipſe, quam ullus alius accendit. Pie & graviter e noſtris b. Waltherus Offcin. Bibl. &. Ge. p. 9656. Deploranda interim eſt Jerio tum gentis Judaieæ miſeria , tum ex parte aliqua etiam noſtra in- 3 ſel. 22 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libris felicitar, quod rationem metri & Muſiræ Hebraicæ ignoramus: ea enim, PE&τι aut multa alia, cum Judaorum politia & eccleſia penitus interiit. Et da- bium non eſt, quin ſi ratio metri nobis conffaret, dulciui modo & commen- datiur futurum nobis eſjet poëmia, libris biſee contentum. Et tamen ea fuit piorum omni tempore diligentia, ut, quanquam verſuum rationem non inselligerent, ipſa tamen verba memoriæ infigerent, & exalte tenerent. Quam diligentiam imitari nos, & amplitudinzrerum, quæ verſibus con- tinentur, metiri potius bonitatem verſuum, quam metris, docet. Sie & Magnif. Dn. D. Löſcher. I. ſupra cit. Vetus illa, inquit, & divina carmi- num ratio hactenut eſt s- rρ &ειſοαRι+ρορορανροο, nullaque hominum indu- ſtria detegi potuit. Paria leguntur apud b Seb. Schmidium Comment. in Job. III, 3. p. 5r. Dn. D. Sontagium in Titul. Pſalm. p. 566. §F. 17. 12. b. Danhauerum, cit. loco. E Reformatis Jac, Altingius Analyſ. Exeg. Pſalmor. Prolegom. T. I. Opp. p. 6or. forma eſt metrica, ait, ſermone ligato ad leges carminum variorum: quorum tamen ratio bodie neſcitur. Et in Pro- legom. Comment. ad Deut. XXXII. T. II. Opp. p. 5z. Carminis Hebræi ra- tio hodie ignoratur, at priſcis ſatis perſpecta uit, qui in generibus carmi- num, & Muſica vocali atque inſtrumentali longe ſupra alios populor ex- celluerunt, Pariter Buxtorffius Tract. de Proſodia, Theſauri p. 6ay. Me- tri ſacri, inquit, modus numerus que artificioſut, poſt Prophetarum tempo- ra paulatim negligi cæœpit, ac tandem, decreſcente magie magitque priſca Hebræorum ſapientia, beu pudenda nimis opud eos oblivione, eſt deletus! Eodem tendit Joh. Leusdenius Philol. Hebr. dAiſſert. VII. p. . ubi tan- dem, allatis diſerepantiæ, inter carmen Hebræorum antiquum & mo- dernum, aliquot momentis, veriſimiliter concludit, rationem carminum Jſacrorupi ignotam, & ea dem ad trutinam carminum hodiernorum non cſje expendenda. Inter Pontificios Doctores hue ſpectant Lud. Luſitanus quaſt. de Carm. Davidis, Marianus Victorius not. ad Hieron. loc. cit. Al- phonſus Mendoza in quaæſt. ſingul. Bellarminus Inſtit. Hebr. P. III. c. ult. Jul. Bartoloccius T. II. Biblioth. Rabbin. p. 244. a. & 259. 4. Gilbertus Genebrardus in lib. i. Cbronolog. ad A. M. 3ioé́. p. no. ubi culpam hujus ignorantiæ in Maſorethas, aliud certe meritos, conjicit: nani dum, in- quit, diſtinguunt diligentius verſus per Jententias, quam conceperant, mem- bra & periodorz metra ſive menſurat verſuum non modo neglexerunt, verum etiam confuderunt, atque miſcuerunt, quor fortaſſe propriat ſerva- runt LXXY. Nec enim illi, adjectis demum recens punctis, ſententias diſtinxerunt, ſed jam punctatum & diſtintum textum recenſuerunt, & . ano- anom 4 Bun Comn cognui notiti das in Kiterit aur rel Her he m ad mo ſa tionen manike Tatam denen Periſe ſed en mum, tienc Petant cam 1 minun eyieim cijus Utrius nullig w cro nend d or⸗ pon Kdiun Plun coolii ſeheo inn, du. en. uit non ent. en. & mi⸗ de⸗ t. in 126. 10. eger Pre⸗ ira. rmi: ex M- nne. iſca tut! lall⸗ mo⸗ inun non tanus ,Al⸗ ,ult. ertus hojus in⸗ mifl⸗ ruft, tryl: eutias Nt, auo⸗ VETER. TESTAM. 23 anomalias diſtin tionum, ſi quas deprehenderent, obelo notarunt, ut a Buxtorffio & b. Waſmutho fuſius demonſtratur. Andreas Maſius Comm. in Joſ. X, 12. ex libro Sopherim eolligit, adhuc Hieronymi ſeculo cognitam fuiſſe Pfalterii poëticam, jam ignorari, etfi aliquam putet ejus notitiam ſe aſſecutum; quam explicat; ſed ita, ut & ipſe librariorum men- das in S. codicem inferat. Verum ſi Hieronymi ævo liquido de ea con- ſtiterit, eur Hieronymus, Judæo Doctore uſus, & Hebraice do ctiſſimus, De libris Poëticis. eur reliqui Patres, Hieronymum ſecuti, in definienda ea adeo fluctuant, nec habent, ubi pedem figant? eur Judæorum commentarii, Hierony- mo adhuc vetuſtiores, cur Miſchnici Do Rtores, eandem ignorant? Ne- mo ſane inde, a Prophetarum exceſſu, conſiantem poëleos Hebrææ ra- tionem vel perſpicue explicavit, vel exemplis luculenter demonſtravit, manifeſto indicio, ſcientiam hanc dudum intercidiſſe; quanquam aceu- ratam quoque ejus cognitionem Hieronymo haud obſeure tribuat Sixtus Senenſis Lib. Vill. Bibliotb. Sanbtæ p. 793. ſch. Tandem vero, ut noſtram quoque adjiciamus Symbolam, non re- 9. ex no⸗ periſſe nobis arrogamus; quod tot jatuit in ſanctioribus literis heroés; ſed cum conjecturis ſit locus, nobis quoque, quid vero videatur ſimilli- mum, integrum erit aperire, hac tamen lege, ut ſalvam cuique diſſen- tiendi, & hæc noſtra, ſi minus arrideant, & rationes in contrarium ſup- petant, rejiciendi faciamus poteſtatem. Poëſin ergo Hebræorum Bibli- cam 1) dicimus certo commenſurari & circumſeribi metro, quod & car- minum, & Muſicæ requirere indolem atque rationem, ſupra jam g. 2. & 2. evicimus: verum non ad leges Græcæ aut Latinæ poëſeos reſtringendo, cujus nulla cum illo, aut perexigua datur convenientia, æque ut linguæ utriusque ingens diſcrepantia obſervatur; ſed hodie prorſus deperdito, nullique forte mortalium cognito, maxime cum nullum Judaicæ literatu- ræ & humanitatis monumentum hoc ævo ſuperet, quod parem cum ſa- cro codice ferat ætatem. Quicquid ergo poſt Hieronymum, Sixtus Se- nenſis & Ath. Kircherus lociv ſupra §. 6. cit. de diverſa diſpoſitione, ſitu ſtra ſen- tentia qualis? & ordine pedum in cearmine Hebræo, quod ſæpe inter Dactyles W Spondæos, alios quoque pedes recipiar, variato interdum etiam ordine ſedium, in quibus apud nos collocari ſolent pedes, in medium proferunt, aſylum potius ignorantiæ præbet, quam ut genuinam poëſeos ſacræz conſtitutionem exponat. Toto itaque pe Rtore adfſtipulamur b. Dor- ſcheo, quum Pentadec. Diſert. II. F. 2. p. G. infit: nos, ut exiſtimamus . «uνρ 21 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libris cuivis patere, fieri non poſſe, ut aliqua certa menſuræ ſpecies in ſacratiſſimo Peccis. Pſalmorum libro (ut & in reliquis metricis) oſtendatur, ita, an in antiqui- tate aliquid tale oſtendere potuerint (autores) dubitamur, 2) Ea porro poëmata, quæ cantica conficiunt, facile largimur, certis melodiæ ac Mu- ſicæ finibus contineri, nobis tamen æque incognitis, niſi in quantum ex Pſalmorum hemiſtichiis interdum colligi datur, alternis ea vicibus, ac a diverſis choris, mutuo ſibi acclamantibus & reſpondentibus decantata fuiſſe, eujus quidem Muſicæ & alternationum rationem ſolicite, & ſa- tis ſæpe feliciter, inquiſivit Salom. van Til ſuo in Pſalmor commentario Belgice conſcripto. 3) Cum primis autem in carmine Hebræo ſtylus com- paret Laconicus, ſententiarum pondere gravis, variisque ornatus figuris, Grammaticis æque ac Rhetoriecis, in quibus perſpicue declarandis prolixe, & felieiſſime ver ſatus eſt b. Glaſſius in Philol. Sacræ P. I. & V. Upſum genur orationis ab omnibus aliis libris eſt diverſum, conciſum ſcilicet & brevibus membris concluſum, ſublime, allegoricum, byperbolicum, & qui- burlibet figurarum luminibus illuſtre, quale fere poëticum in omnibus lin- guis eſſe ſolet, eommode inquit Buxtorffius Theſaur. Gramm. Tract. de Proſodia p. 626. ſJ. Habes hicaſyntheta, ellipſes, enallagen, antanacla- ſin, apoſtrophen, interrogationes, repetitiones &c. frequentes, quæ non in vitio ponendæ, multo minus in corruptelæ fontium indicium verten- dæ, ſed ornatus ac elegantiæ cauſa, velut in ſermone Latino & Græco uſu venire ſolet, tum etiam ad metri leges curatius ſervandas adhibitæ, cen- ſeri debent. 4) Cum cancellis arctioribus illigetur phraſis Poëtica, ſin- gulæ periodi in duo communiter, nonnunquam & plura ſeipſas diſper- tiuntur tmemata, & velut hemiſtichia, quæ ſatis perſpieua ſcanſionis ve- ſtigia produnt, ac manifeſto indicant, determinatum ſyllabarum ac pe- dum ſervari numerum & modum; nos tamen, ob ignotam metri ra- tionem, pariter latentem, maxime cum ανανιιου parium ejusdem numeri verſuum, in eodem textus tactu non ſemper oblſervare liceat. Interim notari poſſunt, quæ de diſtichis, tum & hemiſtichiis, partim pari ſyllabarum numero conſtantibus, partim excedentis numeri, in quibus aut excedens numerus grata modulatibnis celeritate abſorbetur, aut deſi- ciens ſuavi vocis variatione minuritioneve quadam completur & perficitur, præcipit laudatus modo Buxtorffius c. l. p. 625. 5) Rhythmum in fine verſus tinnulum poëtas ſacros, non equidem videtur, ſtudioſe quæſi- viſſe, neque tamen prorſus eum, ubi fortuito eliceretur, neglexiſſe. Ne- que enim ubique, aut per totum aliquod canticum comparet, ut ratio poeleos do lite ade eſt ſtie nut ſap lann V0 ſihe den 0 ad Hie war cul mn un 1e nie len v dn no gli. lin. 1. de nucla. e non erten⸗ eoulu cen n. ſper⸗ is ve⸗ ee ti r. dem lieeat. n prri Huhi tdef- ie itur, in fine gueſ t ritio welels VETER. TESTAM. Renen nrengeer ſita; neque nonnullis in locis negari prorſus aut ob. De libris eſt, ſive rationem ejus Scriptor i Poétic adeo ab eo abhorruiſſe & ſt ſe Prores habuerint, ſive minus; certe Oëticis. o an tudioſe ſibi caviſſe, ac Latinis Græcisque in uſu e Poëtis, hinc non apparet. Idem uſu veniſſe videmus Poêtis eccleſia- ſieie printorun ſeculorum Latinis, quorum hymnos mox deprehendes mili ſono finire ſtrophas, mox diverſo, ut ſatis appar innienti Rhythmi non equidem ſtudioſos tui hymatorum in eo rhr i no quidem kudioſos tuiſſe, multo minus hymnorum in eo poſuiſſe ſu antiam & ſtructuram, neque tamen omninoe jar ubi non quæſitus ſponte prodi L Re rebudtade, ubin⸗ 3 sſponte prodiret. Exemplo ſit ex multis Venantii For- unati hymnus in nativitarem, item in paſſionem Chriſti, quos in Posëtarum veterum Eccleftaſticor. Georgii Fabricii vid 6. nter quæ de Poẽſi Biblica ſ1 as erlaner appoſite ad noſtram ſententiam b. Danhauerus m nuit Hermeneut. Sacr. ſect. II. Art. II. §. 24. p. 444. 9. elen rern interprerummaditari cauſas quoque inveſtigare molita Cur in ſa uas divinæ ſapientiæ, li , ibros nonnullos qu , metro adſtri ctos, certisque ero cod . . . . . ue 6 1. numetkineluſd. ſacro inſerere codici placuerit? Et 1¹) quidem Numen ce adhibi- upremum haud dubie hymnorum & cantionum cultu delec tur M ſatis teſtatum fecit, cum & in V. Teſtam. cantica imperavi de Nr Go n . c⸗ ravit Deut. XXXI, 19. 6 gratioſe approbavit 2 Chron. V, 13. NX, 22. XXIX, 26. 27. & in No- . . . . denno inculeavit Col. IUII, 16. Eph. V, 19. Ut itaque modum præiret elibus, quo cantica ſacra rite componi, & in laudes ac h Sãü beneficiorum eju diri e danſre Dele . run jus commemorationem, dirigi debeant, ſparſim non mo⸗. . . . 2 . 0 textui hi orico & prophetico cantica ſacra intexere, ſed & integros addere inſtrumento ſalutis noſtræ libros voluit; maxime cum in cult Hieroſolymitano Judæorum haud aliarum facile, quam bſalterii, cantile 3 . UIt * narun abrinniſſ conſtet uſum. Sane cum nullus licitus eſſet in V. T. cultus, niſi quem Deus ipſe inſtituiſſet, diſertisque præſeripſiſſet verbis hy- . . . . . . muo⸗ quoque par erat ſuppeditari , in publico eccleſiæ conventu decah. tandos. Cum etiam 2) nihil non agat Deus O. M quo hominum men . . . 1 . tes Decears ſe aver ſas & abalienatas, partim divina virtute partim fu niculis charitatis, ad ſe trahat, ſecumque uniat; noluit intermittere din . . ¹ rrninum quoque & canticorum dulcedine feroces rebellium anines len er en geiratos demulceret, metu proſtratos erigeret, triſtes ac tor- doser araret erenoegue redderet, & quos cogere invitos nolebar vina carminis ſuavitate leniter duceret, acjuxta Auguſtini verl . nolentibus redderet volentes Appolite perqua inch ne ſentent n . 0 m i ri⸗ corge. bare 1 . 4 n hane enren har De libris Poëticis. 26 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS Baſilius M. Homil, in Pſalm. I. paulo poſt initium T.l. Opp. p.toy. ſqj. inquit: 2rend Jεο r3 —αdeb rο iο, σαG.e, r6os 6er, 7 6vα 7S Aaνααπd,r ναν .n ie 1 6 dordv &ναισανv 7 o6 Eie Hατα.- AeNZTr εας Ti Tοaα; 0 n 77 eXαααι+αετερρτοννâ d GEαα⁵ ð 7 dno7iρ, r e TανXαον ½ . d 7 . 1 1 „ „ — pνNXαιορdẽzvv ια 22P† 7d οατνοαοατͤα7 1 Dagudn T—α‿ A‿νρ‧5aοροτοονσ öοαν ddovτS rοτε τιοεοατιιο , A Xα 7οπ. NAςρ Tα νπαα TeεραααιιUι. Nam quando piritus Sanbtut nos Vi- dit ægre perſuaderi ad complexum virtutis potuidſe, ac proinde ad ineun- dam vitæ rectitudinem per boc lenteſcere, quod toti ald conſebtandam vo- luptatem propenderemus, quid fecit? nimirum Scriptura ſfua dogmatis miſtim inſperſit concinnam iſtam numer orum modulationem, ut auribus permulctis ac delinitie melico vocum concentu, clam ac velut aliud agentes dneremus in animos noſtros irrepere eloquiorum utilitatem; idque pro more ſapientiæ Medici. Ii enim pbarmacum oblaturus auſteriuſculum quidem, averſanti cibor nec probe concoquenti, ſubinde oras calicis pralinit melle. Miram enim poéſeos, æque ac Mulſicæ, in movendis ſedandis- que affectibus, virtutem agnoſeunt omnes, qui in ejus operationem pau- lo altius inquirunt, & exempla teſtantur, velut in Eliſa cytharcœdi pulſu Spiritus Dei excitabarur, 2 Reg. III, 15. & à Saule Davidis lyra malignus Spiritus pellebatur Sam. X VI, 16.23. ad ditis utrobique hymnis ſacris, ferocem demulcentibus mentem. Quo illa gentilium de Orpheo fahu- la ſpectat, feras & ſaxa leniente ac poſt ſe trahente. Huc facit Athana- Rii in Epiſt. ad Marcellinum I. I. Opp. p. 6. ſg. obſervatio, qua cum har- monia Pſalmorum, quos canimus vel legimus, affectuum quoque bene compoſitorum concinnitatem vult congruere, citans illud Jac. V, 13. zuνναπ riας s* ν. Pca R†τα τανασ addit, 7 uSε rοερς⁵εναπιρe T 6o- X, AτσNττν s 7α Nvν⅜ 5EovaX6αιτoe, 79 AUτα᷑ ege*oosρ &. ſiquidem ita, id quod in anima turbidum eſt, aſperum & incompoſitum complanatur, triſtitia autem mitigatur. Velut quoque 3) linguas Spiri⸗ tus S. miraculoſa Apoſtolorum & primorum fidelium N. T. inſtructio⸗ ne ſanlificare; ſic nitidiſſimum linguarum uſum, poéſeos regulis defi⸗ nitum, carmen quippe, eultui ſuo hacratione dicare & conſeerare voluit, ſatis hoe ipſo docens, poëſin quoque ad ιοαν οαινν ανονν, „& α*α dροι εοoοον Pertinere, quod Aνσ sα 2 ατοποανιοσνταο . I;- 7 6ρ rο Oαασαο ac, I, 17, Sed & 4) imbecillitati memoriæ humanæ conſulere hoe pacto voluit, dum præcipua regni Dei myſteria metris in cluſit 2 O2 claſit Orati⸗ metti collig pona Rurt Mtat raſe⸗ delat ditat Alerd⸗ liiſti. lee ſa linase Cret gbe ellet. doe. caula uel Tols tur? ra .⸗= VETER. TESTAM„ 27 : cluſit rotundis, quæ faciliora captu eſſent, nec tam cito effiuerent, quam De libris 5 ratio ſoluta. Quæ enim numeris comprehenſa ſunt, ob nervoſam Poéticis. ð metri concinnitatem firmius retinentur; & nexu quoque mutuo ita ſibi 1 colligata cohærent, ut ſi vel ſyllaba excidat, vel dictio dematur aut tran. . D ponatur, mox erros deprehendatur, donec priſeæ reſtituatur inegritati. Rurſum Buxtorfſius: Quippe placuit Deo, inquit, quandoque ſoluta ſim- X. plicique oratione, ſaam voluntatem hominibus per bomine- ſanbtos & Pro- i. phetar aperire, quandoque numeroſa & conciſa, quæ brevitate ſua ingent 1. praæſtaret memoriæ ſubſidium, & pia modulatione, qua ad eam fere acce- 1. debat, ad animos ardenti pietatis ‚tudio aficiendot, adminiculum ſuppe- i ditat eficaciſzmem. Theſ. p. 62y. Addimus 5) ex Cocceji T. I. Opp. 1 Aρνd/Hr. p. 75. quod hinc appareant divitiæ ſapientiæ divinæ, qui verbi ,/ fui ſtilum ita voluit temperare, ut nec vis convincens, nee lux illuminans, j e nec ſuavitas alliciens, nec ſublimitas in admirationem rapiens, nec obſeu- ritas exercens, & faſtidium abſtergens, neque facilitas animum paſcens & reficiens, neque ſimplicitas a ſuperbia ad humilitatem revocans, ne- que ornatus, omnem ſplendorem humanæ eloquentiæ pudefaciens ab- eſſet, ad animos hominum, ſibi & virtuti atque ſapientiæ veræ, concilian- D dos. Demum 6) pia meditatio potius, quam ſolida hujus ſcriptionis cauſa eſt, quam Athanaſius, paulo ante citata verba profert, ubi cum cura quæſtionem illam diſcutit, ατ er HsXονα αουοD , Rovrρ o voiSετονι Xααιοα;R cur modulis & numeris librorum horum verba continean- tur? & rationem reddit: αστρρ Aραtονοαα 1τπω απα ρι οτσειο, l* m . Tv* oαννιοατιν ετ τς⅝ππ, 3rαsτευ⁄ůa 20ασ6v 1T Wo„αα αDoο. - „. . 3.à2 „ r d, e; ,,„„ uMαττ—τ a6—τοι, Aα ssv ev νντσ ο Xοανρυv&μ A. 70 iοννHρι 29 7 rit ee vMocdοαρ,, S *6 1Sτον νααασiρd . 1 νρNXανυ οντ r α½⁶ 13. oατ α⅜ρνανανιιοα, 6sXe†τ³υ Aοναρ 141 ècl Aραντν Ge⸗ Sa *†τ, En S diiz o TrοοαοαHιον αιτ—NRαονασοπ, Aν⁵ rαι Xτορ Ge. ατ⁰ ε rα oXς α OHα . 7, A. Ut harmonia tibias commit- tenr, unum concentum é icit, ita quoque in anima, variis motionibus ogi- r⸗ tandi, cupiendi, noſcendi agitata, unde membris initium operandi de- i⸗ ſumitur, ratio poſtulat, hominem ſibi conſonum eſſe, neque ipſum a ſeſs ef⸗ diſzdere, non ut optima quidem cogitet, peſima tamen ſaciat &. it, XII. n Supereſt, ut autores recenſeamus, qui ſuam in hoc illuſtrando Laudata N. argumento operam poſuerunt, & velintegris iſtud tractationibus diſeuſ. vel expli- ne ſferunt, vel, data ſaltem occaſione, ſuam de illo mentem paulo uberius cata a in⸗ D 2 L decla. 2 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS declararunt Qui quidem maximam partem jam in præcedentibus in par- tes vocati ac allegati comparent; ut tamen ordine jun Rim ſiſtantur, no- mina eorum paucis hie repetemus. Sunt autem ex primitivæ eccleſiæ Patribus HIERONYMUS cumprimis, in Præfat. ad Jobum T. IV. Opp. f. io. & in Epiſt. ad Paulinum, ubi de Jobo diſſerit /. 3. b. ac de Pſalmis Davidis f. 2. D. porro in prafat Commentariorum in La- mentationes Hieremiæ I. E. Opp. f. 6Gô. ISIDORUS porro Hiſpalen- ſis Epiſcopus, lib. I. Originum cap 35. p. 12. & e Græcis EUSEBIUS Lib. XI. de Prapar. Eang. cap. 3. Inter judæorum Doctores huc faciunt R. ISAAC SANGARUS in libro τ P. II. §. 69. 79. p. 136. ſqq. A BARBENEL Comment. in Exod. XV. & in Jeſ. V. R. ASARIAS in BN W R P. IIl. cap. 6o. R. SAMUEL ARCUVOLTUS in HECA Da (ap. 31. 32. R. SAMUEL ABEN TXBBON Comment. in Ecclehtaſten ab init. Autor libri, cui titulus eſt i fol. 3. col. 3. R. M O- SES ben ChAVIF. in HV : quorum verba latine reddita ex- hibent Buxtorffius in mantiſſa ad libr. Coſri p. 4o6. ſqq. Joſephus de Voiſin Obſervat. in Proæœm. Pugion. fidei Raymundi Martini p. ioy. ſajq. & b. Pfeifferus de Pozſt Hebr. Vet. Ih. . IOSEPHUS denique lib. II. Antiqq. Jud. cap. ult. p. 6S. & lib. I. c. ult. p. 130. & lib. VII. c. 12. Noſtratis eccleſiæ Doctores huc conferri poſſunt: b. WALTHE- RUS Ofic. H. 5sb. p. 966. b. DANHAUERUS P. II. Academ. Ho- mil. XIX. p. 5iö. & in Hermeneut. Sacr. Art. II. S. 23. p. 442. b. D O R- SCHEUS Pentadecad. diſſert. Il. S. 2. p. 6. b. CALOVIUS Pro- legom. Comment. in Genetin p. o. ſqq. b. PFEIFFERUS pecul. diatr. de Poëſt Hebraor, veterum & recentior. Wittebergæ in 4. An. 167 1. ut & in Dubiis Vexat. Cent. III. Loc. 46. p. 5l6. ſqq. b. THEODORUS. EBERT'US de Pozëſi Hebr. LAUR. FABRICIUS in Metrica, D. D. LOESCHERUS in de caufir linguæ Hebraa L. II. cap. XI. S. 6. p. 436. D. D. SONT'AGIUS de Titulit Pfſalmorum, ad Dom. IX. p. Trin. p. 5do. qc. & qui recentifſime ſub præſidio D. Jo. Andr. Schmidii Helmſta- dii A. 17 16. diſſertat. de libris metricis conſeripſit & defendit Ott. Chri- ſtoph. Dieter. Fiſcherus: quibus, ob externam religionis profeſſionem, accenſere queas M ARGC. MEIBOMIUM, de quo ſupra §. 5. E Pontificiis citandus huc eſt CLAUDIUS ESPENCYZUS. pecul. tract. de divina ſacrorum Bibliorum & BPatrum poëſ, Cyp p. 103z0. ſqz. AUGUSTINUS STEUCHUS. Epiſcopus Rugubinusſatke 8 atione VETER. TESTAM. 8 29 r. DW fatione in Pſalmos, ANDREAS MASIUS Comment. in Joſ. X, 12. De libris do.. EUSEB. NIEREMBERGIUS Lib. Vil. Orig. Script. c. 5. ſqq. Poticis. eie ATHAN. KIRCHERUS Mauſurgiæ Univerſalir Lib. II. cap. V. de unn Mufica Davidis J. . . p. OG2. ſq. J A C. BONFRERIUS Comment. in b Exod. X, i. SIN TUS SENENSIS Lib. VIII. Bibliotb. §. p. 793. ſwj. la. LUDOVICUS LUSITANUS in globo canonum Linguæ Sancta len. cap. V. de Poëſ Hebræorum. MAGALIANUS Cantic. Moſir p. iis. US ſqq. MENOCHIUS d Republ. Hebraorum p. 6zo. GRETSERUS. Lihb. ItI. rerum variar. p. 312. MARIANUS VICTORIUS REA- S TINUS in notis ad Hieron. Epiſt. CXVIII. GILB. GENEBRAR- ent. D US lib. I. Chronol. ad A. M. gob. p. 0o. JO. CARAMUEL in n. Rhytbmica ſua p. 46. & paſſim. Recentiſſime IULIUSBARTO- 3. LoOCCIUS Y. I1. Biblioth. Rabbin. f. 244. ſqq. Sed & haud ita pridem al Sebaſtianus Pauli, Clericus Regularis de Sodalitate Matris Jjeſu, in diſer- 10. tationibus de Poëht S. Patrum Græca & Latina, Neapoli edita A. 1714. gey⸗ diſſert. I. p. 7. Garafolium eitat de Povzſ: Ebraorum Romæ A. 1707. quem, de uti videre non contigit, ſie nec conſtat, in Biblicam quoque Poëſin in- 1& quiſiviſſe, nec ne? Ipfe vero tandem PAULI promiſir Hiſoriam de I. Posſt Sacra, quæ num edita fuerit, nec ne, me latet. E Reformatis hunc ingreſſi ſunt caampum IO. BUXTO RF. Reforma- u. FIUS r. Tractatu de Proſodia metriea, ſubjuncto Theſaur. Gramm. 1i: . p. 62y. O S. 8CALIGER in Animadverſ. ad Chron. Euſelii p. 6. ſej. 0R. GERH. JO. VOSSIUS lib. I. de natura & conſtit., artis Poëticaæ caß. rr. 13. G. 2. P. 77. ſq41. & Inſtitut. Orat. Lib. V. p. 3eg. I8 AAC. VOSSIUS. err. diſſert. pec. de poëmatum cantu & viribus rbythmi, F R. GOMARUS ut in Lyrn Davidie, & LUDOV. CAPPELLUS in animadv. ad US Dav. lyram; de quo utroque v. ſupra S§.6. GISBERT. VOETIUS. ,D. Politicæ Eeclehtaſt. P. I. cap. 2. p. 530. q. JOH. HEN R. ALSTE- ,. DIUS Triumhi Bibliei cap. XXVII. p. 256. ſqq. SALO MO N van e, Til in der Dicbt-Sing-und Spiel- Kuuſt der alten Hebraer P. L. cap. 3. wir. p. 29. & cumprimis P. El., ap. 6. p. 236 ſcqq. . Chri . JOH. CLERICI conatus fupra §. 7. expendimus, integram Remon- en autem de Hebraoram Pozëſt diſſertationem, cum commentario in Jobum Aramibus: & Pialmos edendam expectamus. ,1U099. 3e. iiin D 3 CAbP. II. 30 INTRODUCT. AD LIBROS EBIBLICOS CA P. I f. De Libro Jobi. Sumuns- Vibri ſedos: & inſeriptio. §. 1. Jobi nomen, §. 2. ve*ς vere berg rium Ca eæxiſtentia, H. 3. genus & ortus, non e Eſavi familia, neque ex Iſa- . lum pitis. ſebaris fliit, ſed ex certir churacteribus derivandut, quibus ordine Horti poſitis, & concluſionibus inde deductie, ex Nachoris proſapia oriun- tem dum noſtrum fuiſſe concluditur, S. 4. Sedes, terra Uz vel Aufitis dy. antel dignitas Regia in dubium vocata, Prophetica autem & Sacerdota- =RU ſa lir aſſerta S. 6. ætas & Synchroniſinus in Kpptiacæ ſervitutis in- oue gruere tempora cenſetur: dubium ex Job. XXII. 12. ſolvitur §. 7. 1. Amici collocutores (o) quinam & cujas ſinguli? ( 6°“) an Deoxvév- tenſe so & authentice locuti Ant? §. 5. Libri ſeriptor, aliis plane in- Ad certur, aliit ipſe Jobus G. 9. Ex noſtra vero ſententia cur non Moſei 5 ni nec Jobi Amici? nec Salomo? nec Prophetarum aliquis? ſed ipſe ſe Jobur, in quantum metro liber eſt ligatus, quantum vero a ca⸗ . ſle, pite & calee in proſa decurrit, ſorte Samuel . to. Libri ſiylur p. W metro ligatut, p. Arabiſmir largiter tinctut §. u. Argumentum li- zir bri: Sopus genuinus duplex, Epurius autem, qui adumbrativur & . Reo typicut cenſetur, reſtringitur. & refellitur: Utilitas varia d. 12. 1, Autoritar Canonica (a) valide aſerta, (PE) ex parte impugnata, a ne Spinoſa profane ſollicitata, & a Clerico, Theoloegorum Batavorum ſain nominz, prophetico charactere vacua reputata, () rebonſionibus ſir vindicata, præſertim ab inuſta ſcepticiſmi macula, quam Obſerva- “ ſen tores Hallenſes ei intentarunt, S. 33. quam tamen laciniis iſtis, c. n VI, 9. & ſub libri ſinem, quæ Pontificiis quibuidam in pretio ha- lan bentur, prorſus denegamut F. 14. Chronologia libri, ſ. quot anno- rum ambitum compilectatur, ubi de duratione calamitatum Jobi Rctt diſputatur S. i5. Partitio libri, tum capitum reſpectu, quæ in Græ- Nani cis quiburdam codicibus variant, tum ratione argumenti & con- Nen tentorum S. i6. Tabula Synoptica d. 17. Commentarii Patrum: Ju- n dæorum: Lutheranorum: Pontificiorum: Reformatorum: Remon- mnor ſtrantium g. 15. du Ihn mos §. I. VETER. TESTAM 31 z. I. “ imum inter libros Poëticos locum, & rerum deſcriptarum ordine, Libri ſe⸗ & ſeriptionis tempore, merito ſibi vendicat Jobus, quanquam non des. una, in omnibus Bibliorum exemplaribus, reperiatur ſede. Bom- ſ bergianus codex A. 1521. ex udæorum diſtributione inter D. eum re- . latum, medio inter Proverbia & Danielem inſeruit loco, quem ipſi quoque u Hottingerus tribuit Theſ. Phil. Lib. I. cap.. Sect. 3. p. 4oé. Buxtorfliana au- . tem Biblia Baſileenſia, nec non Leusdeniana, poſt Proverbia quidem, ſed . ante Canticum collocant, æque ut ipſe Leusdenius in Philol. Heb. diß. VIII. te §. 2. p. 5. ubi fingulos V. T'. libros ſeorſim perluſtrat, Sed paulo aliter an- 1. tiquæ eccleſiæ Patres diſponunt, ex quibus Athanaſius in Synoph 1 II. Opp. . p. 96. Jobum XVII. numerat, & poſt Canticum, ante αdνow οαιοπτ¹Iε. zn. cenſet: quo loco Patres item Concilii Laodiceni can. altimo, nee non Græ- ca quædam Biblia, vetuſta manu exarata, quæ in Vaticana Romæ adſervan- 4 tur, Jobum ponunt. Contra vero ea Epiphanius, quando lib. I. adv. hare- ſes, 1. I. hareſi VIII. . 6. p i9. ex judæorum mente librorum canonicorum Alr ſyllabum ſtruit, nonum facit Jobum, & libro Judicum atque Ruth illico 1h⸗ . ſubnectit; quando vero lib. de menſ. & ponder. c. II. L. II. Opp. p.t62. aliam Ili. init Bibliorum recenſionem, poſt Pentateuchum Poëticos, & in his primo 46 loco Jobum ponit. Iſidorus demum lib. VI. Origin. c. 2. p. 45. poſt Para- n. lipomena, ante Pſalmos, Jobi mentionem in icir. Aliter rurſus Judæorum , megiſtri. Talmudiſtæ enim in Cod. Bava bathra cap. I. p. 14. . ita lo- n cant, ut in Hagiographis Ruth ſit primo loco, quia Judicum temporibus bus fuit æqualis, proxime ſequantur Pſalmi a Davide maximam partem con- I⸗ ſignat', qui ex Ruth originem traxit, tertio loco Job, quem putant æqua- ,t, lem fuiſle reginæ Sabea, deinceps Salomonei libri, Proverbia, Coheleth, a. Canticum, tandem Threni &c. Alii in Gemara ad cit. loc. eam reddunt h. ordinis rationem, jobum quanquam tempore priorem, Ruthæ tamen poſt- hi poni, quia Noyee Pobre & Magiſtri non auſpicantur ordi- gre⸗ nem quendam librorum Biblicorum a vindicta vel affli tione, qualis Jobi oc erat, & quanquam Ruth pariter ab afflictione, biſtoria ſcilicet famis & r. mortis filiorum Elimelechi incipiat, Hetum tamen iſtam aſfi tionem ſor- nol⸗ titam fuiſſe finem; quod ſane *que in Jobi hiſtoriam quadraret. At Maſorethas, docet Elias Levita in præfat. 3. libri Maſoreih bammaſoreth, librum baralipom. ſub initium Hagiographorum eollocaſſe, hine Pſal- mos, mox Jobum, porro Proverbia, tum quinque libellos feſtuales, Con- fer 32 INTRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS He libro fer Gerh. Jo. Voſſii de Idololatria lib. II. cap. 3. p. ?62. 4. & Jo. Merceri præ- Jobi. fat. Comment. in Job. Ex quibus liquido conſtare arbitror, inde ab anti- quiſſimis temporibus, pro diverſitate codicum, quibus hine Synagoga, hince eceleſia, hinc utriusque utebantur Doctores, diſparem quoque ſe- dem nactum fuiſſe jobum, quem alii ad rσι Eαεαιοιιπ claſſem, alii in Poëticorum ordinem redigerent, alii Moſi proxime ad latus jungentes, chronologiæ ſe ratienem paulo curatius ſervaturos exiſtimarent. No- ſtri codices paſſim poſt libros hiſtoricos illum, quia diverſi generis & ſtyli eſt, primo tamen loco inter Poêëticos, atque ſic inter Eſtheram & & inſeri- Plalmos medium legunt, cui b. Lutherus quoque ordini inhæſir. In- ptio. ſcribitur ſimpliciter aiae ISι, Jobur, vel aliis, qui ſermonis Hebræi tenaciores eſſe cupiunt, Ijoburs, aut Job, quod in exponendis ipſius fa- tis juxta ac ſermonibus verſatur; forte etiam ab autore libri ſecunda- rio, velut in vaticiniorum appellatione fert uſus, de quo tamen pau- lo poſt copioſius diſpiciendi erit locus. II. Jobi Sed in Jobum nune inquirendum nobis copioſius eſt, maxime cum circa ſingula viri & hiſtorie momenta adeo diſcrepent ſententiæ docto- nomen: rum, ut quem præ cæteris ſequaris, anceps videatur. Et viri quidem no- men aiss, cum ex more Orientis æque ac illorum temporum ααπαααν. riws eſſe, nemo temere dubitet, varie exponitur. Minus quidem accu- rate a Philone & Hieronymo, per Magum vel ſapientem, ac ſi idem ſit cum voc. ais, quæ Pythonem notat: & parum rectius ab Iſidoro lib. VII. Origin. c. 6. p. . & rurſus ab Hieronymo quaſtion. Hebraic., in Pa- ralip. T. V. Opp. f. 16. b. per dolentem, ululantem, vel ululationem, forte quia 28) Gen. XLVI, 13. gementem vel dolentem dicit: omnium ab- ſurdiſſime per magnum, a Poſtillatoribus nonnullis, qui Hieronymi niti auctoritate ſibi perſvadent, in cujus commentar. in Jobum L. VII. Opp. Ff. Sl, a. ſtatim ab initio legunt: Job, qui dolens vel magnut interpretatur &c. Locus enim in mendo jacet, & Magnum haud dubie ab initio ſeripſerat do- Qiſſimus Hebraice Pater, quod de viro ſan do abjecte nimis & profane di dum exiſtimantes, librarii in magnum transmutarunt. Paulo reddit commodius celeberr. Spanhem. Hiſt. Jobi c. 2. J. 6, p. per sαι⁵οαενααιαι, ſuorum deſiderium atque deliciar, quaſi a 2dè amavit, deſideravit, or- tum trahat; ſed vereor, ut Grammaticæ leges derivationem admittant, & ne radicalium literarum, cui innititur, meratheſis fingatur liberius, quam ex vero æſtimetur; ut taceam b. Hillerum Onomaſt. Sacr. Via VI. . 1.4 900 rime men wel pro tiam ſong nom corn pere mire dem Cate Rrn 07 „ S fit, 1 hans mil iiter ſtor nud ſei eee ſein 714 tin du p4. nti. 984, aſe. 8 iin tes, No. 5 la⸗ brei sli. nda⸗ gau. cumm olto⸗ nno⸗ een. n ſt 01,. 1Pa. ſorte mab. iciti Nn, J Oe. t do⸗ olane recit lueh it, 0r. ttant, elis, .V.. 1.*. VETER. TESTAMM., „ p. 293. nominis plane contrariam ex hac radice ſignifieationem eruere, eui i, e. ac aise-d non eſt deſßiderium, ſine deſidenio. Omnium er- go optime cum genio linguæ, & Grammaticæ regulis, communis plu- rimorum congruit ſententia, qui ab Qdè inimicitiart egit, deductum no- men per oſorem impiorum active, & his inviſum ac exoſum paſlive, vel ſi male ominata ſignificatio non arrideat, per virum zeloten, qui ſacrum pro Deo velum exerceat, eum b. Seb. Schmidio reddunt, in quam ſenten- tiam Arias Montanus, Edm. Caſtellus, b. Schindlerus, b. Waltherus, & longe potior interpretum pars, pedibus incedunt. Qui vero Arabicos nomini quærunt natales, non attendunt, nomina & filiarum Jobi, & ami- corum, Hebraicam agnoſcere originem, ut de Jobi appellatione perperam peregrinum ſuſpicari liceat ortum; quod cum non fugerit Mercerum, miror ipſum Comm. in Job. I, t. ad Arabiſmum ſe recepiſſe. Didymo demum quid in mentem venerit, nulla aſſequor conje tura, quando in Catena Patr. Græc. Nicætæ p. 2. ſq. ita interpretatur: r9 T vοναμ“ ̈vονοαſvοοσιττnιο 1αα 5s, ασεαν⅜h⅛d¼e, T3107, & rρορενα, XWο ν⁰ρρεοτο, Jobi nomen patientia eſt atque intelligitur, itaut id yam fus rit, quod ante vocabatur, aut id vocatus it, quod poſtea extitit. Reſpexit haud dubie ad verba S. Jacobi c. V, II. v τοοον I“S& inναρο, ſed no- minis ibi rationem ab Apoſtolo reddi, nemo facile demonſtratum dabit, III. Ejus vero nominis, num talis unquam in rerum hac univerſitate ex- titerit νιορ qualis hoc libro depingitur, resque adeo gefſta hi- ſtorice deſeribatur, an vero fingatur ſalcem parabola, non heri demum aut nudius tertius in controverſiam venit., Poſteriorem ſane ſententiam am- plectuntur Judæorum vetuſtiſſimi, quorum in Bava Bathra cap. 1. f. F. . ſcitum eſt: de, . , N N A Jobur nun- 7uam extitit, neque creatus eſt, ſed ejus liber quædam quaf parabolaæ eſt. Palliat quidem & excuſat hanc Talmudiſtarum ſententiam Jo. Mar- tianæus in Hiſt. Canoni libror, Sacræ ſeript. D. I. cap. I. S. F5. p. &. voca- bulum wY non parabolam, ſed eemplum reddens, quo pacto ve- rum aſſerant Magiſtri, quum in exempli uſum hiſtoria Jobi apprime ce- dat; locum autem Talmudis forte non aſpexit bonus Gallus, cum adeo ſit perſpicuus, ut nulla elidi explicatione aut obfuſcari arte queat. Quan- quam autem non omnium hanc fuiſſe mentem ibidem aſſeratur, ut pau- lo poſt videbimus; Maimonides tamen in eandem, utut in medio rem omnem relinquere videri velit, haud parum eſt propenſior, quando in Carpz., Bari II. E More De libro Jobi. vgορριις vera ex- iſtentia? „ 34 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro More Nevoch. P. III. cap. 22. p. 395. ſqq. allatis de veritate hiſtoriæ du- Jobi. bitandi rationibus, tandem concludit, illa quæ a principio libri, de collo- quio inter Deum & Satanam, deque traditione Jobi in poteſtatem Satanæ memorantur, manifeſto parabolam ſapere; quibus R. Schem. Tof. Com- mentario in e. l. Maimon. preſſe inhæret. Sed & ex Chriſtianis vereribus Junilius, Epiſeopus Africanus, hue refertur, qui Tragicomcœdiam potius, quam veram hiſtoriam L. I. de Partibus divinæ legis facere videtur. Ejusdem erroris reos facit Anabaptiſtas, e Pontificiis Sixtus Senenſ. Bi- bliotb. S. lib. VIII. ær. X. p. giö. ſeqq. e Reformatis Whitakerus Z. I. Opp. p 79. & recentiſſime Jurieu in Hiſtoria Crit. Dogmatum & cult. P. I. cap. 2. p. 5. exnoſtris b. Thummius in diſquiſ. de verbo Dei p. 5. alii; mo- derni tamen in Belgio Mennonitæ Jobum non modo in canonicis libris habent, verum etiam in exemplum patientiæ citant, vereque extitiſſe ſup- ponunt. Aſt magno molim ne id demonſtrare ſatagit Clericus, in ju- diciis quorundam Theologorum Batavorum ſuper Hiſt. Crit. Rich. Simonii p. 274. ſJ. variaque conquirit AατοτohrN à&ε Ü½1το, ex quibus conficiat, banc de Jobi calamitate non veram efſe hiſtoriam, ſed fictam Tragœ- diam, in qua contra omnes decori & probabilitatis leges plurifariam peccatum ſit, quæque conſequenter Dei Spiritum auétorem habere ne- queat; quæ ejus commenta e Gallico latine reddidit Herm. Witſius in diſſert. epiſtolica ad Ulric. Huberum de Scripturæ S. auctoritate divina §.23. p. 21. ſc47. ſub cenſuram autem vocata caſtigavit D. D. Majus Sel. diſſert. 1. de Seriptura S. F. 26. p. 43. /4. Sed paulo ante Clericum quoque Mene- ſtricrius Jeſuita, in opuſeulo Gallico de dramatibus Muſicis veterum & bodiernir, Pariſiis A. 1681. in 12, edito, ut ab auguſtis pariter ac antiquiſ- ſimis auſpiciis, dramatum originem arceſſeret, Jobi quoque librum in llorum cenſum retulit. In ejusdem vero erroris ſocietatem quando b. Lutherum pertrahere ſatagunt Bellarminus lib. I. de verbo Dei cap. y. & qui ex eo ſapiunt ſcriptores Pontificii alii, eo quod in conviv. ſermon. tit. de Patriarchis & Prophetis aſſerat, ſe non credere, ita omnia eſſe ge- ſta, ut in Jobi libro narrantur, ac tit. de lib. Vet. & N. Teſt. Jobi librum velut fabulæ eſſe dicat argumentum, ad proponendum patientiæ exem- plum; manifeſtam beato Viro injuriam faciunt. Neque enim ex ſym- oſiacorum ſermonum libro, quem viginti demum annis poſt Lutheri obitum Johannes Aurifaber, ex Antonii Lauterbachii cumprimis, Viti Dieterici, Hieronymi Beſoldi, Johannis Mattheſii, & aliorum MSCtis golle taneis conſareinavit, aliique multoties privato arbitrio mutarunt, mati⸗ muul lemie Hhilii in , gai dend erpie iſeri quen ſedi ſerme gnel runt, nit arer cana ubi liarin eilei Enec Den mone fami lai, lis t Pos get tem ing run mei ſien Omr. wwi veln u. llo. Anee m. lbus tius, tur, Bi. .l. mo⸗ lbris ſap. onii leiet, 1gc. riam ene⸗ us in 6,. Ven. ene⸗ G gnil⸗ mm in do b. 5. rnion. lege⸗ brum exem⸗ . ſjn. Utheri VETER. TESTAM. 31; mutilarunt, auxerunt, ſed ex genuinis Lutheri ſcriptis, dida cticis ſive po- De libro lemicis, judicium de Viri doctrina ferre par erat, maxime quod ipſe in Po.- Jobi. Rillis domeſt. ſuper Evang. Domin. Iulilate f. 267. b. (editionis Jenenſis in 4. Apud Tob. Steinmannum Anno 1597.) diſerte fateatur, multa ſe lo- qui, quæ non ſint verba Dei, quando extra Miniſterium ſuum, inter pran- dendum vel alias loquatur: neque dextre ſatis verba vel allegantur, vel explicantur, cum cit. loc. êοα adjiciat: exiſtimo, librum Jobi eſe veram biſtoriam, & rurſus: interim in rei veritate, & in ipſo facto ita contigit: quæ manifſeſte docent, non de rei geſtæ veritate dubitaſſe Megalandrum, ſed iis ſaltem verbis, metro ligatis, quibus hodie leguntur, cæſos mutuo ſermones fuiſſe inter jobum & amicos, Deum item & Satanam, negaſſe, quæ ſane nihil habent abſurdi. Copioſe ac ſolide b. Viri cauſam perora- runt, adverſus Bellarminum b. Gerhardus Exeg. loc. I. de Script. §. H 133. p. 143. & Conf. Cath. Lib. II. ec. P. I. Art. I. Append. 2. ſpyec. n. 3. p. 323. 14. adverſus Gretſerum vero, illius hyperaſpiſten, b. Chriſt. Kortholdus de canone Scripturæ S. cap. V. S. 2. p. 37. ſq. Ceterum de veritate hiſtoriæ dubitare nos non ſinunt argumenta, tum inſita, ex accurata circumſtan- tiarum, nominum, locorum, numerorum, delineatione, qualis haud fa- cile in dramatica fictione occeurrit, petenda; tum forinſecus aceerſita ex Evech. XIV, 14. & Jac. V, II. Apud Ezechielem enim exempla piorum Deus allegat, quibus evaſionem clementiſſime eonceſſit, eum judicia gra- viſſima in ceteros mortalium graſſarentur, ita ut Noachus in clade primi mundi œcumeniea, Daniel in clade patriæ ac gentis ſuæ, Jobus in elade familiæ ſervarenrur. Quam vere ergo Noachus ac Daniel in mundo ver- ſati, & divino beneficio e præſentiſſimis erepti ac ſervati fuerunt pericu- lis, tam vere de Jobo idem aſſerendum fuerit, qui eodem nexu & pari ſco- poa Deo allegarur. In Jacobi vero adhortatione quæ tandem vis eſſet aut deοτπσ, ſi ficticium, ad quod provocat, Jobi eſſet exemplum, virtutem- que ſiſteret imitandam, non qualis inventa unquam, ſed cujusmodi ſal- tem in idea conciperetur? Platonis id eſſet rempublicam inducere. Vere itaque ſic eveniſſe aliquando ea omnia neceſſe eſt, ut in vividum afflicto- rum ſolatium, ac patientiæ exemplum cedere omnino queant. UÜbi ta- men probe diſtinguendum monemus, 1) inter hiſtoriæ veritatem, & con- ſignationis indolem atque ſtructuram; cum negari nequeat, librum emnem poëtice digeſtum eſſe allocutionibus & reſponſionibus, figuris ac vario ſermonis ornatu inſtructum, ita ut rei geſtæ enarratio dramatico velut Schemate, & habitu induta ſcenico exhibeatur: 2) inter ſermonum E 2 ſenſum, 36 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro ſenſum, & eorundem elocutionem. Facile damus, vero vix videri ſimile, Jobi. genas ortus, non ex Eſavi milia, Jobum ſummis animi pariter atque corporis cruciatibus affliétum, & tan- tum non oppreſſum, carmina ad uxorem & amicos ex prompta memoria fudiſſe, aut ipſos viciſſim virum, tot eircumventum ærumnis, verſibus eſſe allocutos: potuere tamen, ille querimonias, hi criminationes ſuas, in eum proferre cenſum, verbis lieet e re natis, & ut ferebat occaſio, quem deineeps a Scriptore ſaero Seoryéνος in ordinem redactum, & carmi- ne ligatum, haud parum hodie nitidius legimus: inter 3) 4 ναιρ dicta, qualia in I. II. & ultimis libri capitibus occurrere non pauca, ad oculum patet, & eorundem verum ac genuinum geſtorum modum, qui captum humanum in plurimis tranſcendit. Scite hanc in ſententiam Joh. Henr. Urſinus Analect. Sacr. P. II. ſive quaſt. Biblicar. Lib.V. cap. XIV. p. 206., ubi de concilio angelorum, Job. I. memorato diſſerit: Narratio ipfſa hbiſtorica eſt, ſorma vero, per uſitatam Scripiuræ &νͤdDdτ. Dac, qua de divinis humanitus, & de Epiritualibur per corporalia loqui ſolet, Paradigmatica, aut Parabolica: & cum cæœlorum ſecreta nemo pelſit explicare, niſi Deut ipſe confiliorum ſuorum conſcius; non dubitem, revela- tionem hujur permiſſionis per viſtonem ſocro hiſßtoriæ ſeriptori factam eſſes idque & in lectorir gratiam, quo facilius & ſmplicius de rebus tam ab bumano intellectu abſtrußir erudirerur, & in ſeriptorir, ut vel hine eum 9eb- 1 7ατιο, ſoripturamque banc 9eoνvvρνο conſtaret. Quibus obſer- vatis facillime ſolvi poſſe exiſtimo, quæ fabulæ Parroni contra verita- tem hiſtoriæ urgent, quibus ex inſtituto ſatisfecit Spanhemius Hiſt. Jobi c. I. G. 12. p. 25. ſq. & recentiſſime Jo. Franc, Buddeus Hiſt. Ercl. V. T. Per. I. Sect, 3. P. 362. ſcj. . In diverſas porro ſcinditur partes interpretum turba circa genus ac ortum viri, maxime cum Seriptura, ſatis alias ſolicite conditorum gen- tium, cumprimis vero Abrahamiticæ ſtirpis genealogiam diſponens, nul- lo veſtigio litem definiat. Rem omnem quidem extra dubium collo- caſſe, & ſolidiſſimo revelationis divinæ niti fundamento videntur, qui Jobi nomen paulo inflexum in Moſaicis reperiſſe tabulis ſibi perſvadent. Quorum alii eundem cum Jobato noſtrum, Idumæorum quippe re- gem alterum, Eſavi ex Rehude & Zarah pronepotem, quintum ab Abra- hamo fuiſſe, per Gen. XXXVI, 33. contendunt. Quibus præluxiſſe vide- tur appendix, quæ in vπσ LXX, ac Theodotionis Græcis Bibliis ad calcem Jobi legitur, & inter alia ita habet: ρονστααι ιωατ ⁵ονα lehaS,. 7 4 v 8 1 R 656 6MW os , . fliur, Hlij puvit. bunc ber’ſ Hau/ lihar eolan tante genen b. Ge ind Ner! Ma. Gjut: N e 44 mno, tange ſume imen tere⸗ dabi Ppe Veri tria⸗ bu VETER. TESTAM. 2 905 v &ε dνταα Tατα Aε“ταπιbs 1ναα+ αα ορnr6α 9 Booρραορ, De libre * 5— 7 . Os * Auασ Aννρν ττονεHο A“ ααοαα. Ko] Sroοs o Soρσιααα, 8ααπεν Jobi. = „ — R - 7 — — &αντς & Edα,α ð Bedh, , „— . 2. 5 „ . / 4 oονωε τMο Gνατ A“äναωοι ετια α BeRd, TaſsA, & eεραειοα IoSâ.. Antea nomen illi erat gobab. Erat autem ipſe eæ patre quidem Zare, ſliut filiorum Hjavi, matre vero Beyſſora, ita ut quintur ſit ab Abrabamo. Et hi ſunt roges, qui negnaverunt in Edom, cui etiam ipſemet regioni impe- ravit. Primus Balak, filius Beor, & nomen civitati ejur fuit Dennaba: poſt hunc autem Jobab, qui vocatur Job. Paria tradit Epiphanius Iib. I. adverſ. hæreſes p. 10. Ioααιdſι Hαω%οοαe Hoιρ Hœ T 9 Pce,&X. Pc S&HX 7 cä 10, 6Xαι ταοααοντο 7 ενNüs*⅜ αι yO reizasA, etenim Iſaacus HEau ſilium habuit, ab hoc Raguel, a Raguele Zarah genitus eſt. Hic vere Jo- bi pater extitit, qui cum antea Jocab (Jobab potius) diceretur, paulo ante calamitatem illam, Jobur alio nomine vocatus eſt. Neque alia facile, tanto Patrum, Judæorum, Theologorum etiam noſtratium, atque omnis generis interpretum cum applauſu excepta eſt de ortu Jobi ſententia, a b. Gerhardo prolixe defen ſa Exeg. de ſeript. & §. 134. p. 144. ſqq. ubi ad Magni Lutheri quoque provocçat conſenlum. Velut autem, ab eadem in diverſum abire, fraudi non fuit Hieronymo, qui quaſt. Hebraicar., in Geneſin, T. W. Opp. f. 96. D. mentem ſuam ita expromir: primogenitur Nachor, fratrie Abrabam, de Melcha uxore jus, Eilia Aran, natut eſt Huz: de cujus ſtirpe Job deſcendit, Nicut ſeriptum eſt in exordio voluminis cdjut: Dir fuit in terra Huz, nomine Job. Male igitur quidam exiſtimant, Job de genere eſſe Hau: Kquidem illud, quod in fine libri ipſiust habetur, equod de syro ſermone translatur ; & quartur At ab Eſau, & reliqua, quæ ibi contineniur, in Hebrais voluminibus non habentur: ita nobis ne- mno, opinor, jure vitio verterit, ſi in quæſtione genealogica, fidem non tangente, a communi tantorum nominum ſuffragio diſcedentes, diver- ſum omnino a Jobo noſtro cenſeamus jobabum. 1) ingens enim illa, quæ inter utrumque nomen, & in radicalibus literis, & in ſignifieatione, in- tercedit differentia; 2) conſtans ubique & uniformis Jobi, nunquam Jo- babi, in lacro codice, & Judæorum, Arabum, Patrumque monumentis, appellatio; 3) omnium fere circumſtantiarum hiſtoriæ diſſonantia; 4) & veri Dei, quem Jobus cum amicis profitebatur, depravatus ac in idolola- triam verſus Idumæorum cultus ,illis quidem, poſt Balakum, tempori- bus, quibus Jobab rerum potitus memoratur, ſatis manifeſto obum a E 3 Joba- 1 De libro Jobi. neque ex Iſaſcharis filiis, 38 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS Jobabo diſerimine ſejungit. Quæ & alia, in ſententiæ profligationem, copioſe ac pererudite urget Spanhemius Hiſt. Jobi c. 5. p. 137. ſqd. Alii rurſus ad Jacobi familiam noſtrum referunt, Iſaſcharis filium dicentes, eundem cum 2 Gen. XLVI, 13. recenſitum; quem, cum inſerta litera 2 W Jaſub dicdtum, ex 1 Chron. VII, I. conſtet, univerſam tradunt Jo- bi familiam Num. XXVI, 24. Jaſchubæam appellatam. Ita poſt auto- rem quæſt. in Paralipom. in Opp. Hieronymi T. V. f. ué. B. Ludovicus Vives ad Auguſtin. de Civ. Dei Lib. XVIII, c. 47. & Joh. Benedictus, Theo- logus Pariſienſis in notis ad 1. Paral. VIII. Recentiſſime autem ſpecioſe hane ſententiam ornavit Celzb. Hermann. von der Hardt Ephemer. Phi- lol. Diſc. V. p. 76. ſqq. ubi cum avo Jacobo, & patre Iſaſchare Jobum no- ſtrum in .agyptum migraſſe, vitamque ultra ducentos annos, ad Moſis usque ætatem protraxiſſe ſtatuit: cum vero immane quantum ſe diffun- derent in .gypto Ifraelitæ, facile contigiſſe, ut Jobus cum familia ex gy pto & terra Goſen in finitimam ſe conferret regionem, verſus orien- tem, felicem quippe Arabiam: neque dubitandum, quin Moſes quando ex Ægypto fugit, ad hanc Iſaſcharis familiam, iplumque diverterit lobum, partim ut apud hanc cognatam familiam, ab Æ gypto remotiorem, ad tempus deliteſceret, partim ut ſolatium in adverſis, exemplum libera- tionis, & conſilia edutionis a viro ſene, graviore paſſo, multoque rerum uſu probe ſubacto peteret. Iſtud vero commentum, quanquam ſiceo pede præterierit Pjur. Rever. Dn. Calvör, cum Ephemerides iſtas ſub cen- ſuram vocaret, aſſerta Gloriæ Moſis, forte quod parum periculi ex ejus vel approbatione, vel repudiatione metuendum cenſeret: ſibi tamen non conſtare, neque hiſtoriæ congruere circumſtantiis, facile apparet. II- lam enim ex A.gypto in terram Uz migrationem opulentiſſimæ ſplendi- diſſimæque familiæ, unde Vir Clariſſimus probaverit? oum omnes po- . rius Iſraelis poſteros, & ſervitute preſſos, & per Moſen liberatos, toties ſacra pagina doceat. Moſen porro in fuga ſua ad Jobum ſe recepiſſe, un- de ipſi conſtat? Ad Jethronem enim veniſſe, ductaque in uxorem filia, apud eundem 40. annis delituiſſe, & rei pecuariæ operam dediſſe Ex. II, 15. ſqq. diſerte perhibetur. Niſi forte eundem quoque eum Jethrone Jobum facere cupiat, cujus ſeptem filias cum quatuor Jobi filiabus c. X LII, 13. quomodo componet? Sed & terram Ur, eandem cum terra Midian, aut Egypto tam prope junctam, nondum evicit. Liberationis vero & eductionis .egyptiacæ conſilia diu ante agitaſſe Moſes, & cum Jobo con- tuliſſe per Ex. III. non potuit, ubi modis omnibus eandem declinaſſe, & gravio⸗ 1 grari Dem „ Gulun nulli⸗ tur, mon pree inſig⸗ fund nam ſtante neben Verla ür velv ejus mine ciior fahs juſte men men Alias Diam Deun rem rece nune ſer⸗ md tem ne guo⸗ cile Gen ine⸗ eus . ble 10⸗ s n. um ce en⸗ vel lon . di⸗ ho⸗ ties un. . I, rone Lll, liun, 7 VETER. TESTAM. 39 graviorem longe, quam cui expediundæ par eſſet, agnoviſſe memeratur. De libro Demum vero nomina Biblica ſi ita invicem eonfundere liceat, ut à & Jobi. A& idem dixeris, quid non inde conficere poteris? Valde omnino cre- dulum eſſe oportet, eui talia perſuaſerit. Cum itaque diſerta Jobi mentio ſed ex nullibi ſie fiat in Seriptura, ut genus & proavos viri inde cognoſcere de- certis tur, certi nobis colligendi erunt velut characteres, qui conjectanti viam raee monſtrent, & ſi minus immotam ρ ορραν, probabilitatem tamen nman. præ ceteris ſententiæ concilient. Nec enim fruſtra ea inquiruntur, ſed dus, inſignem univerſæ hiſtoriæ, tum & œconomiæ divinæ in V. T. lucem af- fundunt. Notamus autem, ¹) quod ſedem fixerit in terra Uz, contermi- nam Arabiæ juxta atque Chaldææ c. I, I. coll. 15. 17. nec adeo longe di- ſtantema Themane, Suaß, & Naema, quas amici, Jobum inviſentes, te- nebant c. II, 1II. ad Orientem tamen ſitam, cum illuſtriſſimus virorum verſus Orientem dicatur c. I, 3. 2) eam vivendo attigerit ætatem, quæ ad priſcam Patriarcharum longævitatem, declinantem tamen, accedit, velut ex c. XLII, 16. coll. cum c. I, 3. 4. manifeſto colligitur: 3) nuspiam ejus Moſes meminerit, haud dubie facturus, fi ex Abrahami oriundus ſe- mine, & in ſœdere Dei cum Abrahamo inito comprehenſus, aut eireum- ciſione initiatus fuiſſet: 4) nec ipſe jobus, tot licet ſparſis querelis, tot fuſis ad Deum precibus atque ſuſpiriis, tot agitatis de calamitate ſua, & juſto Dei eirca humanas ſortes moderamine, ſermonibus, nunquam ta- men ad (œdus divinum gratiæ cum Abrahsmo initum, & ad ipfius ſe- men Gen. XVII, 7. 9. reſtrictum, vel ad circumciſionem, ſolidiſſima alias ſolatii & auxilii divini argumenta, provocarit, neque Deum us- piam, ex more poſterorum, imo & ſervorum Abrahami Gen. XXIV, 27. Deum Abrahami appellarit: 5) verum tamen Deum coluerit, Redemto- rem ſuum exae agnoverit c. XIX, 25. & ſacrificiis, more a majoribus recepto, rite placaverit c. I, y. XLII, 8. Hinc porro concludimus I. ex Ca- nanæorum gente jobum, atque adeo ex Chami poſteris ortum non traxis- ſe, quod Rabbinorum nonnulli, lubrico ex Num. XIV, 9. argumento moti, contendunt; obſtar enim chara derum ultimus; neque ad Orien- tem Canaan, ſed verſus Auſtrum ſita erat: Gen. XXIV, 62, coll. v. 3. II. neque ex Semi per Aramum, cui fiſius Uz erat Gen. X, 23. poſteris fuiſſe, quod poſt Hieronymum in tradition. Hebraicist, Hidorum, Bedam, Fran- ci ſe. Junius notis ad Gen. X, 23. & Tobh. I, I. Andreas Willetus Hexapl. in Gen. XXXVI. quæſt. 14. & Brian. Waltonus ad calcem Operis Polyglotti in explicat. Nominum tradidere; nec enim character primus, ſedesque 4 Jobi 40⁰ INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS . De libro Jobi par tur, cum Auſitis vel terra Uz nulla unquam in Syria ſita lega- Jobi. tur, ut & reliquæ circumſtantiæ repugnant: III. neque ex Eſavi progna- tum gente, adeoque I[dumæum exiſtimandum, qui Muhammedanorum apud Hottinger, Hiſt. Urient. L.- I. c. 3. p. 5S4. Aben Efræ, qui ad Thren. IV, 21. provocat, ſed & e Chriſtianis multorum, Pinedæ cumprimis Comm. in Job. I, 1. n. 32, ſc. p. I3. ſq. & Chriſt. Schotani ad Sulpicii S&n. L. I. Hiſt. Sac. cap. i9. Bibliothecæ Hiſt. S. T. I. p. 229. 234. ſententia eſt; refraga- tur enim character quintus, nec abs re argumentatur Spanhemius Hiſt. Jobi c. 7. F. 4. P. 203. Sed & ipſa viri virtur, in Deum pietar, religio, in ſu- uim Redemtorem ſides, eademque a tenerit unguiculis, & prima (ut pacſſim colligitur) ætate, haud obſcure docet, in ſchola pietatis educatum, nutritum fauſtis ſub penetralibus, non in impia Edomitgrum gente, inculcatamque illi fuiſſz ſuorum deceſſorum fidem atque pietatem. Ut jam ſedem Jobi in Arabia deſerta, ſilentium Moſis, in recenſenda Eſavi poſteritate tamen 2 ſatis operoſi Gen. XXXVI. aliaque præteream argumenta, quæ laudatus Spanbemius contra ſententiam iſtam urget: IV. neque audiendos, qui Ilraelitam Jobum dicunt, imo reducem ex captivitate Babylonica faciunt, ſcholæque publicæ in Tiberiade moderatorem, quæ R. Jochanan & R. Eleaſaris ſententia recenſetur in Bava Batna fol. F. a. vel qui ſub lege ipſum, ên 77o svνορνειτtw-reιαιαοινονse.cBFE vivendi ejus ratione ad legis nor- mam expreſſa vixiſſe arguunt, quorum opinionem Chryſoſtomus & Po- lychronius in Nicetæ Catenæ in Jobum proæm. p. 2. afferunt, & commode ex chara Rere noſtro ſecundo profligant εo inquit Chryſoſtomus, ‿ασ MααοαπανQ8nrο τRd-νvανονονSνvcoν,, &, Pr. v αροναι ια 6- Dingéva deiς ρ αα ε ον νονιονοvοασαπτισ SiσααρεοονNτι. Ma- ifeſtum autem eſt (ſententiam allatam fallere) ex eo, quod longævam Jo- bur vitam vixerit, & ſupra ducenteſimum annum prorogaverite poſt legem enim latam, nemo tot annos vixiſſe proditur. Refragatur præterea chara- er quartus; ut taceam, vanitatem Rabbinorum ex Ezechielis ad Jobi exemplum provocatione, ante reditum ex Babylone facta, fatis convelli: V. neque Abrahæ ex Kethura nepotem cenſendum, quod Spanhemio, utut rem in medio relinquere videatur, maxime ſe probat, & c,l., §. 10, ſq. p. 215. J7. multis argumentis adſtruitur; neque enim iſtud cum charactere tertio & quarto componi facile poterit, & quanquam obvertatur, in Iſaaco appellatum fuiſſe Abrahæ ſemen Rom. IX, 7. adeoque ad filios Kethuræ promiſſionem, patri eredentium factam, pariterque fœdus cum Deo initum, non ſpe taſſe, ſaltem tamen circumciſio, omnibus Abrahæ liberis, ſber giri Abr ſerre Ara ſentet hemmi wrim chor 10, ſanis tum, viein gei⸗ Urr non nim Chal i inye gui⸗ exA Ene Abr⸗ jaſti Dod rur rede wi de⸗ tate ſten nur trier Dor gun co VETER. TESTAM. 41 gr DWB Überis, adeoque & Iſmaeli, imo & ſervis Gen. XVII, 2q3. communis, dene- De libre i. . gari Jobo non poſſet, fœderis per circumciſionem participi, ſi ex Kethura Jobi. fumn Abraheæ vel filio ejus fuiſſet natus: ſed VI. omne probabilitatis pun tum Vi ex ren. ferre eos, qui ex Nachoris familia ortum Jobi ducunt, cui filio Tharæ, Vechoris mn. Abrahæ fratri nati leguntur Uz, Buz, Cheſed &c. Gen. NXII, 21. 22. Favet proſapia Mit. ſententiæ, præter Hieronymi Patrumque aliorum & interpretum, Span- derivan- ga⸗ hemio J. 5. p. 206. atque Pinedæ l.c. laudatorum, autoritatem character dum do- Iit. primut, terra UZ. ſive Auſitis Arabiæ, contermina aur vicina priſtinæ Na- Cent. ſi S choris ſedi, Charani, urbi Auſtralis Meſopotamiæ Gen. XXV, 10O. XXVIII, ARin 10. quod lare deduxit Spanhemius loc. cit, S. 9. n. 4. p. 200. Poſtquam enim itun fatis eonceſſit Nachor, paternas quidem ineoluit ſedes unus aur alter filio- gu rum, in quibus Bethuel, pater Rebeceæ Gen. XXIV, 15. reliqui vero in Yobi vicinas digreſſi terras, Buzæ Arabiæ deſertæ regioni ſeu civitati Buz nomen WMeag, dedit, unde Elihu Buzites inter Jobi amicos Job. XXXII; Uz terram datus Uz vel Auſitidem Arabiæ, natale Jobi noſtri & hæreditarium ſolum, de qgoi . nomine fuo appellavit; Cheſed progeniem reliquit Jobo pariter vici- Buüan;. . nam, ſed pro regionis conditione & gentis ingenio rapinis adſuetam, ER. . Chaſdim Job I, 17. Favet ſecundus, cum in Jacobi vel proxima ab lege ipſo tempora noſtri cadat ætas: ſic tertius, Moſis ſilentium, quo omnes ruor⸗ involvit vel genealogias, vel gentium origines, quæ Abrahamo ſe quiores, ad Iraelitici populi ſtirpem vel hiſtoriam, aut ad derivandam ex Abrahami ſemine Meſſiæ generationem nihil aut parum faciunt, unde & noſtrum attingere, ab inſtituto cenſuit alienum: quartus, quia non ex Abrahami, ſed fratris ejus prodiit proſapia: quintur, quia ex Abrahami inſtitutione procul dubio Nachor, & ex hujus fideli traditione, ipſius poſteri, atque in his Jobus, veram religionem, & cœleſtem de divina re- rum omnium gubernatione, de juſtitia judiciorum Numinis, de Meſſia redemptare & c. doctrinam, omnem que ſaerificiorum atque cultus divini rationem acceperunt. Idola quidem & ipſe Nachor, quum in Chal- dæis adhuc agerer, coluiſſe perhiberur Joſ. XXIV, 2. verum qua pie- tate in Deum, in ſuos charitate, in tradenda vera religione atque my- ſteriis divinis dexteritate Gen. XVIII, 19. Abraham erat, fratrem germa- num, cum univerſa familia, nunquam eredi poteſt paſſus fuiſſe idolola- triæ mancipatum, & a vero Numine alienum, quin e Chaldæa in Meſo- potamiam translatum meliora edoceret, & ad eandem veri Dei fidem at- que religionem perduceret, qua ipſe utebatur. Unde filio Iſaaco de fideli conjuge proſpecturus, ſervum pronubum in Meſopotamiam ad urbem Carpz. Pars I. . F Nachor lberis, 42 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Hhibro Nachor ablegat, gentemque ſuam, tanquam veræ religioni Jebi. Cananitis impiis & idololatris, quos inter ipſe degebat, guit Gen. XXIV, 3. 4. 10. Hine in Nachorit peſteris, ex nito, fſuere Baracheel, bujurque ſelius Elibu gohb. XXXII, 2. illis ip, bus arguentibur, fuiſſe verum Deum Ijraelit, eum hiſce, tum parentibusi. for rum cultum, addit Spanhemius cit. loc. H. 9. p. 276. Unde oppido liquet, Jobum Nachoris ex filio Uz pronepotem vel abnepotem fuiſſe, e Patri- archali quidem & ſancta Eberi, quanquam non ex brahami, ſtirpe ori- undum. Eandem tuetur ſententiam Jurieu in Hiſt. Crit. dugmatum & cult. P. I. tap. 2. p. 12, ſecj. nifi quod jobum Huzi filium, Nachoris nepo- tem, & Iſaaco ανσον ſtatuat, qui paulo nobis poſterior videtur. . V. Iedes, ter- Sed hæc forte paulo prolixius, quanquam non inuriliter diſputavi- ra Uz. mus; contractioribus nunc pergendum eſt velis. Sedes Jobi terra Uz Scriptori ſacro, interpreti Græeo Avolris audit, quam accuratiſſimi in- terpretum in Arabia deſerta ponunt, ejusque in parte ſeptentrionali, ver- ſus Euphratem & Meſopotamiam. Congruit ) ſitus ad orientem. Ara- bia enim deſerta, totius Palæſtinæ reſpectu, ad Orientem ſita eſt, unde He- bræis Scriptoribus perquam ſolenne efſe, Arabiam dicere Orientem, & Arabes filios Orientis, viri do ctiſſimi dudum obſervarunt. Sic filii, Abra- hamo ex Kethura nati, in Orientem dimiſſ, in Arabiam deſertam, & loca Euphrati & Chaldææ adjacentia ſeceſſerunt Gen. NXV, 6. & Balaam ex Pethor Num. XXII, 5. civitate interamai ad Euphratem, Arabiæ deſertæ quam proxima, dicitur adveniſſe ex Oriente Num. XXII, 7. Madianitæ quoque, Arabiæ hujus populus, in filiis Orientis cenſentur Jud. VI, 3. 6) appellatio regionis. Velut enimex Buz, altero Nachoris filio, nomen traxit Buſitis, Arabiæ regio Jer. XXV, 23. unde amicus & neceſlarius Jo- bi, Elihu Buzites c. X N NII 2. Gc pari modo ab ejus fratre Uz, Ufitis vel Außitis eſt, Buſitidi vicina. Tres equidem memorantur in Scriptura hoc nomine incluti, quorum tam n, præœter noſtrum, vel Jobo genus, vel pa- triæ nomen, dare nullus potut. Non antiquus ille, Semi ex Aramo fie- pos Gen. X, 23. quum Joſephus eum lib I. Antiqq. cap. VII. Trachonitin & D malcum condidiſe referat, quæ utraque tamen Ifraelitis, quibus Jo- bi hiſtoria accommodata, dicata & in canonem data fuit, non Orientem verſus, quod de Jobi ſede ſacer textus affirmat, ſed ad Seprentrionem erat ſita; neque tertius ex gente Horræorum, qui in montanis Seir habitaſſe fertur Gen. XXXVI, 2 8. quod Seir & Edom in Scriptura auſtralis cenſe- dur . VETER. TESTAM. 4 n1 tur regio, noſtri autem Uſitis Orientalis: ſed medius, filius Nachor, quem De libro in. OðUYUMU G. præc. Jobi diximus avum, vel certe inter majores ex ſitus & plagæ de- Jobi. Ee. 1 ſeriptione, juxta cum reliquis circumſtantiis, huc collocandum. ) præ- ini⸗ donum deſcriptio, qui Arabes & Chaldæi vocantur, BEe) de c. I, 15. 17. Sabæi quippe, non ex felice Arabia, qui longius erant remoti, et, ſed ex propinquiore Sabe, quam in Arabia deſerta, nec adeo procul a Jobi . ri ſede, Ptolemæus habet. Chaldææ vero montanis ea Arabiæ pars, de qua ori nobis ſermo eſt, quam proxime ab Oriente jungitur; diſſita longe ab illis 6 Idumæa. 3) patria amicorum, qui conſolaturi ad Jobum convenere, ſe- 0. desque ſuas, uno Eliphaz Themanita excepto, in Arabia deſerta fixere. De Elihu quippe paulo ante dictum. Bildad Suachites, a Suah filio Abra- hami es Kethura, quem cum fratribus in Orientem h. e. Arabiam noſtram n dimiſſum Moſes teſtatur. Naama Zopharis regio vel urbs in obſeuro Ur. quidem lafet, ex circumſtantiarum tamen collatione in Jobi vicinia pa- iin. riter ponenda. Confer præter Spanhem. cap,3. & 4. eruditiſſimi Chriſt, Fer. Cellarii Geograpb. Antiqu. Lib. III. cap. XII. p. o. lle- Quo porro inter ſuos loco, qua dignitate fuerit Jobus, non uno mo- digniras do traditur, alis regem eum ferentibus, Prophetam aliis, nonnullis deni- regia: brt. que Sacerdotem. In regale faſtigium evehunt omnes, quotquot cum des Jobsbo eum confundunt, qui in regum Idumæorum catalogo diſerte re- ner cenſetur Gen. XXKXVI, 33. Hinc mirum non eſt, Jobi regnum tot nactum eſſe, e Patribus juxra ac Pontificiis do ctoribus, aſſertores, quot erroris illi- us numerantur Patroni; quem ſupra S. IV. diſeuſſum, in ſcenam revo- care hic non vacat. Nec movet autoritas veterum, quos inter Olympio- dorus in Catena Graca cap. 33. P. 624. verba cap. NXIX, 25. eram in medio orim ſicut Rex in accinktis: explicaturus inquit: 79, G, 8S Hιοιαιιιι. 26 &trt,, X &α εαντ X τοιασ ν 6αοMπε 6†τ†νννααανι. il- lud, ſicut, non ad Similitudinem, ſed ad rem ipſam exprimendam uſurpatum fuit, quia Rex revera eſſet: & paulo ante, iv àνεςι αοναοα, 77“ Sact- XIe conjugei ejur Reginam ſalutat Protheor. cap. XXXII. p. 6os. cujus veſtigia e noſtris b. Joh. Henr. Urſinus legiſſe videtur, qui poſtquam Re- giam Jobi dignitatem prolixe aſſeruiſſet, tandem ad objectionem Cajeta- ni regerit, illud quaſi non eſſe eo loco (Jobi XXIX, 2 5.) οιαιο ſed . Ee HD0οιιαιαιεοορσHNο7 militudinis, ſed veritatie, ut Job. I, i5. quaſt. Biblic. lib. W. Sect. I. §. F. p. M;. ſq. ſed reclamante, vel certe tacente Scriptura. Opibus quidem inſtructiiſimum, quales ante ipſum Patriarchæ, Abraham, F 2 Lothus, De libro Jobi. 44 INTRODUCT. ADb LIBROS BIBLICOS Lorhus, lſaac, Jacob, privati ſane omnes, ex e. I, II. & X LII. felicitate fio- rentem, autoritate quoque atque honore inter ſuos pollentem, quin imo Judicis ac magiſtratus ofſicio functum, ut qui in porta ſedens eauſas co- Propheti- : Sacerdo- talis: agtas &α gnhoſceret, litesque dirimeret, ex c. XXIX. copioſe demonſtrare licer, at talem omnino, cujus dignitas ad regium non affurgeret culmen. Ipfe vero licet, proverbiali uſus locutione, cum Rege ſe eonferat cit. loc. hoe iplo tamen Regem fuiſſe negat. Quibus obſervatis, corruunt regalis ſolii fulera diruta ſatis a Spanhemio cap. VI. Hiſt. Jobi p. ). Parentis ſui ſententiæ inhærente, qui P. II. Dub. Eangel. Dub. XX. §H. 10. p. 275. Jobi regnum pariter negat. Potiori nituntur fundamento, qui in Propheta- rum cenſum eum referunt, non modo Arabes apud Hottiager Hiſt. Orient. Lib. I. cap. 3. p. 55. ſq. & Judæi, qui in ſeptem gentium Prophetis numerant; ſed & e Patribus Auguſtinus, qui ſermone VI. de Tempore, T. X. Opp. p. 572. eximium Prophetarum appellat; e Pontificiis Hue- tius, qui demonſtr. Eang. Prop. VII. S. 33. P. 573. prolixe hanc eauſam agit; e Reformatis Herm. Witſius, qui Miſcellan. Lib. I. cap. XV. F. 51. p. ib. Prophetam opere & ſermone magnum ac venerabilem dicir, & §. ſq. Hebræorum magiſtros, ruditatem Jobo, & bonarum literarum ignoran- tiam exprobrantes, refellit; e noſtris b. Balduinus in Idea Diſpoftt. Bibl. cap. X. p. 1. ſq: aliique bene multi. Iluſtri quippe vaticinio Chriſtum, Golem redivivum ac triumphatorem mortis, ceciniſſe ex eap. XIX. in re- etita apud Deum colloquia & intimiorem velut familiaritatem admiſſus ex XXNVIII. XLII. Doctoris præterea ac Prophetæ munia obiiſſe, ex c. IV, 3.4. ſatis manifeſto colligitur: quanquam vitæ genere Ifraelitarum vatibus per omnia parem eum haud temere affirmaverim. De ſacerdotio demnm Job dubitare non ſinunt holocauſta, expiandis tum liberorum delictis ordinarie c. I, 5. tum perperam dictis amicorum, ſingulari Dei juſſu e. XLII. 8. 9. oblata; non tamen ex Leviticorum ſacerdotum lege, poſt viri demum fata a Numine lata, ſed ad morem Patriarcharum, ex quo patres familiæ, vel primogeniti certe ſacra faciebant, reliquisque modum, Deum placandi, præibant. Conf. b. Urſinum loc. cit. Sect. III. p. 196. ſc. Commode Hieronymus: In Job volumine legimne, inquit, quod ipſe & ob- lator munerum fuerit, & ſacerdos, & quotidie pro hliis ſuir boſtias im- molarit, in Epiſt. ad Evagrium, T. II. Opp. F. 10. C. VII. De ætate, quam vivendo Jobus illuſtravit, ſi eoacervare omnes vel- Bynchroni. jemus Doctorum ſententias, longe lateque patentem ingrederemur eam- IJmus⸗ pum, quem feliciter & eum cura emenſus eſt Spanhemius c. VII. Hikt. Job. b. 230. ).239 Miſea runt Hebt Elate 14 un; noltr in Non 1u, 0 guon Vet. Cirea ſmil mine eri⸗ in e 5. mis 5 1 Utet ra/ 3N1. Plun anne An run run i eju⸗ cran l tum dur VETER. TEST AM. 453 . p. 230. nobisque adeo otium feeit, quibus nunc eo licet eſſe brevioribus. De libre 10 AIiſſos hic ante omnia facimus eos, qui ad ſeros nimis annos Jobum refe- Jobi. . runt, vel in Bava Batra fol. F. a. & in ſota Jeruſchalmi fol. 20. col. 3. ex 41 Hebræorum magiſtris memorantur R. Jochanan & R. Eleaſar, ad Cyri e ætatem, circa reditum ex captivitate Babylonica; R. Joſua filius Korchæ oe ad Ahaſveri, qui nobis Nerxes eſt, tempora; R. Eliefer ad Judicum perio- ls dum; R. Nathan ad Reginæ Sabæ imperium, h. e. ad Salomonis ævum, ſii noſtrum retuliſſe. Sic Commentariur MSt, qui Hieronymo adſcribitur bi in Job. ex recenſione Clar. Relandi in Ad. Erud. A. Tyir. Menſ. Jun. p. 271. . Non fuit Job ante legem, ſed tempore Judicum. Quæ afficta Jobo novi- f. tas, quo minus cum hiſtoriæ circumſtantiis conſpirat, eo miramur magis, quomodo probare ſe potuerit doRiſſimo Harduino, qui in Cbronologia eiis Vet. Teſt. Opp. p. 53. ad annum ante C. N. 102 I. Davidis 3 5. ita habet: D Circa hac tempora Job diem Jſupremum obiiſſe nobis videtur. Neque enim ſum Eimile veri eſt, diu poſt ejus obitum, conſiriptum fuiſſe librum de eius certa- mine ac victoria: quem librum a Salomone conditum ſuiſſe poſt annos olcto exiftimamur. Sed alia omnia eæ evincunt rationes, quæ Patriarchis ν*²* dn. Xc, & vWο ορ.wριαεanteriorem demonſtrant. Hinc magne conſenſu , in eam potius itum eſt ſententiam, quod habitationis Ilraelitarum in Egypto ambitum, ac temporis tractum Jobus expleverit, quanquam ni- n. mis præciſe determinent Judæi, yn u NeEn is d , quod, cum deſcenderent Ijraclitæ in ERogyptum, natus , IAt Jobur, diem vero Jſuum obierit, quando ex Agypto rurſus grederentur, os ut eſt in Seder Olam Rabba cap. Iil. . 5. Eadem traditio legitur in Me- nn draſeh Rabba ſuper Geneſin ſol. &. 1. Sect. G. & in Jalkut adlib. Regum fol. * 3⁶ 1. Quod ita demonſtrant: quia velut faculiatum, ſic annorum du- ne plum reſtitutum poſt tentationem memoratur, idemque a reſtitutione 0 annos 140. vixiſſe c XLII, 16, trraditur, inde facile colligi, quod annos n antea natus fuerit LXX, quibus 140. additi ipſiſſmam illam CCX. anno-. rum conficiant periodum, quam a deſcenſu ad aſeenſum in .gypto trive- nich runt Ifraelitæ. At enim vero nati & denati articulum præciſe non deter- 6. minare, & ſpecialiſſimas Synchroniſmi rationes ignorare præſtat, quam ⸗ ejusmodi colle tionum futilitate, empæRarum ludibrio hiſtoriam ſa- is. cram exponere. Ut taceam, intermediorum quoque annorum, quibus paſſus eſt obus ratione habita, numerum iſtum omnino tranſeendi. Cer- tum interim ratumque ſit, ad ea Jobi hiſtoriam tempora ſpectare, quibus 8 el dura in E.gypto ſervitute preſſi Iraelitæ liberationem anhelebant, & me- N. 46 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro dio illam loco, inter res in Geneſi & Exodo memoratus, id eſt, inter Jole- Jobi. phi noviſſima & eductionem populi eſſe collocandam. Ita Chriſt. Adri- chomius in Chronico Biblico, quod Theatro Terræ S. ſubtexuit p. 209. nec non eruditiſſimus Lightfootus in Chronic. & Ord. V. T. T. I. Opp. p. 24. inter Exodi e. I. & II. medium interſerit Jobi librum, divinam veneratus providentiam, quæ religionem, in Iſraelitica eccleſia mirum quantum de- Ppravatam, illuſtri jubare in Jobi elucere familia voluerit. Haud ſecus quam Chryſoſtomus in Catena p. Gtz. ubi ita habet. ére 7v rον Xαιιä Trav lrat“ς, ri & Arττuι σααν Isο SHεον A 6uo; RoHτπ*½˙ G, &i s ſ3sXoνD†. 8 iαρνbνrdοαονσναυιιο τNαοαπαις. Cum Judæi adbuc in Egypto etſent, ſioruit hic juſtus; pPoſt ejus e vita excéſſum, aſcen- ſum inde moliebantur; ita ut, K ipſis viſum fuigſet, non mediocri nietatis famma accendi & inflammari potuenint. In hunc ſane temporis articu- lum omuaia hiſtor'e momenta amice conſpirant: ortus ab Abrahami ætate Haud longe diſſitus; facultatum ratio, in pecoribus & famulitio ſta; vita ad dueentos & amplius annos protracta; Moſis ſilentium; ſacrificiorum modus, non Leviticus, ſed plane Patriarchalis; familiare cum Deo commercium, & crebriora colloquia; cultus Numinis ſim- plicior, nec legalium egremoniarum pompa exornatus. Quod unum, ſub veri quadam ſpecie, in contrarium proferri conſuevit argumentum, ex Job. XX VI, 12. diſrupit mare pen virtutem a, & per intelligentiam Juaæm percutit ſuperbum, quaſi miraculum diviſi maris Erythræi, & percuſ- ſio Pharaonis innuatur, nec adeo, ante liberatum ex Ægypto populum, in exemplum allegari, vel literis conſignari potuerit, facile diluitur, modo attendatur, toto iſthoc capite de providentiæ ordinariæ & generalis effe- QRibus, non de miraculis, naturæ ordinem ac modum excedentibus, ſer- monem efle. Iſtud itaque 7), ſive de fluduum concitatione, unde veluti rimæ ac hiatus apparent, cum b. Luthero & Seb. Schmidio intelli- gas; ſive cum aliis perſedavit, quietum reddidit, quæ verbi ſignificatio in Niphal & Hiphil frequentiſſima eſt, interpreteris; nihil dixeris ab or- dinario maris habitu alienum, aut ad ſeiſſi maris rubri miraculum ſpectans. Iſtum vero ſuperbum vel ), ſi nolimus cum LXX. & b. Schmidio ba- lænam dicere, commodiſſime cum Mercero, de robore & elatione maris tumentis accipere licebit. Ipfſa quippe verba, que ac univerſus contex- us, longe generalius ſonant, quam ut ad unum iſtud Erythræum marere- ſtringantur. Plura dabit laudatus Spanhemius cap VIII. . 5. p. 251. ſq. Quæ autem de tempore atque duratione paſſionum Jobi referri hue „PDoſlent, uum, um, tignn teul. lum, de elke. ler. Un Ne ſent, VETER. TEST A M. 77 polſent, infra commodius locum tuebuntur, ubi de chronologia libri De libro fuerit agendum. nimirum impatiens, liberi a omnino non lieet, quia ſermones eorum longe plurimam libri parter Jobi. . VIII. Quæ reſtant circa jobum ejusque hiſteriam circumſtantiæ, uxor blati & red diti, ampliſſimæ facultates, Morbi & afſſli Rionum genera, natalis ſui execratio, G& id genus aliæ, quæ hujus non eſſe ? loci putamus, larga manu interpretes ſuppeditabunt, d quos L. L. B. remittimus, ne præcognita baucis tradi turi, commentaria moliamur. De amieis ramen ac ſoeiis, Jobi collocutoribus, vel ea de cauſa tacere amici collo⸗ cutores, conſtituunt. Duo hie in quæſtionem veniunt: 1 Nquinam & unde fus- rint? 2) quæ di ctis ipſorum auto 1 auda Rter de illi 5pron unciat App Oa&, v6α Hod Viédv, Oczst ritas conſter, & νH zrIæ, Satis quidem quinam ,„ℳ 1 . . — . . & e da 8£ endix libri Græca in Cod. T0 L.X X. ENt- & unde? l BæXNXτ0σ αναααιαι TE6An.. vog, ZOHαια 6⁶ Micν Oααιπ ½ρειασ Elip haz, de ſeliis ſau, Thamanonuetn Rex (addit Theodotion, filius Jo bphar) Balalad tyrannus Ssauchaorum (ubi rurſus TPheodot. filius Ammon, filii Chobor) Sophar, Rex Minaorum. Nimirum quia regem ITdumæorum ſtatuebant Jobum, alias Jobabum, e di- gnifate eſle cenſebant, ne ſe inferiores domi ſuæ ſalutantes exciperet ami- cos, adeoque ſingulos squoquei iſto 12 s in regale ſolium collocabant, ne quid commento deeſſet, Rectius omnino Spanhemius c. XV. S. 22. p. 1(477. tradit, viros fuiſſe, ut genere, ſapientia, amicitia, & cognitione um Jobo, ſie etiam aucior itatt inter ſuos eminenter, primar rios ſorte civitatum aut locorum, ANue: incolerent, Jebehaui admodum inſeriores, Quorum tres αο ροποdιÜ & communicatis conſiliis ac cceſſiſſe lobum c. II, 1II. legun- tur; quartus vel ſuperve nit collaquentibus, vel prior adfuit Elihu. Pri⸗ mo inter iplos loco eſt Eliphaz 1Nemanete’: quem du- bium non eſt ortum traxiſie ex Eia vo, eui filius primoge ex Eliphazo nepos Theman, Gen. XXXVI I1. 13. 1 Chron. 1 quæ Idumæzæ Orientali ior eſt, tum etiam tractui univerlon nomen dedit Jer. XL.IX, „20. Exech. NXV, 13. Am. I, 12. Noſtrum itaque, vero per- uam fimile temporumque rationi convenient tiſſim um eſt, pronepotem dicere Eiavi, fillum Theman, neparem Eliphavi maj um, aà patre patronymieum tra Bildad eſt Suchites, ex familia thura natis numeratur Gen. XX, 2 * 1 1 1 is. ab avo Propri- em nomen. A er “ Fanet, qui in filiis Abrahami ex Ke- SS im Græcos, patre Ammone, avo Chobore, proavo Suacho prognatus, quarta ab Abrahamo genera- ione 48 INTRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS De libris tione diſtans. Ipſe quoque Incola Arabiæ deſertæ, quæ velut communes Jobi. filiis Abrahami ex Kethura ſedes præbuiſſe Gen. c. I. v. 6. legitur, ita Sau- chæis cumprimis, Sauchi poſteris, Saccæam regionem, Agubenis, Agræis, Auſitis eonterminam, Joboque adeo vicinam. Tertius porro PDV Tzophar Naamathitet, cujus indagandi firma ſatis nulla alias in Scripturis veſtigia deprehenduntur, incertis omnino ac temere quæſitis iis, quæ vel ex Thimna Gen. NXNXXVI, 40. vel ex Tzepho, vel ex Schobal v. 11. 13. vel ex Naaman aut Naomath ldumææ oppido, quod nullum ta- men unquam fuiſſe, Spanhemius docet, vel ex Naama Palæſtinæ Joſ. XV, 41t1. paſſim petuntur. Minæorum Regem Græcorum traditio ja cat, quam non usque adeo improbat Spanhemius, incertis tamen perquam conſje- QRuris nixus: ut præſtet omnino, in medio relinquere genus & ſedem viri, modo illud ex Tharæ poſteris, hæc in Arabia deſerta, haud procul ab Auſitide ſtatuatur, quod hiſtoriæ connexio & veritas videntur flagitare. Quartus denique, qui ſeorſim a ceteris viſitatum ad Jobum venit, RNDN W Elibu Buziter audit, ceteris ætate quidem & autoritate, neque ta- men prudentia & pietate inferior, licet νοNρσddι nonnullis & arrogan- tiæ poſtuletur e. XXXII, 2. ſeqq. Gente vel patria Burites, ex familia Ra- mæa, patre Baracheele ortus, ex eadem cum Jobo familia, per Buzum Na- choris filium, proſapiam duxit, arcto ſatis conſanguinitatis vinculo obum attingens. Eundem quidem cum Bileamo, de quo Num. XXII, ſeqq. no- ſtrum ferunt Rabbini, Hieronymo teſte, qui Tradit. Hebraic,in Gen. XXII. T. II. Opp. f. oé. D. Ex hujus (Buzi) inquit, genere ex Balaam ille Divinui, ut Hebrai tradunt, qui in libro Job dicitur Elibu; primum vir ſanctur Propheta Dei: poſtea per inobedientiam & deſiderium munerum Divini vocabulo nuncupatur: verum iſthæc traditio, quantumvis Bedæ ac Lyra- no ſe probaverit, quam parum ſibi conſtet, nec Jobi quoque Etati reſpon- deat, Spanhemius erudite demonſtrat F. io. c. l. p. 46o,. nec non Witſius Miſeell Lib. I. cap. MII. G. 42. p. 152, Hos itaque ſingulos, ſermones ipſo- rum docent, neque gentiles fuiſſe, a veri Dei cognitione & cultu alie- nos, neque Mειnddοτ & bonarum literarum rudes, ſed Patriarchali maxime vero Abrahami, formatos diſciplina, in ipſas omnino Nachoris, Kethuræ ac Eſavi familias propagata ac diffuſa, & artibus liberalibus in- nutritos. Quos quidem tanti faciunt Judæi, ut in Propherarum eos nu- merum ac cenſum referant, quando in Bava Batra cap. I. & in Seder Olam Rabba cap. XXI. p. . ſeptem Prophetas gentium numerant, Bileamum cum Patre, Jobum, & quatuor ejus amicos. Nec omnino abnuit Dav. . J Knibbe Knibr tome ea re⸗ Elihe auter want Deus gvol vade U verbi Cone. b. Af dos, d Ghe ume um ſermn Dei re, quel ſint guen goo⸗ ined Dem- heer fari hoc blie farin tit tins tatt 6 ines dal. Eis, R Alis ſitis obel nte. XWV, nam nje⸗ dem Ach ere, ſenn. gen. 1Ne⸗ 1N. bum no⸗ X,, w, 476 iwini Vyri⸗ ſon. tſius o. alie⸗ tchali horis⸗ is in⸗ os hu⸗ Olam mun Div, ibbe VETER. TESTAM. 49 Knibbe Hiſt. Prophet. Lib. II. cay. 2. F. 7. p. 2,7. e0 cumprimis argumen- De libre to motus, quod Deus Eliphazo per ſomnium c. IV, 12. 18. & alio præter- Jobi. ea revelationis modo, nobis incognito c. XLII, 7. 8. locutus dicatur, & Elihu præclare de Chriſto vaticinatus fuerit c. XXXIII, 23. ſqq. Vereor autem, ne nimis magnifice de ipſis ſentiant, qui Prophetas fuiſſe affir- mant. Namque non omnes, qui inſomnia habuere divina, aut quibus Deus locutus dicitur, eo ipſo ſtatim Prophetico gaudent ſpiritu ac dono, quod Abimelechi, Pharaonis, Nebucadnezaris ac aliorum exemplis ab- unde probatur; nee Prophera ſtatim eſt, qui præclare diſſerit de Chriſto. Ur taceam valde obſeurum eſſe ſermonem, quem bene multi ad Miniſtros verbi, eorumque eirca ægrotos officium, cum b. Chemnitio P. III. Exam. Conc. Trid. de invoc. Sanct. p. 157. b. Gerhardo L. de Morte 9. 454. p. ². b. Affelmanno Syntag. I. p. 74. alii cum Judæis ad' angelos proprie di- Ros, ut Hackſpanius not. Philol. Theol. ad h. I. P. I. p. &. retulerunt. Quodſi vero de Chriſto locum agere, cum b. Calovio ad h. l. p. 9n. & T.IV. Siſtem. p. y. & b. Seb. Schmidio Comment. ad h.l., quis pertendat, parum tamen inde pro charactere Elihu prophetico eliciet, cum fidelium omni- um ſit, de Chriſto teſtari. Sane ſi Prophetico agitati ſpiritu, amici Jobi ſermones cum ipſo permutaſſent, nunquam vel Jobum tot calumniis, vel Dei providentiam humanæ imbeeillitatis præjudiciis, inſigni ſane erro- re, prægravaſſent. Unde porro apparer, quid de altero tenendum ſit quæſito, circa amicorum Jobi dicta, an Seônνοινοσαπι, authentica, & ejus an gee- ſint autoritatis, ut ad probanda fidei dogmata tuto ac valide adhiberi **eνα ant? Negaverat olim Gisbert. Voetius P. J. Diſpp. queant? Negaverat I. Diſpp. Sel. p. At. e ce locuti? quod ex Job. XLII, 7. & totius Scripturæ analogia conſtet, erraſſe ipſos in conclùſione & cauſa principali, atque adeo totam eorum diſputatio- nem errori obnoxiam & vitioſam fuiſſe, quaſi Deus neminem externe ita affligeret, niſi hypocritam, aut ſcelere aliquo nobilem. Sed gravem ipſi hoe nomine dicam ſeripſit Sam. Mareſius, Profeſſor Groninganus, in præ- fatione ad B. I. ſeriptionis contra Jeſuitam Tirinum, quia Pontificium hoc ſit & Socinianum, & Coccejo non modo, ſed & annotationibus Bi- bliorum Belgicis in argumento Jobi adverſum, quin & in Apoſtolos in- jurium, qui plurima ex amicorum horum ſermonibus tanquam authen- tica citarint & divina. Verum eauſam ſuam prolixe peroravit ipſe Voe- tius P. V. Diſpp. Sel p. G. ſqq. ſententiæ ſuæ adhuc adeo inhærens, ut p. G6. addat: ipſe abſtineo, & diſcipulos meor abſtinere doceo, a idei veri- tzatibus inde demonſtrandis, ne adverſariit videantur ſtructæ in arena. Carpz. Paril. l. G Diſtin- „ 50 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS. De libro Diſtinguit præterea inter ditorum divinitatem & αν α, quam Jobi Jobi. amicis denegat; eorumque veritatem, ſi in theſi recte & ſecundum fidei analogiam explicentur, quam haud invitus illis largitur. Et negari omnino nequit, tam in Hypotheſi graviter ipſos erraſſe, eirca perſonam Jobi & afflictionem ejus, quam & Oanαασàαιιο Xονα àR& „aläs ασσσα Eiv, non virtutis cotieulam, ſed ſeelerum muldtam cenſebant, ut Gregor. Nazianz. loquitur Orat. XXI. in laudem Athanahii T.. Opp. p. 3S3. C. quam in theſi, circa cauſas immiſſarum a Deo calamitatum, & probationum ſinem, quo nomine myſterii crucis ignorantiam ſcite ipſis exprobrat di- εο loco Nazianzenus. Recte omnino Th. Beza in obſervat. in Jobum proæœm. p. 4. dupliciter a vero aberraſſe Jobi amicos cenſet, & in éca, & in vτνv οοια. In theſi quidzm, quod ferre poſſe Dei juſtitiam negarent, ut vere boni divinitus præſertim tam acerbe, derepente efſtigantur: Ave, non niſi propter peccata hominibus ejutmodi calamitates immitti, ac proinde non poſſe quenquam ſimul vere probum fuiſſe, & tan calamiteſum ſubito fieri. In hypotheſßi vero, quod hoe utrumque Jolbi perſonæ immerito applicarent, quamvis interea praclare & vere multa, ſed male concluſa, & perperam ap- plicata, de Dei providentia & juſtitia diſerant. Hince & noſtris b. Hack- ſpanius loco ſupra cit. p. &4. Elihu & reliquorum Jobi amicorum di cta, Spiritus Sancti verba eſſe, ex iisque fidei articulos demonſtrari poſſe ne- gat, & paulo poſt ſatis conſtare addit, illos Jobi collocutoret, qui introdu- cuntur, a veri tramite nec ſemel, nec iterum, ſed ſæapius deflexiſſé. Nec du- bitare ſinit divina eorum reprehenſio, tantos in ipſorum dictis depre- hendens & arguens nævos, ut expiandis iis, ſacrificiis, & intercefſione Jobi, opus habere ſtatueret e. XLII, 8. Quia tamen quædam ſe proferre Desτesα ipfi teſtantur c. IV, 12. alicubi etiam a eoτονovαιScriptori- bus, cum ſueto illo erriæs elogio, Jéρooνσττοο. αο citantur, ut 1Cor. III, 19. diſtinguere Theologi ipſorum dicta jubent pariter, ac ipſam beνͤô7o Omnia ipſorum dicta, æque ut univerſus Jobi liber, authen- ziam biſtoriæ obtinent, non niſi Oοτιρννοο»H ſeriptore ſaero literis con- ſignata, & immota fide in Canonem ex vero relata; at authentiam normæ ea tantum tuebuntur, quæ vel teſtimonium divinitatis exſerte in Scriptura ferunt, vel cum aliis Spiritus Sancti effatis ex aſſe conſpirant. Multa porro videas carnem ipſis ſuggeſſiſſe & affectum humanum, quæ normam fidei præbere quis ſane mentis dixerit? rurſus vero ea, quæ ſfides ſuggeſſit & revelatio divina, & vel myſteriorum cœleſtium, vel ſolatii plena ſunt, absque Dei Spiritu, vel citra ædificationis intuitum pro- . lata, lat, Bib,. ſente ſare verb S hit ore! in E mni Gin lin guoe libet Deus Mon i. Dei ue bery tenti nere, Iusn 7 inge trad out ms den inw hil 1es, ilke Ma ſobi ldei rus monet Hodoſoph. Phœnom. I. p. &G. . VETER. TESTAMr FIr lata, nemo temere affirmaverit. Confer omnino Heidegger. Exerc. De libre Bibl. III. & 3o. p. 5b. ſqq. Appoſite, quanquam paulo prolizxius, in hanc Jobi. ſententiam Auguſtinus Lib. ad Oroſium contra Priſeillianiſtas & Origeni- ſtas cap. X. de di cto Eliphavi ob. XV, 14. ſqq. in alienum rapto ſenſum, verba faciens: Non pro autoritate divina iſtam ſententiam recipiendam chje, exiſtimo inquit, Non enim eam ipſe lob enunciavit, ecui Angulare quodammodo teſtimonium divinitus perhibetur, quod non peccaverit la- biis ſuis ante Dominum; ſed unus ex ejus amicis, qui dicti ſunt conſola- tores malorum omner, & divina ſententia reprobati ſunt. Sicut autem in Hangelio, quamvis verum ſit omnino, quod dicta ſins, non tamen omnia, quæ dicta ſunt, vera eſ creduntur, quoniam multa a Iudais falſa S& impia dilcta eſſe, verax Evangelii Scriptura zeſtatur: Sic in boc libro, uhbi multæ perſona locutæ eſe narrantur, non ſolum quid dicatur, ſed a uo etiam dicatur, conſiderandum eſt: ne paſim, quæ in Sancto libro quo- libet ſeripta ſunt, recipientes, cogamur fateri, quod abſit, vera & juſta fuiſſe, quaæ marito ſandto mulier inhipieni ſuggerebat, ut aliquid adverſus Deum loquens, ab illa intolerabili pæzna moriendo liberaretur. Quod non ideo dixerim, quia illi amici æ Domino reprobati, & ab ipſo Sancte Dei ſervo merito culpati, nibil veri loqui potuerunt: ſed quia non omnia, quæ locuti ſunt, vera putanda ſunt. Quamvit ergo adverſus lob nihil verum dixerunt, poteſt tamen etiam ex eorum verbis aliquam ſanam ſen- tentiam in teſtimonium veritatis aſſumere, qui novit ſapienter dibta diſcer- nere. T. VI. Opp. Auguſt. col. 6dg. Huc etiam confer, quæ b. Danhaue- Tantum de Jobo, ejusque amicis. Ad libri hiſtoriam reverſis, Libri ſeri- inquirendus eſt ejus ſeriptor, tam anceps, tamque varie a Doctoribus btor. traditus, ut ubi pedem figas, omnino ignores. Nos potiores primum enumerabimus ſententias, tum quid nobis videatur, paucis ſubnecte- mus. Equidem 1) magna atque nobilis interpretum pars ea utitur mo- aliis pla- deſtia, ut nihil definire auſint, in re tam obſcura, tamque omnibus fere ue incer- inveſtigandi ſabſidiis deſtituta. Ita Calvinus, Grotius, Scaliger, alii, ni- hil vel autoritati hiſtoriæ derogari, vel fidei noſtræ remoræ eſſe cenſen- tes, quantumvis ſeriptor ignoretur, modo iſtud ſartum tectum teneatur, eéνοννρν eſſe librum, & a Propheta gαοορ½ρειαιαι, quisquis tandem ille fuerit, exaratum. Alii 2) Moſi hune honorem habendum exiſti- aliis Mo- mant, ut in conſignando codice ſacro primus omnium Dei amanuen- ſes, G 2 ſis 52 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro ſis credatur, adeoque & hunc librum, ultimæ antiquitatis veſtigia haud Jobi. obſeure prodentem, velipſe primus literis mandaſſe, vel ex Arabico ipſi.- us Jobi codice in Hebræum tranſtuliſſe idioma ſtatuatur, additis in capi- te & calce iis, quæ in proſa hiſtoriam rei geſtæ exponunt. Prius tuen- tur Judæi in Bava Batbra loco ſæpius cit. n) eee een PR n, Moſes Pentateuchum ſeripſit, & Jectionem Bileam, & Jobum: quorum veſtigiis inbærent recentioris Synagogæ Magiſtri R. Dav. Kimchi, & R. Levi ben Gerſom in prafat. ad Jobum, & noviſſime ſela Menaſſe ben Iſrael de Reſurrect. Mortuor. lib. I. cap. 16. p. 123. Sed Patrum v0. quoque haud unus, in ea eſt ſententia. Origenem huc referunt, qui in guang Prologo Commentarii in Jobum, quem e Bibliothecæ Regiæ Codicibus . Mcl PA Lerioniu Latinitate donavit, Moſen libri ſeriptorem tradat: rur- guent us autem in alio commentario, tribus libris diſtinto, librum a Jobo, tiſin vel ejus amicis Syrorum lingua ſeriptum, a Moſe in Hebraicam linguam . ipſore converſum doceat. At enim vero, cum lib. VI. contra Celſum librum Sank Jobi longe antiquiorem Moſe, idem ſtatuat Origenes, & Philocaliæ cap,5. Linu præter quinque iſtos, alios reliquifſſe Moſen libros neget, hinc ſolide man colligit Huetius Origenian Lib. III. oppend, §. 3. p. 274. neutrum com- rum mentariorum iſtorum Origenis fœtum eſſe, ſed reoentioris cujusdam, & ſalter Ariani quidein ſcriptoris. Manifeſto autem Moſi tribuit librum Poly- nit: chronius Proœm. Catenæ in Job. eindg 8v, 6r αα Mνα☛– ννσασνσαι 7 SSβXο ei αιοιαναρανποαοααh αςσMτα απ. !d /3 XαααρNροα σ „1ααπρν, veriſtmile eſt igitur, Moſen ad exhertationem populi Ijraelitici librum ſcripſiſſe, quod ex characterir etiam genere conjicere licet: idem= le que iteratis vicibus ibidem inculeat Julianus Halicarnaſſæus, & confuta- “ä tis, quæ pro Jobo ſcriptore afferri poterant, argumentis tandem conclu- en dit: νοααναααιας εα Mννονρνo α ν ciρτ αν+tαναο αiοινρoẽ Mon V&αρ 3 iροαπ ονν7 T*ρ ι ντσεπs&ρααρας, neceſſario igitur Moſes 4 Jobi virtutem literis prodidit: rerum enim &jut expoſitio Iraeli pro inſtru- i Ctione inſerviit. Eandem Methodius amplexus fuiſſe ſententiam me- l moratur Photio Bibl. Cod. 235. Iſidoro vero lib. I. Oſic. cap. 12. præter me- ritum illam tribuit Chriſt. Arnold. in Spicileg. ad Urſini de Zoroaſtre “W & c. Exercit. fam. p. 6. cum ex Hebræorum, non ſua mente, Iſidorum nn loqui, loci inſpectio doceat. Recentiorum qui ita ſentiunt, longum Ee agmen eſt, e quibus inter Pontificios, poſt Huetium Dem. Ev. Prop. IV. . . l de Jobo S. 2 p. 377. unum nominaſſe ſufficiat Joh. Martianæum in Hiſt. Canoenis libror. S§. Script. P. I. cap. I. S. 5. p. 6o. & inter noſtros Joh. Henr. e . Urſi- ud i. en. V⸗ 6 . ime iin bus rar⸗ bo, ann rum 5. Nide om. n,8 ly. ℳ 5h ſtic⸗ ell⸗ dutt⸗ clu⸗ ig cſer Pru. me⸗ rme⸗ r’ hrum gum . VV. it. Jenr. Url. . VETER. TESTAM. 53 Urſinum cit. Eerc. III. Sect. 4. p. 223. & Analector. P. II. cap. XI. p. Sv. De libre Poſterius autem, quod ex Arabicis Jobi monimentis Hebraice verterit, & Jobi. Prologo ac Epilogo hiſtorico auxerit Moſes, longe plures e modernis aſſe- ruerunt Doctores, e quibus b. Gerhardum videas Exeg. L. I. de Script. S. G. 137. & b. Calovium Bibl. Illuſtr. adh. I. prafat. T. I. p. 5&8 Rurſus vero 3) placet nonnullis, amicorum unum, oculatum rerum geſtarum teſtem, aliis unnvs in literas hiſtoriam redegiſſe, librumque poſt ſe reliquiſſe. Legitur hæc, eX Jobi ſed absque autore, ſententia apud Polychronium Proæm. Catenæ in Job. nnLle) voto Jobæo c. XIX, 23. ſuffulta. In eamque Theod. Beza deſcendit, quanquam hæſitanter, dum obſervat. in Job. Proæœm. p. 2. Hoc autem res ipja clamat, inquit, non ſuiſſs exceptos iſtos ſormones ex illorum ore, qui lo- quentet hic introducuntur, ſed quam accuratiſime poſtea, Aibe a Jobo ſapien- tiſſzmo & eloquentiſſimo viro, ſive ab ipſius amicit, conjunctis fortaſſis inter ipſor operic, praeunte Spiritu S. conſeriptos., Idem Iſidorus ſenſiſſe magno Spanhemio c. XVI. H. J. S.7. p. 5455. videtur, aſſerti fidem citato l. 2. Ori- ginum Iſidori cap. 6. firmanti. Sed aut in mendo locus jacet, aut hu- mani quid paſſus eſt Vir doctiſſimus, cum nihil tale cir. loco apud Iſido- rum legatur. Aſt lib VI. Orig. c. 2. p. 45. nihil definire auſus, aliorum ſaltem placita recenſet Hiſpalenſis, neque tamen amicorum Jobi memi⸗- nit: qui male omnino audiunt Iſidoro, dum lib. Aleger. S. Script. V. T. Opp. p. 349. typum eos tenuiſſe cenſet hareticorum, qut ſub ſperie conſolan- di, ſudium ſeducendi gerunt. Vere autem hæc Joh Lightfooti mens eſt, isque Eli- qui in Chron. temp. & ordine textuum V. T. ad A. M. 2423. T. I. Opp. p. 24. hu, diſerte teſtatur: Liber Jobi conſeriptus videtur ab Elibu, collocutorum uno, ſicut apparet ex bis duobur: I. quando cap. 2. amici Jobi, qui venie- bant ad lamentandum una & econſolandum, numero & nominibus ſuis proponuntur, nulla ibi mentio eſt Elihu. Unde promptum eſt, hæc duo di- ſcere: 1. non veniſſe illum ad Jobum e loco valde longinquo, uti cæteros, ſed vicino, 2. illum ipſum hiſtoriæ autorem ſeriptoremque fuiſſe, ob quam cau- ſam, dum alios nominat, de ſeipſo ſilet. II. quia cap. 32. de ſe, eu Hiſtoriogra- Pho loquitur v. F. 16. 77. Paria fere repetit in Spicileg. ad Exod. Sect. 25. T. I. Opp. P. vz. Sunt quoque, 4) qui Salomoni acceptum hunc refe- aliis Salo- runt librum, de quo Harduini verba paulo ante J. VII. percepimus. In ean- mo, dem ſententiam e veteribus Gregorius Nazianz. e recentioribus vero b. Lutherus abene multis citantur, Et de illo quidem Polychronius in Pro- æ. Gut. in Jobum: Sr*ςρς Trνσν τπαs „ααιπι 5dο Xα νπτισ Hα. T“* νe. αHα Næ ραοαααςXοα ανρ¹‿⅞1L»s, é“ Tâ eis 70 SEisτα.- 3 . 77 V 54 INTRODUCT. APD LIBROS BIBLICOS De libro 7v NαC aliis e veteribur Salomonis opus eſe viſum eſt, in qua ſententia Jobi. aliie ipſe eoò nomine ab Huetio loc. ſupra cit. J. 1. P.376. Tandem 6) longe pluri- Jobus: Aſt Gregorius Nazianzenut, in oratione quam ad Exæqzuntorem ſeripſeras. Citat quippe Gregorius Orat. IX. T. I. Opp. p. yS. Jobi oraculum ex cap. IIL, 19. ſub Salomonis nomine (16 ToNνινςο ρνοàNναοο) ex At vcα tamen àναντν.υ οιiαρ, quod Jac. Billius in Scholiis T. II. Opp. p. p46. haud imperite hariolatur, quam quod Salomonem hiſtoriæ Jo- bææ crederet autorem. Luthero vero dum idem tribuit Spanhemius cap. X. §. 2. p. 26. & cap. XVI. G. I. p. 55s. ad ſermones Convivales beati Viri provocans, non eſt cur vel falſitatis eum, vel ofcitantiæ poſtulet Au- tor der Lebens⸗Beſchr. der Bibl. Sribenten P. VIl. cap. I. p. 27. In Aurifabri enim Sermon. Conviv collectione edit. Jenenl. in fol. A. 1591. ſatis quidem clara ſunt verba Megalandri: Es iſt muͤglich und vermuth⸗ lich, daß Salomon diß Buch gemacht und geſchrieben habe, denn ees iſt faſt ſeine Art alſo zu reden im ſelbigen Buch Job, wie in andern ſeinen Buͤchern, Pbraſir non multum eſt diſtmilir. Dazu iſt ſolche Hiſteria vom Jobalt, und ſehr gemein, und iederman wohl bekannt geweſen bey Salomonis Zeiten, welche er hat fuͤrgenommen zu beſchreiben. Etlſi ſta- tim rem omnem in medio relinquit, cum pergit: Der Ebraͤiſche Poet und Meiſter dieſes Buchs, er ſey nun geweſen, wer er wolle, hat ſolche Tentationes und Anfechtungen gehabt &c. Et rurſus: und es ſcheinet und laͤßt ſich anſehen, daß ein groſſer treffl. Theologus geweſen muß ſeyn, der diß Buch gemacht und geſchrieben hat, er ſey geweſt, wer er wolle. Sed quam ſubleſta ſermonum horum fides, quam inſuſſiciens ad docen- dam b. Viri mentem ſit, alibi a Noſtratibus docetur prolixe, nec Adver- ſarios latet. Sed & Doctiſſimus Jurieu loc. ſupra cit. p. 14, eandem am- plexus ſententiam, Jobum quidem cenſet Arabice vel Chaldaice librum poſt ſe reliquiſſe, Salomonem autem in Hebræum transtuliſte idioma. Porro alii 5) ap. Iſidorum loco ſupra cit, unum ex Prophetis librum exa- raſſe tradunt, quem Philipp. Codurcus Præf. in Job. Jeſaiam dicit, notatus mi Jobo ipſi ſeriptionem libri aſſignant, quod operoſe contendit bineda Praf. ad Comment. in Job. p. 7. Sed & hi in duas velut familias abeunt, aliis univerſam hiſtoriam eoe, quo hodie legitur, modo Arabice compoſi- tam Jobo, Hebraice deinceps verſam Moſi tribuentibus, ut Paulo ante n. 2) vidimus: aliis autem Ephemerides ſaltem quasdam, ſive tabulas do- meſticas Jobi ad poſteros transmiſſas aſſerentibus, ex quibus multo poſt liber, quem hodie terimus, a vire Oeozveν⅜ο hanc formam ſit compa- Rus, int⸗ guun ture hilo ſtnn edi Ptn ein guis Me⸗ Zin ſm. Pd lece deg con ſuie tur me eor ſeot 32. gui ken ſche der ole. ee jer⸗ ma, exa Atus ri. hed unt, ol⸗ lell⸗ Poſt npr. Dus, VETER, TESTAM. 55 Sus, quod Spanhemius pererudite tuetur cap. XVI. §. & ſqc. eumque ſecutus Heidegger. Ench. Bibl. lib. I. cap. 36. §. 7. & PHerm. Witfius Miſc. Sac. L. I. cap. 16. H. 25. p. 75. Sed & jam ante eos Sanctius Pro- leg. II. in Job. G. 14. ſqq. p. 10o. pProlixe hanc ſententiam ornat, quam recentiſſime e noſtris ampletitur D. Jo. Franc, Buddeus Introd. ad Hiſtor. Philoſ. Ebraor. . o. (4) p. 26, & nuper admodum denuo in Hißt., Eccileſ. Vet. Teſt. Per. I. Sect. 3. p. 366. ſq. S Nunc, noſtra ut ferat ratio, paucis exponendum. Et I. quidem in tanta rerum caligine, tanta indiciorum veri penuria, non eſt ut a quo- quam certi quid & explorati expectemus, Dubiis omnes & incertis ferun- tur eon]e Rturis, ut ratione non careant o ενονv%ρ, cum præſtet fere ni- hil omnino, quam ea proferre, quæ æque facili repudiantur, quam. ad- ſtruuntur negotio. Neque vero II. quicquam divinæ libri autoritati de- cedit, quantumvis ejus Scriptor ignoretur. Enimvero quicquid Seri- pturæ liber divinitatis habet, ab autore primario habet, Spiritu Sancto, cujus diamine conſignatus, cujus autoritate canoni fuit infertus, quis- quis tandem fuerit amanuenſis. Confer quæ ex Gregorii M. Prafat. Moral. in Job. cap. I. p. y. ſupra in hanc ſententiam allegavimus & di- ximus P. I. cap. IX. H. V. p. 54. ſq. III. Moſen autem vix vero videtur ſimile librum conſignaſſe, eum neque ullo unquam veſtigio eum Scri- ptorem, vel in Moſaicis, vel in hoe noſtro, vel in reliquis libris Codex ſacer prodat; neque dictio congruat, longe a Moſis phraſi alieniſſima: neque ordo in Sacrorum voluminum ſerie Moſaicis unquam ad latus junxerit noſtrum; & leviuſeulis demum omnis affirmantium probatio conjecturis ineumbat. Urget contra Moſen cumprimis Jurieu loc. al- leg. Samaritanorum repudium, qui admiſſuri omnino & in pretio ha- bituri fuerant librum, ſi Moſen agnoſceret Scriptorem, cum ſola Mo- ſaica canone digna cenlſeant. IV. Pariter, cur amicorum Jobi tribua- tur ulli, ratio nulla comparet. Quod enim Lighitfootus urget argu- mentum geminum, aihil concludit. Tacetur enim in recenſione ami- corum Jobi Elihu, non quia ſeriptor, ſed quia tum non cum illis, ſed ſeorſim, & forte paulo ſerius viſitatum Jobum acceſſit; Capite autem 32, lo quens introducitur non fſecus, ac in præcedentibus amicorum reli- qui. V. De Salamone eo magis dubitamus, quod in more poſitum fſit Regum ſapientiſſimo, nomen ſfuum ſeriptis inſerere, quod nuſpiam in Jo- bo legitur. Nec orationis genus convenit, niſi in quantum ſermo in utris- De libro Jaobi. ex noſtra ſententia. non Mo- ſes, non amici Jobi, non Salo- mo, / 366 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro utrisque eſt ligatus, cetera longe purior & terſior in Salomonis ſeriptis, Jobi. quam in Jobo. VI. Qui ex Prophetis aliquem autorem dicunt, recte non Pro- tenent, ſi Prophetico dono inſtructum, ac Oeo ogâαaρνο intelligunt Mhetarum ſeriptorem, quia omnis Vet. Teſt. ſcriptura in Moſen & Prophetas Matth. ed, VII, 12. Luc. NVI, 29. ideo diſpeſeitur, omnisque illa æρτιιες οασα & *εροMτοαα ſalutatur 2 Pett. I, 19. 21. quod non alio, quam Propheta- rum exarata ſtylo eſt. Cin vero Prophetarum aliquem, quorum moni- menta, ſuis inſcripta nominibus, in Bibliis aſſervata leguntur, & ſpecia. tim Jeſaiam velint, tum antiquitati libri, quæ ſumma undique translucet, imumerite detrahunt, tum omnibus plane, quibus ſibi fidem concilient, Jed Jobus. præſidiis deſtituuntur. Reſtat iraque VII. ut ad ipſum Jobum libri refe- ramus conſignationem. Ita Gregorius loc paulo ante cit. p. 6. Arbitrari verius, inquit, poſumur, quod idem beatus Job, qui certamina ſpiritualis pugnæ ſuſtinuit, etiam conſummatæ ſuæ viétoriæ geſta narravit. Nec mo- vere debet, quod in eodem libro dicitur, dixit Job: vel, hæc atque illa per- tulit Job. Moris enim Scripturæ ſacræ eſt, ut ipfi, qui ſeribunt, ſic de ſe in illa, quaſi de aliis loquantur. Paria ſentit Sixtus Senenſ. Lib. I. Bibl Sanct. p. n. & Bonfrerius Præloqv. in Script. §. cap. VII. Sect 2. p. 24. ubi ſim- pliciter Jobo librum tribuit, & ad Sixtum remittit. Neurtris tamen eo- rum adſtipulamur, quorum ſententias ſub finem F. præced. allegavimus. Non Arabice conſignavit Jobus librum, Hebraice deinceps translatum, partim ob metri rationem, quæ prima haud dubie libri forma eſt, partim ob immixtos paſſim Arabismos. Quæ enim ratio fuerit, cur qui vertit, & qui tam ſimplici, tamque plano utitur ſermone in proſaico libri initio & fine, in ipſa sg&εττιρτ tamen, genus orationis affectaret ſublime, im- urum, arduum, & tot obſcuratum Arabici, Syriaci, Chaldaici ſermonis idiotiſmis? Num probi interpretis partes impleret, qui, cum perſpicue ac pure loqui poſſet, quod ex Prologo libri & Epilogo abunde conſtat, alieni tamen ſermonis ſectari proprietatem mallet, quam ejus, in quem textum transfundit? Neque ſane ita comparata ſunt libri r& νσνσοα, in quantum illa in ſermonis, non in ſenſus verſantur profunditate, quin Febræis, iisque perſpicuis, reddi potuerint vocibus. Ut morem jam ta- ceam Ebræorum, Arabiam vocandi Orientem, & Arabes filios Orientis, qui cap. I. Jobi ſervatus, Hebræum arguit, non Arabem ſcripterem. Sed nec ex Jobi vel amicorum diariis compactus dici liber poteſt, eo quod dia- ria illa vel Qesτv-vsα fuerint, vel non. Si divinæ inſpirationis, cur correxiſſet, cur aliter inſpiraſſet, in aliumque redegiſſet ordinem Dei Spi- ritus, ritus pien 1eg Piis —. t dem libri⸗ ma ine e⸗ ine VETER. TESTAM 57 ipri, ritus, cum librum amanuenſi ex diariis in calamum dictaret? Non ſa- De libre ete pientiſſimi Numinis mos ille eſt, ſed hominum, quorum ννρρο oo- Jobi. gunt ð 700sρ οααττιν. Sin minus, ex humanis, errorique adeo obnoxiis ſeri- letth, ptis, divini & canonici emergerent commentarii, quod vix commode Aktis dici poteſt. VIII. Ut itaque dicendi finem faciamus, primo qui- heta⸗ WDU dem indubiis & manifeſtis conſtat indiciis, priora duo cum poſtremo noni. bri capp. alium plane ae diverſum agnoſcere ſeriptorem ab illo, qui Jo- . ecis⸗ biſ cum amicis & cum Deo Soſpitatore dialogos conſignavit. Tanto veet, enim intervallo unius ejusdem Seriptoris, uno in libro, ſtylus non diſtat, lent, quanto hic diſeriminatur. Ipſe itaque Jobus a cap. III, 2. ad XLII, 7. us:. lele. que, quoad metro decurrit liber, Hebraico illum, id eſt, avito exaravit trari ſermone, Seovevςορσ quidem, at non canonica autoritate, quod ante al⸗ Moſen, latamque legem canon ſeriptus nullus extaret. Patet id abunde e mo. (1) ex voto Jobi ardentiſſimo, ut ſua ſeriberentur in libro c. XIX, 13. quod her. Ppriſtinæ reſtitutus valetudini & fehicitati, cum præteritorum meminiſſe =ðèð/ ſin dulce eſſet ipſemer haud dubie expleyvit, maxime cum in more poſitum ud, eſſet viris ſanctis, rerum ſuarum memoriam, in tabulas relatam, ad poſteros ſin. transmittere: patet (2) ex argumento libri, qui ſermones Jobum inter & n eo⸗ amicos cæſos complectitur. Jobo ipſo nemo ſane melius, nemo felicius mus referre in literas Potuit ſuos & amicorum dialogos , di da omnia, ſeriem . totam, quin ipſa cogitata, internosque animorum motus, quorum accu- nnh ratam hic habes delineationem: patet (3) ex miſto illo ſermonis genere, um quod ſcriprorem prodit Ebrææ quidem linguæ gnarum, ſed diverſo jam HH en⸗ idiometi adſluetum, ejusque partim voces ſingulas immiſeentem, partim nig oratioais ſtructuram ſectantem. Quanquam enim inter Arabes ageret . Jobus, eorumque vulgo uteretur vernacula, ex Eberi tamen cum ortum ) ong traheret familia, penes quam Ebræa lingua ſarta tecta ſervabatur, nec adeo behe multis a Nachore Ebræo generationibus ipſe diſtarer, dubium non eſt, nlin quin avitam illam & gentilitiam retinuerit, & in condendis ingenii mo- gaem nimentis ſervarit linguam Ebræam, quæ & antiquitatis gloria, & erudi- gne, torum, maxime vero Abrahamj ſanétorumque Dei vatum, uſu, & ſanctiſ- guin ſimi Numinis in revelationibus & allocutionibus ſuis inauguratione, pal- mta. mam reliquis omnibus præriperet. Sic iſraelitæ in A.gypto gyptiaca, ennis, in captivitate Babylonica Chaldæa vulge lingua uſi, ſanctum tamen non Sed dedidicerunt aut abjecerunt plane idioma, ſed in ſacris ſuis, tum quoque Adi in eonſeribendis lbris, ſtudioſe retinuerunt. Velutautem Eſdræ, Nehe- ,cor . miæ, Danieli, & Judæorum reliquis in Chaldæa uſu venit, ut magnam pu- H ritatis gi⸗ M Carpz. PareII. ritus, De libro Jobi. E& ex par- desamuel. 32 INTRODUCT. AD LIDROS BIBLIGCOS ritatis nitorisque linguæ ſuæ paterentur jacturam, labemque illam ex quotidiana cum barbaris conſuetudine traherent, ſic idem Jobo eveniſſe mirum adeo non eſt. Hinc tot enati in ipſius codice Arabiſmi, & inſo= litæ Hebræis tum voces quam plurimæ, tum integræ phraſes, in quibus eruendis explanandisque Waltonus, Hottingerus, Bochartus, Pokokius, & recentiſſime Albertus Schultens in Animadv. Philol, in Jobum operam plane egregiam præſtarunt. Uritaque, quod alii minus commode pro verſione ex Arabico ſermone in Ebræum urgent, validiſſimum potius ar-= gumentum nobis præbeat, quo Jobus ipſe lihrum ſuum Hebraice con- ſignaſſe evincatur. Atque ſic divinus jam ante Moôlen extabat Jobi liber poëticus, sd inſtructionem fidelium lectus quidem & afſervatus, ſed ca- nonico nondum aαισιανυ inſignis. Poſtquam autem divinis aufſpiciis, Moſis opera condendi canonis ſacri fa cum eſſet initium, diu poſt, circa Samuelis forte ætatem, ejusdemque, ni fallor, manu, divini Numinis juſſu, canonicis ille libris addirus, & ad latus arcæ in ſanctuario publice repo- ſitus videtur, cum prologo ac epilogo hiſtorico soνος Orhaſſet auxiſſetque illum Samuel, ut quæ ſermonum a Jobo exaratorum occaſio, quis ſcopus, quis hiſtoriæ nexus, quæ rerum geſtarum ſeries, & cataſtro- phe fuerit, ad communem eccleſiæ omnium temporum notitiam & ædi- ficationem, ad oculum pateret. Ut adeo geminum agnoſcat liber fſeri- ptorem, Jobum, qua ſui parte metro eſt adſtri tus, & Samuelem, quod ad capita priora duo & poſtremum attiyet. Ad Samuelem vero ea de cauſa referre malui, quod loquendi modus in priore Samuelis libro ad- hibitus ex aſſe illi reſponder, quo proſaica in libro Jobi capita perſonant. Tam plane, tam perſpicue, tam pure utrobique ſermo ſe habet Ebræus, tam ordinate porro ac ſuecincte narrationis ſeries, ut ovum vix ovo ſimi- lius videatur. INX. Nec eſt, ut vel Jobi in Arabia ſedes, & lingua Arabiea; vel Moſis inter ſeriptores ſacros 6ραοτ—Nο dρdαι' v ⅛W—] antevertens reliquos Omnes antiquitas, ſententiæ noſtræ obvertatur. Hlud enim ſatis jam di- luimus, cum Arabem quidem Jobum, & Arabica vel Syriaca veteri uſum lingua, ſed Ebræi avitique idiomatis non ignarum pronunciavimus. Hæc vero Moſis dignitas, per nos inconeuſſa pe ſtat cum diu poſt Moſen ea- noni inſertum, licet ante ſeriptum, Jobi librum afſeruimus. Non enim omnium in hoe univerſo, ſed Biblicorum ſaltem ſeriptorum primus & an- tiquiſſimus Moſes fertur: at vero Biblicum ex Jobo librum Samuel de- mum reddidit, addito hiſtoriæ prinelpio & fine. Sic noſtra quidem ha- bet conjectura, ſi non exploratæ omnino veritatis, ſatis tamen probabili-= bus bus in gue ſe ituros tinen⸗ umer Krare ge im indo! Orimn hine long Hau ſeſin mati bil duar⸗ VETER. TESTAM. N bus innixa fuleris: quam tamen nemini obtrudimus, quin ſalva unicui- De libro ſe. que fa Ga diſſentiendi facultate, in aliam nos ipſos ſpondeamus pedibus Jobi- ituros ſententiam, ſi certior aliqua firmiorque ſuppeditetur. Jam quod de ſublimi orationis genere monitum aliquoties fuit, Libri ſty- Paulo nune plenius eſt dicutiendum. ,Ubi ante omnia de difficultate & lus. obſeuritate libri conqueruntur fere omnes, quotquot ejus in ſe ſuſcepe- runt explicationem. Unum audiamus Hieronymum, qui præfat. in Job. us 7 I 4l⸗ . T. WV. Opp. f. o. A. ita habet: obliquu: etiam apud Ebrao totu⸗ liber fer- . tur & lubricur, & 6 quod Graæci Rhetorer vocan!) αυμN.sÜ, isοασ%⅞ dum “ gui aliud loquitur, aliud agit: ut Ri velis anguillam vel murenulam ſtribtis , tenere manibus, quanto fortius preſſeris, tanto citius elabitur. Memini 1 DW me ob intelligentiam bijus voluminis Lyddeum quendam praceptorem, qui M apud Hobraos primus haberi Putabatur, non parvis redemigſe nummi! *cu- ſe jur doctrina an aliquid brofecerim, neſcio. Hoe unum ſc io, non Poruiſe mie interpretari, niſi quod ante intellexeram. Ego gemino autem hæc difficul- no, tas promanat fonte; quorum primus metrum eſt, ſive, quod alii malunt, metro li⸗ re⸗ rhythmus, de quo cap. præc. ex inſtituto egimus. Hunc enim inter li- gatus, bros usn ſive Metricos, principem tenere locum, apud omnes in con. en⸗ feſſo eſt, earminisque indicia in obo conſpicua Coceejus enumerat Opp. od νονudvτr T. I. p. 77. b. ſed quod carminis genus, quæ metri leges hic ob- M tineant, definire non licer. Satis quidem audacter Hieronymus pro he- . xametris, dactyle Spondæoque currentibus, & propter linguæ idioma crebro alios quoque pedes recipientibus, pronuncist, ſed quæ demon- , . ſtrare ipſe nunquam potuit. Verba doctiſſimi Patris cap. præc. S. VI. le- ine⸗ ges, una cum iis, qui in eandem conceſſerunt ſententiam. Certum inter- les; im & extra dubium eſt poſitum, ex carminis adſtri ta loquendi ratione ac vos indole, ſtylum perquam coneiſum & ſententiam nimis ſæpe abruptam, di⸗ . ortum traxifſſe. Hinc velut ligata oratio cothurno ſemper incedit, & ſum hinc meditationum, hine vocum ſectatur ſublimitatem, eoque intellectu Hee longe eſt difficilior ſoluta: ita in Jobo idem obſervare in proeclivi eſt. nei⸗ Haud abs re obum ſtylo conciſo admodum & preſſo, ſententiis tamen va- nimm . riegato, epiphonematis pathetico, argumentis denſo & inſtanti, alluſtonibus an. reßtivo, materiæ ubertate aftuente, & nonnunquam variis Rbetorum sche- ge⸗ zmatis luxuriante, in contextu authentico extare teſtatur Hottinger Theſ. - Phil, p. voz. Alter, quem diximus, fons immiſti ſunt aliarum ſœæpe lin. & Arabi“ bli guarum, Arabicæ cumprimis & Syriacæ veteris, idiotiſmi, Multas hic ha- ſmis tin- bus TI 2 pes Us. 6o INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro bes voces exoticas, habes τοιXαοναG habes ſtru uram a genio He- Jobi. bræorum alienam, & aliunde mutuo ſumptam. Unde Hieronymus, la- tine Jobum redditurus, Arabicam & Syram linguam in partes lſe vocaſſe, eit. loce. teſtatur. Hæc trantlatio, ait, nullum de veteribus ſequitur inter- pretem, ſedex ipſo Ebraico, Arabieoque ſermone, & interdum yro, nunc verba, nunc ſenſur, nunc ſimu! utruamque reſonabit. Equidem iſta Hie- ronymi verba perpendens Scaliger in Animadv, ad Chron. Euſebii p. 6. Miror, inquit, bomini Ebraice enuditobæc excidiſſe. Merus enim Ebraiſmus eſt (in Jobo:) ipſe tamen haud inficete b. Calovii cenſura eo nomine notatus, qui Bibl. Il. I. p. Sg. b. Mirum, ait, bomini Ebraice, Ara- bice & Syriace docto talem excidiſſe epicriſin. Quod enim viri quidam docti, & in his b. Pfeiffer. Critic. S. cap. IIIJ. qv. S. p. E4. ſq. contendunt, originalem Jobi contextum nihil ab Ebraiſmo agnoſcere alienum, non modo innumeris aliorum in Orientis literatura verſatiſſimorum hervum teſtimoniis, ſed & αντ⅓οüανυ refellitur, & operam dederunt Hottingerus Theſ. Phil. Lib. 2. cap. I. Sect. 3. p. 5o0. ſq. Brian. Walton. Apparat. Pro- leg. XIV. G. 7. edition. Tigurinæ Heideggeri p. 404. Sam. Bochartus in Hie- rozoico & Phaleg. paſſim, Pocokius Not. M/ſcell. cap. III. p. 3. alii, ut alla- tisin medium exemplis, extra dubitationis aleam, & in aprico rem collo- carent. Liber lob totus Abrabiſmum ſyirat, inquit cit. loc. Pocok. certe in illo explicando, niſt linguam Arabicam vice clavis adbibuiſent jam elim interbpretes, fruſtra fuiſſent. XII. Argu- Argumentum libri dialogo abſolvitur & diſputatione Jobi cum mentum. amicis, Deo ipſo tandem univerſam controverſiam dirimente. Quæ enim in prioribus capitibus & poſtremo, hiſtoriæ momenta traduntur, non tam libri conficiunt ſummam, quam aditum ſaltem & viam ad tra cta- tionem pandunt, & velut introductio ſunt ad pleniorem ſermonum intel- lectum. Hinc prologi ſaltem & epilogi vice funguntur, ex quibus oe- caſio dictorum & ſcopus peri poſſit. Ipſa vero, quam collatis mutuo ſen- tentiis diſeutiunt, quæſtio in hoe verſatur cardine: num bonis quoque, citra ſuum meritum, in hac vita interdum male fit? & annon ex infli- Ris piorum erumnis tum de ipſorum, occultis forte, ſceleribus, tum de juſta Numinis animadverſione judicium fieri poſſit? Prius tuetur Jobus, poſterius amici, fa ta utrobique ad rem prælſentem applicatione. Quod latius & eleganter proſequitur libri argumentum b. Lutherus, in prafat. Jobo in Bibliis German. præmiſia, quæ omnino videatur. Faciunt ad men- 1 ment lubet gue 4 nerm 1. ſſe. ſe, ter. une Hie. b. 4 . mut line Ara-. dam unt, non un erus Pro. 4lla. ollo⸗ lerte jam VETER. TEST AM. 61 mentem noſtram deelarandam, quæ Th. Beza olſervdt. in Job. proœm. p. 3. De libro habet, ubi de Dei & hominum juſtitia, & quidem non univerſaliter, ne- Jobi. que uo-s, ſed zarâ i & certo reſpectu, quæri in hoc libro exiſtimat; nempe, quod ad Deum attinet: an ferar Dei juſtitia, ut vere bonæ & in- tegræ vitæ homines duriſlimis & aſperrimis omnis generis calamitati- bus afficiantur? Ad homines autem quod atiinet: An de hominum vel juſtitia ex ſecundis rebus, vel injuſtitia ex adverſis ſit judicandum? Que utraque quæſtio, etſi inter diſputandum eαπαπι⁰ interdùm diſce- ptatur, tamen maxima ex parte πορταανα tractatur, ad perſonam vide- licet & præſentem ſtatum Jobi accommodata. Dextre quoque ſatis & ſolide ſummam ſtatum que diſputationis, quæ vim totam controverſiæ continet, San ctius exponit, cujus ex Comment. Prolegomt. Xl. p. 42. digna cenſemus verba, quæ hic legantur. Deur ſapiens eſt & juſtut: Ergo no- vit, quis ſit peccator, ut pote ſapiens: & ut juſtur caſtigat illum, quem Tele- ris reum eſe novit. Cum engo tam ſevero judicio caſtigarit Jobum, con- ſequent eſi, ut ille magnir ſe ſceleribus obligaſſe videri poſit. Ut hæc confir- ment hi non tam conſolatores & amici, quam moleſti accuſatores, multa dicunt de Dei ſapientia, multa de juſtitia, ac tandem monent, ut ſeipſum peccaterem agnoſcat, quo ſeverum & offenſum Deum ad lenitatem & mi- ſericordiam inflectat. At Job contra graviter Aendit, in hac vita oriri ſolem & occidere ſuper bonos & malor, id eſt, bona utrique & mala eſſe com- munia, neque tamen ideo aut impunita fore peccatorum ſcelera, aut juſto- rum opera ſua ſiti mercede (quod ſenſu Pontificio intelligere cave) Corttu- ra, cum exacta temporaria hac vita, adhbue ſuperſit compenſandi merita, aut puniendi peccata temput & facultat. Ut autem doceat, ſe non idto tam duris vexari modit, quia id exigat ſcelerum multitudo & gravitar, ſuppli- cii acerbitatem ampliſicat, innocentiam commendat ſuam: & quid eſt ab illo in aliquo genere peccatum, ilud extenuat, & pra malorum pondere- (in oculis hominum) dicit e;e leviſimum. Paulo aliter, ſed perquam prolixe libri argumentum Mercerus recenſet in Præfat. Comment. in Jo- bum. Hoc unum addimus, a Sanctio & Mercero prætermiſſum, ipſum tandem à&τρ ανανανοι Deum apparuifſe, & contra Jobum ſententiam tuliſſe, in quantum ille defenlionis ſuæ limites tranſiliens, Sanctiſſmum S tantum non arguerat & inſimularat Numen; pro Jobo autem, in quan- tum amieorum profligaverat 6τον οααeρ, ſusmque aſfſeruerat cau- ſæ innocentiam. Hinc feopus libri facile pellucet, isque non unus; Scopus. quem Coccejus non male ita ediſſerit: Sopus hbujus libri broximus eſt, H 3 cogno- 62 INTRODUCT. AD LIBROSIBLICOS De libro cognoſzere exemplum patientiæ, felici exitu compenſata: 2. 7 Pcn ροaν Jobi. 4 3 T 89 ορνι.νIνοvnρ 3. celebrare Deum vco oα XoνWαν, 67ι αο„½νειαα ααααοπαινοια το νιι ultimus imitari 76 τæw,να Tiρ αͤοττ.. esas „ anαροαiς. eX Jac. V, o. Li I. Opp. verdor. p. 77. b. Sed quia horuqaliqua ad uſum potius ſpectant, nobis ita videtur: Nimirum 1) exaratus ideo eſt, canonique inſertus, ut per patientiam & hujus quo- que ſeripturæ conſolationem ſpem habeamus Rom. XV, 4. & ut explora- ta inveniatur fides noſtra, longe pretioſior auro, quod perit, & igne pro- batur, ad laudem, & honorem, & gloriam, in revelatione Jeſu Chriſti I Pet. I, 7. Luculentum enim judiciorum Dei imperveſtigabilium in pios exemplum hoc libro ſiſtitur, unde tam bonam ac ſanctam Dei vo- luntatem, ſuos acerbe ſæpius & acriter vexari permittentis, ſuoque de- mum tempore glorioſe eripientis, quam ſuum in omnibus adverſis offi- eium diſcerent fideles, Jobi ad inſtar, invictiſſimi athlethæ, Deum in tri- bulatione celebrantis c. I, 20. fragilitatis humanæ humillime memo- ris c. XNIV. omne præſidium in Goeële vivo reponentis c. XIX, 25. ſq. & veri interim, re ique per omnia tenacis c. XXVII, 5. C. Hunc ſane libri ſeopum manifeſto docet ſacobus c. V, II. & ad omnes omnium æta- tum pios, ſub afflictionum pondere gementes extendit: ut fruſtra ſit H. Grotius, ad poſteros Eſavi in Babyloniam transportatos, illuſtri hoc exem- plo in officio continendos, hiſtoriam hanc reſtringens; fruſtra alii, qui ad ſolos eam ſpectare Iſraelitas in Ægypto arbitratur, qua ad ſuſtinendas Pharaonis preſſuras, & expetandam patienter divinam liberationem ex- citentur; fruſtra ante omnes Theodor. Antonides, qui in Meditationibus in librum Jobi, Belgice Leovardiæ A. 700, primum, mox & 170 1. Fran- cofurti Germanice editis ſeopum libri primarium eccleſiæ N. T. fats con- cernere, obumque in primo flore, ſequenti miſeria, & poſtrema reſtitu- tione, eceleſiæ præclara initia, graviſſimas perſecutiones, ac reſtitutionem denique, Reformationis beneficio inchoatam, & olim in gloria conſum- mandam, prophetice delineare, magno molimine & ingenioſe magis, quam ex vero contendit, confutatus pec. diſputatione de myſtico hiſtoriæ Jobæaæ ſenſu ſub Venerandi Dn. D. Jo. Schmidii præſidio Lipſiæ A. 1703. ventilata. Etſi enim non negamus, ſenſu accommodatitio ad præfiguran- dam eccleſiæ tum cladem, omni tempore variam, tum ſublevationem opemque divinam, Jobi fara & hiſtoriam transferri & applicari poſſe, quo b. Hieron. Wellerus jam collineavit in epiſt., dedicat. Comment. in Job. Opp. German. Sect, I. p. 40. & longe copioſius transtulit Summe Rever. D. D. Majus Oeconom, ludicior. Divinor. Appendice p. Ol. Oaq: ſcopo ta- men men Oitur tempo num. hiſnis, velcen ue,i incice etiam eben minun/ n ſai Freel Voleir Corac f⸗ mye kans: ginen lerpt ebonm cleſe zuten Prote N tionen MWVI ge 1. . de R mis XV. Ppror Prian mon- ncf VETFR. TESTAM 63 men proprio ac principali eo digitum intendi, ita ut vaticinia comple- De lirse Gatur liber, eceleſiæ N. Teſt. fata, qua lingulas tum circumſtantias, tum Jobi. temporum periodos delineantia, id vero longe eſt coa ius, & a veroalie- num. Unde & Clar. Antonidis interpretationem ſæpe videas contortam nimis, & viglentam, hanc ut mentem Spirfrus Sancti nemo facile dixerir, vel demonſtratum iverit. Firmiori autem iſtud niritur talo, hanc quo- que, ut omuis reliqua Scriprura. 2) Chriſtum Redemtorem velut digito indice monſtrae, luculentiſſimo non tantum teſtimonio c. XIX. verum etiam typica, ſub Jobi perſona, repræſentatione. Vere typus Cbriſti fuit Job, tum ob innocentiam, tum ob arumnat, & judicia atque voluntates bo⸗ minum, ac cauſam, quam propugnat, quæ erat ipfum Evangelium, ſed iphi non ſatir explorat um, & patientiam ac fidem, & glorioſam reſtitutionem, & Vreces pro iis, qui imprimit anxerant, α acceptationem precum ipſtius, ner- voſe inquit Coccejus ad ob. XIX, 20. T. lI. Aρadτ. Opp. p. 1. Hinc HZ Commentarius in obum, qui Hieronymo perkheram quidem T. VII. Opp. f. &. adſeribitur, ad hunc modum orditur: Job, gui dolens vel magnus in- terpretatur, ſiguram Chriſti portavit. Quorum ſſidorus amice conſpi- rans: hic autem, inquit, ex ſuis paſſionibur & verbit, Chri’ti expreſſit ima- ginem. Quod ut prolixe & per partes declararent, operam dederuntin- terpretes, e noſtris b. oh. Henr. Urſinus in paſtonal. B. III. n. V. p. 205. ſqj. e Pontificiis Pineda Comm. in Job. P. I. p. 14. q. Salianus 1. II. Annal. Ec- R deſ. V. T. p. 330. ſq. SanCtius Prolegom. Vl. in Yoh. 32. alii. Longe Uilitas. autem ampliſſime libri patet utilitas, per omnes fere Theologiæ locos ſe protendens. Præterquam enim, quod ex Suidæ obſervatione, Ovooο. NρNσNσν Mς απσ το οιοο α Oισα, 1 εαοο Ov&σοααρ edifſerit, & crea⸗ tionem terræ marisque, & meteororum generationem c. V. XXV. XXVI. XXVIII. NXXVII. XXNXVIII. NXXIX, XL. exponit, quo omnino refer, quæ de uſu libri Phyſico erudite monet Beza obſerv. in Jobum proæm. y. y., ſublimia quoque, de vitii originalis univerſali contagio c. IV. XV. de reſurretione omnium hominum c. XIV. XIX. de juſtorum olim præa- miis c. V. VIII. XXII. XXIX. & impiorum ſuppliciis c. IV. V. VII. VIII. XV. de ſumma DEI & majeſtate & ſapientia, c. XII. X XXV. XXXVI. XXXVII. aliqque Theologiæ capita illuſtrat. Ante omnia vero locus de providentia Numinis, ſapientiſſime mortilium vitæ proſpicientis, pro- priam velut & palmariam hic natctus eſt ſedem, adeo, t ex Judæis Mai- monides More Nevoch. lib. Itl. cap. 23. ex Chriftianis vero Mercerus in prafat, Comment. hune præcipuum libri ſcopum exiftimarint, Maxime “H dottri⸗ 27 De libro Jobi. Autoritas Canonica aßſſerta: 6 4 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS doſtrinam de finibus bonorum & malorum, miraque crucis apud pios viciſſitudine hinc diſcas. Elencticum porro uſum contra eos præltat, qui proſperas res juxta cum adverſis caſui ac fortunæ in acceptis refe- runt; tum quoque contra eos, qui propria nituntur juſtitia, quam pla- ne omnem deſtruit hic liber. Pædeuticum etiim, qui & moderate quasvis ferre calamitates, & præpoſtera de aliorum fatis ac fortuna re- frædare judicia docet. Confſolatorium denique in omnis generis ad- verſitate piorum, quos & præclarum athletæ noſtri exemplum, & di- vina rerum humanarum ad ſalutarem finem gubernatio, & læra malo- rum noſtrorum cataſtrophe, & omnis illa erigunt argumenta, quibus Jobum ſua damna legimus feliciter levaſſe. Hos cum aliis uſus varios, ex b. Hier. Welleri Commentario, b. Stieſſeri homiliis, Lavateri in Job. Homil. i. p. 3. omnibusque iis haurire ampliſſime licet, qui in concio- natorum commodalibri explicationem ſunt moliti. XIII. Divinam libri atque canonicam autoritatem tum conſtans ſibi omnium ſeculorum conſenſus, tum inſita ſolide evincit in animis homi- num virtus, tum ipfius in dubium vocare non ſinunt teſtimonia Seri- pturæ. Ex quo enim eecleſia ſeripto Dei ver bo eſt uſa, certe poſt Samue- is tempora, Jobum ſemper in canonicis libris reverenter habuit, quorum qui catalogum jam inter veteres eceleſiæ do cores texuerunt, ſuo omnes loco Jobum inſeruerunt. Velut autem verbi divini autoritas & errie non alio validius comprobatur argumento, quam innata Spiritus Sancti virtute, in flectendis, convertendis, ſolatio confirmandis mortalium men- tibus conſpicua, de qua alias Theologi, & nuper ex inſtituto Herm. Wit- ſius in digert. epiſtolica ad Ulrie. Huberum, de scripturæ S. auteritaze di- vina: ita cumprimis Jobi liber iſto gaudet chara ctere useque adeo, ut ad hunc diem pios, variis poſtratos ærumnis, mirifice recreet, & in lusta tentationum conſtitutos a lapſu præmuniat, cœleſtique robore ſuffulciar. Unde haud efficacius aliud patientiæ & fortitudinis ſpiritualis remedium hoc Jobi tum libro, tum exemplo Jacobus Apoſtolus cenſuit, quo lſa- borantibus in graviſſima perſecutione fidelibus Epiſt. c. V, (O. 1I. fubve- niret. De quo, & Ezechielis teſtimonio paulo ante verba fecimus § I1l. Præterea vero ſæpiſſime videas, viros Ogoοvvwvv in inculcandis aut de- monſtrandis veritatis cœleſtis dogmatibus prægnantiſſima ex Jobo ar- gumenta petiiſſe, eoque ipſo ſatis teſtatum feciſſe, quam divina polleat hice liber autoritate ac virtute. Hunc in finem confer Jac. IV, 10., eum Job. D ſ, Hu ll Prov. 19.2¹. XXI XIII, cum riſleſi verbi⸗ timen atten⸗ titut gui, Noas Pior⸗ poni lerme dror omm entu lemp roa ris in h.l. ans! Vir drid And Thr lis run ger. gvi⸗ ainto⸗ nar II. ſibit omi. deri⸗ mne⸗ rum mnes evri uncti nen: N⸗ di. unad laltt lciat, diomm no la⸗ uhre. A. n be. o ar: ollesr eum . VETER. TESTAM. 65 Job. XXII, 29. I Cor. III, 19. cum Job. V, 13. 1I Sam. II, 6. eum Job. V, 18. De libre Plſal. VII, 15. & Jeſ. LIX, 4. cum Job. XV., g. Pſ. XXV, 7. cum Job. XIII, Jobi. 26. Pfſ. LXXIII, 7. cum Job. XV, 27. Pſal. LXXIII. totum cum Job. XXI. Prov. VIII, 29. cum Job. XXXVIII, 1o. Cohel. V, 14. cum Job. I, 2t. Jeſ. I, 19. 20. cum Job. XXXlVI, 1. 12. Mich. VII, 16. cum Job. XXI, F. Matth. XXIV, 28. eum Job. XXIX, 33. Rom. XI, 34. 35. cum Job. XV, S. Rom. XIII, 4. cum Job. XIX, 2z9. Gal. III, 20. cum XXIII, 13. 1 Pet. V, 6. cum Job. XXII, 29. Evidentifimum divinitatis libri teſtimonium repe- riſſe ſibi perſuadet Ren. Andr. Kortüm in epilogo Paraphr. Jobi p. 253. in ver bis Malachiæ, c. III, 16, quæ in hunc ſenſum vertit: de bis jamdudum timentei Dominum multum diſeruerunt, unutquitqus cum proximo ſuo: & attendit Jehova & audivit: & ſeriptus eſt liber monimenti coram eo, timen- tibus Jehovam &c, ubi ad Jobi &ũ amicorum de judiciis divinis collo- quia, eorumque in libro Jobi conſignationem, digitum intendi perhibet. Non omnino ſine ingenio: ſed non usque adeo favente textu, qui diſpar piorum & improborum de gubernatione Numinis judicium invicem op- ponit, & utrosque ſui temporis homines loquentes inducit, eorumque ſermones in divinæ omniſcientiæ librum referri teſtatur; de ſobi vero li- 9 bro multis ſeculis ante ſcripto, licet idem perorante argumentum, altum omnino ſilet. Hinc, quod verſioni ſuæ jamdudum inſeruit, Hebræus textus ignorat, qui ira habet: & tunc temporis, cum invaleſcerent con- temptorum verba adverſus Dominum, locuti ſunt pii, non multis jam re- tro actis ſeculis. Nec ullibi leges hanc particulam, quæ præſentis tempo- ris indicium præbet, ad multa retro ſecula lectorem remittere, quod vult h. l. Kortümus. Sed hæc α sy 7a α ſatis nobis locupletes autori- tatis libri ſunt teſtes, citati veteris & novi Inſtrumenti præcones. Hine vix repertus eſt inter veritatis adverſarios ullus, qui contra canonicam li- impugna- bri dignitatem hiſcere ſit auſus. Qui enim hujus criminis rei aguntur Anabaptiſtæ & Talmudiſtæ, a Pontificiis Doctoribus, Jod. Coccio L. ſI. Theſaur. Cathol. Lib. VI. p6toρ. Sanctio Proleg. X. Comment. p. 30. & aliis, non tam libri autoritatem, quam hiſtoriæ ſaltem veritatem ſollicita- runt, ut ſupra vidimus &. IIi. De Talmudiſtis contrarium aſſerit Hottin- ger. Lib. II. Theſ. Phil. cap. I. Sect. 3. . 5o4. & quanquam fuiſſe fateatur, qui parabolam tantum dixerint Jobum, iph tamen libro, inquit, eju que autoritati nibil unquam derogarunt, ſod inſigni Prophetiæ titulo eum or- narunt. Fuere tamen olim, quos R. Levi ben Gerſom Comment. ad Job. XXXI, As. teſtatur, admiſſa maxima quidem libri parte, undecim tantum Carpz. Pari I(I. 1 ejus De Hibro Jobi. gindicata, 6s INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS ejus poſteriora capita, tanquam ſuppoſititia rejeciſſe, quod cap. XXXI. in hæc verba definat: 2P W. abſoluta ſunt verba Jobi: Sed recte monet laudatus Autor, & poſt eum Eman. Tremellius atque Franc, Junius in annot. ad h. I. verba iſta quod non totius libri, ſed esrrum dunta- zat diſputationum finem deſignent, quæ eum tribus amicis Jobo interceſ- ferant hactenus, & ad novum plane Jobi eum Elihu Buzite colloquium Le- Rorem remittat, cujus cap. 32. auſpicium habeatur. Profana porro im- Pietate libri hujus autoritati inſultat Spinoza, cum Zract, Theol. Polit. cap. X. p. 130. Jobum non modo gentilem aliquem fuiſſe virum, & aninui conſtantiſzmi conjicit, fidelem autem an infidelem intelligat, in medio re- linquit, ut inde in promptu habeat concludere, gentiles etiam libros ſacros babuiße; ſed etiam autorem gentilium pozſin hoc libro affectare conten- dit: Deorum namque Pater, ait, bis coneilium convocat, & Momut, qui hic Satan vocatur, Dei dicta ſumma cum libertate carpit. Vix aliud blasphe- mius poterat ſeomma contra divinum monumentum impurus ſeurra effu- tire, quam ſummum ae verum Deum, qui ſuam alteri daturum ſe gloriam negat, & tanto ubique zelo gentilium Diis opponit, cum Saturno fortean Jove, Deorum patre, idololatriæ gentilis principe, Satanam cum aliquo Momi figmento, angelos eum gentili Deorum collegio contendendo. Ut vero taeeam, dudum ante Græcorum Poëtarum, imo ante Solonis tem- pora, ut in vulgus notum eſt, Jobi librum exaratum, eceleſiæque publieo receptum fuiſſe uſu, nec adeo nominari poſſe Poëtarum ullum, qui tan.- tam ferat ætatem, ut ad ejus numeros vel modos componi noſter potuif- ſet: ipſe ſane, dum addit: Sed hæc meræ conjecturæ ſunt, nec ſatii ſirmæ, hoc ipſo affatim docet, non tam refutatione nugas iſtas, quam execratione eſſe profligandas. Nec melioris multo notæ eſt in hunc librum cenſura, quam Theologorum Batavorum nomine Clerieus tulit, in Judiciis de Hi- ſtoria Crit. V. T. Rich. Simonii p. 274. ſJ. ubi & quicquam continere in ſe prophetici librum negar, & eum largiantur Theologi, amicorum Jobi dicta divinam non agnoſcere originem, eumque Jobi querelæ c. Iil. ejus ſint acerbitatis & impatientiæ, ut non pio tantum, verique Numinis no- titia imbuto, ſed & Ethnico homine fint indignæ, quod etiam de cap. X. affirmandum, eujus verba tantum non in blasphemiam vergunt; prono inde alveo ſequi concludit, nihil in eo reliquum eſſe divini. Abſit vero ita argumentari. Bardus enim ) ae blennus fuerit, qui prophetici nihil in Jobo deprehendat. Præter manifeſta quippe vaticinia, de mortuorum zelurrectione, de piorum & impiorum finibus, de Chriſto Goele ac Re- dem- emt Prop wwali Hp ſno in. nim cori lurg ſtim dand iſtis usr Ten num ſün⸗ obe XX. Venn in⸗ gui cunm ror⸗ ſee ſn gur cun die e, ali n u u de po oh VETER. TESTAM. 67 Uin demtore &c. ipſa ſermonis ſtru Rura, ipſa rerum indoles atque ſeries, De libro ded Propheticum genium ſpirat. Neque vero ex corrupto noſtre, & in ſpiri. Jobi. rane, tualibus plane cœco, ſed Dei ipſius judieio, & teſtimonio Scripturæ, de und. Prophetico libri chara tere conſtare nobis debet. Pari alias paralogi- ereel. ſmo vizρρWορο quis conficeret, nihil ſe in Samuelis, in Proverbiorum, mbe- in Coheleth, aliisve libris propheticis pro ſuo quidem captu & ingenio dim⸗ animadvertere, eoque ipſos nomine e canone eſſe excludendos. G) Ami- Polit, orum Jobi dicta ſupra diſeuſſimus §. VIII. iisque authentiam hiſtoriæ mnini largiti ſumus omnibus, authentiam autem normæ iis tantum., quæ vel te- 3 ore. ſtimonium divinitatis diſerte in Scriptura habent, vel cum aliis Spiritus ſortf Santcti oraculis ex aſſe conſpirant. Hince, quæ a Deo loquentibus amicis nten⸗ iſtis inſpirata Theologi negant, ea tamen ipſa ſcriptori ſacro, ut in tabu- urhi⸗ las referret canonicas, divinitus ſuggeſta agnoſcunt, nihilque adeo Qeo- e. eouαIw & autoritati detrahunt libri. „) Jobi demum, velut tentatio- geln. num intervalla, ſic dicta cumprimis, Deusipfe c. I, 22. & II, 10. curate di- riem ſtinguit, & alia recte ſe habuiſſe docet, ac ab errore abſolvit, alia vero öUrtenm obelo transfigit & acriter notat e, XXXVIII. nec diffitetur Jobus e. ivo XXXIX. 37.38. Oris præcipitantiam & ſermonis nævos, quorum a Deo lent, veniam c. XL-II, 2 ſeqq. humiliter expetif, eaque per fidem in Goële ſuo “ impetrata, ipſius Numinis ornatur teſtimonio cit. cap. v. 7. non abſolute ublico quidem, ſed comparate ad amicos, qui ventilatam de hominum, piorum eiun cumprimis, afflictione * cruce, quæſtionem inſigni contaminaverant er- pi,. rore. Utadeo per Jobi di cta hactenus ſarta tecta libri divinitas perſtet. “ Paulo aliam incurrit Jobus cenſuram Obſer vatorum Hallenſium, qui trſerrin 8 ſcepticiſmi maculam ipſi affricant, cui in omni diſputatione hic unus præ. eb iniaſta Wone Nepticiſisi ir ſixus fuerit ſcopus, ut nil ſeiri evincat. Ita in ipſum ex inſtituto inſur- Mlard, gunt To. VIII. Obſerv. XIII. . 3. p. 331 . Quid poteſt dici magi ſcepti- macula. e. cum, quam quod ille cap. XXVIII., v. 22-25. babet? Sane quam dixiſſe ſa- reigſe pientiam & ſcientiam vel eruditionem (n) W v. 13. 28.) non re- in lri periri in terra viventium: eam occultam eſ ab oculis viventium v. 21. nibil 1 s aliud eſt, quam dicere cum Scepticis: NIL. SCIRI. Quibus injuriam ns no⸗ non fecero, ſi Chriſti verba occinam: erratis, neſcientes Scripturast, & ep. N. potentiam Dei, Matth. XXII, 29. adeo ignorantiam ſuam vel aperte pro- Prono dunt, vel inſidioſe affectant. Ila namque ſapientia & ſcientia, quam Jo- ſt rer bus deprædicat, & naturali mortalium &ααιοιος & ſagacitate indagari jeinihi poſſe negat, vera ipſi eſt religio, qua filiali Deus colitur timore, & peccatis fnorum obfſtitur, juxta v. 28. quam alias quoque, in Proverbiis, jac. I, 5. III. 13. 17. eaeke⸗ I 2 & in dem Be libro & in Scriptura paſſim, ſapientiæ nomine venire apud omnes in confeſſo eſt. Hanc vero recte Jobus negat, naturali hominum acumine, hodie Jobi. 6g INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS poſt lapſum inveſtigari poſſe v. 12-22. ſolique in acceptis ferendam docet revelationi divinæ v. 23-28, quod Chriſtus ipſe confirmat Matth. XI, 255. 26. 27. & c. XVI, 17. Johannes c. I, 19. Paulus 1 Cor. II, 6- 14. & univer- ſus loquitur codex ſacer. Illam itaque εασdàswvieo, ſupernaturalem, ae P revelatam ſapientiam, fas non erat opponere ſapientiæ Philoſophicæ re- rum naturalium, de qua ſermo eſt cenſoribus noſtris, aut cum illa permi- ſeere. Inſigni namque paralogiſmo laborat iſta Obſervatorum colle- QRio: Jobus revelatam ac ſupernaturalem myſteriorum ac religionis ſa- bientiam naturali hominum ingenio, absque revelatione, inveſtigari poſſe negat; ergo omnem e medio tollit ac proſcribit Philoſophicam rerum naturalium ſcientiam, & NiL SCIRI in univerſum, demonſtrat. Imo verò potius, ex natura naturalem, ex ſola autem revelatione ſuper- naturalem, hauriri ſapientiam, adeoque revera MULTUM SCIRI, diſerte adſtruit jobus. Parum porro præſidii Ariſtarchi illi reperiunt in latebra, quam quærunt, ita pergentes: Ae ne forte hoc ipſum de cognitione rerum ſupernaturalium intelligendum eſſe exiſtimer, evolve quæſo cap. XXXVIII. XXXIX. XML. & XLI. bujus libri; & deprehendei Deum, qui ſo- lur eſt ſapient 1 Tim. l, v. 17. egregie ſubſannare Philoſophos Dogmaticos cum ſua rerum Phyſicarum ſceientia, ipfitque ſexcentis quaæſtionibur ſuam ignorantiam exprobrare. In craſſa rurſus caligine oberrant parum acuti Gritici noſtri, qui ad iſta provocant capita, quæ in longe alio verſantur argumento. Eo enim univerſus ille Dei cum Jobo dialogus tendit, ut imprudentiæ Jobum ac temeritatis arguat, qua contendere adverſus ordi- nem ſalutis, a Deo conſtitutum, fuerat auſus, quaſi meliorem & juſtiorem ipſe ſuppeditaturus, viasque oecultas providentiæ divinæ, in ſuſpicionem iniquitatis, ſermonibus fuis apud amicos adduxerat, de injuria fibi facta acerbis iſtiusmodi tentationibus prolixe conqueſtus. Quod ut ex in- troitu ſermonis divini cap. XXXVIII, 2. 3. XL, 2. 3. ita pariter ex depre- catione Jobi c. XXXIX, 37. 3 8. coll. v. 35, ad oculum pater. Unde b. Seb. Schmidius in analyfi cap. 38. ſq. Comment. p. aio. generale confirmationis divinæ argumentum ad hunc modum ſtruit: Quicunque in omnibur re- bur ſupientiam Jebovæ nullo modo aſſequi, nedum exaæquare aut ſuperare poteſt, ille temere & male contendit aaverfur ordinem ſalutir a Deo conſtitu- tum, quaſi meliorem & juſtiorem tradere boſtt. Atqui tu, gobe, in omni- bus rebus ſapientiam Jebovæ &c. Ergo. Major certa eſt; quia 72 deeſt apien- ſopien utf. riarun autem Ballen dum eaveen Talium Phos tierat meon poſtin elt, in non er dds I lbro, Sſub No dene conje er M loru naru Rey⸗ gue exd ller qua rius omn dign tum 2) eſſo die cet 25. Ver. ae re. mi. le. ſe. gari cam brat, her⸗ n ntin ione Aa⸗ iſe⸗ ticor uum uti tur ut ord. rem nem ſadta 1in. epre⸗ Feb. ionis fe- Fure Niu. mni⸗ Auk Hiet⸗ VETER. TESTA M. 68685 Jupientia tam par, quam maſor, ille melius & ſapientiut quid proferre non Oe libro poteſt, cum negata cauſa negetur effektur. Minor probatur indudtione va-J bi. riarum rerum, quas Deus ſapientiſſime fecit, conſervat, gubernat; Jobut autem ignorat, nec abſequi poteſt, aut facere. His ita præmiſſis, collige cum Hallenſibus: Deus c. NXXNXVIII. ſqq. ad confundendum & convincen- dum Jobum, proponit ipſi inſolubilia providentiæ ſuæ, ac naturæ; ergo eave exiſtimes, Jobum c. XXVIII. loqui de cognitione rerum ſupernatu- ralium, quam fapientiam appellat; Deusque egregie ſubſannat Philoſo- phos Dogmaticos eum ſua rerum Phyſicarum ſcientia &c. Conſequen- tiæ ratio me fugit, ipſosque haud dubie Criticos, ita colligentes. Aut me omnia fallunt, aut Hermenevticæ regulas parum penſi habent, qui poſt integra X. eapita, ubi & collocutores alii, & diverſa longe ſcenæ facies eſt, interpretationem demum quærunt ſermonum Jobi, quos diu ante, non cum Deo, ſed cum amicis ſuis permutaverat. Sed hæc ſufficiant; nobis in orbitam redeundum. XIV. Iſtud vero divinitetis ac ανειναι ιοαHu quôd univerſo aſſeruimus denegata laciniis. libro, quoad ille in Ebræis fontibus comparet, laciniis illis, quæ & cap. II, 9. & ſub finem c. XLlIl. inſertæ & aſſutæ, in verſione Græca, quæ rο LXX. Se- num vulgo cenſetur, nec non Theodotionis, & Arabiea leguntur, prorſus denegamus. Quarum quidem ills orationem exhibet uxoris Jobææ, (ſive Dina iſta fuerit, Jacobi Patriarchæ filia, quod vix probabili ſuffultum eonje Rtura, Metaphraſtæ tamen Chaldæo & Philoni viſum fuit, kve Rhama ex Mohammædanorum traditione appellata,) qua pietatem marito & ma- lorum cumulum exprobrat, eumque ad convicia in Deum, rerum huma- narum moderatorem, jscienda exſtimulat; hæc Jobi ex Efavo originem, Regum Idumeorum ſeriem, & amicorum conditionem delineat, Jobum- que una cum Chriſto refurrecturum prænuntiat: utraque a Parribus magno excepta applauſu, & in Gatena Graca ab Olympiodoro ſtudioſe explicata. Poſtremæ ſane libri appendieulæ, quam cum additione quadam Pſeud Origenis Sixtus Senenſ. Lib. I Biblioth. S. p. 36. recenſet porius, quam tuetur, patrocinium ſerio & ex inſtituto in ſe ſuſeipit Jac. Bonfre- rius Præloquior. in totam secriptur. &. cap. V. Sect. 5. p. 4, eamque magna omnino & canonies pollere autoritate contendit, vel parum certe ab hoc dignitatis faſtigio abeſſe. Urger pro hac ſententia 1) Sixti V. P. R. decre- tum, quo Græcam illam, Romæ typis excuſam, verſionem approbavit: 2) Patrum eccleſiæ conſenſum, quos longo agmine in aciem producit: 13 3) con- 70o INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro 3) concilii Laodiceni & Carthaginenſis III. placita, quibus univerſum Jobi Jobi. librum, talem ſane, qualis ille hodie adhuc in Græco codice iſtis aſſumen- tis legitur autus, in Canonicorum retulit numerum ac cenſum. At enim vero, tanti hæc ponderis non funt, ut Pontificium iſtud nobis perſuadeant, argumentum. Longe omnino potior eſt Hieronymi in hanc clauſulam cenſura, qua loco ſupra cit. . W. p. 3y. ea de cauſa illam repudiat, quia quæ ibi continentur, in Hebrais voluminibur non habentur. Quod ut infringat Olympiodorus, in Catena Nicetæ p. 6tz. totam iſtam laciniam ex Hebræo veteri petitam codice tradit. lis nimirum textus verbis, quibus Græca ex libro Syriaco reddita fertur: ejusmodi ρ6ον addit: Vogianzv vDy T*NHε oαsοXατι⅛Ndn:, rSς e†τανααοινrααντσπ 1T† 70Tαραο oοοσνι %οοναιες νον αιNνσαπτ ανποα Ko) Zugiav s riv ISus A*, . Zρα ετMο 7α IIeXιαOι7“ιρ ιεαε †,. X. Hebræoruns dialectum bhoc loco Sriacam vocas, quia Syrorum lingua proxime ad eam accedat, & viginti duabur literis Hebræi & Syri pariter utantur. Iudæ- am etiam yriam, & Palaſtinot plerique Syror appellant; prout Herodo- tut, Iudæos innuent, ſeribit : circumciduntur autem Indi, Eepptii, Araber, & Syri, qui Palaſtinam incolunt. Utut enim libenter dederim, Syriæ & Syrorum nomine Palæſtinam nonnunquam & Hebræos venire; non- dum tamen conſectum jam inde eſt, in eodem ſignificatu h. l. vocabulum accipi, vel in Hebræo codice lecta hæc olim fuiſſe. Quod ſi ita eſſet, in alias quoque ex Hebræo codice confectas tranſüſſet hæc lacinia verſiones. Sed nec Aquila habuit, nec Symmachus, fatente paulo ante in Catena p. 6tt. ſꝗ. eodem Olympiodoro, qui vel ideo negat hæc habere eos potuiſſe, α ναr ECecind Aοανεπτανιρ.ο α t ι Hebraicum ſequuti ſint, in quo ſcilicet iſta non leguntur: & in Syro pariter ac Chaldæo, ex authentico ſane & Hebræo textu expreſſis, nec non Vulgato codice Latino, adhuc de- ſiderantur. Unde in Hebræis exemplaribus nec olim extitiſſe potue- runt, poſtmodum autem excidiſſe; maxime cum authentico textui adeo advigilaverit divina αριve, ut ne lr , la szα perire Matth. V, 18. ne dicam tanti jaturam facere fragmenti ille petuerit. Dicen- dum itaque potius eſt, vel ex Ariſtea clauſulam illam prodiiſſe, quem in ſua de Judæis Hiſtoria paria de Jobo prodidiſſe Euſebius memorat lib. IX. de Praparat. Epang. c. 25. p. 4;6. vel ex Syriaca veteri verſione, antiquis ſeriptoribus frequenti in uſu & admiratione poſita, ex qua fragmenta quædam Andr. Mullerus Greifenhagius collegit, in diſ. de verſione Syria- ca Novi Teſt. Ut taceam, prægnantiſſimis evi Qum eſſie dudum argumen- tis, eam, quæ hoc nomine hodie circumfertur, verſionem Græcam, vel plane Poe pohet vel? vertit Gree UIlie⸗ erehe audi guor mon ngue mus, bum bant rias ud oppi ile ded nen telt reke Poſt Pri lolan eiis dob ign a tari ler , t⸗ ut de ea opinetur quiique, ut volet. VETER. TESTAM. 71 plane aliama veteri illa Septuaginta Senum, vel mirum in mèôdum inter- De libre olatam ac variatam eſſe: ur infigni laboret vitio ſequela, qua ex noſtris, Jobi. vel Patrum quoque codicibus Græcis conficitur, Senes illos non aliter vertiſſe, ut in Hebræo exemplari legiſſe, quam hodienum legitur in Græco. Confer. Jac. Uſſerii Syntagma de Graca LXX. interpp. verfione. Quibus præmiſſis, ut ordine procedamus, 1) nee Sixto V. nec Pontifieum ulli eam largimur poteſtatem, ut in ινω£ατvos ů!olium verſionem aliquam evehere, veltextum primævum ex ea corrigere, corruptelæ arguere, vel auctiorem reddere & reſarcire, ſanctione ſua quear. Neque 2) Patrum quorundam tantum valetautoritas, Patrum enim plurimi Hebraici ſer- monis ignari, ſolam volvebant Græcam verſionem, præter Hieronymum atque Origenem, quorum illum clauſulam iſtam rejeciſſe modo audivi- mus, hunc fruſtra in partes citant Pontificii, quod, quem allegant in Jo- bum Origenis Commentarium, voeεαοο.. Omnia ergo iſta recipie- bant pro divinis, quæcunque illa contineret, five genuina eſſent, ſive ſpu- ria & adulterina. Unde mirari non ſubit, ccco interpolatæ verſionis ductu, cœcos ipſos in erroris foveam ineidiſſe. Tertio loco quod affert, oppido in eo ſophiſticatur Jeſuita, cum qui Jobum receperunt Conci- li Laodiceni Patres, non ſtatim iſtud quoque approbarunt afſumendum. Sed nec uno modo liber quis recipitur; vel &αaααα, quando ad lectio- nem in eccleſia admittitur, quo ſenſu Apocryphos quoque recipiunt Pro- teſtantes; vel zτ , quando in Canonicorum ordinem & cenſum refertur. Prius forte circa hanc laciniam olim fa dum licet dederimus, poſterius tamen evinci nondum poruit. Sed quid multis? Ipfſis jam priſeæ eccleſiæ Patribus ſubleſtæ admodum fidei hanc vilam fuiſſe elau- ſulam, Polychronius in Proæm. Catenæ Gracæ prolixe teſtatur; e Pontifi- eiis autem Bellarminus lib. I. de verbo Dei cap. XX., falſitatis eam arguit, & doctiſſimus Huetius, quanquam Dem. EKang. Prop. !V. p. 35/t. . 6. peran- tiquam illam perhibear, divinam tamen vel canonieam appellare non audet; unde Bonfrerius ipſe diffiſus demum cauſæ, fub finem diſpu tationis ſuæ, liberum euique & ſalvum ſtatuendi arbitrium permittit: ce- terum, inquiens, quia non obſtantibus his rationibus, multi recentiores bane sppendiculam, tanquam Apocrpham, rejieiunt, relinquemus rem in medio, XV. Supereſt, ut Chronologiæ quoque rationem habeamus, & tempo- Chrone- rum ineamus calculum, in quæ ſingula hiſtoriæ Jobææ ingruere videntur logia li- momen- „2 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro momenta. Ubiante omnia Lectorem ad ea remittimus, quæ ſupra jam Jobi. S. Vil. ex inſtituto in rem præſentem ſunt dicta; quando vero videri fimil- limum evicimus, aſpera Jobi fata in eam incidiſſe periodum, qua Iſraelitæ dura perquam premebantur in Ægypto ſervitute. Nunc paulo ſpecia- lius determinanda ſingula ſunt, quoad quidem ejus, in tanta rerum cali⸗ gine, diſſentientium turba, & documentorum fide dignorum inopia, ſieri poterit; & partim initium afflictionis Jobi, partim duratio ejus ac mora inveſtiganda, ut cum O. C. annis componi utcunque, & hiſtoriæ ſa- eræ ſeriem atque ordinem illuſtrare omnia queant. Quor vero annos natus cladem haud unam exceperit nofſter, ſacer textus nuspiam quidem definit, conje tandi tamen occaſionem ſubminiſtrat, decem ejus liberos, ex una ſuſceptos uxore memorans, eosque ad eam jam provectos ætatem, ut paternos egreſſi lares, ſuas jam quisque ædes incoluerit, familias con- ſtituerit, facultates compararit, & anniverſaria concelebrare convivia po- tuerit. Pone autem Jobum, cum rei uxoriæ & procreandis liberis ope- ram dare inciperet, annos habuiſſe triginta, & filium in fratribus medium totidem circiter fuiſſe annorum, cum ex ruina ædium cum fratribus inter- iret, jam paulo ultra ſexaginta annos Jobi aſcender ætas. Ut adeo ni- mis juvenem imaginetur ſibi Spanhemius, cum Hiſt. Job. c. X. §. 4. p. 207. haud multo majorem tunc temporis fuiſſe quinquagenario Jobum exiſti- mat. Propius ad veritatem aceedit Jurieu in biſtoria Crit. dogmatum & cultuum P. I. cap. 2. p: 0. qui ſexagenarium facit, cum dura pati inci- peret. Sed quid prohibet, quo minus in Judæorum & Patrum nonnul- lorum pedibus eamus ſententiam, quod LXX. tum habuerit annos? IIé- ev e sv†⅞a νοS, inquit, Synopſir Atbanafiana T. II. Opp. p. 96. palſus eſt cum annos ſeptuaginta natut eſſet. Quanquam enim illud, quoa du- plo reſtitutionis priſtinorum bonorum demonſtrare eam ſatagunt, argu- mentum non usqueadeo ανανναπατπο ſit, ſuasque patiatur exceptiones; valde tamen eam & provectior jam liberorum ætas ſuadet, & opes aggre- gatæ, communem jam ac vulgarem transgreſſæ ſortem, ſenilis pruden- tia, rerum uſus atque adminiſtratio, & ſpectata in republica tractanda vir- tus, luculentis ex hiſtoria veſtigiis dignoſcenda. Ejus præterea ætatis ſuæ meminit c. XXIX, 4. ſqq Jobus, qua non modo adultis jam floruiſſe liberis, verum etiam gravitate, parta apud omnes exiſtimatione, ac auto- ritate plurimum inter ſuos polluiſſe (quod jam inclinata in ſenium ætate accidere conſuevit) gloriatur: & c. XXX, I. eorum ſe dolet ſannis & ludibrio expoſitum, qui longe ſe minorem agant ætatem, quorumque allto Aob omune⸗ Ateru flore good alter iis o guire jobri⸗ ecit N Unde R minu turni mon kſs ſper⸗ tas d cunt⸗ ceam exe ſeele prob kont an VETER. TEST AM. 7 id alto olim ſupercilio deſpexiſſet Patres, quos tamen adoleſcentulos fuiſſe De libre r omnes, nemo temere dixerit. Iſta autem tempeſtate, qua per unum Jobi. lie alterumve ſeculum ætatem protrahebant mortales, LXX. annos nati in “ flore conſtituti eenſebantur, plenoque ætatis robore adhuc gaudebant, l quod vel Moſis atque Calebi exempla teſtantur, nec jam decrepiti erant, bia⸗ alterum in,cymba Charontis pedem habentes. Initio itaque calamita- gae tis Jobææ in annum circiter LXX. conjecto, in durationem illius in- l. quirere par eſt. Hanc vero Judæos unius anni ſpatio cireumſeribere, inos lubrico perquam fundamento nixos, Seder Olam Rabba teſtatur cap. III. gem „ edit, Joh. Meyeri p. 9. ubi ita habet; 2 DPN N QN A ros, D re ee een eee „ 1Plagæ Yobi XII. en, maeenſium fuere, quia c. VII. 3. dicitur: Hic mibhi hareditate accepi men- ol⸗ ſes vanitatis, etian nocter moleſtiæ aſſgnatæ & numeratæ ſunt mihi. o. Unde pro ſuo acumine colligunt: R. e 5 Hd E dpe. . e n Dee ſicut noctes fuere numerata, ita pariter men- fum ſer. In eandem tamen ſententiam magnus concedit Petavius. Quo hter⸗ minus vero noſtrum eidem calculum adſiciamus, varia prohibent diu- oni⸗ turnitatis plagarum Jobi documenta. Creberrimæ fſcilicet viri queri- ”=ð monie, de inſuperabili affli tionis pertinacia, Cap. VI, I I. 12, & de præter- iſti lapſis compluribus menſibus ac annis c. VII, 3. 6. colluctatio cum de- tun ſperatione melius habendi c. XVII, 13. ſqq. X, 20. ſqq. XVI, 22. & ſatie- inei⸗ tas dierum malorum c. NXIV, 13. Iq. in tanta patiemtiæ athleta, ſatis evin- .. cunt, anni unjus ſpacium longe lupergreſſa ipſius fuiſſe mala. Ut ta- . Ilt. ceam, vel ex ipſa calamitatum duratione, inſueta omnino & modum fere ſu excedente, potiſmfſmum amicos argumentum petiiſſe, quo eonficerent, . 1dl. . ſcelerum elandeſtinorum pœnas dare potius, quam adeo a Deo Jobum gn. probarji. Idem aſtlicti quoque animum quaſſabataries, quod explora- Dnes; tionibus piorum ſuos eſſe limites, ſuum crederet modum, quem tamen ggre. ſua non ſervarent mala. Hine Græci fere omnes, & Latinorum plurimi, — Uden⸗ cumque his Torniellus Annal. ad A. M. 2406. ſeptennium aſſignarunt, vir⸗ quo omne exhauſtum fuerit calamitatis genus: ſed corrupto Græcæ elubis translationis caleulo inducti ita ſtatuunt, qui annos poſt plagam CLXX. rvilſe vitæ autem univerſæ annos CCXLVIII. Jobo adjudicat; unde Olympio- zulo⸗ dorus in Catena p. &tt. colligit: Sotxey Ksaας ITρν S' MKHtρς τuττι Tτ—- te oιπτνραιτ ονπ Aτρ RToHον 3 oανννασ⅞ινι, α ααατα 16& X= 7ειαι Sα dinα, di& riv α 7 Tρ olove vén οονιυι. vide- we tur magnus Job per ſeptem integros annos plagam pertuliſe; qui quidem, do Carpz. Pari II. kRkk ut „7 1 De libro ut arbitror, in numero annorum juſti viri ideo non cenſentur, quia gru- Jobi. 77 INTRODUCT. AD LIBROS BIELICOS mnarum paſſio mortem referebat. Pergit autem: cum CLXX. annos (ut mendoſe quidem Codices Græci legunt) poſt plagam viveret, & ſic du= plum ætatis priſtinæ reciperet, neceſſe eſſe, ut LXXXV. annos habuerit. cum tentationes primo ſubiret. Ex quibus junctis anni prodeunt CLV. s& νe τνοα5αρ⅞nH ο, AuUshn T&* T) rXανα⅜ Xea vofs αερν de quibus ſeptem detrabantur, ut myſtice tempus, quo ærumnas perpeſſus eſt, intelligamus; ſic enim ipfſi illi prodibunt CXLVIII. anni ſupra indicati. Sed diluta hæc eſſe & futilia, quis non videt? & longe nimium ſupra ſe- culi iſtius modum excreſceret viri ætas. Nos nihil definiremus, in re in- certa, in qua quicquid definieris, ludibrium debes eruditis: ut tamen aliquam de ætate Jobi conjecturam facere, & cum annis mundi compo- nere queamus, ſumamus magis, quam certo aſſeramus, quinque circiter annos bonum virum laboraſſe, quibus nee nimium ærumnarum ſpatium protendere, & diuturnitatis tamen indiciis ante memoratis ſatis nos dare, perſuaſum habemus. A reſtitutione vero cum annos CXL. exegiſſe in Hebræo textu diſerte perhibeatur c. XLII, 16. vitam omnem per XV. ſupra duo ſecula annos traduxiſſe deprehendetur. Quæ licet paulo gran- dior iis temporibus ætas haud vulgo euique obtingeret, eum Abraham 175. tantum, lſaac I180. Jacobus 147. Joſephus, cui æνα%ροοο Jobus vi⸗ xit, I10. annos vivendo explerent; ſingulari tamen benedictioni divinæz in acceptis ferenda Jobo erat, qui velut ſupra communem hominum lor- tem tentatus ſuſtinuit, ita ætatem quoque ſuprs ſuetum vulgo modum roduxit. Plura qui de annis Jobi eognoſeere eupit, Spanhemium adeat, qui cap. XII. Hiſt. Job. p. 356. ex inſtituto & eum cura, in utramque par- tem, hanc diſputationem inſtiruit. Quod ſupereſt, tabulam Chronolo- gicam pro more noſtro ſtruere, & Jobi tempora cum annis mundi vel Patriarcharum contendere, ob ſummam rerum incertitudinem merito ve- remur, maxime cum eadem ulſos fuiſſe modeſtia viros doctiſſimos, quan- ⸗ 4 do in hoc ſtadio decurrunt, animadvertimus, Uſſerium, Lightfootum, Joh. Clericum, & noſtris b. Calovium, b. Waltherum, & D. D. Budde- um in Tabb. Chronologicis, quicquid fit de Pontificiorum quorundam, Tornielli v. g. temeritate, qui nativitati abiAn C. 2329, eundem feilicet, quo Jacob ingreſſus eſt Egyptum Hiſtoriæ initio A O. C. 2 399. liberationi ejus & benedictioniA 2406 in Annalibut ſucris aſſignat: modo illud tenea- tur, Jacobo adhuc vivente, & circa illam Joſephi ætatem, qua dura in .gy- pto paſſus, miras fortunæ viciſſitudines ſubiret, editum in lueem Jobum, denatum demt Vinis Code Krtus ut er pedͤin (o⸗ b. Ce. 16 III W V V IW Oh omg um cul Gr diye Gre cel, voni VETER. TESTAM. 7 5 denatum veròô paulo ante fuiſſe, quam in libertatem mirabili egreſſu, di- De libro vinis auſpiciis, Iſraelitas aſſereret Moſes. Jobi. XVI. . — Non uno modo capita libri diſpertiuntur & numerant Hebraici Partitio Codices & Græci; ſed cum illi XLII. habeant, hi ad XXXII. (ut vult r Mpe. Sixtus Senenſ. Biblioth. S. lib. I. p. iu. ſq.) vel ad N XXIII. contrahunt, Pitug. ut ex Catena Græca videre eſt. Quicquid ſit ejus diſcrepantiæ, ex- Peditioris evolutionis gratia brevi tabella hie delineabimus. Quod apud He- apud Græcos] apud Hebræos: ap. Græcos. bræos eſt eſt c. XXV. c. XVIII. Cap. I, 5. cap. I. XXVI. XXVII. AIX. 1, 6. ſqq. II, tot. II. XXVIIII. III. III. XXIX. NXXX. XXXI. XX. IV. v. IVV. XXXII, 1. VI. VII. V. XXXII, 2-16. XXI. VIII. v. XxXXII,7. ſqqXXXIII XXII. IX. X. VII. XXXIV. XXIII. XI. VII. XXXV. XkXIV. XII. XIII. XIV. IX. XXXVI. XXXVI.. XXV. XV. i x. XxxXIIX. NNXXINX, 1⸗35. XXVI. XVI. XVII. XI. XXXIX. 36 fin. XXVII. 5 XVIII. XII. XL. XLI. XXVIII. XlX. XIII. XILII, 1-6. XXIX. XX. XIV. XLII, 7. 8. KXxXX. XXI. XxVvVYy. XILII, 9. 10. XXXI. XXII. XVI. XLII, I1. dimid. XXXII. XXIII. XXIV. XVII. XIII, 1I fin. XXXIII. Ita Nicetas metropolita Heraclienſis in Catena Patrum Græc. diſpeſcit; Olympiodorum, in Protheoria cujusvis capitis, haud dubie ſecutus. Nec omnino abſurde. Orationum enim nexum heæc diviſio reſpieit, qua- rum quæ per duo aut amplius capita in Hebræo textu decurrit, uno velut conſpectu & eapite uno, a Græcis exhibetur integra; rurſus capitibus in Græco codice diſtinguuntur, quæ vel hiſtoriæ momentis, vel orationis diverſitate ſejungenda erant: niſi quod æqualitatem ac proportionem Græci non usquequaque ſervarint, cum mox tria integra capita in unius K 42 ambi⸗ 76 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro ambitum eoar Rarunt, mox dimidio, vel geminato ſaltem verſiculo caput Jobi. integrum dederunt. Hine & moderni Codd. Græci, tam maßu exarsti, quam typis impreſſi, Hebræam diſtindtionem ſervant. Sic antiquiflimus ille Græcæ verfionis Codex Alexandrinus, qui Londini afſervatur, & ex quo'univerſum Jobi textum ιιαρας Patricius Junius deſer pfit, & Lon- dini A. 1637. publici juris fecit, eum Hebræis conformiter XLII. capita numerat, nec diverſum quid, niſi in initio capitis XL. I. habet. In utris- reſpectu argumen- zi. que porro Polyglottis, & Antwerpienſibus Ariæ Montani, & Londinen- fibus Briani Waltoni, tum quoque in Pariſino Codice in fol. A. 1628. edi- 0o, nec non in Londinenſi A. 1653. excuſo, maxime vero in Sixtinis Bi- bliis Græcis, RKomæ magnis ſumpribus & ſplendide typis exſeriptis, ad He- bræi Codicis modum, capitibus ſuis verſio Græca diſtinguitur; a quibus non abeunt editiones minores reliquæ, quæ oννlam, LXX, virali axio- mate fruſtra inſignitam, ſiſtunt. Mirari autem ſubit, inſignem hanc diſtin- Rtionis diſerepantiam, nec Uſſerio in ſuo de verſone LXX. Interp. Gintagma- te, nec Waltono in Proleg. X. Biblior. Polyglott, quo ex inſtituto de verſio- nibus Græcis, præcipue LXXII. Seniorum agit, fuiſſe animadverſam, cum tamen ille cap. VIII. ſpecimine ſatis copioſo e Jobi libro doceat, quam va- rie Græca verſio legat, hic vero §. 4t. de tranſpoſitione capitum & loeorum, ac variante diſtributione verba faciat. Sed hæc forte prolixius, quam a re erat. Obſervat tamen Hottingerus ILib. II. Theſauri Phil. cap. I. Soc. I. p. 5o4. apud Syros aliter rurſus librum diſpelci, ur capiribus conſtet XIV. verſ. 2803. Latinæ & Germanicæ verſiones, Hebraicæ inheærent diſtin- ctioni, & capp. tenent XLII. verſus 1070. quorum medius ex Maſoretha- rum obſervatione eſt cap. XXII, 16. Varios partitionis modos ita in com- pendium mittit Coccejus T. I. Avenò] p. 75. 5§ 5. Diſtribui bic liber varie poteſt ex more tragædiarum ani madvertitur poſt prologum, Cjut vartes ſunt in principio libri, protaſit a v. 6. cap. I. ad . 9. Cap. I. Eyitatss, inde urque ad cap. 27. Cataſtaſßie, binc ad Sermonem Elibu rup. 32. Cataſtrophe Ermone Elibu, Deique cum lobo collocutione, deinde Jententia, & demum priſtinæ felicitatis duplicatione. 2) Punt qubque hie actur diſtingué, iirque in ſcenas diſtribui. 3) Sumi quoque poteſt diſtributio a perſonir: 4 atque etiam a ſermonum vicibuf. Hue enim fere redeunt, quæ varie in- terpretes eirca prineipaliores libri partes tradunt. Ad Dramaticaum quippe habitum preſſius adhuc reduxit Theod. Beza obſervationum in Io- bum proæmio p. z. ſq. ubi, poſt prologum ab initio libri, Actu I. Scena I. duos Dei & Satanæ dialogiſmos complectitur, ſeena 2. dialogiſmum Jobi cum eutn ſolus bi con quun ſus ſo bocot VETER. TEST A M. 77 eum uxore exhibet. Sequitur Actus II. Scena I. capite 3. toto, in quo De librs ſolus Job ejulat: Scena 2. capp. 4. 5. 6. 7. quæ colloquium Eliphaſi & o- Jobi. bi comprehendit! Scena 3. capp. 8. 9. 10. in qua Bildad & Jobus collo- quuntur: Scena 4. capp. II. 12. 13. 14. quæ eſt diſputatio inter Tſopharum & Jobum. Excipit Actus III. Scena ¹. continens repetitam Eliphazi adver- ſus Jobum dimicationem capp. 15. 16. 17. Scena 2. in qua Bildad cum Jo- “ 6 0o contendit, capp. 18. 19. Scena 3, quæ eſt Tſophari cum Jobo dialogi- ſmus capp. 29.2 I. Scena 4. quæ tertiam Eliphazi cum Jobo diſputationem exhibet capp. 22. 23. Scena 5. in qua Bildad adverſus Jobum certat capp. 25⸗₰1. ActuIV. introducitur Elihu, graviſſime tum Jobum, tum amicos reprehendens capp. 32·37. AGRus V. cataſtrophen continet, in qua Deus ipſe, velut àτο ααπιααι a,ρpberehs, totam diſputationem dirimit. Epilo- gus denique felicem calamitatum Jobi exitum paucis exponit. Sic & b. Gerhardus noſter Exeg. Loci I. de ſcript. S. F. 140. Pariter, inſtar Drama- tos, diſtingui poſſe cenſet in Protaſin, epitaſin, & lætam cataſtrophen. Congruit exa de Lavaterus homil. I. in Job. p. 2. eodemque redit Merce- rus prafat. in Job; quanquam paulo aliter eloquatur, quod Actus I rarum Dei judicium contineat in Jobum, II. hoc negotium omnem in partem ventilet, & variis ſociorum diſeeptationibus diſcutiat, III. controverſiam omnem, Judice Domino, dirimat, & victori palmam tribuat. Rurſus pau- lo aliter Hottingerus loco ante cit. partes conſtituit quatuor, quarum (l.) utriusque Jobi fortunæ deſeriptionem c.I. & 2. (II.) obi & amicorum ſer- „mones a c. 3-37. (III.) Sermonem Dei ad Jobum c. 38-4 I. (I1V) lætam cataſtrophen calamitatis Jobi c 42. continet b. Walthero Cſic. Bibl. . Sy. och⸗ bipartita placet diviſio in e) Dislogum, qua occaſionem & deductionem ſpectatum, & &) Epilogum c. 42. Coccejus tum in Commentario. L. I. Opp. orie arter p. 376. tum in diagramm dicend. in Job. L. I. dv*. p. 75. cujus veſti- juce gia Heideggerus in Enchir. Ei I. cap. 36. §. 12. legit, 8. Jacobi Apoſtoli ,l inheæret diſtributioni, cui b. . oναονα dτν IG, hiſtoria afflictionum S & patientiæ obi, perpetuis Dialogis contextam, aàa c. I-XXXI. P. II. Té;=- uR „ 2 4. . 8 . D Aos s, finem patientiæ ejus a Domino impoſitum, lætamque cata- ngui, „ — 1 . . ſenu: ſtrophen capp. XXXIIL-— libri fin. complectitur. Sua cuique diſtri- I. — . * . . “ butioni commoda, ſua fundamenta ſunf, nec detra tum ulli quippiam ſann velim. Noſtra tàmen ſie fert ratio, diverſum velut dictionis genus, & e „ . —— . . . al. duplex ex eo libri ſcriptor deprehenditur, ita prologum & epilogum cum ensl. iplo Jobi contextu in partitione confundi & permiſceri non debere, Quiæ ena. ⸗ r e . . . .. . . . — D proſa narrantur oratione, hiſtorica ſunt, & operi ipſi adventitia; quæ in K . vorſa cuf 3 . . 78 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro vorſa leguntur, àρoαιεαν demum conſtituunt. Maxima itaque e eura Jobi. 7 Tabula Synopti⸗ ca. partiendi operis iĩpſius fuerit, quod cum meris dialogiſmis conſter, com- modiſſime in duas ſecari poterit partes: I. Jobi cum amieis diſeepta- tionem c. III .-XXXVII. II. divinam, qua omnem iſtam controverſiam dirimit, àααιονιιο & deciſionem c. XXXVII XLII, 6. Utrique ab Hiſto- rico, uberioris declarationis gratia, narratio annectitur, hinc a capite, quæ occaſionem totius operis aperit, c. I. & II. hine ad calcem, quæ exi- tum tradit c. XLII, 7. fin. quam ſi prologum appellare & epilogum ma. lueris, nihil interpellamus. XVII. Complectitur Jobi liber, poſt Drgone biſtorica, quæ adverſa viri fata tradunt, qua facultates & liberos c. I. qua morbum corporis & maleſuadam uxorem c. II. I. Jobi eum amicis diſceptationem, cujus ) occaſio, ſoliloquium Jobi c. III. 8⸗) congretfus varii, [r. cum Eliphaſo Themanita, ubi N. Eliphaſi oratio, qua & Jobum corripit c. IV. & impatientiam diſſuadet c. V. 5„. Jobi reſponſi io, qua p. culpam amolitur & amicos ac- cuſat c. VI, a. p. de vitæ miſeria queritur c. VII. 2. cum Bildado Suachita, ubi R. Bildad judicium Dei tuetur c. VIII. 2. Jobus juſtum Dei judicium & agnoſcit c. IX. & deprecatur c. X. C3. cum Zophare: ubi & Zophar pœnitentiam ſuadet c. XI. Q. Jobus t. ſuam de Dei regimine ſententiam promite. XII. t. pœnas deprecatur, & fiduciam in Deo teſtatur c. XIII. t. humanæ vitæ miſeriam deplorat c. XIV. I. rurſus cum Eliphaſo, ubi . Eliphas Jobum varie increpat c. XV. Q. Jobus t. acerbas querimonias fundit c. XVI. —.— c. XVII. 2, cum t, amicos accuſat, & reſtitutionem deſperat Il, XII. atur erat cuin VETER. TESTAM. 79 b. cz. cum Bildado, ubi De libro . Bildad impiorum ſupplicia recenſet c. XVIII. Jobi. 2. Jobus fiducia in Goëlem & reſurrectionis ſpe ſeſe erigit c. XIX. 13. cum Zophare, ubi Zophar N. de hypocritarum peœnis diſſerit c. XX. 2. Jobus vitam impiorum Xννντπτι ο ον depingit c. XXI. PI. eum Eliphaſo, ubi N. Eliphaſus peccata Jobo exprobrat, & peœnitentiam ſua- det c. XXII. ð Q. Jobus, t. innocentiam ſuam teſtatur c. XXIII. W t. impiorum ſcelera impune deſignari obſervat . 1 c. XxXIV. 2. cum Bildado, ubi NBS. Bildad Dei poteſtatem & hominis impuritatem ob ocu= los ponit c. XXV. 3. Jobus p. Dei omnipotentiam & majeſtatem amplificat c. XXVI. . p. adverſarios convincit, & divinum in hypocri- tas judicium deſcribit c. X XVII. p. ſapientiam Dei abſeonditam docet c, XXVIII. P. priſtinam felicitatem ſuam explicat c. XXIX. Pp. præſentem infelicitatem deplorat c. XXX. p. innocentiam tuetur, & crimina a ſe amolitur c. XXXI. g. cum Elihu, qui Jobum aggreſſus, nihil ab ipſo fert reſponſ, ipſe tamen N. in proœmio ſilentium excuſat, & ſolidiorem orationem promittit c. XXXII. 2—. in tra Ratione docet 1. Deum etiam pios affligere, ut a peccatis præmo- niar c. XXXIII. 2. Jobum rederguit, quod injuſtitiæ Deum poſtula- verit e. XXXIV. 3. caſtigationem piorum defendit e. AXXV. 4. Deum piis exploratis retribuere affirmat c. XXXVI, 5. Jobum ad providentiæ divinæ contemplationem excitat c, XXXVII. iI. Di- 80 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS. De libro II. Divinam controverſiæ deciſionem, duplici Dei ad Jobum oratione Com- mentarii FPatrum: circumſcriptam: ubi a) ſermo Dei prior ex turbine, ubi p. Deus majeſtatem ſuam ex operibus creationis & providentiæ demonſtrat c. XXXVIII. & XXXIX, 1-31. p. Jobus humiliter deprecatur, Deoque gloriam cedit c. XKXIX, 32. fin. 6β) ſermo Dei poſterior ex turbine, ubi turſes p. Deus judieium, juſtitiam & potemtiam ſuam vindicat e. XL. XLI. p. Jobus ſe ſubmittit, & docendum Deo ſe præbet c. XLII, 1.6. Subnektitur iterum epilogur, hiſtoricam reſtitutionis Jobi narrationem ſubtexens c. XLII, 7. fin. XVIII. . Explicando Jobi libro omnem adhibuiſſe induſtriam e Patribus fe- runtur, AMBROSIUS Mediolanenſis, quem Sixtus Sen. lib. W. Bi- blioth. S. p. 240, & ex eo Autor Perſonalium Jobi P. II. p. 30. huc citant, ſed quo jure, me ſane latet, qui in Balileenſi operum editione An. 1567, nihil in jobum deprehendere potui: AUGUSTINUS, cujus T. (V. Opp. p. 1249. annotationum in Job liber unus occurrit, qui tamen tantum abelſt, ut ſe probarit Auguſtino, ab aliis quippe, ex ipſius forte ore, exceptus, & in unum ſyſtema reda ctus, ut libro II. Retractation. cap. XIII. p. 44. potius anceps hæœrear, pro ſuo eum agnoſcere debeat, nec ne? HIE R ONX- M UsS, cujus Opp. L Vil. f. Sl. edit. Baſil. 1516. Commentarii in Job le- guntur, in gratiam Vecterii Epiſcopi collecti, ſed eruditorum omnium caleulo, Hieronymo longe ſequiores, & forte a Bedæ manu, quod Era- ſmnus in præfat. Opp. Hieron. conjicit, profecti; MSCti vero alterius cujus- dam Hieronymiani in jobum Commentarii hiſtoriam Rev. Dn. Benthem im Hollaͤnd. Kirchen⸗Staat P. I. p.375. ſqq. & una cum ſpecimine ali- quo, a Clar. Relando transmiſſo, Acta Eruditor., exhibent A. n. menſ. Jun. p. 269. ſ4. & menſe Novemb. p. 513. ſqd. voορ autem demonſtrant menſe Jan. A. 1712. p. 21. & Rabano Mauro eundem attribuunt: HILA- RIUS Pictavienſis, qui Origenis in Jobum homilias latine reddidit, ſed ea interpretandi libertate, ut ne quidem eundem ſemper ſenſum cum Origene redderet, ſed multis de ſuo ingenio additis, novum fere opus mo- liretur: B EDA, cujus T. IV. Opp. p. 6o. Libri trer in Job ad Nectarium leguntur, quos tamen Sixtus Sen. Bibl. S. L. IV. p. 266. Bedam ipſum in de ratione unciarum libello (T. I. Opp. p. 183.) Philippo Presbytero tri- buere duere ee Jobum tim abir Sri II PP. Me Latin, copioſl 1 ,C Fixtode Origeni⸗ ebjus n S cokurt. bum pe trum exeule ex duol ce de La endias mentis ri, Evay thodij Aexone tera b! verliſe Uin A.l IUhmdb Vero ca ſnal) nem, mos e llͤtr. AKC Mard bliaR. 69 . VETER. TESTAM. 8*⁷ buere cenſet: GREGORIUS M. qui Libros Moralium XXXLV. in De libro Jobum ſtruxit, Leandro Hiſpalenſi Epiſcopo inſeriptos, & T. I. Oypp. ſta- Jobi. tim ab initio conſpiciendos: ODO Abbas Cluniacenſis Sec. X, cujus ſunt tie libri XXMV. Moralium in Job. editi Parifiis in 8. An. 1617. & in Biblioth. PP. Max. To. XVII. , 365, e Græcis PP. ORIGENES, cujus TL. II. Opp. Latin, ab initio, tres tractatus in Jobum ſiſtuntur, tria priora libri capita copioſiſſime explicantes, ſed non noſtratibus tantum, v. g. b. Gerhardo T' I. Conf. Cathol. p. 629. ſed ipſis quoque Pomtificiis, Eraſmo, Saliano, 1. Sixto Senenſi L. IV. Biél. & p. S4. ſuſpecti, doctiſſimo autem Huetio in 16. Origenianis ignorari & ſilentio prætermiſſi: & CHRTYSOST OMUS. dem cujus non tam commentarii in univerſum librum, quam quatuor eis ror Sin uναα HαOοιοο Iν ſermones, 10. VI. Opp. p. 6. ſqjq. edit. Fran- cofurt. leguntur. Iſtam vero circa genuinas Patrum lueubrationes in Jo- ſarcire allaborarunt diligentiſſimi viri, qui catenas e Fa- ſe. bum penuriam re bi. trum Symbolis collectas ſtruxerunt. Harum duæ, eæque diverſæ, typis ſe excuſæ proſtant: altera N ICET Æ Heracleenſis Metropolitæ, quam hil ex duobus MSCtis Bibliothecæ Bodlejanæ codicibus latine vertit, & Græ- 0. ce ac Latine Londini in fol. A. 1637. edidit Patricius junius; eaque ſen- belt tentias comple titur Apollinarii, Athanaſii, Baſilii, Chry ſoſtomi, Cle- in mentis Alexandr. Cyrilli Alex. Didymi, Dionyſii Alexandr. Ephræm. Sy- dtins rie, Evagrii, Euſebii, utriusque Gregorii, Iſidori, Juliani Halicarnaſſ. Me- NV. thodii, Nili, Olympiodori, Origenis, Polychronii, Severi, & Theophili Ple. Alexandrini, quæ quidem inſignem nobis in hoc capite præſtitit uſum; al- un tera PAULI COMITOLI, S. I. ſtudio e Græco in Latinum con- Pra. verſa ſermonem, & primum Lugduni A. 1586. mox vero auctior Vene- riis A. 15 87. edita, e XXIV. Græciæ Doctorum explanationibus contexta. lus. Illam b. Ittigius in Bibliothecis & Cateni: PB. cap. XVIII. p. Oi. hanec bem ali⸗ vero cap. X. p. G& plenius recenſet, pluribusque utramque Autor Per- nenſ. ſonal. Jobi P. II. ſiiis locis illuſtrat. kuunt Nec ſuam deſiderari paſſa eſt induſtriam, circa libri hujus expoſitio- Judæe- LA. nem, Synagoga. Utenim ſilentio prætermittamus, qui omnes vel pluri- um: ſed mos certe V. L. libros, & in his quoque Jobum, commentationibus ſuis Tum illuſtrarunt, R. SALOMON. JARCHII, R. ABEN ESRAM, B. MOSEN no. ALSCHEICEI, R. LEVI ben GERSOM, ſupra nobis P. I. cap. II. §. 9. p. F. ium B commemoratos: ſufficiat hic nominaſſe R. ABRAHAMUM ben min Mardochæi 7α*% PERIZOL, cujus Commentarium in Jobum Bi- H blia Rabbinica Veneta A. 15 18. in fol. ſuo loco exhibent, vitam ute & re-⸗ ere Carpz. Pars II. 82 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS Pe libro & reliqua ſeripta poſt Bartoloccium, Clar. Wolfſius Bibl. Hebr. P. I. Jobi. Lursberk- norunms: p. O. q. deſeribit: R. MEIR, ben R. Iſaac A RAMA, cujus ,4 2 sε ſ. Commentarius in jobum Philoſophicus & literalis Venetiis An. 1567. in 4. prodiit, & Rivæ Trid. rurſus A, 15 62: R. I8 AACUM fil. Salomonis IABEZ, cujus in 0π ρ fſ. volumine decem com- mentariorum, in V. ſcil. Megillorh, in Pſalmos, Proverbia, Jobum, Da- nielem, Eſdram & Nehemiam, Calloſcopii in fol. edito, is, qui obum explicas, ν timor omnipotentis inſeribitur: R. MOSEN NACHMANIDEM, cujus ſ. Commentariur in Jobum & in Bibliis Rabbinicis Bombergianis, editionis primæ A. 1519. & ſeorſim ab eodem in 4. editus conſpicitur: R. SI MEONEM ben DURAN, cujus commentarium in librum Jobi, Dau d amans judicium inſeriptum, & una cum Comment. R. Obadiæ Sphorno, Wenetiis An. 1590. in 4. apud Joh. de Gara excuſum, Bartoloccium perperam R. Sa- lomoni ben Tzemach tribuere, accurate obſervavit laudatus Wolfius cit. I. p. lobt, oll. p. r47. & R. OBADIAM ben Jacob SPHORNO, cujus in Job. commentarius, P Pe Y judicium juſtum inſeriptus, Præcedenti junctus in lueem prodiit. Noſtratis eccleſiæ Doctores Jobum explicarunt, b. JOH. BREN- THUS, cujus Job cum piis & eruditis Jo. Brentii commentariit, ab ipfo au- zore recognitus atque reſtitutut, ſeorſim Halæ Suevor. in fol. A. 1546, ex- cuſus, tum quoque Opp. T. III. ab init inſertus, ab ipſo vero autore jam A. 1526. conſignatus, & quæ vir' eſt modeſtia, annotationum duvroooãs in præfatione appellatus legitur: b. O H. BUGENHAGIUS, cu- jus ſuccintæ in Jobum annotationer Baſileæ in 8. A. 1527. prodierunt: b. SEBAST. SCHMIDIUS, qui ſtudioſorum deſideriis reſpondens, in Collegio primum coheærentiam orationis, vocabulorum pondus ac ge- nuinum Jobi ſenſum privatim enarravit, unde poſtmodum Commenta- rius enatus eſt, Argentorati in 4. An. 1690. typis commiſſus: b. CHRI- STOPIHI. SCULTETUS, cujus Analyzſe typica Concienum 245. in Jobum, Stertini in fol. A. 1647. eruditis ſe valde probavit: Dn. D. JOH. HENRIC. MAJUS, qui in appendice Oeconomiæ Judicior. Dei P. I. p. ot. Judicium Dei in Jobum de induſtria expendit, eaque occaſione argumentum & ſeopum tum libri univerſi, tum ſingularum orationum capitum ſeite & nervoſe recenſet. Vernaculo idiomate librum enar- rarunt b. HIERONYM. WELLERUS, cujus Zo. Germanico Opp. p. 4o. ſ Priorum XXI. capitum, nec non v. 13. Capitis KXVIII. ex- plica- 1 Dierie 10M.. 1617, Patient 4 b. AApopt FO 4. XI jus La⸗ DS, nd Ge⸗ TUM. Phraſ Phiolea mane 1it ua on ſat hiut commen Wed Klarim Berſon. ſhench de Jus I NAS, ſas 45. Tehun 10 M. pturan 50 mis ir BNU. hiber. Des Pri de yl 4. CKII. in jobum homilias publicavit; b. JOH. LASSENIUS, cu- commentario explicari poſtt. Dosctorum ſane eccleſiæ noſtræ calculum VETER. TESTA M. 8 plicatio legitur, opere ad umbilicum non perducto: b. BARTHO. De libre LOM. RULICH, qui CLXXV. in Jobum homilias, Wittebergæ A. Jobi. 15617., in 4. publici juris fecit: b. IOH. FABRICIUS, cujus ſchola patientiæ CIV. in jobum homilias complectitur, Noribergæ A. 1691. in 4 b. GOTTFRIED OLEARIUS, Hallenſis, qui LV. concionibus ad populum habitis, Lipſiæ in 4. A. 1663. exſcriptis, Jobum illuſtravit: b. WOLFG. MELCHIOR STISSERUS, qui A. 1704. Lipfſiæ in jus Lamentatio Jobi Noribergæ in 4. A. 1661. prodiit: PAULUS EGAR- DUS, cujus Erleuterung des Buchs Hiob, oder Schule der Bibliſchen und Geiſtlichen Anfechtung ex ſchedis Autoris Hal, exc. A. 1716. in 4: quibus addendus recentiſſime eſt RENATUS ANDREAS EKOR- T'UM, qui novam ex textu Hebraico libri ver ſionem vernaculam, para- phraſi uberiori & conciſis perquam annotatiunculis, maximam partem Philologicis inſtructam, Lipſiæ A. 1708. in 4. luci publicæ expoſuit, im- mane quantum abiens in diverſum a judicio b. Brentii, qui ſub init. anno- tat. ſuarum in Jobum: Ceterum, inquit, t cui bæc noſtra interpeet atis non ſaticgfaciat, conſulat D. Lutheri tralationem, qui hunc librum oeptima Ede, in vernaculam noſtræ regioni linguam traduxit, & ſere clariut, quam adeo non meruit, ut plarimorum potius incurrerit reprehenſionem, ut affatim docent die Unſchuldigen Nachrichten An. 1708. p. 637. Autor Perſonal. Jobi P. II. p. 204. & ex inſtituto Anony mus in dem Korthümi- ſchen Hiob gegen D. Luthern vorgenommen, Dortmund in 4. A. 1716. de quo v. rur ſus Inſch. Nachr. A. 1717. p. 301. S E Pontificiis interpretibus locum hic tuentur THOMAS ACVI. Pontifcio NAS, cujus in jobum commentarius, Venetiis in fol. A. 150 5. impreſ- rum: ſus a Sixio Senenſi laudihus ad cœlum vehitur, ceterisque ejus in Vet. Teſtam. commentationibus multis paraſangis præfertur: BARTHO- LOMLEUS de BARBERIIS a Caſtro Vetro, qui Tomum I. ſuæ in Scri- pturam S. gloſſe myſtica Jobi explicatione obſignat & finit: JIACOEBUS BOLDUCCIUS Capucinus, cujus in jobum Commentarius II. to- mis in fol. Pariſiis An. 1619. & Coloniæ A. 1646. excuſus proſtat: BRUN O Aſtenſis, cujus Opp. I. I. Commentarium quoque in h. l. ex- hibet: IOH. BAFTISTA CAVOTUS, cujus XXXIII. Lectio- nes primum ſolum caput Jobi illuſtrant, Romæ A. 1617., in 4: IHOMAS de VIO CAIETANUS, cujus in h. l. commentarius Romæ prodiir S L. 2 =DèG in De libro Jobi. 94 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS infol. PHILIYP. CODURCUS, cujus verfo Libri Job cum Schoſir non emnino contemnendis, ſeorſim prius Pariſiis & Londini emiſſa, Tv. II. Biblior. Critic. ſuo loco ad ſingula Jobi capp. inſerta deprehenditur: BALTHAS. CORDERIUS S. J. qui Jobum elucidatum Ant- werpiæ in fol. A. 1646. edidit: A D RIANUS CROMMIUsS, fre- quenter ante jam nobis citarus, qui in J obi hiſtoriam, & libros Tobiæ, Ju- dith, Eſther, Eſdræ & Nehemiæ commentatus eſt, Lovanii A.1632. & 1652. in 4: JOH. FERUS, cujus in Jobum Gloſſa, CXIII. homiliis, Coloniæ, iteratis vicibus prodiit: CXYP RIANUS de la HUERGA, Ciſterci- enſis Monachus & Academiæ Complutenſis Profeſſor, cujus commen- taria in librum Job, iis in Canticum Canticorum juncta, Compluti lucem aſpexerunt in fol. A. 1582: J AGCOB. IANSONIUS, qui enar- rationem in Prophetam Job, Lovanii A. 1623. in fol. reliquit: IOHAN- NES a IESU MARIA, cujus liber Job paraphraſtice explicatus, Romæ ſeorſim A. 1611. in 4. primo editus, Operum deinceps Tomo I. inſertus conſpicitur: IOAN NES de MELO, cujus Paraphraſis in Jobum Metrica, cura Simonis filii, poſt fata parentis Lugduni in g. A. 161 5. cum erudito orbe communicata fuit: HIERONYMUS OSORI US, eujus Opp. T. III. Paraphraſis in Job ſub initium eomparet: JOANNES de PINEDA S. J. qui ampliſſimum in Job Commentarium Librit . ſtruxit, adjuncta ſingulis capitibus ſua Paraphrafſ, quæ & longioris com- mentarii ſimmam continet, ſæpius editum Tomis II. & reeuſum Coloniæ in fol. A. 1613: RUPERTUS TUITIENSIS, cujus in Operibus in lib. Job libb. X. oceurrunt: CaASPAR SANCTIUS S. J. cujus ſue- cinctus, nec contemnendus omnino in librum Job commentariur cum paraphraſ: Lovanii in fol. 1625. prodiit, recuſus Lipſiæ, & nova præfatione aucus, vitam Autoris complexa, in maj. 4. An. 1712: HIERONXYM. Reforma- zorum: SAVANOROLA, cujus concioner XLLVII. in Jobum per Qvadrage- ſmam A. 149 5. habitæ, Italice prodierunt, Venetiis in S8. A. 1545: FRAN. CISCUS TITELMANNUS, cujus Paraphrafis in Jo“ Antwerpiæ A. 1547. edita: DIDACUS de ZUNIGA, cujus Commentaria in librum Job, quibus triplex ejus editie, vulgata Eatina, Hebraæa, & Græca LXX. Imerpp. nee non Chaldæa explicantur, & inter ſe conciliantur, pre- cepta vita, cum virtute colendæ, moraliter deducuntur, Toleti A. 1584. & Rom. A. 1591. in 4. prælum evaſerunt. E Reformatæ eecleſiæ interpretibus citandi hue ſunt THIEODO- RUS BEZA, eujus Jobur partim commentariis, Partim Paraphraft il- luſtra- luſrat BLA ſr lil SForun nualiſo BRA cuſa e concinj Ti! nental Prema ambi 0). 1 cujus hus in on. n, oh. Tigu Lerrm uri! I1VI 1563 Eſor A. dmn Mli tande nob n ddar Cind dun VETER. TESTAM. 85⁵ ni⸗ uſtratur, Genevæ in 4. Ao. 1599. recuſus eſt: RICHARDUS De libro i BLACK MORE, M. D. & Regis Angliæ Archiater, cujus Paraphra- Jobi. u: ſir Libri Jobi, ut & cantionum Mohr, Deboræ, Davidis, quatuor item ſele- n. ctorum Pſalmorum., aliquot Caph. Eſaiæ, & Capitis IlI. Habacuc, Anglico fre jdiomate exarats, & Londini A. 1700. in fol. edita, in A. Erudit. recen- u. fetur A. yoo. p. 295. ARTI NUS BORRHAUS, qui anno emor- 52. tuali ſuo Commentarium in Hiob Baſileæ in fol. A. 1564 emilit: Ja COB. ni, BRANDMULLER, cujus in Jobum Analyfis ypica Baſileæ in 4. ex- rei⸗ culſa eſt, A. 162 1. J0 H. CALVINUS, cujus CIX. in librum Jobi ner. concione, Latine converſæ, & Theod. Bevæ præfatione inſtructæ, Oppy. tem Tomi II. Partem alteram conſtituunt: IOH. COCCEUS, ecujus Com- ar. mentarius in Librum Jobi T. l. Opp. p. 373. priores vero in h. I. curæ, 4N. Bremæ ſtudioſæ Juventutis in gratiam ſuſceptæ, Commentario ipſo adhue dne ampliores, & diagrammata rerum ad Jobum dicendarum inſeriptæ T. I. enis Opp. *̈αahτ p. 76. leguntur: 10 HAN NES DIODAA TUS, bum cujus annotationes in h. I. non memorabimus, cum in Commentatori- cuon pyus in univerſa Biblia ſuum jam ſortitus ſit locum P. I. cap. I. H. §. P. I2. U5 JOH. DRUSIUS, qui novam in Jobum verſionem & Scholia compo- NS fuit, Amſtelædami A. 1636. in 4. JOH. HENRIC. HOTTINGER, Joh. Henrici filius, qui Wα να&νιυα. ü vel Analyfhin libri Jobi A. 1689. . Tiguri in 8. confignavit: LCDOVIC. LAVATERUS, cujus CXLI,. Cnie germanico idiomate habitas in jobum conciones, latine vertit, & Ti- idrc guri A. 1585⁄. in fol. edidit Hartmannus Sprunglius: REINFIARDUS ſae⸗ LUTZIUS, qui annotationes in librum Jobi Baſileæ evulgavitin 8. A. A 1563. JOH. MERCER US, cujus profunda eruditione refertus, & non de fontibus eumprimis ſollicitus, in jobum Commentarius Genevæ in fol. l. A. 1573. lucem adſpexit: CHRISTIAN. SCHOTANUS, qui “ Bibliothecæ Hiſt. Sacræ V. T. Tu. 1. ubi in Sulpicii Severi L. I. cap. XX. aN. commentatur p. 249. ſcr. in hiſtoriam & proſopographiam, tum & in fa- * miliam ae ſtirpem Jobi erudite inquirit, ſermones vero ultro citroque agi- tee tatos intactos relinquit: A LBERTUS SCHULTENS, fupra jam i nobis §& X. laudatus, cujus Animadverſtones Philolegica in Jobum, Praje- c Gi Batav. A. 1708 in 8 ediræ, plurima ejus locéa ope linguæ Arabicæ & ,e. AIAIffimum illuſtrant: FRIDERIC. SPAN HE MIUS, cujus nun- 64 quam laudata ſatis, magnoque eum judicio & eruditionis apparatu con- cinnata, Hiſtoria Jobi, ſe de olſeurie Hihoria commentario ſeorſum Lug- 000. QAQduni Batavor. in 8. A. 1672. auctior recuſa, Opp. vero T. II. ſtatim ab ini- lir 1. 3 tio lſr. Jobi. Remon- Summa- rium Ca⸗ pitis. INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro tio inſerta eſt: VICTORINUS STRIGELIUS, cujus liber Job, ad Ebraicam veritatem recognitus, & argumentis atque Sscholiir illuſtratus Lipſiæ in 8. A. 1575. typis excuſus eſt. E Remonſtrantium Schola DANIEL BRENIUS, Epiſcopii ſrautium: diſeipulus, prodiit, qui addenda quædamad Jobum Amſtelodami A. 1664. in fol, publici juris fecit, quæ deinceps A. 1666, per Franciſcum Cuype- rum e Latino in Belgicum ſermonem translata, & au ter & translator recognoverunt, & tertia parte majorem, quam in Latino fuit, reddide- runt. JOH. CLERICI, quem dudum meditatus eſt in Jobum Commentarium, quid laturus ſit novi, propediem expectamus. C A P. LI I. In Librum Pſalmorum. Libri ſeder ac ordo §. 1. Inſcriptio Hebraica & Græca 9. 2. Soriptor, an ſolus David? an ii omnes, guorum nomina titulos ſignant? an re- centior omnino, & ad reditum e captivitate Babylonica referendus? uis demum ex noſtra ſententia? §. 3. nimirum David, Muſicæ & Po?ſeos callentiſzmur, & moderatorer Chori ymphoniaci, Aſaphut, Hemam, Ethan, qui & Teduthun, Ffilii Core §. 4. quis bymnorum in unum corpus collector? & y. libri ſivlur, & metro ligatut, & cuivis le- gentium accommodatur, quin & nonnunquam ad alphabeti ſeriem diſpoſitus S. 6. Argumentum, ſegpur, uſur, encomia libri §. 7. Muſica Hebræorum inſtrumenta, Symphoniæ, applicatio ad certor textur & Nata tempora S. §. Canonica libri autoritar aſſerta §. 9. impugnatæ & to. quæ eadem tamen derogatur Pſalmo CLI. Purio, & ſuppoſititio Pſalterio Salomoni? Gin. Chronologia Pſalmorum; an ſeriem com- plectatur fatorum eccleſtæ urque ad finem ſeæculi? §. 72. Titulorum Pſalmir præfixorum particularitas, àνο ρinππι uſur, diffe- rentia, dificulta G.13. Partitio, tum vetus illa in l libros; tum ro- centior methodica ſecundum Pſalmorum ſeriem; tum communiſima NX argumenti diverſitate petita. Numerica Pſalmorum diſferentia in Codicibui Hebraicis & Graæcis S. 14. Pſalmorum ſuccincta recenſio d. v. Commentarii Patrum, Rabbinerum, hutheranorum, Pontificio- rum, Reformatorum G. 16. 1 venpo Videm in gon baud inter enpon lalmn erate,⸗ dir vero gui ſpicn hune VETER. TESTAM. 27 „ §. I. De libro Pfrflilalmo-, roximum a Jobo locum in codicibus Græcis, Latinis & Germanieis nec non Polyglottis Antwerpienſibus Regiis, æque ae Londinenſi- bus Briani Waltoni, tuetur Pſalmorum liber, habita procul dubio temporis ratione, quod in Poëticis Seripturæ libris Jobus antiquitate Da- videm, ille vero Salomonem ſuperer. Quod ſecus fit in Bibliis Hebraicis; in quibus quidem omnibus inter hagiographa relatus noſter, ſede tamen haud una comparet. Talmudiſtis Cod. Bava Bathra cap. t1. . 14. b. Ruth inter ) primo loco collocatur, quia hiſtoriam Davide anteriorem exponit, ipſaque Davidis inter majores refertur: quam ſtatim excipiunt Pſalmi *νο ς en eee e Der du e guia oriundus erat ex ea David, qui laudes Dei celebraturus erat canticit, 12 deo addit Gloſſa Talmud. Ez Miſchpath inſcripta, NN De eme en :5 ſtatim poſt librum Ruth illa Dauvidis cantica ſceribuntur. Aliam vero ingrediuntur viam in adornandis exemplaribus Hebraicis Chriſtiani, qui PD ſive claſſem librorum Hagiographorum a Pſalmis au- ſpicantur, quibus Proverbia ſubjieiuntur, hinc Jobus & reliqui. Atque hune ſervant ordinem editiones Bombergianæ Venetæ, Buxtorffii Biblia magna Baſileenſia, aliique paſſim codices. Nec mirum, cum tantam ille ferat ætatem, ut vel in diebus Chriſti jam receptus, uſuque fuerit tritus. Ipſe namque Salvator, tripartitæ inſiſtens librorum ſacrorum diſtinctioni Luc. XXIV, 44. Moſen appellat, & Prophetas, & Pſalmos: Pſalmorum no- mine totum Hagiographorum faſciculum complexus, eo quod hic liber primum in iis locum tenens, toti ordini ſuo appellarionem largiebatur; æ* que ut Matth. XXVII, 9 ſub Jeremiæ nomine univerſum Prophetarum comprehenditur volumen, quia Jeremias primus in iſto volumine olim collocabatur. Conſer in h. l. Lucæ, Lightfooti Horas Hebr. Opp. L. II. p. 56o. n. I. Cur vero in Hagiographis locum ſortiantur Pſalmi, prolixe diſputat R.Aben Elra in prafat. Comment, ſuper Pſalmos, ubi primo quidem eorum recenſet rationem, qui nullam hoc libro prophetiam de futuris contineri aſſerunt eventis, unde merito e Propheticorum ſeriptorum cenſu excluda- tur; & ne Pſ CXXXVII. Babylonicam eanens captivitatem, vel alius obver- tatur, qui Ethane Ezrachita autore, futurum regni domus Davidicæ exci- dium in diebus Zedekiæ prænunciat, hos demum ab iis dicunt compoſi- tos, qui ex cantorum ſacrorum ordine Babylonem ſunt transportati. A qui- bus tamen in diverſum Aben Efra diſcedens, atque ex HoP n rum. Libri ſe- des ac or- do. De libro Plalmo- rum. Inſeriptio Hebraica: 88 INTRODUCT. AD LIBROS 3IBLICOS ſententia veterum pronuncians, ipſe librum noſtrum univerſum H P per piritum Sanctum exaratum, adeoque ex influxus & inſpira- tionis diverſitate a legalibus & Propheticis ſecerni, & in Hagiographo- rum referri claſſem ſtatuit. Confer cum his, quæ cap. præc. F. I. de or- dine ac ſede libri Jobi in medium lunt allata. II. Titalum Pſalmorum Hebraicum nonnunquam abſolute leges ho bymnor, ut in Bombergianis Bibliis, ut plürimum vero cum addito er („.εee OiRXiα, ut ex Origene Euſebius legit Lib. VI. Hiſt. Eccl. c. 25.) librum laudum, vel ut Hieronymus interpretatur, librum by- mmnorum: in quem paulo curatius inquirens Joh. Druſius lib. M. quaſt. He- braic. qv. 31. hoc nomine querelas, gratiarum a tiones, petitiones, depre- cationes & narrationes non excludi, nec ideo librum inſigniri contendit, quia Plſalmi omnes ſcripti ſunt hoc fine, ut iis Deus celebretur: ſed a par- te potiori petita denominatione, quia Pſalmorum plurimi ciνvv; ſint, & laudatorii. Vulgo per ſyncopen, eliſa litera Judæis dicitur, maxime cum ejus dicta citant; quod Petr. Galatinus quidem lib. 1. de Arcanir Cathol. Verit. cap. I. p. 3. librum acervorum interpretari ma- vult, a ſingulari , qui acervum notat, quum Pſalmi int quafi qui- dam ſententiarum acervi: ſed vereor, quod ulli judæorum in mentem iſtud vonerit, ut taceam, hoc ſenſu Salomonis potius, ejusque ſapientum Proverbia id nominis mereri. Præter hanc vero totius voluminis inſcri- ptionem, alia nonnulla Pſalmorum nomina, autoritate Scripturæ, nobis innotuerunt, quibus ſinguli nonnulli inſigniuntur. Dicuntur namque QO cantica, & HMei Pſalteria, talesque denotantur hymni, ui modulatione artificioſa per certos numeros & cæſuras inciſi, decur- runt: & Hp cantilenæ, quæ aſſa voce canuntur, a conſuetudine ſcili- cet eccleſiæ Judaicæ, in qua decantari ſolebant, tam publice, quam pri- vatim, carmina iſta Davidis. Utraque nonnunquam vox conjungitur, ut PTD Woda Pſalmi diceretur Pl. XXX. LXV. LXVII. LXVIII. LXXV. LXXNVII. quæ vocibus prælatis canebatur, ut in verſiculis ſingulis voces ræirent, organa ſequerentur: rurſus vero ν . Pſælmi oda, Pſal. XLVIII. LNXVI. LNXXNXXIII. LXXKVIII. CVIII. ubi organa præirent, voces ſequerentur; quæ & alia nomina, Muſicum concentum vel inſtrumen- tum, in titulis Plalmorum inſinuantia, ut ſunt ν ode erratica, ſive mixta, multiplex cantu, quæ omnibus Muſicæ rationibus decantatur, HM . quæ ad pulſatilia inſtrumenta canebantur, ¹, quæ gur u grari e⸗ tur: er To. L runn gt . . compo xlen: nica, 4 nepecl Cedito rnugoh Po) illcor cisſign comme deinde Krume er ſol 1WVZE aecelle decem ſindo⸗ terüe ſi teed⸗ dcon wime mul Rey, ) gedi lilli Sem 6 a vces bſal dees ſiye ur, gravi cantabantur, &c. hujus ſane loci non ſunt, ut prolixius excutian- VETER. TESTAM. 83 quæ alternis vicibus, & per reſponſoria veluti, concinebantur, by De libre HP' quæ tono acuto & voce ſublimi, HE y quæ tono FPſalmo- XU. tur: excuſſa ſatis & explicata a Jul. Bartoloccio Biblioth. Rabb. To. Il. p. 225,. ſ4/4. & Thoma Gadakero Adverſurior. Miſcellan. Lib. I. cap. A. To. I. Opp. p. 235. Quod ſupereſt, futilis perquam critica eſt Talmudiſta- rum, qui in Cod. Peſachim cap. X. p. I!7. animadvertunt, quod quande TL ——9 dicitur, eo indicetur, non ante hoc canticum Davidem compoſuiſſe, quam ſuper ſe quieſcere ſentiret Na divinum inſtu- xum: vice autem verſa, ubi e ET inſeribitur, talia notari can- tica, quæ prius dixerit, quam ſuper ipſum habitaret: quo ſa- ne pacto hymnos haberes ſacros, absque Spiritus S. dictamine conceptos & editos, quod vel ipſis judæorum magiſtris adverſatur. Sed hæc α s* racsν. In Novo codicis ſacri fœdere Luc. NN, 42. ACct. I, 20. O6ροο Græca. WæXWεν liber Pfſalmorum audit, appellatione exacte cum Hebræorum illa congruente: vulgo autem Græci WPaXA& & WaXrροο vocant, vo⸗ cis ſignificatione leviter inflexa, & ad cantica ſacra, textusque ipſos ac- commodata. A a νο enäm, quod proprie tango ,leni motu percutio, deinde vero fidibus cano Jac. V, 13. Eph. V, 19. notat, ποαα eſt, in⸗ ſtrumentum Muſicum, quo plallitur, ſive dodecachordion iſtud fuerit, ex Joſephi mente L. VII. Antiq. Iud. c. 10. ſive, ut Auguſtinus in Pſal. XVXII & XLI cenſet, ad noſtræ chelydis formam modumque proxime acceſſerit, ſive, quæ communisaliorum ſententia eſt, triangularis formæ, decemque inſtructum fidibus fuerit; unde Pſaltriæ dictæ, quæ fides pul- ſando victum ſibi quærebant; & αα ſuavis ille & harmonicus Pſal- terii percuſſi ſonus ac melodia: ad ipſos textus ſacros autem utraque vox ſi accommodetur, eorum reſpicitur uſus, & eceleſiæ Judaicæ praxis, in qua ad concentum Muſicum, citharæ que vel fidium pulſum Pſalmi publice pri- vatimque decantabantur, æque ac apud nos etiamnum ad organi Muſici modulationem cantilenæ in ſacris publicis concinnuntur. Karcεαν*νυι J&ρ Ns7†*τe, Aσ ( PaXνπ ροα aXripie“, 6 Pαππςσιοαν 2cEbι ανα’ dd, NædXι ααοαιοα wοοναοιυεο ς T S α- Xeν, sνντροο s „ραου ernvé* 2 &τ 60)Xοαν 5„ Xαα MW„0ο, 6 1 T6&6* T æ Xνρα, ait Euthymius praf. in Pfſ. ex edit. le Moyne p. 172. Quod Pſalterium appellamus hanc PBſulmorum col- lectionem, improprie id dicimus: quia Pſalterium proprie organi quoddam genus eſt, quod apud Hebræot dicitur Naula, a pſallendo ſic dictum: quem- Carpz. Pari Ii. F M . admo- De libre Pfalmo-⸗ zUm. 90 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS admodum oratorium ab orando, ſed hujusmodi appellatio ad Pſælmorum librum poſtmodum trantlata eſt, quia Pſalmos continet. Ceterum Apo- ſtolus tres ſuppeditat, non ſine aliqua inter ſingulas differentia, Pſalmo- rum velut ſpecies, quando Eph. V, 19. & Coh. III, 16. WaXhnρορ,. à - voig, 1&α ιι νονυνννvnαονιις Deum celebrare jubet. Has cum Hebræo- rum ſupra memoratis convenire appellationibus magni nominis inter- pretes contendunt, ſic ut Wi Xοαοαι b S e. D e αι oe⁰aꝓvu!’õa reſpondeant, atque illi ſint, ubi voces humanæ con- centui Muſico miſcentur; iſti, ubiafſa voce, remotis fidibus, aut Muſicis inſtrumentis, Deus celebratur; hæ denique, ubi mente ſaltem, vel pre- ces ad Deum concipiuntur, vel beneficia Numinis expenduntur, aliæve de Deo meditationes ſaeræ inſtiruuntur. Multi ſunt Patres atque inter- Pretes in declaranda vocum differentia, e quibus b. Balduinum noſtrum, & Grotium, ad eumque b. Calovium adiiſſe juvabit Comm. in l. c. Eph. quibus Cardinalis Bonæ jungatur de divina Pſalmodia liber, imprimis eap. XVI. FK. 9. 1I. 12, p. Aos. ſqc. Nos ex Euthymii Zygabeni præſatione in PEſalmot, quæ Græcæ eceleſiæ mens ſit, percipiemus: ita autem ille ap. Stephan. le Moyne Varior. Sacror. T. I. p. 0. ſq. Wa ei„να, ter 6ααρHνανασ adrs NMXαασ sαοαννρο Eſalmus proprie eſt illud carmen, quod ſimul cum Pſalterii inſtrumento ſvavi voce profertur: Ocou Tα Sσα 7ε αsνuαναειυÜυe Aτυ ASε ααNτουαρG Odeſeu cantieum, vozx quadam eſt Muſßica, cum harmonia, ſolo ore prolata: o s& sirτ— *νν boνοροοσσιο. 1αςdNꝶ * οαnταανυορυnTεε, αααι νe- Sgcιναοια, Hymnus vero eſt divinæ gloriæ extenhior atque amplion qua- dam laus, qua aut bona, quæ recepimus, ſatemur, aut mala quæ commiſi- mus? Gd s e ααπ νNοααατιεον —W r6orvαατσαιι ενd ραα‿HJ ESαα, sτο ο s 5 sατσ aααι,, Jevréρνα NHααιινιι να, canticum autem Pſalmi tunc eſt, quando Muſice per organicum inſtrumen- zum prius diſponitur, & deinde conſequitur voXͤ.,, ε emiſſa, quæ ſecundum scupat locum: WaeRkMo ε , o1ς TSανâo νρντοαν.ι,, Pſalmus vero cantici tunc dicitur, quando ejur, quod nunc diximur, contrarium ſit. His gemella leguntur in Catena Gracor, PP. in Pſalmos Balth. Corderii, in Anonymi in librum Pſalmorum proœmio ſub finem, Z. I. fol. 5o. In quo quidem cum Hebræorum ſententia Græci conveniunt: uſus tamen fert, & frequens Autorum lectio ſatis demonſtrat, promiſeue nune bPſal- mos dici, nunc hymnos, nunc Odas cantica Davidis, neque iſtud ſatis at- tendi diſcrimen. Græca vero nomenclatura, Latina quoque atque Ger- Manica donata eſt civitate, ut ſi Pſalmos vel Pſalterium dixeris, non alum facile, ſeelle, yero i Pſalte omni turiſ ur: 20,6 conein cOni eker ſte, NE „2 uc 4 Græc ulli⸗ ebor ommd iu§. ru almo⸗ brro. inter. con⸗ luſteis Apre. lieye inter- trum, Hys. ienn ut in lleap. ug, rie ertur: Hon, umet⸗ undun il dere 7, Ho VETER. TESTAM. 91 ſacile, quam quem præ manibus habemus, librum intelligamus. Præterea De libre vero librum ſoliloquiorum de Chriſio appellari Vener. Beda tradit præfatin Pſalme- Pſalter. L. VIil. Opp. p. 423. non ideo, qued de ſols Cbriſto apud aliquos in uin. omni ſua parte loquatur, cum etiam interdum de corpore, i. e. eceleſia loqua- tur: ſed quia præcipus & maxime de e/us divinitate vel humanitate loqui- tur: ſed inadæquata perquam, nec uſu hodie recepta nomenclatura eſt. Jam de autore Pſalmorum anceps & obſcura quæſtio eſt. Princi. Scripter palem quidem atque primarium autorem Spiritum S. eos agnoſcere, extra omnem dubitationis aleam & David ipſe ponit 2 Sam. XXIII, 2. & Chri- ſtus Servator noſter Matth. XXII, 43. & Petrus Apoſtolus Act. I, 16. ColIl. 20. & Paulus gentium Doctor Ebr. III, 7. Amanuenſem vero, cujus in coneinnandis hymnis manu afque opera Dei Spiritus ſit uſus, haud unum conſtituunt Doctores. Sunt, qui omnes omnino uni Davidi in acceptis an ſolus referunt Pſalmos. Ita ſane ex R. Meir ſententia pronunciant Talmudi- David ſtæ, in Cod. Peſachim cap. K. p. u7. paulo ante medium: „ De Peee en eeeeen en een mnes lauder, quæ dicuntur in libro Pſalmorum, ommne! illas dixit David. Idem e Græcis tenet Euthymius Zygabenus, qui reje a eorum, quibus multi 8 . „J placent Pſalmorum aurores, ſententia, tandem ſubjicit: &‿πW*0ο AGςα. è PæNX ταν. 1 Aααπ, alit vero, quibus & ipſe conſentio, aſerunt Pſalmor omnes a David fuiſſe com- poſitor, Praf in Pſalm. ap. Steph. le Moyne Var. Sacror. T. I. p. 172. E La- tinis adſtipulatur Auguſtinus, qui Lib. XIV'II. de C. D. cap. XlIl. T. V. Opp. F. oyi. Mibi, inquit, credibilius videntur exiſtimare, qui omnes illos CL. Pſalmos, Davidis operi tribuunt, eumque aliquos pranot aſſe etiam nomini- bus aliorum, aliquid, quod ad rem pertineat, higurantibur; ceteros autem nullius hominis nomen in titulis habere voluiſſe: fteut ei varietatis huj us di= ſpoſitionem, quamvis latebroſam, non tamen inanem, Dominus inſpiravit. His gemella Beda habet, præfat. in Pſalm. I- VIII. Opp. p. 425. ubi: LPfalmos omnes, ait, ſolus David compoſuit. E recentioribus idem tuentur, e no- Kiris b. Caſp. Finkius meditation. Theol. in Pſalm. Dauv. Wik. Dedic. A. 5. e Pontifieiis Torniellus in Annal. ad A. M. 2964. n. 6. Lorinus Præf. Comm. in Pſalmors cap. II. p. 2. & Bartoloccius, qui Biblioth. Rabb. T. II. p. 214. b. omnem hanc controverſiam ita dirimere ſatagit: ommes Pſalmos in libro Pſalmorum contentot, compoſitos fuiſſe a Davide Propheta, dictante Spiri- tu S: ſed ab eo non eo ordine, quem modo habemut, ſuiße diſoſitos & ordina- tor; ſe in reditu a captivitate Babylonica, poſt Ezram id factum fuiſſe, M Zz pro- 92 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro probabile eſt. In alia vero omnia concedit potior interpretum pars, qui Pſalmo- plurium hoc opus autorum agnoſcunt, variis temporibus, nec una occa- m. . . . . an ii o- lione, hymnos iſtos componentium, eccleſiæque deſtinantium uſibus, do- mnes, nec tandem in unum colligerentur faſciculum & volumen. Quibus qui- quorum dem plurimis in eo convenit, eorumeſſe ſingulos Pſalmos autorum, quo- nomina rum in fronte nomina præferunt: in aſſignando tamen eorum numero Nrulo⸗, ſi variant. Talmudiſtarum in Bava Bathra cit. ſupra loc. ſententia hæc eſt: gnant? ä1e p ee e e eenen e e, eee in ee. ee en e :P 0 W n e David ſeripſit librum Pſalmorum per manus decem Seniorum; per manus primi hominit: per manurs Melchiſedeke: per ma- nus Abrabam; per manus Moſie: per manus Heman : per manui Leduthun: per manur Aſſaph: & per manur trium filiorum Corab. Quo fane pacto Da- vid ipſe e Seriptorum numero excluderetur; quod abſurdum, ut decli- narent interpretes judæorum in Gloſſa Maſoreth ha Talmud, iſtud y ita explicant, quod David ipſe in Pſalmorum librum congeſſerit verba, quæ ſeniores illi protulerunt. Ita vero mentem ſuam circa memoratos autores declarant, quod Adam Protoplaſtes, poſtquam creatus eſſet ſub veſperam Sabbathi, ſurrexerit craſtino ſummo mane Sabbathi, & in lau- dem opificis ſui cecinerit Pſalmum XCII. Mechiſedek vero poſt victoriam compoſuerit epinicium Pſ. CX. & Abrahamus ſub involuero perſonæ Ethani Ezrachitæ lateat; ceteri porro explicite ſuis nominibus indigitati ſint, exceptis tribus filiis Corah, quorum nomina Afſſir, Elkana, & Abia- ſaph, ex Exod. VI, 27. fint petita. Sed enim vero, cum priora iſta, ci- tra Scripturæ fidem efficta, manifeſte fabulam ſapiant, maluerunt alii iis tantum inhærere autoribus, quorum nomina difſerte præfiguntur. Unde Hieronymus in Ep. ad Sophronium, T. IV. Opp. f. 34. a. Pſalmos omnet eorum teſtamur autorum, qui ponuntur in titulis, David ſcilicet, Aſ- faph, & Idithbun, ſiliorum Core, Eman Ezrabitæ, Mopyki & Salomonis: & reliquorum, quos Efdras primo volumine comprehendit. Atque in eimm quidem ſententian communi velut ſuffragio eunt interpretes, quanquam in temporum ae perſonarum aſſignandis momentis, in diverfum abſee- dant. Aben Efra enim in præfat. Comm. in Pſalm. aliquos ita memorat ſenſiſſe, quod Pſalmi inſceripti filiis Core ſint H N Henn ee ee nen de alicujſus ex Cantoribut de filiis fliorum Heman, qui ſuerunt in Babylone. Rurfſus vero alios, Pſalmum nempe . LXXXVIII. LXNV— quicres .T in in diebn huntdl⸗ Prhlil r . rior latt. tionem Opne 15l r Non a N Plalmo⸗ adolelc⸗ Pretio 23, pr huie iß A Ii. rum Po Pinten tum, Pſalmu tiſtce at guarte, une iy iita ſei Dxr wones eu nem. ! rz. 4 (XV. leibn uha Men nathe ui Ceca⸗ ,do. Sgui. quo. mero ceſt: 0 3 unut rme⸗ Mua: De⸗ leeli. erbe, ratos ſob n hu⸗ oriam. tlone iati Abir 4, erunt tur. almor ,A. . G n eim guamn oblee morat 7 iorum lempe GVIII. VETER. TESTAM. . 93 ☚ LXXXVIII. & LXXXIX. filiis Core deſtinatos & traditos, longe anti- De libro quiores credit Lightfootus, quando in Chron temporum & Ord. textuum Pl V. T' inter Exodi c. I. & II. medio eos loco ponit, ita de illis pronuncians 71 in diebus his amaritudinis & miſeriæ (ſervitutis nempe .gyptiacæ) vive- bant duo filii Zerachi ſive Ezrahbitæ, Heman & Ethan 1 Cbron. Il, 6. qui ſu- per ſe habebantpiritum Domini in medio aſſtibtionum, ſeripſeruntque Pſal- mor S. & So. quorum prior triſte lamentatur de præſenti calamitate, poſte- rior læte decantat miſerationes Dei in medio hujus calamitatis, & libera- tionem pranuntiat. EMique hie propria ſedes & ordo his Pſalmis T. I. Opp. p. 24. Paulo plenius mentem ſuam explicat ib. p. 7t. confutatus tamen a Sal. van Til in der Dichtkunſt der Hebraer Eib. II. cap. 2. S. 6. p. 152. nec non a Nicolao Gürtlero Theologiæ Propheticæ cap. IX. §. 20. ſaj. P. 04. De Pſalmo CXIX. ſupra laudatus Aben Elra loc. cit. memorat, fuiſſe, qui ab adoleſcente quodam ex pueris Iſraeliticis concinnatum crederent, qui in pretio habebantur Regibus Babylonis; idque ex verſu Pſalmi 9, 141. & almo- m. alt recen- tiores o- mnino, & al dJus 14 ad redi- 23. probatum irent. Quin imo recentiorem adhuc longe originem tum e ca- huic ipſi CXIX. Pſalmo Herm. von der Hardt aſſignat, qui Programmate ptivſate A. 1714. Helmſtadii publicato, cui titulum poſuit: Jaddi, Sammi Judaæo- reteren rum Pontificis oratio pro Republica Pſalmo CXIX. omnes ingenii nervos S0 intendit, ut Jaddum Jochananis filium, Nehem. XII, 11. 22. eelebra- tum, jam octogenarium, aſperaque multa expertum, Qeomveνανορ quidem Pſalmum iſtum concinnaſſe evincat. Hoc Jaddo, inquit, Judæorum Pon- tifice ac Praſide, Pontificatus & regiminis anno XLIII. Darii Codomanni quarto, Alexandri, qudaorum jam Domini, primo, editum eſſe Pſalmum bunc no. nervus Pſalmi univerſi luculenter docet: adeoque a reditu ex ca- ptivitate Babylonica, Iudaorum rebus reſtitutie, anno 206. biennio ante Per- ſeci Dominii terminum, qui erat Iudais ab exilii ſine annus 205. Porro ſer- mones quosdam vernaculo ſermone compoſitos in lucem emiſit Vir erudi- tus, quibus plurimorum Pſalmorum haud multo antiquiorem ja ctat origi- nem. Primus eſt Hermanni von der Hardt zehenjäbriges Einweibungi⸗ Feſt der Collegien- Kirchen zu Helmſtedt, ber Erklærung der nz. Pſalme, A. miʒ3 den d4. Ian. in quo Hallel judaicum, Pſalmos nimirum CXIII. CxIV. CXV. CXVI. CXVII. CXVIII. in eneæniis murorum ac portarum ur bis, dueibus Efra & Nehemia celebratis Neh. XII, 27. compoſitum primo tra- dit: Da dieſe Encænia ſo herrlich celebriret, Znd unter andern dieſeb Pſal- men, welche das !- Hallel, von denen lIuden genennet, allen Umſtanden nach, von ſra zu dem Ende gemacht, d' ßs ſte in der Proceſton um die stadt M 3 känten 1 De libro Pſalmo-⸗ rum. 94 INTRODVUCT,. AD LIBROS BIBLICOS könten abgeſungen werden. Dahin zielet, was in dem ng. Pſalm: 9. G. 26. ſKtebet: machet die Thore weit! Nun öfnet die Lhore der Gerechtigkeit, die gerechten Thore, i. e. die Thore der Gerechten, redlichen, rechtgegrundeten Stadt, biſßendlich der König ſelbſt, Meſzar komme, der da hinein ziebe nach ſeinem Geſallen! Secundus ita inſeribitur: Hermanni von der Hardt Ne- bemiar, bey Erklarung der CXII. LPſalms, auf der Academie zu Helmſtedt im Collegio A. 1yt3. den S. Febr. am Tag Concordiæ, zum Andenken Luthe- ri, in quo Pſalmum CXII. in laudem Nehemiæ ſeriptum exiſtimat ab Eſ- dra: Er iſt dieſes Lied, welchet ra ſaſt yo. Jahr nach der Babyloniſohen Gefængniß gemacht, ein Lob, Rubmund Preiſß der gnædigen, und beberz- ten Fürſten Nebemiæ. Tertius eſt Hermanni von der Hardt schechanja und Meſehüllam: Zu weiteren Licht des Nebemiæ. Bey Erklærung der CXX. Pſalms A. tz. den i. Martiie in quo Pſalmos Graduum, a CXX. ad CXKXXV. Nehemiæ tempore, in uſum magneæ iſtius ſolennitatis, Neh. VIII. & HX. deſeriptæ, concinnatos contendit: Alr dicſes ſo gar feyerlichſt vorgieng, wurden auch mit hobertimme von Prieſtern, Leviten und andern, Lieder geſungen. Dieſe ſind die . Pſalme, welche deßwegen Cantica gra- duum heiſſen, Cantzel-oder Catheder-Lieder, die damabli auf dem großen PFeſt- Tage bey Vorleſung der Geſetzer eine nach den andern geſungen, ale das Geſetze von der Cantzel durch Hfram vorgeleſen: hinc primum eorum, Pſalmum CXX. inſcribit: ein Klage Lied Nehemiæ, über Schechanjam und Meſchüllam, der Republicque Feinde. Quartus eſt Hermanni von der Hardt Groy Hallel. Bey Erklærung des CXXXVI. Pſalme, im Collegio zu Helm- ſtædt A. Iyiz, deng. Martii, Feſto Fontium: in quo de allegato Pſalmo ita diſſerit: Nach Efræ Anzeige Cap. III, o. n. iſt er gemacht zu Zeiten Seru- babels, ali die Juden im andern Jabr Cyri, nach ihrer Wiederkunfft auy Ba- bel, im andern Mond anfiengen den Tempel zu bauen, und den Grund legten, wie von Eijra ſolbſt der Pſalm circumſeribiret, und der Anfang davon hbinge- ſetzet. Er haben ibn aber damahli entweder Serubabel, nach dem Exempel Davids, oder Joſua der Hoheprieſter verfertiget, alr ſie dar Heiligtbum auf- zZurichien angefangen. Denique latino rurſus ſermone Palmam Seruba- belis edidit, Geographiam lumen Pſalmi primi A. ziz. ubi non modo e- tra controverſiam eollocat, quod magna Pſalmorum pars a reditu Judæo- rum ex captivitate Babylonica, pro ſacrie reſtauratit, compeſita fuerit, ſed & in ſpecie de Pſalmo primo, non absque inſectatione clafiſſimorum inter- pretum, pronunciat, in Serubabelem ejusque familiam eſſe conſeriptum, ita ut comparatio At Serubabelis cum arbore plantata adrivos Auatgerze . rultus ftuldkut ma; ne conditi Seruͤbab prinein Qoilu moralie, nort Pſalniy goibir ac Etaten 1XX.Le ptionibe 2d Davie CXIVI. Jonadab bendiſir nmpr luntaut guonian tes ejſuse Honem habent, 1. 1.0 do z 1 ger,lis Autors Molen Nrraek umtr eo. VETER. TEST A Kf. 95 N frubktus ſuor ferat ſus tempore, cujur folia non marceſcant, quæ tota ſt opti- De libro 14. ma; nec intelligi aut exponi Pſalmum poſſe contendit, niſi ex hiſtoria Pſalmo- , conditio ſupremarum inter Judæos illius temporis familiarum, Principis kum⸗ Serubabelis & Toſuæ ſummi ſacerdotis, ſuppetias ferat; in quibus familia t principalis legum fuerit obſervantiſſima, ait ſacerdotalis, legum temtrix. il Quo illa juſtorum & injuſtorum in Pſalmo oppoſitio referenda. Tam me- x“ 4 morabile, ait, tam arduum, tam amplum Pſalmi primi argumentum, quod brl. reipublica Judaicæ animam & pectus angit tanti eſt hiſtoriæ cura, quæ . aliud cœlum pandit, novam lucem praſßat, & uſus commonſtrat novos, ma- “ gnoi & prægrander. Quæ fufius proſequutus jam ante fuerat in Hiſtoria 795 Pſalmi primi, denunciata Auditoribur in diem i. Decembr. An. Wiz. Ex 4 quibus velut ſpeciminibus, quæ Viro Clariſſimo circa Plalmorum autores ter ac ætatem mens ſit, facile colligere datur. Sed pergendum ulterius eſt, . LXX. Senes, quos vulgo jactant, alios adhuc in additis Pſalmorum inſeri- Nn ptionibus conditores ſuppeditant, ac præter eos, qui citra controverſiam liht ad Davidem ſpectant, Plalmum CXXXVII. Jeremiæ, Pfalmos CXLV,. n„ CXEVI. CXLVII. CXLVIII, Haggæo& Zachariæ, Pfialmum LXXI. fliis Na. Jonadabi, & prioris captivitatis populo aſignant, diverſasque tradunt ſeri- ſen bendi ſingulos Pfalmos occaſiones, ſed absque ullo Hebraicæ veritatis præ- Idu ſidio vel fundamento. Alii rurſus in iis ſubſiſtunt autoribus, quorum no- rum, mina præfixa leguntur, ſequentes vero ναπια eorundem eſſe vo- und lunt autorum, quorum in proximo præcedenti facta mentio erat. Hinc, lardt quoniam Pſal. XC. Moſi adicribitur, Hieronymus colligit, decem ſequen- n. tes ejusdem eſſe, cum alia auroris alterius inſcriptione deſtituantur. Hanc 0 ita babet Seriptura & conſuetudinem, ait in Epiſt. ad Cyprianum, quæ explana- deru: tionem Pfalmi 9 9 continet, ut omnes Pſalmi, qui, eujus ſint, titulum non . babent, hit deputentur, quorum in prioribus Pſalmis nomina continentur: Iten, . 1. W. Opp. f. 43. b. Idem vuit Hilarius Pictavienſis Prolego in Pſalmor, iue. P II. Opp. D. 129. ſq. Verſus duos ultimos Pſalmi LI. Hebræorum aliqui enpel 22— Sanbtit in captivitate Babylonica tribuunt ap. Hottin- zanf⸗ ger. Lib. I. Theſ. Phil. & I. Sect, 3. p. 490. Pauciores vero his agnofſcit zuba. autores Heideggerus Enchir. L. I. c. 37. F. 2. p. 27. & præter Davidem, .%. Molen ſaltem nominat, Salomonem, Hemanem Ezrachitam, Ethanem hen. . Erzrachitam, & Aſſaphum Prophetam. Nomina vero Jeduthun, & filio- ſi =ð rum trium Koreh, quibusdam præmiſſa credit Pſalmis, non quod ab iis irer. compoſiti ſint, ſed quia illis, ut eanerentur, commiſſi ſunt. Gontra vero n, ea filiis Core, non ut cantoribus ſolum, ſed & ſcriptoribus Pſalmos non- cu⸗ S nullos = 96 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro nullos adſcribi cenſet Spanhemius Hiſt. Eccl. V. T. Opp. T. I. p. 307. Pſalmo- rum. quis ex noſtra ſenten⸗ tia? ubi præterea poſt captivitatem unum aut alterum acceſſiſſe exiſtimat, qua- les CXXVI. & CXXXVII. niſi hi Prophetici habeantur. Rurſus Jac. Bon- frerius, qui Præloqu. in totam Script. S. cap. VII. Sect. 4. p. 24. ſqq. co- pioſe hoc argumentum excutit, ad quinarium ſaltem numerum Pſalmo- graphos contrahit, Davidem, Moſen, Aſſaph, Eman, Erahitam, & Ethan Ezrahitam: reliquos cantores ſaltem cenſet, non conditores Pſalmorum. E noſtris b. Waltherus offc. Bibl. §. 9oz. p. 95o. ſeptem in ſcenam produ- cit Pſalmorum autores miniſteriales, Davidem, cui quoque νιννροορ Oæg aſſignandos exiſtimat, filios Core, Aſſaphum, Salomonem, Hema- nem, Ethanem, Moſen. b. Calovius vero ad præfat. Grot. in Pf. L. I. Bibl. UIl. p. 936. utut reliquos admittat, de filiis tamen Core dubitat, & proxime ad Bonfrerii ſententiam accedit. b. Joh., Schmidius in homiliis Proæmial. Pſalmor. Conc. 2. p. 41. ſq. numerum non definit, iis tamen quemque tri- buendum autoribus affirmat, quorum præ ſe nomina in titulo ferunt. Plu- ra Doctorum ſuffragia referre piget, ne ſententiarum copia & mole ob- ruere videamur Lectorem. Noſtra ſie fert ratio, & ſie animum induxi- mus noſtrum, I. plurimos omnium Davidis eſſe Pſalmos, qui & ſingulare ex iis encomium, ut egregius Pſalter Iſrael 2 Sam. XXIII, I. retulit, & fide digno a Syracide teſtimonio, c. XL-VII, 9. 10. 1I. ex ſcita hymnorum com- poſitione ornatur, & communi omnium ſeculorum conlenſu, Pſalmorum ſi minus omnium, plurimorum certe, parens habetur: II. nec differre, an Davidis, an Davidi, inſeriptus legatur Pſalmus, quod quidem Athanaſiana contendit Synopfir, ex cujus effato 1³ eS*tιουν ανττ7ρ Aααπd, 5o1 . Tv τ⁰ανριαιτ ς εναενο S A R“i τι à rαιααι 7οα οεαρνυ rSéτSdο, Avsere Oévre e ντιαπ 1αA.ααπ eiσ α, ο ν .- ανμοτιυτιαν, 1α Acρραα proprie Davidis ſunt, quotquot iſtam bahent inſcriptionem, Pſalmur Davidit: qui vero ab aliis compohfti, Davi- di inſceribuntur, ſunt, quotquot inſeriptionem hanc, Davidi, ſimiliter ha- bent: cum ille titulus ſeriptorem proxime inſinuet, hic vero ad autorem prineipalem reſpiciat, ita ut ubi TD Pſalmus Davidi legitur, Iemper za σιw ſubintelligendum ſit: a Siritu Dei inſpiratus & in calamum dictatus, per 2 Sam. XXIII, 2, & Pſ. XLV, 2. Confer huc, qui hoc quæſitum ex inſtituto diſcutit, b. Walther. Centur. Miſcell. n. LXXI. p 527. & Vener. D. D. Sontagium de Titulis Pſalmor. Reg. Hermen. XMIV. y. 21. III. quoniam &νρασντνρορο in utroque Teſtamento Davidi exſerte aſignantur, velut e 1I Chron. XVII, 8. 23. coll. cum Pſal. XCVI, I. & CV. CVI XCV,8. carent, nonuve meawite ferni: 1 conep Ponen munee Muſ lote mde Hor 6 ,4 guu. Bon. c0. mo. than rüm, odu⸗ Nr. ema. Bibl. wine mial. eri⸗ blu. e ob⸗ uni⸗ Rlare Efide com. orum re in ſiana . em. iſam Davi- r ha. torem gitur, n . ni l. WI. glerte l. CV. VETER. TESTAM. 97 CV., I ſqq ex Act. IV, 25. coll. cum bſ. II, I. e Hebr. IV, 7. coll. cum Pſ. De libre XCV, 8. videre licet, recte inde concludi, eos, qui titulo alterius nominis Pſalmo- carent, tantum non omnes, paucis exceptis, eſſe Davidis. Hujus vero ruc. nomine notati numerantur LXXXII. & &νααανιαιπο XXV. unde ſatis manifeſtum evadit, non abs re maximam Pſalterii partem ad Davidem re- ferri: IV. negandum tamen non eſſe, Moſen, Aſlaphum, Hemanem & Ethanem, quin & Salomonem (quod ad ?ſ. CXXVII, attinet; Pſalmi enim LXXII. diſparem eſle rationem, ſubjuncta clauſula docet:) es ſtru- XIſſe cantica, quæ nomine quisque ſuo ſignant, maxime cum 2 Chron. XXIX, 30. Aſſaph æque ac David, citra ullam differentiæ notam, Pſalmo- rum conſtituatur autor. Eadem porro de filiis Core adhibita in inſeri- ptionibus phraſis, non cantores modo illos hymnorum, ſed & conditores innuere videtur; cum nulla pethit ſufficiens aut prægnans reddi ratio, cur 0 O Davidem quidem arguat autorem, HP 95 autem cantores modo, non item ſcriptores indicer. Quicquid ſane in contrarium hic urſeris, pari certe ſure in Davidem ipſum & Aſlaphum re- torqueri poterit, quos tamen nemo temere in contreverſiam vocaverit. Hinc magnus Lutherus noſter idem affirmare non veretur, in explicatione Pſ. GCXXII.,I. T. VII. Altenb. f. 5iz. Er ſind ſont, auch andre Pſalm-Schrei- ber, unter denen die Kinder Korab nicht das kleineſte Lob haben. Negat equidem Sal. van Til !. infra citando S. 5. p. 200. unius carminis plures concipi poſſe autores, & vero vix videri ſimile, tres ſimul fratres in com- ponendis ſingulis, qui ipſorum nomine veniunt, hymnis operam in com- mune contuliſſe. Sed vero, ſi unus e triumviris iſtis, vel e filiorum Core numero huſus, alter alterius extiterit hymni autor, non video, cur non communi filiorum Core nomine tales omnes inſigniri, & unus tamen ſin- gulis aſſignari aut extitifſe ſeriptor queat; maxime ſi forte ceommuni no- mine deinceps fili Core Pſalmos fuos in ſanctuarium intulerint, jun tis- que vocibus eos fuerint modulati. Ceterum, qui ad unum Davidem uni- verſum Pialterium reſtringunt, mire in expoſitione inſcriptionum, ut earum vim effugiant, ſe torquent, neque tamen ſatis eam elidunt: quod exemplo ſuo comprobat Jul. Bartolocec. cit. lec. p. 25. Viros autem eo- TrveσοαοCtanto numero Davidis ætate floruiſſe, & vel inter Cantores ac Muſicos Reg's eminuiſſe, parcius forte mirabitur, qui ſecum perpenderirt, illo tempore tota Prophetarum agmina, Spiritu Dei afflata, ſub Samuelis moderamine hymnis ac Muſicæ operam dediſſe 1 Sam. X, 5. XIX, 20. Horum præſtantiſſimos, & tum Muſicæ artis peritia, tum vitæ morumque Carpz. PariII. N ſan- De libro ſanctimonia, tum vero imprimis prophetieorum Spiritus Sancti donorum Pſalmo- copia & excellentia, reliquos antecellentes, Davidem in ſanctuarium ae- Xum, 99 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS cerſiviſſe, & cultui publico, ſuo quemque ordine & modo, adhibuiſſe, extra omne dubium eſt: V. iſtud porro extra controverſiam eſſe, ubi duo in inſcriptione nomina occurrunt v. g. Fſ. X N NIX, I. LXII, I. Præ- fecto Mulicaæ, pro Jeduthun, Pſalmurs Davidic, Pl. LXXVII, I1. Praæſecto Muſica, pro Jeduthun, Pſalmus Acſaphi, Pl. LXXXVIII, 1. Pſalmus, flliis Korachi, Prafecto Muſßicæ ſuper Machalath, ad mutuo reſpondendum: di- dacticum Hemanis Ezrachitæ Oc. alterum ſaltem, eujus i ſive Du dicitur, autoris indicem eſſe, alterum vero Muſicæ præfectum vel claſſem Muſicorum atque ordinem notare, eui decantandus in ſacris publicis traditus ille hymnus fuerit: VI. neque tamen multum omnino nos intercedere, quo minus aliqui, ſaltem CNXVI. & CXXXVII. Pialmi, in captivitate Babylonica compoſiti credantur. Nimis enim lueulenta ærumnarum iſtarum deſcriptio, triſtesque adeo, quas fundunt, querimo- niæ præſentem jam, graviſſimeque populo incumbentem, non a longe de- mum imminentem, & Prophetice prædi Ram captivitatem, ut ex ναστα- Wiaæ clarius apparet, ob oculos ponit. Sed vero, illa quoque tempeſtate viros αοαορεαενναςρ 1 captivo juxta ac ſuperſtite populo claruiſſe, eosque cantica levandis miſeriis iſtis, & in communem eccleſiæ uſum, Oαοπσν s0οÿoρ compoſuiſſe, quod vel Jeremiæ Threni teſtantur, imo quoque poſt reditum, ac in templo ſecundo divinos in populo Judaico verſatos fuiſſe Prophetas, clarius eſt, quam ut probationem deſiderer: VII. nihil tamen obſtare, quo minus univerſum Pſalmorum volumen, in allegationibus eumprimis, Davidis vulgo nomine veniat: non equidem, quod Auror Synopſeos Script. in Opp. Athanaſti T. II. lib. 13. p. &A. Opinatur, oοd% è ν**ναασο n οανς αου8, propterea, quod ille primus Spiritumpfal- lendi a Deo accepit, primuique Bſalmos compoſuit & ſeripſit, cum tamen Moſes, Pſalmi XC. tum quoque euchariſtici hymni Ex. XV. autor, multo ipſum tempore anteverterit, ut Deboræ Jud. V. Hannæ 1I Sam. I. aliorum- que, ante Davidem, Pſalmos taceamus: led a parte voluminis potiori, quæ ad Davidem referenda haud dubie eſt, tum quoque, quia 86 Noαααπ ραπ ναd dννττ υNο ααςτπιſ½ eραονRαςειος NRεαMτοραοσιις. α Ti* ςe ασν duν†τοες rασ vοταο, ναTαι Tπασ eXαοαας αυ r 6“ c,ραο 7ονοαα ivν α 7 νειναα αυ0ι*½ 1 dis †ις*, z. T. X. reliquos Pſalmiſtas iſe gza Sacerdotibus ſelegit & conttituit, Eationemque quoque locorum illit, & ar di- gdina⸗ vinam! Contra eſt, i tituire Tulumne⸗ illegate Vead Qarunt rete Geluer i⸗ tis cum brerr, ang „☚R — fuerit Moſea diluci⸗ vod men Desal⸗ apite cninn Rexin der Bi bie Veit, licn peritl ſtori⸗ cithar mulee Aene dem VETER. TESTAM 99 ordinem melodiæ, ac tempus pfallendi matutinum & veſpentinum determi. De librè navit & ordinavit &, ut in S&;nopfi eſt c. , adeoque quia pſalmodiam di- Pſalmo- vinam primus cultui publico aptavit, & ordinarie obeundam introduxit, 'um. Contradicit quidem Hilarius Prolog. in Pſ. T. II. Opp. p. 439. Abſurdum eſt, Pſalmor David cognominare, cum tot autores eorum ipfir inſeriptionum titulis edantur. Et liber Pſalmorum rectius eſe dicetur, diverſis in unum volumen Prophetis, diverſorum & autorum & temporum congregatis. Sed allegata ratio facile ab abſurditate appeliationem liberat, eum non excluſi- ve ad alios ſeriptores, ſed 2ο*νιαν Davidi tribuantur. Quod ſupereſt, tra- Rarunt hanc de ſcriptoribus hymnorum quæſtionem plurimi, e quibus præter eos, quos ſigillatim jam citavimus, e noſtris evolvatur b. Salom. Geſnerus meditat. Pfalterii cap. X. ſub finem Commentarii in Pſalm. p. S. & b. Dorſcheus Pentadec. Diſp. XII. §. 36. ſ. p. 407. ſq. e Reforma- tis cumprimis Sal. van Til in der Dicht Sing-und Spiel- Kunſt der alten He- bræer, B. II. cap. 3. p. 15o. ſqq. e Pontificiis Petr. Dan. Huetius Demonkr. Evang. Prop. IV. de libro Pſalmor. p. 386. ſ34. Nunc, ubi de autoribus Pſalmorum ſic ſatis conſtat, haud abs re fuerit, qui, & unde ſinguli fuerint, paucis expedire. Enimvero de Davide, Moſe ac Salomone nil attinet, nunc dicere, quorum vita resque geſtæ tam dilueide & copioſe in ſacris literis traduntur, nihil ut aliunde poſſit addi, quod vel dignitate ſua, vel veritate narrationis ſe tueatur. De Moſe ta- men, ſi quis ſcire aveat, adeat P. I. Introductionis huſus cap. III. S. 5. p. 45. De Salomone copioſe Pineda egit Libris octo de rebus Salomonis, nobisque capite ſeqv. dicendi dabitur locus: de Davide autem prolixe & per multa capita tra ctavit Jeſuita Drexelius Opp. To. II. Opuſculo XII. quod David Rex inſcribitur, p. 131. recentiſſime vero Autor der Lebene-Beſehreibungen der Bibliſehen Scribenten, P. X. quam Perſonalia Davidis inſeripſit, in qua, quicquid ſive verum, ſive fictum, ab interpretibus memoriæ proditum in- venit, ſtudioſe congeſſit. Nobis iſtud ſaltem impræſentiarum obſervare David, licet, quod ad rem præſentem potiſſimum facit, Muſicæ æque ac Poëſeos Muſieæ & peritiffimum fuiſſe Davidem, & utramque jam inde, cum adoleſcens pa. Poéſeos 1. ſtoritiam in paternis laribus vitam adhucq ageret, adeo excoluiſſe, ut cum ailentil⸗ r citharœdus Sauli quæreretur, qui fidium pulſu ferocientem animum de- sr. mulceret, & atram bilem ſedaret, præſtantior haud alius in omni populo 4 deprehenderetur, quam David I Sam. XVI, 16. ſqq. Nec eſt, ut multum 2 de magiſtro lahoremus, ex cujus inſtitutione artem hauſerit, aut ad mi- N 2 racula 100 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro racula ac Oρο quandam, citra neceſſitatem dilabamur. Utrum enim Ki Plſalmo- doctiſſimo Bocharto, P. I. Hierozoic. lib. II. & XI.W. p. 464, ubi de Muſi- rum. ca paſtorum, cithara Davidis, & loco ex I Sam, jamjam allegato, data opera agit, facile demus, Davidemraliquid habuiſſe ſupra communem ho- minum ſortem, & extraordinariam Muſica beritiam buic puſtori Deum in- dulſidſe, ut ic illi viam ad majora paulatim praſtrueret; cum in Propheticis donis Poëſeos ac Muſicæ peritia vel maxime locum haberet, ut adeo col- lato in Davidem donorum Spiritus tum heroicorum, tum Propheticorum cumulo, non potuerit ipſe non inſignis evadere & Muſicus & Poëta: ta- men cum dudum ante ipſum, inde a vetuſtiſſimis temporibus Gen. IV. 21. Ex. XV, L. 20. Jud. XI, 34. homines Dei præconia, vi ctorias ſuas, & ſi quæ ſibi proſpera eveniſſent, hymnis, pfalmis, choris ac tripudiis, tum quoque tympanis, tubis, citharis, alioque Muſico choragio celebrare con- ſueverint, maxime vero Davidis ætate, Muſica in uſu, & ſaero eſſet, & pro- fano 1 Sam. X, 5§. XVIII, 6. 7. dubium non eſt, quin peritum utriusque artis, vel Muſicæ ſaltem, na ctus in adoleſcentia fuerit magiſtrum, cujus pernr inſtitutione uſus prima jecit fundamenta cumque exeitatæ mentis indole Muß⸗ ad hæc ferretur, creberrima & indefeſſa exercitatione ampliſſimos faceret progreſſus, donec artem ipſe perficere, inſtrumenta Muſica excogitare nova & fabricare Amos VI, 5. & inter excellentiſſimos artis magiſtros haberi ipſe cœpit. Acceſſit deinceps, cum unctione, Spiritus divini col- latio I Sam. XVI, I3. qui naturalia iſta dono, arte ac exercitatione prius parta, gratia ſua ſanctificaret, cultui divino aptaret atque dicaret, ampliſ- ſimo donorum ſpiritualium fœnore augerer, & benedctione ſua per fice- XVI ret. Hinc ille demum prodiit excellentiflimus utriusque artis Magiſter, Pkim qui omnes, non ſuæ modo ætatis, ſed omnium ſeculorum Poëtas atque W Mulſicos longo poſt ſe intervallo reliquit; David enim ex perfedtiſzmis fuit in illa arte, ait Ephodeus in præfat. Gramm. ſuæ ap. Buxtorff. not. ad ſe Coſri Lib. II. d. 6G. p. 3t. unde in Schilte hagibborim cap. 4. Oobſervante Kir- chero Muſurgiæ Lib. II. cap. WV. F. 1. p. 45. diverſa ſanctuarii inſtrumenta kun Muſica, numero 36 recenſentur, quorum pulſandorum omnium ad mira- ſei eulum usque peritum Judæi tradunt Davidem; doctisque conje Kandi din⸗ ſubminiſtravir oceaſionem, ut quem gentiles Orpheum dixerunt, & pro- ern lixa fabularum farragine pinxerunt hunc Davidem noſtrum reapfe fuiſſe ane ſuſpicarentur. O zααρ νααο Ooρρνος oſter Orpheus Euthymio audit, n Ppoſt princip. praſationis in Pſalm. p. So nec frequentius aliud apud eos, ie qui in laudes ejus digrediuntur, encomium eſt, quod ex inſtituto deduxit n & vin- Pro. gue dole eret itare ſtros l 01 – 7 VETE R. TESTAM. t1or & vindicavit b. Urſinus Sacr. Analect. P. I. Lib. IV. cap. S. p. 219 ſq, Ve- De libre lut autem Muſicæ, ſic & Pcticæ artis princeps merito celebratur, quem Pfalme- non ob vaticinia ſolum, ſed vel cumprimis propter pfallendi ac carminum um. condendorum facultatem Prophetz nomen conſecutum arbitratur Huetius Dem. Evang. Prop. V. de Prophetia Jona §. 4. p. 497. Quid dice- mus de ejus poëmalibus? maxime ſi ceteris antiquiora eſſe meminerimur 5 non ex imitatione, ſed ex mero affeétu profecta. Quzris tu triumphales cur- rur? babet, ſed Deo exercituum conſecratot. Vis nuptialer?s non de- Junt, ſed qui Dei & piorum caſtos amplexus celebrent. Vi & Bucolica? Eclogæ innumeræ occurrunt, ſed Deo paſtore, Iſraelegrege. Ars in illis adeo eximia, ut qui verteret, magnum decur conſecutut videature alffeltus vivi adeo, ut ceteror exſtinguant & ſuſzocent, ex vero pronunciat b. Joh. Conr. Dietrieus Antiqv. Bibl. Vet. Teſt. Prolegom. p. 7. ubi Henrici / Stephani, Petri Martinii, Marci Marini, aliorum que paria exhibet in Davidem, poëſi ſua Pindarum, Horatium & gentilium vatum præſtantiſſimos longe ſu- perantem, encomia. Hicitaque vetum omnium longe princeps, ut &α Muſicæ erat amantiſſimus, & cultus ſimul divini ſtudioſiſſimus, primus omnium choros Symphoniacorum in ſanctuario inſtruxit, carmina in ho- norem Numinis decantanda compoſuit, melodias ac concentuum ratio- nem ſuis præivit, cantores ipfe delegit & cultui publico confecravit, omr emque apparatum muſicum uberrime comparavit „nihilque eorum omiſit, quæ in laudem & honorem Numinis a Muſica vel Poeſi proficiſci unquam potuerunt. Prolixe iſtud feriptor Chronicorum teſtarur t Chron. XVI, 16. ſqq. VII. 31. ſqq. XXVI, I. ſqq. Neh. Xil, 46. Tres cum- & mode- primis excellentiffimos artis Magiſtros, donoque Prophetico illuſtres, cho- on ris præfecit, Hemanem, qui medium tenens cum ſuis locum, Kahathitis Symnpho- Præerat I Chron. VII, 33. Aſlaphum, qui ad ejus dextram cum ſuis conſi- iacj. ſtens, Gerſonitas moderabatur v. 39. & Ethanem, qui & Juduthun, fſini- ſtrum Hemanis latus cingens, Meraritarum chorum dirigebar v. 44. Ho- rum porro filii XXIV. (Aſlapho ſiquidem quatuor, Plemani 14. & Ethani ſex erant nati) in totidem cantorum diviſi, cum familia quisque ſua, or- dines & claſſes, totum conficiebant Symphoniacorum cherum, its ut qui ex reliquis Gerſonitarum, Cahathitarum & Meraritarum familiis Mutſicæ operam dabant, his ſeſe ordinibus adjungere deberent, adeoque univerſus cantorum numerus ad M M M M. aſcenderet I Chron. XXIV, 5. Hi per vices ſingulis ſeptimanis ſacra publica Muſieo concentu ornabant. Salo- monis ætate in templo, Davidis autem tempore, hinc Hieroſolymis apud N 3 arcam 102 INTRODUCT. AD LIZROS BIBLICOS De libro arcam fœderis, hine Gibeone in tabernaculo; PSvY D PE NN Pſalmo- RPO0 r neque ulla alia cura & cegitatione diſricti erant, 4umm, quam Muſicæ, ut Autor Coſri tradit P. II. §. 64 p. 3o. Cumprimis au- tem Pſalmos Davidis tam aſſa voce, quam ad fidium tibiarumque concen- tum modulabantur, ita ut Pſalterium Davidis rectiſſime librum cantionum ſive Pſalmodiam publicam eccleſiæ Judaicæ appellare liceat, juxta 2 Chron. VII, 6. XXXIII, 18. XXIX, 30. Eſdr. III, 10. Syr. XLVII, 9. ſqq. Si- gillatim autem Spiritus S. magiſtros illos Symphoniæ muniis quemque cinaretur, h. e. interprete Hafenreffero Comment. in templum Exechiel p. 232. ut filii Aſſaphi præfecti fuerint hymnis Propheticis & eruditivis ſeu didaſcalicis, quos David vaticinando præſcripſit; filii Jeduthun propheta- rent ſuper conſitendo & laudando Jebovah v. 3. adeoque præfecti eſſent carminibus 7νναιςν᷑αοω h. e. Pſalmis in celebrationem & laudes Do- minicas compoſitis; Hemanitæ demum occupati eſſent in verbis Dei, ad moderationem regni compoſiti eſſent; vel juxta Vatablum & Grotium ut Aſſaph prophetias caneret & canenda præſcriberet ex Regis imperio; juxta Burmannum autem & b. Calovium Bibl. Illuſtr. ad h. I. ut filii He- man non tam Davidis potentiam & regnum, quam Meſſiæ potius cornu exaltarent, magnaque virtute & peculiari coneentu regnum & majeſtatem Chriſti eelebrarent; quem imprimis exaltari per Pſaimos, hymnos & Mu- ſicos ſuos volebat David, cujus honori illa ordinata erant omnia, Ita cornu Davidis exoriturum Pſtze, . dicitur, & Pſ.i5, 3. cornu ſalutir intelligitur Aſlaphus, de Melſſia. Confer. Luc. I, 69. Et utad Pſalmos jam redeamus, proxi- mum a Davide in pangendis hymnis locum tenebat Aſſaph, 2 Chron. XXIX, 30. Neh. NXII, 46. qui Berechia patre natus, ex Gerſonitarum familia, decimo quinto nativitatis gradu, a Levi communi tribus ſuæ parente diſta- bat, juxta genealogiam IChron. XXXI, 43. donisque ac officio S dis rebus ſuis, os Domini Rex conſulebat. Hic itaque Spiritu donisque prophetiæ inſtructus, & vaticinabatur, & Ogrν⁄ροροαναιμ carmina, in per- petuum eccleſiæ uſum ſeribebat, ſie ut hodienum Pſalmorum duodecim, L. nempe, tum & LXXIII. usquead LXXXIII. incluſ. inſeriprione ſua Aſ- ſaphum prodant autorem. Quod uteo minus in dubium vocari queat, ad- luculentiſſimum jam ſupra provocavimus teſtimonium 2 Chron. XXIXN, 30. Au- ſuis diſtinguit I Chron. NXXVI, 2. ſqq. ita ut Aſlaph ad manurs regis vati- extollendum cornu v. . præfecti quippe Pſalmis, qui in deſcriptionem & Videne Davidis erat, 2 Chron. XXIX, 30, per quem, inauſpicato geren·/ 30. M Synago⸗ /⸗ hutex Aſopl gvore Aritur. ignoran poleiſe lopil conlend 6 hm b. Pit ihi Heman geneale ls pro totem 6 Phetie elt, ina ſed in amie Givinis gendks Iet10 nonett gueme Vimm ace Hner nataln VETER. TESTA M. 107 1W 320. Auguftinus equidem Aſſaphi in titulis nomen appellative explicat de De libro cfat, Synagoga: hinc in enarrat. Pſal. LXXII. (qui nobis eſt LXXIII.) T. Vill. Plalmo- dis au. Opp. p. z5S. Quid eſt Aſaph? inquit: Reut inveniemus in im erpretationi- rum⸗ Oncen⸗ bus ex lingua Hebraica in Græcam, & ex Græca nobit in latinam tranclatis, iinun Aſaph'synagoga interpretatur. Vox eſt ergo (hic Pſalmus) Synagoga: Chron, . quod repetit ad Pſ. ſeqv. p. 5oo. Aſaph Latine congregatio, Grace Synagoga . di. dicitur. Videamur quid intellekxerit iſta Snagega: ſed Hebræi ſermonis einque ignorantiam, tum quoque nimium allegoriæ ſtudium, optimo Patri im- 1eti. poſuiſſe, in aprico eſt. Quam longe autem a vero diſcedant, qui ſub bill,. ſopi Phrygis, celebris fabularum eonditoris perſona, Aſſaphum latere is ſen contendunt, ſolide demonſtravit Clar. Schudt in Compend. Hiſt. Jud. Phete. p. 5S. & Clar. Wolfius in Bibliotb. Hebræa n. 207. p. 35ÿ. Eandem fabu- eſſent lam b. Carpzovius Introduct. in Tbeol. Judaic. Cap. V III. §. 2. p. 34. tan- Do. git, nihil tamen diſſimulans, quam parum eidem ſit tribuendum. Sequitur ei, Heman, Kahathitarum princeps, vigeſimo tertio generationis gradu, in Heman: nem genealogia I Chron. VI, 33. 38. tradita, ab Iſraele ſemotus. Hie Samue- Ctüum lis prophetæ ex Joéle nepos, impia patris veſtigia linquens, ad avi ſui pie- herio; tatem & pro Numinis gloria zelum contendebat, Deique Spiritu ac pro- iHe- Pphetiæ gloria illuſtris, magnum a ſapientia & pietate nomen conſecutus . eſt, ita ut diſerte non inter eantorum principes modo & chori direckores, cornu , Ità ne duerte ne tort ſatemm ſed & inter ſapientiſſimos ſeculi ſui proceres referretur 1 Reg. IV, 31, Hince , in. in amicos Regis adſcitus, id ſibi datum negotii animadvertit, ut oraculis Me . . 5 . 17. “ divinis Davidem, de rebus tam in eccleſia, quam in republica proſpere . . . . . . . E — agendis, inſtrueret, maxime vero ut vaticinia de Meſſia, cornu ſaluris, ede- Zitur 2 . D . 6 ret I Chron. XXVI, 5. Hinc adeo Plalmos & ipſum compoſuiſſe, mirum Nrodr . . 2 . . . non eſt, cujus quippe nomine Pl. LXXXVIII, notatum deprehendimus, hron. ”l . — 27 “ quem eum ſequenti ſupra quidem F. 3. p. 97. a Lightfooto ad calamitatis ilr⸗ gytiacæ tempora, fliosque Serachi, de tribu Juda, referri audivimus; en ſed perperam omnino, cum eo quidem temporis tratu neque cantica illa n filiis Korachi Muſicæ modulationi aptanda & decantanda deſtinari & tra- * di potuiſſent, longe quippe poſt natis, & Davidis demum ætate choro en⸗ Mulſico adhibitis; neque ad dudum poſt fa am Davidi promiſſionem di- pek⸗ . . . . . . . nbe vinam Pſ. LXNXXIX, 4. reſpici; ut diverſiſſima Serachi & Ezrachi nomi- i na taceam. Conf Vener. D. 1). Sontag. de Titulis Pſalm. p. 135. F. 7. ſc4. 11 Hinc rectius omnino iſte quidem hymnus noſtro vindicatur Hemani qui 1t 40 GDN*τεο Davidi, Ezrachitæ cognomen a provincia forte aliqua, vel a U li ſolo hauſit, haud ſecus ac jores ejus Zuph Ephrathita, ab natali ſolo hauſit, haud ſecus ac inter majores ejus Zuph Ephrathita, ab NA Ephrata 104 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libreo Ephrata appellatur 1 Sam. I, I. quæ haud inſcita Salomonis van Til eſt Pſalmo- rum. Ethan, qui & Je duthun. conjectura in der Dicht -und Sing - Kunſt der Hebræer Lib. I cap. 2. G. 6. P.Sy. Succedit Echan, æque Ezrachita, Meraritharum præfe cus, cho- rique ad Hemanis ſiniſtram conſiſtentis moderator, qui p- Patre Kuſi ortus, decimus quartus numeratur a Levi 1 Chr. VII, 44. ſqꝗq. Hic ſapientiæ laude Femane non inferior Reg. IV, 31. Pſalmum condidiſſe fertur LXXXIX. 7b 3 qui Davidis ætate virum floruiſſe v. 4. manifeſto docet. Additur his Je- duthun, qui exſerte inter Hèe viros prophetico dono illuſtres, & inter AAD cohortis cultui Numinis ſacratæ Pprin- cipes 1 Chron. NXVI, I. refertur, & Ambroſio enarrat. Pſ. XXXIIX, T. IW. Opp. p. yar. vir Arſciplinir Leviticis & ſacerdotalibur eruditus cele- bratur, qui ante arcam Domini Pſalmorum ſoriem bangendi ſolertiſemus pracinebat., Verum qui paulo profundius textum ſacrum rimantur inter- pretes, in eam facile indueuntur ſententiam, ut eundem eum Ethane hunc Jeduthunem credant. Sic Hillerus Onomaſt. Sacr. Via XII. p. 5lʒ. ubi tria viri nomina, Jedithun, Jeduthun, & Jeduthun recenſuiſſet, reperitur &MWaqguartum, addit, 1d Eihan, quod ſonat ſortem, amorit epitheton Cant. S. & rurſus P. II p. Soy. ſub nomine Ethan addit: Synonymum Je- duthun, amor ſeu dilectiot. Par. XV'I, at. Idem tuetur prolixe Sal. van Til cit. loc. d. 12. p. 157. ſq. qui ante arcæ translationem Ethani nomen fuiſſe, poſt translatam vero Hieroſolymas arcam, cum Jeduthunis nomine permutatum illud ſuſpicatur. Præiverunt utrique mman. Tremellius not. ad 1 Chron. VOl, 44. & Coccejus Comm in Pſ. XXXIX. Titul. T. II. Opp. p. 10t. & in Pſ. LXXXIX.p. 341. e Pontificiis vero Lorinus Comment. in tit. PEſ. NXXNXIX. T. Lp. 73J. Et obſervatu omnino dignum eſt, nullibi locorum utrumque eonjungi nomen, ſed ubi Ethanis omittitur, Jeduthu- nis ſemper appellationem in ejus locum fubſtitui, ut qui a Davide una cum Aſſlapho ac Hemane choro præfectus legitur Ethan 1 Chron. VII, 31. 32.44. XVI, 17. 19. idem ſane cap. XVII, 41,42 XXVI, I. 6. Jeduthun appelletur. Idem utrique munus, eadem ubique dignitas, iidem ſemper laborum ſocii aſſeruntur, nec plures tribus chori moderatores a Davide conſtituti leguntur, ut vel in præmature defuncti Ethanis locum Jedu- thunem ſucceſſiſſe ceredendum ſit, cujus tamen conjecturæ nullum in Scripturis veſtigium occurrit vel occaſio; vel binominem fuiſſe eundem, & qui ante arcam translatam Ethan audiebat, novo deinceps nomine, ho- noris gratia jeduthunem fuiſſe appellatum. Mentionem Jeduthunis in- ſeriptiones faciunt Pſ. XXXIX. LXiI. LXXVII. ita tamen, ut cantorem ſaltem ſaltem den, vel guo, ſorptus lülcente 4Pud D Puentis Uublimer ciniſle, muluge gnoco dem qua Eimehi Tudt, ſe muelen rumin! ue ad! m ne ſolphe rund de XLVI. guos . Mose ſec re Lonise Chriſti innorus Dei il XI morum commi tentie & Coe Comm. de itu te eos prekel (ar. VETER. TESTAM. 105 ſaltem, non autorem horum Pſalmdrum inſinuent. Ad filios Core tan- De libre dem, vel Korachi quod attinet, ex Num. XXVI, I11. ſatis liquido conſtat, Pſalme- quod, cum pater cum complicibus rebellionis pœnas, a terra hiante ab- Sli C ſorptus daret, filis tamen Deus pepercerit, ne & ipſi vel ab igne, vel a lde. t⁵ο. hiſcente perirent terra. UÜbi quidem fabulas mittimus Judæorum, qui apud R. Salomonem Jarchi Comm. in Eſ. XEII. 1. filios ab initio conſilii parentis ſui participes, deinceps vero ad meliorem redeuntes mentem, ſublimes in medio hiatu una cum loco ſuo remanſiſſe, inibique carmen ce- ciniſſe, quin ime tum Pſalmos iſtos compoſuiſſe inſcriptos, multaque alia de exiliis ac vaſtatione templi Hierololymitani, ut & de re- gno domus Davidis poſtea vaticinatos eſſe, comminiſcuntur. Quæ qui- dem quam ſubleſtæ ſint fidei, ad oculum patet, adeo ut vel ipſum R. David inter. Kimchi pudeat nugarum. Ortus tamen ſui ac tribus dignitate non excide- hune runt, ſed ſacris admoti & Levitarum propriis in tabernaculo officiis, Sa. . Vbi muelem tandem, & ez eo Hemanem, iſtos donorum excellentia & merito- ritur rum in univerſam gentem gloria inclutos dederunt Heroës, ampliſſimam- thatoan que ad Davidis tempora transmiſerunt proſapiam, janitorum munere fun- . Ram, nec ſine elogio commemoratam 1 Chron, X, 19. XXVII, 1. quin & Eyen Joſaphati ætate ſingulare pietatis ſpeeimen edentem 2 Chron XX, 19 Ho- Oimen rum nominibus Plalmi leguntur inſigniti undecim, XLII. XLIV. XLV. mine XLVI. XLVII. XLVIII. XLIX. LXXXIV. LXXXV. LXXXVIIL LXXXIIX. elins quos Judæi quidem ab Aſſir, Elkana & Abjaſapho compoſitos tradunt 11 Moſis ætate, palante per deſerta liberato ab Ægyptiis populo Iſraelitico; nent. ſed & recentior repugnat phraſis, nee Pſalmorum patitur argumentum; Adi Zionis enim typus, quo Pl. XLVIII, 2. 3. 12. eccleſiam deſcribit, & regnum tho Chriſti adumbrat, Moſis ætate, una eum nomine ſuo fidelibus nondum e una innotuerat, nec ante Davidem, deductamque Hieroſolymas arcam, Urbs lnr. Dei illa dici, aut ejus felicitas a ſincero Numinis cultu celebrari, juxta Pfſ. UhunB LXXXViI, 2. ſqq. poterat. Contra vero ea, recentiorum plurimi Pſal- nher morum horum com poſitionem filiis Core prorſus denegant, iisque ſakem “ commiſſos fuiſſe, certo tempore, locoque decantandos tradunt, cui ſen- bi tentiæ præter Bonfrerium præloqv. in Seriptur. S. cæp. VII. Sect. 4. p. 27. a. 3 1 & Coccejum Comm. in tit. Pſ. XLII. e noſtris adſtipulatur b. Geierus den, Comm. in Bſ. XLIL., 1. p. 5ob. eumque ſecutus Venerand. D. D. Sontagius “ de Titulir ſalm. p. 476. . 7. Hinc Kimchius Comm. ad Pf. XLII, 1. diſer- “ te eos Davidi; Sal. van Til c. l. cap. 3. § F. p. 20:. Hemani, Korachitarum ren D præfecto; Simeon de Muis Comm in Pſ. XEII,I. Opp. p. 231. uni ex filiis “ Carpz. PariII. ſeu 4 106 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro ſeu poſteris Core tribuit, ſed ad exilii Babylonici tempora refert. Nobis Pſalmo- ex multis indiciis certum exploratumque eſt, Davidis ætate hymnos iſtos compoſitos fuiſſe; & quia eandem de filiis Cerachi, ac de Davide & As- XuW. Collectox Pperis- ſapho, phraſin in titulis animadvertimus, ut ſupra jam . 3. p. 97. 0 tum, hince celebriorem quendam unum vel alterum ex Korachitar bſerva- um or- dine Prophetam, Davidis tempore, hymnos iſtos compoſuiſle eredimus, & Simeonis de Muis ſubſeribimus verbis, qui licet diverſum ſentiens, ap- poſite tamen ad noſtram ſententiam cit. loc. inquit: Meo judicio verten⸗ dum r0 aE bunc in modum, filiorum Core, & exponendum, bujus aut illius ex ſiliis Core: quafi certum quidem ſit, hujus Pſalmi & a liorum, qui ſimilem obtinent titulum, autorem unum ſſe ex ſiliis Core, ſed incertum tamen, quis ſit nominatim bujus aut illiut Bſalmi autor. Non parum ju- vat noſtram ſententiam, quod in iſtorum Pſalmorum titulis, David nun- uam aut alius autor nominetur. Hinc, quod fruſtra obvertitur, neceſſe non eſt, ut vel collatis velut Symbolis, conjunctaque opera Pſalmos ſuos concinnarint filii Core, eum unius hymni non niſi unius ſtatustur autor, licet indefinite filiorum Core nomine deinceps inſeriberetur, quia com- mun ipſorum nomine eceleſiæ oblatus, communi omnium opera & voce præeinebatur; vel ut nominatim cuique ſuus autor hymno præfigeretur, cum autores illi dono Prophetieo & Qeoοραsιοα Prærogativa illuſtres, Omnes ſui ordinis reliquos longe anteirent, probeque cogniti tune tem- poris inter Judæos eſſent, ut nominatis in Pſalmi titulo filiis Core, ſtatim intelligeretur, quinam e Corachitarum familia hymnorum conditores eſ- ſent habendi. Sed de autoribus plus ſatis, Proxima nunc de colle ctore cura eſt, cujus ſtudie atque opera, ſpar- ſim antea & diverſis temporibus ſan Quario illati hymni, in unum Qi volumen, & hoc ordine ac numero, quo hodie legimus, cano compa- ni Sceri- turæ inſerti, atque ad nos transmiſſi fuerunt. Ubi nulli dubitamus af- Erere, himmulse hymnus aliquis a viro Oeτοαιπιι cultui publico dicatus, choro Symphoniaco commiſſus, atque adeo ſan Ruario illatus fuit, id eumprimis negotii Levitis, & inter hos Muſicis, datum fuiſſe, ut præter illa, quæ manibus & quatidiano uſu terebant, ezempla, autographum Pſalmi in tabernaculi primam, mox templi tabulariis reponerent, ſacra volumina ſtudioſe ſervarent, quæ publica aurtoritate ac fide & inter ad latus areæ fœderis cuſtodiri ſolita P. I. cap. II. G. I. p z2i. demonſtravimus. Ex erebra vero eorum recitatione pervulgata illa fuerunt, ut Judæoru m pien- tiſſimi ihmis Prixetu Hineß⸗ ret col! Opelake. 1 M pebat. bantur dioſeco adhuer HKlane 14. Eechi. pau lem rel dhian tempor Cutn 10 compo mumr. wine en gudso Kuni Au Viösl Darid ab El rum imug ipt Nnn mud VETER. TESTAM.A 109 tiſſimi & memoriæ imprimerent, & ex Levitarum Apographis in uſum De libra iugs privatum ſibi deſeriberent, ordine forte & numero haud ubique eodem, Pſalmo- 4. Hince ſactum eſt, ut jam Ezechiæ Regis tempore Pſalmorum aliqua proſta- rum⸗ . ret collectio, ut ex 2 Chron. XXIX, 30. nec non ex citatis Davidis verbis dor. Jeſ. N XN VIII, 18. Jer. XK VII, 7. 8. apparet: Jquam crediderim privata mns, opera factam, & Pſ. LXXII. obſignatarm fuiſſe. Unde clauſula ſubjuncta: 54,⸗ completæ ſunt oral iones David, ſilii Iſai: exæ nimirum, quæ coellectori ad len. manus fuerunt, & quarum ſylloge tunc temporis vulgo in popule obti⸗ u. nebat. At vero præter hos reliqui etiam, quanquam forte rarius, eane- un, DZ bantur in eccleſia Pſalmi, licet in vulgato hymnorum ſaſciculo non com- rtuin prehenſi. Forte quoque Emechiæ viri, qui regis juſſu ſacra volumina ſtu⸗ /1. dioſe colligebant, hane ipſam primam collectionem adornarunt, vel alie un. adhuc volumine, quorum quinque numerant Hebræi, adjecto adauxerunt. eſl Ita ſane Patrum ſententia habet apud Corderium ia Catena Proæœm. in Pſ- ſuos p. 49. 6eniog i eX Trνvv-oV, Ncà Tο⁹7 Xeε+νοNℳ0ααποαοsgτsιναε mor, Ezechias fecit, ut ex omnibus (quorum David infinitos prope condidiſſe com. Paulo ante fertur) Pſalmi Ch. per populi ſapienter, ſeligeremar. Velut au- voce tem reliqua canonica ſeripta Babylonem ſecum aſportabant Judæi; ſic non tetur, dubium, quin etiam in his Pſalmorum volumen, in quantum iſtud tune Atres, temporis patebat, detulerint, & in ſacris ſuis tam publicis, quam privatis temn. adhibuerint. Ubi veros reditu, poſt inſtauratum templi cultum, Eſdras Karim cum fſoeiis in eam incumberet curam, ut canonem Veteris Leſtamenti tesel componeret, ac in ordinem divino nutu digereret, Pſalmorum potiſſi- mum rationem habuit, ut iis, qui jam in vulgato eccleſiæ Ilraelitieæ volu- mine extabant, à ſe recenſitis, & ad duétum Spiritus Sancti diſpoſitis, reli- hr. quos omnes adderet, quos partim ex eecleſiæ teſtimonio, partim ex pro- unpe priæ sαοοριρα teſtificatione, pro genuinis ac Seoqve&οααα agnoſceret, geri⸗ & univerſæ omnium temporum eecleſiæ deſtinatos intelligeret. Inde nugal. eſt, ut poſt clauſulam Pſalmorum Davidis Pſ. LXXII, 19. multi adhuc Da- heann, vidis alii ſequantur, Priori volumini, cui verba iſta completæ ſunt orationes , i David &c. colophenem impoſuerant, longe poſt ejus conſarcinationem, D ab Eſdra additi; niſi forte malis verba iſta non tam ad libri quam labo- Pium rum Davidis finem reterre, eum vero perquam ſit ſimile, circa Salomonis “ inaugurationem, adeoque circa noviſſima Davidis, hymnum fuiſſe con- ene ſeriptum, & ad ultima Davidis verba merito referendum 2 Sam. XXIII, t. . nn Nam ut ad Davidem totius voluminis diſpoſitionem referamus, quod Tal- gen mudiſtæ Cod. Berachoth cap. I. p. 9. in jne faciunt, tum recentioris æta- 0 2 tis limi Pſalmo- rum. ligatus, / 108 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro tis lueulenta in Pſalmis nonnullis veſtigia, tum ordinis turbatio prohibet, abfutura haud dubie, ſi David in ordinem omnes redegiſſet, Neque ta- men turhatus ille ordo impedit, quo minus Eſdras coneinnare volumen Potuerit, quod Bartoloccium quidem permovit, ut poſt Eldram demum diſpoſitos & ordinatos crederet, quia, cum Ezra docttiſſtmur eſſit, & Siritu Sancto repletur, procul dubio ſui- guibusque locis Pſalmos diſpoeſuiſſet, &S emporis ordinem, quo compoſiti ſunt, ſervaſſet quæ tamen ratio non habe- zur in diaßtione ſalmorum, quod per exempla dein illuſtrat cit. loc. p. 240. /ſ. Forte enim approbavit Sp'ritus S. ordinem vulgatorum codicum, quorum uſus jam invaluerat a multis temporibus in eceleſia, quem pro- inde turbare religioni ſibi duxit Eſdras, rel?qua modo priſtinis cantica ad- dens, ut omnium numerus ad CL. afſſurgeret. Paulo aliter exiſtimat Huetius, Pſalmos eo ordine fuiſſe ab Eſdra & Synagoga magna digeſtot, quo in templo canebantur, prout nempe vel anniverſariæ feſtivitater, vel ſacro- rum ratio peſtulabat. Inde eſt, addit, quod collocatæ ab HMdra in ondinan- diy Bſalmis operæ Ebræi non meminerunt: quippe Lſalmos neque i, pſe, ne- Fue &aga magna digeſet, ſed quem in iir ſervari Jolere comperit ordi- nem, eundem retinuit; cit. loc. G. F. p. 392. in eandem fere ſententiam, quam Euthymius Zygabenus fovet, & exemplo hiſtoriæ juxta, ac Feſtorum in eceleſia Chriſtiana celebrari ſolitorum, illuſtrat præf in Pſalm, ap. Steph. le Moyne Varior. Sacror. P. I.: p. 15 ſq. Quæ erudite excogitata facile in aſſenſum nos raperent, ſi ullis ſaltem veſtigiis veritatem proderent ac tuerentur. Ceterum ad Eſdram ultimam Pſalmorum colle tionem eru⸗ diti ceriatim referunt, Euthymius praæfat. in Pf. ſæpius citata p. 3. & G.. Hottingerus Tbeſ. Phil. Lib. II. cap. I. Sebk. 3. p. 402. n. V. ubi ad Chry- ſoſtomi, Hieronymi, Dionyſii Carthuſiani, aliorumque provocat con- ſeaſum: Huerius cit. loc. Jac. Bonfrerius Præloqv. in Script. &. cap. VII. Seét. 4 p. 25. 6. alii, quorum nomina prolixum eſiet adſeribere. Hilario vero, ex traditioni bus in prologo ad Pſalm. Opp. T. I. p. 6. opinanti, quod LXX. Seniores, ſpirituali & cœleſti ſcientia virtutes Pſalmorum intelligen- ter, in numerum eos atque or dinem nedegerint, ſingulis quibuique numerit, pro eſtcientia ſua & abſolutione perfeRir, perfectorum & Mcientium Pſal- morum ordinen, deputantes, Huetius d. I. fatisfecir. VI. Libri ſty⸗ Ligato equidem ſermonis genere Pſalmos coar cari, quin & ad Mu- lus inetro ſicæ modulationis leges attemperatos, certa pedum menſura comineri, Paucis exceptis, omnes fere uno ore fatentur autores, metri tamen ratio- nem pem El Autii⸗ hololl zurnolk mo pon mumm? Candis vit ex. memor. urme uithia dirati. adere I, Ar Pii u ant. ſtrude henda ya 10, ena auge het hoe mnltuu tur, um/ Kript Wd A . 11 libet, ne ta. Umen emum birit t, & hahe hee, . icum, npro⸗ er ad. Cimat ,gul ſaerh⸗ linan. ſeut. ordi. quum um in deph. ſacile ent 1e neru. ): con⸗ .,VII. ilario quod nerit, Pſa. 1Mu⸗ zveri, ranio⸗ nem VETER. TESTAM. 109 nem æque omnes paſſim ignorantes. Quod enim Joſephus lib. VII. De libro Antiqq. cap. I0. hymnos ouαι⅛ενoε ονarιοmetri genere Davidem com- poſuiſſe tradit, & alios trimetros, pentametros alios feciſſe, non tam fola- rur noſtram, quam autoris ignorantiam prodit, Quod etiam cum Hierony- moô nonnulli, Pſalmos CX. CXI. CXVIII. CXLIV. nec non cap. ulti- mum Proverbiorum, Jam bicis contineri afſerunt, demonſtrare nequeunt, Can dide ſatis Bartoloccius T. M. Biblioth. Rabb. p. 244, fatetur: Quam- vis ex dictis certum ſit, Pſalmorum modulationem ſuiſſe ad ſonum inſtru- ment orum Maſicorum accommodatam, acproinde aliquem pedum, vel ſal- tem ſyllabarum numerum continere; attamen, qua arte & ratione Pſalmi ſlfint menſurandi, penitur ignoratur: & p. 259. ubi eadem fere repetiiſſet; quispiam quaæſo, inquit, indicet primi, vel alteriur Pſulmi verſuum ſianden- di rationem, & erit mibi magnus Apollo. Sed nos, ne plura addere neceſſe haberemus, de induſtria hoc argumentum & data opera excuſſimus capite I. Admirabilem porro ſermonis proprietatem in Pſalmis animadvertunt Pſalmo- rum. cuivis le- pii, ut vel laudibus ſatis vehere, vel mirari eorum texturam vix ſatis que- gem ium ant. Maxime Athanaſius ad Marcellinum, de interpretatione Pſalmor. epiſtola, L. I. Opp. p. 744. ſqq. Obſervat, ita temperatam eſſe Pſalmorum ſtructuram, ut eos legens, & animi quisque ſui expreſſos ibi motus depre- hendat, ſeque ipſum Deo colloqui ſentiat. OoρX“οοσο 1τσ Paναι .ον 2Eer rSro 79 ScdAα,, 6. ι T& ͤαd⁹ä- ραννραD½ νιτιτ, 1αρσπ T0 e†τααεαοπτια õ νρι ρααασοουοeννορς, αι Uτα évaες sy saαατνα— αε TiG&αν TνXνειπο,, εατο enαοοο α αντ ccο nτιοο datus, 7 „* „ NWVͤ » — / . NαH ſℳνινοοιιnαιαοον 5 T Tντνοâ hοτν ο, ααι ναννοοονσοονh„.. bet hoc peculiare miraculum Pſalmorum liber, quod cujutque animi motus, motuumque immutationes & caſtigationert depictat egiatatque complebta- tur, ut ſingulis inde, veluti ab exemplari deſumere atque intelligere lici- tum ſit, atque ita ſe formare, ut inibi ſeriptum eſt. Alias pergit, pag. ſeqv. Scripturas legens, ſanctorum virorum geſta vel verba percipit, ita tamen, ut ad ſe iſta nihilattinere ſentiat? in Pſalmis vero hoc deprehendit aρab— doS‿ov, ut legens eos (exeeptis, qui de Chriſto ac gentibus vaticinantur) α 10s:g 6Eααον— XeXανσ, Oα ς r*ρ Aνανσ νρυMνςd ουτπα äααιοςHνGι Ae, . 8S ατtσε Xοονοσ, rρ αρε ιααNιοιοντιιας Xναααα. 2. diebse*ανo ½ Ag auv³ο 7 6 aUτ NRαα arerj, „ 1*αα 26 TN XMαειο, Tαι τ— αινÜοςρ τοαιιας,, & a†*cviẽ:)ꝛ ℳXον ννο des, ſua ſe verba in re ſua legere opinetur, & quilibet ita ſallat, quaf de ſe, ea ipſa, quæ pſallit, conſeripta eſſent: non tanquam alius ea diceret, aut W 0 3 de rum. 110 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro de alio dicerentur, ita accipit & perlegit, ſed tanquam de ſeipſo ſermo fieret, Pſalmo- zta mentem ſuam ad Deum dirigit. Tanto ſane di ctionis artificio, tam ini- mitabili ſermonis proprietate adornatus hic liber eſt, ut ſibi piorum quis- que ita eum proprium reddere queat, ac ſi ſibi ſoli deſtinatus, ſuisque tan- tum neceſſitatibus accommodatus fuerit. Omnes hie dolores, triſtitias, metus, dubitationes, ſpes, curas, anxietates, turbulentos denique motus, quibus ja ctari humanæ mentes ſolent, tum & medelam paſſionum, quere- las juxta ac ſolatia, tam vivis Pſalmorum liber coloribus delineat, ut quie-. quid vel adverſæ rei, vel ſecundæ piis obtingat, id omne hie depictum cernat. Si cordis latebras ſcrutari, & intimos mentis noſtræ retegere ſeceſſus velimus, ſpeculum eſt, abdita mentis ſecreta ob oculos nobis po- nens: ſi familiari eonſuetudine Deo frui, ſanctuarium eſt, in quod ingreſ- ſis percipere licet, quam ſuavis ſit Dominus: ſi vel pia deſideria noſtra co- ram Deo expromere, vel conſcientiæ angoribus conſtricti, præteritoraum veniam rogare, eloquentiæ ſacræ magiſter eſt, cujus verba noſtra facere, iisque affetus noſtros uberrime effundere datur: ſi beneficiorum divino- rum dulcedine perfuſi, gratias Numini perſolvere, vel fructum labiorum, ſacri fieium laudum offerre, melos eſt, ex inex hauſta Spiritus Sancti ſeatu- rigine profectum, Deique majeſtate haud indigaum: ut nulla adeo vel piorum tribulatio, vel cordis exultatio, vel affectuum hinc conturbatio, hince concitatorum ſedatio locum habere poſſit, cui non medelam adferat hic liber, vel ſubſidium. Tam varüi licet ſint animorum habitus, ut nullus in orbe liber omnibus ex æquo ſatisfaciat; tam differentes pietatis motus, una omnibus ut formula dari prorſus nequeat, ad quam componantur: hic tamen omnium reſpondet votis, omnium complectitur voluntates, omnium exactiſſime refert mentem, nemo ut a ſe alienum illum credere poſſit. Sορ ονα & rτα☛ν αρν Travr Trε sς eατρ⅞αα u‿ρνιο A.. rTre .ο αtν Avονασο Aαοινινν οα De ασανντιυον τις. r ς 33XS rτα dicτατρι., In ſumma, bic liber commune eſt quoddam medicinæ bprom- piuarium, GW pabſionum omnium certiſſimum remedium: illiutque verba quod etiam valde admirandum eſt, & bujus operis proprium) omnibut congrunnt atque aptäntur bominibur, obſervante Euthymio in præfat. edit. le Moyne p. Ié7. Hinc longo diſcriminis intervallo reliquarum Scriptu- rarum ſermone Pſalmorum idiomarecedit. Ceteri divinarum tabularum libri vel fidei capita revelant, vel præcepta virtutum tradunt, vel San do. rum exempla ob oculos ponunt, vel vitiorum fugam injungunt, vel adver- ſorum ſorum! bere, ſri cod cinium, tionum 1Qu monis tiuman (beſi , Athi 945 terübt ſermor ram rentes prece uum jarta li Wr⸗ Plne gueme minor Aap dipian ſeei he Joh. null malit fueri⸗ leite X Fume feret, mmini⸗ nbis⸗ ne tan⸗ itias motus, guere. tggbie. dickum tegere bis po⸗ ungrel⸗ rzeo⸗ KCratn facere, linino⸗ ſorum, iſenu. deo vel chatio, alerat itus, ut erentes 6t, ad brum nemo rheh 70l ori⸗ eproyt. . Nunibut tedit, eriptu⸗ Ularum dandko⸗ ladyer. ſorum S S VETER, TESTAM. 111 forum tolerantiam ineulcant, vel preces fundere, gratias benefactis red- dere, laudibusque Numen eoncelebrare docent: trita vero & devota no- ſtri codicis lectio fiducialem veritatis cœleſtis amplexum, virtutum exer- citium, ſan orum hominum imitationem, patientiæ documenta, ora- tionum vim ac ardorem, fidehbus non modo ingenerat, ſed & velut in a Ku jam poſita ſiſtit. Gaudent æque omnes libri ſacri ineffabili ſua ac ccæleſti virtute; hic tamen præ ceteris ad praxin Chriſtianiſmi, mira ſer- monis ſuavitate & ſtru Qura, ita videtur attemperatus, ut ſingulari legen- tium animos vi ad ſe rapiat, demulceat, & Deo, ejusque ſervitio vendicer. Quæ ſingula copioſe perſequitur & exemplis illuſtrat, ex Patribus dicto lo- coσAthanaſius, ex recentioribus vero Heideggerus Enchir. lib. I. Cap. 37:⸗ G. 4. 5. p. 259. ſ41. ex noſtris data opera b. Salom. Geſnerus meditat. Pſal- terii Cap. ölII. ſub finem Commentarii y. So. ſqg. Jam præter terſam ſermonis Hebræi puritatem, incomparabilem carminis ſuavitatem, deco- ram ſententiarum derérτοας & gravitatem, reliquasque in Pſalmis occur- rentes elegantias, in quarum nunc laudes excurrere animus non eſt, iſtud præ ceteris obſervandum venit, nonnullos ea diſpoſitos eſſe arte, ut ver- fuum initia literarum alphabeti ordinem teneant, vel hemiſtichia ſaltem juxta literarum ſeriem diſtin ta conſpiciantur. Hujus generis numeran- tur Pſalmi ſeptem, videlicet XXV. XXXIV. XXXVII. CXI. CXII. CXIX. CXLV. non eodem tamen omnes conſtructi modo, cum duæ aliquando literæ eidem verſui includantur, nonnunquam in uno verſu alphabeti ſe- ries ſervetur, in ſequenti negligatur, in quibusdam etiam una vel alfera plane omittatur, & duplicatione alterius reſarciatur litera, ut &ντοαuαο quemque docebit. Hos inter Pſ. CXIX, eminet velut inter ſtellas Luna minores; qui & non interrupta ſerie literarum ordinem perſequitur, & octuplis Alphabetis conſtet, ita ut octoni verſus ab eadem ſemper litera in- cipiant, & primi octo verſus per & exordiantur, ſequentes octo per 2, & ſie deineeps per viginti duos, quot literæ ſunt apud Hebræos, otonarios, h. e. per 176. verſiculos, usque ad finem. Inde factum, ut obſervante Joh. Leusdenio in Philol, Hebrao p. I. ſq. hic Pſalmus a Chriſtianis non- nullis magnum Alphabetum Ohriſtianyrum vocetur, quem Rdelium dicere malim, eum ante ortum Chriſtianorum nomen, piis Judæis per tot ſecula De libfto Pialme- xrum. ad alpha- beti ordi= nem non- nunquam diſpoſuns. fuerit in uſu. Univerſam Pſalmorum horum ſtructuram ae rationem ſo- licite exponit Jul. Bartoloccius T. II. Biblioth. Rabbin p. 260, ſe. Atha- naſ. Kireherus Muſurgiæ lib. II. cap. V. §. 3. p. ö6o. & Lorinus Comm. in ar- gument. Pfal. XXIV. Ei I. P. 425, Cauſas alphabeticæ ſiructuræ indagantes non 112 INTRODUCT, AD LIBROS BIBLICOS De libro non convenit inter eruditos. Qunt, qui id omne ſimpliciter ad Spiritus Pſalmo- rum. Argu- mentum. Sancti, autoris primarii, beneplacitum referunt, quæ R. David Kimchi Comm. Pfſ. A V. Ltatim in princip. modeſta perquam eſt opinio: alii myſte- ria in appellationis uniuscujusque literæ ſignificatione rimantur, quos in- ter Hieronymus eſt, quem ſane mireris in Epiſt. CLV. ad Paulam Urbicam, de interpretatione Alphabeti Hebraici, T. IV. Opp. f. oo. nugas iſtas in deli- ciis habere, multisque verborum phaleris exornare: Lorinus Rupertum ſecutus, morem ſuſpicatur fuiſſe Hebræorum, res notatu magis dignas, ſive lætæ eſſent, ſive lugubres, ſive utiliores, memoriaque, quam ſeries juvat literarum, digniores, hoc liter arum ordine ſeribere, atque decantare, & tanquam abedariis, ſeu elementariis pueris tradere. Quo Paulum etiam reſpexiſſe credit, cum Hebræis c. V, 12. exprobrat, quod cum deberent ma- giſtri eſſe, rurſum elementa exordii ſermonum Dei doceri indigerent. Et ſi dicendum quod res eſt, vero quam videtur ſimillimum, in memoriæ ſub- ſidium eam ſacros ſeriptores ſectatos fuiſſe ſtruturam, quod & facilius imprimantur, & felicius ſuggerantur a memoria, quæ ad notam quan- dam, v. g. alphabeti, ſeriem adſtricta recitantur. Verum Græcis quoque ac Latinis Poëtis ſacris idem nonnunquam in uſu fuiſſe poſitum ex Gre- gorii Nazianzeni Moneſtichis ſecundum ordinem alphabeti T. II. Opp. edit. Pariſienſ. 1630. p. 156. ex Cœlii Sedulii hymno de vita Chriſti, in opere Poë- tar. Ecclehiaſticor. Veterum Georgii Fabricii p. 567. ſq. & Auguſtini Pſalmo contra partem Donati T. VII. Opp. I. F. ad oculum patet, ut ex arte Poë- ſeos ſacræ, a Pſalmorum ſcriptoribus id quoque videri queat fa tum. VII. Velut autem bſalmorum liber cantica compleclitur, in Eccleſia Ju- daica inde a Davidis ætate recepta & quotidiano uſu trita; ita tam late patet, ut argumentum ejus vix commode paucis enarrari queat. Ad de- cem capita Euthymius refert præfat. in Bſ. p. 67. ſadq. neque ſic tamen to- tum libri latifundium exhaurit. Nam & hymnos exhibet, Deique lau- des concelebrat, & gratias acceptis beneficiis refert, & humillimas ad De- um preces fundit, quibus vel peccatorum veniam rogat, vel Dei opem at- que adjutorium implorat, & acerbas ultro citroque querimonias jactat de perſecutionibus & ærumnis, quibus parum abſit, quin quiritans ſuccum- bat. Ad hæc ſolatia in quavis calamitate uberrime ſuppeditat, ſpem quo- que ac fidueiam vel teſtatur, vel corroborat, egregias ad omne virtutum genus exhortationes eomplectitur, ab impiorum vero conſuetudine avo- cat, ac a vitiis ſerio deterret. Præterea vero & hiſtoriam divinorum in gentem adoptionis beneficiorum, ac ſuperiorum temporum geſta reedli. 1I & in et cinatur. lem eo kociee nah guo nt gortie D gulito Krantes miali Dn. A. 16 tumt totiut cbartl 110 reidlit lah. l 73 „ ſ. 57 cα qubi Fena com fanc Ohrit itali bitits limehi myte. osin. ian, ndeli. ertum leems, leries intare, etiam me. 1t. Et elub⸗ dcilius quan⸗ Gocue Gre⸗ heclt. 7 oi. ſand e boè⸗ um, mn lue Aü ge⸗ jen to⸗ nelau⸗ de- emat⸗ Out de ccumm⸗ guo⸗ tutumm je wo⸗ rtumm in ceolit, Cin VETER. TESTAM. 113 & in compendium mittit; & de Chriſto ejusque regno clariſſime vati. De libre 2 9 51 4 cinatur; & univerſam omnino doctrinam eæleſtem tradit, adeo qui- Pſalmo- rum. dem copioſe, ut nihil eorum, quæ credenda, facienda & ſperanda in toto codice lacro traduntur, reliquum faciat. Recte Coccejus in præfat. ad analyfßin Bſalmor. T. I. Opp. Ausναod*† p. 35o. à. Nullum doctrinæ caput At, quod non in Pſalmii habeat teſtimonium. niſi quod illa ſumma myſterii Parſim, nard Aiαα ro æconomia illius ævia Davide propoſfita eſt; quæ particulæ certo canone coagmentandæ & conferruminandæ ſunt. Id quod egregio conatu & feliciſſimo ſueceſſu Theologi noſtrates præſtiterunt, ſin- gula totius Theologiæ capita, ordine diſpoſita, ex uno Pſalterio demon- ſtrantes, e quibus b. Joh. Schmidium confer bomil. III. in Pſalmor proæ- miali p. S3. ſq4. b. Joh. Tarnovium Comment. in aliquot ſalmot p. 6. ſq4. & Dn. D. Jo. Henr. Majum in erudita de Theologia Davidis diſſertatione, A. 1693. publice ad ventilandum propoſita. Quibus ſatis demonſtra- tum dederunt, haud abs re Pſalterium in Gloſa Ordin, conſummationem totiur Theologicæ paginæ ſalutari. Scopum libri vereor, ne nimis anguſte Scopus. coar Rarit Gregorius Nyſſenus, quando Tract. I. in Pſalmor. inferiptionei T I. Opp. p. 26. cap. 4. ſqq. ad virtutis ſtudium omne Pſalmorum opus retulit, & per ſingulos Plalterii libros eundo prolixe demonſtrare ſatagit, cap. IX. tandem p. 2 0. rem omnem ita complexus: en Zy 60° 7ρ6⁰ 79 αα,ροο Toνιοιοντσ αιες TS A& vαπ„ςTοονυτπσ S* Tiρς α„ναο Nh De.n Xσοο⅝-H απα νοαειν , d ρ 7 Gεε*νrες H α üτοαονα⁰ 3r] To εσ*νοονατιαος τνουdd T8ς eε αταον τααοο ο - Jopév&ρ, σ νris n ené”ο OOaασ Aérov T7 ααααοτττος S r &τααοραααι ασ NàανHοι’ νρα Nαοοταιπ 1ασ τοaνοoͤιρς αhN₰ πυ ααιιναοο Sre Ao† αιοουs 7ο egs e;eρνH⁹ê, . T. R. Tulis igitur via ad beatitudinem demonſtrata nobis eſi, a ſublimi hac, quæ eſt in Pſalmis, Philoſophia, quæ ſemper ad majora & altiora virtutir ſtudia eos traducit, qui ad perfectionis faſtigium, ejus auſpiciit,; eniti moliuntur; ut ad illum beatitudinis ſtatum & modum homo pertingat, ultra quem cogitationi noſtræ, ne conjecturis quidem aliquibus & ſuſpicionibus progredi licet: & in quo id quod ultra eſt, men: neque ratiocinando, alterumque ex altero colli- gendo reperit &c. Quæ & obſcure ſatis, nec usque quaque benedicta, ni commoda emolliantur interpretatione, univerſum nobiliſſimi operis lati- fundium neutiquam exhauriunt, imo præſtantiſſimum ejus finem, qui eſt Chriſtum ob oculos pingere, plane vel excludunt, vel omittunt. Nobis ita liceat Pſalmorum ſeopum partiri, ut alium ſingularem & proximum, Carpz. PariII. P alium De libro Pſalmo. xum. 4 114 INTRODUCT, AD LIBROS BIBLICOS alium communem & remotum dicamus. Ille ex privato ſeriptoris uſu æſti- mandus eſt, qui eo fine proxime compoſuit hune vel illum hymnum, ut vel querimonias ſuas in paternum Dei ſinum effunderer, vel Numini- concineret laudes, vel cœleſtem ſibi expeteret opem, vel ſublimia dogmas tum divinorum myſteria meditaretur. Teſtes ſunt inſeriptiones, quarum aliquæ manifeſto demonſtrant, qua exaratæ fuerint, oceaſionem: quacum ſi Pſalmi conferatur argumentum, liquido conſtat, quo eonſilio & ſeopo ſeriptor eum compoſuerit. Et ut exemplis rem demonſtremus, eo fine Pſ. VII. condidit David, ut ſuam in cauſa Saulis innocentiam teſtatam red- deret, & ad divinam provocaret nemeſin: Pl. III. ut Dei præſidio ſuam coram Abſalomo ſolaretur fugam: Pſ. XVIII. ut exhibita ſibi beneficia Dei gratus recoleret & celebraret: Pf. XXII. ut patientem in cruce, & inter hoſtium machinationes atque ſannas conſtitutum meditaretur Meſſiam; & fic in ceteris. Communis vero & remotior, ex publico vel Judaicæ, vel univerſæ tam Vet. quam Novi Teſtam. eccleſiæ petendus eſt uſu. Judaica eccleſia cultum in ſanctuario publieum hy mnis iſtis exorna- bat, cui iſtæ precum & cantilenarum formulæ dandæ erant, ut ad Dei nu- tum, & ex præſcripto Spiritus Sancti univerfus cultus perageretur. Univer- ſa autem omnium temporum ac populorum eccleſia eo fine librum hune canoni inſertum accepit, ut 1) in divina cœleſtium myſteriorum ſapientia ſolide inſtrueretur, eum inſtitutioni ſaeræ quam maxime inſerviant Pſalmi Col. III, 16. &ũ tam late pateant, quam totus Chriſtianæ do Rtrinæ ambitus extenditur: sτοαοπ s* Oeο„οναα rεXοαια, bic reconditus eſt perfectæ Theologiæ theſaurust, ait ex vero Bafilius Homil, in Pfalm. l. T. I. p. Iog. 2) ut plenam perfectamque haberet Ethicam ſaeram, qua cane pejus ac an- gue hypocriſin, ſecuritatem, reliquaque vitæ crimina deteſtari & fugere, contra vero ſinceram & infucatam vitæ ſan timoniam ſectari fideles do- eerentur. Ti vg. Sn dν Hc οσ 8vι7ο ρbν; 8 T7i va 7 &ααπ. T τ; 8 1Tis nceio vs 73 dαρροε; 3 οσ 70 7evo; 38 79 Ts Oeovijgtos T6MXαοο erναοαας τεtιτιοο; 3 1Wτονιaναι KAτροαε 3 %, 5, Ti dv &νàais T0 ‿ νρνN»dν; Quid non poſßtt binc edoceri? nonne fortitudini magnißieentiamé nonne exabtam Reveritatem juſtitiæ? non- ne temperantiam, vel ipfo alpectu venerabilemé nonne abſolutam perfeltio- nem prudentia? nonne pœnitentia formulam? nonne modum patientiæ? non denique, quicquid dicere poſſr de genere bonorum? ut recte rurſus Baſilius cit. loc. monet: 2) ut fuas inde depromeret & laudes & pre- ces, & hoc Magiſtro difeeret, in Spiritu & weritate Patrem adorare; ₰ „ & ρ 4 267 7 Xaα Sr 4A)uthel gumpt Dei in n tiam Nou gvidus in gene⸗ velurpr Ppiemen id demo . H qucdne leltiumm res, cut ſire lau Deocon erigere bundis wöe, rumren Oration lit he. erpoſit⸗ mulzsl Videbſa Aumre Mmis Sütos liumdt non an gula ke Visord um pre nndu Ma)A nelki. amm, ut amini. logmus arüm uacum leopo eo fine mmred. fuam enefteia cruce, karetur co V duseſt exorNa- Dei nu- Dairer⸗ n hune Alentla lelri zmbitus lugere, les 0. ner; mun! 47 nn- , ecki. ientis: utlus ura⸗ orare; VETER. TESTAM. 115 à vερ ε αα⅛M„Wοτv—cDc eρααοααοι. ααπ1̈ αα1 M αισο νe Mνυv α De libre Xa6aαVορρ, Jua enim in Pſalmii canuntur, ea formulæ noſßtra & exeipla bPſalmo- eſe poſſunt precum, ut Athanaſius habet Epiſt. ad Marcellin. TI. I. p. 746. B. "uin. A) ut haberet, unde adverſus omnis generis calamitates, tam publicas quam privatas, ſolatia peteret. Unde conſolationum fontes, paternum Dei in nos aflectum, ſolicitam fidamque ipſius de nobis euram, prælen- tiam Numinis, qua præſto nobis ſit in quavis adverſitate, crucis limites, quibus Deus illam circumſeripſit & moderatus eit, & reliquos, non modo in genere recludit & monſtrat: ſed & ſingulis afflictionum generibus ſua velut propria accommodat hic liber malagmata, nullum ut vulnus infligi piæ menti queat, cui non parata hic ſit medicina. Egregie & per partes id demonſtravit b. Joh. Schmidius hom. V. in Pſalmor proæœniiali tota p. 103. Uſus. Iqq. Hinc de utilitate libri nihil tam magnificum ac amplum dici potelt, quod non recto Pſalmorum uſu longe ſuperetur. Sive enim mentem cœ- leſtium myſteriorum ſcientia imbuere, ſive hæreticorum profligare erro- res, cumprimis atheorum valide retundere veſaniam, ſive verba, orationis ſive laudis, ad Deum facere, ſive ſuavem animæ requiem in ſpirituali eum Deo commercio quærere, ſive proſtratum metu, triſtitia, euris, animum erigere atque firmare, ſive ægrotantibus mitigare dolorem, ſive mori- bundis demum animos addere cupias, id omne & amplius, ad ſtuporem usque, devota Plalmorum meditatio præſtabit. Tria porro cum ad divina- rum rerum comparandam ſibi ſapientiam neceſſario requirant Theologi, orationem, meditationem, tentationem; ſeite obſervavit b. Tarnovius cit. loc. p. 6. in nullo alio Scripturæ libro tam luculenter & plene ea omnia expoſita cerni, quam hoe Pſalmorum volumine, cum & precationum for- mulas ſuppeditet plurimas, & meditationis, tentationisque naturam in Da- vide Pſalmographo, quaſi vivis coloribus, depingat, acin eo velut perfe- QRum veri Theologi exemplar, quod imitemur, Pſ. CXIX, proponat. Cum- primis vero vitæ humanæ, rebusque mortalium eum adeo attemperavirt Spiritus S. nihil ut vel eccleſiæ univerſæ aut etiam Reipublicæ, vel fide- lium ſingulis, vel impiis quoque, ſecundi obtingere poſſit aut adverſi, eui non aut medelam, aut regulam, aut cautelam præbeant Plalmi, ut ad ſin- gula fere vitæ noſtræ momenta ad omnes fortunæ caſus, ad ſingulos cujus- vis ordinis, ætatis, ac dignitatis homines, libri hujus pertingat uſus. Hine tam prolixa promanarunt encomia, quibus ad ſidera tollere Pſalmos, eo- Encomia rumque ſapientiam, divitias ac ubertatem, dulcedinem ac ſuavitatem, majeſtatem denique ac dignitatem efſ⸗ concelebrare, certatim anniſi IIS INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS Be libro ſunt Do ctores. Prolixum nimis & ab inſtituto noſtro alienum foret, eos Pfſalmo- omnes huc transferre & congerere, panegyricos, quibus in hibri laudes ruin. digreſſi ſunt veteris eceleſiæ Patres, e Græcis quidem Baſilius M. Hom. I. in Pfalm. To. I. Opp. p. 107. cj. Athanaſius in epiſt. ad Marcellin. T. I. Opp. p. 743. ſqq. Gregorius Nyſlenus L. I. in Pſalmor. Inſeription. cap. 3. T. I. Opp. p. 20. Chryſoſtomus ſüa in Pialmos expoſitione paſſim T. II. Opp Euthy- mius Zygabenus in prafat in Pſalmor edit. Steph, le Moyne p. 107. c. e Latinis vero unus, inſtar omnium, Auguſtinus, ſuo in Pſalm. Prologo T. VIII. Opp. p. S ſq. E recentioribus ac noſtris huc confer b. Sal. Geſneri meditat. Pſalterii capp. Vi. VII. VIII. IX. b. D. Backii Dedicat. Comment. in Pfſalm. Thomæ Crenii Exercit. III. de librit Scriptorum optimit p.6 a. & Autor. Perſonalium Davidis cap. IX. tot. p. 475. 44. . VI Muſieæ Uſaus Pſalmorum Muſicus, quem in ſantuario paulo ante diximus Hebræo- obtinuiſfe frequentem, admonet nos, ut de veteri Hebræorum Muſiea rum. pauca ſubjungamus. Ubi primo quidem nulli negamus, eadem cum Poëſi Muaſicam Hebræorum expertam fuiſſe fata, ut tot ſeculorum tra Rtu obli- terata, hodie paſſim ignoretur. Quam enim Judæi adhuc hodie in Syna- gogis in uſu habent decantandi rationem, tantum abeſt, ut priſtinam il- lam referat modulandi artem, ut ſibilo potius explodenda, quam adhi- benda ſit ſacris. Quam vero Athanaſius Kircherus in Muſurgia Univer- ſali L. I ſatis copioſe delineat, inter fallacis ejus ingenii commenta potius, quam genuina antiquitatis veſtigia reputanda eſt. Aliqualem tamen ti- tuli bſalmorum, cum Cantorum in templo officiis, a Chronicorum Scri- ptore memoratis, collati anſam ſuppeditant conjiciendi, unde tum de in- ſtrumentis Muſicis, tum de modulatione & Symphonia, tum denique de diverſo Pſalmorum, diverſis temporibus & feſtis, uſu conjecturam capere licet. Ad inſtrumentorum quod attinet ſtru turam & differentiam, R Dav. Kimchi in Comment. ad Pf. I. princip. quinque eorum genera recenſet: õäü inſtru. QPuu, Inſtrumentum in ſanctuario ad laudes Dei adbi- mend: behantur quinque, 1. Pſalteria, 2. ytbaræ, 3. tintinabula, 4. buceinæ, 5. & tubæ. Paulo aliter enumerat Bartoloccius Biblioth. Rabb. T. II. p. 202. I. Q . buccina, 2. n Plalterium, 3, 2 Cythara, 4. tympanum, §. Q5 Organum, & 6. P Cymbala. Et alia quidem ρει vel PnX& 6ντα pulſatilia, quæ He TPiebræis dicuntur, & vel bacillis pulſantur, uttympana, eymbala, vel digitis tan- gun- guntun, Preis! ollibun modoc von de 41 5 1 Fnph esrei tem., meloch ͤ „1* Perdic Nullis rit. a , 454 erplot locias Uone Pervi eartie Nuw lation cisElt Geltin rumh dubin wuüſſe Dhum Gtin que dieat feria daru Wde⸗ ſin tum VETER. TESTAM. 117 rehelt guntur, ut eythara, Pſalterium &c. alia viciſſim uvevs, flatilia, He- De libro ludes Præis Qpr, quæ vel ore hominis, ut tuba, buccina, vel ſubductis Plalmo. nnlin follibus inflantur, ut organa. Multus in his explicandis eſt Kircherus .,. modo citat lib. . c. 4. p. 47 ſdj. ſed longe ipſo accuratior Sal. van Til LCp. von der Dicbt Sing- und Spiel Kunſt der alten Hebraer lib. II. cap.6. p. 4265. Puthy- ſqq. & e noſtris D. D. Sontag ae Titulis Pſalm. ad Dom. XII. Trin. p Soo. . 7.,e ſqq. ubi ad alphabeti ſeriem ſingula recenſet. De modulationibus & Sympher oI. Symphoniis Pſalmorum certi quid hodie cognoſei vix poterit, cum nulla nie: elneri D e us rei monumenta antiquitatis ad noſtram ſervata ac transmiſſa ſint æta- nment. tem. Satis quidem præfidenter R. D. Kimchi cit. loc. 0Ro enumerat f. melodias, e3) , ee Dden e Nn N „0 E H in quibus esponendis prolixe operam poſuit, an perdidit? Bartoloccius c. l. p. 205. ſed vereor, ne modulationem in non- tnrmus nullis cum carminum juxta ac inſtrumentorum nominibus confude- Muſier rit. Paulo exquiſitius concentus rationem rimatus eſt Sal. van Tilc. l. cap. 7. mn boeſt p. 454. ita tamen, ut diſeuſſis & vocum originibus, & variorum ſententiis, uobl. explorata ſe proditurum deſperet, Deique providentia cantilenarum me- ne. lodias cum cultu Levitico interiſſe cenſeat, eo conſilio, ut om nis ſuperſti- inami. tione præſcinderetur anſa. Iſtud tamen dubio omni caret, alternatim & m aahn per vices cantandi acreſpondendi obtinuiſſe conſuetudinem, tum in aliis canticis, ut ex 1 Sam. XVIII, 6. 7. XXI, II. XXIX, 5. Exod. XXXII, 18. . Num. XXI, 17. Jeſ. XXVII, 2. ſatis apparet; tum in Pſalmorum modu- meni latione, quod inſeriptio Pf. LXXXVIII. & praxis eccleſiæ in patriam redu- n vli cis Elr. III, 11. docet. Singulis denique temporibus &* diebus, ſingulos applicatio deiar deſtinatos fuiſſe Pſalmos, publice decantandos, & eultui ae ſacrificiis, quo- ger r⸗koe M rum haud una per totum annum ratio & modus erat, jungendos, eo minus Kara ten- aper dubium eſt, quo clariora ejus rei teſtimonia in ſeripturis proſtant. Conſti-vora. RDar. tuiſſe enim David legitur 1 Chron. XVII, 37. coram arca fœderis Aſa- “ phum fratres ejus, ad miniſtrandum jugiter P' „ in ne- onn9 gotio diei in die ſuo, h. e. ut dicatos ſingulis diebus hymnos in die quem- b que ſuo præeinerent. Porro Pſalmum LXXXI. initiationi anni Judaici 1 Ach. dicatum fuiſſe, ex v. 3. manifeſtum eſt: clangite inmenſe buccina, in ſtata D feria ad diem ſeſti neſkri. Sic Pſalmum XXX. encæniis templi accommo- — 2EI datum fuiſſe, ex inſeriptione comparet. Et ſic de ceteris quoque Pſalmis thrn, habendum, Davidem & chori Muſici directores, divini Spiritus inſtinctu Vnbelt⸗ fingulos ſuis aptaſſe & defſtinaſſe temporibus, feſtis, ſaerifieiis, locis, quan- Hhres tumvis evidentia hodie in iis veſtigia non deprehendantur. Poſtquam giis tub. P 3 dein- gun. Pſalmo- rum. Canonica libri au⸗ lerta: / 118 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro deinceps ex captivitate Babylonica ſaerorum omnium, & cantionum quo- que ingens per cultum publicum graſſaretur confuſio, priſtinum canendi ordinem modumque Eſdras di vinis auſpieiis reſtituiſſe legitur Efr. III, 10. Neh. XII, 45. ut in ſecundo templo idem Pfalmorum uſus, eadem ad certa tempora deſtinatio locam haberet. Quæ Judæorum in Talmude & Maimonide traditio de ſingulis eſt, ita habet: ) in quotidiano cultu ob- ſervatum fuiſſe, ut ſub incenſum ſacrificii jugis, feria prima hebdomadis Pſalmum XXIV. feria ſecunda Pſ. XLVIII. feria tertia Pſalmum LXXXII. feria quarta Pſalmum XCIV. feria quinta Pl. LXXXI, feria ſexta Pſalmos XCIII. & KCi. Sabbatho Pſalmum XCII. modularentur; £) Hallel Ju- dæorum a Plalmo CXIII. usque ad CXVIII. tribus ſolennioribus dicatum fuiſſe feſtis, ita ut in Paſchate a Levitis inter duas veſperas, dum mactaren- tur agni, & viciſſim a populo inter eœnandum, dum comederent paſſah; in Pentecoſtes ſolennitate a Levitis in atrio; & in feſto tabernaculorum per oco feſti dies coneineretur: ) Pſalmos graduum, a CXX. usque ad CXXXIV. non in choro, ſed in XV. gradibus ſcalæ, ad portam orientalem, inter virorum ac mulierum atrium intermediam, ſingulis feſti tabernacu- lorum diebus decantari conſueviſſe: (quos tamen Herm. von der Hardt a cathedra potius denominatos, & eo cantatos contendit tempore, quo e cathedra lignea reduci populo lex prælegeretur ab Efra Neh. VIII. Hinc Pſalmum CXX. inſeribi dicit canticum Gathedrarum, ein Lied, weleches von den Leviten abgeſungen, nicht auf der Treppe der F. Tritte des Frau- en. Chors, wie es mit den Juden gemeine Commentatores achten, ſondern als Eſra ſamt den Leviten das Geſetz dem Volck von der Catbheder, welche aurdrücklich Mypr beißet Eſr. IX, 4. öffentlich, vorgeleſen. Vide lo- eum ſaupra citatum F. III.) ) ad ſacrificia ſingulis feſti tabernaculorum diebus diverſos pertinuiſſe Pſalmos, die ſcil. primo Pſalmum CV. die ſe- cundo Pſalmum XCII, die tertio Pſ. L. die quarto & quinto Pl. XCIV. die ſexto Pſalmum LXXXI, I.6, die ſeptimo Plalmum LXXXII, I-5. Conf. tract. Thamid. Cap. VII. S. 4., & Middoth cap. II. §. F*. Demum 2) Pfal. mum XXX. ad oblationem primitiarum, Pſalmum C. ſuper paeifico con- feſſionis, alios ad alia ſacrificia decantari ſolitos traditio refert; quæ ſtu- dioſe perſequitur laudatus Sal. van Til cit. loc, cap. V. S. 5&. p. 423. ſcg. IX. Jam de divina Pſalmorum autoritate eo minus dubitare licet, quo ſignificantius 1) Spiritui Sancto, tanquam autori primario, hymnorum toritas, compoſitio in Scripturis fertur accepta. Ipſe ſiquidem David, ne quid ſibi ſbiprs ſuapita minip ſuamk ſtusipt leeno heluſſe gui gen Predib inquit de ud Pretene natural ſan os d er Ppir Keripr Pyyle 4 g eonliat guoch d gmatd autorit lench ndee temèe Pfalm tum. trus 4 Belul. UWdem bleir Miner cumd — VETER. TESTAM., 119 and ſibi præter jus fasque tribuatur, ne admirabilis illa divina hymnorum de libro Uio. ſuavitas pro humani ingenii habeatur inventis, ſedulo cavit, Spiritum Do- no. Ncertt mini per os ſuum locutum fuiſſe teſtatus, Qusque ſermonem per linguam um. de ſuam factum 2 Sam. XXIII, 2. Quod ut præfilcini dixiſſe cenſeatur, Chri- RK ſtus ipſe confirmat, eitato Pl. CX, I. Davidem eTν⅜ουν⅜⅞Nα, h. e. interpre- . te Petro, Oeρρεινw⅓ν ννο τ+ö*ρρνnuQmͤga νυυ Meſſiam Dominum ſuum ap- nrdaid pellaſſe docens Matth. XXII, 43. Quid vero diſertius teſtimonio Petri, n qui deteſtandam Judæ perfidiam juxta ac pœnam, dudum a Spiritu Dei Auinos Prædictam, demonſtrans & ad Pſalmorum provocans oracula: oportuit, lu⸗ inquir, impieri Seripturam hanc, quam prædixit Spiritus . per os Davidis tcduum de Juda, qui factus eſt dux iir, qui comprehenderunt Jeſum &c. Conſtat Dren. præterea 2) Scripturam omnem Propheticam, non hominum ſtudiis & haſih; naturali auſu elaboratam fuiſſe, ſed a Spiritu S. impulſos oracula fudiſſe Arum ſantos Dei homines, h. e. Prophetas, qui ſolenni titulo olim Wè& neal DOS νεραιπο Oe; cluebant, 2 Pet. L. 2I. Pſalmos vero (quicquid ſir ntalem, de Judæorum diſtinctione, qui Propheticorum numero eximunt, & in Ha- ernech. giographorum ordinem referunt) Prophetarum opera & ſtylo, eoque ipſo Hliurdt ex Spiritus Dei inſtinctu & eoνwονονuαιâ Concinnatos, clariſſime teſtantur qu e Secripturæ. Ita nimirum Matthæus: ut impleretur, quod dictum erat per Hline Prophetam, dicentem: aperiam in parabolis os meum, erudtabo abſcondita welelen a conſtitutione mundi: c. XIII, 3 5. quæ ex Pſ. LXXVII, 2. deprompta eſſe 1Fau- . conſtat. Pariter in hiſtoria paſtionis Matth. XXVII, 35. ut impleretur. ndern quod didctum eſt per Prophetam, dicentem: diviſerunt ſibi veſtimenta mea uilte &c. quæ habentur Pſalmo XXI, 19. Tandem quoque 3) crebrius, ad do- de lo⸗ gmata fidei demonſtranda ſummaque declaranda myſteria, Pſalmorum Hhorum autoritas, &αι τιωäνιινσ & irrefragabilis illa adhibetur, ultra quam amplius diele. Alcendere non licet; ita ut vel in ſolo N. T. ſexagies fere Plalmorum ci- V. die tata ocenrrant. Chriſti divinitarem, adorationis gloriam, & æternita- Conk. tem demonſtraturus Apoſtolus Hebr. I. haud firmiora aliunde, quam ex B ll. Pfſalmorum codice, petere ſe poſſe cenſuit teſtimonia & argumenta. To- o eon⸗ tum ſalutis noſtræ cardinem in Chriſto crueifixo & reſuſcitato verti, Pe- ne Ku. trus Apoſtolus coram Synedrio ex Pſalmis valide evincit A. IV, II. ſqq. Reſuſcitationis propriæ in Chriſto miraculum, ex Pſalmorum oraculis idem Apoſtolus Act. II, 25. ſqq. adeo ſolide, adeo perſpicue demonſtrat, e, gi0 multi ut his argumentis compuncti corde, priftinæ ſuperſtitioni nuncium vorun mitterent, Chriſtoque nomen darent v. 37. Divus gentium doctor lo- equid cum doctrinæ ccleſtis principem, de hominis peccatoris coram Deo juſti⸗ Cbi . ficatio- De libro fieatione, non potiori alia quam Pſalmorum autoritate confirmandum Pſalmo- rum. 120 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS exiſtimat Rom. IV, 6. ſqq. Idem rurſus c. III, 9. ſqq. Pſalmorum teſtimo- nio peccati originis totum genus humanum coarguit & convincit. Nec alio ſupremus Pontifex noſter Jeſus, quam ex Pſalmis XXII. & XXXI. pe- tito ſuſpirio uti voluit, in a ctu ſacerdotali, ipſoque redemtionis opere conſtitutus Matth XXVII, 46. Luc. XXIII, 46. Ut infinita id genus alia ſilentio præteream exempla, quibus divina myſteria, non niſi ex ſinu Pa- tris (Joh. I, 18. Matth. XVI, 17.) nobis revelanda, Pſalmorum vel luce colluſtrantur, vel pondere corroborantur; quod fieri plane non poſſet, ſi non Qeòveoρoορρ2 li non canonicæ originis, virtutis, autoritatis, hymno- rum liber eſſet. Et quidni 4) divinum cenſeatur opus, cujus divina ſem- per deprehenſa fuit efficacia ac virtus 7 Veſtram, piæ mentes, fidem te- ſtor, quoties Pſalmorum prorſus eœleſtem expertæ virtutem, hine ſuaviſ- ſimo refocillatæ ſolatio, hine in ſpem vivam, e mortis velut faucibus, ere- QRe, hinc divino adverſus quævis diſcrimina indutæ robore, hinc de deli- Rorum && atrocitate &ũ merito perculſæ, hinc ſaluberrimis monitis, a vitio- rum deviis, in regism virtutis ac pietatis viam deductæ, hinc ſublimiſſimo- rum myſteriorum diſtincta & ſolida imbutæ cognitione, quin & in aſſen- ſum dogmatum, humano intellectui prorſus inperceptibilium, raptæ fui⸗ ſtis! Annon idem vobis uſu venit ſæpius, quod Emaunticis illis, cor ve- ſtrum ut eœleſtibus flammis correptum arſerit, in Davidicorum hymno- rum vel meditatione, vel auſcultatione, vel recitatione & uſu? Luc. XXIV, 32. Teſtes nune in partes cito b. Lutherum To. V. Jen. Germ. p. uö. b. Sel- neceerum præfat. in'ſalter. ac univerſum tum veterum, tum recentiorum interpretum chorum, quotquot in hoc argumentum inciderunt. Hic ille malleus eſt, conterens petras, ut lacrymarum de peccatis ſuĩs rivulos fundant, teſte Auguſtino, qui Prolego iu Pſalm. T. VIII. Opp. col. g. Pſal- mus inquit, etiam ex corde lapideo lachrymas movet. Hæc illa rurſus in Gilead reſina, illud eſt opobalſamum, fracta & contrita corda ſuaviſſimo ſolatio refocillans, & dolores omnes leniens. Et ſcubi quis, quamvis ſero ac rapidiſſimo ſurore raptetur, ſt forte fuerit Pſalmi, ut ita dixerim, car- minibur incantaturt, continuo omnis rabies ferocitatis ejus abſcedit. Pſal- mus tranquillitas animarum eſt, ſegnifer pacit, perturbationes vel Kubtur cogitationum cohibent, iracundiam repriment, luxum repellens, ſobrieta- tem ſuggerent, amicitiam congregans, adducens in concordiam diſcre- panter, reconcilians inimicot, obſervante Auguſtino c. l. ubi plura de Pſalmorum virtute divina cumulat encomia. X. Hine Pulcnor gantm 10 Phile Muniehe Doridai lanment ſeularit ſem, . decittel Poſise tünqumm Pronunn Gicarum riam re D.,Gct htit ent mddi ſtultok Paria ge ietürbl Ii, Eer Prole. kerum P lih. II. dei N Chem Coller Ment, ſancto rum N Ationi Hedre, 290gi . VETER. LESTAM. 121 undun . . 8 PS X. * zinr Hinc itaque apparet, quam prorerve Spiritui §. inſultent, quotquot De libro D=èð Pſalmorum detrahunt autoritati, nec ſine blasphemia omnem ipſis dero- Pſalmo- le⸗ gant divinæ originis dignitatem. Jam ſeculo poſt Chriſtum natum quin- um. S DWB 10 Philaſtrius, Epiſeopus Brixienſis, de hærehibus libro bær. CEXV. p. 77. Ee. inud, 1 Mllanichæos hoc nomine, Gnoſticos, & Nicolaitas notat, quod de beato mukr. David audeant dicene, quod non Chriſti propheta fuerit, neqjue Dobkor & ellue commentator divinarum omnium ſeripturarum, ſed humanaæ cantionis ac hbaſeh † ſecularir rei conſcriptor extiterit. Quibus ſecundam argumentorum elaſ- hymm. ſem, G. præc, in aciem productam, opponimus, quæ diſertis comprobatum ingkem. dedit teſtimoniis, Prophetico Spiritu, non humaniingenii ſolertia, com- emte. poſitos eſſe hymnos ſacros. De Paulo Samoſateno, Pſalmos de Chriſto, eluui⸗ tanquam recens excogitatos, ex eccleſia eliminante, non adeo auda cter ere⸗ pronunciamus, Davidicos cum intellexiſſe; cum verba literarum Syno- deiel dicarum ap. Euſebium, diſerte de Chriſtianorum hymnis, in Chriſti glo= lis. riam recens compoſitis, agant, interprete Valeſio annot. ad Euſeb. lib. VII. niſimo⸗ Hiſt. Eccl. C. 24. P. 53. 4. Quibuscum tamen confer, quæ ſumme Rev. D. in alen. D. Goœtzius allegat in ecloga :num Lutherus librum Jobi cum Terentiiſeri- ⸗ apte lu⸗ . ptis contulerit? g. 10. ubicontrarium tuetur: Sed & ſequiora ſecula ejus- cor ve. modi protulerunt Pſalmorum contemptores. Lazarum Bonamicum hymno. ſtulto faſtu dixiſſe ferunt: ſe Odas Pindaricas praferre Pſalmi: Davidicit. XNIyN, 1 Paria de Angelo Politiano referunt, qui, quanquam magnitfacere ſe teſta- Sb. er. retur Pſalmorum ſapientiam, in Pindaro tamen res easdem dulcius narra- totum ri, & exemplis ſplendidius illuſtrari cenſuit ap. Dietricum Autiqj. Biblic. . Hie Proleg. p. 15. a. Cauſam equidem Politiani præter Gerh. Jo. Voſtium Ade ve- Srirulos terum Posëtarum temporibus lib. Il. cap. 7. graviter perorat Caſp. Barthius 9. Pſal. Lib. XI VII. Adverſariorum cap. 5. p. 23z. Melanchthonis tamen, Peu- turſusin ceri & Mornæi teſtimoniis atque autoritate ita urgetur Politianus, ut a Mariſimo contemptus Scripturæ ſuſpicione ægre, ac ne vix quidem, liberari queat. mwir fer Confer de ipſo Gisb. Voetium T. I. Diſſert. Seleäét. p.2o6. & T. II. in adden- rin,or. dis p. 1223. ſq. Anabaptiſtas præterea arguit b. Balduinus in dedicat. Com- t. Mh. ment. in Pſalmos Pænitent. quod Pſalmos neque a Davide, neque ab aliquo Huckui ſan Ro viro conditos criminentur, ſed arecentioribus quibusdam Judæo- drine. rum Magiſtris poſt Chriſti adventum compoſitos, & diris multis & impre- n Aere. cationibus in Chriſtum & Chriſtianorum gentem repletos, ut haberent igunde Hebræi ad captivitatis ſolatia cantilenas nonnullas, quibus publice insyn- agogis ſuis convenientes, orando & canendo, eorum hoſtibus calami- HuNe Larpz. Pari Il H Q tates 122 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro tates & exitium imprecarentur. Egregiur hic eſt Diaboli ſarcaſmur, addit vath. Pſalmo- beatus Theologus, que eximium hoc animæ pharmacum ſub odioſo Judai- n aum. caæ blatphemiæprætextupiis, mentibut e manibus extorquere conatur: Quæ ri. . non dubito e fide dignis Balduinum hauſiſſe autoribus, vel ex ipſis Anaba- lia ei⸗ ptiſtarum eruiſſe commentariis, quos tamen doleo non allegaſſe, cum mo. commoe derni Anabaptiſtæ ab hac mente videri velint alieni. Noſtra denique oblerne⸗ ætate Joh. Clericus, nomine Theologorum Batavorum, in Judiciis de hbi- enin ver ſtoria Crit. V. T. Rich. Simonii p. 226. prophetias ſaltem fortuitas in Pſal- nen mis Davidis agnoſcit, qui multa de ſe, ſuisque beſtibus dixerit, nihil ogitans . extemge de Prophetia, continentia tamen prædibtiones rerum, Meſſa ejurque ininii- tur: ſa cis eventurarum, ut Pſ. Xlil, lo. LXIX, 26. & CIX, S§. quæ in Novo Teſt. de cuntart proditore Juda explicentur, nequaquam tamen Chriſto, vel Davidi, tan- jurunl quam figuræ Chriſti tribui queant, utpote imprecationibus horrendis plena, rilt ie legi Moſis pariter ac FKangelio adverſa. Alia profecto omnia ſacra pa- oput: gina docet, ſecundum quam, ex Petri teſtimonio Act. II, 3r. David 7 6oi- inet. v SMο ι, bene conſeius & gnarus myſteriorum, vaticeinia de Chriſto Fipiti protulit in Pſalmis; æque ac omnes Prophetæ de ſalute æaterna exquiſive- Phoene runt & ſerutati ſunt, degratia nobis conferenda vaticinanter; sρvbvvIS Imunu l⸗ eig rivo 7ο τ̈ινQöιρα% &σς r &νAνττοα rrεααυdeα ραοε, perſorutantes dumho quodnam aut quale tampus declararerspiritus Cbriſti,qui in ipſir erat, pra- Gitun nuncians & Cbriſti perpeſſiones, & deinde ſecuturam gloriam. Quibu“ NB. cimſin revelatum eſt, non ipſos ſibi, ſea nobir ea adminiſtrare, I Petr. I, 10. ſqq. mien. Quod vero de imprecationibus horrendis, legi Moſis pariter ac Evange- ne lio adverſis, affertur, plane nihil adver ſus divinitatem Pſalmorum conclu- Aod dit: cum propheticæ prædictiones iſtæ, non impotentis animi diræ ſint & imprecationes. Locum hic habet regula hermenevtica, quam Hiero- ülrun nymus ſuppeditat Comment. in Ibren. I. I. V. Opp. p. 165. A. Quandoſan- kibee &ti viri deprecatorio more, contra boſter ſuor rogant, non voto malitiæ, ſed Nlnen ſpirituprophetiæ, hoc, quod præſciunt, futurum predieunt: veletiam con- Rdi . tra ſpirituales nequitias orant, quas incorrigibiies ſe ſciunt, ui juſtam a Rn Domino recipiant ſententiam. Velut itaque fraudi nunquam fuit reliquis “B Prophetarum vaticiniis, quantum vis dira, ſeveramque Numinis vindi- dc. Kam peccatoribus interminentur; ita nec 'ſalmorum dubiam reddent autoritatem comminationes & prædictiones pœnarum, imprecatorio em modo conceptæ. Occurrit porro duplex in cripturis imprecatio quæ cau- iin ſa impulſiva & ſinali potiſimum diſerepant. Una enim oritur ex pio & ju- iunn ſto zelo, adverſus Chriſti & eccleſiæ oſter: altera vero ex concepto odiopri- V 3en . 7 Vato. VETER. TESTAM. 123 taliit vato. Illa reſpicit gloriam Dei, & eccleſiæ emolumentum: hac privatum De libro udai. ſolum commodum attendit. Ideoque illa licita, hac divinæ voluntati contra- B ſalmo. e ria. Et illius exemplum in Pſalmis occurrit, omni! expert erroris. Simi- um. Anade. lia enim extant 2 Reg. I, 10. II, 24. Matth. II, 1. XIX,I. 1 Cor. XVI, 22. umnmo. commode, pro explicatione poſterioris membri regulæ Hieronymianæ. benige obſervavit b. Balth. Meiſnerus Colleg. de &S. Scriptura Diſp. III. §. 20. At irde hi. enim vero nondum in his acquieſcit Clerici in Pſalmo, iniquitas, ſed ur inblil. Oeoνve‿ννρSvoιοο eis deroget, cit, loc. p. 25;0. ad dit: bonam bartem Pſalmorum Gitant extsmporali compoſitione enatam, ad quam nibhil niſi pietas & zelus requira- einini⸗ tur: facile enim bominem pium & zelo præditum, quotidie Dei laudes de- Teſ.de cantare poſſe, abique ullapræparatione. Interim tamen dici poſſe, talium , un. pvigrum bymnorum aubtorer Spiritu S. plenos fuiſſe tum, eum eos concinna- 1lena, rent, i. e. pium fuiſſe Spiritum, qui eos excitavit ad ſuſ. Wiendum ejusmodi nenape⸗ opur: & boc ſenſu eſe illos a Deo inſpiratot, licet non immediate, ut prædi- ddor &tioner. Spiritum Dei ſape accipi pro Spiritu ſanctitatir, i. e. diſpoſßitione Chriſto wwwieritut, praceptis Dei conformi, ut multi docti viri obſervaverint. Verum huiſir. ſi hoc non ludere eſt in re ſeria, neſcio, quid demum ſit. Quod enim una eg manu largitur cavillator, e illos a Deo inſpiratos, id altera mox eripit, rutantet dum bocſenſu tantum id vult acceptum, quo quivis homo bius & zelo præ- othre⸗ ditus, quotidie Dei laudes decantare queat: dona ſan tificationis ordinaria, ihuN. cum ſingulari iſthoc & extraordinario Oeoονοaιραιο dono, temere per- 10 ſ. miſcens. Plus ſane innuit aſſertio Davidis: Spiritur Domini locutur eſt B Penge⸗ in me , & ſermo ejur ſuper lingua mea fuit 2 Sam. XXIII, 2, quam concll⸗ quod omnibus fidelibus ſit commune: cumque bſ. XLV, 2. gloriatur: Keßot⸗ Pr nde e een lingua mea ſtylur eſt ſeribæ velocis ſ. expediti, ,liero⸗ inſtrumentalem ſaltem operam linguæ ſuæ, qualis ſtyli vel calami in manu ndoſin. ſcribæ eſt, tribuit, nec pietati aut zelo ſuo hymnos in acceptis vult ferri, tie, ſel ſed perſpicue docet, oris tantum ſe miniſterium Præbuiſſe Spiritui, nec a. proprie pietatis verba, ſed quæ immediate ſuggereret Spiritus Sanctus, jilmma protuliſſe. Copioſius impietati iſti ſatisfeeit Summe Rev. Dn. D. Majus elgis Seleét. diſſertat. de Seriptura S. I. §. I. & Vill. p. 12. ſcq. i OBYUn Abſit vero eandem, quam Pſalmorum CL. codici aſſeruimus, digni- deuegate egki tatem & ει ωwοιιäν iis quoque tribuamus, qui apoeryphi & ſubleſtæ eesl D fidei, ab antiquitate tamen nobis obtruduntur. Principem in his locum ſee tenet Pſalmus CLI. in codice v0ο LXX. Senum Græco ad calcem Pfalterii Pſalmo hien⸗ adjectus; hinc Arabice, Syriace, Ethiopice, Anglo-Saxonice, Gallice CLI. di. 2 verſus; Natt . u I24 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro verſus; Patribus quoque nonnullis, mazime Athanaſio, ſermone ad Mar- Pſlmo- cellinum, de interpretatione Plalmorum T. I. p. 975. tum & in Synopſi rum. Scripturæ 1I. I. Opn. p. 57. Chryſoſtomo hom. XVII. ad Populum Antio- chen. Vigilio Tapfenſi in conflictu Arnobii ac Serapionis, qui ad calcem Irenæi, a Fevardentio editi, legitur, , &S5. & Euthymio Zygabeno, Pro- logo in Pſalmos, ap. Steph. le Moyne Var. Sacr. T-. I. p. S2. laudatus; quin & ab Apollinari Laodiceno carminice redditus. In inſeriptione dicitur iροαM0 eα Qaανú (vel, ut alii legunt, æ3 Aαοναπε) οα SEναdowv TS dραρα τ—ονοoοoωmℳνοαιεταπω oνποd⁹, proprie ſeripturs a Davide extra numerum, cum pugnaſſet cum Goliatho: neque dubitat Sixtus Sen. Bibélioth. S§. Lib. Lp. 35. a. hunc unum ex illis tribus millibus bſalmorum Davidis fuiſſe, quos Athanaſius, ut vulgo habetur, ſub finem Synopſeos Script. Z. II. Opp. p. 136., memorat, e quibus tamen CL. tantum ab amicis Evechiæ Regis ſelecti & canoni inſerti, reliqui vero abſconditi fuerint. At vero de Canonicæ autoritatis faſtigio deturbat hune Pſalmum codex Hebrai- cus, qui æque ac univerſa Synagoga, eum ignorat; teſtimonium porro eccleſiæ primitivæ Chriſtiane, quæ omnem Pſalmorum ambitum, CL. numero & in Patrum monumentis paſſim, & communi ſuffragio in Con- cilii Laodiceni canone LX. circumſcribit; & ſilentium tandem plurimo- rum Patrum, quin & Adverſariorum confeſſio, quam Jac. Bonfrerius, ſtre- nuus alias Apocryphorum defenſor, præloqu. in S&riptur. S. cap. 5. Sect. 6. . a. in hunc modum edidit: Pſalmus ille, neſcio quid, adulterium re- dolet, & ecleſia hactenus tantummodo approbavit Pſalteriup iyo. Pſalmo- rum. Placet itaque conje Rura Viri Plur. Rev. nobisque amiciſſimi, Dn. Paul. Chriſt. Hilſcheri, qui erudita diatriba hune Pſalmum annotationibus illuſtratum, vitaque Goliathi & epiſtola de Oge, gigantusn maximo, auctum, omnium copioſiſſime explanavit, ſuamque cap. II. p. 13. ſententiam his verbis de autore ac autoritate tulit: Pſalmum hunc a Græculo adornatum fuiſſe ad illuſtrandum memorabilem iſtam Davidis cum Goliaiho pugnam, viétoriamque ab eo divinitus reportatam., quam poſtmodum propter argu- mentum non inutile, & commune nomen reliquis Pſalmis appinxerunt vete: rer, atque ſie paulatim familiarem reddiderunt legentibur. Conſuetudo enim in Orientali eceleſta ſuit jungere Pſalmir partieulas ſimilis tenoris, ea- qute ratione, ati cantico trium puerorum, cateraque bujus farinæ ρaα inter ſacros bymnos iſte etiam Pſalmus cenſeri cœpit, non pari tamen autori- & Pſalie- tate. Quibus varia junge D. D. Fabricii es cerpra, in Codice Pſeudepigr. MI5 * rioSalomo- Vet, Tiſt. num. CllXXLV.p. goej- ſa4. Sequitur Pſalterium Salomonic, quod 3 ad cip⸗ oberg modi hece. rioris ob⸗ lo Itsn lbbrum jllaſr⸗ Logn tamen, fronte⸗ Quntu hr anie Eſeuu las ter rem e ne de ef. 1 zſſo alngn Reen Pumn ſerur 1d Aar. Snopl Autih⸗ calcem lo, bro. udatus; liptione Ceextra Pillioth. Dmwidis Ltechie Kvero Hebri n porro im, Cl. in Coß. larimo⸗ ins ſtre. rium Ii⸗ Pſalyn. mi, Dn. ioribu Auckum, tam lis ruutunn ugun, er arg. aut vet⸗: ßutudh orinkl⸗ Aly. itat autiri udipihr. in, guo 47 VETER. T ESTAM 12 ad caput ſequens, ubi dealomonis ſeriptis agendum erit, referri potuiſſet, ob argumenti tamen affinitatem, Kructuræ indolem, & prætenlam Pfſal- modiam, hic loci oecupare e re videbatur. In antiquiſſimis iſtud Biblio- thecæ Auguſtanæ membranis, græcis literis exaratuin, ſub initium lupe- rioris ſeculi reperit Andreas Schottus 8. J. deſcriptumque codicem ad Joh. Ludovicum de la Cerda, ejusdem Soc celebrem Galliæ Philologum transmilit, qui tanti nominis, quod præ ſe ferebat, admiratione allectus, librum latino donatum idiomate, doctisque fubinde animadverſionibus illuſtratum, primus publici juris fecit, ad calcem Adverſariorum ſacrorum Lugduni in fol. A. 1626. Conſtat Pſalmis octodecim Græce ſcriptis, ita tamen, ut Ebraiſmos & LXE. Senum dictionem ſectentur. Salomonis in fronte nomen omnes præ ſe ferunt, farraginemque ſententiarum comple- QRuntur, ex Davidis Pfalmis & Prophetarum oraculis conſareinatam, quin & præclara de Chriſto jactant vaticinia, unde Pſalmi N VIII. inſcriptio &! r eis α de Chriſto Domino prophetiam pollicetur. Præter Cer- dani editionem, legantur integri Græce & latine, in D. Fabricii Codicé PEſeudepigr. Vrt, Tiſt. n. 177. p. 977. /44. ubi caſtigationes ſubinde & no- tas textui adiperſit do ctiſſimus autor. In autoritatem vero operis, auto- rem ac ætatem, nemo inquiſivit copioſius b. D. Neumanno in diſſertatio- ne de Pſalterio Salomonit, Wittebergæ edita A. 16987. poſtquam erudite jam de eo ſententiam tuliſſet Per. Dan. Huetius in Demonſtr. FBang. Pro- poſ. IV. cap. de libro Pſalmorum, 9. N. P. 397. Et Cerdanus quidem ipſe, in aſſignanda libro autoritate, mire fluctuat, neque iple ſatis ſibi conſtans, eo demum inelinat, ut Salomoni hunc ſupponat fœtum, vel viri dicat, ſacra- rum literarum peritiffimi, exsalomonis perſona diſſerentis. Quod ſane pri- us pernegat Huetius: nec enim tam auguſtum lacræ antiquitatis monumen- tum, tamdiu tantisque in tenebris jacuiſſe poſſe judicat, ut aut Judæorum recentiorum ac veterum diligentiam effugerer, aut priſcorum eccleſiæ Patrum, aut piorum hominum, aur Doctorum denique, tam ſedula cura ſerutantium, quæcumq. ad ſacra ſtudia promovenda pertinerent, Hinc tu- tius credi poſſe exiſtimat, Helleniſtæ alicujus opus eſſe, hominis in libro- rum ſacrorum le ione detriti,plurimaque ex Davidis Pſalmis, tum ex Iſaia & Evechiele, & aliunde etiam ad id opus mutuati. Salomonis autem per- ſonam induiſle aucdtorem, non ut Lectoribus ſucum faceret. & ab incau- tis pro genuina Salomonis lucubratione haberi vellet, ſed ut ſe ad imita- tionem Salomonis componeret, & ea ex illius perſona proferret, quæ ipſe proferre potuiſſet. B. Neumanno, curatius rem penſitanti, dubium non Q 3 eſt, De libro 1 1 Pſal laleno- um. 126 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOSD De libro eſt, illos Salomonis Pſalmos, circa Synodi Laodicenæ tempora, lucem de- Pſalmo· mum vidiſſe, eosque ipſos eſſe iντααι ναομNN dꝭg, canone LINX. ex eccle- um. ſia proſeriptos, quod Scholiaſtarum concilii, Zonaræ & Balſamonis con- firmat ſuffragio, qui ad dictum canon. diſerte teſtantur: quod præter Cl.. Pſalmos Davidis, vιρυνqοντα. τα ναã 5Sr† o, AeGιαι r Taαπονιν Tog &Hα, alii nonnulli reperiantur, qui Salomonit eſſe perhbibentur: quibus erudite diſeuſſis, ex ipſis Pſalterii viſceribus argumenta contra Cerdani te- merariam, de Salomone autore, opinionem in aciem producit, tandem- que §. to. Aiſſertationi, caleulum Huetio adjicit, hominis ex Judaiſmo ad Chriſtum converſi opus eſſe, circa medium eireciter ſeculi a Chriſto nato quarti conſareinatum. Nobis hinc cognoviſſe ſuſſteiat, apocryphum eſſe libellum, ab autoritate & origine divina atque Canonica longiſſime remotum, neque eccleſiaſtica ſaltem approbatione inſtructum, exiguo- que omnino cenſu habendum. XII. *Chrono- Chronologia libri magnam partem ex iis æſtimanda venit, quæ ſu- logiaPſal- pra S. III. ſqq. de autore atque colleétore operis monuimus. Singulis morum: porro iis hymais, qui vel inſcriptione ac titulo, vel contentis, luculenta ſuppeditant veſtigia occaſionis, qua conditi primum & exarati fuerunt, ortus ſui principium atque ætatem aſſignare ſatis in proclivi eſt ex iis, quæ de annis regiminis Davidis notavit Scriptura. Et ſatis quidem ſollicite hanc quæſtionem diſcuſſit Lightfootus in Chron. tempor. V. I. T. I. Opp. y. G. ſqq. ubi Pſalinum IX. ad Davidis de Goliatho victoriam, annumque O. C. 2945: Pſalm. LIX. ad inſidias Davidi a Saule ſtructas, & cuſtoditam, ut illic caperetur, domum Sam. XIX, annumque 2947: Pſ. LVI. ad fu- gam Davidis Gathum ſuſceptam, ſimulatamque amentiam anno eodem: Pſ. XXXIV. eodem, Pſ. CXLII. autem ad receptionem & absconſionem in ſpelunca Adullam: F/ EI ad 1 Sam. NXII. nunciatamque Davidi 85. ſa-⸗ cerdotum cædem: PBſ. EI. & ELEXIII. ad Siphæorum proditionem & Da- vidis in propugnaculis En-Geddi commorationem 2 Sam. XXIII: Pſ. EVII. ad Davidis & Saulis in eadem ſpelunca concurſum 1 Sam. XXIV: Pſ. VIII. ad Nabalem non perditum, I Sam. XXIV, 35: Pſal. LXVIII. ad occaſionem transferendæ arcæ 2 Sam. VI, 3., annumque 2958: Pſ. CXXXII. ad translationem arcæ ex domo Obed Edom 2 Sam. VI, 12. & 1I Chron. XV, Iſqꝗq: Pſ. CV. XOVI. & CVI. ad inaugurationem ſanctua- rii, cum primum inferretur arcea 2 Sam. VI, 12. ſqq: Pſ. XL., ad vi Coriam de expugnata Aram Zobæ 2 Sam. VIII, 12: Pſ. CVIII ad vi toriam adr. aji ſii de thanis 2d fog P 1. VI 2 Jam cire lum4 ololy d reb liberan certun Janch doctig rerurn locata IIV. textun nonel tiniu⸗ nyrr. Dheti inde⸗ r,it am iſtadh neq s ſenlt Chr verl ol Oed Gr enn de. ecele⸗ 8,con⸗ ter Cl. guibus danite. indem. noad lonato phutm giſſime liguo⸗ ur l⸗ ingulis ulenta letunt, , gue ollieite 1Cr. tur, ita ut ſinguli Pſalmorum certam completantur annorum periodum? VETER. TEST AM. 127 ſaji de 18000 Edomæis 2 Sam. VIII, 13. annumque 2959: Pſ. Ll. ad Na- De libro thanis concionem pœnitentialem 2 Sam. XII, 15, annumque 2975: Pf II. Pſalmo- ad fugam Davidis, metu Abfalomi filii 2 Sam. XV, 32. annumque 2984: um. Pſ. II. ad maledi ctiones terrarumque glebas, in Davidem a Simei ja Rtas 2 Sam. NVI, 13: Pſ. XIl-II. XL.ill. ad commorationem Daxvidis in fuga circa ripas Jordanis 2 Sam. XVII, 14: Pſ. LV. ad relatum Davidi conſi- lium Ahitophelis 2 Sam. XVII, 21: Pſ. XXX. ad reverſionem Davidis Je- roſolymas a fuga, & domus ipſius ſanctificationem 2 Sam. XX, 3: Pſ. 1. ad rebellionem Sebæ 2 Sam XNX: PEſ. XVIII. ad 2 Sam. IV. & c. XXII. & liberationem Davidis ab omnibus turbis: reliquos CNXX. Pſalmos ad in- certum vel autorem, vel certe tempus p. 7. refert. In quibus plus ali- quando conjecturis indulſiſſe, quam ſolidis uſum eſſe demonſtrationibus doctiſſimum Anglum, facile apparet: modum tamen præivit harum rerum ſtudioſis, quo Pſalmorum indagare ætatem utcunque queant. Quanquam non adeo multum referat, momenta noſſe, quo ſinguli com- poſiti fuerint hymni; modo divina eorum autoritas extra dubium ſit col- locata. Improbat omnino hoc inſtirtutum Hieronymus Comm. in Jer. XXV. 1. Opp. L. IV. f. 5z. A. ubi: in Pſalterio, inquit, male quidam juxta textum hiſtoriæ Pſalmorum requirunt ordinem: quod in Lyrico carmine non obſervatur. Quod ſupereſt, quæſtio huc ſpectat inter Conradum Po- an ſeries tinium & b. D. Waltherum ſeniorem agitata, & Centuriæ ejus Miſcella- fatorum neor. Theologicorum n. XVIII. qu. g. p. 257. inſerta: an ejusmodi pro- eeccleſiæ, hetica in Pſalmorum libro Chronologia contexta ſit, qua eceleſiæ fata, vsSdus ad inde a Davidis ætate ad ſeculi usque finem, non interrupta ſerie revelen- aren ſe. quam ille affirmarat, Waltherus vero negat. Neque enim demonſtrari iſtud commentum exemplis poterit, niſi manifeſta textui vis inferatur; neque vel occaſio, qua compofſiti ac in lucem ſunt editi, vel ſeopus aut uſus quoque Pſalmorum permittunt; neque proprium hune hymnorum ſenſum, ac inſignem plane uſum, ficeo præteriiflent pede in Nav. Teſt. Chriſtus aut Apoſtoli, toties ad Pſalmorum oracula, ſed ſenſu ſemper di- verſo ac uiu dilpari, & ipfi provocantes, & auditores ſuos remittentes. . XIII. Implicata porro ac obſcura reſtat de titulis Pſalmorum quæſtio, Titulo- prolixo nebis apparatu peroranda, niſi dudum hane operam doctiffimi rum Pſal- occupallent interpretes, nobisque ferias feciſſent, ex Patribus quidem mis pra fi- Gregorius Nyſſenus, qui duobus libris, maxime vero poſteriori, ve6ατυ, eS Y6H⅛ 128 INTRODUVCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro 3r 6σα⁵ 73o aXνππ. T. I. Opp. p. 25. ſqq. Copioſe egit, & paulo con- . i S ciſius Hilarius Explanat. in Pſalm. Prologo, Opp. I. II. p. 9. ex Pontificiis eamg m. Athan. Kircherus Mufurgiæ lib. M. can. V. S. 2 p 57. ſq. & Lorinus Pro- ann legom. in Pſalm. cap. XIII. p. 9. ex Reformatis Thom. Gatakerus Adverſa- rior. Miſcell. Lib. cap. à & XI. Opp. p. 233. ſ44. & PHottingerus 1Theſaur. han Phil. Lib. II. cap. I. Sect. 3. n. 7. p. 492. ex noſtratibus demum, Vir Vene- cud randus & de eceleſia Chriſti præclare meritus, D. Chriſtoph. Sontagius, zrnd⸗ peculiari eommentario de Titulit Pſalmorum, Siluſiæ in 4. A. 1687. ty pis Knp⸗ exſeripto. Ne tamen ασHππο & ſicco rem prætereamus pede, pau- adi cis, quæ huc faciunt, in medium afferemus. Sunt nimirum Pſalmorum Verod par:icula. alii Aven vg Ooi, titulo deſtituti, numero viginti quinque l. II. X. XXIV. yme ritas: XXXIII. XLIII. LXXI. NCI. XCIII. XCIV. XCV. XCVI. XCVII. XCIX. Whr. CIV. CV. CVII. CXIV. CXV. CXVI CXVII. CXVIII. CXIX. CXxXXVI. dein CXXXVII. quorum quemque Judæi SPp) e Pſalmum orpha- nateli num in Talmud. Babyl. Cod. Avodah Sarab fol. 24. col. 2. dicunt, quod ſilten nullum parentis vel autoris nomen, neque compingendi oceaſionem in tumd fronte prodit; graviterque eo nomine perfidiæ poſtulat Judæos Nyſſe- peme nus cit. loc. lib. 2. c. 5. p. 357. quod eas Pſalmorum inſcriptiones, quæ in tumin Græco codice nonnullis adje ctæ leguntur, in Hebræo autem abſunt, ſuſtu- (ſieid lerint & obliterarint, Græcæ verſionis plus tribuens autoritati, quam inte- temn gritati textus Hebræi. Alii rurſus v·*“¹₰⅞ραονο comparent, inſeriptione dienn muniti, quæ autorem, vel argumentum, vel aliud quoddam enarra: mo- alis duvdersle: mentum. Fiarum vero inſeriptionum ει ααον,; originemque divi-. tande nam, dudum jam temerarii quidam ſuggillarunt cenſores, quos inter S Theodorum Mopſueſtenum numerat Leontius Byzantinus lib. WI.contra rum d Neſtor. & Eutychem n. i5. tuentur autem ac ſtrenue aſſerunt Patres, in- uitit primis Theodoretus in præfat. Pſalmor. qui ætatem titulerum Pſalmis nude æqualem, & LXX Senibus longe anteriorem urget. Addimus ar tiſſi- uße mum complurium titulorum, cum Pſalmi vel initio, vel univerſo arga-: Ms mento, nexum, ut ναειααπü nonnulli in lucem editi fuerint Pſalmi, ſi ti- . tulos non Geéον primi autoris, ſed ſequior demum manus adjecit. vl Maximæ quoque temeritatis fuiſſet, inquit Coceejus Comment. in Pſ. CX,. tm §2. T. II. Opp. Pp. 4l!. Pſalmit, aliitque Scripturie, privatojjudicio titulos Pplil praſigere In Novo Teſt. ut Eccleſtis, vel ſingulis parti cularibus, vel pluribur, mi . libri deſtinati ſunt, ita recepti, ita ſecquenti tate conſervati, & fratribus D ſucceſſoriburque traditi ſunt, neque quisquam de ſcriptoribut librorum am- ite bigere poteſt, de quorum autoribus apud nullos juſtis de cauſis dubitatum ni VETER. TESTAM. 9 129 2 . 7 V 0om et, imo, qui communi conſenſu pro iftorum ſeriptorum libris habiti ſunt. At De libro tikieis . in eccleſia Iſraelitiea Pſalmi a Davide publicit perſonic, inter quos Prophetæ Pſalme-= 1s Pro. rrrant, tanquam depoftariit commendati ſunt, ut apud ecclekam conſerva- um., berſa. rentur. Imo legimus Neb. XI4, 46. diebus Davidis & Aſaphi cantica G heſaur, Pſulmos, & confeſiones Deo traditat eſe. Non igitur ab alia manu illa col- Vene⸗ RM lectio & inſcriptio ce poteſt, quam qua manu poſteris traditi ſunt. Subjicit ugins, porro & aliud argumentum, quod éινρa.ο iſtæ, tanquam pars ſanctæ Seripturæ, accentuum ordinaria pompa verbis Pſalmi innexæ ſæpius ſint. tpis & ab illis divelli, niſi violato accentuum ordine, non poſſint; quod ex vorumn vero diei ντοτνννι docet. Ut jam morem taceam ceterorum in ſacris WIV. hymnorum, quos ſua plerumque ſignat inſeriptio, v. g. Exod. XII, I. Num. ICIX. XXI, V. Deut. X NXI, 30. Judic. V, I. I Sam. II, I quem in Pſalmis, ho- XXVI. die αραατιοαο neg! eRtum ab initio, & ſequiori demum tempore ac ope- ndhr. ra reſarcitum fuiſſe. vero vix Gmile videtur. Iſta vero omnia de Hebræis guod ſaltem inſeriptionibus intellecta volumus, Græcarum, Syrarum, Arabica- nemin rumque patrocinium neutiquam ſuſeipientes, quas & ab Hebræo fonte ſæ- Nle. e maltum diverſas, & Hebraicas numero longe ſuperantes, inſtituta illa- cuein rum in Bibliis Londinenſibus Polyglorttis oσιννραοισιmanifeſto docet. De I . . 7. . . .—777. 1. . . . 4 . officio porro titulorum jejune nimis & exiliter ſentiunt, qui melodiæ ſal- WMicium: laſt. A . mine, tem ac modulationis indices eos faciunt, ad eum certe modum, quo ho- . doc dienum in noſtris cantionum libris, initialia notorum hymnorum verba 1 D . . . 11: . Vi aliis præmittuntur cantilenis, quæ eadem cum illis modulatione decan- ii tandæ veniunt. Magnus cetera joſ. Scaliger in hunc impingit errorem, nelifi. lib. W. Epiſt. 445. ad Job. de Laet p. 234. ſcribens: de lemmatibus Pſalmo- 5 inier rum dubitari noli, vulgaria canticaà eſſe, ad quorum modulationem Pſalmus, nanne cui titulus ille vel ille præpoſitur eſt, canebatur. Et jam hoc a vetuſtiſzmis k Judaæir notatum eſt. Quanquam enim aliquos, cantoribus inſirumenta klulms Muſica, vel canendi numeros modosque, vel ſtata tempora præſcribere, ullifl. non adeo pertinaciter inficias iverim; omnes tamen illos initialibus lougd. vulgarium canticorum verbis conſtare, & accentuum nexus, & autorum ni hi⸗ vel præcentorum nomina, & memoratæ ſæpius compingendi occaſiones, adſecit⸗ tamporumque ſignata veſtigia refellunt. Quis ſanæ mentis dixerit, lemma /Cr. Pſalmi III. Pſalmus Davidis, cum hie fugeret coram Abſalomo ſilio ſuo: Pſal- tituhit mi IV. Præfecto Mußicæ, ſuper Neginotbh; Pſalmut Davidis: Pſalmi VII. riun Ode erratica Davidi quam cecinitJehovæ propter verba Kuſehi, Benjami- atrihut nitæ: Pſalmi XXXNX. Pſalmur, canticum initiationis domut Davidis: Pſal- un N. mi XLII. Præfecto Muficæ, didaſzalicum filiorum Korab: & innumera id itutun . Carpz. Pare II. R genus , 130 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro genus alia, vulgaria cantica eſſe, ad quorum modulationem Plalmi iſti ca- aaien. nebantur? Miror ſane, adeo ſubacti judicii viro talia in mentem venire ant te iplum Au aguſtinus: ſolet ſeriptura, inquit, nrrem myſteria in itu! lir ponere & front em Pſalmi Hublinitare ſaerem ti devorare H mur, qui intraturi ſimus, cum tanquam ſuper aſom, ,quid inius egatur lgerimut, vel cujus domus ſit, vel quisnam/ ſr illius praædi. 1 poſſeh, Sor Faar- rat. in Pfſ. LEVIII. L. VIII. Opp. f. FS2. In candem ſententiam, mu is paulo verbis, pronunciat enarrat. in Eſ. LV. f. 49. Paria fentit Hlierompinus Proœm. in Pſalm. T. VIII. Opp. f. 2. Quid A titulut, nW grre ut ita di- xerim? In domum non ingreditur, niſt per clavem: ita & uniuteujutdjzut Pſalmi intellelctus per clavem h. e. per titulum intelligitur. H msgao conſenſa probant interpretes, fuſiusque deelarat ac exemplis Illuſtrat Ve- nerandus Præceptor noſter, D. D. Sontagius regulis hermenevticis, com- mentario in titulos Pſalmorum præmiſſis, maxime Regula . 4. 5. Hinec, aifferen- detitulorum differentia & argumento, in proclivi eſt judicare. Alii ni⸗ in: mirum Perſonas d deſignant, tum, qui compoſuerunt, autorum, tum, qui bus commiſſi ſunt, eantorum, tum eorum quoque, in quorum Fratiam ſunt conſeripti, ut Pſ. III. XC. LXXXVIII. LXXXIX. LXXIII. &c. alii occaſiones inſinuant, quibus ita ferentibus compoſiti, & in lucem editi fue- runt, ut Pſ. LIX. VII. AXXXIV. LXII lli. alii tem pora notant, quibus pu- blice decantandi deſtinati ſunt, ut Pſ. XCII. CII. alii dignitatem Pſalmo- rum declarant, ut aureæ cantilenæ, 8821 inſcriptæ Pſ. XVI. LVI. LVII. LVIII. &c. &, ex Gatakeri mente, ovD S graduum & excellentiarum, de quibus quidem alii ſentire Virum Clarifl. Herm. von der Hardt ſupra audivimus, quibus paria ſapit eruditus Anglus Gatakero refutaus cit c. cap. Al. p. 2;9. alii uwinte Kareenm er i genus prænun- ciant, v. g. EN Pſ. XVII. LNXXXVI. RLT &¾ deprecatio, Pſ. LVII. Pſ. LXXX 6– confeſo Egraiiarum actio Pfſ. C. Honrt laudatio Pſ. CXLV. 5DED eruditor ſ. didaſcalicus Pſ. X XK. XLII. XI. IV. &c. alii muſicam & canendi rationem docent, dequibus i ſupra §. 2. & 8, dictum: alii demum argumenti myſterium recludunt ae pandunt, ut Pl. XXII. Ampliorem ſingulorum enucleationem, & eommentarii ſuppedi- tant in totum Pſalmorum volumen concinnati, & data opera laudatus jam ſæpius! Dn. D. Sontagius, qui inſignem, circa titulorum lenſum, diſere- d;Hienltas: Pantiam interprerum ſolicite obſervat, & ſolide ac feliciter diluit. Ne- que otuiſſe, ut extra omnem dubitationis aleem poneret. Multo aceuratius P LVIII. r commemoratio, Pſ. WWavII. XX . R v obteſtatio XII. munn NM ut ind Hli 55. . deit liby. fati⸗ , 16 . um, N. r⸗ — Venire ner: Uratus n, gui⸗ gtiatiam Le, ulii Itl fue⸗ n & m. vO CLyII. VETER. TESTAM 131 Jue enim diffitentur tum Synagoge, tum eceleſiæ DoRores difficultatem, De libre qua inſcriptiones iſte laborant; unde R. Dav. Kimchi prafat. Comment. Plalmo- in Pfſalm. Qobr n ee Pnee en DN r. de unn. PTLD W , non conſtat nobis hodie, quale diſeri- men ſit inter nomina Pſalmorum initialia, Cui confeſſio congruit Au- guſtini, qui Enarrat. in bj. OV. init. conſitemur, inquit, 20 7 arcan omnium tituloruzn, qui ſunt in PBſalinit, & ordines eorundem Pſalimoruin, & magna dh& credere, & nonadum, Kecut volumus, penettare poruiſſe. XIVY. In diſtribuendo Pſalmorum volumine viam haud unam ingrediun Partitio tur Doctores. Vetuſtiſſima, & in Synagoga pariter ac eccleſia Chriſti per- veree- in - valgatiſſima Pſalterii in quinque libros diviſio eſt, cujusque libri finem ibi libros⸗ conflituens, ubi Pſalmus in 19) 2, Amen, Amen, vel in Amen Hallelujiah definit: ut adeo primus liber in Pſalmo XLI. ſecundus in LXXNXII. tertius in LNXXXIX. quartus in CVI. quintus de- mum finiat in CL. Hebræorum ſic fert ratio, quia ſicut, quicquid in Mo- ſaica continetur Pentateucho, quaſi per compendium & ſummam in bſal- terio quoque traditur; ita & in quinque libros totum Plalterium, tan- quam alterum Pentateuchum diſtribuere, congruum ſit: eamque a Da- vide ipſo ortum trahere diſtintionem, interprere R. Dav. Kimchio præ- at, inPſalmor. Eandem Arabes & Syri probant diſpeſcendi rationem in Bibliis Polyglottis Londinenſibus, S& apud Hortinger. 1 beſ:. LPhilol. p. At. § 2. Ita omnino Epiphanius de menſuris & ponder. S.5. L.II. Opp. p.1602. èͤ Trâ*†νS⁹ l 61 gο, Ave .. A XWιονοατροννo, Pſalterium in quinqut libros partiuntur Hebrai, nova u in diqdem Pentateuchurs oriatur: quod fuſius deinceps perſequitur. Paria Filarius tradit, ſtatim a principio prologi in Pſalmor. explanat. T. I. Oyb. . Auguſtinus quoque, quanquam obiter, ſub init, enarration. in Bſ. CV. T. VIII. Opp. p. 124. & Ambroſius, qui hanc in quinque libros diſtributionem approbat, tuetur, & mirifce laudat enarrat., in Pſ. Kl. verſ.ult. Hieronymus demum & Judæorum ſententiam recenſet præfat. in Uibr. Regum L. IV. Opp. f. 7. C. & ex ſua ipſius mente eandem refellit præ- fatione in Pſalmos juxta Hebraicam veritatem ad Sophronium, T. VIil. Opp. f. 2, Scio, inquit, quordam putare Pſalteri um in duinqute libros eſſe di- vi ſum, ut ubicunque abud LXX. Interpp. Scriptun eſt: ſévo†τ, Y&*νοτιο a eſt, ſiat, ſiat, fnir librorum ſit; pro quo in Hebrao legitur, Amen, Amen. Nos autem Hebreorum autoritatem ſecuti, & maxime Apoſtolorum,qui ſem- R 2 PVer. 132 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro per in N. Teſtamento Pſalmorum librum nominant, unum aſſerimus Pſalmo- Pſalmo- rum. met hodica ſecundum Keriem Pſalmo: rum: rum volumen. Digitum ſecilicet ad Luc. XX, 42. & Act. I, 20. intendit & ex promiſeuo particulæ, Amen, ulu in principio, medio, & fine orationis evincit, perperam inde argumentum pro fine ſingulorum Plalterii libro- rum peti. Quibus & ipfſi ſubſcribimus, unum ſaltem aſſerentes Pfalteri- um ac volumen: præſertim cum illa partitio, neque numeri Pſalmorum æqualitatem, neque rerum aut temporum diſtinctionem, neque autorum, qui in titulis adſeribuntur, diverſitatem, neque ullam aliam cauſam & ra- tionem ſapiat; ut ſcite colligit b. Geſnerus meditat. Pſalterii cap. XIII. toto p. 9ov? ſqg. cui addatur b. Joh. Tarnovius Prolegom. in Pſalmos X. prio- rer p. 3 ſqq. qui quidem contra Hieronymum, hanc Pialmorum 7- 7Sιτ* τ v probat ac tuetur; & e Reformatis Sal. van Til in der Dichikunſt der Hebræer P. Il. cap. I. §. p. 175ſq. Contra vero ea, in alia omnia diſce- dit b. Geſnerus cit. loc. cap. 14 ſccj. P. 9o7. &,; qui ejus rationes approbar, b. Waltherus Cent. Miſcell. Theolog. n. XVIII. qu. 5. p. 2;9. b. Joh. Schmi- dius in Eingangi-Predigten des Heiligen Pſaltert p. 6ſqq. aliique, hos duces ſecuti: qui Pſalmos non fortuita & temeraria collectione in unum, absque ordine, coaluiſſe volumen, ſed certa methodo, nexusque lege di- geſtos, & ſapientiſſima colle ctoris Ogτνvsςα ſtructura ita diſpoſitos fuiſſe tradunt, ut exactifſima ordinis ratione unus alterum ſequatur. Cum enim in explicanda illa ſpirituali hominis beatitudine, quam univerſa prædicat & inculcat Scriptura, ejusque cauſis, antecedentibus & conſe- quentibus, quin & contrariis, totus Plalmorum codex occupetur, ita tradi ſingula, ut I finis hominis, beatitude iſta deſeribatur, & breviſſima futuri operis delineatio, primis XX. Pfalmis contineatur: II. a Pſ. XXI. usque ad XXNXNINX. uberior ſubſequatur explicatio beatitudinis, ſecundum omnes cauſas, ubi reliqua ſimul ejus adminicula, & externa quoque ſigna indi- centur: III. a Pl. X L. usque ad LVII. ſubje Rum definiatur, & qui ejus par- ticipes ſint beatiudinis, & ex adverſo, qui falſo feſe beatos ja ctant, deſeri- bantur: IV. a Pſ. LVIII. usque ad XXI. regnum Meſſiæ, vera nimirum eceleſia explicetur, cujus germani ſolummodo eives ſpem tanti muneris habent: V. a Pſ. LXXII. usque ad LXXXI. oppoſitum Chriſti regno re- gnum Satanæ ſiſtatur, cujus ſubditi, licet rebus urantur ſecundis, quoad fpiritualia tamen longe omnium miſerrimi ſunt cenſendi: VI. a Plalmo LXXXII,. usque ad LXXXVII. civitas Meſſiæ in ſuos ordines, politiceum nimirum, eccleſiaſtieum & œconomicum diſpertiatur: VII. a Pſ. LXXXVIII. usque ad CVII. eceleſiam in militantem & triumphantem di- ſtin. Kingun ſabip⸗ gunre nem VII⸗ tamel ſuin re teeleſ⸗ d CX. urogt enperi rum in us cuiis! ritas guel reſſi CAX dperii gwiſ⸗ tes, 6 nem uen imo⸗ bento erer Titui eſt mn cond i fuiß qye Pita wor n⸗ ſed Dſahne tendit & drationis rüilibro⸗ blilteri. lmorum Utorn. im &n. 0). ll. L.prir. um Ter- Arunk u dilee toden,d, Sehmi⸗ ve, hos nunum, lege di. osfuiſte Cum univerſa CLeonle⸗ ita traldi 1,ruri . Vgue nomnes ejus par⸗ deleri⸗ nimirum muneris egnorte. 9 gdtd 1Plalino olitienmn l. bl. ntemci⸗ ſtin⸗ VETER. TESTAM. 133 ſtinguat, Chriſtoque addictos ſalutaribus præceptis inſtruat, quo pacto De libre Pſalme⸗- rum. ſub ipſius vexillo feliciter adverſus diabolum, mundum, carnem, depu- gnare, ærumnas præſentis exilii fortiter ferre, & ad proſperam migratio- nem in cœleſtem illam patriam, ſeſe quovis momento parare debeant: VIII. a Pl. CVIII. usque ad CXVIII. in deſeribendo utroque eccleſiæ ſtatu, tam eo, qui tempore N. Teſtamenti futurus erat, quam illo, qui ſub V. T. fuit, verſetur: IX. de organo, quo colligitur & regitur, in hac vita, Chriſti eecleſia, quod eſt verbum Dei, Pſalmo CXIX. agat: X. a Pſ CXX, üsque ad CXXXIX. eos Diaboli in eccleſiam inſultus prænunciet, quos hodie ab utroque Anti-Chriſto, Eoo nimirum & Heſperio, tanta noſtrorum clade, esperimur: XI.a Pſ. CXL. usque ad CXLIII. clariſſime doceat, manſu- ram inter tot regnorum ruinas, tamque horrendos principum confli- Qus, & Monarchiarum perturbationes, aliquam Deo placentem eceleſiam, cujus ſingula admoneantur membra, ut ſuo quisque loco det operam, pu- ritas ut do ctrinæ cœleſtis, pax & concordia in Chriſto, pietas & modeſtia, uæ ſunt vincula Chriſtianæ reipubl. & mœnia atque propugnacula, im- reſſionibus Diaboli oppoſita, illibata & integra conſerventur: XII. a Pſ. CXLIV. usque ad CL, odis euchariſticis colophonem abſolutiſſimo operi imponat. Ita piæ memoriæ Geſnerus, ingeniofe omnino & pie, qui ſequentibus capp. aA XV. usque ad NXVI. per ſingulas eundo, & par- tes, & partium pericopas, mutuum Plalmorum nexzum, ſcitumque ordi- nem demonftrare ſatagit; ita tamen, ur hanc Pſalterii digeſtionem ne- que mordicus tueri, neque diverlum ſentientes oppugnare vel damnare, imo alios audire potius velit, quam ipſe aliquid ſtatuere. Hinc ſalva in beatos ſummi Theologi manes pierate, fraudi non erit, ab ipfſius diſce- dere ſententia. Utut enim pietatem præ ſe ferat, & gloriam ordinis Spi- ritui San to vendicare & tribuere videatur; a vero tamen haud dubie alie- na eſt, & a colle ctoris ſcopo ac intentione abludit. Ipfſi ſiquidem Pſal= morum tituli ſatis manifeſto arguunt, non eadem omnes occaſione, non conſimili fine, multo minus ad methodi certæ ordinem ac leges, vel ad unius corporis harmoniam compofitos primum, vel eccleſiæ traditos fuiſſe, hinc nec collecti tale quoddam, de beatitudine hominis conſe- quenda, conficiunt ſyſtema, quod continua ſerie cohærentia habeat ca- pita vel membra, vel cujus partes eleganti & methodica harmonia ſibi mu- ruo reſpondeant. Ut taceam, quam mire ſe torqueat magnus Gefnerus, ponenda cleuſula Pſ. LXXII. ut in media libri ſerie filum non abrumpere ſed pergere videatur. Neque adeo ab iis, quæ de collectore operis ſapra 5. V. KRzZ dixi- 134 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro diximus, dimoveri hactenus nos patimur, niſi certiora proferantur. Com- PlIalmo- plurium itaque, potiori jure, calculum meruit ea, quæ ex materiæ aut ar- rum. vulgata, gumenti ſumitur diverſitate, diſtributio. Hanc brevem, ſed perſpicuam, argumzento Ecitat Athanaſius Epiſtola ad Mareellinum L. I. Opp. p. 747. quod é us, ſumta. – . ⸗ „ . IFror. i, „, Je e 4. 5 iαααατW eYsKπo alii ſnt Pſalmi enarratorii, 1 s, ey aoaααιο, gus- . —.. O . S dam admonitorii, 1 s s oOreειν, quidam vaticinatoret, 61 3, ασα⁰⁵ 5 —„ „. .. „ 5 . 2 — .. sX*αà Hi/ . recatorii, d s, s&νe‿ονεοαονατHd%, quidam confeſſorti. Eam ſane diſpeſcendi rationem Spiritus Sanctus ſuppeditare ipſe viderur, in titulis alios Aen comprecaterios, inſigniens, alios M 5 diprecatorioe, alios commonitoriot, alios H obteſtatorior, alios A1 confeſſorior, alios e laudatorior, alios =⸗ . amatorioi, alios * à eruditorior, ut paulo ante vidimus H. XIII. Atque in hac partitione acquieſcunt tutiſſime vulgo interpretes, in eo ſal- tem diſcrepantes, quod alii plures, alii pauciores conſtituunt claſſes. Ia- comparabilis Gerhardus noſter in Exeg. Loci I. de Seript., Sacr. . 143. . Fz. veſtigia legens b. D. Balduini in dedicaut. Comment. in Pſalmos Pœnitent. ſeptem Pſalmorum genera numerat, in quorum quinque prioribus Deus nobiſcum agit 1) per infoermationem, unde aNνXιαο , informatorii; 2) per conſolationem, unde ααανXτoο. conſolatorii; 3) per exhor- tationem, unde 2 eτ ſ. ααοονιο,. ehortatorii; 4) per prædi- Rionem, unde ρρνιο.ι vatidici; 5) per rerum geſtarum narratio- nem, unde αρnνnàgονν§ hiſßtorici, in poſterioribus duobus nos cum Deo agi- mus 1) vel per precationem, unde svnriol petitorii; 2) vel per gratiarum actionem, unde e„ααοροαο,aο. Alii cum b. Bakio in Prolegom. in Bſalni. p.6. ad quinque contrahunt elaſſes, ita ut Pſalmorum quidam ſint r1. dida- ctici, quibus vel legem edocemur, vel Evangelium, idque per dicta, hiſto- rias vel exempla, ſuntque adeo Evangelici I. XIV. XXXII. XLINX. L. LXXVI. &c. Legales vero NXV. LII. LVI. LVII. LIX LXII. LXIII. &e. 2. prophelici, qui Meſſiam ejusque beneficia, ſtatumque eceleſiæ Novi Teſt. prænunciant, ut II. VIII. XVI. XIX. XXI. XXII, XXIV. XXIX. XXXI. XXXV. XL. XLV. Gc. 3. petitorii, quibus ſpiritualia & corpo- ralia, temporalia vel æterna Deum depoſcimus bona, ut III. V. VI. VII, X. XIII. X VII. &c. 4, euchariſtici & laudatorii, quibus Deum laudibus vehimus, ejusque beneficia celebramus, ut IX. XVIII. XXIII. NNV. XXXIII. &c. 5. conſolatorii, quibus damna neſtra levamus, proſtratosque vrumnis animos in meliorem ſpem erigimus, ut IV. XI. XII. XXXVII. XXXIX,. LVIII. LXXIII. &c, quibus nihil eſt, quod addamus. Iſtud autem — = =. - — — — — — — ce — — ,— — — — MDU VETER. T EST A M. 135 Um. autem cirea numerum Pſalmorum adhue obſervandum, Græcos Codices De libro r. & vulgatam Latinam: a Pſalmo N. usque ad Pſ. CXIVII. numeris ab Ebræo rum ita dilerepare, ut INX. & X. in unum conflarint, & Pſalmus in Ebræo Co- zumerra, dice XI. Græcis & Latinis N. fit, & ſic porro, us que ad Pſalmum CXLVII. gnæ dif quem rurſus in duos diſeerpſerunt, ut CL. Pſalmorum numerum inte- ſert. Zrum ſervarent. Præterea Græci & Latini Pſalmum nobis CXV. jungunt cum CXIV. atque ita iſti junctim conſtituunt ipfis Pl. CXIII. Hinc Pſal- mus nobis CXVI. ipfis eſt CXIV. ubi binerio numero diſſident ab He- bræo. Sed mox in ordinem redeunt, Pſalmum CXVI. in duos partiendo, ſ⸗ & ab iſto verſu: eredidi, quia locutur ſum, Plalmum novum, ipfis CXV. incipiendo: atque ita Pſ. ſequens, nobis CXVII. ipſis eſt CXVI. Fuſius iſta perſequitur Sixtin. Amama Anti. Barbari Biblici Lib. II. ad Pſalm. X. p. 445. quæ oblervaſſe, ex re eſt in Patrum ſeriptis verſantium, apud quos ipſa hæc ſupputatio, a fontibus Hebræis recedens, reperitur. Denique & iſtud obiter notamus, ex vetuſtiſſimo eceleſiæ græcæ ritu, univerſum Pſal- terium in viginti ſectiones diſpelci, quæ za NsHεαα⁰α 1. ſeſſonet, dicuntur, & certum numerum Pſalmorum, cum ſubjun &tis aliis quibusdam Lectio- W nibus, ac precibus ſacris continent, quarum unaquaque finita, populus as- 1; ſidebat & quieſcebat aliquantulum, cum Pſalmos eaneret ſtans & ere Kus, dr⸗ ut Lambecius in Commient. de Biblioth. Cæſar. Vindob. Lib. WI. cod. XIX. ex gur Ballamonis, Tohannis Meurſi & Leonis Allatii teſtimoniis prolixe ac lu- n0. ceulenter demonſtrat. Ka Sæutαaacαο ſingula in tres ſubdividunt =aααοραα ſ. gl Lationes, quia, ut dium, ſtantes recitanr. Et frequens perquam iſta in rtumn Codicibus Græcis MSCtis, ad publicum eccleſiæ uſum accommodatis, eſt n. diviſio, numerum tamen Cl, Pſalmorum ſartum tectum conſervans. Lo- e. cum integrum Lambecii eshibet Autor Perſonal. Scriptor. Biblicorum P. ſo⸗ ViII. p. 5ö. ſqc. Quod ſupereſt, univerſi Pſalterii, apud Hebræos, ver ſus lL numerat Maſora 25 12. mediumque Pſalmo LXXVIII, 36. locat. ſori XV. . Quod fupra diximus, eo Plalmos ſingulos nexu non cohærere mu- Pſalmo- tho. tuo, quo vel hiſtoricorum vel propheticorum librorum junguntur perico- rumre- l, pæ, ſed diverſo tempore, ſcopo diſpari compoſitos, & citra vel argumenti cenii0., bus vel temporis ſervatam ſeriem, in unum commilſſos eſſe volumen, ſatis, opi- XX. nor, nos excuſabit fi tahula Synoprica, qualem in præcedentibus exhibui- gne mus capitibus, ſuperſedentes, argumentum uniuscujusque hymni paucis Il. ver bis enarremus, atque hoc pacto memoriæ conſulamus; iis, qui fingu- ſud lorum 136 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro lorum Pſalmorum analyſin & delineationem eupiunt, Vener. Dn. D. Joh. Pialmo- Andr, Schmidüi libri 'ſalmorum in tabulas redactum de meliori com- mendantes. Eſt ergo 2* Pſalmus I. didacticur, de vera beatitudine, II. propheticus, de regno Meſſiæ, III. petitoriur, pro ſecuritate ab hoſtibus, IV. conſolatoriur, de mirabili ſanctorum conſervatione &ͤ ductu, V. petit. contra hoſtes eceleſiæ, VI. petit. & pænitential. I. animæ trepidantis, VII. petit. pro Dei turela adverſus improbum, VIII. prophet. de majeſtate Chriſti, INX. euchariſticur, pro victoria divinitus indulta, X. petit. contra inſolentes impios, Xl. conſolat. contra falſos doctores, hoſtesque improbos. XII. conſolat. contra multitudinem improborum, XIII. petit. Iluctantis cum deſertione gratiæ Dei, XIV. didact. de Atheiſmo & Atheis, XV. didact, de notis externis civium poli, XVI. prophet. de triumpho Jeſu patientis, XVII. petit. pro innocentiæ tutela, XVIII. euchariſt. pro divina aſſiſtentia & præſidio, XIX, prophet. de tuba Evangelii in Novo Teſt. ð XX. petit. pro Magiſtratu, XXI. propbet. de gloria Chriſti Regis, XXII. prophet. de paſſione Chriſti, XXIII. conſolat. de paſtoritia Dei cura, XXIV. prophet. de regno Chriſti, ejusque incolis, XXV. petit. pro refocillatione ſpirituali, XXVI. petit. pro innocentiæ tutela, XXVII pertit. & conſolat. pro divino præſidio, XXVIII. petit. pro tutela clemantis, & retributione im- piorum, XXIX. propbet. de verbi in regno Chriſti efficacia, XXX. eucharift. pro verſa in gaudium triſtitia. XXXI. propbet. de Chriſti patientis in Deum fiducia, X XXXII. 1 Joh. com. e im⸗ NNI. VETER. TESTAM. 137 Pſalmus XXRII, didact. & pænitent. Il. de beatitudine in remiſſione pec- De libro catorum, Plſalmo- XXXIII. euchariſt. pro Dei providentia, um. XXXIV. eucharift. pro divina piorum cuſtodia & prote ctione, XXNXV. propbhet. de Chriſti paſſionibus & hoſtibus, XXXVI. didact. de Dei in regno potentiæ & gratiæ beneficiis, XXXVII. conſolat. adverſus temporalem impiorum felicitatem, XXXVIII. petit. & pænit. III. pro remiſſione peccatorum, in morbo lethali, XXXIX. conſolat. ex beata morte adverſus calamitates, XIL prophet. de paſſionum Chriſti acerbitate & exitu, XLT. petit. miſericordium adverſus hypocritarum technas, XLII. petit., anhelantis divinam refocillationem & viſionem, XLIII. petit. pro divina in eccleſiam reſtiturione, XLIV., petit. pro ſalute eccleſiæ contra ejus hoſtes, XLV. prophet. de deſponſatione Chriſti cum eceleſia, XLVI. conſolat., adverſus belli furores, XLVII. propbet, de Chriſti, in cœlos aſcendentis, univerſali imperio, XILIVIII. prophet. de eccleſia Novi Teſt. XLIX. didact. de vanitate mundi & opum, L. didact, de veri & ficti eultus Dei diſcrimine, LI. petit. & pænit IV. pro remiſtione peccatorum, 5 LII. didactz., de Doegi improbitate, & Dei erga Davidem gratia, LIII. didact, de Atheis, & naturæ corruptione, LIV. petit. Pii affli cti. LV. petit. contra inimicos domeſticos, LVI petit, fiduciam in Dei auxilio ponens, LVII. petit, pii inter Leones, LVIII. conſolat: adverſus impios, ex tragico illorum exitu, EIX. petit. pro liberatione ab hoſtibus, LX. euchariſt. ob victoriam, EXL. petit. pro divina protectione, LXII. didact de fiducia in Deum collocanda, LXIII. didact. de beatitudine habitantium in tabernaculo Dei, LXIV. didact. de indole & piaga hoſtium, LXV., euchariſt. pro beneficiis Dei variis, CLarpz. Pary II. S IXVI. Pfſalmo- uam. De libro Pſalmus LXVI euchariſt. Dei ſoſpitatoris & exploratoris, INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS. LXVII. prophet. de voeatione gentium, LXVIII. prophet. de Chriſti in eceleſia triumpho, LKIN. prophet. de Chriſti patientis agonia, LXX. petit, pro confuſione hoſtium, LXXI. petit. pro continuatione gratiæ, LXXII. prophet. de Chriſto, rege juſto & potente, LXXIII. conſolat. cum malis bene, piis male eſt, LXXIV. petit. pro auxilio contra hoſtes, LXXV. conſolat. ex juſto Dei judicio, LXXVI. didact. de Dei adverſus ſuperbos viRoria, LXXVII. didast. vel conſolat. de mirabilibus Dei in tentatio- nibus, LXXVIII. didact. de ductu populi Ifrael divino, LXXINX. petit. pro Hieroſoly ma contra ejus vaſtatores, LXXX. petit. pro excubiis divinis pre vinea ſua, LXXXI. didaök. de ingratitudine populi rebellis, LXXXII. didact. de officio magiſtratus, LXXXI II. petit. adverſus confœderatos impios, LXXXIV. didaſe. de ſvavitate domus Dei, LXXXV. petit. pro reſtitutione & tranquillatione eceleſiæ, LXXXVI. petit. pro divina protectione & inſtitutione, LXXXVII, propkhet., de gloria eccleſiæ, in Zion genitæ, LXXXVIII. petit. pauperis & m ribundi, in tentatione deſer- rionis, . LXXXIX. prophet. de Dei in eecleſiam benignitate, XCG. didact. de s avaogic, XCI. couſolat. adverſus peſtem, XCII. conſolat. ex juſtorum felicitate, XCIII prophet. de regni Chriſti firmitate, XCIV. didact. de juſta Dei retributione, XCV. prophet. de eultu Chriſti Regis, XCVI prophet. gentium invitatio ad-glorificandum Deum, XCVII. prophet. de regno Chritti, XCVIII. prophet. de victoria Chriſti, XCIX. euchariſt. celebrans majeſtatem Domini, C. prophet. de adoptione fidelium Novi Teſt. CI. didact. ao⸗ e ſet⸗ Eeler 3 VETER. TESTAM. 139 CIII. euchariſt. de gratia Dei, CIV. euchariſt. pro creatione & providentia Dei, CV. euchariſt. pro beneficiis populo Dei olim exhibitis, CVI. euchariſt. telam Pſalmo ſuperiori cœptam pertexens, CVII. euchariſt. liberatorum ex variis periculis, CVIII. eucharif. Domini in ſanctuario. CIX. petitor. contra calumniatores: vel potius prophet,. con⸗ tra JIudam Proditorem, CX. prophet. de regno & vi ctoria Meſſiæ, CXI. eucharift. ob opera, mirabilia, & fœdus Dei, CXII. didacdf, de felicitate fidelium G& milericordium, CXIII. euchariſt. pro benedictione Dei exaltantis, & fœcun- dantis, CXIV. didact. de exitu ex Ægypto, compafato cum adventu Domini gliorioſo, CXV euchariſt. Dei gratiam, omnipotentiam, benedictionem celebrans, CXVI. euchariſt. pro liberatione ex anguſtiis, CXVII. prophet. de gentium vocatione, CXVIII. euchariſt. pro benignitate divina, CXIX. didactic. de dignitate & præſtantia verbi divini, CXX. petitor. adverſus labium fallum, & linguam fraudu: lentam, CXXI. conſolat. ex Dei præſidio ac tutela, CXXII. euchariſt. pro eccleſia Hieroſolymis ſtabilita, CXXIII. bpetit. pro milſericordia impetranda, CXXIV. euchariſt. pro liberatione ex laqueis aucupum, CXXV. conſolat: confdentium in Domino, CxXXVI. prophetic. de liberatione futura ex captivitate Baby-: lonica, 1 CXXVII. didactic. de felicitate familiæ, CXXVIII. conſolat. ex benedictione tori, CXXIN. conſolat. de erucis vi coria, CXXX. petit. & pœnitent. VI. clamantis de profundis, CXXXI. didact, de animo humili ac demiſſo, 8 2 CXXXII. Pſalmus CI. didaét, de ſancta politiæ adminiſtratione, De kbre CII. petit. & pœnit. V. eccleſiæ in anguftis conſtitutæ, Plſalmo- rum. kum. 149 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Hibro Pſalmus CXNXII, pezit. pro ele cto Dei habitaculo, PlIalmo- CXXXIHII. didact, de concordiæ fraternæ, & divinæ gratiæ vineulo, CXXXIV. didact, de miniſtrorum eccleſiæ ofſicio, CXXXV. didact, collatio Dei & idolorum, CXXXVI. euchariſt. ob beneficam Dei naturam, & beneſfcia HIraeli exhibita, CXXXVII, prophet. de eccleſiæ ex Babylonica captivitate libe- ratæ animo adverſus Edomum & Babylonem, CXXXVIII. eucharift. pro redemtione, CXXXIX. gidact. de omnipreæſentia divina, CXL. petit. adverſus obtrectatores, & hypocritas eruentos, CXLI. petit. ſupplicatio adverſus hoſtes, CXLII. petit. concluſi in ſpelunca, CXLIII. petit. & penitent. VII. deprecatio judicii, & precatio pro revelatione gratiæ, CXLIV. euchariſt. pro divino præſidio & benedi ctione, CXLV. euchariſt. laudatio operum, regni, ſubditorum Dei, CXLVI. euchariſt. pro divino auxilio & afliſtentia, CXLVII. euchariſt. pro providentia Dei generali & ſpeciali, CXLVIII. euchariſt. choros creaturarum ad Dei laudes ex- citans, CXLIX. euchariſt. eccleſiæ triumphum & laudes Dei exhibens, CL. euchariſt. Dei laudes inſtrumentis Muſicis coneinens. Notavimus in his cumprimis Pſalmos Pcœnitentiales, qui vetuſtiſſimæ ec- P cleſiæ judicio & delectu ſeptem numerantur: VI. XNXII. NNXNXVIII. LI. ClI. CXXX. CXLIII. non, quod plures in Pſalmorum codice alii non de- prehendantur, in eodem verfſati argumento; ſed quod in his potiſſi- mum idea vere pœnitentis, velut in ſpeculo, repræſentatur. Sive enim perterrefa æ conſcientiæ furias, & iræ divinæ (picula, quaſi eminus intueri cupias; ſive exemplum ſerii & profundi, fuper admiſſa peccata, doloris deſideres; ſive veram & νανWσαοα peccatorum confeflionem quæras; ſive denique modum ex peccati miſeria emergendi, & ad veram perveniendi animi tranquillitatem petas: feptenarius hic ſacer abundan- tiſſime deſideriis iſtis faciet ſatis. Placuit autem venerandæ antiquitati numerut ſeptenarius, tum ob religioſam biujus numeri, tam apud ſacrot, quam — lin il⸗ tia cit — — - . ratix ehels libe. ecatio eee⸗ 1.Ll. ge. otilfi. ire ninus Ceaten onem eram ocan⸗ tati Nroh, uanm 4 VETER. TESTAM. 141 quam proſanos ſeriptores ſandfitatem: tum ob ſeptem Jeptimana dies, in quibus ſingulis pœnitentia nobis epus eſt, ideirco unicuique diei ſfuum quaſi monitorem biſce Pſalmis attribuere voluerunt: tum etiam, quia juſtus quoque ſepties in die cadit Prov. 24. V. 16. gJuem reſurrectionit hoc ſeptena- rio pænitentialium Pſolmorum nmamero cotidiz admonere viſum eſt, inquit b. Balduinus Comment. in Pſalmos Pœnit. Prolegom. p. 3. ſej. Paulo aliter b. D. Höpfnerus Comment. in Pſalm. MoCto, Pſ. VI. argument. ſeptena- rii quidem numeri variæ redauntur rationes: ſoed illæ ſunt potilimaæ: 1) quod a pœnitentiam agentibur diligenter ſint hi Pſalmi ruminandi, & ad praxin referendi, ne Spiritur nequam, ſeptem nequioribus ſpiritibus aſſum- tis, regreſſum tentet Luc. XI, 22. & ſeptem nequitia fraudibus Prov. VI1, 10. illos denuo expugnet: 2) quia tota homini, vita debet e continua bœniten- tia, ideo ſingulis ſeptimanæ cujurtlibet diebur bæ præces ſunt integrandæ, citra tamen ſuperſtitionem, & vanam operis oberati perſuaſionem. XVI. . Haud alius æque Sacri Codicis liber adeo frequentes nactus eſt expoſirores, ac Plalmorum volumen, quorum accuratam ſi adornare aggrederemur recenſionem, ſtati migrandi forent limites, & excur- rendum prolixius, quam noſtra fert ratio. Dabimus tamen ex omni ordine potiores. M Ex Patribus explicando Pſalmorum volumini inſudarunt A MBRO- SlUS Mediolanenſis, cujus Otp. Tomus IIV. Commentarios exhibet in Pſalmos 13. nimirum in I. XR XXV. AXXVI. XKXXVII. XXXVIII. XXXIX. XL. XLIII. XLV. XLVII. XLVIII. LXI. CA VIII. p. .. edit. Baſileenht 4. S67.: APOLLINARIUS, five Pater, ſive filius, de quo incerta & adhue ſub judice lis eſt, qui non tam explicationem, quam metricam De libre Pſalmo- rum. Com- mentarii Patrum: Pſalmorum metaphraſin reliquit, in Apphendice Bibliothecæ PP. Pariſtis A. 1624. excuàα ſubjunctam, ſeorſim vero Græce Pariſiis in S. An. 1580. Græ- ce & Latine Heidelbergæ An 1596. editam, de qua omnino lege, quæ eru- dite monuit Celeberr. Jo. Alb. Fabricius Biblioth. Græcæ Lib. V. cap. 16. Vol. 7. p 66. ſqq. ubi plures ſuppeditat Pſalmorum Metaphraſtas: ARNOBIUS, verum non famigeratiſſimus ille Afer, ſed recentior. gente, ut videtur, Gallus, cirea A. C. 460, clarus, (quod vel b. Gerhardus docuit Conf. Catk. Lib. I. Part. Il. Cap. 13. p. 6S5n) cujus in omnes Pſalmos Davidis Commentarii, Leontio Arelatenß, & Ruſtieo Narbonenſi, Epi- feopis inſcripti, T. VIII. Biblioth. Max. PP. p. zy5. ſqq, exhibentur: A U- GUSTINUS, qui variis temporibus & locis, Plalmos pro concione aG De libro Pſalmo- ru. 142 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS populum hine presbyter, hinc Epiſcopus enarravit, atque ſic integrum in Pfſalmos commentarium, quem enarratione! inſcripſit, conſarcinavit, T. VII. Opp. edit. PEaſil., A. bo: BEDA, chjus Opp. 1. VIII. p. 4. ſaqq. Commentarius in Pſalterium., p. GS‿⁵. ſaq. vocabulorum Pſalterii expoſi- tio, & de diapſalmis colle ctio, & p. wbz. ſa. commentarius, paulo proli- xior in Pſ. LilI. fiſtitur: BRUNO Aſtenſis, Epiſcopus Signienſis, cujus expofitio ſuper Pſalterium, TO. XX. Biblioth. Max. PP. p.1443. ſg. compa- ret: BRUNO, patria Colonienſis, Ordinis Cartuſienſis conditor, cujus in Pſalmos paraphraſis, una cum Commentariis ejus reliquis & Epi- ſtolis, Coloniæ impreſla eſt in fol. A. 1611. BRU NO Herbipolenſis Epiſcopus, cujus in totum Pſalterium expoſitionem Joh. Cochlæus reſti⸗ tuit, & Hebraica veritate adauxit, tum quoque Præfationibus ac Indice inſtruxit, To. XVIII. Bibliotb. Max. PP. p. &G ſqq. obviam: MARC. AUREL. CASSIODORUS, cujus Expoſitio ſ. Commentarius in Pſalmos Davidis ex Auguſtino fere deſumtus, & ſeorſim prodiit Baſileæ A. 149 I. atque Pariſiis A. 1575. & in Operibus legitur, II. Tomis in fol. Rothomagi A. 1679, impreſſis: CHRYSOSTOMUS cujus Opp. T. III. collectionem exhibet expoſitionum in LX. Pſalmos Davidicos, a Gentia- no Herveto latinitate donatarum; nimirum in Pf. 3. 4. 5. 6. J. 8 9. 10. 1 I. 4 4 9 +☛ 1 12. 41. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 108 109. 110. III. 112. 113. 114. 115. 116. I17. I 19. 120. 12 I. 122. 12 3. 124. P25. 120. 12 7. 12 8. 129. 130. 131.132. 133. 134. 135.136. 137. 13 8. 139. 140. 141. 142. 143. 144. 145 146. 147. 148.149.150 Prærerea homiliam in Pſalmum XIII. p. S554, in Pſalmum L geminam, Jac. Billio interprete p. 546. in Pſal- mum LI. p. SS4. in Plalmum XCV. Deſid. Eraſmo interprete p. &2. & in Pſal. C. p goé. de quibus tamen quid cenſendum, Rivetus copioſe docet in Critic. S. Lib. W.cap. I. p. 3,6. ſqq: EUSEBIUS CXSARIENSIS, cujus in Pſalmos commentarium literalem & perquam copioſe Verſionis Symma- chi fragmenta exhibentem, recentiſſime primus in lucem protraxit & pu- blici juris fecit Bernardus de Montfaucon in Collectione nova Patrum, Pari- ſiis in fol. A. 707. edita: EUTHYMIUS ZXYGABENUS, Monachus Græ- cus, cujus commentaria in Pſalm. & in X. ſacræ Scripturæ Cantica, verum ex Latina ſaltem verſione Philippi Sauli, Epiſcopi Brugnatenſis, ſeorſim prodierunt Pariſiis in 8. A. 1543. & 1547. tum quoque Biblioth. Max. PP. T XIX. p. 2 7. inſerta conſpiciuntur; præfationem autem in Pſal. eruditam & admodum prolixam, ſupra nobis ſæpe laudatam, primus in lucem protu- lit, Græce & Latine Steph. le Moyne Tom. I. Var. Sacror. p. So. ſq: GRE- . . GORIUS — —.— — — —— — VETER. TEST A M. 143 GORIUS NYSSENUS, qui non tam in Pſalmos expoſirionem, quam eis Tio &ρα ασ⁵ PeXuHαin Pſalmorum inferiptiones duos libros compoſuit 1. I. Opp. p. 257. 297. quorum prior communia velut li- bri prolegomena, poſterior ſigillaum inſeriptiones traclat: GREGO- RIUS MAGNUS, cui expofttio in VII. Pſalmos Pænitentialet, To. III. Opp. p. 369. accepta fertur, ſed immerito, quod in prafat. Tomi Ill. Opp. erudite monuit Petrus Guſſanvillæus, & copioſius impugnavit Antonius Pagius Criticæa in Annal. Baronii T. II. A. C. Foo: HIERONXYMUS, cujus Opp. I. VIII. edit. Baſil. Frobenianæ, T. VII. vero edit. Pariſinæ A. 1642. Mariani Victorii, commentarii in Pſalterium exhibentur, Eraſmi tamen judicio in Indice, non Hieronymianum, imo nec unius autoris opus, ſed ex parte hominis, quisquis fuit, plane docti & ſermonis expoliti, longe tamen diſerepantis ab Hieronymiano; ex parte vero loculutei cu- juspiam, ac tantum non rabulæ, & ejusdem forte, qui ſermones ſuos Au- guſtini nomine nobis dedit: HILARIUS, cujus in Plalmos enarratio copioſa Opp. Tomum II. edit. Frobenianæ An. 1521. esplet: ODO Mona- chus Aſtenſis, eujus ad Brunonem Epiſc. Signinum in Pſalmos expoſitio, per contemplationem exarata, Tomo XX. Biblioth. PP. Max. p. 1516. in- ſerta conſpicitur: PROSPER AQUITAN ICUS, cujus Commen- tarius in Pſalmos, acentefimo usque ad CL. Zo. VIII. Biblioth. Max. PP. p. nʒ. q. traditur: REMIGIIIS, Antiſſiodorenſis Monachus, cujus enarrationem in Pſalmos liber To. XVI. Biblioth. Max. PF. P. 104. ſaj. extat. ORIGENES, cujus in Pſalmum XXXVI. homiliæ quinque, in XXNVII. duæ, in XXXVIII. itidem duæ, ex verſione Ruſſini, Opp. Latin. edit. Pariſ. A U1a. Th. II. f. 40. ſqq. Comparent, Origeni autori contra Era- ſini cenſuram ab Illuſtri Huetio Origenianor. Lib. III. ſect. II. . 6 b. 247. aſſertæ & vindicatæ, qui ipſe exigua quædam fragmenta græca, & velut e naufragio tabulas in Pſalmusn I. IV, 6. X L. LXXXII. ex Origenis com- mentariis collegit & Opp. Exeget. Orig. B. 37. aflervavit: THEODO- RETUS, cujus Opp. 7˙ 1. P. II. p. 343. edit. P. ril. A. 1642. interpretatio in bſalmos occurrit. Ad hæc vero etiam eo allaboravit doctorum viro- rum induſtria, ur integras e Patrum ſententiis in Pſalterium ſtrueret caté- nar, priſcorum eceleſiæ DoRtorum in divinum hunc lihrum meditetiones junctim ob oculos ponentes. Sic Aurea in quinquaginta Ppriores Davi- dicos Pfſalmos Doctorum Gracorum Catena Venetiis A. 1569. in fol. edita proſtat, quam ex verſione ſua latine publico dedit Daniel Barbarut, ele- QRus tune Patriarcha Aquilejenſis, adje urus ſimile, quod Græce MSC- tum De libro Pſalmo- ram. 144 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro tum jam poſſidebat, in reliquos Pſalmos latine verſum opus, niſi mors Pfalmo- Tu. præmatura deſtinata intercepiſſet. In Pſalmos decem priorei Catena poſt- huma ab Aloyſio Lipomanno ad veterum exemplum, ex anctoribus eccleſia- ſticis plus minus LXXK, iisque partim græcis, partim latinis connexa, & poſt autoris fata a fratre ejus Andrea Lipomanno edita, lueem vidit Romæ in fol. A. 1585. Quam utramque tamen & perfectione operis & autorum copia, & editoris quoque in Pſalmos ſingulos notis, longe ſuperat Catena Gracorum Patrum in Pſalmos univerſot, Græce & Latine luculentis typis edita a Balthaſare Corderio & I. Antwerpiæ ex officina Plantiniana Mo- reti A. 16 13. in fol. tribus voluminibus, ſingulis ſingulas Pſalmorum quin- quagenas complectentibus. E Patribus Latinis Catenam auream inPſal- mor adornavit Franciſcus Puteanus, Lugdunenſis, Ord Carthuſianor. Ge- neralis, Parifiis An. 15320. de quibus ſingulis Doctiſſimus Fabrieius Bi- Rabbino- rum: blioth. Græcæ Lib. V. cap. XMII. quod univerſum de Catenis agit, 'ol. 7. p74. ſqq. Tandem referri huc quoque poſſet Joſephi Mariæ Cari Pſal- terium juxta duplicem editionem, quam Romanam dicunt & Gallicam, Ro- mæ A. 1683. in §. ob vatia & multa e Patribus colle cta in Pſalterium Pro- legomena, quorum catalogum vide in Actorum Liphtenſ. Sapplem. To. I. Sebt. IX. p. 456. Pſalmorum autem explicationem fruſtra ibi quæres. Rabbinorum in Pſalmos labores iſti fere ſunt: R. MOSES P8⅝ν ALSCHECH 9& RD exaltationes Dei, ſ. Commentarium in Pſalmos ſtruxit, Venetiis editum A. C. 1605. in 4. apud Joh. de Gera, cum præfatione R. Chajim fili, recuſum dein Amſtelodami An. 169 5. in 4. cujus quoque ſ, Compendium in 12., proſtat. R. MEIR ben R. 1 S AAC'ARAMA HPNPS illuſtrant Pſalmos, Commen- tarius in Pſalm. Venetiis excuſus in 4. A. C. 1590. R. SALOMO NYATHIAS ben Schem Tov, ex Raſchio, Kimchio, & aliis in- terpretibus commentarium collectum, Pſalmorum textui jun tum, edi- dit Venetiis A. C. 1549. in fol. R. AKSILRAD BANDIT fll. Jo- ſeph Levi, literales ſuos in Pſalterium ſermones dv ſa flius ſcientiæ inſeripſit, excuſos una cum commentario Kafvenaki in bſalmos, Hano- viæ in 4. A. C. 1616. R. DAVYVID PARAVISTAS ſ. Paraviſta filius, colle tanea ex Zohar & Medraſchim, 2I Limbum aureum, ex Exod. XXV, I1. inſeripta, & in Pſalmos explieationem complexa, reliquit, impr. Cracoviæ A. C. 1647. in 4. Huc porro pertinet ee ſ. Commentar. allegoricus in Plalmos, Venetiis ap. Bomberg. in fol. A. C. 1546. & 2 l. comment. allegoricus autoris ignoti, qui VETER. TEST AM,. imots qui Tanaitarum tempore vixiſſe creditur, ap. Placeium Theatr. Anonym. De libro polt. cap. XVII. n. 254 p. 704. excuſus Conſtantinopoli in fol. A. 1522. & cum Pſalmo- cleſts. additionibus R. Iſaaci fil. R Simſonis, Pragæ in fol. A. 16 13. R. SA MUEL TGN.: n, & fll. R. Iſaaci Aripol A D e Pſalmum Euchariſticuan, h. e. ex- Rome poſitionem unius Pſ. CNXIX. dedit, Venetiis in 4. A. 1576. R. SCHA.- Orutn LO M fil. R. Abraham p) Q ſ. ſuccintos in Pſalmos & Proverbia Citen commentarios reliquit, excuſos Mantuæ A. C. 1590. & Cracoviæ A. C. 1598. pe in 4. R. DAVID CARPI er ſ. literalem in Pſalmos expli- 1 Mo. cationem, Conſtantinopoli in 4. edidille fertur in Theatro Placcii cap. grin. XVII. n. 474. n. 7ib. de quo tamen omnino confer Clar. Wolfii Biblioth. bſal Rabbin. n. 5io. p. 327. R. OBADIAS (ap. Bartoloccium ABDIAS diétus) r Ge. ben Jacob Sphorno De 5 e Commentarium in Pfſalmos s Pi. ſfſtruxit, impreſſum cum ipfſo textu Venetiis A. C. 1596. in 4. R. A BRA- l,. HA M ben R. Jehuda ) Chaſan, in ſuis p compeſttioni- e bus colleltaneis, ſ. Commentario in Prophetas, V. Megilloth & Hagio- mo. grapha, ex prioribus interpretibus, ſpeciatim Raſchio, Aben Efra, Kim- mbro. chio, Ralbag & aliis compilato, Pſalmos quoque explanavit. Lublini in T1 fol. A. C. 1612. R. JOEl- Ibn R SCHOEB ſive S UEB, dif- ge, fuſam & in quatuor partes diſtin tam concinnavit Pſalmor m explicatio= nem Re N formidabilis laudibur (ex Exod. XV, II.) inſcri- õ ptam, & impreſlam Theſſalonic. A. C. 1569. in 4. JOSEPH POP 0 za TEITZAK, juxta alios TITALZAK, expoſitionem aliquor ſaltem e Pfſalmorum ſtruxit, quæ prodiit cum Jedajah Happenini Comme 6 4 Plſalmos, Venetiis A. C. 1593 in 4. ap. Dav. Zanetum. V 4 en Noſtræ eccleſiæ Doctores, qui ſuas in Pſalmos lucubrationes cum Lutbera- ane W orbe Chriſtiano communicarunt, ſunt D. IOHANNES £ PINUS, l . primus Hamburgenſium Superintendens, cujus enarrationem in Pſalmos lis in Davidicos decader Francofurti Toach Weſtphalus edidit in 8. A. 1555. m edr TJOHANNES ARNDT, cujus vernacula per homilias Pfalterii explica- 41 l. . . tio admodum proliza, & ſatis literalis, recentiſſime recuſa eſt Lunebur- fitntis i in fol. A. 1699. REINHARDUS BACRIUS, cujus Commen- Hinb. tariur Exegetico-Practicus poſthumus, in Pſalterium Davidis, accurante raviie flio Lic. Erneſto Bakio, Francofurti in fol. A. 1664. FELIX BIDEM- umh er BACH, cujus brevis Pfalterii explicatio vernacula, ex Ofiandri latine religuit opere concinnata, Tubingæ prodiit A. 1595. in 4. SAMUEL BOHL- US, cujus Analyticam Pſalmorum Paraphrafin vernaculam, ex Hebræo tolA petitam recudi curavit b. D. Zachar. Grapius, Roſtochii A. 170 ignot, Carpz. Bari Il P gul 146 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro IOH. BRENTIUS, cujus To. III. Opp. edit. Iubing. An. Sns. tradun- Pſalmo- tur lucubrationes & cygnæa cantio in Pſalmos centum & ſex: in reliquos ruam. quadraginta quatuor Pialmos explicationes ſubnectuntur D. Theodorici Schnepki, JIOH. BUGENHAGEN, cujus in Libr. Pſalmorum in- terpretatio Wittenbergæ publice lecta, prodiit Witteb. in 4. An. 1526. 1535. 1544. CHRISTPOPH CORNERUS, cujus Pſalterium La- tinum Davidis, cum familiari & pia expoſitione, ac brevi notatione arti- ficii Rhetorici, pertinentis ad rationem inventionis, diſpoſitionis & elo- cutionis, Lipſiæ prodiit in 12. An. I57 1. in S. An. 1574. & in vernacula An. 1572 in 8. DAN. CRAMERVS, cujus explicatio Pſalterii vernacula Giel- ſæ in 4. excudebatur An. 1618. CHRISTOPH.DAVDERSTAD, eujus labores Pſalteriales theoretizo practici Lipſiæ & Francof. A. 1679. in fol. lucem viderunt. IOH. DRACONITES, qui Eſalterium cum trantlatione fontis Hebraici, Chaldaica, Graca, Latina, Germanica, ac ex. plicatione linguæ & Seripturæ 8. & indice regni Chriſti, Wittebergæ edidit An. 1563. in fol. HEINRICVS ECRHARDVS, qui explicationem vernaculam Plalterii, ex homiliis ſuis excerptam, Lipfiæ in fol. edidit An. 1623. CASPAR. FINCKIVS, qui meditationes Theologicas in XX. priores Pſalmos Davidicos, Gieſſæ in 12. An. 162 3. & Plalmi XCII. expli- cationem, centuriæ IV. Canonum Theoleg. p. 203. ſubjunctam reliquit. CHRISTOPH. FISCHER, cujus vernacula Pialterii interpretatio Lipfſiæ impreſſa eſt in fol. A. 1601. D. MARTIN. GEIER, cujus in Pſalmor Davidis prælectionei publieæ & collectanea, Dresdæ A. 16 58. in 4. duobus Lomis prodierunt, recuſa deinceps in fol. additis unicuique Pſal- mo analyſi & poriſmatibus, An. 168I. tantique æſtimata exteris quoque, ut Matth. Polus præfat. Tomi II. Synopſ. Crit. Bibl, graviſſimum Theolo- gum hoc mactarit elogio: Geierur, vir eruaitus, qui & pröprietatet ver- borum, & ſenſum rerum, diligenti ſæpe indagine eruit. D. SALOM. GESs- NERVS, cujus Commentarius in Plalmos Davidis Wirtebergæ publicæ luci expoſitus eſt in fol. An. 1605. 16 16. 1629. D. PEL RVS HABER- KORNIVS, cujus Conciones in Plalmos Gieſſæ impr. in 4 An. 1671. D. MATTHIAS HOE, cujus commentarius in Plalmum XXII, Wittebergæ in 4. prodäüt A. 1624. vernacula autem explicatio priorum decem Pſalmorum, Lipfſiæ in 8. An. 1625. (qq. HIERON. MENCE- LIVS, cujus expoſitio vernacula Lipſiæ lucem vidit in fol. An. 1594. JOACH. MOERLINVS, cujus homiliæ in Pfalterium, àa I. usque ad CXVIII. Pſ. tribus diſtinctis voluminibus Regiomonti excuſæ ſunt A. 15771. 1577. lun. gnos drici in. 326, La. arti⸗ elo. An. Giel⸗ um tex. onem An. X. epli. igvit etatio in4. Phl. ooge, olo. Vr⸗ 6. nhlice DER- 1671. jorum 1594. liead 1517. TEGETMEIERUS, cujus Analyſis Logica Pſalmorum Lipſiæ in fol. nical. & Feſtival. reſpondentium complectitur, Norimbergæ in4. An. gentorati edidit in 4. JOH. SCHREITERVS, cujus Pentadecas ci- pliæ prodiit in 4. An. 1620. JOH. SCHROEDERVS, cujus homi- VETER. TEST AM. 447 1577. 1588., in 4. ERHARDUS SCHNEPFIUS, cujus Com- De libre ment. in Pſalmos Davidis, opera Joh. Deuceri prodiit Lipſiæ in f. A. 16 19. Pialmo- 162 8. NICOL. SELNECCERUS, cujus vernacula Pſalterii explicatio rum. Lipfiæ in fol. ſæpius recuſa eſt An. 1571. 1623. &c. HENNINGUS A. 1626. JO H. GERHARD US, cujus annotationes in Pſalmos V. priores Jenæ prodierunt in 8. An. 1663. & in 4. A. 1676. JO. TARNO- VIVS, cujus in Pſalmos X. priores Commentarius Roſtochii excudeba. tur A. 1633. in A4. in Pſalmos Paſſionales, ſeil. VIII. X VI. XXII. XL. XLI. LXIX. CIX. CNX. CXVIII. Lipfiæ An. 1628. in Pſalmos Graduum, ſcil. CXX,. CXXI. CXXII. CXXIII. CXXIV. CXXV. CXXVI. CXXVII. CXXVIII. CXXIX. CXXX,. CXXXI. CXXXII. CXXXIII. CXXXIV. nec non in Pſal. XXIII. & KXIV. Norimbergæ An. 1667. MICHAEIL- WALTEHER, cujus Poſtilla Hieropfſaltica, explicationem nonnullorum integrorum, nec non ſele torum ex Pſalmis dictorum, Evangeliis Domi- 1657. D A N. ARGVLARIVS, cujus in Pſalmos Pœnitentiales & Graduum Commentarius Marpurgi prodiit in 8. An. 1595. PETRVS ARIOPEVS, in Pſalmos XV. Graduum, Baſileæ in 8. An. 1545. 1558. FKFD. BALDVINVS, cujus in Pſalmos Graduum homiliæ Wirte- bergæ in 4. ſæpius recuſæ An. 1608. 1611I. &c. JOH. SCHMIDIVS. qui Proœmiales in Pſalterium homilias, de libri nomine, origine, uſu & fructu, A. 1637. exegeticas 24. in Pſalmum I. A. 1634. & LXXXI. concio- nes in Plalmos graduum, a CXX. usque ad CXXXIV. incl. A. 1663. Ar- tharæ Davidicæ, i. e. NV. Pſalmorum graduum, explicatio methodica Li- liæ ſacræ in Pſalmos graduum, Sedini in 8. impr. An. 1648. JOH. WI- GANDVS, explicatione in XV. Pſalmos graduum, Regiomonti in 4. A. 1577. nec non in Pſalmos paſſionales XVI. XXII. &c. Gedani in S. A. 1575. LVCASBACKMEISTERVS, cujus explicatio Pſalmorum VII. pœnitentialium, nec non KVI. NKI. KXII. Roſtochii prodiit in 8. An. 1605. SEBAST. SCHMIDIVS, cujus reſolutio brevis, cum para- phraſi verborum ac notis Pſalmorum Propheticorum de Chriſto, P. I. Pſalmum II. VIII. XIX. XXIII. XXIX, XXXI. XXNV. XL. XLI. XLV. XLVII. XLVIII. L. LXVII. LXVIII. LXIX. LXX. LXXII. LXXVIII. L.XXXVII. LXXXVIII. LXXNX. XCIII. XKCV. XCVI. XCVII. XCVIII. 1 2 XCIX. De bibro Pſalmo-. rzum. PBontiſicio- ratn: – 149 INTRODVUCT. AD LIBROS BIELICOS XCIX. C. CII. CIX. CX. CXVII. CXVIII. CXXVI. poſteriori P. Pfal. XIII. XIV. LIII. XVI. XVIII. XNX. XXI. XXII. XXIV. CXXKII. explicat, Argentorati An. 1688. in 4. coriplures alios ut taceam, qui vel ſingulos nonaullos, eosque pauciores, vel unum duntaxat, vel dicta ſaltem e Pſal- mis excerpta expoſuerunt. . Inter Pontifieios huc referendi ſant, ANTONIUS AGEL- LIIS Presb. Regul. Ord. Theatini, cujus Comment. in Pſalmos, Romez in fol. prodiit An. 1606. ALEXANDET de HALES Minorita, qui commentaria in Pſalmos ſeripfit, a nonnullis tamen Bonaventuræ, ab aliis Hugoni de S. Caro tributa, & impreſla Wenetiis in f. A. 1496. MICHAEI- AYGUANUS, Ord Carmelitani Generalis, qui libros V. ſeripfic com- mentariorum ad univerſum Pſalterium, more Scholaſtico, editos dehine Venetiis A, 1603. Pariſiis An. 16 13, in fol. de quo tamen confer Poſſevin. To. II. Apparat. Sacr. p. t07. F RANCISCUS BA SELLUS, qui Pfſalterium Davidicum concordatum vulgavit, i e. Bſalterium unius argu- menti a Davide propohiti deductione counexum, Urtini in fol. A. 1662. RO- BERT. BELLARMINUIS, cajus explanatio in Pſalmos, Zo. V. Opp. edit. Colon. in fol. A. 1617. comparet. ARMANDUS de BELLO- VISU, Dominicanus, cujus Peſtilla in Pſalmos impreſla eſt Moguntiæ in 4⸗ A. I103. THOMAS le BLANC, qui amplifſimum ſex Pomis Commentarium in omnes Pſalmos ſtruxit, editum per partes Lugduniin ſol. A. 1665. 1669, 1673. &c. MATTHIASBREDENBACHI- US, cujus pulchra commentaria, partim ex veruſtis, partim ex recentio- ribus collecta, (ex Sixti Senenſ. elogio) in LXIX. Plalmos, prodierunt Coloniæ A. 1560. THOMAS de VIO Cajetanus, cujus ad Clemen- tem VII. Pont. Com mentarius in Pſalmos, Parifis in fol. prodiit A. 1539. JOH. CAMPENSIS, qui Paraphraſin eruditam in Pſalmos reliquit, impr. Lugduni An. 1534. PE I'RUS de CHAMFPSNEUFS, qui Pſalmos Davidicos cum brevi & literali explanatione publicavit Pari ſiis in g. An. 164 8. VINCEN TIUS CICONIA, cujus enarrstiones in Pfal- mos, Patavii editæ An. 1567. prohibitæ ſunt in Indice Romane, donec corrigantur. ADRIANUS CROM MIUS, qui CL, Pſalmos Da- vidicos vulgavit, compendioſa Paraphraſi ad literæ feriem expofitos, & ſenſu myſtico illuminatos, Lovanii in 4. An. 162 8. DIONYSIUS CARTHUSIANUS, cujus in Pfalmos Commentarius, ſenſum red- dens literalem, Allegoricum, Tropologicum & Anagogieum, prodiit Colon, in fol. An, 1534. RODERICUS DOSMA Hipanus, cujus eo:- — —— — — — — —— — — —. — — — VETER. TESTAM. 139 expoſitio ſ. paraphraſti in ſacros CLi. Pſalmot, & in Cantica Canticorum, De libr. cum annotationibut & ſeholiit, Madriti in 4. prodiit An. 160 1. LUDO- Pſalmo: VICUS FERRAN DUS, cujus liber Pſalmorum, cum argumentis, um.: Paraphrafi & annotationibus in 4. Pariſiis A. 1683. cum cura recenſetur in Aktis HFrud. Tipſ A. s). p.6o. 10O A N. BAPTISTA FOLEN. GIUS, Monachus Benedictinus, cujus in Pſalmos commentar. impr- Baſileæ in fol. A. 1549. FRANCISCUSFORERIUS, Domini- canus, cujus in Pſalmos commentarius Venetiis in fol. prodiit An. 156 . JOH. GAGNEUS in Pſalmos, Pariſiis in 4. An. 156 ¼. GIIL BERT. GENEBRARDUS, Theologus Pariſienſis & ArchiepiſcopusAquen- ſis, cujus Pſalmi Davidie, variis Calendariis & commeni ariis, genuinum ſenſum & Hebraiſmos aperientibus inſtructi, recuſi ſant ſæpius, Coloniæ in 4. An. 1615. ſqq. DOMINICUS GINNASIUS, Epiſcopus Oſtienſis & Cardinalis, cujus in Pſalmos enarrationes II. Tomis proſtant, Romeæ fol. An. 1636. RICHARD. PAMPOLITANUS, aliis HAM- POLE, vel de Hampolo, Eremita Sec. XV. cujus in Opp. inipr. Colon. in foj. A. Szs, ſunt in Plſalmos enarrationes, & in Pſalmum XX. peculiaris tra Ratus. PETRUS de HI ARENTH ALS, Ord. Præmonſtraten- ſis, cujus in Pſalmos expoſitio ex Patribus colle cta, edita eſt Coloniæ in 4. A. 1483. Rothomagi A. 1504. HAYMO, Epiſcopus Falberſtadenſ. cu- jus in Pſialmos Commentaria, Friburgi Briſg. in fol. A. 1533. GEORG. HESERUS S. I. cujus Pſalmi Davidis juxta ſenſum literalem explana- ti, Ingolſtadii in . A. 1654 nec non Piſalmi CL. argumentis & Comment. illuſtrati, Tom. II. Monachii in fol. An. 1673. JACOBUS ANSO- NIUS, Theologus Lovanienſ. cujus in Pſalmos expoſitio, in 4. Lovanii An. 1597. 16 40. P ETRUS LOMBARD US, Epiſcopus Periſienfis, Masgiſter ille ſententiarum, cujus in Pſalmos Commentarii ex ſelectis & orthodexis autoribus ed. in fol. Norimbergæ An, 1479. & Pariſiis fol. A. 1541. 156 I. JOANNES LONGLANDUS, Anglus, Regi Henrico VIII. a Confeſſionibus, Epiſeopus Lincolnienſis, cujus in Pſalmos ſermo- nes ed. Londini in fol. An. I1518. JOH. LORINUS S. I. cujus amplilſ- ſimi in Pſalmos Commentarii tribus voluminibus in fol. prodiere Eug- duni A. 1623 recuſi Moguntiæ in fol. A., 16798. FRANCISCLIIS ALOX- & US ſ. LUISIUS, Eremita Auguſlinianus, Salmanticenſis Sacr, lite- rarum Profeſſor, eujus in Pſalmos explanatio ed. Venetiis in 4. An. 1580. LUDOLPHUS, Sazxo, Prior Carthuſiæ Argentoratenſis, An. 1330. cla- rus, cujus in Pſalmos expoſitio edita Lutetiæ Paril, in majori 4 A, 152 1., 13 ſæpe 150 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOO De libro ſæpe dehinc reculſa. JOHI. MALDONATUS S. I. cujus in Pſalmos, Pſalmo- rum. Proverb. Coheleth, Canticum, libr. Sapientiæ, Eſaiam, jerem. Threnos, Danielem, & Pſalmum CXIX. commentarii junctim prodierunt in fol. Pariſiis A. 1643. EVANGELISTA MARCELLINIS Italus, Minorita, cujus in Pſalmos ſermones ed. Florentiæ An. 1584. SIMEON de MUIS, cujus Philologicus in Pſalmos commentarius prodiit Pariſiis in fol. An. 1630. 1650. FLAMINIUS NOEBILIUS, Lucenſis, cujus anno- tationes in Pſalmos ed. Pariſiis in 8. An. 1558. JOANNES PAULUS PALANTERIUS a Caſtro, qui explanationem edidit in Pſalmos il- luſtrem, adjunchis quæſtionibus Scholaſticis oecurrentibus, Lomis II. in 4. Brixiæ An. 1606 & Venetiis in 4. An, 1617. BERNARDUS la PA- LASSY, Gallus, cujus in Pſalmos extant II. Volum. Toloſeæ in fol. An. 1670. JACOBUS PAREZ de Valentia, Auguſtinianus, cujus in Pſal- mos & Cantica ſacræ Script. Commentarius in fol. Pariſ. A. 1518. & Ven. An. 1586. PLACIDUS PARMENSIS, Ord. Præd. cujus explana- tio Pfalmor. Venetiis in 4. An 1537. 1559. OSWALDODUS PEIL- BARTUS de Themeſwar, Minorita, cujus in Pſalm. Commentar. Ha- ganoæ fol. An. 1504. 1513. GILBERTUS PORRETANUS, Epilſco- us Pictavienſis, cujus in Pſalm. Commentar. Pictavii in fol. An. 152 7. MARTIN. ALPHAR. del POZO, cujus elucidationes in Pſalmos Davidis, Compluti in fol. An. 1567. CAMIILUSPULSICTUS, cujus in Pſalmos expoſitiones, Venetiis in 4. An. 16 18. 162 8. FRANCISCUS TITELMANNUS. Minorita Franciſcanus, cujus elucidatio in omnes Pſalmos, cum annotationibus ex Hebræis ac Chaldæis, in quibus tota veritatis Hebraicæ difficultas exponitur, Antwerp. fol. An. 1567. JOANNES de TURRECREMATA Ord. Præd. cujus in Pſalmos Pa- raphraſis extat in fol. Mogunt. An. 1574. & Venetiis in 4. An. 1617. HIERON.VARLENIUS Belga, Harlemenſis Canonicus, & Theol. Pro- feſſor Pontif. Ultrajectinus, cujus in Pſalmos commentarius editus eſtLo- vanii in fol. An. 1557. GEORG. WITTWEILER, S. I. cujus verna. cula Pſalterii explicatio Pomis III. Coloniæ prodiit in A. A. 1643. Ano- nymus Gallus, cujus les Pſeaumes de David, interpretez ſelon 'Hebreu, avec des reſtexion. morales, priſes dans le ſen. literal, nuper prodierunt Pa- riſiis in 12. A. 1717. BENEDICT. ARIAS MONTANUS, cujus in Pſalmos NNXI. priores extat Commentar. Antwerp. in 4. A. 156 5. & 1605. DESIDER. ERASMUS, cujus in Pſalmum I. II. III. IV. XIV. XXII. XXVIII. XXXIV. XXXIX. LXXXIII, LXXXV. LXXXVI. enarra- tiones — —. =çẽ — — — — — — — — — — — * R - ——— N—N—ℳ—⅝—— VETER. TESTAM. 151 mos, 8 tiones ſeorſim prodierunt in 12. & in operibus paſſim conſpiciuntur. PE. De libro enos, TRUS a FlGUEIRO, cujus comment. in NX VI. Pſalmos priores, T0. II. Pſalmo- fol. QOop. exhibetur, Lugduni in fol. An. 1615. AGATHIUS GUIDIA- THN. kllns CENSIS, vel GUIDACERUS, cujus in Pſ. XXIV. priores Commen- N tar. Pariſiis in S. An. 1546. nec non, de laudibus & materia Pſalmo- riſiis rum, ibid. in 4. A· DRIANUS LAMETIUS, cujus expoſitio in XXVI. inno. Pfalmos priores, Pariſiis in 8. An. 1548. LUDOVICUS HILLESE- LUIS MIUS cujus in Plalmos XV. priores, & in Pſ. LXV. & CXXXIII. medi- 08 l. tationes prodierunt Colon. in 12. An. 1572. P E TRUS MALDONA- Ilin TUS Hiſpalenſis, cujus Commentaria in Pfſalmos XVII. priores, cum IPA. ejusd. Comment. in Epiſt. I. Johannis prod. Oliſſiponæ in 8. A. 1609. Aa. PAULUS SACRATUS, canonicus Ferrarienſis, cujus in Pſalmos Plal. XXxXXIV. priores Comment. Bononiæ in 8. An, 1588. Kc. . VenR, . Ex Reformatis Pſalterio explicando operam dederunt HEINRI- Reforma- lann- CUS AINSWORTH Anglus, cujus in Pentateuchum, Pſalmos & torum: El. Canticum Comment, prodiere Loncini in fol. 1626. GUILIELMUS .Il. AMESIUS, Theologus Franequeranus, cujus Opp. 1o. I. Amſtelodami co. An. I65/7. lectiones in Pſalmos Davidis leguntur. MOSES AMXYRAL- DUS, Pheologus Salmurienſis, cujus Paraphraſis in Pfalmos Davidis, una cum annotationibus & argumentir, Salmurii prodiit in 4. A. 1662. THEO- ae DOR. BEZA, qui in Pſalmos homilias reliquit, Tiguri A. 1601. JA COB. cs BRAND MULLER, cujus in Pſalmos analyſis typica Baſileæ excude- Nin. batur in 4. An. 162 1. MARI IN. BUCERUS, cujus ſunt in Pſalmos ls commentarii, qui Aretii Felini nomine Argentorati prodierunt in 4. F.. An. 1529. VICTORINVS BTTHNERVS, qui Lyram Propheticam br. Davidis, ſ. Analyſßin Critico- Practicam Pſalmerum ſtruxit, impr. Tiguri 6 in 8. An. 1664. JOH. CALVINUS, cujus Comment. Genevæ in fol. A. 1578. prodiit, & Operum Tomo Ili. Genevæ A. I617. inſertus conſpici- tur. 1OH. COCCEUS, cujus Opp. T. it. ab initio, in Pfalmos rd⸗ commentarius, T. I. &uατ+—wνaHναρπâ %.. ſq. analyſis Pſalmorum pau- elm⸗ lo uberior ſiſtitur, eujus præfatio uſum & necefſitatem oraculorum Vet. “ Teſtamenti, & libri Pſalmorum præſtantiam docet. BARTHOLO- Aen, MEUS COPPENIUS, cujus notæ in Pſalmorum librum, ex lIingua utfe originali, Rabbinis, Patribus, & univerſa antiquitate erutæ, impreſſæ ſunt eunis Hahoviæ in 4. An. 165 8. DAVID DICKSONUS Scotus, in Acade- 6 mia Glaſcuenſi Theol. Prof cujus in Pfalmos, Marthæum, Hebræos, com- AW. mentarii Anglici junctim prod erunt in fol. An, 1659. STEPHANUS narti⸗ HW F BRI- 152 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De libro FABRICIUS Bernenlſis, cujus in Pſalterium homiliæ impr. Aureliæ Pſalme- Allobrogum in fol. A. 1622. J0O HAN NES de VADO vel FOOR- rum⸗. THE aut FOORD, cujus im Pſalmos expoſitio ed. in 4. Londini An. 1646. RUDOLF. GUALTERUS, cujus in Pſalmos XCIV. priores, homiliæ Tiguri prodierunt in fol. A. 1601. A B RAH. GULICHIUS in Librorum Prophetiegr. E. & N. T. Analyſi p. & 271. Amſtelodami edita in 4. A. 168 1. PETRUS HAMER, cujus Belgica Pſalterii explica- tio Roterodami lucem vidit in 4 A. 1680. HENRIC. HAMMON- DUS, cujus Pſalmorum interpretatio Londini prodiit, Anglico idioma- te conſeripta, in fol. A. 16 59. Pariter EDUARD. LEIGH, cujus com- mentar. Anglicus impr., in fol. Londini An. 1657. AUGUSTINUS M ARIL. ORATUS, cujus in CL. Pſalmos Davidis explicatio eccleſia- ſtica, ſ. Bibliotheca expoſitionum in Pſalmos, ex probatis Theologis col- lecta, Genevæ prodiit in fol. A. 1583. HENR. MOELLERUS, cujus enarrationes in Pſalmos Davidis, cum theſibus & obſervationibus loco- rum doctrinæ &c Genevæ impr. in fol. A. 1591. WOLFGANG. MU- SCULUS, commentario in Pſalmos, Baſileæ in fol. A. 155 I. I 556. 1618. JOH. PlISCATIOR, Herbornæ in 8. A. 1611I. SIMON. ULRIC. PISTOR, cujus germanica bſalterii expoſitio edita per Mart. Fuſſelium, Francofurti ad Oderam in fol. A. 16 18. 162 4. BARTHOL. PlTISCUS & ABRAFI. SCULTETUS, quorum meletemata Pſalmica, ſ. Ideæ concionum in Pſalmos Davidicos confectæ, Partibus III. edita ſunt, opera Joh. Adami Rugewaldenſis, Francof. in 4. A. 1616. 1620. JOH. PRI- CEUS, cujus in Plalmos annotationes ſeorſim impreſſæ Londini in fol. An. 1660. paulo poſt Bibliis Criticis Anglic. ſuo loco ſunt inſertæ. AN.- DREAS RIVETUS, cujus Opp. T. I. ab init. comparet Commenta- rius in Pſlalmorum Propheticorum dodecadem, nempe in II. VIII. XVI. XIX. XXII. XXIII. XXIV. XL. NLV. LXVIII. CN. CXVIII. porro me- ditationes in Pſalmos VII. vulgo dictos Pœnitentiales; ac denique in Pfſ. XCI. & CXIX. RUDOLF. SI MLER US, cujus in Plalmos homiliæ Tiguri prodierunt in fol. A. 160 I. S TEPHAN. SZEGEDINUS, cujus Tabulæ analyticæ in Pſalmos impr. Schaphuſii in fol. 1592. SALO- MON van TIEL, cujus in Pſalmos Commentarius, impr. duobus t0.- mis in 4. Trajecti An. 17 1I. circa unumquemque Plalmum prime inſcriptionem & præcognita nonnulla, tum operoſam analyſin, porro uberiorem verborum explicationem, tandem ſi Propheticus fuerit, vatici- nii complementum, ac poſtremo uſum & applicationem, diſtincte, ſcite, & cum — — — uũu 1 VETER. TESTAM 153 cum cura tradit, ex Belgico quoque in Germanicum translatus ſermo- De libro nem. ALEN. TOPPIUS, Armiger Angl. in Pſalm. Londini in fol. Pſalmo- An. 1619. JOH. WOLPHIUS, cuſus homiſias in Pſalmos ex Auto- grapho collegit & in lucem emiſit oach. Wolphius, Tiguri in fol. A. 1001. 1604. ABRAH. WRIGHT, in Pſalmos, Londini in fol. An. 1662. THEOD. ZWINGERUS, cujus eſt in Pſalmos Analyſis, Bafilex in fol. A. 1600. HULDRIC. ZWiINGILIUS, cujus in Pſalmos labores TLo- mo III. Opp. extant, Tigauri in fol. An. 1581. JACOBUS ALTING, cujus Opp. T. I. p. 6ol. ſqq. in XXIV. priores Pſalmos analyſis exegetica, To. autem P. II. commentsrius exhibetur Theoretieo- Practicus in loca quædam ſelecta Pſalmorum. JOII. BOISIUS, Cantuarienſis Deca- nus, cujus expoſitio in Pſalmos, ſtatis diebus in eccleſia Anglicana, præ- legi ſolitos, Anglice proſtat Londini, fol. An. 1638. JOHI. DANUSin VIII. priores Pſalmos, Londini in 4. An. 1571. WERNER. HELMI- CltIIUsS, cujus eſt Pſalmorum analyſis excuſa Amſtelodami in 4. An. 1I62 1. WILHELM. NICHOLSON, Epiſcopus Gloceſtrienſis, onjus ci- thara Davidis Londini prodiit in fol. An. 1662. CASP. SIBELIUS, in pfſalmos aliquot ſelectos, Amſtelodami in 4. An. 1648. GUILIELM. TEMPLE, Eques Anglus, cujus proſtat analyſis Logica XNX. Pſalmor. priorum, Londini in 8. A. 1611, RI. CH. BAXNXTER, cujus medita- tiones in VII. Pſalmos pœnitentiales, ab Andrea Gryphio germaniee ver- ſæ prodierunt Vratislaviæ in 12. A. 1664. CHRISTOPH. PEZE- LIUS, cujus enarratio Pſalmorum graduum, Bremæ in 8. lucem ad- ſpexit, An, 1602. C A P. I V. De Libro ProverbiorumSalomonis. dgedes & ordo libri. Cur primo loco inter Salomonis ſeripta Proverbia Summa- pvonantur? Inſeriptio. Mor vetuſtiſimus per parabolat, ſententias, rium Ca- roverbiaque docendi. Havogro & ο. Synonymica nibri appel- pitis. lationes apud PP. S. I. Salomonit ortut: nomina varias ſapientia, cum Moſis aliorumque ſanctor. ſapientia comparata? fama ad exte- ros ſparſa, Reginam ausſtri accerſens: donum Prophetiæ: ætas, eum regni gubernacula capeſſeret oP α regalis m agniſicentia peccata graviora: polygamia: pœnitentia & ſalus: zypica Chriſti adum- Carpz. ParII. U bratio 7 154 INTRODUCT. AD LIBROS BI BLICOS bratio: vitæ Scriptores . z. Salomonis ſeripta, tum ſuppokhititia & uria, tum genuina quidem, ſed &G H „ναεια & deperdita, tum cono- nica, quæ hodienum in Codice S. ſuperſunt, J. 3. Proverbiorum dutor, non ex mente Grotii, varius & incertus; nec ex Judaorum ſententia, vel Ezechias cum viris ſuis, uel Teſaiat: ſed Salomo: non tamen . poſt actam demum peœnitentiam, ſed juvenis & ante patrata peccata. Refutatur Ligli, votuß. Eodem, 740 edita, témpore Canoni Juoquét ſunt inſerta S. 4. Argumentum libri exponitur, Sympoſion vero, vel ſermoner oonvivales complecti, contra Salazarum negatur. Scoput, Urilitar. Obieltum cui deſtinatus liber, non filii Salomenis tantum, ſed quivis eccleſiaæ lius F. 5. eylus libri pozticur, parzmialit, & ſubti- litate ſua paulo obſcurior eſt & 6. Autoritas divina p. Aſſerta, p. a Ju- dais priſcis ſolicitata, p. vindicata a criminationibus Socinianorum, Syinozæ, Rich, Simonii, & Jo. Clerici, ſub Theologorum Batavor. Sehemate libro inſultantis §. 7. An gentiles ſuat ex Proverbiit Salo- monis ſententias expreſſerint? S. b. Proverbiorum nexus internus nullus eſt, aut pertenuis; ſaus tamen ordo libro conſtat, non is equi- dem, quem Sam. Boblius tradit, fed quem varia libri inſcriptione & partes ſuppeditant S. 9. Tabula Synoptica §. 10. Commentarii Patrum, Judæorum, Lutheranorum, Pontifciorum, Reformatorum &. u. ſalmos preſſo pede ſubſequitur Proverbiorum liber, in codici- bus Bombergianis, Regio Antwerpienſi, Baſileenſi Buxtorffii, Polyglotto Anglicano Waltoni, & Hebraicis recentioribus paſ- ſm, nec non in Græcis, Latinis & Germanicis Bibliorum verfionibus: ordine perquam decoro, quo & Poêticis medius inſeritur, eadem ad- ſtri ſtus metri lege, & filius patrem, ut in regno, ſic & in ſerie exci- pit ſeriptorum. Eandem eollocandi rationem ac ſeriem Judæis Germa- nis in more eſſe poſitam, ut Proverbia Pſalmis ſubjiciant, teſtis eſt R. Ge- dalias in & halſeheleth hakkabbala f. 6G7. b. eodemque ordine priſeos etiam uſos fuiſſe Hebræos, conſtat ex Hieronymi Præfat, in lib. Regum T. W. Opp. f. 7. C. ubi de partitione Codicis S. ex Hebræorum mente loquens, Tertius orde, inquit, Hagiographa poby;det. Et primus liber incipit ab Jb. Secundur a David. Tertius eſt Salomon, tres libros habene, Pruverbia &. Nec ſecus Patres collocant, Epiphamius lib. de menſ. & ponder. e. IV. T. II. Opp. y. 162. Athanaſius in Snopft, Iſidorus. lib. VI. Origin. c. 2. p. 45. Gregorius Nazianzenus Carm. 37. de germanis ocript. librii, T. II. Opp. P. 95. ——— — — — —. — VETER. TESTAM. 155 , 1 5 . een. p. 95. Amphilochius in Jambir, & magno conſenſu, Philologi atque inter. De Pro- pretes paſſim. In Salomonis vero monumemtis primo ſemper loco collo- ver biisSa- cari Proverbia ideo cenſet Hieronymus, quia in Proverbiis puerum inſti- omon. tuat autor, in Coheleth maturæ ætatis virum, in Cantico virum conſum- matum: Salomon juxta numerum vocabulorum, inquit ſub initium Com- igie mentar. in Coheleth, 7. VII. Oep. J. 37. B. tria volumina edidit, Proverbia; 11 Eccleſtaſten, & Cantica Canticorum. In Proverbiis parvulum docens, & Juaſi de Ofeiis per ſententias erudieny; unde & ad filium ejur ſermo creber nepetitur. In Eecleſiaſte vero, maturæ virum ætatis inſtituens, ne quicquanms in mundi rebus putet eſ perpetuum, ſed caduca & brevia univerſa, quæ cer- nimus. Adextremum jam conſummatum virum, & calcato ſeculo præpa- ratum, in Cantico Canticorum ſponfijungit amplexibus. Paulo poſt ſub- dit: Haud procul ab hoc ordine docéztrinarum & Philoſophi ſectatorei ſuos erudiunt, ut primum Ethicam doceaut, deinde Phyfßicam interpretentur, S Jquem in his profeciſe perſpexerint, ad Theologiam urque perducant. Quæ D ingenii potius gratia, quam ex vero di cta, ſuo relinquimus loco. Inlcri- cgin⸗ bitur porro liber ρν en, r οορνααα. *νιο νια, Prover- Inſeri- mel dhiea Salomonis, tum ab argumento, quod in adagiis verſatur, tum ab auto- prio. Alrußnn re, Regum lſapientiſſimo. Primo quidem ac proprie mrbod Amilitu- . diners, parabolas, notant, a comparari, alſtmilari, unde in Pihel eſt D parabolas proferre I Sam. XXIV, I4. Ezech. XVIII, 2. XX., 49. quo ſenſu inſeriptionem noſtram interpretarur Iſidorus, eo quod in ipſo, jub comparati vaſimilitudine, guras verborum, & imagines veritatis oſtenderit Salomon: ipfſam autem veritatem ad intelligendum legentibur eſervavit: ſecutus forte Pſeudo Athanaſium, qui in Synopſi I. II. Opp. p. Sy. hanc nominis rationem reddit: ααρα0iα 5τ* αοα⅛ς 1 ,αρ0 l reo é* ντσ* nXSvv ν, **ροον s &ντονoπHιo ιτς νααιHsασ, RWũl præſentem librum Proverbia inſeriphit autor, propterea uod verba ſapien- 4 tium proverbia ſunt, velut æanigmata, quæ quidem aliud in ſuperficie, aliud eun vero per allegoriam indicant. Rurſus vero ſunt, qui ad dominii ſignifica- 1. tionem verbi "à vocabulum iſtud referentes, per zvelag Jvoνιαασ gnens, reddere malunt, graves ac rotundas ſententias, autoritate pollentes, ver- . bis paucis res magnas comple tentes, vocibusque vel propriis, vel figura- u Ge⸗ tis, ſingulariter animum percellentes, brevitate ſua ſuaves, pondere au- IV. 1. tem & acumine inſignes ac graves. Sed enim vero quid prohiber, quo 2, G. minus utramque originis notionem in voce db, conjungamus, 1. C. . U 2 cum- 19. Autor, tentia, nen ecat Ccata. ſalbti⸗ 4 Ju- rum, taor. irgalr. ternut cociei⸗ torthi, pel. ndus: enn ad⸗ e exel· Zerme⸗ 156 INTRODUCT. AD LIEROS BIELICOS .* . 1 . . De Pre- cumque, ſi ex aſimilandi ſign ſicatu æſtimetur, orationem notet verbiisSa- comparativam, ſin exdomiénan li notione, dominantem deſignet ſenten- lomon. tiam, celebre & quaſi authenticum dictum; inſceriptionem noſtram per Jſohematica proverbia, aut adagi ales parabolas haud inepte reddamus? eo quod iſthæe Salomonis effata tum parabolieum dieendi genus frequentiſ- ſime ſectantur, & ſuavi præcepta lapientiæ comparationi involvunt, tum fuceinctis ac nervoſis abſolvuntur aphoriſmis, & proverbiorum referunt indolem atque ſtru turam. Secite hanc in rem Mercerus Comment, ad c. I. 1. p. 349. ſeribit: Nomine ſignifcatur omnir ſermo ſiguratuß, quicquid ſpeciem tropi, ſehematit, aut cujusvi! lguræ habet. Multa bic ſzmilia, multa diſimilia & antitheta, pleraque metaphorice, allegorice, aliis denique figuræ generibus diéta invenies. Nennulla tamen reperiet dicta ſempliciter, ſententias ſeu gnomar, aut chreias ad uſum vitæ vel more: for- mandos pertinentet, ſine ullo verborum integumento. Veruntamen ommia, quoquo modo dicta, donavit boc nomine, quod omnia velut Proverbiorun ſeu ſententiarum proverbialium loco eſſe velit. Rebte ergo & ſegniſicanter a ſontentias proverbiales, aut ſmpliciter ſententias verterit, ſeu Ju- τ Ita nimirum mos ferebat antiquiſſimorum ſapientiæ magiſtro- rum, ut & ſimilibus illuſtrata dogmata ſua diſcentium animis ſuavius in- Rillarent, & brevibus rotundisque dictis nervum omnem conſtringe- rent, atque in anguſtum cçontraherent verborum gyrum, quæ alii longo præceptorum cireuitu exponunt. Ita Hieronymus Comment ad Matth. XVIII, 23. T. IX. Opp. f. 27. C. teſtatur: familiare l Sris, & maxime Pa- Iæſtinis, ad omnem ſermonem ſuum parabolas Jungere; ut quod er limplex præceptum teneri ab auditoribus non poteſt, per ſimilitudinem, exembplaqus teneatur. De Barbaris atque Greæcis idem affirmat Clemens Alexandrinus L. VI. Stromat. f. 67. de priſcis Romanis Seneca Epiſt. LIX. Quin & Chri- ſtus ipſe hanc docendi per parabolas merhodum ſtudioſe ſecutus fertur Matth. XIII, 34. Marc. IV, 33. Ad Proverbia porro quod attinet, Ara- bum ſane ſapientia magnam partem iis continetur; & Pythagoræ, Pho- eylidis, aliorumque vetuſtichhmorum Græciæ doctorum wouαει fidem dictis faciunt. In hirs, ceu ſymbolir, totaferme priſeorum Philoſophia con- zinebatur, Eraſmo teſte, loco mox citandop. 7. A. Quin imo eo usque pro- greditur Pineda lib. II. de rebus Salomon. cap. XIVI. H. 2. p. 0. ut, qui publico docendi munere ex autoritate publics fungebantur, proprio velut nomine Heo, parabolizantet vel Proverbistores dictos contendat, Scripturæ in hanc ſententiam eitans autoritatem, ex Num. XRI, 27. 1 Sam. „ — —-,— XNIV, — — — Sð noter eaten. mper 9 eo⸗ nemtil. tum lerunt ent, Al Fotuß, Atahie e liis er for⸗ onimie, hiorum rrenter . vius in⸗ ilongo Matth. me Pa- Snplher Plaue Griuus Chri- fertur . VETERB. TESTAM. 157 arabolas & adagia docere, ſed magiſtrorum duntaxat, quibus id muneri eſſet demandatum; quod vellem fide dignis demonſtratum dediſſet te- ſtimoniis vel exemplis, cum allegata Seripturæ dicta id non evincant;apud Philonem autem, ad cujus lib. II. de vita Moſer, & libr. quod omnis robiss liber At, provocat, nihil omnino tale reperiatur. Urcunque tamen ſe res habeat, ſaltem dubio caret, frequentiſſimum & parabolarum, & prover- . . . 1. . . 3 . biorum uſum, in populo Dei juxta ac apud gentilium obtinuiſſe magiſtros, provocante toties ad adagia Veteris Teſt. codiee; unde Philo cit. lib. quod omnir probur &c. Opp. p. G. edit. Colon. A. 1613. õ ν OXαοα, more & amulatione veterum, per ejusmodi figuras, Symbola, & proverbia Philoſophatos teſtatur. Hinc quoque cœleſtem arcanamque ſapientiam, tum quoque ſan Ciſſima vitæ morumque præce- pta, Numen ſapientiſſimum toto hoc volumine parabolis atque parœmiis incluſit, nec alio inſcribi titulo voluit, quam iſthoc: Parabolæ Salomonist, flii David, Regir Iſrael c. I, I. ut in eo ver ſando attentiori ſtudio ac aſſidui- tate uterentur lectores. Ceterum legi hic meretur, quatn b. Glaſſius iniit, nominis evolutio lib. II. Philol. Sacræ Part. I. Tract. I. Soct, V. Art. I. p. 337 4. Quæ vero de proverbiorum indole ac natura, requiſitis, diffe- rentia, dignitate quoque ac uſu, tradi in Rhetorum ſcholis conſueverunt, erudite omnia & eopioſe congeſſir Eraſmus Roterodam. in ſuis ad Chilia- des prolegomenis, & Ger. Jo. Voſſius inſtitut. Orator. Lib. I. cap. XI. num. VI. Opp. Tomo Philol. p. 206. ſcjcj. exX Hebræorum autem diſciplina R. Mo- ſes Maimonid. in praæfat. ad More Nevochim. I[ſtud autem ſilentio præ- termittendum non eſt, Græcis eccleſiæ ſcriptoribus, roverbiorum librum etiam 7 r‿νHανανâνοαρbααſabientig, omnem complexaæ virtutem, nomi- ne nonnunquam venire, ut ex Clementis Rom. Epiſt. I. ad Corinth. cap. 57. Clementis Alexandr. Miſcellaneo II. p. 420. & Eu ſebii Lib. IV. Hiſt. Ec- cleſ. cap. NXII. proclive colligere eſt: Quæ tamen appellatio cum & libro Sapientiæ, & Syrachidæ Eceleſiaſtico, paſſim, imo & frequentius, a Græ- cis detur, dubitandi præbuit anſam eruditis, an canonico Proverbiorum Salomonis codici competar? Negat ſane, Euſebium cit. loco Prover bia indigitaſſe, & S. Patres rrοναρναννονοο ορWνααν lbrum parabolarum Salomo- nis apocryphum ſaltem appellaſte, contendit dvcd"*νρνοο ille Epiſtolarum Clementis Gloſſator, litera B. notatus in Jo. Clerici Patrunm: Apoſtolic. edi- tione, 1. I. p. 179. a. copioſe autem & erudite vendieat Proverbiis hunc titulum ibidem pag. præced. Joh. Bapt. Cotelerius in notis ad cit. loc. Cle- U 3 mentis XXIV., I4. Evech. NVI, 44, nee uniuscujusque de piebe fuiſſe, addat, per De Pro- . s verbiisSa- lomon. appella- tiones Ec- eleſiaſti⸗ ECc. 158 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Pre. mentiz Rom. Confer præterea, qui variam aαραατιεαις αρρρπ verbisSa- lomon. ſtudioſe digeſſit, Joh. Caſp. Suiceri T heſaur. Ecxcleſiaſt. R. I. col. 5yb ſqj. Alias quoque Proverhia noſtra αραρποα½οο I Reg. IV, 32. vndεαν Prov. XXV., I. Xa.dιdS αα.απ ιο υ à Gregorio Nazianz. Orat. XI. quæ eſt in laudem ſororis Gorgoniæ p. 1o. & ſimpliciter α— in Patrum monu- Salomo- nis ortus: nomina: mentis frequentiſſime ſalutantur, congerente hance in rem ſeriptorum dicta, laudato Suicero Theſ. Eccleſ. L. II. col. 95. 12. II Illuſtrem itaque nactus eſt liber ſeriptorem, SALOMONEM, cujus natales ſignate exponens Matthæus: Ac 6βραωααα νενε 737 Z2X ε0ττ, S Tr6 T Oveis (Juvαααοσασ ſcil. Je voτι—ä) c. I, 6. non AD nethum ſive ſpurium eum dicit; quam Regi lapientiſſimo macu- lam præter meritum adſpergere conatur Hieronymus, ſeu quisquis autor füerit, ITradit. Hebr. in lib. . Reg. V. IV. Opp. f. no. C. & rurſus in lib. II. Paralip. Tom. cit. f. no. C. ſed legitimum quidem hæredem, verum ex Bathſeba, tertio poſt raptum anno, atque extincta pridem adulterina ſo- bole 2 Sam. XII, 18. ſuſeeptum, quam priori marito ab hoſtibus cæſo, in thori cenſortium adſciverat David. Nomine haud uno inſigniebatur, Dei juſſu in circumciſione vu, Salomo, h. e. pacificus appellatus, in quo & alta pax provinciis ejus promittebatur, & princeps pacis Chriſtus adumbrabatur 1 Chron. XXII, 9. 12: porro a Nathane, divinis procul dubio auſpiciis, ⁄, Jedidjab, h. e. diletus Domino v propter Chriſtum Jebovam, cujus rurſus typum ipſe gerehat 2 Sam. XII, 15: tandem & a blandiente, in pueritia, matre 7&οâ Lemuel, h. e. Deo adſeriptus, Prov. XXXI, I. dictus, abjecto initiali G, & adjecto in fine vocabulo „& Ita nimirum de poſtremo nomine communior fert ſententia interpretum: Quam improbat tamen & convellit Henr. Hülſius in Commentar. PErophet. in c. XXX. & XXXI Prov. p. ir. qui, ve- lut ad eceleſiam ejusque ſponſum, Chriſtum, quicquid eſt hujus carminis, Prophetice refert, ita Lemuelern pariter Chriſtum dicit, & pſi Deur inter- pretatur, eo'quod Deitas Filii perſonaliter Chriſto conjuncta, ſimiliter- que Pater ipſi præſto fuerit; ut conveniat hoc cum nomine Immanuel h. e. Nobiſcum Deus, vel Ithiel, quod eſt, mecum Deus. Porro quando Prov. XXX, I. verba Agur recenlentur, id quoque nominis ad Salomo- nem trahunt judæorum, & e Chriſtianis, interpretum plerique, quibuse noſtris caleulum addit b. Calov. Bibl. Iluſtr. h. I. p. 1209, ita ut Salomon, Pn Agur ilius Jakeb, quaſi collector ſententiarum, filius vomen- — — —.— — — — — — — — — nem /. brov. ſ in lonu. Oruin ne non men- Autor . I. im er niſo. ſo, in vatur, 8, in riſtus roeul 2 damm. uel. gedo Uniot Jenr. i ve⸗ minis, jater⸗ liter⸗ anuel und vomo⸗ lbuse mon, Flius men⸗ VETER. TESTAM. 16739 vomentis h. e, auctoris do ctrinæ, quam affatim & copioſe eructarit, dictus De Pro=- ſit ideo, quoa ſententias vitæ, tum ſpirituali, tum temporali inſervientet col- verbiis legerit, ut fere coincidat hoc cum nomine Coheleth. Quamquam nobis potior videatur ſententia, quam Grotius & Mercerus, ex noſtris vero b. Geierus in h. loc. tenet, Agurem diverſum a Salomone, ipſi tamen αναααο⅓ vov, ac celebrem fuiſſe virum, velaliquem illorum temporum Theogni- dem aut Phocylidem, ſuamque ob pietatem ac ſapientiam in vulgus no- tum, cujus ſententias ob ſingulare in illis latens acumen atque prerium, vel Salomon ipſe, vel colle ctores ſententiarum ejus, ad hoc retulerunt corpus, cum de authentica earum autoritate eceleliæ ſatis conſtaret. Unde pro- num colligere eſt, quo nomina Iihiel & Uchal ſpeétenr. Filios nimirum Aguris vel amicos, auditores certe ac diſcipulos, iis deſignari exiſtimant Mercerus, b. Geierus & alii, de quorum ortu, dignitate ac ordine, ætate ac meritis, nemo ſane explorata ſatis proferre habeat, æque ac de altero illo Emauntico viatore Luc,. XXIV,. 13. Quæ enim R. Salomon Jarchi, ad Salomonem Regem iſta nomina referens, comminiſcitur, potentiam ejus ac ſapientiam iisdem inſinuari, quaſi dixerit: DR Ithiel, mecum Deus per plenitudinem ſapientiæ, mecum Deus per plenitudinem poten- tiæ, 22 8) Veiichal, & valens ero, potero mihi multiplicare aurum, argentum, equos, & uxores, absque transgreſſione &c. coscta ſunt, & a pietate Regis noſtri aliena; eonfutata a Mercero & b. Celovio. Iple ta- men laudatus Calovius in eorum concedit ſententiam, qui particulam nominibus iſtis præmiſſam obje Rtive explicant, ſermonemque Aguris DE Ithiel & Uchal, h. e. de Chriſto Jecioνατοcäſeri exiſtimant, eo quod Chriſtus vere Ithiel, Deus-homo, ejusdem mecum naturæ, & Uehal, vere omnipotens ſit ac dicatur; quæ omnino nobis quoque probantur. De- mum etiam Cobeleth ſive eccleſiaſten ſeipſum Salomon appellat, quod no- Salomon. men cap. ſequenti locum ſaum tuebitur. Idem porro ad timorem Dei Sabienzia⸗ cumprimis, tum & ad compoſitos bonosque mores, maxime ad veram ſa- ientiam, a teneris inde unguiculis, hinca parentibus, Prov. IV, 3. 4. XXI, I. hinc a Nathane Propheta, & regiæ juventutis moderatore 2 Sam. XII, 25. I Reg. I, I I. ſqq. ſummo ſtudio formatus, tantam a Deo precibus ſuis ſapientiam impetravit, ut & ſui omnes, & omnis ævi laude inclutos fapientiæ magiſtros, longo poſt ſe relinqueret intervallo, 1 Reg. IV, 29. Quem ſapientiæ principatum Salomoni dum vendicat Scriptura, anxie/ perquam Rabbini laborant in componendo eo, cum elogio oſis, cui pa- rem in Iraele ſurrexiſſe Prophetam Spirirus Dei negat Deut. X X XIV, 10. Gemi- De Pro- verbiisSa- lomon. I60o INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOSs Geminam autem ingrediuntur viam; alteram, qua quemque in ſuo ge- nere Moſen inter Prophetas, Salomonem vero inter Reges, ſine pari ex- celluiſſe, contendunt, quo Talmudiſtarum ſpeclat ſeitum in Reſeh pagehanab c. I. :Dp DOD O2 N, NNn ii D nen ſurrexit Moſi imilis inter Prophetat, attamen inter Reges ſurrexit: alte- ram, qua Salomonis prærogativam,rerum naturalium civiliumque peritia incomparabili prorſus definiunt, ſed quæ in rerum divinarum cognitione adiſtud, quod Prophetæ, & in his Moſes cumprimis, tenuerunt faſtigium, non aſcendat; quam priori reſponſionem R D. Kimchi jungit. Neu- tra vero Abarbeneli ad palatum eſt, qui omnium copioſiſſime & ingenti molimine hoc dubium diſeuſt Comment. in i Reg. III, i2. Verum ſalva res eſt, modo textus ipſe poulo inſpiciatur attentius. Comparate loqui- tur ſacer ſeriptor, & omnibus filiis Orientis, Babyloniis puta, Phœnicibus atque Chaldæis, tum & Egyptiis, quos penes, ea quidem tempeſtate, optimarum artium ac diſciplinarum vel maxime vigebat cultura, ſapien- tiæ palmam præripuiſſe teſtatur Salomonem; non vero Adamum ipſum ſupersſſe, quod perperam perſuaſum habuit Toſtatus, caſtigatus hoc no- mine à b. Walthero in Harmon. Bibl. ad 1 Reg. V, 30. p. 4a18: vel in gradu revelationis myſteriorum cœleſtium Moſen, aut Prophetarum reliquos antecelluiſſe, cum iis duntaxat ipſe ſe præferre videatur, qui cum imperio & poteſtate ante ipſum Hieroſolymis fuerunt Coh. I, 16 vel demum omai- um omnino ſcientiarum atque artium, recens quoque inventarum, ency- clopædiam calluiſſe, quod Jo. de Pineda lib. WI. de rebus Salomon. toto p. ur ſac. nimis audacter & tantum non ridicule propugnans, ſigillatim & per partes perſequitur, ſtomachum ineptiis iſtis paſſim eruditis movens. Placet hic lententia Bartoloccii, To. II. Biblioth. Rabb. p. 223. ſapientior erat Salomon omnibur ſapientibus Orientalibus, tunc viventibut, videlicet Chaldais & Eg yptiis, qui inter reliquos Orientaler ſapientiores cen ebantur. Ergo ſupientia Salomonir non cum ſapientia Patrum, multo minur cum ſa- pientia Adami, quam per ſpecier a Deo infuſas habuit & c. quanquam Ada- mo ſapientiorem contendat quoque Chriſt. Schotanus Biblioth. Hiſ. Sa- eræ Vet. Tkſt. T. II. p. 764. Confer de Salomonis ſapientia fuſius diſſeren- tem præter laudatum Schotanum p. 762. ſqq. e noſtris Dn. D. Jo. Franc. Buddeum Introd. ad Hiſt. Philoſ. Ebraor. & 14. p. 39. ſq4. & Nic, Molle- um, aliquot diſputationibus in Academia Kilonienſi ventilatis, de priſcæ Salomonir ſupientia, quibus Pinedæ cumprimis nugas ſub cenſuram voca- it. Siculas autem gerras Judæorum pariter ac Muhammædanorum, qui- . bus S VETER. TESTAM. sr ge⸗ bus Salomonem inconditas brutorum voces, aviumque garritus intelle- De Pro- rler⸗ xiſſe, ad easque reſpondiſſe, quin imo Magiam, Alchimiam, & neſcio verbiis quas demum exercuiſſe artes fabulantur, vide apud Schickardum in Tarich Salomon. u Reg. Perſ. p. 5g. ſqc. & Scipion Sgambatum Lib. M. Archivor. V. T. Lir. Ae. M XXVI. p. 2g. ſqg. Quin fabulande eousque progrediuntur Judæi „Ut ſe- erii creta cordium perſpecta Galomonem habuiſte, & pro tribunali, ſine teſti- tione bus, absque actis & probatis, quod ajunt, ſententiam ex iis, quæ &ααvl gium, & ſapientia ſua aſſequebatur, dixiſſe tradant in Jalkut ex Peſikta majore, Neu. in Paral. n. 1oSz. Neque tamen fraudi fuerit regum ſapientiſſmo, ingenua genti ſtupiditatis ſuæ profeſfſio Prov. XXX, 2. 3. cum ſapientis (live diverſus a lra Salomone Agur, ſive ipſe fuerit Salomon) quam maxime ſit, naturalem . ogui. ingenii humani in contemplandis rebus divinis hebetudinem agnoſeere, cibus & quam impar omnino ac inferius longe, quodvis intellectus per lapſum e, depravati acumen tantis myſteriis, tantisque verbi revelati emetiendis Hien. abyſſis deprehendatur, profiteri. Sicut enim is, qui per naturam alias Plum perſpicaciſſimo pollet viſu, ſi ſolem intueatur, dicere poteſt, ſe pror ſus hebetem ac cœcum nunc eſſe, idque citra omnem hyperbolen; ita & is, qui ad humana aut naturalia alioquin ſatis eſt acer, ſtupidum tamen, ignos Aamentem, inſipientemque ſe merito veriſſimeque profitetur, ſi tantam erio Dei, ejusque Filii, & majeſtatem, & operum ſapientiam contempletur. v. Ommal⸗ b. Geier. Comm. in h. lI. & Herm. Witſius Lib. I. Miſcell. Sacr, cap. XVIII. enef⸗ . G. 25. . 222. Tantæ itaque ſapientiæ fama tantum abeſt, ut intra anguſtos ſama as e7 Palæſtinæ fines ſe contineret, quin per omnem potius late vagaretur Ori- exteros ein & . entem, & in admirationem raperer diſſitas quoque gentes. Qua ſedibus Marſa: Dren, 5 ſuis excita Regina Sabe, PaziXiτσ. vwor S apud Matthæum c. XII, 42. tior per Synecdochen dicta, quam Nicaulen aliqui, alii potius ex Herodote lelire Nitoerin, rerum vero Mthiopicarum conditores Maquedam, propftio ttr. nomine appellant, es Atrieana ſeu .Æ.thiopica Saba, quod volunt Origenes, Auguſtinus, uterque Gregorius, Anaſtaſius Sinaita, Euthymius, Gene- brardus, Maldonatus, Nauclerus, alii, vel ex Arabia potius Felice, ſecun= i. dum Hieronymum, Eucherium, Idorum, Cajetanum & potiores Inter- ſeren. pretes, prolixo & difficili itinere ad Salamonem perrexit, ut oculis uſur- Pne. paret ipſa, eorumque caperet experimenta, quæ ſibi relata fidem omnem Mole. fuperare videbantur 1 Reg. X, 1. ſqq. Sapientiæ cumprimis certamen cum en ipſio initura, propoſitis ænigmatis, non tam jocoſis aut frivolis, quale quod- niſte dam ex Mich. Glyca, D, Fabricius recenſet, in Codice Pſeudepigr. Vet. Ieſt. n ſoer⸗ num. 93. P. 05t. quam de reconditis naturæ arcanis, aliisque magni mo- n, Carpz. Pari Ul, S X menti De Pro- menti quæſtionibus, talia tulit reſponſa, quæ ex afſe ſatisfacerent, nec- ſuit 162 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS verbiissa- ſermo, qui Regem poſſet latere, & non reſponderet ei 2 Chron IX, 2. Hine lomon. regia utrinque permutata munera, ſacra pagina docet: conſueviſſe autem gotsam Pro pbe- zic? cum Salomone Sabæam, nullo indicio prodit, quod præfidenter nimis & in gentis ſuæ gloriam ja ctant E.thiopes moderni, ex illo congreſſu regum ſuorum originem arceſſentes. Balth. Tellezius Lib. I. Hiſt. Rthiop. cap. 25. Habeſtinorum hac de re traditionem ad hunc fere modum promit: reginam Eibiopiæ Maquedam, ubi ex mercatore ſuo Tamerino, de pofentia α ſapientia Salomonis certiora cognoverit, ad illum cum magnatibu! Juis, multitque muneriburs proſebt am eſſe, verique Dei cultuin ex eo didiciſſe. Ex- abk„“„⁹ aliquo temporis ſpacio domum reverſam, peperiſſe Flium Memlehecum, ex Salomone conceptum, quem Davidem nominaverit. Eum peſtea Hiero- ſolymam ad patrem miſſum, éjus juſſu in lege divina bene inſtructum, & tan- dem in regem Athioepiæ unctum, atque ita dimiſſum juiſſe, additis nobilibus Vraelitis, veluti amicis, & novi regni intrumentie, aulæqué miniſtris : nec non legiiperitit; ipſoque Azaria, Tzadoht ſummi ſacerdotit flio, ſacrorum antiſtite; atque exinde Rege- Habeſſinorum, ac primores gentit bodiernor, originem ſuam traxiſſe. Quæ fuſius perſequitur, & cum cura diſcutit do- Riſijmus Job. Ludolfus Hift. Ethiop. Lib. M. cap. II. & W. quem hue contuliſſe, operæ pretium fuerit. Cerera, quæ in gentilium ſeriptis pro- ſtant, famæ Salomonis ad exteros ſparſæ monumenta, ſtudioſe collegerunt Hugo Grortius lib. III. de l'erit. Rel. Chriſt. S. 16 annot. 1. p. 256. 6c. & Huetius Demonſtr. Evaug. Propoſ. IV. cap. 14. de libris Regum, §. 4. P. 345⁵. Qusnta vero eunque regis noſtri fuerit ſapientia, in Prophetarum tamen ordinem ac cenſum referre, dubitarunt multi magni nominis viri. Mer- cellum ſane, Ancyræ Epiſcopum, adverſarium ſůum graviter ex hoc capite perſtringit,atque in Scripturis ignorantiæ, o70τMιπäz snzes Oac, quod ſacras literat parum exacte calleat, arguit EFuſebius Lib. I. contr. Marcell. cap. II. p. 13. ſq. quad Salomonem Prophetæ eneo mio ae nomine ſemel iterumque ornaſſet, & Proverbia prophetiam appe llaſſet, ℳνασι¾* α . 2, F§, — / — 7 7 „ 2 2 X 2. *½ 877 RK 2XαR èä ℳσ NX & taꝗ e, Nνοο ο, nG* T hν⅜ A Tosh. AN R6Hos Y A.ν‿⅜οα⅜H zard r Aννν ve. sTràρρραοις, er“ v A†α e rt, R ð XAεαοαι αιασ r9&ανορσ. rε 70 io, T6ριαο τιο,, STs 70 T/s 7 6τοοαοα Xανατιοι ι T. R. ignorans quippe, diverſitates donorum eſſe, licet idem Siritus ſit. Uni quidem conceditur verbum ſabientia, ſecundum eg, Apo. V lus VETER. TESTAM. 76 ſun Nolur ait“ alteri verbum intelligentiæ ſecundum eum Spiritum: alii fidet, De Pro-⸗ Hine per eundem Spiritum, alteri Prophetia. Salomon autem donumm accepit ſa- verbiisSa tem vientia, ut scriptura teſtimonio comprobatur: vitam autem Propheticam omnon. nis & non inſtituebat, neque ullo charactere Prophetico erat infignitu! S&c. Urge- egum nit preæterea diverſum a Salomonis amictu Prophetarum habitum, qui . eav. melotis ami ti & hædinis pellibus circumierint, egeni, op reſſi, anguſtati; . t, SGeiè bt ee e omit: unde porro infert, nunquam Prophetiæ nomine Proverbia venire ſed alia 4 . 2 . . 7 2. . tentie longe, divinis certe auſpiciis ac manifeſto rei indicio, ſortitos fuiſſe no- ſiin mina Salomonæos libros. In eadem ſententia C rillus eſt Alexandrinus, J, 2 . Lib. Vlil. contra Julian. Oph. p. 225. ſui temperis eccleſiam in Propheta⸗ rum ordinem Salomonem cooptare diſerte negans. Ita Maimonides quoque, P. II. More Nevoch. cap. XXV. p. 3i5. & univerſa popemodum entit Synagoga, in D nuamerum Salomonis ſeripta redigens, Abarbenele tamen excepto, qui per Spiritum S. quidem ſeripfiſſe, pro- phetiæ tamen donum ipſum vere fuiſſe natum contendit, apud Meye- rum in notit ad Seder Olam p. 6as. ubi ex inſtituto quæſtio illa ventilatur. Negativam pariter ex noſtris tuetur b. D. Neumannus diſſert., de Pfaiterio litdd. Salomon. S. II. eo quod Theologi præcipuum Prophetæ characterem in 8 . +— . . . . .J . ue eo ponunt, ut præter doctrinæ & ſapientiæ divinæ donum, præſagiendi per divinas 2„αNWαι polleat facultate, & vocatione Prophetica gau- deat; quod utrumque in Salomone deſidererur. Contra vero ea, ſuppe- tunt quoque haud minoris fidei atque autoritatis doctores, qui plene ore & Prophetam ſalutant Sllomonem, & vaticinatum tradunt: e Patri- bus quidem Hilsrius Canon. V. in Matth. T. I. Opp. edit. Froben. A. 1523. p.546. C. Gregorius LChaumaturgus in Coh. I, I. Auguſtinus lib. XXVII. de C. D. cap. 20. Ambroſius lib. de Salomone, ſ. in ſragmento enarrationis cap. XXX. Proverb. Prolper Aquitanieus de promiſſon. & prædiction. Dei P.- II. Hr cap. 27. Opp. p. 52. D: e Pontificiis, Corn. a Lapide, Pineda, & cumpri- mis Del Rio Iagogæ ad Comment. in Cant Canticor. Sect 3: e Reformatis, nine Dav. Knibbe Hiſtor. Prophet. Lib. II. cap. W. & 9. p. 2 8. ſq. Herm. Witſius gein, Miſieflan. T. I. Lib. I. cap. 15. §. 25. P. 220: e noſtris b. Franzius, b. Gerhar- N qus, b. Geierus, alii. Necimmerito quidem: nam per inſomnia divi- nis gaudebat revelationibus 1 Reg II, S. qq. IX, I. ſqq. verbum Domini ad ipſum, æque ac ad Prophetas reliquos, dicitur fa tum 1I Reg. VI, II. 12. . Mh Lene, XI, 9. 10. I1. ſublimia quoque illa de Chriſto myſteria, vaticinande in eus Cantico ediſſeruit, & libros denique canonicos, haud poſtremam Seriptu- 1iten ræ Propheticæ partem, divino plenus impulſusque Spiritu, conſignavit & A X 2 eccle- De Pro eccleſiæ omnium ſeculorum commodis inſervituros reliquit; quæ omnia verbiisSa-in Prophetam quadrare extra dubium eſt. Iſtam itaque omnem ut pau- omon. 6˙uznisu! ◻ 164 INTRODUCT, AD LIBROS BIBLICOS eis eomponamus controverſiam, Salomonem Prophetico quidem mune- re in eceleſia fun dum, cum Auguſtino negamus, aliasquie omnino & di- verſas vitæ rationes dicimus ſecutum; Prophetico autem Spiritu ac do- no polluiſſe profitemur, librosque ejus ceteris Propheticis dignitate ac ori- gine nihilo fuiſſe inferiores. Quod idem, ni fallor, voluit b. Balth. Be- belius Antiqu. Eeclehaſt. Sec. IV. Art. iil. Secbt. I. §. 35. p. 725. in hune mo- dum pronuncians: Siquidem Euſebius intelligit Prophetam,in publico do- cendi ofſicio conſtitutum, necte negavit, Salonionem ſuiſſe Prophbetam; mi- nur relte autem, i de eo Prophetarum genere loquitur, qui futura de Meſſtia prædixerunt. Nam taliæ vaticinia in ſeriptis Salomonem illuſtria occur- runt. Ad imperii quod attinet adminiſtrationem, admodum juvenis ac- ceſſit, patri adhue ſuperſtiti, ſed effœto, & oneri ferundo jam impari, ſuffe- Kus 1 Reg. I. Iplſe in precibus ſuis Salomon puerum ſe dicit exiguum 1 Reg. III, 7. nec ſecus David eum deferibit: 3) 0 e : Salomo ſilins meius puer eſt ac tener I Chron. XXII, 5. quod non dif- fireor, in delicate educatum, negotiorum inexpertem, labori minus ad- ſvetum, & a curis reipubl. moleſtiisque alienum ſimul convenire; quo ſenſu David etiam, triginta jam & amplius annos natus, tenerum ſe regem appellat 2 Sam, III, 39. & Rehabeam cum iis, quibuscum adoleverat, qua- dragenariis forte omnibus, puer ac tener corde, hoc eſt, pavidus ac rudis audit 2 Chron. XIII, 7: annorum tamen ac ætatis juventam nullo modo excludit. Quot vero annos habuerit noſter, ſceptra eapeſſens, non con- venit inter eruditos. Non nilſi duodecim largiuntur ipſi Hebræorum Magiſtri, in Seder Olam ſuta p. 102. rotunde pronunciantes: b .ν◻ 1 Salomo annos natus XiI. regnare cœpit, quos ut ſupputare conſveverint, prolixe ex Jalkut tradit Clariſſ. oh. Meyer in no- tis ad Seder Ol. p. as ſqq. In eandem ſententiam pedibus concedunt pri- mitivæ eccleſiæ Patres, larga manu citati a Doctifl. Cotelerio in aunotat. ad Lib. U. Conſtitut: Apoſt. cap. I. edit. Clerici p. 274. ubi verba ita habent: TaXXMιαανανdι%ταετς 7 S Ioaaαια ωοαυρεα,. Sed enim vero haud le- vibus premuntur incommodis ita ſentientes. Nam & pater eius David, „ 5 ante obitum filium compellans ac inſtruens: tu vin ſopient er, inquit, quapropter fac pro ſupientia tua, & cognoſce e. 1 Reg. II, 6. 9. quæ minus apte quadrant in puerum duodecennem: præterea XL. annis re- gnaſſe, Rehabeam vero filius ejus, unum & quadraginta annos habuiſſe fertur, mnnn Pau⸗ hune. Cdi. 1e d0. l. Be. temo⸗ ſale. ſe ieit N on dil. quo tegem 4 t ud⸗ N 4 yr 00 uos vt 1 . „hom gabent: gadle. inquit, nis ke⸗ abuile fertun, VETER. TESTAM. 165 fertur, eum regnum imiret 1 Reg. XI, 42. XIV, 21. unde Salomonem ge- De bro⸗ nuilſſe decennem conſequitur, quod valde abſurdum eſt; tandem & ſene- verbiisSa- Gatis ejus mentionem injicit ſeriptura, ſatis diu ante obitum 1 Reg. XI, 4. omon. uod de quadragenario vix legas alibi dictum. Quibus motus argumen- tis Abarbenel Comm. ad' Reg. IIl, 7. S. concludit, haud ante vigeſimum Ztatis annum regni gubernacula Salomonem ſuſeepiſſe. Easdem pene rationes ineunt recentiores plerique; a quibus non ita multum diſcedit noſter, quem ſupra ad lib. II. Samuelic, H. 3. P. I. p. 236. ſubduximus, cal- culus, juxta quem oGodecim habebat Salomon annos, cum fatis conce- deret Parens, anno uno & paulo amplius, ante undkus. Sublato e vivis atre, cum ſolus rerum potiretur noſter, ſumto de Adonia ſupplicio, eje- Qo ex urbe Abjathare, capite multatis Joabo & Simejo, tanta edidit pru- dentiæ, juſtitiæ, & in judicando ſolertiæ documenta, ut juſtam ſui reve- rentiam omnibus incuteret, nec tanto quis periculo Regis temere provo- caret vindictam. Hinc autoritate, porentia & opibus indies creſcens, claſſem inſtruxit 1 Reg. IX, 26. vineas plantavit, hortos & lignorum ſyl- vas ſevit Coh. II, 5. tributa exegit ſat gravia I Reg. XII, 4. ve ctigalia in- ope⸗ r ſtituit c. X, 14. ſqq. tum quoque ex populis a Patre debellatis & Viis, galis Ma- æque ac ab exterorum donariis, regium ærarium immane quantum auxit. 6 Mrentig Ut adeo neque chimicis artibus, & auro factitio opus habuerit Salomo; quam quæſtionem copioſe perorat Pineda lib. IV. de reb. Salomon. cap. 21. p. 312. neque erutis, e terræ viſceribus, theſauris, quos Almodæo, dæme- num principe, & theſaurorum præfecto, opitulante, ex tenebris ipſum pro- traxzille, eum Judæis quibusdam fabularum architectis, ap. eund. Pinedam 4 cap. 22. §. 2. p. 315. Georgius Venetus nugatur. Non itaque mirum, co- piola adeo regiæ magnificentiæ extitiſſe documenta; principum nimi- rum, qui Regia latere erant, eminentiam, & ſatellitii ſplendorem I Reg. IV. X: exquiſitum porro veſtium decorem, ipſi Chriſte celebratum Matth. VI, 29. a Pineda vero, ſatis pro hominis ingenio, audacter & teme- re eſſi Qum ac delineatum lib VI. c. y. οσG. pr: tum quoque regale iſtud ſolium, affabre non minus, quam pretioſe efformatum I Reg. X: totam- que aulæ pompam, ad ſummum compolitam decus, & vel Perſarum opu- lentiam longo poſt ſe relinquentem intervallo. Neque tamen magni- ſicentius aliud poſt ſe reliquit monumentum templo Hieroſolymitano, quod & ſtupenda mole, & incomparabili ſtrudura, & immenla auri ar- gentique, quo coruſcabar, vi in or bis miracula, eorumque principem fere locum meruit referri: innumeris doctorum hominum elogiis decanta- X 3 tum, De Pro- Verbiis Sa lomon. peccata graviora 166 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS tum, quorum e recentioribus confer Jac. Jehud. Leonis dé tempio Hieroſo- Iymitano Libb. IV. latine recenſitos a Joh. Sauberto, editosque Helmſtadii in 4. An. 1665 Joh. Lundii Juͤdiſch. Heiligth. Lib. Il. tot, p.237. ſqq. Caſp. CGalvœrii Ritual. Eccleſ. P. il. cap. II. p. 27. ſq;q. & Thomæ Crenii Eaſcicu- lum Ol. & ViI. Opuſculor. Succedit regia Salomonis domus, in parte au- ſtrali montis Morijah, ingenti ſumtu multorumque annorum labore ex- ſtructa; quam a palatio Reginæ, ut & a domo laltus Libani, diverſam Adrichomius & alii ſtatuunt; rectius tamen alii contiguas tres iſtas, unam Regiam ampliſſimam, & pro diſtinctis partibus, diverſis quoque no- minibus inclytam, conſtituiſſe cenſent 1 Reg. VII. In tantum itaque fe- licitatis eulmnen dum enituntur res Salomonis, a ſumma rerum aflluentia vitium traxerunt haud unum, ipſeque ſeris demum annis, ab antiqua vir- tute & fide turpiter defecit, in graviſſima prolapſus peccata, quibus ſeve- ram Numinis in ſe concitavit vindictam. Ex inſtituto iſta juſto commen- tario ſunt proſecuti e Reformatis Jo. Zwingerus, in tractatu Tbheologico de Salomone peccante, ejutque pectata inſicutit Dei pœnis, Baſileæ in 4. An. 1696. & Hieron Drexelius Jeſuita, Oper. T. Il. in Salomone, cujus libro I. 253. laudes Regis copioſe ediſſerit, libro II. p. 125z. autem vitia ordine exagitat: oſam ipſi libidinem, & pellicatum propudioſum, ſœdam ac abominabilem idololatriam, ſtolidum faſtum, profuſam opum prodiga- litatem, inconſtantiam, ingratum animum, magiam quoque & alia, tanto Rege indigna, exprobrantes. Quibus non modo partam nominis ac ſa- pientiæ gloriam multum obfuſcavit, ſed hoſtium quoque Dei, ac in his Ju- liani cumprimis Apoſtatæ, ſibilis & criminationibus locum dedit, qui ad- modum falſe: S! XνHοριτ—, inquit, 7 τρροα õl Beoς, OWτο Tiρ YνesXαου αXνωτνσν ατατ σoναερ T %! ixs 7)Sros 3 7 7ooρ orgg, 20 AWvvin X6 r - Tov ρααανοα * * τυnο reeN in arin TSro αισ 06 & ARés JeTS Ei &ε rrer:sνναοτι— ei j 7ο06 T To τα Jorνια †τ9* Sn- Tαισ a voOερτ⁹, egiget s ipete α YHe, 9/ 13 Tre*d 7 Darsn- Tog dνταν Oes dααMα αι τ εν , AeXαοσενεοαιτ ααroτις MH.tg Deeg: Nonne Salomon hic noſtror (gentiles quippe) Deor coluit, a fmina, ut ajunt, deceptus? O virtutis magnitudinem! oſapientiæ Aivitias? Non vicit voluptatem, eumque ſæminæ Jſermones trantverſum egerunt. Si er go à muliere deceptureſt, bunc ſapientem ne dicite; ſin autem ſapientem ſe creditit, eum a muliere deceptum ne putatote, ſed judicio ſuo ac prudentia, Deique admonitu, qui ſe ei conſpiciendum dederat, perſuaſum cæteros etiami P. 1 — — . . Deor eutia AVir. leye. men. ic An, rol. rdine rdam ige. NMe ine, 2 Nen 7 entis, eliam Dur VETER. TESTAM. 167 Deos coluiſz. Cyrill. lib. VII. centra Julian. p. 224. Quanquam autem vel in dubium vocare, contra diſerta Scripturæ oracula, velextenusre ſal. tem Salomonis peccata, non ſuſtineamus; de effræni tamen illo uxorum ae pellicum numero diſceptatum aliquando inter noſtros quoque Theo- logos fuiſſe, nec omnibus eandem placuiſſe ſententiam, diſſimulandum non eſt. Sane b. D. Franzius de interpret. Seripturæ orac. Lil. p.6Gz. ſdd. 10: tus in eo eſt, ut I Reg. XI, 3. non conjuges Regis numerari, ſed gynæcei ſaltem deſeribi magnificentiam demonſtrer, quod tantam & rineipum „ ſœminarum, & famularum aluerit in gynæceo turbam. Lutheri quo- que in eandem ſententiam ſuffragium allegat, qui in convivalib. Sermon. cay. 5. trecentas reginas ita explicat: Das ſeynd ſeine arme Freundin ge⸗ weſen, von dem Geſchlecht Davids, die haben ſich alle zu ihm gefunden, und die hat er an ſeinem Hofe muͤſſen ernehren. A quibus quoque partibus poſtea ſtetit b. Waltherus Harmen. Bibl. in 1Reg. X!, 3. P. 423. Iqq. ſex duntaxat Salomonem cognoviſſe conjuges, v. I. memoratas, cum. Franzio cenſens, de quibus Seriptura nominibus utatur numeri pluralis, loco ſingularis, ſicut fiat Jud. XII, 7. Zach. IX, 9. Matth. XNXVII, 44. AGRor. XIII, 40. Atque Aie milte mulierei alteræ, pergit, non ſuernnt coniu- ges, ſe ſeptingentæ Prineipitſæ, Salomonem & ſanguinit, & alinitatis ne- xu reſpiciebant, trecenta principum erant fliæ, onnes ex Dei populo oriundæ, niſi orſan Jex coningeſ e ſuis guogque popularibut, numero huic millenario quatdam habuerint intermixtaz. Contra vero, Franzium data opera re- fellit, & pro uxoribus & pellicibus, v. 3. numeratis pronunciat b. Fack- De bPro- verbiis Salemon. mia: ſpan. Miſeellan. Sair. Lib. I. cap. VI. p. Io. ſ4j. ad genuina L urheri ſcripta, quæ longe diverſam ejus mentem prodant, provocans: ut & b. D. Pfeif- ferus Dub. Vexat., Cent. 2. Loc. 96 p. 451. Ceterum de gynæceo Salomonis Buxtorfſium vide in diſſert. de Sponſal. & divort. J. XLI. p. 45. An vero, quad volunt Magiſtri, exteræ Salomonis uxores proſely’tæ, & in Judai- ſmum cooptatæ fuerint, diſputat Seldenus de Jure Nat. & gent lib. V.cap. p G. ſq. Quanta vero cunque Salomonis fuerint delicta, eorum ta⸗ men veniam aſſecutus, quin & æternum ſalvatus haud dubie eſt, ſi ſeriam præteri torum pœnitentiam egide, demonſtrari queat. Anceps illa, mul- tumque inter DoGores ventilata quæſtio, in Scriptura diferte non defini- tur. Hinc in ſuſpenſo hærent, & pœnitentiam Salamonis æque ac ejus ſalutem in incerto ponunt, præter veteris eceleſiæ interpretes, e noſtris b. Joh. Brentius Conm. in Reg. XI, 9. & b. Danhauer. Hodomor. Calvin. Phant. (X d. Fi. b. 20460. prudenter ſibi agere, ac di vinæ providentiæ, quæ non paænitensin S ſalus: N . 2 I69 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Pro- non temere profecto aut fruſtra tacere illam voluit, cum Davidis, Petri, ¹ verbiis aliorumque lapſorum reſipiſcentiam copioſe ediſſerat, partes tueri viſi: I Salomon. quibus e Pontiſiciis, præter Dionyſ. Carthuſianum in 2 Reg. cap. VII. ad Maldonatum, annumerandus eſt Seb. Barradius, qui Comm. in Concor- 4 diam EFangel. Lib. V. cap. 1X. T. I.p. 207. ſ. allatis & dilutis utriusque D ſententiæ momentis, & diſcuſſa prolixe tota quæſtione, in medio tandem 1 rem omnem relinquit. Pingit ceumprimis hanc ſententiæ sτνραν Franc. 1 de Mendoza, quando diſcurſ. Moral. in Ll. Reg. annot, 3. proœm. Seck, . VII. p. 7y. prævidiſſe Deum cenſet, utiliorem nobis fore de hac re igno- rantiam quam ſcientiam. Nam ſcientia, eſet de ſalute Salomonis, pra- 4 ſumptuoſor redderet malos, qui eo exemplo excitati, leviter præſumerent, V 1 andem ſe qusque ſidem habituros: ſi de aterna eju! damnatione, puſillani- ſ mes redderet bonos, qui animum omnino deſponderent, videntet, tantat vir- lutum opes, quibus Salomon abundaverat, penitu! interiiſſe: ignorantia 1 pero utrorque redderet cautor, & inter ſpem metumve olicitor conſervaret. S Quo korte referas, quod Sixtinus Amama in annotatit ad Eccleſtaſt. li . ex Aſphonſo Villega narrat, Toleti nempe, juſſu Archiepiſcopi in ſacello, ubi pitus erat infernus & paradiſus, Salomonis partem intra illum, & partem Intra hunc locatam fuille. Iniquius in Salomonem ſtatuunt, & absque cnitentia, æternum omnino periiſſe volunt, præter Cyprianum & Au- guſtinum, e Pontificiis tumprimis Bellarminus de gemitu columbæ Lib. Il. cap. XI. Iom. Vil. Opp. p. 1657., atque Pererius, ea potiſſimum de cauſſa, quod templa & excelſa, quæ in uxorum gratiam, idolis in oliveto I1 Reg. XI, 7. 8. extruerat, ſolo non æquarit nec amoverit idola, in offenſionem —r univerſæ gentis poſita, multum poſt iſta tempora, a Joſia religioſiſfdimna rege, avitamque reducente cultus divini ſineeritatem ac ſan timoniam, diruta & ſublata 2 Reg. XXIII, 13. Tandem vero ſunt, præter Cyrillum Hlieroſolym. Hieronymum, Hilarium & Epiphanium, e noſtris b. Ger- hardus, Poſtill. Salomon. Proleg. cap. II. à 3. b. Waltherus Oſic. Bibl. §. 925. p. 994. b. Geierus Comment. in Eccleſiaſt. Prolegom. 2. p. 2. ſq & pars potior Theologorum, qui mitius de ſapientiſſimo Rege ſentiunt, & per pœniten- 7 tiam in gratiam cum Deo rediiſſe, ſalvatumque eum credunt. Argumen: dAa a Walthero & Geiero allegata haud obſcure ſententiam evincunt, quan- do & obdormiviſſe cum Patribus ſuis I Beg. XI, 14. fertur, quæ phraſis, doceute Ambroſio Lib. I. de Cain & Abele, 2. non tam ad ſepulchri, quam ad fidei & ſanctitatis conſortium reſpicit: & laudabilia Rehabeami initia viis Davidis æque acsalomonis reſpondiſſe 2 Chron. XI, 7. dicuntur, ubi, ſi . H 27 impœ- gui. ſtie Aret, 1 er ubi rtena gue Au⸗ ,. lſe Reg nein mo lam, llum Ger. 0 tior iten⸗ men: guen⸗ rulss, guanm ivitis nbiſi nhe⸗ Davidi: & libri ab eodem exarati & in Canonem relati, maxime vero verbiis gloriæ in ignominiam, Prophetam cumprimis acriter increpantem, & im- VETER. TESTAM. 169 impeenitens deceſſiſſet noſter, ad latus vix jungi potuiſſet pœnitenti ac pie De Pro- Eccleſiaſtes, pœnitehtiæ ejus haud obſcura complectuntur indicia, illud- Salomon. que præterea exemplo caret, quod eccleſia auctorem libri alicujus ſacri habeat non ſanctum, vel damnarum: Quibus noſtrum adjicere calculum nulli dubitamus. Confer præ certeris b. D. Chriſtiani Chemnitii diſpu- tat. de ſalute Regis Salomonis, An. 1655. Jenæ habitam, & A. 1666. recu- ſam, ubi non tantum idoneis rationibus mitiorem ſententiam propugnat, verum etiarm ſecus ſentientium fundamenta deſtruit, ac tandem urget tot ad pœnifentiam impulſus, quos c. XI. libri 1I Reg. ſuppeditat, acerri- mum nempe conſcientiæ ſtimulum, quaſſatum reipublicæ ſtatum, adver- ſarios divinitus excitos, diverſam commutationem, ſapientiæ in ſtultitiam, minens Dei judicium. Qui hac babuerit, inquit, annon tandem iis com- motus fuerit? quilibet modo ſecum cogitet. E Reformatis autem Salo- monis ſalutem, immiſtis quantumlibet eccleſiæ ſuæ erroribus, data opera & erudite adſtruit oh. Henr. Heideggerus Lom. II. Diſſert. Seleét. IX. p. 243. ſq. Quibus omnibus haud exiguum pondus addit & illud, quod zypicz illuſtrem Salvatoris noſtri typum geſſit Salomo, Chriſto ipſo indice Cbriſti aa. Matth. XII, 42. unde factum, ut velut alibi Davidis, ita pariter Salomonis ubratio ⸗ nomine, Dei Filius veniat Cant. III, 7. 9. I I. Quibus vero momentis, no- mine, ortu ac proſapia, ſapientia & juſtitia, majeſtate, potentia ac opulen- tia Regia, templi exſtructione, quin & connubio cum Pharaonis filia ini- to, aliisque vitæ ſuæ partibus & geſtis, Chriſtum luculenter adumbraverit, innumeri fere demonſtrarunt Doctores, e quibus Mich. Baumannum vide in Analect. typ. p. 45z. ſqq. D. Joh. Henr. Majum in Oeconom. tempor. Vet. Teſt. p. 546. Thom. Taylor in Chriſto revelatop. &. ſq. & Joh. Bierman- num in Moſer en Cbriſtus Lib. I. cap. Xl. p. 245. ſqq. Quin adeo claram &£ dilucidam Chriſti præbuiſte figuram Salomonem, obſervat Pineda lib. VI. de reb. Salom. cop. XVI. p. &tο. ut Judæorum aliqui verum eum credide- rint fuiſſe Meſſiam. Quem ipſis errorem impingere tradit juſtinum con- tra Iryphonem, Ambroſium Apol. I. de David. c. 3. & Apol. II. cap. 6. & 7. Auguſtinum lib. XMVII. de C. D. c. 5, atque tum ex peccatis Salomonis, quæ in verum Meſſiam cadere non potuerint, tum ex aliis, quæ de Davidis filio dicuntur, & in Salomonem quadrare non poſſunt, illos confutare. Et, ſi minus Auguſtini, Ambroſii certe allegata loca iſtud volunt; Sed qua fide, ipſe viderit, cum quæ hodie ſuppetunt, Judæorum ſeripta, venturum Carpz. PariII. X adhuc „ 170 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS 7 De Pro- adhuc pollieeantur Meſſiam, neutiquam vero ſub Salomonis ſuſpiciant verbiis eumac venerentur perſona. Sed hæc de Salomone, pro rarione inſtituti, Salomon. forte paulo prolixius, non tamen &αταοαονσιοονιασ de quo plura qui cupir, Scripta: ampliſſima adeat commentaris, quæ Joannes de Pineda libris VIil. ldie re- bus Salomonis ſtruxit, Moguntiæ in fol. An. 1613. & qui ea in compen- dium miſerunt, e noſtris b. Joh. Meiſnerum, diſputatione publica vitæ Sa- lomonis curriculum Wittenbergæ A. 1653. erudite recenſentem; & no- viſſime Dn. Georg. Serpilium, cujus Salomo, in continuatione enarratio- nis Scriptorum Biblicorum, Partem XI. conſtituit, Ratisbonæ An. 1715. & præter ceteros Carolum de Grobendoneq commendat, qui in ortu & progreſſu Spiritus Politici, Pragæ in fol. An. 1666. Lib. V. Vi. & VII. ex inſtituto Salomonis vitam & geſta expendat. III. Ad ſeripta Salomonis pedem nunc promovemus, queæ ita diſpelei- mus, ut ſuppolititia alia & ſpuria; alia genuina quidem, verum &αιοοου⁰ Ss, hodieque deperdita; alia Canonica cenſeamus, in codice ſacro, di- ſpuria & vina advigilante providentia, aſſervata. In primi generis claſſem redigi- fuppoſiti- mus Pſalterium Salomonis, quod præcedente capite &. XI.p.taa ſcj. jam occu- . Peikc J. AX D-l 4 /4. tia. avimus; librum ſapientiæ Salomonis, non illum, qui nunc in manibus eſt, Philonis, ſed Hieroſoly mitana, quam vocant, ſecretiore lingua com- poſitum, & Joh. Pico Nirandulano in præfar. ad Heptapium landatum; epiſtolas ad Vaphrem ,Ægypti, & Hiramum Tyri regem, es Eupolemo apud Euſebium Lis. X. praparat. EpangzI: ſq. & ap. oſephum Lib. VIlI. Antiq. Judaic. cap. 2. 8S7Wàdοααας, àς aααεςαποοιτ— 1αι voοσια incan- tationes conſeriptas, quihus morbi pelluntur, 6oαs&οονHvbd6, 2yd aα r Oceα, ασAατ νααρυνυο erdidαρυt, & conjuratio- num modor, quibus cedentes damoner ita fuganinyr, ut in poſ. 7 reverti audeant, ap. eundem cit. loco; OiOXον Xναιοποι¼ * 6* nUn 7 A A retιονlibrum Salo- monium, qui cum legebatur, legiones demonum adducebar, ſubinde in- terrogantium, cur accerfiti eſſent, ac juſſa alacriter exequentium, ap Ni- cetam Choniaten in Annalibus lib. IV. de Manuele Comneno, cap. 7. p. 169%. claviculam Salomonis, ſ. occulta occultorum, Orationes ſemiforas &c. librum ſive magicum, ſive ſteganographicum potius, D. Fabricio recenſitum de Pſeudebigraph. Vet. Teſt. num. CCliI. p. toyz. clavem Sa- lomonis, ſub titulo Theoſophiæ Pnevmatieæ, germanice editam in 4. A. 1626. R librum Raziel duplicem, majorem & minorem, utrumque Cabbaliſticum & magicum, ap. Buxtorff. Biblioth. Rabb. p. 40. * in4. A. VE TER. TESTAM zr LPeE DRAEN verba medicinalia Salomonis ſ. librum Medi- De Pro- eum, cujus R. Dav. Kimchi meminit ap. Hottinger. Theſ. Philol. Lib. II. verbiis cap.2. Sect. I. h. 526. VOD n libros Phyſicos Salomonis, de vi, na- ruris & moribus jumentorum, volucrium, reptilium, & piſcium, ap. eun- dem Hotting. c. l. p. 530. Oiſeo* lauιτο librum remediorum adverſus omnes morbos, ap. Suidam in voc. Gerlag: Salomonis herbarium Ara- bica lingua, ap. Morhofium lib. I. Polybhiſt. cap. 6. Phyſiologum Epiphanii, quem ad Salomonem referre autorem, non erubuit libri interpres Scho- 5 liaſtes, Conlalus Ponce de Leon annot. I., ad cap. t. T. II. Opp. ERpiphan. p. 90. precationem * ) ap. Wagenleilium in confutat. carminis Lip- manniani p. 222. Salemonis dde“ & hygromantiam ad filium Robo- am; ac Salomonis denique Teſtamentum, Gilberto Gaulmino frequenter citatum: quæ omnia ordine & ſigillatim perſequitur Dotiſſimus Fabri- cius cit. loc. num. 1S. ſjj. Secundi ordinis ſunt, quos hiſtoricus ſacer me- Salomon. morat I Reg. IV, 32. ſq: tria millia parabolarum, & mille ac quinque can Axe*àναS v tica; tum & quos de arboribus & fruticetis, de animalibus item & volati- libus, reptilibusque compoluit commentarios, Zoologicos, Botanicos, Medicos. Multum in gentis ſuæ gloriam de his ja ctat Joſephus lib. VIII. Antiqu. Jud. cap. 2. & inſignem hinc exſtruit librornm Salomonæornm bibliothecam; quam immane quantum adaugent Rabbini, cum apud Bartoloccium Biblioth. Rabbin. P. II p. 3oo. ſqJ. Salomonem ſuper quod- libet verbum legis tria millia parabolarum, & ſuper quodlibet verbum Scribarum quinque & mille compoſuiſſe cantica nugantur: ſed eommo- de obſervarunt interpretes, ex Pontificiis Jac. Bonfrerius Append. ad Cap. VII. Præloqv. in oeript. Sacy. Sebt. 9. Com m. in Pentat. p. 1073. e Reforma- tis Frid, Spanhemius 7. I. Opp. p. 365,. non tam ſeripta hæc dici a Salo- mone, quam oretenus ſolum pronunciata, e quibus ad ſcriptionem para- bolarum ſelegerit præcipuas, quæ Proverbiorum libro continentur. Utut autem e vero non admodum videatur alienum, literis mandaſſe, & in fa- ſeiculos ac libros, parabolas, hymnos & obſervationes phy ſicas collegis- ſe velipſum Salomonem, vel ex Regis ore excipientem ſapientum quen- Vvelph 9 dam; certum tamen, tot gentis ac urbis eladibus atque ruinis omnia iſta & deꝑer- 1ta. eriiſſe monumenta, præter ea, quæ divinitus inſpirata Canon Scripturæz complexus eſt, & ad ſeram poſteritatem illibata & integra transmiſit. Nec absque ſaluberrimo divinæ providentiæ conſilio, ja uram illam li- brorum Salomonis, qui humano ſaltem ſtudio compolſiti, ad naturæ in- daginem & diſciplinam morum potius, quam ad religionis ſpectabant . X 2 auto- S 172 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS. De Pro- autoritatem, Judaica fecitantiquit as, tum ne &ονονâτιοι & humana ſapien- verbiis tiſſimi Regis ſ ſeripta, eum divinis R n & canonicis temere confunde- Salomon. rentur, tum ne nimia librorum mole obrueretur eceleſia, quæ e cauſa eſt, cur alia quoque ſaerorum ſeriptorum monumenta temporum injuria pe- rierunt. Ceterum fruſtra omnino ſunt, qui tria iſta millia parabolarum, noſtro proverbiorum libro coar ctari ‚cumklieronymo Tradition. Hobr. in lib. II. Regum, T. IV. Opp. f. 13, D. cenſent, cum ultra 800. adagiorum, ſive ut Maſora numeravit, ultra 915. verſuum: numerum, ille non aſcendat: nee periculo carere illorum videtur ſententia, qui cum Dno. M. Michaelis in Diſſert. de Proverbiis Salomon. F. 7. P. 4. ſg. hujus libri adagia reliquias ex illa jatura, & velut ex communi trium millium naufragio tabulas exi- ſtimant ſervatas, unde facile conſequitur, ejusdem eum iſtis deperdita illa naturæ ac indolis, adeoque Qeèε νρνο, canonica, & eccleſiæ fuiſſe dicata, partemque adeo Canonis haud poſtremam, inſigni fidelium damno, inter- eanonica, eidiſſe; quod- adverſus Pontificios &τοννρν negamus. Succedunt ter- kodieque tio loco, genuini Salomonis, & ad hunc diem ſuperſtites, are canonici, peran⸗ quorum, numerum non uno modo priſca definivit eccleſia, Auguſtino apud Caſſiodorum, quatuor; Concilio Carthaginenſi III. quinque; Origine, pluribusque aliis, tres numerantibus: p pr. ræclare autem pro po- ſtrema ſententia Auguſtinus lib. XVII. de C. D. cap. 20. Prophetaſſe etiam Saloman reperitur in ſuis libris, qui tres recepti ſuint in auctoritatem cano- nicam: Proverbia, Eccleſiaſter, & Canticum Canticorum. Alii vero duo, quorum unus Sapientia, alter Eccleftaſticus dicitur, propter eloquii nonnul- lam ſimilitudinem, ut Salomonis dicantur, obtinuit conſuetudos non autem eſſe ipſius, non dubitant doctiorer: eos tamen in auctoritatem, maxime Oc- tcidentalis, antiquitus recepit ecclehia. IV. Antor & Autorem itaque libri extra dubium collocat inleriptio non recens collector addita, aut alienæ manus;, ſed ipfſi inſerta & intexta operi, c. I, I. Parabolæ operis Selomonit, ſilii David, Regis Iſrael. Quæ quo elarior, eo magis mirari ſubit, ſolieitari eam a Doctiſſimo Grotio, qui ut fingularis eſſe amat, ita w. wrents Pariter hiel loci ſibi ſapit, eum in annot. gac. l. Videtur. inquit, bic liber Grotii, eſſe S Xα ptimarum ſententiarum explurimit, qui ante Salomonem fuene ſeriptoribut, qualet s Xνοαας mäulti Imperator 1n Conſtantinopolitanorum conſeribi in ſuos iſus ſecere. Verum, quo indicio ita videtur Gretio? aur quio, vel ariete concutit, velartificio elidir, tituli autoritatem? Neque enim, quia Imperatores Conſtantinopolitani ejusmodi énàααα Louleidi ibi — — ——,— bien. tace. Lelt, tum, Ur. in rum, ndat: hnelis lis ad icata, ntet⸗ ier⸗ ohict, 0 po- ecens alle „ . mirar! VETER. TESTAM. 173 ſibi curarunt, valido inde argumento eoncluditur, pari raticne Salomo-De Pro= nem hunc librum conſarcinari juſſiſ/ſe. Enimvero omnem diſeutit offu- verbiis ſam nebulam iterata libri inſcriptio c. XXV, I. Si enim etiam bacg, qua Salomon. viri Ezechiæ, ceu Eclogarii, rantſeripſere, Proverbia Salomonit ſunt, tan- quam autoris; haud obſeure inde colligitur, ſententias præcedentes 1 non Salomonis tantum autoris eſſe, ſed ab ipfo Salomone etiam iſto ordine digeſtas & conſcriptas, uti ſequentes a cap. XXVI. ad c. NXX. Salomonem quidem autorem agnoſcunt, ſed ab his, quibus id negotii, Spi- ritus S. inſtintu & moderamine, Eechias dedit, eodem Spiritu dirigente collectæ & conſignatæ lunt. Conf. b. Calovii Bibl. Ill. ad h. l. p. 125. Rarſus vero Judæorum magiſtri Salomonem quidem auctorem, ſed non ex mente ſeriptorem cenſent Proverbiorum. Ita nimirum ad quæſtionem: quis Judeæo: Scripturæ libros, & in his Salomonæos exaraverit? in Bava Bathra cap.¹lh, 1. . S. a. reſpondent: Iup, een ene ee n een . Ne ,BWI Ezechiat & cotut ejur ſeripſerunt Haiam, Proverbia, CGanticum & Eccleſiaſten. Et de Jeſaia quidem ſuo loco. De Salomonis vero libris ſeitum ſapientum ſuorum minus exa de probat R. Salomo in gleſſa ad eum locum, ex Prov. XX V, I. ubi inſigni paralogiſmo, a parte libri poſtrema, ad librum totum, quin & ad libros Regis univerſos concludit, & virorum Erechiæ in colligendis ultimis a c. XXV. capitibus laborem ad totum opus, præter mentem plane allegatæ inſcriptionis, refert, uti paulo ante obſervavimus. Ulterius adhuc progrediuntur Ebræorum alil, ap. “: Eugubinum in Gen. I. & Melchior. Canum lib. II. de Loc, cap. XI. Jeſaiam omnes, quos ſacer Codex complectitur, Salomonis confignaſie libros rati, eo quod ille inter Exechiæ viros principem facile locum teneret, regis Juippe conſanguineus & perfamiliaris; in quam ſententiam R. Gedalias in Schalſeheleth Hakkabbalab f. G6. b. inquit: l :Reen . Haias ſoeriphit librum ſuum, & Proverbia & Canticum, & Eocleſtaſten. Uti vero absque ratione & momento, quin & absque duce ac autore ullo, hæc ſtatuunt, quæ tam facili rejiciuntur quam adſtruuntur, negotio,; ita tum ex ſtyli ae dictionis in utrisque lbri? diſcrepantia iſthæc refelli, tum ex allis demonftrari poteſt indiciis, Salo- monis libros trecentis fere annis Jeſaiæ vaticinia, eorumque collectionem & in eanonem receptionem, antevertiſſe. Noſtram itaque mentem ut pau- cis expediamus, totius libri veneramur autorem Salomonem eoννονâοον modo tamen non ubique eodem: 1¹) Proœmium, quod imroductionis vi- ex meute cem preæſtat, a cap. I. ad IN. inclul. Salomonis & ingenio debetur, & cala- noſira. 123 S mo, 6 Pro- verbiis Salomon. 4 De 174 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS mo, ob v. I. cap. I. & ea, quæ paulo ante diximus: 2) Sρααοσταα aαa X. ad c. XNIV. inclul. ejusdem prorſus originis & ætatis eſſe, ex c. N. verſu I. ſ. epigraphe cognoſcitur: 3) inſignis illa a cap. XXV. ad c. XXIX. incl. ac- ceſſio Salomoni pariter autori in acceptis refertur e. XXV, I. ita tamen, ut viri Exechiæ, h. e. ſapientes nonnulli, Hiskiæ ν*αοvot, & reformatori huic pientiſſimo peculiari modo addicli, vel ab eodem ad ſacras & eccle- ſiaſticas curas ac expeditiones ſingulariter deſtinati, Prophetæ cumprimis, ea tempeſtate vaticinantes, Jeſaias, Hoſeas, Micha, ſpar ſas illas ſapientiſſi- mi Regis gnomas, variis in lan Kuario aſſervatas, & ad hæc tempora trans- miſſis ſchedis, eoτνvuνανεαναα in unum Syſtema congererent, & ad mantil⸗ ſæ inſtar Proverbiorum operi adſicerent, approbante, & divina inſtituti il- lius auſpicia agnoſcente, Sacerdotio & univerſa eccleſia: 4) Aguris perico- am c. XNXX. a ſapiente quodam illius temporis profectam, ſuam omnino fecit & approbatione, & recenſione, Salomo ex Aguris quidem ode hau- ſtam, ex Spiritus 8 tamen dictamine in literas redackam. Scite omnino Gis- bert. Voetius T.I. 4' Put. Sel. IIl. p a2. Mihi tutiſime dici peſſe videtur, diltæ bac quidem ſe ab Agur, viro ſapiente, quamdit non Oeοτ⁷7ροοα & inde ac- cepiſje ac didiciſſe hæc Salomonem, ſive quod ad materiam propohitam ſolum- modo, ſive etiam, quod ad iſtum modum ac ordinem proponendi ; & ſio rehe- tita atque pprobata a Salomone, habere ab ipſo propriam ſuæ authentiat notam acgnoriſma, tanquam ab infallibili amanuenſi Spiritus Sancti, qui ea ro ſuis adoptavit, non autem ab Agur. Ita ſeriptore ſacri, referentet hbi- ſtoriam aut dogma Philoſopbicum, aut quodcunque Theologicum, quod olim a Praceptore fallibili, aut ſaltem aliunde, quam ex infalli bili dictamine Spi- yitus S. audiverant ac didicerant, authentice ea ferunt, tradunt, & appli- cant, analyſt ultima acta, non in praceptores, aut perceptiones atque obſer- vationes ſenſfitivas, aut in ratiocinationes, diſquifttioner, & diſeurſus ſuc mentir, ſed in ſeipſos a Spiritu S. infallibiliter & immediate inſiratot, tan- uam in primum principium in Zrumentale, in de authentia dependeat. 5) matris demum Bathſabæ di Gata, eap. N XXI. quantumvis a Prophetiſſa, & Spiritu Dei acta muliere profea, quod Jo. Pineda lib. I. de reb. Salom. caß. I. G. §. & Corn- à Lapide in Comm. ad Prov. XXXI. volunt, Rex noſter ta- men recenſuit, & concinnius forte, ſi non emaculavit, attamen diſpoſuit aut ordinavit, atque inter ſua ipſemet numeravit, authenticumque eſſe vo⸗ luit, quod inſcriptio v. I. luculenter inſinuat. Nec ordinis id prohibet ratio, cutn virorum Exechiæ colle Rtioni duo iſta capita ſubjiciantur; cum ſeorſim, peculiaribus membranis a Salomone condita, & in ſanctuario aſ- ſervata, a viris Exechiæ demum, divinis auſpiciis, Proverbiorum libro pro coro- . VETER. IT ESTAM. 17 5 coronide adjecta fuerint, ultimamoperi iſti manum adjicientibus. Jam De Pro- 8 de tempore, quo in lucem edita & Ececleſiæ oblata, aut Canoni inſerta Ver biis ſunt Proverbia ‚non niſi conje cturis locus eſt. Inde variæ Doct orum ſen- Salomon. n rentiæ. Judæos vulgo Cantica Sa alomoni adhuc puero, Proverbia adhuc dorc leri. Mhr adoleſcenti, vel viro ſaltem maturo, & Eccleſiaſten demum ætate provecto brs, . c tribuere, teſtis eſt Bartoloccius I. IV. Bibl. Rabb. p. 373. . Idque inde col- tmd ligunt, quia in cantico nominis ſui duntaxat fecit mentionem: Prover- nuilt. biis Regem Irael adſcripſit: in Eccleſiaſte denique Rex in Hieruſalem rine vocari voluit. Quæ Papiſtis quibusdam arriſit opinio, & Cornelio a unti. Lap. probatu , Secus autem pronunciant Hebræi in Seder Olam Rabba uliil. cap. XI. f. 4t. ubi, poſtquam Salomonis lapſum expoſuiſſent, tandem in- erieb. quiunt: drp O e 53PT D cum ad ſenebtutem ver- nnin geret, prope mortem ſuam, Spiritum babuit inhabitantem, & dictavit un. iſtos libr. 04, Proverbia, Canticum C anticorum, & Eccleſtaſten. Qure toti- s dem verbis citata repetuntur in Jalkut ad' Reg. III nec non in Zemach ulte David p. 13. & a R. Ged dalia confirmantur in Schatſibeleth hakkabala p.ö. d. Procul dubio ex Judæorum diſciplina eadem hauſit H lierony mus, cum Lihb. XIII. Comment. in Ezelbh. . XLIII. To. V. f. 2573. G. H. in eandem pe- dibus incedit ſententiam, &: iyſe, inquit, fabricator templi Salomon pec- cavit & offendit Deum, licet poſtea, eger it penitentiam ſeribens Proverbia, in quibus ait: (e. XXIV, 32.) novidſime ego gipenitentiam, & re ſpexi, ut eligerem diſciblinam. Et ita quidem græca 70α LXM, verſio legit : ali⸗ 6 iu ter autem textus Hebræus, quem hic neglexiſle Patrem 5catadraron, & nHi. fontium afſertorem, ve hemente r miror. Pro ſene Rute caleulum quo- edl . que adjicit Pineda lib. VIII dereb. Salom. cap. I. Seét, 6. §. 6. 2. p. 76/. Cyril- uohßer. Ilum & Bachiarium in partes vocans, quibuscum Salomonem hoe libro ſan- ſuſie Stiſſimis præceptis, quaſi propriis experimentis & malis edo tum, morta-⸗ tot fol⸗ les omnes inſtituiſſe tradit. Et videri omnino poſſet, graviſſima illa, de ut, 5) cavendis adulteræ ampjexvibus S, C. II, 16. ſq q. c. VII, 5. ſqq. a liaque id g ge⸗ ilt, nus monita, ex triſti ortum traxiſſe exper rientia, adeoque poſt agnitos de- mum errores literis fuiſſe mandata: potior amen b. Geieri iſententia eſt, qui Proleg. in Prov. II. p. 3. (nam in prolegom. in Recleſ. P. 3. alia ipſi mens erat) ex 1 Reg. IV, 32. valide concludit, Proverbia ant &lapſum prolata, nee ſemel, led procul dubio fre equentius fuiſſe repetita, pro re nata: guin & eodem tempore literis conſignata colligere in proclivi eſt, cum Qeo- vνναρ¹bναος Canonicæ influxus non ad loduelam tantum, ſed vel cumprimis 8 ad ſeriptionem terminetur. Sane divina Salomoni conceſſa ſapientia in Go SerI⸗ lntin . De Pro⸗ verbiis Salomon. &ο& Canon inſerta., I56 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS 7 Scripturis memoratur juveni, non item ſeni; esque laudibus ab ipſo in eæœlum evecta, precibus a Deo obtineri c. II, 3. ſqq. docetur, quod ſuo exemplo didicerat in juventute Salomo. Adde, quod nullum lapſus ſui veſtigium in univerlo hoc opere noſter ediderit, cujus tamen adeo immemor in Eccleſiaſte non fuit; quin ſatis hic magnifice de ſe paſſim deprehenditur ſenſiſſte. Quæ junctim ſumta, ſi non extra omne dubi- um ponunt, ſaltem a vero proxime abeſſe demonſtrant ſententiam, quæ Proverbiorum inſpirationem divinam & conſignationem, in ea Salo- monis tempora conjicit, quibus integer vitæ ſcelerisque purus, Dei fa- vore abunde afluebat. Paucis omnia complectſtur b. Waltherus noſter Oie. Bibl. §&. 9i7. Dubium non eſt, librum fuiſſe confeltum, priutquam Sa- lomon ſedaceretur per mulieres; nam magnam pietateni & vitæ ſancti- tatem Pirant Lnguli ejus apicer, ita, ut hic non tantum audiamus Regum ſapientiſimum de rerum divinarum ac bumanarum conditione ſapientiſſi- me diſſerentem, ſed G Spiritum Dei nobiteum colioquentem. Singularis hic plane, & omnino deſerendus eſt Lightfootus, qui in Chron. Vet. Teſt. T. t. Opp. p. J. Proverbiorum ſtructuram ad illam refert Salomo- nis ætate m, qua filii ſub illius inſtitutione exerevere in aliquam maturi- tatem, & qua ipſe ab uxoribus idololatricis illectus eſt in lapſum; unde artem libri primam in eum præcipue finem compoſitam contendit P P „ ut filii inſerviret inſtitutioni. Ea vero tempeſtate 9αοτννo egiſſe libri Canonici ſcriptorem, qua tot fœdis abreptus cupiditatibus, variis- que idololatriæ abominationibus Deum a ſe alienum redderet, & Spi- ritum S. plane excuteret, vix absque abſurditate aſſeritur. Neque frau- di eſſe debuiſſet Viro doctiſſimo ereberrima filii compellatio, in novem prioribus iſtis obvia capitibus, cum Davidi Pſ. NXXXIV, 12. Syracidi pas- ſim, aliisque ſcriptoribus ſacris in more ſit poſitum, auditores & lecto-. res quosvis caritativo filiorum nomine compellare, ſuaque ex paterno plane monita promanaſſe animo, hoc pacto teſtari; velut Johanni Apo- ſtolo familiaris illa rνσ οινονο in Epiſtolis ſuis compellatio, ſinceri erga fideles, quos inſtruit, amoris pignus eſt & index. Eodem autem tempo- ris tractu, quo in literas redacta lucem adſpexerunt, hæc Proverbia, mini- mum qua XXIV. priora capita, eccleſiæ quoque oblata, pro eοτu‿αοοα agnita, & Canoni adjecta, hinc etiam in ſan tuario & in ciſta illa Teſta- mentaria repoſita fuiſſe, donec accederet, quam Exechiæ viri in ordinem redegerunt, ſeptem poſtremorum capitum collectio, nihil prohibet, quin confidenter aſſerimus. VYV. Argu- vVvETER. TESTAM. 127 . V. 8 tod Argumentum libri autor ipſe haud obſcure ſignificat, quando c. I, De Pro- ) ſis 2. ſqq. compoſitum dicit ad ſeiendum ſapientiam & eruditionem, ad intelli. verbiis icke⸗ gendum eloquia intelligentiæ, ad ſuſeipiendum eruditionem intelligentiæ, Salomon. uſſum judicium, & rectitudines; ad dandum Vimplicibus calliditatem, puero ſcien- enntuin dabi. tiam & cogitationem: ad quæ verba vide omnino b. Calovium Bibl. Ill. (que B.1. p. eb. argumentum libri & ſcopum accurate ex iis tradentem. alo. Nutheticus nimirum eſt, præcepta ſapientiæ divinæ ad omnem vitæ ratio- defr. nem pertinentia tradens, & Ethicam veluti Chriſtianam complexus, qua noſter mores & inſtituta hominum ad timorem & cultum Numinis, tum & ad . æquitatem & humanitatem, quam lex naturæ in nobis adumbravit, & nicti. Deus in verbo ſuo expreſſit, denique ad vitam feliciter & beate agendam, gun formantur & componuntur. Ita Baſilius M. bom. XII. in principium nti i. Proverb. T. I. Opp. p. 390. 7 Aev YAρα Tαεσ⁵αιο c laris 7α 0οα⁵² *οαααοσαα „ 201 5)) Nνασαια Hοα , νννοι 7τααας ντνιο νυùν . N. 2 αρ ρανσυς αιτιαNττε Proverbiorum liber inſtrudtio morum eſt lomo. quadam, nec non animi perturbationum correbtio. Denique vitæ in univer- * Ituri- ſum documentum, requentes ac brever eorum, qua ſunt agenda, præceptio- Ende nes continent. Ad morum quoque apud Hebræos diſciplinam refert, & endit, primo loco collocat Proverbiorum librum Euſebius Lib. XI. Praæpar. egile Evangel. c. 4. p. 512. r1 ei or 13 7οOe*†τα oNoHαιαιτ αα Sind . uris. aερα ρosαι dααπαας Ce, inρια XνNiÜærd Aus Onee 7οοαα. 8. , LIægoiklcs èð 4πO εραααυ‿u boix ig lan. Oqroαποο οαι⅛ποαπιο α.. ⁸Quid i tibi moralia ſapientiſimi Salomonis pracepta commemorem? quibus peculiare quoddam familiarium dictorum n opus addictum voluit, quæ Proverbia nuncuhavis, conciſas breverque ſenten- leto. tiar, apophthegmatum ſimilet, uno quodam argumenti genere complexur. ierho Cave autem exiſtimes, naturalem ſaltem hoc libro ſapientiam tradi, nec iaho. ultra patere ambitum ejus, quam rationis humanæ præcepta vitam inſtru- iergr unt & formant; Quo Salazar tendit, cum argumentum libri in Iagoge Commentarii recenſens, hortatur, inquit, Salomon ad ſapientiam Ethicam, tend . hoc eſt, ad cognitionem morum, quæ ommet honeſtatii & probitatis partes H complectitur, & tota ad bene vivendum ſpectat: divinam enim indigitat, e quam laudibus vehit, quam homines ad ſe allicientem & invitantem fſiſtit, e quæque ad hypoſtaticam ſapientiam, )6*o» Patris æternum &* conſubſtan- Heine⸗ tialem, mortales deducit, fidem in Meſſia, Deique per Chriſtum miſeri- gunn cordia fundatam delineat, pietatem ſeriam, & vitæ ſanctimoniam ejus- Carpz. Pari Il. 22 mogdi, 178 LNTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Pre. modi, gual lem lex divina requirit, copioſe ineulcat, tum quoque æquitatis verbli; & humanitatis præœcepta ſubnectit, additis & inſperſis ſubinde prudentiæ Salomon. Chriſtianæ monitis, apprime utilibus: ut adeo morales Socratis, Plato- nis, Ariſtotelis Senecæ, ceterorumque gentilium Philo olophoruminii kitu⸗ fiones, longe transgrediatur. Eum enim in finem ry NXα ο1aν aadααα Cenui nam ſapientiant & diſciplinam tradidiſſe hoc libro Salo- monem, pr robe obfervat Autor Snopſeos Athanaſ T. I. Opp. p. 55. B. Wwaæ 7 ονον 1ρ nl eig T& n! 7 HM.τ⅜α 7007 NRijve⅜ „. T0 Apermoy Tig τισσα e); 76 mee 2 αοσαιι. rweg sοα αορ St- oνoνττοσις ναοαρ οα Pol, NWνοον 7ν cele Tino! d weheve a, vαι Lovr es, Ses 6ρMιισιο νανρτινπιπ vveα oοαρτα̈nGrι ne ſpecis ac Lmi- litudine⸗ ſopientie uisquami in ſoßhiſinata Gracorum & bhareticorum inci- dat. Graci namque, & Putante & dicenter, ſe fapienter eſſe, ſtulti facti ſunt; hæretici vero eruditos ſe ſſe rati ‚averſti funt, & peceant proprio judi- eio condemnati. Quanquam, quod obiter hac occaſione noto, Ethnico- rum ſapientes longo temporis intervallo anteceſſerit, & Thalete, Biante, Pittaco, q i Cyri temporibus vixerunt, Socrate porro, Platone & Ar riſto⸗ rele, qui Alexandri M. a etate floruerunt, aliquot ſeculis ſeripferit t prior. an Sympo- Pror ſus ſingularis hic eſt Ferdinandus Quirinus de Salazar, qui in Gagoge Rn com- Conment ario in Proverb. Ppr. emiſſa, magno & verborum, & docRtrinæ re- Erteruak: rumque apparatu, demonſtrare contendit, Salomonem ex more veterum, cor nvivales hi nic deſeripſ ſe ſermones, nee alio commodius titulo librum inſigniri, quam ſi Salomonir, vel Sapientiaæ convivium aut cœ&αα inſcribatur. ta enim Prifeis in more fuiſſe poſitum, ur convivis ſua non fereulorum tantum varietate, ſed eruditis quo que ſermonihbus, &nigmatis karahalis && quæ æſtionibus condirent, ex Athenæo probat, eumque in ſinem ad P ronis cumprimis, Nenophontis & Plutarchi αNαυσοα Provocat, quæ eamnuen dost orum hominum manibus teruntur. Quin imo ita, in Juit, vo, Platonvm, qui inter pre Sinor ſerigrore: zr iglut convivium conſeri- ionis ecxemplari uſit m. Nam cunm Lradue alia XX ſacris li- xproſſei it, ut tradit Clement Aexandr. lib. 1. ſtromat. veri- i vâ etiam con eri ihendi formanm , , inde arrip uiſe. Cui m facit idem Alex. Clemens in pr loco; ubi e et plera- 1„◻½ £ 2 7602 que mor't, Pilrre⸗ eae ſat ris libris a Platoné 4 a, 7 lota ſuthe: J. im ms,Xém 6 Haslomonis Pror'erbiit, 6 quo ſi, hac opera 7et latone ſuiſſe relelcta: atque ade libri Protor. biorum formam in ſu⸗ convivio exprimere & adumbrare potuiſe. Huic itaque com- — — — — VETER. TESTAM. 179 commento ut fidem canciliet, tum ſermonis indolem & rationem quod totus Proverbiorum liber ex ejusmodi contextus atque confla ſententiis videatur, quæ in ſapientum cœnis jactari ac verſari conſueve- arcmiis, ſtrophis, parabolis & ænigmatibus; tum ſe- runt, videlieet ex p Poſtquam enim prieribus novem capitibus ex- riem ac ordinem libri. hortationem ad perdiſcendam ſapientiam complexus, theſin libri propo- ſuit Salomon, appeſite perquam ſapientiam per proſopopœiam quandam inducit c. IX, I. ſqq. convivium exhibentem & viros ſapientiſtimos ad di- cendum proferentem. FTres autem collocutores facit, Salomonem e, X. XXIX. Agurem, c. XXX. & Lamuelem c. XXXI. & ne nimium excreſeat Salomonis ſermo, poſt cap. XXIV. ſtatim Aguris & Lamuelis ſententias collocat autor; quibus denique cetera Salemonis dida, a cap. XNXV. ad XXIX. ſubnectit. Inſeriptionem caulatur capitis XXV. eum ordinem ſuadere, qua ſequentia Salomonis dicuntur Proverbia, quæ tranſtulerunt, h. e. loco ſuo moverunt, & alio collocarunt, Viri Ezechiæ. Heæc dicendo- rum ejus ſumma, cujus membra lingula mirifice ipſe pingit & ornat. Quæ vero aliis tam facili negotio, ac ſibi ipſi, non perfuadet Jeſuita. Sparſas enim hic ſententias, nongontinuum colloquiorum nezum deprehendi- mus, nec mutuus inter Salomonis, Aguris & Lamuelis dicta concentus comparet, aut relatio ulla, quæ tamen ut intercederet, neceſſe fuerit, ſi collocutores, ex more talium conviviorun n, mutuo confabularentur. Con- torta præterea & longe petita inſeriptionis c. XXV. expoſitio, violentæ illi capitum trajectioni fruſtra prætenditur, quam nimis audacter ſulſcipit Commentator. Aliena porro iſta librorum ſacerorum ſtructura eſt ac me- thodus, nullo in Scriptura exemplo comprobata, utut omnino gentilibus non infrequens aut inſueta. Capitis IX. autem parabola initialis tantum abeſt, ut lermones con vivales evincat, utſi iſta valeret colle tio, etiam Je- ſaias, epulas Novi Teſtamenti my ſticas denuncians c. X X V, 6. & Ma thæ- us, ob parabolam de Rege, nuptias Filio parante e. XXII, 2. & Lucas ob parabolam de cœnâ magna c. XIV, 16. ejusmodi ſtruxiſſe ſermones dicen- di forent. Potuit porro Plato Salomonis libros legiſſe, ſed & potuit ex ſis libris petitum unum vel alterum ſapientiæ præceptum fan- do accepiſſe per traditionem; potuit libri Proverbiorum formam (ſi con- vivalem ſibi cum Jeſuita imaginatus eſt) in ſuo convivio expreſſiſſe & ad- umbraſſe, actu autem & revera expreſſiſſe, nemo hactenus probatum de- dit. Potiori ergo jure libri inheremus inſcriptioni, cui ipſam operis Memν ex afle videmus reſpondere. Kueias nempe JVνιεας ad vi- Z 2 . tam nunquam vi murget, De Pro- tus erbiis Salomon- De Pro- verbiis Salomon. Scopus. 180 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS tam ſan Rte juſteque inſtiruendam, & conſequendam beatitudinem com- plectitur, de quarum nexu & ſtructura paulo poſt dicemus copioſius. Hine facilis perquam ſcopi, ad quem univerſus hie liber collimat, inveſtigatio eſt. Quem enim Paulus generalem conſtituit totius Scripturæ finem 2 Tim. III, . ut integer ſit homo Dei, ad omne opur bonum perſecte inſtructus; hunc imprimis ob oculos hoc libro habuiſſe Salomon videtur. Sapien- tem vult reddere, indeque beatum lectorem ſuum, unde fidei juſtitiam in Chriſto quærendam, recte obſervante poſt Phil. Melanchthonem prafat. Comment. in hb l. T. II. Opp. p. §i7. b. Calovio, loco ſupra cit. docer, & ex indole ac more omnis Seripturæ Prophericæ, Chriſto teſtimonium perhi- bet c. VIII IX. porro omnem in Domino fiduciam vult collocari cap. XXII, 19. III. 5. qq. XVI, I. ſqq. id cumprimis agens, ut affatim demonſtret, quo pacto abjecta ſui, propriæque vel ſapientiæ vel potentiæ fiducia, a Deo uni- ce pendeat homo, ab eo duci ſe ſinat, eum ſincero timore colat, & hac de- mum via ad veram & ſapientiam, & beatitudinem graſſetur. Uno verbo Utilitas. Obje Rum perſona: le. ſi ſcopum complectaris, manuductio erit ad vitam in hoc ævo beatam & tranquillam, & in futuro æternum glorioſam; qui cum communis omni- um librorum Biblicorum finis queat videri, proprius hujus libri & ſingu- laris adeo eſt, ut nihil aliud intendiſſe ſapientifſimus ſcriptor hic videatur. Unde ſeripti utilitas in aprico eſt. Vere &αασαπναροαν iſtud νο dixeris, quod omnem vitam dirigit, omnium ordinum homines inſtruit, ſingulo- rum felicitatem procurat. Habent hic parvuli, unde prima inſtiturionis elementa hauriant; habent juvenes, unde veram virtutis viam digno- ſcant, & vitiorum præcipitia fugiant; habent privati, unde honeſtæ & tranquillæ ſubſidia vitæ petant; habentin imperio & dignitate conſtitu- ti, unde rerumpublicarum proſpicere fata, promovere felicitatem, juvare commoda, avertere elades, moderari elavum diſeant. Confer, quæ ube- rius de utilirate libri, dexterrimus ejus interpres, b. Geierus Prolegom. §. IV. p. 1. deque dignitate ac pretio, Dn,. M. Michaelis in erudita de Proverb. Salomonis diatriba & 20. p. 20. , tradidere. Quibus unum adhue Spiritus Sancti elogium addere liceat, quo Coh. XII, uI. ſqq. egregie Seriptorem noſtrum ornat, & teſtimonium ei perhibet, quod quaſverit verba deſide- rii, & conſcripſerit ſermones rectiſimos, ac veritate plenos, quibus legenti- um animi, quaſi clavis & ſtimulis, penitus configantur, idque non in Coheleth tantum, ſed vel maxime in Prover biorum codice, quo n D concinnavit parabolas multas v. 9. Ubi ſimul, cum populum docuiſſe ſcientiam parabolis ſuit, perhibetur Salomon, alide . . felli- — amin rtſat. Cer erhi⸗ AIl, ga huni. ſede. Verbo⸗ m 8 omni. Ingu. eatur. heris, gulo⸗ tionis gigno⸗ Ae& Kürn⸗ onite eobe 7 n. . werb. pitins 9. VETER. TESTAM. 181 fellitur, quam ſupra S& præced, tetigimus, Lightfooti conjectura, quaſi filii D ſolum inſtitutioni & uſibus, hic liber compoſitus ſit atque dicatus. univerſum enim ſpectat populum Dei, ſalutaribus præceptis imbuendum, &, quod recte notavit Mercerus ad c. I, 1. totius eccleſiæ inſervit inſtitu- tioni. Sane filium inſtruit ορνsορ autor, verum non enerationis 2 &] naturæ, ſed informationis & doctrinæz. Quemvis itaque cœleſtis ſa- jentiæ alumnum, quemvis eccleſiæ, quæ communis ſidelium mater eſt Gal. IV, 26. filium alloquitur, & communes adeo ſan Rioris diſciplinæ in- ſtitutiones parat, omnium Gdelium uſibus inſervituras. Unde & ad plu- res fermonem ſubinde facirc. IV,. 1. V, 7. VII, 24. ut non uni, ſed univer ſis cenſeatur loqui; & tam ſeni, quam juveni, tam ſapienti, quam fatuo opus ſuum nuncupar c. I, 4. 5. Quem itaque filium compellat Salomo Prov. III, 1I. hunc fidelem quem vis dicit Epiſt. ad Hebræos c. XII, 5. Ut taceam, quod Dn. M. Michaelis cit.. 16. 5. p. :6. contra Salomonis filium ſigillatim urget, quod, ſi in Rehabeami inſtructione verſaretur Pater, vix ad matris doctrinam remiſiſſe eum c. I, 8. credendus ſit. Rehabeami enim mater, Naama, de Ammoniticis erat mulieribus 1 Reg- XIV, 21. quæ Salomonem ad idololatriam imprimis flexerunt, 1 Reg. XI, I. ſqꝗ. Ecquis vero cre- dat, Salomonem, dum Spiritu S ageretur, filium ablegare voluiſſe ad do- Qrinam mulieris Ammoniticæ, probabiliter in Deum Iſraelis non ſatis fdæ? Fuiſſet hoc, ovem lupo committere, & ſilium immolare Molocho. Recius itaque, uti totius Scripturæ, ita hujus quoque libri, lector & audi- tor &ει 1S Oed Aνρροντρ cenſetur ex 2 Fim. III, 17. & ex Hleideg- geri monito Lib. I. Enchir. Bibl. cap. 35. §. 5. p. 266. tam privatis perſonis, quam publicis in quolibet ſtatu, Eccleſiaſtico, Politico, Oeconomico, leChio libri hujus, ad officium rire obeundum, convenit, modum præ- eunte Ludovico Lavatero, qui pro quolibet ſtatu regulas ex hoc libro deprompſit. VI. e bro- Ad verbiis Salomon. Circa di Cionis in hoc libro formam & ſtructuram, duo obſervatu Stylus digna occurrunt momenta: alterum, quod metro compactus & ad Poë: ſeos leges compoſitus ligatusque ſermo eſt, eujus tamen rationem vereor ne paulo præfidentius ſe eruiſſe exiſtimet Hieronymus, eum ſub initium præfationis Comment. in Threnos, T. V. Opp. f. 167. pronunciat: Pro- verhia quoque Salemonis eatremum concludit Alpbabetum: quod tetrame- iro Jaumbico ſapputatur, ab eo loco, ubi ait : Mulierem ſortem quis inveniet? alterum, quod aρραααα dicendi genus ſe ctatur, eoneiſum, Laconi- 1I. 3 cum, «) poëzi- cus* Je Pro- 1 verbiis Sa! £) parg- mialis: 7) obſcu⸗ rus Onon. — 192 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS eum, nee ſatis ubique obvium ſenſu. De priori nihil habemus, quod ſu- pra cap. I. dictis adjiciamus; poſterius tantum abeſt, ut in vitio ponatur ſapientiſſimo autori, ut palmam etiam Græciæ ſapientibus in morum diſei- plina præripuiſſe celebretur Euſebio, qui acutum & ſublime iſtud docen- di genus, tanquam inigni refertum utilitate, priſcis ſapientiæ magiſtris, Hebræis maxime, in more poſitum fuiſſe docet. Brevitatis gratia latina ſaltem apponimus ex Lib. XI. Prapar. Evang. cap. V. p. 5i; ubi: Hebræi, inquit, ut eorum quoque animos, quos diſciplinis ſuis inibuendos ſuſ-ipie- bant, ad illam capeſſendam acuerent, ſacras iis ſententiat, plenasque gravi- tatis & honeſtatis hiſtorias, cum modulatis alternisque carminibut, certæ numerorum lege comprehenſir, problemata inſuper atque anigmata, nonnul- larque eruditas, & allegoriis involutas quaſtioner, cum verborum elegantia, & ſuavi pro linguæ ratione dictioni lepore conjunctas, a teneris unguiculis ingerebant. Pariter doctrinæ in Proverbiis ubertatem miratur Gregor. Nyſſenus Orat. I. in XL. Martyrer, P. II. Opp. p. 499. C. ο„Xνας T⁸ rcadνισιν eiι αναdον ον Qiov ro ραιο ντ οοααοαα τ☛ρα Tagoikicss Tοσ ivαεατ, multum valet Job in inſtituenda vita ad for- titudinem ſuis excemplis, multum in anigmatis & verborum involucris ſeri- ptor Proverbiorum. Multum ſane ponderis, gravitatis & jucunditatis conciſis ejusmodi ſententiis ineſt; quæ brevitate ſua memoriam juvant, acumine oblectant, pondere percellunt, adeoque in deliciis ſapientiſſimis olim mortalium erant. Ad illum modum compoſitus libri hujus ſtylus, a vulgari & humili ſermone multum abit in diverſum, ac vocabulorum dele ctu, abrupta periodorum coneiſitate, ſenſus ſublimitate, emblematum ae hmilitudinum picturis, oαανανιαιτισποιςτ ſapit, ac pro more hujusmodi dictorum paulo eſt obſeurior. Ex quo manifeſtum eſt, recte infert Hie- ronymus Comment, ad Coh. XII. T. VII. Opp. 4. F. & Proverbiorum librum, non ut ſimplices arbitrantur, patentia habere pracepta: ſed quaſi in terra aurum; in nuce nucleus; in hirſutis caſtaneorum operculis, abſconditus fructus inquiritur: ita in eis divinum ſenſum altius perſi rutandum. Con- ſpirat Euſebius, lib. I., contra Marcellum cap. . p. 17. ⅛ OH* ZoNορπο. Jeo- c &αστσυs ,⅞X*aαdι, Jeogαniâαασα̈ττο Xο Aunrgis d' zuexc T7 7v“ evÜνανρevανυn deooοοας, αοτσιιHε *νορο οHνπαουα Hιπ Xν 6O 20 Ooνονι à ceiννατIιαα 7 6oνναννoodkzοaäαεD, Salomon ſapientia, quæ divinitus eſt, impulſur, ſuam ſeripturam univerſam, ad utilitatem & Jalutem animarum, pietati conſecravit: uſus eſt autem, ad ingenia legenti- . um 5. VETER, TESTAM. 183 A⸗ um ewercenda, tenebricofi problematibut, ſermonibur lortuoſtr, & vocibut De Pro- tur per ænigmata procedentibur. Qood ut ut maximam libri partem tanget, verbiis ul⸗ nolim tamen ad omnia zotius operis membra ſigillatim extendi, ac ſi ni. Salomon. hil plane apertum, nihil primo obtutui pervium, & absque fimilitudine aut figura dictum, in eo deprehendatur; quod ſenſiſſe videtur Epiphani- us, cum Haæareſ. LXIX. cap. XXI. T. I. Opp. p. 745. Arii objectionem ex Prov. VIII, 22. ita elidere ſatagit: X Oνhοοσ τεοα ιοä. Ta d 7 5„ N . .,. E „ , „ „ „ „ „ „ 7 rαεαοtαοααυοεο 8 T a τ α τα Cνo—t α, ℳα ι„ X ε σρ din- J, An 7ο dναvdḧ§ρHο εM νWiꝛν . Torar ille liber exproverbiis contex- lerte tus eſt: quicquid autem per proverbium efertur, aliud verbis pra ſe fert, mil. Aliud ſenſu ipſo per allegoriam ſignißcat. Repugnat enim νντνν⅞οαι tie, talesque offer ſententias, quæ breves licet & rotundæ, propria tamen àe nulir nativa verborum ſignificatione ſenſum inſinuant. Neque etiam iſta, got. quam paulo ante diximus, obſcuritas vel imperveſtigabilis plane, tædium 60 le Cori affert, vel myſteria divina cognitioni noſtræ ſubducir, velin erro- „* DU res ac præcipitia viam ſternit; nec adeo in contumeliam & opprobrium nitidiſſimi operis vergit. Nam & fuperari ab attento & ſagaci le ctore, Spiritus S. illuminatione colluſtrato poterit, quod luculentiſſimi teſtantur Commentarii; & jucundius, quin & tenacius, animis morum præcepta inſtillat; & ad ornatum potius ac decus, ſuo modo facit. Recte Augu- S ats vant, . . . : ſtinus lib. II. de Doctrina Chriſt. cap: Vi. Tom. III. Opp. f. 23. Nemo amtli- Uunnis S —— .— . . 2 . Ie . l. Ait, inquit, & per ſimilitudines libentius quæque cogneſci, & cum oliqua Fn diſicultate quæſita, multogratius inveniri. Quo pertinent, quæ b. Glaſſſius rum . . 2 . . . 8 . de certitudine & claritate Sacrarum literarum Lib. I. Philol. Sacr. Tract. Nod Ill. Ssct. 2. . 156. ſoye. deque earum ſimplicitate, adverſus prætenſam ob- gie ſcuritatem Sect. W. p. g. ſqq. copioſe & facunde diſputat, ubi inter alia e . . . . *£ . gun p. 200. ea, quæœ in Scripturis obſeuro & perplexo ſermonis genere propo- e nuntur, ſeduli & induſtrii lectoris non refugere obſervat intelligentiam, 1 quam hoc modo exercere voluerit Spiritus S. provocans ad illud Augaſti- Nitu . 7 . . . . . . c1 . ti ni cit loc. cap. VII. Magniſice & ſalubriter Spiritus §. ſeripturatſanctas ita Con⸗ —. . —. . . . . 1 modificavit, ut locir apertioribu: ami occurreret, obſeurioribus autem faſti- en: 7‧* 7 . „7. . . . . . . 7 de⸗ dia detergeret. Nihil enim fere de obſcurioribus illis eruitur, quod non pla- niſime dictum alibi neperiatur. Et traét. 45, in Joh. Paſcit, inquit, Deus is . maniſeſtit, exercet obſeurit &c. “ 4 223 79 /0) ih, C.anonicam & intemeratam libro autoritatem aſſeruit omnium Autoritas 110 temporum eccleſia, Judaica æque ac Chriftiana, cujas omni exceptione divina. inti. Sððð majus Derta⸗ 184 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Pro- majus teſtimonium, in momento fidei eccleſiæ concredito Rom. III, 2. fus- verbiis que deque habere, aut ſollicitare, eo minus integrum eſt, quo manifeſtius Salomon. Apoſtoli, ceterique Scriptoris Oνιιε, Provocatione ſua illi præive- runt Proverbia autem ita allegant, ut non illuſtrent tantum ex iis ſermo- nem ſaum, aut zινοροννvb diſputent, quo pacto Arati quoque, & Epimenidis a Paulo dicta citantur; ſed ut iis divinam aéρανâοο a sι⁶¼. fidem animis hominum ingenerent, veritatem dogmatum irrefragabili autoritate evincant, & gratioſiſſimas Numinis promiſſiones confirment, quod non niſi Canonicæ Scripturæ doν*νναεſt. Hanc in rem confer Prov. III, 7. cum Rom. XII, 16. „Prov. X, 12. in dubium Percuſſus & damnatus fuerit, c vocata: „Prov. XI, 3 1. Prov. XVII, 27. Prov. XX, 9. ⸗Prov. XXVI, II. Prov. I, 16. 1 Pet. IV, 8. I Pet. IV, 18. Jac. I, 19. 1 Joh. I, 8. 2 Pet. Ii, 22. &αI2. Prov. XVII, 13. Prov. XX, 20. Prov. XXV, 21. Rom. III, . 15. Prov. III, 34. Prov. II, 11. cum Hebr. XII, 5.6. & Apoc. III, 19. Rom. XII, 17. & 1 Theſſ. V, I5. & I Pet. III, 9. Matth. XV, 4. & Marc. VII, 10. Rom. XII. 20. Jac. IV, 6. Sed & in Vet. Teſt. Prophetarum luffragio comprobatam libri hujus divi- nitatem atque &εεανον Prov. I, 16, coll. eum Jeſ. LIX, 7. aliisque locis demonſtrat Huetius Dem. Evang. Prop. IV. S. 3. p. 402. Hinc adeo unanimi fidelium conſenſione agnita ejus, & ſarta tecta ſervata eſt autoritas, ut cum Sec. VI. Theodorus Mopfſveſtenus in dubium eam vocare, publiceque rofari ſuſtinuiſſet: Salomonem Proverbia ſua & Ecclehaſten, ex ſua ſaltem erſona, ad aliorum utilitatem, cmpoſuiſſ' mon ex Prophetiæ accepta gratia, ſed ſaltem prudentia bumana: in Goncilio V. Conſtantinopolitano, col- lat, IV. centum & ſexaginta quinque Epiſcoporum judicio, anathemate Binium T'. II. Concilior. General. p. 5Szy. a. & p. 537. a. fugit, hælitaſſe aliquando Sy irca Annum 551. vel 553. ut eſt ap. Sever. Non equidem me nagogam circa Salomonæa ſcripta, unde in Pirke Avot f. t. col. I. traditur, Proverbia, Eccleſiaſten & Canticum, a Ca- none fuiſſe aliquando ſuſpenſa, donec venirent viri Synagogæ magne, eaque dextre exponerent. Maſſech Schabbath’ cap. 2. fol. 30. b. RR e en ed, Sigillatim autem de Proverbiorum codice in narratur: W5 E R 5 Etiam librum Prover- biorum u VETER. T ESTAM. 1I9 5 biorum magiſtri voluerunt &αν⁰ e‿νen, eoαοαdνwmÿτv ehus inter ſe pugna De Pro: rent. Cum enim ſententias õ ut Prov. XXVI, 4. & 5. conci- verbiis Eive. liare ſtatin m atque eomponere non poſlent, ipſam libri ſubter fugere auto- Salomon. emo. ritatem, & quem extricare non valebant, ſecare nodum inten idebant. Mox e, 8 autem probe berſpi icientes, nul liam ibi contr adictionem, ſed acumen eſſe, Aque ſolertia & αnοτπι debita ernendum, mutarunt conſilium, & utrinque gebili penlſitatis rat tioruibus libmi tandem unzisrnræ & ſinctita item agnoverunt, ment, nut ibidem traditur, addita ſimul cauſa quod conciliationir ratio in iir facile . ke⸗ pr. Wpiciatur. Quin imo, ſuſceepto Judæerum Patrocinio, cautæ ipſorum prudenti æ in reeih ende Uhri⸗ Canonicis id tribuendum potius, quam 56.6. im pio Scripturam mutiland li ſtudio, cenſet Hottinger. 1e ſ. Phil. Lib. II. Il,19. cap. I. Sect. 3. p. 496. ſa 4 quoce am b. Pfeifterum conſer. Critic. Sac. cap. XIIV. 17 4J. 4. p. 36. ſaj. Se utore tamen ſecula tam petulantia protulerunt in- impugna- 15. genia, quibus ut nilil ſanctum inviolatumque eſt, quin temere ab ipſis a a Soci⸗ ,9. convellatur, ita nec Salomonis ſalva eſt autoritas. Ita ex Photinianorumal. 74 eœtu Chriſtoph. Oſtorodus in l- Ritut. German. cap. NXXX. p. 227, ſatis ab- li. je e leribit: Man ſol das anmercken, wenn Salomon oder Syrach 1,20. elwas von mo oribus, oder von Sikten ſagen, welches im Geſetz Moſis 6 nicht ausdruͤcklich gebohen, oder auch verbot hen iſt 1, ſo lches nicht mehr gelee oder binde, denn ſonſten eines andern weiſen Mannes Rath und sciri⸗ Lehre, welcher ſo iemand geh orſam geiweſen, hat er wohl und recht ge⸗ e loes than, wo aber nicht, hat er darun ub nicht bald wider Moſi is Geſetz ge⸗ numimi ſundiget. Quibus verbis homo profa nus Salomonis ſeripta, Ss neumilens Ntcum cum Syracide adeeque in Apocryphorum numerum ac cenſum refert; & ſcegne ultra humanam, cujuscunque ſapientis viri autoritatem afſurgere negat; iten & violantibus impunitatem promittit, quaſi nihil delin uti in legem di- gruin vinam, qui Salomonis monita Proterve concule at. Jam quod ad Prover- 5 egl. bia cumprimis attinet t; guis cap. AXX, 4 Filii Creatoris mentionem fa- heme ciunt, a Franciſeo Davidis in diſp. Albana tt. ij. lIit. a a Miniſtris Tranfſlyl- Seſet. vatus lib. Gra phanne Somme ro in refutat. Carol. h. 41. diſerte inter apocryphos libros, quibus fidem tuto conſirmare non poſſimus ben e fuere reje da. Unde fatetur Enjedinus in explic.! Ex h glen re ecla . nde fateztur E. nus in explic. 9eor. p. §ö. Ex oc libr . r. (Proverb iorum) deprompta eſtimonia qu ichein noſtrorum eo minus mia e dixerunt, qudat non pauteni uen rereri Ce nonicit ſzriptirhabeat audt Fori- neten tatem. Idque ut quoquo modo pal liet, jam olim deautor ritate libri du-= todee bitatum tradit, Qbanqua m autem variæ veterum atque diverſæ fuerint 10 R . 13 . . de . ſententiæ de autore libri, vel collectore, qui in hanc, qua hodie conſpici- * . Carpz. Pars Il. A a tur; 186 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Pro- tur, formam redegerit; divinæ tamen libri &ιριατποα aιντιοτοεäα de: n verbiis tractum quidquam, nunquam voluerunt antiqui, quotquot religioni J Salomon. Chriſtianæ addicti, Scripturam unicam credendi regulam fuerunt amplexi. ⸗ Aliam itaque cum blaterones iſti dubitandi cauſam proferre non potue- eo rint, allegatis ſupra Prophetarum; Apoſtolorum, imo & Chriſti ipſius po- 3 n. tius ſtamus teſtimoniis, quam ut tenebrionum ejusmodi moveamur com- 1 mentis. Plura tamen, qui adverſus eos cupit, b. Calovium adeat in voͤl⸗ D liger Entdeckung der Socinianiſchen Secte P. M. cop. 3. T. III. Scriptor. “ Antiſoecin. p. 29 & b. Theod Thummium Impietatis Photinianæ Art. I. de e Seript. S. Error. II. p. G. ſqq. Noſtra ætate, qui ſacrilegam ad libros ſa- 3 cros attulerunt judicanditemeritatem, quam præter meritum Criticam in dicunt, violentas huic quoque ſcripto manus inferre nulli dubitarunt. 5 1 a Spinoza: Agmen ducat Spinoza, cujus in Traäct. Theol. Polit. cap. X. p. 125. obſer- 5 vatio ita habet: Proverbia Salomonis eodem etiam tempore collecta fuiſſe eredo (quo Paralipomenon libri, de quibus præceſſerat, nimirum dudum . poſt urbis reædificationem) vel ad minimum tempore Joſiæ regir, idque quia Cap. 24. V. ult. dicitur: Hæc etiam ſunt Salomonis Proverbia, quæ tranſtulerunt viri Hickiæ, Regir Judæz. At hic tacere nequeo Rabbinorum audaciam, qui hunc librum cum Eccleftaſte ex canone Sacrorum excluſos vo- lebant, & cum reliquir, quos jam deſtäeramut, cuſtodire. Quod abſolute feciſſent, niſi quædam reperiſſent loca, ubi lex Molir commendatur. Dolen- dum ſane, quod rer ſacræ & optimæ ab horum electione dependerint. Iyßs . tamen gratulor, quod hos etiam nobis communicare voluerunt, venum non poſſum non dubitare, num cos bona cum fde tradiderint, quod hicad ſove- rum examen revocare nolo. Tres cumprimis ignominiæ notas libro inure- re, hoc commento ſatagit: 1) novitatem, quam inſigni cuοοονοαιοας dοοα mento, in templi ſecundi, vel ſi liberalis ſit, in Joſiæ Regis tempora ideo rejicit, quia quædam Salomonis Proverbia ab Ezechiæ viris collecta ferun- tur; cum tamen Ezechias 80. annis Joſiam, templi autem ſecundi repa- rationem & inaugurationem ultra duo ſecula anteverterit: unde pro re- ſponſione bonam mentem Pſeudo Chronologo precatur Huerius cit. loc. §. 5§. p. 404. 2) Judaicorum Doctorum hæfitationem, quam quidem paulo ante diſeuſſimus, ut nihil inde periculi divinitati libri immineat; peſſimo tamen conſilio Spinoza eo torquer, ac ſi non alio authentia libri funda- mento nitatur, quam hominum vix ſatis ſibi conſtantium arbitrio, qui eum, rejiciendum alias utique, ideo ſaltem approbarint, quia loca quæ- dam exhibet, quibus lex Moſis commendatur: 3) corruptionis ſuſpicio- nem, „ VETER. TESTAM. 1287 u nem, in quam librum adducit, cum nullus dubitet, fide haud usque qua. De Pro- fei, que bona traditum eſſe eccleſiæ ac poſteris, quod in procivi ſihi eſſe eredit verbiis ne⸗ demonſtrare, ſi ad ſeverum illum revocare velit exanen. Quæ meris Salomon. . conjecturis innixa, nec vel ratione munita, vel colore ſaltem picta, tanti non ſunt, ut Seripturæ juxta ac eccleſiæ conſenſum ſupra allatum, ever- D tant. Ita quidem de Salomonæis documentis Pincza. Longe autem tbt gravius in eorum inſurgit autorem, cum cap. Il Tractat. Theol. Polit. p. i,, F. eum qui dem ſapientia, ſed non dono Propbeti ceter'or excelluiſſe, tradit, 1c æque uti prudentiſſimos illos, Hemanem, Dardam & Kalcholem Prophe- alr⸗ tas fuiſſe negat. Porro quoque p. 27. cit. lo nec ullus in V. L. habetur, cem inquit, qui magis ſecuudum ravionem de Declocutus eſt, quam Salomon, qui tum, H lumine naturali omner ſui ſeculi ſuperavit; & ideo etiam ſe ſupra legim ht. (nam ea iit tantum tradita eſt, qui ration, & naturalis intellectus documen- ſtiſe tie carent) exiſtimavit, legerqu' omnet, quæ Regem ſpectant, & quæ tribus um potiſſimum conſtabant (vide Teut. XVII, i6. 17.) parvi pependit, imo ea- dgue plane violavit, (in quo tamen:rravit, nec quod Philoſopho dignum egit, nem- gus pe, quod voluptatibus indu ſerit) omnia fortunæ hona mortalibus vana &Ge run docuitvi de Eccleſ- nibilbominer intellelctu praſtantius habere, nec majori 11h. ſupplicio, quam ſtultitia. uniri, Prov. XVI, 2;3. Inſanum iſtud errorum ſlute ſyrma quo tendat, haudobſeure apparet, omni ut Salomonæa ſcripta au- olen⸗ toritate exuat ac fide. ſta nimirum nihil divinæ ſapientiæ Salomoni in- lr ſedit, & quicquid de Deo in libris ſuis diſſeruit, ex lumine naturali tantum. , non non ex prophetica Nauſit inſpiratione, & ſecundum rationem tantum. D ſir. non ſecundum Deiſpiritum dixit; quin & faſtu turgens humanæ ſapien- zure⸗ tiæ, ſupra legem ſe extulit, legesque omnes parvi pependit & violavit, non oeu⸗ ſine inſigni & mentis errore, & morum vitio. At vero qua fronte homo ideo impurus effutie calia auder? Quam di ctis ſuis fidem conciliat? quas eruͤn profert tabules & rerum monumenta? Num ideo ſuperiorem lege ſe Sa- ehr. lomon credidit, quia lumine naturali omnes ſui ſeculi ſuperavit? anne e. vero natura lia ejus dona ſanctificavit Deus, accedente ſupernaturali rerum i. bo. divinarum cognitione 1 Reg. III, 5. ſqꝗq. 2 Chron. I, 12. 13. An imme- guuſh mor adeo Salomon moniti paterni, quo legis Moſaicæ æſtimium, cuſto- ino diam, & obſervantiam, moriturus ipſi David commendahat, 1Reg. II, Aner 3. & quidem ut maximam veræ ſapientiæ partem 1 Chron. XXVIII, 9. “ Prov. IV, 4. 5. ut lege ſe ſuperiorem exiſtimet? Quo itaque ſpectant egre- ge Lis iſta, quibus legem mirifice ornavit Salomon, elogia Prov. III, 1. VI, 23. ib⸗ XXVIII, 7. 9. XXIMX, 18. Numjiis ſupra legem ſe extuliſſe, anne vero po- “ . Aa 2 tius De Pro- verbi is Salomen. & Kichardo Simane: 18 b INTRODUC T. AD LIBROS BIBLICOS tius inſigni in pretio! legem habuilſe, ipſe prodit? Legem autem iis tan- tum traditam efſe, qui ratione & naturalis intellectus documentis carent, adeo abſurdum et⸗ ut ejus contrarium diſerte aſſerat Moſes, præcepto- rum obſervantiam Araelitarum abpellans ſapientiam atque prudentiam rnmoruliih, pi pulorun Jui audientes onminia ſte latata h dicturi ſint: tan- tum geni iſta mnexima., Vepr, Iiss ſapiens eſt & pruden!“ Deut. 1V. 6. Tan- tum itaque abeſt, ut natirali intelle (tus ſui lumine prohibi tus fuerit Salo- mon, quo minus legem Lei cognoſceret magni faceret, & obſervaret, ut vel ipſa mandatorum acteſtimoniorum Dei weditarione ac obſequio, in tantum ſapientiæ ce ulmen eniteretur; ] juxta effata Pſ. XIX g. 9 &ũ CXIX, 98.99. 100. Inlſe equentium utem annorum peccata ejus, legisque trans- Breſliones, quas ſubdole ſatis & aſtute, adverſarius cum priorum anno- rum pietate adverſa fronte committit, priſtinam legis culturam e medio non tollunt. Potuit ſane angelieus juvenis, ſenibus ſatanizare in annis, quod tritum proverbium habet. Joas rex jadæ Poſt mortem Jo jadeæ, ſu⸗ premi Pontificis, ſuaſu procerum ac ordinum imperii, ad ſœdam deflexit idololatriam, & ramen juvenis ea fectabatur ue Domino placebant 2 Chron, XXIV, 17. ſꝗq. coll. eum v. 2. Ut nul plane argumento àa Salo- monis peccatis, ad infringendam Pr cedentium inorum pietatem, legis- que æſtimationem, Spinoza concludat. e leno autem Prophetico, eoneeſſo Salomoni, nee ne? ſupra ex inſtituto egmus §. II. p. 262 ſc. qui⸗ bus quicquam addere, ſupervacaneum exiſtimamts. Sequitur Richardus Simon, qui Hiſt. Crit. Vet. Taſßt. Lib. I. ap 4 P. 29. frequentes ſe ſententia- rum repetitiones, phraſiumque Sy nonyrmias in libro Pprobrium vertit. Vero enim ſimile ipſi videtur, quod Proverbia e diveris con npilata con⸗ geſta fuerint ſel hedis s, in quibus eædem ſubinde recurrerent ſententiæ; quæ cum de facili remove ri potuiſſe nt actolli, retentæ tamer ſingulæ a colle= GRoribus fuerint, quia ad uberiorem facere viderentu: expliationem Hine 1: c ſaltem connexiones quasdam adjeciſſe notarios, quibus diyerſe pericopz ac ſchedæ mngiiemumno ergereneun ut Cap KXV, t. Fruſtra ita- que Cajetanum e e, eum ſua ad Proverb. I, 1. obſervatiane, qun Salomo- nem notat primum efſe ſriptorun H- braicorum, qui nomen ſuum hbro in fronte præfixerit, quem Pro ophetæ de hince ſi ntecuti; cenſendum au- tem potius, isleriptionemilt: m, tum Plura queque in F'rove erbiis alia, his ſimilia, non ab auto Ptis prima: ledld iu poſt, ab ultimi demum manu colle- Roris eſfe, qui univerſa Biblia in unum con apegit Syſte mea.,. Verum juxta hanc R ichardi Criticam non hquido eonſtabit, quid divinum in hoe Pro- ver- — — — t⸗ — — — — — — — — VETER. TESTAM. 189 verbiorum opere, quidve humanum, quid ab Aurore, quidve arecentio- ri manu, fuerit profectum; eruntque, quæ ex ipſius mente, in col ſchedarum, judicii falee amputare præſtitiſſet; tanquam inutilia & ſuper- vacanea, rurſusque alia, quæ nihil ad rem faciant, niſi quod ſcopas iſtas diſſolutas qualicunque ratione conglutinent. Quæ in humano ſeripto reprehenſione non carent, de divino autem dicere, indignum eſt. Enim- Fero recurrentes iſtæ ſententiæ, ut verbis conveniant, diverſa tamen ite= rateæ occaſione, connexione & intentione, diverſum quoque, pro re nata, nanciſeuntur vel ſenſum, vel certe reſpectum, ut otioſa illa & temeraria cenſenda non ſit repetitio. Sic eandem videmus gnomen diverſis & a Chriſto pronunciatam, & ab Evangeliſtis confignatam vicibus, v. g. Matth. XXIII, 12. & Luc. XIV, 11. & c, XVIII, 14: rurſus Matth. XAX, 16. & c. XXII, I4. quis vero judiéii falce reſecandam unquam exiſtimavit al- terutram, ob repetitionem, quæ non fit eodem modo, ſcopo, & contex- tu? Pariter in Proverbiis cum eadem leguntur c. NX VIII, 8 cum c. K KVI, 22., item c. XX, (6. cum c. NX VII, 13. rurſus c. XXII, 3. eum XXVII, 12. ſed diſpari in contextu, orationisque ſtructura, num ea propter ſupervacua illa & reſecanda? Demus itaque licet, a viris Ezechiæ denuo adje tas fuiſ- ſe gnomas nonnullas, quæ jam ante legebantur in codice Salomonæo, quousque ille tune temporis patebat; potuerunt tamen illæ diverſa non- nunquam occaſione, diverſo etiam nonnihil confilio ac ſcopo, iterata vi= ce a Salomone pronunciari, & ſie iterato etiam literis conſignari, eitra vi- tioſam 7ααοWοαν. Denique, quæ in fronte libri, quæque ſub auſpi⸗ cium colle Kionis virorum Ezechiæ c. XNV. de autore & colle tore præ- mittuntur, non tam connexionis, quam informationis potius gratia adje- Qa ſunt, ut inde conſtaret eccleſiæ, quo loco ac cenſu Proverbia ſint ha- benda, quibusve uſus fuerit amanuenſibus Spiritus S. in condenda iſta Ca- nonis parte, reliquosque fines præſtant, quos toti videmus præſtirutosscri- pturæ I Tim III, 16. nec humano conſilio, ſed æque a viris Oaο τσαννomuHς' To PeρoHςαds à ⁵ppofita ſunt, ut iſta quoque ρα ααιν*ρ, ve- lut omnis reliqua cenſeatur. Multo adhuc acerbius autoritati Prover- biorum inſultat Simonii cenſor, Jo. Clericus in Jqudiciis Tkheologor. Bata. vor. de Hiſtor. Crit. V. T. Epiſt. XII. p. 22l. ſqcq. ubi de Proverbiis, nulto conſtare pronunciat ergumento, quod divinitus ea Salomoni fint inſpirata more Prophetico., Huismodi enim ſententias morales qualet etiam in Eccle- ſtaſtico deprebendantur ſne inſpiratione a quovis homine frugi potuiſſe pro- ferri- ifinsta ibi reperiri proverbia poepularia, quibus revera boena men: in- letione verbiis De Pre- verbis Salomon. I909 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS ſit, ſed NIHII, DVINI. Magnum eſ numerum monitorum ad &o- nomiam ſpectantium, quaæ mulierculæ & ruſtici, ſinz revelatione, probe ha- beant perſpeéta. Hujurs generis ſſe, quæ c. XXIV, zy. XXVII, 23. legantur, deſeriptionem item fæminæ virtuoſæ, ſub libri ſinem. Hinc ulterius pro- greſſus, nonnulla tanquam parum congrua ſapientiæ, & Spiritu Dei indi- gna, traducit; nominatim ea, quæ extant Cap. XKXX, 18. 19. 20. Fa- tendum eſt, inquit, ingenue, ſine Spiritu Prophetico etiam meliora dici po- tuiſſe. Non ſuo pretio Spiritum Prophetiæ æſtimant, qui talia eum diltaſ- ſe credunt. Nec ipſeſhibi hoc ſumit Autor, ſed pen modeſtiam dicit, ſe e ſtultiſimum virorum, & deſtitutum bumana ſapientia. Tandem, ne quid calumniæ deſir, quædam notat inculcata erebrius, quæ cum charitate & Evangelio pugnent. Wlud enim praceptum œconomicum, toties repeti- tum c. VI,I. XVIL. 15. XX, 106. XXII, 26. XXVII, 13. de non ſpondendo temere pro aliis, noſtri ævi mercatores aque bene noſſe ac Iſrazëlitas, qui Salomonis ætate vixerint Fferi autem poſſe, ut charitas praſerre Ceconomiæ debeat, hicut ex parabola Samaritani conſtet, qui charitate permotut Poponderit pro Judaæo in via vulnerato. Nec videri opus eſe, ut Deus Prophetar ad ho- minet ableget, qui eos doceant, quomodo rebur ſuis intenti ſint; imo contra fuiſſe perneceſſarium, ut Jeſus Cbriſtus ad liberalitatem eos cohortaretur. Vix maledicentius aliud in librum Scripturæ ſaerum infrunito ore effutiri poſſit, quam ſi divini nihil continere, aniles autem nugas & Spiritu Dei in- digna tradere, imo in charitatem & liberalitatem a Chriſto commenda- tam adverſa fronte incurrere dicatur; in quibus retundendis prolixiorem ponere operam rei flagitaret indignitas, niſi ſolida & terſa refutatione oti- um nobis dudum feeiſſent, e noſtris Dn. D. Majus diſſert. l.descripturas.in- Pirat. G. 23. p. 39. e Reformatis Herm. Witſius Lib. I. Miſcellan. Sacr. cap. XVIII. &32. p. 224. Ne tamen iſtiusmodi gerræ, nulla profligatæ diſcuſſione, offenſionem præbeant lectori, paucis monemus 1) divinitatem libro non modo Paulum aſſeruiſſe & Petrum, petitis ex eo argumentis ſolidiſſimis, uibus monita ſua divinitus corroborarunt, ſed ip ſum quoque DeiFilium, cum Ap. III, 19. coll. cum Ebr. XII, 5. 6. divina ex hoc libro ſolatia depro- mit, quibus proſtrati afſtictorum animi adverſus quasvis muniantur adver- ſitates, & in ærumnis erigantur; quorum autoritate potius,quam novelli Critici judicio ſtandum nobis, recte arbitramur: 2) vulgaria illa dicteria, e compitis ac trivio ſumpta, in ſeriptis Prophetarum ac Apoſtolorum, & vel in Chriſti ſermonibus, crebro comparere, quod b. Zehnerus, Schottus, aliique adagiorum ſacrorum ſeriptores copioſe obſervarunt, quibus ob hanc lel. eha. tur, Pro. indi. lu. lipe. e . c guic tedt eti. mere, nonit Aleet, gerit 4dho- Ontra etur. uniri eiin⸗ ende: jorem je Nti⸗ 4Sin⸗ r, Aß. one, ronon ſimis, jlium, lepro. adrer⸗ noreli Ger in, bmn & nottus, bus b haue⸗ sum, quod ex iſto cumprimis libro paradoxi ſua fundamenta petunt. * VETER. TESTAM. 191 . hanc cauſam tamen divinitatem nemo derogavit. Jam cur fraudi ſit De Peo- Salomonis libris, quod in ſapientiæ parte ponitur in reliquis ſeripturis verbiis eoxveνοιρι; Nonne hac via procedentibus quibusvis pertulantibus in- Salomon. geniis in promptu erit, quascunque vel hiſtorias, vel paræneſes ſacras leves arbitrari, protritas, lippis ac tonſoribus notas, nec ſatis dignas jiorum hominum lectione; qua Pſeudo-Criticeæ arte omnis demum elevabitur Scriptüra? 3) nec Propheticum ſpiritum horrere omnino ſimilia, allegorias, apologos ac dicteria e trivio, aut ex opificum offiei- nis deprompta, verum ad ſublimiorem deinceps ſenſum ac uſum ac- commodata, ut ex Jeſ. XXVIII, 23. ſqq. c. V, I. ſqq. Jer. XVIII, r. ſqꝗq. c. XIX, rI. 10. I1. & ſexcentis aliis videre eſt; ut Spiritus Propherici in- dolem ignoret, hæc talia qui eo judicet indigna: 4) non T aνατι ſo⸗ lum, & œconomica, in vulgus nota, monita hoc libro contineri, verum ſublimia quoque myſteria, de ſapientia, mundi architecto c. VIII. da- pes ſuas omnibus parante ac offerente c. INX. de ſummi creatoris & nomine & filio c, XXX, 4. de Rege Regum ac domino dominantium c. VIII, 14. 15,16 &. Quid ponderis vel gravitatis deeſt ſeveræ illi adverſus contemptores verbi exprobrationi cap. I, 22. ſqqq. quid ſapien- tiæ & acuminis tot prudentiſſimis ad omnem vitæ rationem monitis? quid pietatis, tot ad timorem ac fiduciam Dei incitamentis? Hince non immeritô, in ipſo operis exordio, ſapientiam & eruditionem lectoribus ollicetur autor, & cap. VIII, 5. 6, 7. intelligite, inquit, fatui aſtutiam, & ſtolidi animum advertite: audite, nam praſtantia zloguar: & aper- tura labiorum meorum eloquar recta. Nam veritatem meditatam eßfert palatum meum &. 5) neque immemorem charitatis, Salomonem, li- beralitatem & eleemoſynas, a Chriſto commendatas, ſerio ineuleare c. III, 17. 1 8. XI, 24. ſqq. XXI, 13. XXVIII, 27. incautos vero & teme- rarios, nec familiæ ſuæ ſatis proſpicientes, a diſpendio rerum ſuarum ſerio præmonere, & a temeritate ſpondendi avocare, maxime cum caſus fidejuſſionis regem pro tribunali ſæpius exercuiſſe videatur; qua quidem in re, cum homines leviter ur plurimum agere, indeque multas in vita ci- vili turbas & confuſiones exiſtere animadverteret, frequentius nonnun- quam & gravius contra hanc levitatem pronunciaſſe eum mirandum non eſt, cum homines vel damno ſuo cautiores reddere mallet. Quæ demum ab Ohſer- contra Obſervatores Hallenſes, qui Scepticiſmum Salomoni impingunt, varorihus moneri poterant, commodiorem in vindiciis Eccleſiaſtæ ſortientur lo. Wcenk. VIII. 7 8. 192 INTRODCT. APD LIBROS BIBLICOOS VIII. De Pre- Multas ex Proverbiis ſententias expreſſiſſe gentilium ſapientes, 1 vernn Theognidem, Menandrum, Sophoclem, Enripidem, alios, allatis in me- alomon. 3 e 1 — r. 3 r urepritis 1 . ,77 5 Momon. dium exemplis, demonſtrare ſatagunt H. Grorius in annotazionihus Pai- Xeln tentias Am, & Huetius Dem. Evang. Prop. W. p. déz. ſ. Quin & dudum an- ſuppedi- te, totus fuit in ee Euſebius, ut Platonem, quæ graviter & appofite tarit gen- in ſuis de Legibus, & de Republ. libris monuit, cum ex Moſe, tum ex tilibus? Salomone lurripuiſſe evincat, dicta Salomonis ex Prov. X, 7. & XXX, 8. cum bPlatonis effatis, Lib. XIt. Prapar. Evangel. c. 34. 3: contendens. Idem tamen rurſus, ſui haud dubie oblitus, adverſus Marcellum Ancy- ratem lib. I. cap. 3. Calomonis Proverbia Græcis lecta & cognita, quod ille affirmaverar, copioſe negat, Scripturarum ignorantiam, vel ex hoc capite, adver ſario exprobrans. Demus vero licet, ſententias quasdam e codice ſacro in gentiles quoque, quacunque demum ratione, dima- naſſe, quin & ſapientiores quosdam, tot ſuſceptis peregrinationibus, in unum vel alterum e ſacris librum incidiſſe, e quo vel eadem, vel pau- lulum inflexa, moribusque ac ingenio ſuo accommodata, in ſues com- mentarios tranſtulerunt, quæ e re ſua fore arbitrabantur, iſta tamen adagia omnia & monita gentilium, quæ aliquam cum Salomonis effatis ſimilitudinem præ ſe ferunt, e Proverbiorum ejus penu fuiſſe petita, per- ſuaderi nobis non patimur, cum vero vix ſit ſmile, tantam Poëtis Græcis vel copiam, vel notitiam fuiſſe, ut in promptu ipſis lis, quæ vellent. Accedit, quod ſententiæ iſtæ, ad cant, ſatis nonnunquam a Salomonis verbis rece- dunt, quod vel ex allatis ab Euſebio exemplis apparet; & non in fidei myſteriis, ſed in morum verſantur diſciplina, & citra revelarionis lumen, es humani ingenii ubertate proficiſei potuerunt. Nimirum nonnun- quam ſibi placent, in comparandis cum Seriptura dictis gentilium, Viri docdti, quorum ut veneramur vaſtam in omni genere ſeriptorum, anti- quorum maxime, lectionem & α ctοαν, ita profaam dolemus mentem quod nihil ipſis ſapiat divini, niſi thnicis ornatum condimentis. Unde maguus Calovius noſter, in es allarùm interpretationum, Eth- nicorum ſeriptorum intempeſtivam rt collationem, in praloquio ge- ſr. p. 5. Ceterum quid A8 1 librorum ſacrorur fuerit, mutuandi ex quas viri docti provo 11 1 inter Phocylidis aliorumque ſententi gnomas interſit, graviter & erudite contra Julianum docuit Phil. Me- lanchton in dedicat. Commentarii in b. l. Z. II. Orp. p. 5&2. 44. rurſus- que in prafat, p. 57z. IX. Ada- gentilium, & inter Salomonis — — — — —,— VETER. TESTAM 193 IX. th DMUW Adagia dum liber complectitur, mirum non eſt, non continuo ora- De Pro- ſte⸗ 5 tionis filo telam pertexere, ſed miſcellam monitorum farraginem larga verbiis õ manu ſuppeditare, in qua ordinem & nexum fruſtra inquiras. Utut enim Salomon. “ in Introita libri c. I-IN. tum quoque in Aguris & Bathſebeæ additamentis arunt uy. lte c. XN N. & XNRI. aliqua in ſententiis ſeries & connexio deprehendatur, Xus, nen . ita ut ad ſe mutuo reſpicientes, aliæ exaliis pendeant; ipſa tamen prover- . biorum is αραασ& recenſio, interno ejusmodi d'Rorum deſtiruitur nexu, ens, Singulæ gnomæ fingulos fere abſolvunt ſenſus, longeque diverla ſemert ney. excipiuntargusnenta; rarius duæ aut plures, quæ cogniti argumenti ſen- d tentiæ ſunt, cohærent. Inſtituti hujus cauſas ediſſerens jac. Benign. Bos- hoe ſuetus in praf. annotation. in Proverbia pramiſſa, eo id animo ſa um im cenſet, ut legentium memoriam nervoſa iſta brevitate juvaret, ſtimulos- ime eerebris velur ichibus eo magis incitantes adhiberet, ipſaque varietate oble- 8in eret ſacer ſcriptor. Da. Michaelis in ritata ſapius diſputat. S. 25 colle- . - Hun⸗ Gtionem cauſatur; collecta nimirum fuiſſe Salomonis Proverbia non omn. . ſecundum Locos communes, ſed ut quæque, vel dictata ab es fuerant, vel men colligenti in manus venerant. Vitæ enim prodeſſe, quam ſervire ſeholis, ſits V & voluntatem magis pertrahere ad obſequium, dam nexus artificio affi- per⸗ cere phantaſiam, & obletare ingenium Rex ſapientiſſimus, conſtituerat. reis Addimus nos cumprimis, vetuſliſſimum per adagia ac parabolas do endi jls morem, quem fupra jam F. I. tetigimus. Ea aurem adagiorum indoles e eſt ac natura, ut ſingula pauciſſimis verbis integram ſiſtant lententiam, nee kece. aptis commiſſa juncturis, prolixam componant orationem. Unde quos- ei cunque evolvas Chiliadum ſeriptores, ſive ſacros, ſive profanos, nexum proverbiorum, & cohærentiam fruſira in iis quæres. Conati qui- men “ dem nonnulli fuerunt, paulo curatius hujus libri inveſtigare ſtructu- Vii ram, in quibus e Pontificiis Cajetanus, e noſtris b. M. Stöckerus, in ho- 17 t miliis germanicis, primas fere tenent: ſed quam coacte ſæpius & infelici- ter gnomas mutuo jungant, Lector attentus de facili deprehendet. Hine alii non tam ſententiarum, quam partium integrarum ordinem venati, ta- lem ſingularum invenerunt nexum, ut ex omnibus unius operis ſatis ele- gantem compoſitionem artiſicioſe coaleſcere viderent. Nec tamen Libri par⸗ omnes eadem incedunt via. Peculiaris hic eſt b. Sam. Bohlius, & qui ejus. titio. dem præmatura morte abrepti, Commentationes ſuper Proverbia, ſub titulo Ethicæ ſacræ, continuavit Georg. Wizlebius, in quinque orationes totum diſpeſcentes lihrum, & in partes duas; communem, quæ agit de Carpz. Par' II. B b fine entls, Lih- De Pro- verbiis Salomon. Tabula Synopti- Ea⸗ 194 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS fine ſummo & ultimo ſapientiæ, timore vel ſequela Dei, & de mediis ae principiis eo deducentibus, quæ ſeptem conſtituunt: 1) 5 ſcien- tiam, 2) Md diſeretionem, 3) 02 felicem & prudentem actio= num informationem, 4) π âρ confirmationem & conſtantiam, 5J) W fundationem & colligationem, 6) Wâbà accuratam circum Pectionem, 7) W ductum rei ſuper rem: & propriam, quæ à c. X. ad XXIV. in ſpecie determinat ea, quæ in prima parte generalius poſita erant. Verum, quæ jure ſuo in hac tναοoaναι deſiderentur, & obſtent, uo minus per omnia recipiatur, b. Calovius accurate demonſtrat in Præ- loq. ad Proverb. Bibl. Iluſtr. T. I. p. 126. . taque alia pſe via rem aggres- fus Calovius, univerſum diſpeſeit librum in 1) ραυνc. I, 1-6. 2) zragasερ ſ. generslem præparationem c. I, 7.IX. 3) in σαν ſ. ſpe- cialem ſententiarum tractationem, quadripartitam quidem, cujus ) Pars, proverbia a Salomone ipſo digeſta c. X-XXIV. (E£) Proverbia Salo- monis, tempore Hiskiæ adjetta c. N NV -XXIX. () verba Aguris myſti⸗ ca c. N XN. (à) monita Lamuelis a matre accepta c. XXXI. ſiſtir, Per- arum ab illa recedit communis interpretum fere omnium diſtributio, cui e noſtris b. Waltherus, & b. Geierus, e Reformatis Henr. Altingius in Theol. hiſtorica, Hottingerus in Theſauro, Heideggerus in Enchiridio, Lightfootus in Chronic. V. T. inſiſtunt, ut pro ratione diſtin tarum in- ſeriptionum, in quinque partes liber univerſus diſpeſeatur, quarum (1) inſeriptionum & proœmium complectitur c. I-X. (11.) ſententias ipſas, a fapientia profectas, atque ad ſapientiam ducentes, easque ipſa Salomonis manu exaratas, e. X-XNXIV. (III) alias & novas, æque quidem Salomo- nis ſententias, ſed quæ hoe ordine a viris Hiskiæ digeſtæ & coagmenta- tæ ſunt c. X XV-XNXIX. (IV.) Aguris dicta c. XXX. (V.) matris filiique tum informationem mutuam, tum commendationem c. XXX. Ce- terum capitibus XXXI. liber conſtat, verſibus 915. in quibus c. XVI, verſus 1I8. medius numeratur. M Accuratam itaque libri Synopſin, neceſſario membrorum nexu cohærentem, exhibere cum non liceat, aliqualem ſaltem capitum & argumentorum delineationem tradimus. Conſtat autem Proverbio- rum liber I. Exordio quod complectitur ℳ.) inſcriptionem & titulum operis c, I, I 4. 6⁶) præ- . 1 ae 1el⸗ Atil⸗ an, Clta 1 tent, Pre VETER. TESTAM. 195 ) præfationem ſ. generalem præparationem, in qua ſapientiæ addi- De Pro- ſcendæ tradit I. requiſita, quæ ſunt a. docilitas & ſeductionis ac reluctantiæ fuga c. I, 5. ſqꝗ. b. indagatio veræ ſapientiæ, cum fuga adulterinæ c. II. c. legum divinarum obſervatio c. HI. d. inſtitutionis Salomonææ ſuſceptio in genere, ut viæ ſapientiæ infiſtamus c. IV. in Ppecie, ut meretrices vitemus c. V. ut ſponſionibus nos liberemus, otium & vitia fu- giamus c. VI. VII. 2. ſummum magiſtrum, qui Filius Dei eſt, ſapientia hypoſta- tica, qui p. doctrinam ſuam commendat c. VIII. p. blande ad illam invitat c. IX. II. collectione proverbiorum Salomonæa, qua agitur &) de juſtitia, & impietate vel injuſtitia c. X. RI. XII. ρ.) de diſeiplina, ejusque contemtu c. XIII. V) de prudentia & ſtultitia c. XIV. XV. ) de divina providentia c. X VI. 2) de ira & inimicitia, c. X VII. X VIII. XIX. 6⁶) de ebrietate & otio c. XX. 9) de ſuperbia c, XXI. ₰) de bona fama c. XXII. ) de temperantia c. XXIII. 2*) de patientia & fortitudine c. XXIV. II. colle ione Proverbiorum a viris Hiskiæ congeſta, qua àgitur ℳ*) de prudentia regentium, & aliorum c. XXV. 6) de hominibus ingloriis, ſc. ſtultis, ocioſis, & doloſis ec. XX VI. )) de veροντιοπνυτιαι & ira: tum & de amicitia c. XXK VII. ³) de mala conſcientia c. XXVIII. 2) de variis Politicis, æconomicis, & moralibus c, AXIX. IV. verbis Aguris myſticis c. XXX. V. monitis maternis, Lemueli ſ. Salomoni ſuggeſtis c, XXXI. XI. Patrum oppido pauci Proverbiorum libro operam navarunt. Qui Com- enim huc citantur, AUGUSTINUS caput XXXI. tantum, T. X. Opp. mentarii B b 2 p. Fos. Patrum: verbiis Juded- rüum; De Pro- p. Vey. & A MBROSIUS exig 196 . „£ ripfſit. T. M. Opy. p. 4arz. enarrarunt. Tres lam ſaltem pericopam cap. XXKI, 18. 19. libello, quem Salomon inſe . . Salom on. porro Commentariorum libri in Parabolas Salomon. qui T. EII. Opp. Hieronymi f.Z. qqj. leguntur, velipſo jam notante Eraſmo, BEDA. Pres- Pyteri ſunt, cujus Opp. L. IV. f. Sug. idem rectius inſerti conſpiciuntur. VUnum itaque in Catena Græcorum Patrum prækdium erit, quam Theodo- rus Peltanus na Rus latine vertit, Andreas Schêttus autem inſtigante joh. Pineda, qui & ipfe exemplar Catenæ Græcum Romæ ſe nactum teſtatur, Latine ex Peltani verſione edidir Antwerp. in g. A. 161 4. addita Græce & Latine Greg. Thaumasturgi Paraphraſi in Eccleſiaſtem, quam Latine tantum Voſſius a ſe verſam vulgaverat: & Franciſci Zini Latina verſio- ne parsphraſeos Græcæ, qua Canticum Canticorum verſibus Politicis ex- poſuit Mich. Pſellus ad Imperatorem Nicephorum Botaniatam. MStas autem in Proverbia Patrum Catenas alias indicavit Dn. D. Fabricius Ze. VII. Bibliotbecæ Græcæ cap XVII p. z5o. Tandem, ſi in Patrum referri cenſum meretur, HONORIUS Augauſtodunenſis hucſpectat, cujus in Proverbia Salomonis Commentarius, una cum tribus libris oppoſito- rum in ſpecie Utr. Teſt. anonymi, prodiit Coloniæ in fol. A. 1544: nec non SALONIUS, cujus in Proverbia Dialogut, ſ. explicatio miſtica, & in Bibliotheca PP. Pariſienſi A. 1610. legitur, & ſeorſim excuſa eſt Ba- fileæ A. 1551. “ Crebriores Rabbinorum occurrunt in hune librum lucubrationes, qualis R. 18 AACI ben ARAMA NU& Manur Abſalonis ſ. Commentarius in Proverbia, Conſtantinopoli impreſtus in 4. de quo vi- 7 * . de Placcii Theatr. Cap. XVII. n. Gj. p. Ooy: L Commentarius allegoricus in Proverbia, qui * Din Pſalmos jun dtus Venetiis ap. Bom- berg. in fol. produt A. C. 15465; porro 20% P Commeit tar. ſurgentis Diluculo as honum, in Pſalmos, Samuelem, & Proverbia autoris ignoti, excuſus Conſtantinop. & Venetiis & tandem cum addi- tionibus & explicatione vocum R ISAACI ben R. SI MSONIS, Pragæ in fol. editus A. 1613. de quo Placc. eit, loc num. 254. & Clariſſ. Wolfhus Biblioth. Rabbin, num. ebv. p Goy?: P) 2P pauenm & purum, ſ. Commentar. in Proverbia R. SCHALOM ben ABRAHAM, qui & in editione Bibliorum Rabbinicor. Bombergii prima A. 151 8. legi- tur, & ſeorſim testui Proverbior-jun tus Theſſalonicæ prodiit A. C. 1522. in fol. e PTr dehderinm Sslomoniy huc relatum ab Heideggero Enchir. Lib. I. cap. 35. p. 2 %. in Jelaiam Commentarius ap- Celeb. “ um 600. ſoh, Atige . or emno-⸗ is er⸗ MStas 6s 10, olito⸗ nee Mice, ſt be ſones, nit . o ri⸗ ariut Bom. meit vetbis addi⸗ NIS. larih. urun VETER. TESTAM. 197 „ fium cit. loc. num. 1994 p. 1070, qui alium hujus nominis in Proverbia ignorat; D 2 multus margaritis, (ex Prov. XX, 15.) ſ. Com- mentar. in Proverbia RK MOSISALSCHEICH, excuſus Venetiis in ſol. A. C. 160 1. Speckat hue quoque Catena, quam ex trium Rabbi- norum, Raſchii, Aben Efræ, & R. Levi ben Gerſom commentariis ſtruxit, latine vertir, & annotationibus varäsque lectionibus ex Syr. & Chald. au- xit ANTON. GIGGEUS, Mediolani in 4. An 1629. ELutheranis poſt ? HILIPPUMMELA NCHTHONEM, Lutlera- cujus Explicationem Proverbiorum in ſehola Wittembergenſi di atam norum: A. 1555. Thmur II. Opp. p. Sz. ſqq. exhibet: & SAM. BOHLIUM, cujus Ethica ſacra ſupra g. 9. laudara, Rolſtochii in 4. prodiit, An. 1640. utramque paginam facit ſummus & Philologus, & Exegeta, qui & exte- ris admirationi fuit, b. MARTINUSGEIERUS in copioſiſſimo in Proverbia Salomon. Commentario, excuſo Lipſiæ in 4. A. 1653. In ver- nacula libro lueem affundere conati funt LAURENT. DRABI- -PDTTLTC „ Iialo nrern ſrer Sal S,„ Snne TIUS in Auslegung uͤber Salomoniſche Spruͤche, den, darum es mag genannt werden, Regenten⸗ rale, Hanßtaſſel, und Praxis Catechiſmi, Erffurt, in 8. A. 1595. PA U- LUS EGARDUS im Chriſtenthum Salomonis, oder Summe der Goͤttlichen Weißheit, und himmliſchen Lebens, nach denen erſten IX. Capiteln der Spruͤche Salomonis, Luͤbeck in §. A. 1624. PETR. HECHT, cujus ſunt variæ in Proverbiorum loca homiliæ, v. g. Strata- gema Salomonis, ſcutum Regiü Prophetæ, Regis Amicus, Antidotum ſpirituale &c. Magdeburgi in 8 A. 1616. JACORB. STOECKERUS, qui CLX. homiliis Proverbia enarravit, Jenæ in fol. A. 1621. JOH. STUMPFIUS, cujus proſtant meditationes, Bibliſche Andachten uͤber die Spruͤche Salomonis, Jenæ in S. A. 1632. præ ceteris autem JOFH HENR. URSINUS in Salomone Evangelico, ſ. Salomoniſcher Spruch⸗Poſtill, Francof. in 4. An. 1656. E Pontificiis huc referendi ſunt A N TON. AGELLIUS, cu- Pontifcio- jus in Proverbia Commentariue Pariſtis in fol. exc. A. 16 11. JOH. AR- vum: BOREUS, Doctor Sorbonicus, qui præter expoſitionem locorum dif- ficilium Utr. Teſtam. commentaria in Proverbia Pariſlis edidit in fol. A. 1549. RODOLPHUSBAYNUS, Anglus, Sancte Linguæ Re. gius Profellor Lutetiæ, cujus Commentarius in Preverbia, Henrico Gal.- liar Regi inſeriptus, & ſeorſim prodiit V'arifiis in fol A. 155 5. & Criticis ſacris ſuo loco legitur infertus: JAC. BE NIGNUS BOSSEUKE. De Peo- verbiis Salomon. Reforma- rorum: 193 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS TUS Epiſeopus Meldenſis, cujus in libros Salomonis omnes annotationes Pariſiis prodierunt in 8. A. 1693. ANTON. BRUCCIOLUS, cu- jus in Proverbia Comment. eſt in Opp. Venetiis in fol. A. 1546. T HOMAS CAIETANUS, cujus enarrationes in Parabolas Salomon. Romæ in 8. An. 1645. PETRUS GORSIUS S. I. cujus eſt explicatio brevis in Proverbia Salomonis, cum notis ſuper locis obſeuris, Pariſiis in 8. A. 16 54. GUIIIELMUS, Pariſienſis Epiſcopus, circa An. 1240. clarus, cujus in Proverbia Lebtioner extant inter Opp. Pariſiis in fol. 1516. NICOL. GUILLEBERT, cuſjus Gallica Proverbiorum Salom. explicatio Para- phraſtica prodiit Pariſiis in 8. An. 162 8. HENRICUS de HASSIA, Cartuſienſis, cujus in Proverbia Sal. commentarius Carolo Joſepho Mo- rotio memoratur in Theatro Chronologico Ordinit Carthuſtenſis p. 79: CORNEL. ANSENIUS, cujus Paraphraſi- & annotationes in Proverbia Salomonis, Pſalmor, & Vet. Teſt., cantica, in fol. exc. Antwerp. 1614. JOANN. MALDONATUS, cujus in Proverbia Commenta- rius, Pſalmis junctus prodiit Lutetiæ in fol. A. 1643. THOMASMAL- VENDA, cujus in Salomon. Prov. explicatio in Opp. extat, Lugduni in fol. A. 1650. FERDINAND. QUIRINUS de SALALVZYAR cujus ampliſſima eſt expoſitio in Proverbia Salomonis, tam literalis, quam moralis & allegorica, duobus Tomis in fol. recuſa Coloniæ Agripp. An. 1622. MICHAEL, SIDONIUS, Epiſcopus Merſeburgenſ. cujus Com- mentarius in Proverbia Germanicus Moguntiæ prodiit in fol. 1571. Reformati Proverbiorum interpretes fere hi ſunt: PAN TA- LEON CANDIDUS, cujus Proverbia Salomonis Carmine reddita, prodierunt Biponti & Hanoviæ in 8. A. 1598. IHOMAS CART/⸗- WRIGHT, in commentariis ſuecinctis in Proverb. præfatione & encomio Joh. Polyandri ornatis, ed, Lugd. Batavor., in 4. A. 1617. JOH. COC- CEIUS, cujus annotationes in Proverbia Tomo II. Opp. p. 535. occur- runt: LAMB. DANÆUS, cujus Harmoniæ ſive Tabulæ in Proverbia & Eecleſiaſten exc. Genevæ A. 1578. LUDOVIC. LAVATERUS, cujus inlibrum Proverbior. Salomonis commientarii, tertium recuſi Tiguri, in fol. A. 1586. JOANN. MERCERUS, cujus in Proverbia Com- mentarius Jobo annexus, prodiit Lugduni Batav. A. 16 51. JACOBUS DUPORT, Anglus, cujus peraphraſis metrica Græco-Latina, cui tit. Z&Xαονιιανετ—oεορ in 8. Cantabrigiæ prodit An. 1646. CONRA- DUS PELLICANUS, cujus in Job, Pfſalterium, Proverbia, Eccleſiaſten, & Cantica Salomonis Commentar. Tiguri prodiit in fol. Anno ones ell. MAS in 9. ir in 664. cujes 201, bara- lA, Mo. ,: 41 in erp. enta⸗ AL. duni ZAR lan ,An. Con. 1. TA- Cdita, RT. owio (00. eeur⸗ verbi aUS, iguri, Com⸗ 950S i ii. RA-⸗ erbie, n lol. Auno VETERB. TESTAM. 195 Annors8S2. VIGCTORIN. STRIGELIUS, cujus in Proverb. Scho- De Pro- lia Neoſtadii in 8. A. 1565. lucem adſpexerunt. Anglico idiomate librum verbiis illuſtrarunt ROBERLUS CLEAVER, cujus eſt explanation of the Salomnon. Proverbs of Salomon, Londini in 4. A. 1 608. MICHAEL JERMIN, cujus Commentary upon the Proverbi and Eccleſiaſtes, Londini in fol. 1638. EDUARDUS LEIG H, cujus in Proverbia & Eccleſiaſten Commen- tarius Anglicus exe. Londini in fol. A. 1657. & ſi qui ſunt alii. CCA P. V. De Eccleſiaſte Salomonis. Seder & ordo libri: eurdemque inſcriptio, t. Hebraica, in cujus & genus Summa= inquiritur, & ſignificationem, t. Graca & Latina g. I. Soriptor, non rium Ca- Jeſaias, non Ezechias, non viri Zorobabelis, non Jeſus Jojadæ; ſed Piiis: Salomon, cui & compoſitio, & ſeriptio tribuitur §. II. verum non an- te lapſum, ſed poſt abtam demum pœnitentiam; uhi ſimul occaſto & cauſæ ſeribendi libri eruitur §. III. Objectum CUI Angula in hoc libro ſeripta, & Objectum 9U0D ſermoni ſubſternitur S. IV. Ar- gumentum: ſcopur, utilitas §. V. Seplus libri obſcurus an Ar- EmrIEο impiorum? certe pozticus: an aulicus? an parabolicut? an Prophetieur? §. VI. Canonica libri autoritas, p. aſſerta, p. vindi- cata ab impugnationibut Judaorum, Theodori Mopfueſteni, hare- ticorum anonymorum, Abul Pharaji Arabie, Spinozæ, Clerici, Ob- ſervatorum Hallenlſum, & Ant. Collini §. VII. minime autem ommi- um in dubium vocata a b. Luthero S. VIII. Partitio libri S§. IX. Ta- bula Synoptica §. X. Commentarii Patrum, Judaorum, Luthera- norum, Pontificiorum, Refermatorum d. XI. §. 1. edem liber nactus eſt aliam in Codicibus Chriſtianorum Græcis De Ecele- ac Latinis, aliam in judaicis ac Hebræis. Chriſtiani, poëticæ ſiaſte. diclionis rationem habentes, Salomonis ſeripta, poſt Pſalmos, Sedes & conjungunt, ita quidem, ut medium in fis locum Eccleſiaſtes teneat. 0 0b. Sic etenim collocari conveniens & tempori erat, quo, longe poſt exarata Proverbia, a Salomene ene, & vanitatum mundi dudum pertælo, compofitus eſt: & or dini doctrinæ, ſi ſat ponderis habeat ordinis ratio, quam esà Hieronymo cop. præc. H. I. allegavimus, ut Pro- ver bia 7 200 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS 2 De Eecle- verbia puerum a teneris unguiculis inſtituant, Eceleſiaſtes virum, Rei'publ. ſiaſte. muneribus obeundis informet, quod Pineda quoque urget præfat. in Ee- leſ. cap. VIII. p. 232. Atque ita Biblia Polyglotta habent, tum Antwer- Pienſia, tum Londinenſia. Hebræi vero codices in quinque Megilloth quidem ordinem ac cenſum referunt Cohelecth, ſic ut medius inter Thre- nos & Eſther compareat: alii tamen Feſtuales iſtos libellos in hagiogra- phis ponunt, noſter ut ſextus a calce univerſi Codicis Sacri numeretur, ut in Bombergianis A. 1518. in Buxtorffianis magnis A. 1619. in Franeofur- tenſibus Wuſtii, aliisque videre licet; alii vero, ad uſum Synagogæ potius attemperati, Pentateucho eos ſtatim ſubnectunt, ita ut Prophericos omnes antecedant, & quarto poſt Deuteronomium loco Eceleſiaſtes legatur; ur ex iis intelligere datur, quæ ad librum Ruth P. I. cap XI. & 1. p. . anno- tavimus. Implicatior paulo inferiptionis ratio eſt, quam Hebræi ab Au- inſeriptio tore ſecundario, ex c. I, I. mono, Græci s Xασιμον, & Latini paſſim Hebraica, Eccleſtaſten, dicunt. Et Hebraica quidem appellatio, a rad. , quæ . congregare notat, convocando incotum cogere, ſœmininam Participii Be- ratione noni, formam tenet; nunc autem cum verbo ſequioris ſexus componi- generis, gur, ut cap. VII, 27. en NR, nunc cum maſculinis, ut c. 1, 2. XII, 8. 9. 10. ut communis eſſe & generis, & uſus, recte inde concludatur. Non me fugit, Maſculinam tantum cenſeri hanc vocem, a Mercero Comm. ad Cob. I, 1. Hottingero Theſ. Phil. Lib. II. c. 1. Sect. 3. p. 458&. & in Grammat. Hebr. p. 35. aliisque magni nominis Philologis: ſed obſtat allegata cum verbo ignobilioris generis con ruRio, quæ communem ejus valorem affatim docet. Utut enim fœmininam illam ſtructuram, vel ad vocem W) ex vſ. ſq. 28. vel ad ſubintellectam m Japientiam, quæ, ut Auguſtinus loquitur, ſemet per Salomonem cecinit, referas, ut Merceri, & b Geieri, erudita habet obſervattio: admittere tamen ejus- modi ſyntaxin non poſſer, niſi ſfœminino æque ac malculino, in ora- none, cenſu veniret. Abſurdi autem prorſus ſunt, qui fœæmininum dun- taxat vocabulum exiſtimant, vel terminatione inducti, quæ ordinarie uidem ſœmininorum eſt, ſed & in Maſeulinis nonnunquam nominibus, ejusmodi deprehenditur, ut in Sophereib Eſdr. II, 54. Pochereth v. 57. Miſpereth Neh. VII, 7. Alemeth 1I Paral. VII, S. vel ſignificatione ac em- phaſi, quaſi Concionatrix dicatur Salomo, boc eſt, elegani & puleher concio- nator ; ſolent enim ſœmina in quoque genere ſſ palchrioret; quas nugas PGlaſſius propulſavit Philol. Sac. Iib. III. Iraét. I. can. 21. p. A455. cum pulchritudinis fœminarum, in Oeoενρεμς ſcriptoris encomio, ratohein habere E. lark loth. r, ut okur. tius mnes ; u nno⸗ ſim que . 1 i be. I. 2 21 tar, ercer & f m eſis 1, vel 7 ntian, 5, dejns⸗ n ora⸗ ndun. inatie inibus, 1V.57. e em. rio⸗ . VETER. TESTAM. 207 habere Spiritus S. vix ſit cenſendus; aut quaſi ſœminina forma doceat, De Eccle- quod librum bune Salomon/am ſonex & grandavu! ſcripſerat, cumque ejus ſialte. vires olanguißent, ut ſæœminaæ, earu mr'atione, quam viro ſemilior eſſet, quas in Kimchio nænias exſibilat Mercerus. Ut ergo finem dicendi faciamus, ita tenendum, maſculinam vocab. Coheleth admittere ſyntheſin, eum ſymbolicum Salomonis nomen eſt, & de filio Davidis, rege in Jeruſalem c. I, I. vel de doctore populi c. XIl, 9. 10. legitur; ſequisrem autem, ubi ipſa loquens introducitur ſapientia, vel ad eam appellatio refertur, quaſi non Salomon ea proferat, ſed ipſiſſima ſapientia verba faciens per Salomo- nem. Sed leviora hæc ſunt, & Grammaticis relinquenda: obfſcurior Signifcs- tionis, paulo, de ſignificatione vocis, disquiſitie eſt. In qua ingenium magis, a ve dit Ludov. de Dieu, do in Animadvsrjſ.ad Coh. I, quam verum prodit Ludov. de Dieu, quando in Animadvsv'piad Coh. 1, 1. p. 437. ad Syriacam ſe recipiens verſionem, in qua Coheleth per 5. vV * 5 . 4 1ARαα vôciferationem, exclamationem redditur, hunc librum ver- ha vocis exclamantis inſeribit, & cum Johannis baptiſtæ encomio contfert, qui vox clamantis in deſerto ſalutatur. Præſtat autem in originali vo- cis proprietate ſubſiſtere, quæ convocatam hominum congregationem involvir. Verum hic rurſus alii intranſitive vel paſſive explicant, ſive ex forma verbi Kal, ut ſui receprionem ad populum & regnum Dei per pœnitentiam notet; ſive ex Pyhal, ut admiſſionem ad eccleſiam, & re- conciliationem cum ea deſignet. Ita Coccejus in Commentar. ut & in Lexico ſuo, eui Coheleth idem eſt, ac *ν οτοανιιν vel &.- οoοαοασεαο ſic ut nomen iſtud eauſam indicet ſermonum iſtorum, quæ cnitentia Salomonis eſt, & ſcandali ſanario. Paria Thomas Carth- wrightus Anglus tradit, in Metaphbraſi Eccleſ. bomi. I. quibus Heideggerus adſtipulatur To. II. Diſert. IX. §. 40. p. 265. Pie ſatis & acute, ſed vereor, ut proprietati vocis, & formæ Grammaticæ ſatis accommodate. Intran- ſitiva enim notio, de ſui ipſius receptione aut collectione, a verbo „ aliena & gratis aſſumta eſt; paſiva, non usque adeo conveniens formæ. Unde & illa Hebræorum refellitur interpretatio, qua Salomonem Cohe- leth dickum volunt, ◻☚ Wepe De nn propter ſapien- ziam, quæ non tam proprio collecta ſtudio ac Mirte, quam divino mu- nere copioſe congregata uit in eo, in quam ſententiam Abarbenelem lege in Comment. ad 1 Reg. III, 12. fol. 205. . & Celeb. Meyerum annotat. in Seder Olam cap. F. p. 707. Hinc itaque rectius alii active reddunt & tran- ſitive, nec tamen eodem omnes ſenſu. H. Grotius ννονααπιüοςεπν vertit, ſententiarum colle torem, quomodo verbum pp per &σνoοαdd igen Carpz. Pari Ill. cccc verti ) toz INTRODUGCT. AD LIBROS BIBLICOS De Eccle- verti ſolet, ut intelli gamur, redactas in hunc librum varias hominum, qui ſiaſte. 5F. ſapientet apud ſuos quitqus habebantur, opiniones Tegt rig vdcαονρ. uæ forte & Arabis mens erar, qui v. I. librum ita inſeribit: Liber colle- Ganeorum, hoc eſt, ſententia collectoris, filii David & . Sed dudum viri He- braice docti obſervarunt, non de rerum aut ſententiarum, ſed de homi- num ſemper, ſive ſacra, ſive civili, ſive tandem militari, collectioue aut congregatione verb. uſurpari, quod Concordantiæ & Lexica do- cent. Præterea quoque, cum apud LXX. Interpp. sxz Xνπρο & αυ»àα— Oeolierv paria faciant, & promiſeuo uſu alternent, & Hebræo ex æquo reſpondeant, quod in Conr. Kircheri Concordantiis Vet, Teſt. Gracis, voce TP p. 134. ex compluribus locis ad oculum patet; præpoſtera eſt ille Grotii Critica, que ννν†ααυνlο. dùiν potius, quam é- aX&ιριπvertere vult Coheleth, ne ſcilicet novandi deſit oceaſioni. Un- de tandem eorum locum habebit ſententia, qui cum Hebræis in Midraſeb Cobeleth, id nominis Salomoni, non quidem alias paſſim, ſed in hoc ſo- Iummodo ſermone tributum ſtatuunt, : or E e quoil verba ſua palam, & oonvocata concione habuerit, quorſum ap- Ppoſite perquam verba ex 1 Reg. VIII, I. 2. citant. Cui Joannes Mer- cerus adſtipulatur, & b. Geierus, noſtrumque adjicere ealculum nulli dubitamus. Convocatos enim tum aulæ proceres, tum præcipuos de ple- be, fapientiam ſe doecuiſſe, ipſe teſtatur Coheleth c. XII, 9. Qued etiam b. Lutherus contendit, quanquam concionandi partes non Regis fuiſſe, ſed Sacerdotum ac Prophetarum perhibeat, nomenque libri magis, quam Sa- lomonis eſſe velit, eum in prafat, in Eccleſ. . III. Jenenſ. Lat. p. 233. ita ha- bet: Titulum eccleſtaſtæ ſive Concionatorir, magis reſerendum puto ad iphus libri, quam ad Autoris nomen, ut intelligai, hæc eſſe verba per Salomo- nem publice dicta in concione aliqua ſuorum principum & alierum. Et interjectis nonnullis pergit: Ur ſcilicet ſic publica concio, quam ex alo- mone audierint, à qua concione placuit librum hunc Cobeleth' appellare, non quod Salomon ipſe Concionator fuerit, ſed quod bic liber concionetur, tan- quam publicus ſermo. Cum Luthero ex aſſe faeit b. Förſterus in Lexicé 6. voc. „ addu Ktisque ſententiam ratiomibus munit. Pia demum me- 2 9 ditatio, ſed paulo longius arceſſita eſt Viri Clariſſ. Dn. Michaelis, in eru- dita de libro Cobeleth diſſertatione, Halis ventilata An. 1716. J. 5. p. 15. Sa- lomonem Congregatoris nomen ideo fibi tribuiſſe, quia eo ſne totum li- brum conſeripfit, ut hominer, rerum caducarum amore a Deo diſperſor, & poſt vanitatem vag abundos, veluti ex fuga recolligeret, conviétosque deſtu- diorum All n qui 1 Clle- eife. homi- de aut do. , Tiſt. Patet; n er⸗ „Un- Uraſeb e ſo⸗ um 4)⸗ sMer⸗ nulli leple⸗ famb. ge, ſed um Sa⸗ jialha- ut ad ilmo⸗ I. Lt ex lr. rt, n r, tof- 1Lexi um WMe’ ineru. — dioruns 4 VETER. TESTAM. 203 diorum ſubrum inanitate, ad Juum rurſus conditorem jſutque ſacram reve- De Eccle- rentiam congregaret. Hauſit iſta forte ex Lightfooto, qui in Chron. & ſiaſte. Ordq. Text. V. T. ad A. M. 3o25. T. I. Opp. p. 76. Koheleth reddit per colli- gentem animam, Juc velſeipſam recolligat, velper admonitiones congreget alior, qui errabundi vogantur poſt vanitatem. Græci LXX. &SàιBοιο. Græca & cum his Vulgatus Eocleſiaſten inſeribunt, Aαασαdn νοουαιρρν quod Lalina. apudAriſtophanem, & optimæ notæ ſeriptores Græcos, oongregare, in con- cionem vocare eſt, ſimulque & Hebraicæ appellationi titulo iſto reſpon- dent, & conſequens ac finem ejus connotant, tam congregatorem populi, quam concionatorem deſignantes, qui pro concione verba facir; Quod poſterius cumprimis vernacula noſtra verſio exprimit, cum Concionate- rem, den Prediger, inſeribit. Ita explicant Patres: autor Synopſ. Lib. XV. T. II. Opp. Athanaſ. P.g9l. qui Sν νου sανν & librum appellari di- cit, éred;) 6r ανo αανρσιαιωοον ονυd Aο s“ iρα guoniam ita eum nominavit autor àpſe, in principio libri; & Salomonem, &τειv“ senX=- labe 73 R ο, 0. α 7 7 veοτoς, quia ad populum ipſe concionatus eſt, & quæ ſunt Spiritut, Locut ut. Pariter Hieronymus Com- ment in Eccleſ. I, 1. To. VII. f. 31. B. Xnα‿âαιοσιος graco ſermone apbel- latur, qui cætum, id eſt, eccleſiam congregat: quem nos nuncupare Poſſumus concionatorem, eo Juod loquatur adpopulum, & ſermo ejus non ſecialiter adunum, ſed aduniverſos generaliter. dirigatur. Quod ſupereſt, notari hic meretur Gregorius Nyſſenus, qui bom. I. in Ecleſ. T. l. Opp. p.375. ad dubium, quod de Græco operis titulo moverat: qui fiat, ut ſolus hie li- ber Eccleſiaſtæ encomio ornetur, cum univerſa tamen Scriptura in eccle- ſis legatur, idque nominis mereatur ? parum conſiderate reſpondet, hiſto- ricos & propheticos Scripturæ libros, ad pietatem & ædificationem eccle- ſiæ non adeo facere, finemque ſuum alio referre; hujus autem libri do- Rrinam r0ρ5o οναν TvSnτ πααnτn1ραα TroNXατ—ͤÜοανσνπτιαν, α ſolam ecle- hiæ ſocietatem ſpoctare, & ea explicare, per guc quit recte, & ex virtute vitam inſtituat. Quæ in Scripturam iniquius dicta, a Paulo refelluntur, qui 1 Tim. III, 17. & αανσεανUtilem pronunciat ad dotrinam, 0α csta, 7v e*Xααοαοαυν. Sed de inſcriptione plus ſatis. Æ que autem de Scriptore libri ingens ſententiarum divortium eſt, Autor ſe= aliis diverſum a Salomone ac alium ſtatuentibus autorem, aliis rurſus, hoc cunda- uicquid eſt, verborum acceptum ferentibus Salomoni, Sunt, qui con- rius dendo Eceleſiaſtæ operam navaſſe credunt Jeſalam, ſed qua id fide vel au- non Jeſai⸗ Cc 2 toritate as, 204 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Eccle- toritate perhibeant, ſupra memsozavimus cap. præc. S. IV. p. z. Sunt, Kaſte. qui Ezechiam ejusque eœtum, Coheleth & reliqua Salomonis monu- non Eze menta conignaſie pertendunt, quorum pariter cit. loco diſcuſſimus opi- Pedt, OHus nionem. Demus etenim, fuiſſe virorum Ezechiæ partes in Proverbio- gque viri, . 1 8; 1 . 4 ee; eleſi rum collectione haud contemnendas, nimis tamen liberaliter ad Eceleſia- non viri ſten eædem pertrahuntur. Minus adhuc fidem meretur H. Grortius, qui Zorobabe- ad multo recentiores ſententiarum colle ores libri hujus compoſitionem , resfert, & in Zorobabelis rejicit ætatem, tum in prafat. ubi: ego tamenalo- monir eſſe non puto, ſed ſeriptum ſeriut, ſub illius regit, tanquam pœniten- tia ducti, nomine: & paulo luculentius in annot. ade. XII, u. Lui bac colligerent, inquit, ac ſub perſona Salomonir in unum corpus congererent, mandatum habuere ab uno paſtore, id eſt, ut puto, Zorobabelt, qui ob res te- nues Judæorum, & Perhftci imperii reverentiam, Regem ſe dicere non auſur, quanquam inter ſuoi prorege habebatar, nomen uſurpavit modeſtius, paſto- ritr. Utrobique graviter caſtigatur viri temeritass magno Calovio, qui profanam Critiei deteſtatur mentem, inſeriptionem libri ac ſubſeriptio- nem inſuper habentis, elariſſima Spiritus S. ver ba figmentis ſuis eludentis, ae perſonatum demum Salomone m ececleſiæ obtrudentis, ac ſi perſonatos ſcriptores aut Pſeudepigrapha ad ſacrum canonem adhibuiſſer Spiritus S. Tot enim in hoc commento falla deprehendes, quot fere verba. Fal- ſum enim, varios X⅓αο νσDι & collectores, complurium ſententias milcel- la farragine, hoc libro, velut in ſaturam collegiſſe, cum a capite ad calcem unus ſaltem in ſingulari loquatur Eccleſiaſtes; falſum, ſub Salomonis, tanquam pœnitentia ducti, nomine ſeriptum, eum Salomonis nomen nul- libi legatur, ipſe autem Salomon ſe, ſuamque perſonam, diverſa quidem appellatione, ab actu præſenti deprompta, inſinuet, tot manifeſtis autem indicis delineetac depingat, ut in neminem alium, niſi verum Salomo- nem periphraſes illæ quadrent, nec dubium ullum lectori relinquatur de genuino libri ſcriptore; falſum, illum unum paſtorem Zorobabelem de- notare, eum talia in illum paſtorem encomia congerantur, quæ in ſapien- tiam Salomonis, ejusque & in ferutandis oraculis ſacris, & in conſignandis libris canonicis Qeo ogiav, aptius conveniunt, cumque tantum abſit, ut Eelor nomen a Salomone, adeo luculenter & ad oculum veluti depicto, it alienum, ut & in Seriptura 2 Sam. V, 2. Pſ. LXXNXVIII, 72 73. Fel. XLI V, 2 8 hoc titulo inſigniantur reges, & apud profanos Autores oatνααααα ſalutentur; quanquam rectius b. Calovius, b. Doct. Geierus aluque inh-l. Paſtorem illum bonum intelligant, a quo omnes ſapientes & Prophetæ mit- natos tus, Fal.- iſcel. cem onis, nul⸗ idem Nem cho⸗ urde nbe⸗ X VETER. TEST AM. 205 mittuntur & inſtruuntur, Jeſum Chriſtum, juxta Eſ. XL, 1 I. Ez. XXXIV, 23. Zach. NIII, 7. Pl. XXNII, I. Joh. X, coll. cum Matth. XXIII, 34; fal- ſum denique, recens adeo hoc (criptum, & a Salomonis ætate tanto dis.- junctum eſſe intervallo, cum ipſa ſtyli & dictionis cum Proverbiis, que cap. præced. Salomoni vindicavimus, congruentia & harmonia, eandem gzum illis ortus ſui ætatem Eccleſisſtæ evincat. Verum hoc ipſum eſt, quod in contrarium urget Grotius: argumentum ejus rei habeo multa vo- cabula, qua non alibi, quam in Daniele, Eſdra, & Chaldais interpretibus reperias. Multorum autem vocabulorum editurus catalogum, non niſi quatuor notat, olla, cap. VII, 6. quod Hebraicum & dudum ante uſurpatum elſle, locus Exod. NVI, 3. docet: d& Cap. XII, 5. quod ab Hebræa rad. Haidè voluit, ortum trahere, adeoque peregrinum non eſle, in aprico eſt: tandem ſolvere Cap. VIII, I. & XD foſſa, cap. X, 7. quæ alias non recurrunt. Sed dubium non eſt, longe patuiſſe amplius Salomonis ætate linguam Ebræam, quam hodie, ubi unum ſaltem illius monumentum, Vetus quippe Inſtrumentum, nobis ſuperat, ut mi- rum adeo non ſit, ſicubi Aτo.LρXαει οααοτ aannt,, quorum affinitatem Chaldæa lingua, illius filia, ſubminiſtrat. Conf. præter laudatum Calo- vium, Herm. Witſium Miſcellan. Sacr. lib. I. cap. XVIII. S. 36. p. 227. & Jac. Benign. Boſſuetum in prafat. notis in Eccleſ. pramiſſa; & originem erroris ac ρτa νορυ»oGrorii obſerva, a magno Calovio in prolegom. ad Ecxcleſ. T. I. Bibl. Illuſtr. p. 1225. b. dete um, quod cum pro certo habe- ₰ . ret, quod poſt Eſdram demum explicatius Proponi cœperit patientia piorum, gudicium univer ſale, vita aterna, & ſupplicia gehennaæ, prout diſerte tradit inpræfamine ad libr. Sapientiæ, diſertas autem illas in Coheleth de judicio futuro, & altera poſt hanc vita ſententias cum Ppræſuppoſito illo funda- mento componere non poſſet, utut vim illarum elidere conatus, libri ipſius recentiores fingere natales, habuerit neceſſe. Quo minori autem ap- plauſu exceptum illud Grotii commentum fuit, hoc magis mirari ſubit, haud abſimilem orbi erudito conje turam, a Viro Celeberr. Herm. von der Hardt. peculiari Schediaſmate, quod de libro Cobeleib An. 17 4. pu- blici juris fecit, fuiſſe propinaram. Salomonem enim libri autorem, tum ex nominis filentio, tum ex univerſo libri ſtylo neget, eumque cum Gro- tio, in tempora rejicit, exilio Bebylonico ſequiora. Genuinum autem De Ecele- ſiaſte. non Jeſus Jojadæ, ur deprehendat autorem, ita inſtirait. Jojadæ, quarto poſt reditum Pon- tifici ſammo, qui ſub Artaxerxe Longimano, Nerze, Sogdiano, & Dario Notho eccleſiæ udaicæ præfuit, flium perlhibet natu tertium fuiſſe jeſum, Ce 3 qui De Ecele- ſiaſte. 206 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS qui inſigni, qua pollebat, prudentia & eruditione, tantam & inter ſuos autoritatem, & apud exteros famam ſibi conciliarit, ut a Bagoſe Perſa- rum duce, ſummo deſtinatus ſacerdotio, a fratre Jochanane, qui Patri in Pontificatu ſucceſſerat, intra templi penetralia enſe perimeretur. Hunc itaque Jeſum Jojadæ, Coheleth ſive Eccleſiaſticum parvum compoſuiſſe tradit, in quo prudentiam commendaturus autor, Salomonis perſonam, venuſta & ſpectabili proſopopceia, induerit, quo majorem operi autori- tatem, & argumento decus, tanto nomine coneciliaret. Sirachum porro, filium Jeſu, parentis ſui opus Eccleſiaſticum reddere locupletius conſti- tuiſſe, ſed morte abreptum flio ſuo Jeſu reliquiſfſe, qui primi illius jeſu jJo- jadæ nepos, Eccleſiaſticum Hebraico ſtylo, majori volumine concinna- rit. Hoc majoris Eccleſiaſtici Hebraici opus a Jeſu Siracide, per filium Eleaſarem . Uſielidem, ad ncpotem Joſephum Ejeaſaris hæreditario quaſi jure tranſuüſſe, qui in græcam tranſtulerit linguam iſtum avi, Jeſu Siraci- dis, Eceleſiaſticum magnum Hebraicum, quem Jeſus Siracides, ex avi ſui, primi Jeſu Jojadæ opere eccleſiaſtico minore contexuerat. Sicgeminum prodiiſſe Eccleſiaſticum Hebraicum, minorem autore jeſu Jojadæ, no- ſtrum ſcil. quem præ manibus habemus, Coheleth, & majorem jJeſu Sira- chi, qui poſtquam in græcam linguam tranſit, Eccleſiaſtici nomen in hunc diem inter Apocrypha ſervar. Chronologiam quoque texit Vir Cla- riſſimue, ſcriptum Jeſu Jojadæ primum Eceleſiaſten Hebræum, Coheleth dictum, cirea annum CXXX. a reditu e Babylonia, rebus judæorum non- dum ſatis firmatis, & frequenter per Perſarum principes & aliunde jacta- tis, Eſdra & Nehemia defunctis: vel 70. annis ante jaddi librum, Pſalmum CXIX. nonaginta circiter ante Simonem juſtum, plusquam 200. annis ante Eccleſiaſtici magni editionem Græcam, quæ haud longe anteAntio- chum Epiphanem & Judam Maccabæum lucem vidit. Quæ ſi tam ſoli- de probarentur ſingula quam ſpecioſe proponuntur, næ, exploratos ha- beremus Hbri natales. Nunc ubi tabulæ nullæ, nulla monumenta, teſti- monia piæ & fide dignæ antiquitatis nulla, in medium proferuntur, quæ bellæ narrationi fidem concilient, plus ſane ponderis illa, quam incertæ ſœcundorum ingeniorum conjecturæ quævis, non habet, nec nos movet, ut arecepta ſententia diſcedamus. Cædem equidem Jeſu Jojadæ, a fra- tre in templo patratam, & a Bagoſe per ſeptennium ultam, Joſephus me- morat Lib. XI. Antiqq Jud cap. VII. ſed de relicto ejus Eceleſiaſtico ope- re Jeov’sρο ne 6ν quidem addit. De Jeſu filio Sirach, qui σ 1αν rivaανα ανHεεo conſeripfit, varia notatu digna ex antiquifſimis monu- — — — — 0- VETER. TESTAM. 207 . 0 monumentis conget Vir ſtupendæ eruditionis, Jo. Seldenus Lib. 7. de De Ecele- ſu Succeſſon. in Pontific. cap. 6. p. 13. librum autem iſtum ex Coheleth ex-ſaſte. in ðB preſſam, nec niſi Coheleth extenſum, ejusque velut Commentarium exhi- ine bere, nullibi traditum deprehendir. Nec id afferere patitur utriusque iſe operis collatio, quæ manifſeſeo docet, in alio longe Eccleſiaſten verſari ar- gumemo, quam in milcella iſta ſententiarum Siracidis farragine. ri⸗ Quam porro incongruum ſit, quam periculi plenum, & in Seripturæ Ca- 1o, nonicæ majeſtatem iniquum, proſopopæjam fingere, & perſonatos indu- l. . cere ſcriptores ſaeros, paulo ante adverſus Grotium obſervavimus. Ante omnia vero ſubleſtæ fidei notam, tempus conſignationis, univerſæ, quam “ Vir Clariſſ contexuit, fabulæinurit. Poſt Eldræ enim & Nehemiæ fata uun ortum libri rejicit. Eſdram autem cum Synagoga magna Canonem com- u poſuiſſe, libros ſacros in ordinem redegiſſe, & cum Malachia ultimam ſa- eratiſmſimo operi manum admoviſſe, udæorum pariter ac Chriſtianorum uno ore teſtantur monumenta, eviéctumque dedimus P. II. can. II. G. 1. Z- p. 20, ſqq. Nec eſt, ut nominis ſilentium indicem autoris veri diſſimulati im, o. ael⸗ ſui un Vir Doctiſſimus interpretetur, eamque ob cauſam Salomoni librum dene- get. Qui enim nomine ſymbolico ſe deſignat, ortum porro, dignita- in tem, ſtudia ac labores ſuos, aliunde jam cognitos, tam accurate & ſignan- ter exponit, tum quoque characteres, non dubios veri Salomonis indices, ſubminiſtrat, is genuinum libri autorem nos ignorere noluit. Quod ad letn ſtylum, quem ætate Salomonis recentiorem, ex præfixorum accumulatio- noh. ne, & particularum uſu recentiore, demonſtrare ſatagit, is ex ligati ſermo- Ah⸗ nis indole metiendus videtur. Poëticus eſt liber, ut cap. I. S⸗I. indica- un vimus; dictionem autem poëticam ab hiſtorica & ſoluta immane quan- . tnnt tum differre, & in vulgus notum eſt, & ex Moſis, Deboræ, Hannæ ac Da- ino. vidis hymnis, cumprimis vero ex Jobi libro ad oculum patet. Ut tace- lol. am, ad quam ſuperius provocavi, ſermonis ac ſtru curæ, cum Proverbio- hr tuum libro, harmoniam. Nihil itaque reſtat, quam ut Eceleſiaſten ad Sa- ſed Salo- teſti. lomonem ipſum, a Spiritu S. impulſum & actum, referamus autorem. mon, que⸗ ec dubitare ſinit 1) libri svoäρα & inſeriptio, non adventitia & ab erte aliens manu ad'etta, ſed pars operis, & ſtructuræ ipſi intexta, quæ ita habet: oet W DEen ee e ene enn, verbe Kcleheſta, Klis David, afta⸗ regis in Jeruſalem: Davidi autem præter Salomonem, in regno Hiero- me⸗ ſoly mitano ſueceſſſſe filiorum nemiuem, ex hiſtoria ſaera notius eſt, quam ope⸗ quod demonſtratione egeat. Hic ipſe ergo filus David, rex in jerufſa lem, Alur Jua hoc libro verba proponi, perſuadere adeo lectori bus cu pit, ut eum in ſimis ” ſfinem, gon. liaſte. dem & lus dubitationi locus relinquatur. Ut 4) conſenſum taceamus univerſæ eriptor antiquitatis, tam Judaicæ, cujus traditionem ex Seder Olam cap. præc., ci- 72 2083 INTRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS De Ecele- finem, tot iteratis vicibus, in prima perſena loquatur, Eccleſiaſtæ titalum 4 ſubinde repetitum, ſibi vendicet, eosque, quos hic deſcribit, ſermones ſuos eſſe, nec aliorum teſtetur, Coh. I, 2. 12. VII. 28. XII. 8. Accedit 2) ſignatiſſima, per univerſum librum, Salemonis delineatio, tam vivis ex- reſſa coloribus, ut in neminem hominem, præterquam Regem noſtrum, quadret. Solus ipſe eſt vere, & ſine exemplo magnus, qui immenſis opi- bus gaudens, rebusque tamdiu uſus ſecundis, tam ſplendida exſtruxit ædi- ficia, vineas plantavit, arbores hortosque ſevit, pilcinas paravit, omnis generis voluptates delibavit, tot equos aluit, tanto ſatellitii ac aulæ ſplen- dore, opibus porrô, & auri argentique incredibili fere copia, rerum deni- que uſu & peritis omnes regni tam anteceſſores, quam ſucceſſores, longo oſt ſe intervallo reliquit. Teſtatiſſimum hoc quoque facit 3) epilogus c. XII, 9 ſqq. qui tum charactere proprio ſapientiæ, qua ad ſtuporem usque excelluit noſter 1 Reg. III, 12. IV, 29. ſqq. X, 5. ſqq. tum ſingulari opere, jnſignium quippe & multarum parabolarum compoſitione, quam 1 Reg. IV, 32. celebrat Seriptura, adeo luculenter Salomonem deſignat, ut nul- P ſe tavimns §. IV. p. 7s5. quam Chriſtiane. Salomonis quoque exaratum manu librum noſtrum, quid prohibet credere, quod haud ebſeure teſtatur in ſubſeriptione, c. XII, 10. quæſtvit Eccleſiaſtet invenire verba delectabilia, DDN n e S, ſcriptum ejus (participio nominaliter ſumpto, quod b. D. Geier. ad h. l. urget, vel ſi participio preſſe inhæreas, & ſeripta eſt ab eo) rectitudo & verba veritatir. Ita Mercerus: 2 Wnon verto cum aliit, & ſeripturam rectitudinis, quum non ſit in re- gimine, ſed, & ſeripta eſt abgo ſeilicet, retitudo, id eſt, recte conſeripſit. Diverſum equidem hic ſentit b. Lutherus, qui præfat. in Eocleſtaſt. To. III. . Jenenſ. Lat. p. 232. autorem quidem Eccleſiaſtæ Salomonem ſtatuit, ſeri- ptores vero Magiſtros communitatis vel eecleſtæ, qui Regis verba, ex di- centis ore excepta, literis mandarint. Unde & in fine, inquit, fatentur, 5 haæc ſe accepiſſe a Paſtore uno & congeſiſſt. Eandem ſententiam bPineda præfat. in Eeccleſ. S. S. p. 5. Joanni Fero tribuit, qui ſervis aut familiaribus Salomonis id datum negotii fuiſſe eredidit, ut ad dictamen regis, & ex- ipſius ore, eoncionem iſtam conſignarent. In eandem b. Waltherus pro- pendet Okc. Bibl. §. 92i. pedibus autem incedit Jo. Mereerus in proæm. Comm. in h. l. Aſſertioni fundamentum quærunt in verbis c. AII, II. verba ſapientum tanquam ſtimuli ſunt, & tanquam clavi infixi Domini collebtio- num;- VETER. TESTAMR. 20 num; dati autem ſunt apaſtore uns. Sed quod pace tantorum nominum De KEcele-⸗ dixerim, verba illa non de præſenti Salomonis libro, verum de aliorum ſiaſte. eovesο ſcriptorum monumentis, quæ probe perluſtraverat Salomon, quæque Domini collectionum, amanuenſes Spiritus S. OeοοροοÜειο., con- geſſerant, capienda videntur; hos autem colle tores, verbo ſuo gregem Domini paſcentes, datos omnes eſſe agnoſeimus ab uno paſtore, Jeſu Chriſto, eui id nominis éααια competit. Eumque ſenſum flagitat ver- ſus ſequens: hii amplius, mi fili, nil requirar, faciendi enim libros, nullus eſt znis. Quodlſi enim verba illa ſapientum de Salomonis duntaxat libris, a magiſtris eceleſiæ congeſtis intelligas, dehortabitur his verbis a lectione reliquorum ſeriptorum Oeovςεοα quod abſurdum. De cetero vero. iſtheœc, de ſcriptoribus Eccleſiaſtæ aliis, b. Lutheri ſententia, neque Qeo- Tv&eꝙ; α vel dignitati libri derogat, neque Salomonem libri autorem ne- gat, neque ſeriptores iſtos Rhapſodos & colle ctores ſtatuit, ſed amanuen- ſes a Salomonis ore pendentes, ſic ut, quemadmodum epiſtolam ad Ro- manos Tertius quidem exaravit e. X VI, 22. Paulus tamen in ſolidum ſu- am agnoſcit, nomine ſuo auſpicatur & inſeribit. & in prima perlſona lo- quens c. I. INX, I. ſqq. X, I. ſqq. X V, I4. ſqq. XVI, I. ſqq. ſibi ſoli vendicat; hic quoque res ad eundem ſe haberet modum: neque adeo meruit, uta Pineda cit. loco indignis adeo modis exciperetur. III. Reſtat, ut de ſcriptionis tempore, cauſaque & occaſione paulo cu- Conſi⸗ ratius diſpiciamus. Non autem deſunt, qui ante lapſum, florente ætate, gnationis & dudum ante obitum, ſive ſeripta, ſive dicta hæc exiſtimant a Salomone; nan anr⸗ lapſum, in quibus Bellarminus eſt, lib. I. de verbo Dei e.5. ejusque qui legit veſtigia Jac. Bonfrerius in append, ad cap. VIl. Præloquior. Script. S. Sect. 9. p. 1074. & qui utriusque, ſuppreſſo licet nomine, argumentis utitur, Sim. Epiſco- pius Inſtit. Theol. Lib. III. Sét. V. cap. 4. L'I. Opp. p. 222. Cauſantur 1) quod nec vola, nec veſtigium in Eccleſiaſte occurrat, aut peccatorum ejus, aut pœ- nitentiæ; 2) quod cap. II. recenſitis omnibus, quæ ad voluptates vanitates- que mundi ſpectantia, & aſe delibata narraverat, nihil tamen dubitet v. 9. adſerere, ſapientiam etiam tunc temporis apud ſe perſeveraſſe, quod mibi, inquit Epiſcopius, non leve indicium eſt, hæc ab eo ſeripta eſſe, antequam in fædos amores, & deteſtandam idololatriam inciderat. Ubi mirari ſatis ne- queo, eos non vidiſſe, quæ, vel ſolis radiis ſeripta, per univerſum legun- tur librum, In commemorandis enim & exagitandis peccatis totus ver- ſatur, & luculentum ſatis pœnitentis animi indicium prodit perceptarum Carpz. Pari II. D d volu- De Eecle- Kaſte. 210 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS — „ 1 voluptatum nauſea & deteſtatio, ſeveraque de imminente judice admoni- tio, Vides, quomodo immodicam ſciendi cupidinem c. I. auri ſacram famem, ædificiorum luxum, ſatellitii pompam, voluptates conviviorum, & rerum omnium, humanis oculis lenocinantium, quibus nimium quan- tum ſeſe immerſerat, vanitatem c. II. ſerio deploret; ſœminarum autem libidines & ſeductionem, cane pejus ac angue fugiendam, infauſtis ipſe experimentis edoctus, præcipiar c. VII, 26. ſqq. graviter addens: ecce hoc inveni, inquit Ecelefiaſter & c. h. e. interprete magno Geiero noſtro, men- tem hanc meam eſſe, de ſcorti malo nocentilſſimo, libere pronuncio, fateor, gravibusque de cauſßir, nec non ob propriam experientiam decerno, inque uſum aliorum, ut potius audiant ac credant, quam in ſemetipſii deprehen- dant, evulgatum volo , ut plane non intelligam, quæ demum incuria hunc locum autorum ſupra memoratorum oeculis ſubduxerit, ut impuræ libi- dinis mentionem in Eccleſiaſte factam, adeo libere atque diſerte negent. Tandem, poſt exploſam ſtudiorum & operum ſuorum inanitatem, ſemet- ipſum pariter ac alios ad timorem ſolius Dei, quo univerſus veræ religio- nis cultus, per Deut. XIII, 4. 2 Reg. XVII, 25.34. ſq. Pf. II, 11. V. 8. ab- ſolvitur, graviſſime revocat c. XII, 13. 14: deprehenſa idolorum, quæ ha- QRenus coluerat, vanitate. Quinimo hic, & peccatorum ingenua pro- feſſio, & aliorum a pari prolaplu avocatio ac præmonitio, adeo in aprico poſita eſt, ut firmiſſima hinc argumenta, ad evincendam Salomonis pœ ni- tentiam & ſalutem, paſſim petant doctores; ex noſtris b. Joh. Meiſnerus in diſputatione, quam vitæ Salomonis curriculum inſeribit, Wittenbergæ ventilata A. 1655. §. 147. e Reformatis vero Joh. Henr. Heideggerus Zo. HI. Diſſertat. Select. IX. S. 40. p. 265, Nec multo plus ponderis habet, quam ſecundoloco proferunt rationem. Capite II, 9. enim non id aſſeverat re- gum ſapientiſſimus, quod Deodatus, Genevenſis Theologus, in Dordrace- na Synodo ſolenni oratione elicere inde conabatur., ſe dum omnem regiam libidinem expleret, manſiſe tamen vere juſtum, Deoquegratum fuiſſe, quam pſeudhermeniam ſuo quidem jure caſtigarunt Remonſtrantes in Actis Syn. Dordrac. Remonſtr. Artic. V. de perſeverantia p.26“ ſed eo ſe tempo- re, quo templum auguſtiſſimum, aliaque magnifica opera exſtruerer, re- busque floreret ſecundis, ſapientia, i. e. multifaria rerum humanarum eognitione, quam tamen vanam pariter v. 15. deprehenderit, fuiſſe im bu- tum, nee circumfuſum undique voluptatibus, Sapientiæ iſtius ſtudium neglexiſſe. Unde nullo argumento conſequitur, hæc talia ante lapſum Salomonem conſignaſſe, quin inde potius colligitur, vix ante teſtatam fa- cere cere m libe jan cen ſeer me N din i. tam hin, lan. e hoe nen. eor, ge ben. tune llbi⸗ ent. mel⸗ 1glo. ab. ela. pro⸗ rico Ei⸗ erus eige To. vam tte. race⸗ Nian am Mi nmpo⸗ le⸗ Nrum mbu⸗ VETER. TESTAM., 211 , libaſſet. Contra vero ea, divinam illam, cum pietate & timore Dei con- junctam ſapientiam, quæ vanitatem ſupergreſſa, in inanium ſtudiorum cenſum non venit, tunc temporis longea ſe receſiſſe, eum genio ſuo atque ſeculi moribus indulgeret, diſerte fatetur c. VII, 23. novoque adeo argu- mentoe, ſeripfſiſſe iſta ante lapſum, negat. Conf. b. Kortholtum de Canone Seripturæ S. cap V. G. 15. i9. p. 54. 4. qui præc. J. 16. &σ7. quoque in or- dinis rationem inquirit, quare ſeriptores ſacri prius librorum, quam amo- rum Salomonis meminerint? unde Bellarminus pariter prius ſeriptam colligit hunce librum, quam in fœdos Salomon prolaberetur amores. Ni- hilitaque præſidii aſſertoribus iſtis reſtat; ut etiam perſpe ta ſententiæ hu- jus infirmitate, Cornel. a Lapide proleg.in h.l. in medio rem omnem relin- quere, & in ſuſpenſo hærere maluerit, quam, reclamante veritate, Cardina- lem ſuum tueri, aut ſequi. Rectius tamen alii, e Pontificiis Pineda præfat. in h. l. cap. 3. J. 5. p. . & Jac. Ben. Boſſuetus præfat. in h. lI. e Reformatis ed pef? Henr. Altingius Theol. Hiſtor. Loc. II. Period. II. Art. II. p. 67. & Heideg- actam pœ- nitentiam gerus Diſſert. Sel. cit. l. e Judæis ii, quorum teſtimonia cap. præc. & IV. al- legavimus, demumque e noſtris b. Geierus & b. Seb. Schmidius in præ- fat. Comm. h. l. hunc librum, vanitatis cenſorem ac pœnitentiæ teſtem, ſub extrema vitæ ſuæ tempora conſeripſiſſe exiſtimant Salomonem, cum jam animum omni ſcientiarum, experientiæ ac voluptatum genere ad ſa- tietatem usque expleſſet, nihilque haberet reliquum, præter mundi faſti- dium atque contemptum. Id ipſa res loquitur, nec dubitare ſinit Lecto- rêm attenta libri conſideratio, ejusque argumentum. Quod enim I) pau- lo ante demonſtratum dedimus, & peccata commemorat ac ulcera ſua tan- git c. Il, 10. VII, 26 27. &c. & deprehenſam in omnibus humanæ vitæ deliciis vanitatem faſtidit, ac in apricum ponit, ne incautis imponat; & animum a mundo, ejusque tam illecebris, quam pompa avocatum, atque ad Deum, vero ipfius timore ac infucata religione converſum manifeſto prodit, ut genuinam Ppœnitentis, mundoque ultimum dicentis vale, ideam & imaginem referat, planeque eum ſiſtat, qui ad beatam ſe analyſin com- ponit: 2) talia recenlet, quæ a juvene proficiſci, aut exiguo temporis ſpa- cio nequeunt abſolvi. Res enim ſuas univerſas, omnemque exponit ma- gnificentiam, ædificia a ſe, vix viginti & amplius annorum ſpacio 1 Reg. 1X, 10. exſtructa, collectam fere infinitam divitiarum vim, familiæ ſplen- dorem, curioſam totius naturæ inveſtigationem, facultatem denique ex- Dd 2 periun- cere potuiſſe ſapientiæ perdurationem, & perennantem culturam, quam De Eecle- omnem tam licitam, quam illicitam, longo ſatis tempore, voluptatem de- ſiaſte. 1 Kaſte, cauſa. 212 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Eecle- periundi & probandi, quiequid animo, quiequid oculis collibuiſſet; in qui- bus cum ætatem tantum non omnem triviſſet, tandem ad ſe, ac ſaniorem rediens mentem, adeoque haud multo ante obitum, ea conſignavit: 3) ve-= ſtigia prodit ſeriptoris ætate provecti, viribusque fracti, in elegantiffima effœtæ ſene Rtutis ùτοτνντιπσιςε .. XII. qua non tam ex Rhetorum diſciplina, depontani cujusdam ſenis, ut habere ſe ille poſſit, ideam verboſe delineat, quam in ſemet digitum intendens, juvenes ſuo commonefacere nititur ex- emplo, quam gravis & incommoda ſenectus, annis quanquam non adeo multum provectis, (nondum enim ſexagenarius deceſſit) libidinoſam gu- læque deditam exeipiat juventutem, ut ex ephebis inde Deum timeant, ju- ſtum ejus tribunal, ac imminentem meditentur mortem, atque ſic a volu- ptatibus fibi temperare diſcant, c. XI, 9. XII, I. 7. 8. 9. ſqd. Quare ſicut David parene, poſt lapſum ſeribebat confeſtonem Pſ. LI. aliotque Pſalmoi Deoτνονορορο blurer; ita quoque veriſimile eſt, Salomonem, gravibus illis ad- verſariis i Reg. XI, a. ſqc. a peccati ſomno excitatum, atque ſic tentatione Theologum rurſur ſactum, conſeriphis bunc Eccleſtaßten, publicæ confeſſtonis monumentum, ac teſtamenti velut loco, idliberis ſuis reliquiſſe, judicioſiſſi- me infert interpretum aquila b. Geierusp. 2. Quo ipſo ſimul feribendi oc- oecaſio & caſio & cauſa apparet. Oppido nimirum fallitur Chaldæus, cum pri- mam libri anſam expoſiturus, verſum a Cap. I. ad hune modum αραιρ Ger Cum videret Selomohb rex Wrael per Syiritum propheticum, regnum Ro- boam filii ſui diviſum iri cum Jerobeam, filio Nebat, Jeruſalem etiam, do- mumque ſandtuarii deſtructum iri, & populum filiorum Iſraelexulaturum, dixit in verbo ſuo: vanitas &c. Nec enim tam ſpiritu prophetico, regni poſt fata ſua ſeiſſionem prævidit, quam, ab Ahia propheta prædictam, in- tellexit 1I Reg. XI, 30. ſqq. 40. nec ſueceſſorem ſibi fore, rebus ſuis male conſulentem, certo noverat, ſed ancipiti circumventus metu, ſuſpieabatur c. II, I8. ſq. Seriæ potius & infucatæ pœnitentiæ frutus eo adigebat Sa- lomonem, ut partim ſcandalo, longe lateque a ſe diffuſo, ingenua præteri- torum confeſſione, & lenociniorum mundi deteſtatione, quoad datum eſſet, mederetur, & qui multis ante nequitiæ cxtiterat magiſter, nune pu- blicum iisdem pœnitentiæ ſtatueret monumentum; partim ſuo ut perieu- lo ſapere doceret alios, qui ſeculi carnisque delieiis immerſi, in ſuum proni exirium ruunt, quos infanſto voluptatum exitu ab illarum amplexu derer- ritos, ad meliorem ſecum frugem revoeare, Deo luerifacere, & ad bono- rum ſummum, timorem ac eultum Dei manu veluti Gducere allaborat, teſte cap. XII. Hoc fine exuit Regem, ut pœnitentiæ agat præconem, ean- . dem- VETER. TEST AM. 213 ²¾ demque fovet mentem, qua David a lapſu reſurgens Domino ſpondet: De Eccle- docebo prævaricatores vias tuat, ut peccatore ad Te revertantur Pſalm. ſiaſte. LI, 15. IVv. Hinc ultro liquet, quibus iſta ſint ſeripta. Alia nempe ad volupta- Obje- tum mancipia ſpectant, & eos, qui iisdem cum Salomone implicati illiciis, Qum, cℳ⸗ muudum depereunt, 40 r z*“τα οα: quibus ſuo exemplo, ſtudio- Enguhin rum ſuorum, omniumque, quibus immenſum quantum mundus precium ſtripte ſtatuit, vanitatem ob oculos ponit, & ab inanibus iſtis, circa explenda car- nis deſideria conatibus, quorum ipſe pertæſus amorem deplorat;, ad De- um, juſtum ſcelerum vindicem, & judicem ſeveriſſimum, revocare allabo- rat, c. II. VII, 18. ſq. ViII, 8. 11. (qq. XI, 9. XII. Alia hypocritarum re- tegunt technas ac fraudes, quibus ipſis ſibi miſerrime imponunt, religio- nis obtentu, externaque pietatis ooααασρ fucum facientes, & quia co- ram mundo clam habent malitiam ſuam, quam neca tergo ſtatim ſequitur vindicta, impunitatem quandam ſcelerum ſibi pollicentur exactiſſimas olim pœnas daturi, & opinione ſua celerius morte abripiendi, c. IV, 17. V, 1. ſqq. VIII, 11. ſqq. Demum, & cumprimis, ad filios, ac diſciplinæ ſuæ alu- mnos ſermonem dirigit c. XII, 12. eos nimirum, qui miſſis inanibus cupi- ditatum ſuarum ſtudus, ſolidiora ſectantur bona, vocationisque ſuæ labo- ribus intenti, fatigantur in iis, ſaluberrimorum ſæpe conſiliorum proſpero excidentes eventu, eaque propter animum fere deſpondentes, contriti & corporis ſui a vanitate liberationem Rom. VIII, 23. anhelantes. Horum moœrorem & curas ſuaviſſimis paſſim ſolatiis abſtergit, eo quod Deo pro- dentur opera ipſorum, multumque ſæpe falutis ſapientia & labore ſuo toti vel populo afferant, vel patriæ; hinc bono ipſos animo eſſe in omnibus vitæ moleſtiis, & utramque æqui bonique conſulere jubet fortunam, ut quem ipſis cunque Deus diem dederit, lueroò apponant, edant, fruanturque Dilariter bonis a Deo conceſſis, & rem ſuam agere ſtrenue & alacriter pergant, cum hæc ipſorum in hac vita ſit portio, divinumque beneficium ac munus. Ut adeo crebriores illæ ad vitam hilariter tranſigendam ad- monitiones, nequaquam voluptuoſorum patrocinentur gulæ, aut ſecuri- tati carnali frœæna laxent, ſed ad eos tantum pertineant, quibus divino mu- nere, præſentibus in timore Dei frui datum eſt, adeoque ad pios patrem- que cœleſtem reverentes Dei filios, quod adjecta reſtrictio c. V, 17. ſqq. VIII, 15. IX, 7, 9 &c. manifeſto docet. Quibus obſervatis, finiſtra omnis corruet verborum interpretatio, qua in rem ſuam, deterrimo abuſu, ver- D d 3 tunt, 214 INTRODUCT. AP LIBROSBIBLICOS. De Eccle. tunt Epicuræi, quæ ad ipſos tamen nullo modo ſpectant. Porro & iſtud ſiaſte. tenendum eſt, non creaturas ipſas, ſed hominum circa creaturas ſtudia at- abiediam que occupationes, vanitatis hic argui, nec in rerum a Deo ſapienter & 11 . . . . . —. J. . . 47 moniſub- optime conditarum vituperium vertenda eſſe dicteria Salomonis. Erat ſternit. quondam iis Hieronymi error, quem Comment. in Eccleſ. cap I,; 2. T. VII. Opp. F. 31. D. ſqj. incruſtare ſatagit, dum ad quæſtionem: S& cuncta, quæ fecit Deus, ſunt valde bona, quomodo omnia vanitas; & non ſolum vanitat, verum etiam vanitas vanitatum? reſpondet, cœlum, terram, maria & omnia, quæ in hoc circulo continentur, bona quidem per ſe, ſed ad Deum comparata eſſe pro nihilo; quæ deinceps ſimili, ab igniculo lucernæ, ad ſolis jubar comparato, illuſtrat; ita, inquit, aſpiciens elementa, & re- rum multiplicem varietatem, admiror quidem operum magnitudinem 3 recogitani autem omnia pertranſire, & mundum ſuo fine ſeneſcere, ſolum- que Deum illud ſemper e, quod fuerit, compellor dicere, non ſemel, Jed bis: vanitar vanitatum, omnia vanitat. Quæ utut emolliri forte, & in commodiorem pertrahi queant ſenſum, quo fine rata habet, & ſua facit Hieronymi verba Sixtus Senenſ. Lib. VIII. Biblioth. Sanct. har. VII. p. 33. A in quantum tamen dignitati derogant creaturarum, & in ſe falſa ſunt, cum creaturis ea, quæ Dei eſt, non competat perfe- Rio, nec ejus defectus probro ipſis ſit dandus; & a Salomonis ſcopo ac mente quam longiſſime recedunt. Unde recte vapulat hoc nomine Hieronymus Jo. Clerico in quaſt. Hieronym. qv. XV. §. 7. p. oꝗ. ubi ex vero addit: atqui totur liber, & totum boc caput oſtendunt, minime agi de creaturis quibusvis ; ſed de laboribur, ococupationibutque hominum ad hancce vitam pertinentibur, witaque adeo ipſa bhumana ; quibus omnibur ma- gna moleſtia admiſta eſt, & imminet de propinquo finit. Rectius omnino Hlieronymo, autor S&nopſeos Script. L. II. Opp. Athan. p. 92. de Salomone vanitatis ſingula arguente judicat: & rv τατποσ eoe , NXα n, ½*½ ri T& iαααισ σι eov“⅓ν, 5Xeve rv r6αροοιWοαρααιο σααααnν ανo. KRe rαττον. Non vanitatem dicit, ut creaturam criminaretur, ſed ut aterna contemplatus, temporalium DESIDERIUM admoneret eſe vanitatem. Sane creaturas ipſas contemnere & damnare, cum in Deum, ipſarum opificem, ingrati eſt atque injurii, tum imperiti ſatis rerum æſtimatoris. Omnir enim creatura Dei bona eſt, nihil rejiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur 5 ſanctificatun enim per verbum Dei & orationem, Pau- lo teſte 1 Tim. IV, 4. 5. Gemella Moſes tradit Gen. I, ult. & David con- cinit Pſ. ClV, toto. Hine vehementer improbat Megalander Lutherus Pprafat. — — — ykTER. TESTAM.R§ꝗ ꝛzrz praæſat. in Eccleſ. T. III. Jenenſ. ſ. 232. a. ſtultum iſtum & impium plero- De Eccle- rumque ſui temporis concionatorum fervorem, quo perverſo Eccleſiaſtæ ſiaſte. ſenſu abuſi, in gloriam, potentiam, dignitatem, divitias, aurum, famam, formam, mulieres invehantur, palam creaturam Dei damnantes; rurſus autem ſtudioſe ineulcat, non ipſas hoc libro creaturas damnari, ſed pravos hominum affectus & cupiditates, aceurate demum & inſigni judicio rem omnem ita complexus : ſimpliciter itaque libri ſtve ſubjectum, ſive materia eſt, humanum genur, quod adeo ſtultum eſt, ut multa quærat & conetur ſuis ſtudiis, quæ tamen aſſequi non poteſt, aut i aſſequatur, non tamen fruitur, ſed cum dolore & damno poſzdet, culpa NO N RERUM, ſed S VLL1Ssl- MORUM AFFECOTUUM. Pronum ſatis, ut puto, ex his judicare eſt de libri argumento, in quo Argu- enarrando cum alii aliam ingrediantur viam, magni Lutheri verbis uti, & mentum; a tanti Scripturarum interpretis ore pendere, ere noſtra exiſtimamus, Ita autem ille, loco ſupra cit. E ergoſtatus & conſilium hujus libelli, erudire nos, ut cum gratiarum actione utamur rebus præſentibui & creaturit Dei, quaæ nobis Dei benedictione largiter dantur ac donatæ ſunt, ſine ſoli citudine erle. futurorum, tantum ut tranquillum & quietum cor habeamus, & animum topo gaudii plenum, contenti ſeilicet verbo & opere Dei. Summum enim, quod mine vocant, hominis bonum ſolicito partim ſcrutinio inveſtigat, nec in curio. ubi ſa & vana ſcientia, non in voluptatibus & luxu, non in honore, fama aut gi dignitate, non in potentia ac robore, non in corporis forma, non in opi- Ad bus, congeſtisque & inimmenſum auctis theſauris, ſed in pace conſcien- ma. tiæ, animique fitum deprehendit tranquillitate, ut fide Deo conciliatus, nino ejusque gratia homo confiſus, iplo unice nitatur, & in paterno ipfſius fa- none⸗ vore ac providentia, rebus ſive proſperis, ſive adverſis, lætus acquieſcat: 9 partim modum ac rationem illud affequendi commonſtrat ac præit, jugi Numinis reverentia, firma in Deum fiducia, filiali providentiæ ipfius exo- ſeulatione, rerum humanarum omnium & dextro æſtimio, & moderato uſu, curarum denique & anxiæ imminentium fatorum expectationis di= ſeuſſione & fuga, illue contendendum docens. Hæc ſumma dictorum, hoc argumentum totius eſt ſcripti, & in duplici iſthoc cardine, ſüummi nempe boni & deſignatione, & aſſecutione, univerſus volvirur iber. Qui paulo eopioſius res hoc libro propoſitas ediſſerunt, juſtum inde aliquod cœleſtis veritatis Syſtema eruere, ac in ordinem redigere ſatagunt, quod inſtitutum operoſe, pie, ac erudite exequitur Vir Clariſſ. Dn. Prof. Mi- chaelis 1. ters tem. rum totis. iorun Pau- Leon⸗ hherus yifet. Scopus. Utilitas. 1 216 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS chaelis, in laudara ſæpius de libro Coheleth diſſertatione, cujus G./. fid ei doctrinam de Deo, F. o. illam quæ de homine, ejusque triplici agit ſtatu. §. 20. morum inſtructionem, vitæque ad pietatem honeſtique leges com- poſitionem, per ſingula Theologiæ capita eundo, ex hoc libro tradit. Lau- dabili ſane, nec infructuoſo labore; ſed qui uſum potius libri in Theo- logia, quam argumentum ediſſerit, in quo enarrando Salomon verſatur; ut taceam, de ſenſu dictorum Coheleth, quo ad myſteria fidei in wανα rTrovoaäâſι—σοαiſta applicantur, nondum apud omnes ſatis conſtare. Scopus ex di ctis ultro apparet; alius tamen reſpe ctu autoris cenſendus, alius ra- tione lectorum. Sui ratione Salomon confeſſionem edere intendit vani- tatum, cum damno hactenus & ad nauſeam deguſtatarum, & publicum ſtatuere pœnitentiæ monumentum, quo excitati alii, iisdem adhuc laqueis innexi, ad ſaniorem redire mentem feſtinent, de quo paulo ante plura diximus: lectorem autem ſuum reddere cupit beatum, & a ſpuriis mundi gaudiis, rebusque omnibus humanis, ad Deum, veræ beatitudinis fontem, ad ſincerum in ipſo gaudium, & placidam in moderamine ac vo- luntate ejus quietem reducere, tum quoque rebus hujus ſeculi fluxis at- que caducis tranquille & ſobrie frui, ut conſcientia gaudeat ſerena, & lætus in vita, paratusque intrepide mori, virtutem veramque pietatem colat. Quo illud α ſpectat: Deum time, ejutque ſorva præ- cepta c. XII, 13. Incertum itaque, imo ne ſimile quidem vero eſt, quod Pſeudo-Athanaſius in &nopf Script. cit. loc. p. 9i. tradit, eo conſilio ſeri- ptum a Salomone Eceleſiaſten, ut in illo & Ægyptiorum vρρ rρα Ovo- 27 Oeoροâρι O Xοο ιM̈lαιν & Græcorum ιπρ TSτοαν αανο„ονRααν re- tunderet ac profligaret. Eccleſiæ ſane uſibus, non philoſophorum ſcho- lis, deſtinatus ab Autore liber eſt, altiusque longe aſcendit, quam ullæ gentilium meditationes pertingunt, nec ullum hujus conſilii veſtigium in libro ipſo comparet. Cum porro ſapientiſſimus ſeriptor Ægyptiorum ρ αν⅝οραυNαNNMWονσιοαυτιισα αοοαππον *1ligionem circa divinationem ex hominis nativitate deſicere ipſi creditur, ob verba quæ cap. XI, 4. legun- tur: qui obſervat ventum, non ſeret, & qui adſpicit nubes & c. incertis rurſus eonje cturis nititur, quæ nullius facile impetrant aſſenſum. Incom- parabilis autem ex argumento & ſcopo libri emicat utilitss. Fluctuantes enim piorum animos, tentationibus & turbis variis agitatos, & proſpe- rum laborum ſucceſſum ſæpe deſperantes, mirum in modum componit, ut toleratis patienter adverſis, & inſuper habitis ſive mundi vanitatibus, ſive fatorum moleſtiis, recte agere pergant, beneque geſtorum eventum Deo com. Liu. heo-. . latur, ropus s ra⸗ VANi. lieum gdeis plura puriis udinis 1ero⸗ Ixisat⸗ na, & etatemm 14 Pré- (od . leti. te⸗ Go⸗ ulle tgium fiorum tionen lepun⸗ ineertis Ineom⸗ Awantes nole. mponnt, aubus, rentum eo VETER. TESTAM. 217 Deo tranquille committant. Unde b. Lutherus in priore præfat. h. libri f.- 231. 4. re cte vocari cenſet hune librum Politica vel Ueconomica Salomonis, quod viro in Politia vel domo verſanti, conſulat in caſfibus triſtibus, & ani- mum erudiat ac roboret ad patientiam, in ferendis malis, quæ ſunt ibi in- finita. Immerſos porro vanitatibus, & ſeculi amore corruptos, ſerio ab exitio, in quod præcipites ruunt, revocat, viva inanitatis præſidiorum omnium humanorum ac voluptatum repræſentatione, ut quam fruſtra ſint in mundanis, tandem agnoſcentes, ad Deum veræ tranquillitatis & beatitudinis portum, ex inquieto mundi pelago, ſeſe recipiant, & in ejus fiduciali reverentia & cultu requiem quærant animarum. Vanitati inti- mandæ inquit Auguſtinus lib. XX. de Civ. Dei, cap. III. T. V. Opp. col. n197. totum iſtum librum vir ſapientiſimus deputavit ; non utique ob aliud, N wW 1 De Eccie- ſiaſte. niſi ut eam vitam deſideremur, quæ vanitatem non habet ſub boc ſole, ſed veritatem ſub illo, qui fecit bunc ſolem. Saluberrima præterea vitæ mo- nita, virturumque ſubminiſtrat præcepta, & timorem Numinis, mortis- que ac judieii memoriam pro fundamento ſubſternens, veternum ſecuri- tatis excutit, ab amore temporalium & caducorum bonorum arcet, & ad rite fungendum partibus ſuis incitat atque hortatur. Tum quoque varia religionis Chriſtianæ capita, v. g. de Deo, provido totius univerſi guber- natore, & inſerutabilibus providentiæ ejus viis, de integritare primi ho- minis per lapſam amiſſa, de Chriſto fideli illo paſtore, de morte & judi- cio extremo &c. luculenter confirmat. Ad beatam demum analyſin animum vitamque omnem componit, mordaces curas diſpellit, mentem- que Deo confiſam adeo reddit tranquillam, ur von multum ſoliciti de era- ſtino, ſorte noſtra ſemper ſimus eontenti. Quæ & alia prolixe apud b. Geierum, Cartwrightum, aliosque quæras interpretes, qui ſingulis libri pericopis aut partibus Locos practicos ſubnexuerunt. De obſcuritate Eccleſiaſte conqueri videas tantum non omnes, quotquot ejus explicationem interpretes ſuſceperunt. Crucem ipſis fixit Partim phraſeos & dictionis inſolentia,a reliquo ſtylo ſacero nonnunquam paululum recedens; partim abrupta illa ſententiarum conciſitas, ſenſum non plene ubivis reddens, ex reliquo contextu eruendum ac ſupplendum; partim rerum, quas tra ſat, varietas, earum que non ſemper obvia ſtatim connexio & ſtructura; partim quod non liquido ubivis locorum con- ſtylus li- bri obſeu ras, ſtaret, an ex ſua mente loquatur, an Epicuræorum vel imperitorum red- dat ac imitetur voces. Id nimirum valide inferre ſibi videtur b. Glaſſius Carpæz. Pars II. Ee Philol. 218 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Ecele- Philol. Sacr. Lib. III. Tr. III. Can. yo. p. 358. ex Eccleſ. III, 18. dixi ego in ſiaſte. corde meo Ee dan a en ſecundum ductum ſeu rationem fiiorum an geiket e- 20 impio- runm?5 bominir, h. e. ſecundum rationem humanam. Ex qua phraſßi conſtat, ea quaæ ſequantur, & alia in boc libro, iprind eſſe, loquentem induci homi- nem mundo ad dictum, animæ immortalitatem negantem, & omnia ex exter- nis eventis judicantem. Vide cap. IX, 7 ſcq. uti & antecedentia verba, & confer Junii & Tremellii notat. Provocat præterea ad Flacii P. II. Clavis Seript. Trabt. 3. col. 207 ſecum facientem, eui Waltherum Harmon. Bibl. Lib. I. G. uö. p. 42. aliosque jungere licet bene multos. E Pontificiis jdem tuetur Sixtus Senenſ. Lib. VIII. Biblioth. Sanctæ, bareſ. VII. p. &i. B. Per. Dan. Huetius Dem. Evang. Prop. I. p. aos. ſq. & recentiſſime Jo. Mar- tianæus in hiſt. Canonis libror. S§. Seript. P. I. cap. I. §. 5. p. 6. Mulktum quoque præſidii ponunt in autoritate Gregorii M. Pape, qui Lib. W. Dia- log. . 4. L. II. Opp. p. 226. ſq. in eandem ſententiam inquit: 7378 zueney 7 OiXl/Wα' r τ ο αα XααeεOnι. οℳ«On, srαa ZoN ννν s 7α *ρ AXs raαα ο Dy AMeοτοι, Wee 1 Smr ραασοα Tcdνατ0οα Eiτα, ασNoοταN0ν dα οροαρ αραυτπαττιιαοναουυιοvοτπHſ☛. 6τ ασσι iOρνα Sn Ooriα ναν, roοσααυϑDäB eig oaτ ααας ααα cveòsντιν. Hic liber idcirco concionator dicitur, quia Salomon in eo quaſi tumultuantis turbæ ſuſcepit ſenſum, ut ea pen inquiſitionem dicat, qua for- taſſe per tentationem imperita men? ſentiat. Nam quot ſententias, quaft per inquifitionem movet, quaf tot in ſe perſonas diverſorum ſuſcipit. Sed concionator, pergit, verax velut extenſa manu omnium tumultus, ſedat, sorque ad unum ſententiam revocat, cum in éjusdem libri termino ait: finem loquendi omnei pariter audiamus ; Deum time, & mandata ejus obſerva, boc eſt enim omnit homo. Quæ per exempla poſtmodum dedu- cit. Neque iſta quidem ratio a Prophetarum ſtylo admodum eſt aliena. Commode tamen & graviter b. Lutherus monet, iſta, quæ impiorum vi- dentur di cta ad libri totius exigenda eſſe ſeopum, unde appareat, non alio- rum, ſed Salomonis eſſe. Velut enim verba cit. c. III. . ſenſum ab Glas- ſii interpretatione longe diverſum, non tam admittunt, quam omnino gagitant, ut ap. Geierum, aliosque videre licet; ſie reliqua quoque, quæ gitant; ut ap. 4 . 4 profanum aliquid ſonare videntur, ad nexum totius libri rite comparata, ſaniora omnino ſunt quam quæ ab Epicuræis, aut gulæ deditis, procede- ””M Pleur Eis⸗ 1e, Pr. re queant. Ubi enim c. III, 19 ſq. de ſimili brutorum animantium ae hominum interitu loquitur, de rebus ſub ſole, i. e, ex lumine narurali poſt 7 . laplum ey Ia 44 — — —. — — — Nin AN ,e mi. . VETER. TESTAM 219 lapſum judieat, quod animæ immortalitatem, quæ res eſt extra ſolem, De Eccle- evidenterdemenſtrare nequit, uti hinc b. Scherzerus colligit &u‿uem. Theol. Lac. V. D. 5. p. 1. Imo de mortir hora loquitur, ut b. Lutherus in Comment. ad h. I. obſer vat, non de morte, ut Acut beſtiarum incerta bora mortis eſt, ſie hominum. Ubi porro toties, ad edendum & bibendum, fruendum- que præſentibus hilariter, invitat, ſecundum libri ſcopum eos tantum alloquitur, (1) quorum per dem Deo Probatur labor c. IX, 7. (2) qui- bus divino munere hoc benencium indulgetur c. V, 17. 18. (3) qui filiali Numinis timore, mortisque imminentis, ac judicii reçcordatione omnes delicias ſuas temperant & circumſcribunt c. XI, 9. XII, 13. ſq. adeoque nec luxum ſuadet, nec effrenem aliquam licentiam, aut hilaritatem excu- ſat, verum difſidentiam & curas ſaltem pellit mordaces, mentemque ſort ſua contentam, & in omni vitæ moleſtia atque labore ſerenam commen- dat. Quæ ſane non Epicuræi cujusdam, aut voluptatibus immerſi, ſed reſipiſcentis, Deique Spiritu acti monita ſunt Salomonis. Ceterum, an poericas ligatus hic & metro adſtri Cus oceurrat ſermo, an vero ſolutus, implicata perquam & anceps quæſtio eſt. Stylum ſane Poëticum hic dari, qualis in reliquis uſu venit libris metricis, nemo facile inficias iverit, qui hunc cum Jobo & Prover biis librum contulerit, & ſingularem verborum dele ctum, ſententiarum pondus, compoſitionem pluribus pictam figuris, affectus vehementes & concitatos, hemiſtichia certis numeris commenſarata, ab- ruptos ſæpe ſermones, aliasque metricæ ſtructuræ affe tiones, per univer- ſum dominantes codicem, paulo altius expenderit, Metri tamen legibus & numeris adſtri um, negat e Pontificiis Pineda præfat. Cap. IX. d. 5. p 24. 5b. & Noſtris Dn. Prof. Michaelis cit. diſput. §. 23. p. 42. Et ſane, ſi metri Hebræi ratio exacte nobis eſſet comperta, judicium de hac quæſtio- ne evidens ferre, in proclivi eſſet. Nunc ubi inter deperdita antiquitatis ultimæ zerααοα Poëſis Hebræorum ſacra numeretur; veteri eccleſiæ, quæ invita licet Synagoga, hunc ſemper in Poëticis monumentis ſacris ha- buit, adſtipulari tamdiu liceat, donec ſolidis inde dimoveamur argumen- tis. Teſtimonia in hanc ſententiam citavimus ſupra cap, I. S. . Non quod ad Satyricæ poéſeos modum compoſitus ſit Eceleſiaſtes, quod Pine- da pro affirmantibus in medium profert, & ſeite pingit, ipſe licet negan- tem ſententiam amplexus: ſed quod ab hiſtoricis juxta ac Propheticis feri- . . . . . . . T ptis paulo alienior, ad metricorum librorum indolem ac ſtructuram quam proxime accedat. Eam vero, quam ſingularem diximus, ſermonis ratio- an auli- nem in hoe libro, b. Lutherus ad aulicum refert characterem, qui com- cus? Ee 2 ptior 220 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Eccle- ptior ut plurimum & elegantior, a communis linguæ uſu paulo recedit. ſiaſte. Ita nimirum Comment. ad c. I, 2, To. III. Jen f. 233. b. ille: babet Salo- mon ſingularem modum loquendi, wultque elegantior videri ſuopatre David, & ſermo ejns eſt multo picturutior, & pluribus tropis ornatior. Extra vul- gi morem loquitur, & aulice; Davidis ſermo'cſt implicior, & tamen vulga- ribur fguris non caret. Salomon vero invexit ſermonem aulicum; & ſicut ſolent aulici vitiare ſimplicem patrum ſermonem, praſertim ſeribendo; ſic & Salomon, ne videatur loqui ut vulgus, recedit nonnihil a ſimplicitate pa- terna & Moſe, qui eſt omnium ſimpliciſſimur, & tamen habet multat egre- gias ſiguras, ut David, ſed vulgarer. In quibus, num acu rem tetigerit vir ſummus, aliis diſpiciendum relinquimus: nos, quicquid ejus rei elt, poẽëticæ dandum cenſemus & dictioni, & menſuræ, quæ in cauſa eſt, ut non pari libertate, nec adeo plene ſemper & plane, ac in ſoluta oratione, auparabo- ſermo procedat. Ceterum an parabolico dicendi genere Eccleſiaſtes licus? utatur, prolixe diſputat Pinedapræfat. cap. X. p. 25. & recte definit, quas- dam equidem parœmias & adagiales dari locutiones v. g. c. II. 14. IV, I1. VII, 3. IX, 8. NX, 1. XI, I. & in graphica illa ſenectutis delineatione c. XII. univerſum tamen librum, quemadmodum totum Canticum parabolicum eſt, hoc nomine venire negat, eum multa ſimplici & aperta oratione di- cantur, ipſaque Eccleſiaſticæ & popularis concionis ratio planum poſtu- au prophe- let ſermonem. De prophetico demum libri & ſermonis charactere, cum icus? diſcrimine quodam eſt pronunciandum. Affirmat illum Chaldæus para- phraſtes, v. I. ita reddens: bnß een —ennn ee verba Prophe- tiæ, quæ vaticinatus eſt Ecclehtaſtet, multumque in adſtruendo illo la- borat jacobus Epiſcop. Chriſtopolitanus Proæmio in Cauntic. Neque ta- men liber in Propheticorum numerum aut claſſem recipitur. Ita ergo habeas: ſi propheticum dixeris, eo quod origine, dignitate, & oracu- lis de Chriſto, tum uſu quoque eceleſiæ, cum reliquis propheticis paria faciat, nihil interdicimus; ſin vero, quod futurorum eventuum præla- gia certis vel perſonis, vel urbibus ac previnciis, vel populis, denun- ciet, e propheticorum utique cenſu exemptum hunc, ad doctrinales po- tius ſive morales referimus. Confer, quæ cap. præced. §. II. p. 162. ſqj. de dono Salomonis prophetico diximus. Inſpidus vero eſt & ſtomachum movet jacobus Chriſtopolit. eum prophetaſſe Salomonem perhibet de S. Euchariſtia c. II, 24. Nonne melius eſt, comedere & bibere &. & e X. 16. 17. de duabus civitatibus, Dei & Diaboli, ait: væ tibi terra, oujus rex puer -- un Pr ſid ie⸗ in⸗ vi dit, All. big, dul. zſte a. erit eſt ut ne, ſtes as⸗ III. um di. rum ai⸗ la. l. 1o u⸗ aria VETER. TESTAM. 221 N &r. Beata terra, cuſus rex nobilis eſt S&, Quæ abſurda ſunt adeo, De Ecele- ſiaſte. ut recitaſſe ea, ſit refutaſſe. Quæ vero de ſtatu hominis poſt mortem, de judicio extremo, & alia habet futura, ſed dudum ante Salomonem in Scripturis jam tradita, & fidelibus omnibus comperta, Theologum potius, quam præciſe indicant Prophetam. VII. Divinæ & canonicæ libri autoritati, utut teſtimonium perhibeat Canonica n autoritas aſſerta, univerſa tum Synagoga vetus, tum primitiva Chriſti eccleſia, quæ i Proto-Canonicorum numero eum, unanimi femper habuit conſenſu, fidem tamen præterea conciliant indubia divinitatis documenta, ipſis textus viſceribus innexa. Quam enim omnium ſeculorum ſapientes, intenſiſſimo licet ſtudio, fruſtra inquiſiverunt, veram hominis in hac vita beatitudinem: viamque illue ducentem, adeo perſpicue, copioſe & plane hic liber pandit, ut, quod non niſi Deo do ctore diſeitur, ſummum bonum in aprico hic poſtum deprehendas. Quam ſeculi abnegationem Chriſtus ſectoribus ſuis adeo ſevere injungit, minuta- tim & per partes ob oculos ponit Eccleſiaſtes, mentemque a terrenis omnibus avulſam, Deo autori ſuo reddit, & paſtori animarum uni at- que ſummo commendat. Inſignia porro monita iſta, de ſancta Dei reverentia c. III, 14. 15. c. V, I. ſqg. VIII, 12. 13. XII, I. 13. de publi- cis ſacris rite obeundis c. IV, 17. de judicio extremo c. III, 17. XI, 14. de eleemoſynæ charitatisque ſtudio c. XI, 1, ſqq. de gaudii carnalis deteſtatione c. II, I. VII, 2. ſq. &c. omnem hominum ſapientiam & captum longe ſupergreſſa, tum & occulta Dei judicia, intelle Rui omni imperveſtigabilia, c. III, 17. VIII, 1I. ſqq. intimata, divinam adeo ma- nifeſte ſpirant originem, ut niſi ex ſuggeſtione Spiritus S. proficiſei ab homine nunquam potuerint. Vere cum Paulo Eccleſia ſtes noſter dixerit: Réοσαε, 1 .α 1 hbνο. νς S * α ⁰ αναυοασσαα σοs Aôνο, ℳει* & &αοdNv»vũj: rονρ+ααονιντινσ α wααειααα 1 Cor. II. 4. omni quippe, quamlibet ſublimiſſima, humana ſapientia, quam vanam & profanam demonſtrat, immane quantum fuperior. Præterea quo- que ad ejus oracula digitum toties intenderunt Chriſtus & Apoſtoli, ut idoneum eum ccœleſtis veritatis teſtem, imo fidei & pietatis princi- pium, hoc ipſo commonſtrarent. Hac fini confer 7. Ee 3 Coh. XI,. 222 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Ecele, Coh. XI, 5, cum Joh. III, 8. Coh. XII, 4. cum Rom. II, 6. ſq q. liaſte. Coh, V, I. XII, 14. Matth. XII, 36. XI, 9. 1 Cor. IV, 5. & Coh. I, 2. 8, Rom. VIII, 20. 2 Cor. V, 10. Coh. X, 20. Rom. XIII, 2. Coh. VII, 17. Rom. XII, 3. Coh. Xl, I. 2. 2 Cor, IX, 9. 10, Coh. VII, 4. 2 Cor. VII, 10. II. Coh. V, 14. 1 Tim. VI, 7. Coh. XII, 13. I Tim. I, F. Coh. XII, II. Joh. X, II. 14. Coh. VII, 21. I Joh. I, 8. coll. Matth. XXIII, 3 4. Ezech. XXXIV, Coh. VII, 15. Matth. VI, 34. II. ſqq. impigna- Quæ cum ita fint, mirari omnino ſubit, qui fa tum ſit, ut anterioribus ze r. a Ju- ſeculis udæorum præſides, de ſupprimendo Coheleth conſilium, in ani- æis, mum induxerint. Fatentur poſteri majorum imperitiam in Peſikta Rabbati f. 33. c. I. in Medraſch Cobeleth f. 3ii. c. 1. in Vajikra Rabba, ſoct. 26. F. 16:, c. 2. H NELPO L e e. een ener een : ce en D Voluerunt ſapientes &ατερτονυν librum Cobeleth, quod deprehendere ſibi viderentur in eo verba, quæ ad dvoονu‿av, haæ- reſin ſive improbitatem vergant, h. e. quæ Atheilmum ipſis ſapere vi- derentur. Alii in Talmud. Tr. Sechabkbath f. go. c. 2. hanc addunt ra- tionem W N Pe enee en d. zuod verba ejur ſe mu- tuo everterunt, quod ut demonſtret Aben Eſra in Comment. adc. VII, 3. ubi eadem verba repetit, prolixam ſubnectit sνανννοορυιοονναεπ hujus libri ſeriem. Demum adhuc alii, cauſam dicunt præbuiſſe illa libri oracu- la, quæ mundo æternitatem aſſerere videntur, quam prolixe diſeutien- dam ſibi ſumſit ſententiam Maimonides P. I. More Nevoch. cap. XXVIII. edit. Buxt., p. 263. Mox tamen mutato conſilio librum retinuerunt, N1 Rer in Maſ. Schabbath l. c. e veſtigio addi- tur, eo quod & in principio (c. I, 3)) & in ſine ſuo (c. XII, 13.) tradit ver- ba legit. Vide Hottinger. Tbeſ. Phil. Iäb. II. cap. I. Sect. III. p. 457. Six- tin. Amama præfat. lection. in Ecclehaſt. T. II. Supplem. Crit. Sacror. p. i22. & b. Pfeiffer. Critic. Sacr., cap. XIV. db. 4. p. gS7. Forte a præcepto- re ſuo judæo hæc inaudierat Hieronymus, Comm. in Eecleſ. XII, ult. T. VII. Opp. f. 46. C. ſeribens: Ajunt Hebræi, cum inter cetera ſeripta Salomo- nit, quæ antiquata ſunt, nec in memoria duraverunt, & hie liber oblite- raudus videretur, es quod vanas aſſerat Dei creaturas, & totum putaret eſſe pro nibilo, & cibum & potum, & delicias tranſeunter praferret omni- bur; ew hoc uno capitulo meruiſ autoritatem, ut in divinarum voluminum numero ni⸗ VETER. TESTAM. 223 numero poneretur, quod totam diſputationem ſuam, & oimnem catalogum De Ecele⸗ ſuum hac quaſ, Hινντ“‿ε αRοαυμυdNsœτôö oarétaverit, ut ſeil. Deum timeamu! & c. ſiaſte. uin, quam ſe torqueant poſteri in his ſimilibusque majorum effatis, ut illa vel pallient & excuſent, vel declinent, Vir Celeberr. Herm. von der Hardt in Jeſu Jejadaæ Cobeleth docet, & ad R. Moſche Almoſenino D Jol. 137. c. 2. & 15*. aliosque, in eo ſudantes, remittit. Certe ab iſto tempore dubitatum amplius inter Judæos nunquam fuit, quin uno omnes ore autoritatem libri exoſcularentur. Hine Epiphanius, cumex Judæorum diſciplina, Canonica Codicis Sacri ſcripta lib. de menſuris & ponder. e. I. T. II. Opp. p. 161. ſq. enumerat, ſuum in illis locum absque contradi Cione tribuit Eccleſiaſtæ; & Auguſtinus lib. XX. de Civ. Vei, cap. 3. . V. Opp. P. I97. Liber, inquit, qui vocatur Eccleſtaſtet, a Judait quo- ue habetur in ſacrarum canone literarum. Et quanquam Talmudiſtæ in Maſſ. Judaim cap. III. K.5. tum & in Megilla cap. I. d. 17. p. 7. prolixe di- ſputent: num Ecclehaſter inquinet manus, h. e. adeo mundus, ſacer & divi- nus ſit, ut incaute tractando profanari, & polluere culpa quadam profanos queat, nec ne? divortium tamen ſententiarum in dubio rem omnem reli- quit, nec libri omnino derogatum quicquam voluere autoritati. Con- fer adhue b. Pfeifferum loco paulo ante citato, ubi totam hanc con- troverſiam prolixe perorat. Neque tamen defuerunt inter Chriſtianos, ui ambigue & periculoſe perquam de libri decernerent autoritate, De 2. a Theo- Theodoro Mopfſueſteno ſupra vidimus cap. praced. H. VII. p. 154. Tum doro & Philaſtrius, Brixzienſis Epiſcopus in Catalogo hareſ. har. CXAXX. p. 79. dianiuc. innominatos quosdam perſtringit hæreticos, qui Salomonit Eccleſtaſten re- z, ab her probant, eo quod, poſtquam vana omnia ſub cœlo pronunciaſſet, ſolum reticis a- boc peſtea adaat eéſſs a Deo, ut Oi quis manducet, & bibat, & benefaciat ani nonymis, mæ ſuæ; in quibus confellendis laborat Brixienſis, ſed, ut fere lſolet, per- quam jejune, ut male omnino ageretur de Salomone, ſi hoc ſaltem defen- ſore ipſi eſſet ſtandum. Gravius omnino & nervoſius, adverſus eosdem cauſam perorat Sixtus Senenſ Bebl. Sanct. lib. VIII. bær. . p. S&lz. Inter 4. ab A-⸗ Arabes celebris ſeriptor Chriſtianus, Gregorius Abul-Pharajus, in com- bul-Pha- pendio Dynaſtiarum, Arabice condito, ſed ab Eduardo Pocokio, Oxonii H Ara- An. 1650. Latinitate donato, notisque illuſtrato, p. 33. Salomonem Em- e; pedoclis, Pythagoræi Philoſophi, quem Davidi coævum fingit, opinio- nem de non expectauda mortnorum reſurrectione imperite hauſiſſe, & huic libro commiſiſſe ſatis inepte, & manifeſto &ννοοοaοααοσααςargumento tradit. Quaâm proterve porro eidem a Spinoza inſultetur, quaſi & ab hæ. 5. a Spi⸗ ſitan- 0zτιο, 224 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Eccle. ſitantibus Rabbinis ægre pro divino ſuſceptus, & fide haud usque quaque ſiaſte. bona ad poſteros fuerit transmiſſus, ſupra cit. loc. p. t86. dictum eſt & proffigarum. His autem omnibus petulantius, contra libri divinitatem 6. a Cleri- inſurgit, Theologorum Batavorum nomine, Clericus, in judiciis, in Rich. co, Simonis Hiſt. Crit. Vet. Teſt. Epiſt. XII. p. 272. ſqq. ubi (2) eruditos quos- iam exiſtimare contendit, Dialogo conſtare Eecleſiaſten, hominis pii cum Sadducæo diſputantis, quod ſatis appareat ex aſſertionibus, quæ ſecum invicem directe pugnantes in eo occurrant, ubi tamen perdifficile ſit, perſonas diſtinguere, & ſuas cuique collocutori partes aſſignare: (6) nihil autem prophetici in eo comparere, nec videri probabile, Spiri- tum Dei voluiſſe tanto niſu Sadducæorum placita, aut his forte pejora, ex- ponere, nec niſi duobus, tribusve ad ea, verbis reſpondere: () ſi vera ſit Grotii conjectura, ut ſane eſſe queat, qua non a Salomone iplo, ſed ſub ipſius nomine a quodam Chaldæo confectum librum tradit, non niſi lu- ſum ingenii eſſe Eceleſiaſten eorum, qui in captivitate Babylonica fuerunt: (à) cognoſcere ſe quondam, ſacræ critices peritiſſimum, qui autorem hu- jus libri ſuſpieetur in eadem ſententia fuiſſe, quam de immortalitate ani- mæ & vita futura deinceps tenuerunt Sadducæi; Quod ipſe tamen in me- dio relinquere mavult. Quod ſi non eſt, nodum in ſcirpo quærere, omnes- que ingenii nervos intendere, ſaltem ut ſoli tenebræ offundantur, neſeio quid tandem ſit. Sed ſolide & accurate iſta opinionum portenta, e Re- formatis Herm. Witſius Miſcellan. Sac. Lib. I. cap. XVIII. §. 36. ſ4. p. 227. e noſtris autem Dn. D. Majus diſert. Select. de Scriptura S. I. F. 24, P. 47. qui con- diſcuſſit, nobisque otium fecit, ne in refutandis iis nimis ſimus prolxi. futatur, Paucis ſaltem obſervamus æ. neque dialogi formam, neque minus apte in- ter ſe convenientes hie ſententias comparere, ſi ſcopus ſcriptoris ob ocu- los ſemper habeatur, ad eumque dicta ſingula conferantur, unde ſatis ap- paret, & unius autoris continuum eſſe ſermonem, nec opus, ut ſinguli col- locutores, qui fruſtra finguntur, operoſe inquirantur, & ea, quæ Epicuræ- um quid, aut in malum ſonare videntur, in ſuo nexu conſiderata ſaniorem longe fundere ſenſum, quam qui prima forte fronte inde eluceſcat; ut ſu- pra copiose docuimus: G. non ex Pſeudo-Critici judieio, ſed ex Spiritus §. teſtimonio ſtare libri prophetiam, quæ ſua, qua pollet, virtute divina in piüs mentibus manifeſto ſeſe exerit, originemque ſuam prodit, juxta 1 Joh. V, 6. Sadducæorum autem argumenta, eisque pejora, nemo ibi de- prehendet, niſi perverſiſſimo abuſu, in ſequiorem rapiat partem, quæ dex- tre accepta, & ut debent, expoſita, ſancta omnino ſunt & pia: . contra CGro⸗ tam gue ſ tem veh. u0. pii que eile are: Piri⸗ er. ruſi ſab lu. unt: hu. VETER. TESTAM. 225 Grotium ſupra diximus; luſum autem ingenii dicere librum divinum, ſa- De Eeele- luti hominum & felicitati procurandæ deſtinatum, non tam Critice, quam ſiaſte. profana & impia eſt cavillatio: à. anonymus ille male ſanæ Criticæ peritus, tam ſcopum libri, quam manifeſta contra Sadducæos dicta cap. XI, 9. XII, 7, 13. neglexiſſe cenſendus eſt, cum imperite perquam, libri autorem Sad- ducæis imbutum fuiſſe credit opinionibus, qui & tot ad pietatem cultum- S que Numinis monitis, & adeo perſpicua providentiæ divinæ aſſertione, & faca crebrius judicii extremi, animæque ad Deum redituræ mentione, ipſume fundamentis ſubruit Sadducæiſmum. Parum denique honorifice 7. ab Ob- de Eccleſiaſte ſentiunt Obſervatores Hallenſes, qui Ti VIII. Obſervat. Se- ſervatori. lect. XIII. §. 4. ſq4. p. 332. omnem movent lapidem, ut in Scepticorum or- äl dinem ac cenſum redigendum Salomonem, ex hoc libro demonſtrent. eunbas, Eum in finem, in anteceſſum removent objectionem, qua Aporeticus eſſe negatur, qui etiam in rebus naturalibus fuit Oedαναατο; conſequen- tiæ rationem neganstes, Oquidem & inrebur naturalibus poteſt eſſe Geodi- daxros, qui a Deo edoctur eſt, nos in rebus naturalibus nil ſeire, adeoque nil affrmare certo de iit, nec negare peſſe. Dehinc ſapientiem Salomonæam ſub examen vocant, primum ne Aoσαν. uid nonfuerit, deinde zard Oeé- gi, quid fuerit, inveſtigaturi. Prius ita exequuntur, ut diverſam longe a noſtra ſapientiam precibus indeptum a Deo Salomonem evincant, 1) quoad ejus cauſam efficientem, quæ non Ouαι, o οαα Noαιυαα, ſed divina fuerit infuſio, & lumen ſugernaturale §. 5. 2) quoad materiam in qua, eum Salomonis Philoſophia ſedem fixam habuerit in corde, noſtra e contrario in capite requieſcat S. 6. 3) quoad objectum, cum noſtra in ve- ritate & falſitate rerum eruenda oecupetur cumprimis; Salomonæa vero, in bonitate ſolummodo & malitia detegenda, 1 Reg. III, 9. 4) quoad formam, quæ in Salomonæa Philoſophia tantum in praxi conſtiterit, i. e. ut Prov. IX, 6 dicitur, in omittendis ſtultorum vitiis, & berpetrandis pru- dentum virtutibuc, cum noſtræ diſciplinæ non re, ſed nomine tantum ſint pPracticæ §. 7. 5) quoad finem, qui nobis ſit, ut intellectum noſtrum & vo- luntatem perficiamus, Salomoni contra, ut munus Abi demandatum recte obire, & populum Judaicum juſte judicare poſſet 1 Reg. III, 9. §. ⁸. Hinc ad Oéτανprogrefſi §. 9. 342. ex Coh. VII, 28. & VIII, 16. 17. conficere ni- tuntur, Salomonis ſapientiam dogmaticam non fuiſſe, quin potius .. TαMπον aρ.rte profeſſum, ſuam Dogmaticis ignorantiam egregie ex- probraſſe. Porro cum Autore Medicinæ Mentis in arenam deſcendunt §. 10. ſqq. qui cumcos impie & prapoſtere philoſophari ſeripſiſſent, qui ad Carpz. Pari II. Ff ductum 2 . 226 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Ecele. ductum Eccleſtaſtæ non dubitent, e Salomone alterum quakfk Pyrrhonem ſen Kaſte. Scepticum facere, éjutque doltrinam ev dn oτ— ι ſen ignorantia & flu- btuatione Sceptica ponere: contrarium tuentur Obſervatores, certisque capitibus aut propeſitionibus univerſam diſeeptationem circumſeribunt; ita tamen ſententiam ſuam limitantes: tantum abeſt, uit ommem dacdtri- nam Salomonis év daασoο reponamus, ut potius Theologica a Philo- ſophicis, theoretica a practicit, & dogmata de rerum exiſtentia, 2 dogma- zin de rerum eſſentig, quam ſollicitiſime diſtinguamus H. I. p. 362. Nihilo tamen ſecius §. ſeq. id ſibi demonſtrandum ſumunt, principium iſtud Salo- monæum: NOS SCIRE NIHI E, in efur Eccleſßaſte clarifſſime inve- niri, ad c. I, 2. VII, 30. XII, 13. 14. provocantes. Quin &totam libri compagem vixaliud, præter memoratum principium, inſinuare quic- quam contendunt, quo fine brevem Eccleſiaſtæ ſubjieiunt analyſin, qua id evincant. Quanquam vero omnis iſta in dogmaticos & Syſtema- ticos Philoſophos cudatur faba, tum quoque adverſus citatum Autorem dire Ra ſit diſputatio, quam noſtram nune litem non facimus, ab inſti⸗ tuto quippe prorſus alienam; ſunt tamen in ea, quæ in Salomonis ver- gunt contemptum, omnem que Eceleſiaſtæ elevant autoritatem, oerm & qui con- εονιτιι merito a nobis e medio tollenda. Uaut enim (1) forte Sce. futantur. pticorum Philoſophia aliquim certo modo admittere poſſit excuſatio- . nem, quo ſenſu Sexti Empirici Pyrrhon hypotypoſeon libros III. laudi-= bus vehir, multumque commendat Vir ο„ρνωαωοα +ρντιασ Joh. Henric. Bœclerus in hiſtoria quatuor ſeculorum, Sec. II. p. 172. ſq. eo tamen ſenlu, quo Obſervatores accipiunt, ut hoc uno abſolvatur principio. Nos nihil fſcire, non eſt, niſi in vituperio, & flu ctuationis, ſtolidi faſtus, ac animi d&πα notam inurit. (2) Fruſtra autem ſunt in collectione ſua, in qua tantum deſudant ac elaborant Obſervatores, ſi Salomonis alia fue- rit & diverſa a noſtrate, ſcientia, conſequi inde, quod non dogmatica fue- rit, ſed ſceptica; cum nee Angelorum ſcientia eadem ſit per omnia eum noſtra, & beatorum cœlitum cognitio immane quantum differat a no- ſtra, 1 Cor. XilI, 9. 10 12. neque tamen ea propter Sceptica ſit dicenda. Unde nihil omnino proficiunt, prolixo illo argumentorum ambitu, quo zar Ag& progrediuntur, nee niſi magno conatu magnas nugas agunt. (3) Scepticum vero, hoc eſt, ambiguum, nihilque definientem, dubia omnia reddentem, Eccleſiaſten dicere, in quo non Salamonæum, ſed Pyrrhonium iſtud principium: NOS SCIRE NIHIE, ex inſtituto data opera inculcetur, id vero non tam in librum, quam in primarium Dibri 14 in ſe re ——— ————— — — — 4 VETER. TESTAM. 227 libri autorem. Spiritum S. injurium, ne dicam blaſphemum, veritati e dia- De Eccle- metro adverſum, & in republica tandem Chriſtiana tolerandum non eſt. ſiaſte. Scripturæ enim univerſæ, quem præfizum ſibi habet, ſcopus eſt, &ο1οιο eig οτ νuoo.ö 2 Tim, III, 15. & quidem 76 AοσM e.aν Tρ, Te- & &* ααττιαυπι Luc. I, 4. Hinc eum etiam in finem verbum Dei au- ditur aut legitur, ut quisque ev v Re vo Xe—edιdια diſcat Rom. XIV, 5. ut Perſiſtamus 7 erlse T etαρ+ i*v68ατ 20 6εαο, 19. neran vρεεανοο το ℳv5 2X⅓ iπdOòFndẽÿꝭmð-S 6ανορορνεπας Col. I, 23. Hoc itaque fine vel excideret plane Eccleſiaſtes, cum aporeticum, h. e. dubium & an- cipitem tantum dimittat a ſe le torem, vel alterius prorſus generis, & e ſeriptis divinis omnino eliminandus eſſer. Sed & veritati hoc & v„αα repugnare quiliber deprehendet, qui diſertas & veritatis affertiones, & impietatis, lecuritatis carnalis, atque vanitatis deſtructiones, in hoe libro animad verterit. Legant Obſer vatores e. g. c. III, 14, 15. c. VIII, I 1. 12. 13. c. XII, 13. 14. & dicant, an his dictis nihil affirmetur, nihil negetur, ſed in ancipiti omnia relinquantur. (4) Neque demum præſidii quicquam im iis Eccleſiaſtæ dictis reperiunt, ad quæ provocarunt. Eamus per ſingula. . Vana quidem omnia pronunciat Salomo c. 1, 2. h. e. flauxa, caduca, mu- tabilia, in quibus conſidere tute non liceat, quin & ſeientiam rerum hu- manarum vanitate complectitur, inde vero quibus tandem fidiculis ex- torquebitur, nos ſcire nihil? Perinde ac ſi colligeres, quia divitias, digni- tates, operum a ſe extructorum magnificentiam & pompam, vanitate com- leRitur Eccleſiaſtes, inde nihil omnino quicquam iſta omnia eſſe tra- didit? Aut Paulus ſublunaria omnia vanitati ſublecta teſtatur Rom. VIII, 20. hinc creata omnia nihil prorſus erunt? Nec enim vanitas, rerum auf- .R fert ſabſtantiam & veritatem, ſed firmam in iis mentis noſtræ fiduciam collocari poſſe negat. Cum c. VII, 25, ſqcq. ſe invenire poſſe negat Salo- mo, quod inquirit, non omnem prorſus inveſtigationem inficiatur, eum certa ſe ac explorata inveniſſe diſerte potius v. 27. & 28. teſtetur, ſed mulie- rem probam, ſapientem atque conſtantem, negat ſe ha ctenus potuiſſe re- perire, juxta b. Geierum; vel juxta Cartwrightum, mulieris perverſæ ra- tiocinia, in multiplici & contorta ejus agendi ratione, deprehendere poſ⸗ ſe inficiatur; v. 29, autem de primorum parentum lapſu, non ſane ſcepti- ce, ſed dogmatice ac poſitive diſſerit. Quæ porro c. VIII, 16. 717. habet, de inveſtigatione imperveſtigabilium viarum Dei, & providentiæ divinæ in- ſerutabili ratione agunt, in quibus noſtram profiteri par eſt ignorantiam, . Rom. XI, 33, ſq, non vero Scepticam ubirationem. (S5) Tandem nec Pf 2 com- De Eccle- ſiaſte. 1 22 9 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS ceommodam ſatis elabendi rimam fſibi reperiſſe exiſtiment Obſervatores, eum Theologica a Philoſophicis, practica a Theoreticis diſtinguentes, in poſterioribus ſaltem ſeepticum Salomonem tradunt, qui a Deo edotus ſit, nos in rebus naturalibus nil ſeire &c. Quia quod una manu largiumur, altera mox rurſam eripiunt, dum in Ecelehaſte id unum inculeari ſubjiei- unt: NOS SCIRE NIHIDE. Eccleſiaſtes enim, cum non in Philoſo- phico, ſed vel maxime in Theoſogico verſetur argumento, quod ſupra data opera ediſſeruimus; in Theologicis utique Scepticus fuerit Salomo, 8. ab Ant. Collino: ſaltem in hoe libro, eujus univerſa connexio & ſtructura, Pyrrhonium iſtud dubitationis principium inſinuet & comple tatur. Sed & minus æqui donorum Dei æſtimatores funt, qui naturalium Salomonis ſapientiam, quæ deſuper in ipſum deſcendens a patre luminum, εαι να ρdα αds- enuc T*Xο fuit Jac. I, 17. in mera ponunt u τιαιπMπο ne patuiſſe cenſent ultra decantatum iſtud: nos nihil ſcire: qua tamen omnem Orien- talium & Ægyptiorum ſapientiam longe ſupergreſſus, ſententiam tulit de Pplantis omnibus, a cedro, quæ eſt in Libano, usque sd hyſſopum, quæ pro- dit de pariete, & elocutus eſt de jumentis, & de volueribus, & de reptilibus, & de piſeibus, theoretica ſane, non practica, niſi per aliquam demum ac- ceommodationem 1 Reg. IV, 29. ſqq. Sed iſta quidem nunc ſuſſiciant, maxime cum Hallenſe iſtud aρα0ιεRρ ab aliis cum cura jam ſit profiga- tum, e quibus vide die Unſchuldigen Nachricht. A. 17s. p. 151. ſ. Ce- leberr. Virum Jo. Albert. Fabrieium Cod. Pſeudepigrapho Vet. Teſt. num. CCIV. p. 1057. qq. M. Reinh. Henr. Rollii Salomonem a cepti⸗ iſmi crimi ne defenſum, Roſtochii An. 1710. & M. Joh. Conr. Bœcmanni Salomo: nem a &cepticiſmo vindicatum, Witteberg V7io. quibuscum confer, qui de ſcepticiſmo ex inſtituto egerunt, ex quibus apparebit, Scepticorum vete- rum ſententiam aut vix ſatis aſſecutos fuiſſe Obſervatores, vel minus com- mode ſaltem ad Salomonem retuliſſe. Suo tandem jure hic memoratur au- tor libri: diſcours ſur la liberté de penſer, quem Antonium Collinum, gen- te Anglum, & Joanni Tolando familiarem, ferunt, qui p. 2t5 ſq. Salomo- em in libere cogitantium cenſu haber, quod in Coheleth tam mundi æternitatem aſſerat, quam ex adverſo vitam æternam, atque animæ immor- talitatem, in dubium vocer, dicta libric I, 4. 5. 6. 7. 9. III, 19.19. (qq. VII. I4. IX, 5. 10. follicitans, & ad conciliandam ſibi fidem allegans. Quo mens Autoris tendat, ex ipſo ſatis manifeſtum eſt libro, quo Atheos & li- bere cogitantes uno egdemque habet loco; & Salomonem quidem citra controverſiam in Atheis ipſum numerare, Celeb. Buddeus in Iheſ. Theo- log. — — 3 — = - — — — —,.— — —.—— — — — 0: andi vor⸗ VII, (o li⸗ citra Theo⸗ VETER. TES T AM. 229 leg. de Atheiſmo & ſuperſtit. cap. I. S. 5. p. II. evictum dedit, ne de injuria De Eccle- ſibi illata eonqueri habeat neceſfſe. Quam imperitum autem Scripturæ ſiaſte. S§. interpretem agat, ex allegaris ab iplo locis in aprico eſt. Nam quæ er vices & velut in orbem redire c. I, 4. ſqq. ſublunaria, rex ſapientiſſi- mus tradit, de vanitate quidem & corruptibilitate mundanarum rerum, ſta- bilitati terræ perenni, nec vices ejusmodi ſubeunti, oppofita teſtantur, ternum autem mundum non evincunt, cum in vulgus ſint nota, quæ de P'yv periodico, viri docti & linguæ ſantæ gnari pridem obſervarunt. Quin &, juxta cum aliis locis, ex hoc ipſo capite v. 10. R Joſeph Albo HMkarim Serm. III. cap. 16. voc. B?* ſæpius tantum er tempur definitum notare, evidenter demonſtrat. Unde contra Judæos, qui mundi æternitatem ex Eceleſiaſtæ effatis exſculpere per peram nituntur, co- pioſe diſputare Maimonidem, fupra indicavimus. Cap. III, 1IS. ſqq. de eo faltem loquitur Salomo, quod corruptæ per lapſum menti noſtræ, eirca ho- minum & brutorum interitum videatur, niſi eœlitus illuminata altiora ſa- piat, juxta ea, quæ ſupra S. VI. diximus p. 218. ſq. Cap. VII, I4. (13.) mirabi- les providentiæ divinæ vias expend endas ſiſtit, in quibus aut flectendis, aut mutandis, fruſtra ſit hominum conatus; mundum autem univerſum, non hominum fane, ſed omnipotenti creatoris demum virtute deſtruendum aſſerit, neutiquam vero dieit æternum, Cap. IX, F. mortui ſcire quiequam negentur, eorum videlicet, quæ ſub Sole arque in mundo geruntur, ut ſub- nexus v. 6. ſtatim explicat; v. 10. autem NR in ſepulchro, ſive commu- ni deſun Rorum termino & receptaculo, operi ac labori locum non eſſe, ſatis in confeſſo eſt, vitam autem æternam, vel animæ immortalitatem inde negare, quis ſane mentis præſumat? VIII. Præter jus autem, fasque, in easdem, cum libri adverſariis, partes b. Lutherum pertrahere ſatagunt Papiſtæ, quorum anteſignanus Rob. Bellar- minus lib. I. de verbo Dei cap. 5. Martinus, inquit, Lutherus, in convivali- bus ſermonibus Tit. de lib. V & N. Teſt. dicit autorem libri, qui Ecclehaſtes inſeribitur, ſibi videri ocreis & calearibus deſtitutum, equitare tantum in ſoctit, quemadmodum ipſe ſoleret, onmn adhbuc eſet in cœnobio. Cardinalis veſtigiis, cum pluribus aliis, inſiſtens Joh. de Pineda, ealumniæ cumulum addit, cum prafat Comm. Cap V. S. 1I. D. 16. cuimn Theodoro Mopſueſteno Lutherum contendit, rifiſſeque tradit Ecclefiaſtæ auctorem pariter ac ſty- lum velut minime cothurnatum; 9. 4. p. 717. paulo vehementius in b. Vi- rum inſurgens: ſed haretico tandem, ait, & excucullato ſive Theodoro, Aive Ff 3 Lutbero, minime gentium autema b. Luthero. 230 INTRODUCT. AD LIBROS DIBLICOS De Ecele- Luthero, non placet liber de contemptu & vanitate mundi, quia placet vani- ſiaſte. tac, quia non placet vanitatis contempiu! & deteſtatio, quia diblicet huſus libri ſcopurt, id t, Ancera veritatis & lucis veriſzmaæ contpectur. Denique, cui non placuit religioſæ vitæ ſemel ſaſccptæ ſtabiliz, conſtane, & perpetuz permanſio, placere non poteſt Eccleſiaſter, qui in Cænobio, icut ipſemet Luthe- rut quondam, ambulare in ſociis videbatur. Verum aut id agunt Pontificii, ut data opera invidiam eoncilient α AαHνοαι1 aut ſupinam produnt ne- gligentiam ſuam, loco non ſatis inſpecto temere effutientes, quæ longe alio ſpectare, noſſe poterant. Quod enim dudum a Theologis noſtrati- bus, b. Gerhardo Conf. Cathol. Lib. II. Artic. I. Append. p. 324. & in Exe- geſt Loci I. J. 147. P. 56. b. Chriſt. Kortholto Tr. de Canone Script. S. cap. V. &lö. p. 50. ſc. b. Huülſemanno Animadverſ. in Bellarmin. Cap. 2. 8.7. p. 23. ex contextu loci fuit demonſtratum, de Eccleſiaſtico Siracidæ prortulit for- te Lutherus (ſi tamen protulit, cum convivalium ſermonum ſubleſta per- quam ſit fides) quæ &αtαR τ†☛σ plane, rhapſodus autor de Eccleſiaſte tradit relata. Sane, ſi abjecte adeo de hoe libro ſenſiſſet Lutherus, nun- quam eum vel dignum habuiſſet, quem operoſis adeo, luculentis & doctis- ſimis prælectionibus, Tomo III, Jjenenſi, & T. IV. Wittenbergenſi Lat. in- ſertis, publice enarraret, vel tantis, tamque egregiis, ornaſſet elogiis, vel in Bibliis Germanicis, medium inter Canonicos collocaſſet. Et vel ſola lau- dati commentarii inſpectio docere poterat, quam reverenter ſenſerit de hoc libro, quodque ipſi pretium ſtatuerit. Fruſtra autem rhetoricatur Pi- neda, eolorem criminationibus ſuis exs libri ſeopo inducere conatus, quaſi monaſticis patrocinetur inſtitutis, quæ Lutherus repudiarit. Tantum enim abeſt, ut cœnobiorum ſuadeat vel approbet Eceleſiaſtes auſteritatem, ut affectatum illum potius faceſſere jubeat æ νρνεαοταιι νπ ue vere beatum prædicet, qui muneris ſui parubus impigre defungens, Deoque conſiſas & Reipublicæ utilis bono eſt animo in labore ſuo, vitamque, quo- ad datum fuerit, abs que curis tranſigit, & triſti querimonia. Ipſe dudum hocargumentum erudite occupavit Lutherus, cum in præfat. præle ctio- num ſuarum in h. I. T. III. gen. Lat. f. 230. b. its infit: Nec minus etiam nocuerunt, hoc librofalſe intellecto, plurimi ſantétorum Patrum & illuſtrium in eccleſia Doctorum, qui ſenſerunt, Salomonem hoc libro ädocere contemtum mundi Cut vocant,)id eſt, rerum ereatarum & ordinatarum a Deo. Inter quos ſt S. Hieronymur, qui hoc libro ſuam Bleſillam as monaſticen invitavit, edito commentario. Hinc manavit, & per totam Eccleliam graſſata cſt, ceu dilu- vium quoddam, 1beologia illa religioſorum, ſeu monaſteriorum, ubi doceba- tur, ----- “ .α☚ ——. —— em, jere que gvo. dom Clo⸗ tiam iun tunn dit Gilu⸗ cela- Ur, VETER. TESTAM. 231 rur, boc eſ Chriſtianum, deſerere æconomiam, politiam, imo miniſteria De Eecle- Epiſcopalia ſeu veriutſugere in deſerta, ſeparare ſe a ſocietate hominum, vi- ſiaſte. vere in quiete & ſilentio, in mundo non poſſe ſerviri Deo. QOuaß Salomon vä⸗ nitatem appellet conjugia, imperia, Oicia, & verbi miniſteria, quæ onm nia mirißice hic laudat, & dona Dei appellat. Ei cum salomon ipſos bominer, ſeu conſilia eorum vanitates eſe doceat, ipfinvertentet omnia, ret ipfas va- nas appellant, & ſe ſuaque conſilia ſolida & recta Gs opinantur, bulchre con- traria Salomoni ſomnianter. Breviter: nibil niß monſtra nobit ex iſto pulcherrimo & utiliſimo libro produxerunt, & plane ex aur divino abomi- nanda idola confaverunr. Quibus verbis eauſam ſuam Lutherus, veluti prælagiens, adverſus Pinedam adeo ſolide atque appoſite peroravit, ut quid reponere, cum ſpecie veri Pontificii queant, vix videam. Vanitatem autem Luthero placuiſſe, diſplicuiſſe vanitatis contemptum & deteſta- tionem, nunquam evi Kum dabit Jeſuita, vel quisquis demum ejus byper- aſpiſtes; ſed novo mendacium mendacio erat obtegendum, ne per- Pplueret. IX. Ordine demum concinno ſtructuram totius libri cohærere, certum partitio adeo exploratumque eſt, quam eſt indubium, autorem ejus ſapientiſſimum nihil temere, aut tumultuaria opera in chartas conjeciſſe, ſed duce Spiritu S. qui r& amat & mechodice progreditur, convenienti quoque com- miſſura partes fingulas connexuiſſe; quanquam eundem aſſequi & ad Lo- gicæ noſtræ amuſſim ac regulas exigere, datum nobis non ſit; ſive quod heroica magisquam ad ſtricta regulis methodo, Salomon fuerit uſus, quod b. Calovius exiſtimat, five, quæ magni Geieri ſententia eſt, quia humilia ingenia noſtra ad ſubtiliſimum tanti Regis acumen non valeant eniti. In eo quidem ſatis convenit inter omnes fere, tres præcipuas libri eſſe partes, perquam licet inæquales, quarum (1.) propoſitionem ſeu theſin figar c. I. 1.3. (H) demonſtrationem ſive Oecen ampliſlimam, ab inductione & remediis petitam, ſubminiſtret c. I, 3. XII. 8. (III.) Epilogum addat, ita- que in brevem redigat epitomen atque ſummam, id omne, in quo, tanquam felicitate unica & ſuprema, omnia hominis ſtudia & vota ſint collocan- da. Verum ceum pars harum media per univerſum fere pateat ibrum, il- lius cumprimis diſpoſitionem ac nexum alii cum b. Geiero, & b. D. Jac. Matthiæ, en Tνεια vcει †σ cenſent, alii tam varie atque diverſimode pro- ponunt ut quem ſequaris ducem, in quo turo acquieſcas, anceps videatur. Longum foret, nee adeo forte ex uſu, ſciagraphias omnium huc trans- ferre; 23: INTRODUCT. AD LIEROS BIELICOS De Eecle. ferre; paucis ſaltem notamus, ex mente b. Himmelii, in memor. Biblic p.ion. ſiaſte. p. remotive tradi, qua in re non conſiſtat felicĩtas, ſcil. non in ſcientia c. I. uſu rerum variarum c. II. nec in alienis rebus, quæ inſtabiles, ob temporum vi⸗ ciſſitudines c. III. ob varios perſonarum mores c. V. V. ob rerum incertitu- dinem, divitiarum nempe c. VI. VII. & adminiſtrationis ſ. humanæ c. VIII. ſ. divinæ c. IX. p. poſttive, in quo poſita ſit felicitas, nimirum in probitate er- ga ſuperiores e. X. caritate erga proximum c. XI. & pietate erga Deum c. XII. Rurſus vero, ex ſententia Calovii Bibl. Illuſtr. Proleg- in h. l. T. I. p.t229. /tractatio parte conſtat tum communi, quæ p. de vanitate agit mundanæ felicitatis, quoad conatus univerſos hominis, etiam maxime ſapientis c. I. quoad delitias & divitias ſine sboniaæ Dei c. II. quoad ſolicitudinem de futuris e. III. quoad favorem hominum c. IV. p. de ſoliditate veræ felici- tatis c. V-IN, 12. tum propria, quæ ] publicas concernat perſonis c. INX, 13. ſqq. NX. &) privatas, ut ſe habere debeant p. erga proximum egentem c. XI. p. erga Deum creatorem c. XII. Porro, ex analyſi b. Theod. Thun- mii Impiet. Photin. Art. I. Err. II. p. 8g. Iqq. ubi omnium prolix ſi- me in ſtruturam & œconomiam libri inquirit, & Schema fubne dit, ſummam totius libri in tabula quadam delineatam exhibens, liber Eccie- ſiaſtæ vanitatem hujus mundi I. demonſtrat, t. generaliter c. I, 2.14. c. XII, S. t. ſpecialiter, quoad voluptates, divitias, honores, ſapientiam huma- nam, labores, eventum & fortunam externam, II. vincere docet, virtuti- bus erga c) Deum, pietate, &β) proximum, vel ſuperiorem, obedientia & corre ctionis admiſſione, vel inferiorem, miſericordia c. XI, vel utrumque, patientia, ) ſeipſum, mentis ſapientia, corporis caſtitate, continentia, ſe- dulitate, ſamæ ſtudio, Aνταροιαι. hilari bonorum fruentia, *ερυdυοÜε meditatione mortis pariter, ac judicii extremi: quæ ſeite digeſta fuſius ibi proſequitur, citatisque Salomonis verbis demonſtrat, ſed tur bata capitum ac ſententiarum ſerie, ita ut ſparſim ex toto libro colligat, quæ ad quodvis membrum gnomæ ſpectant, adeoque non tam nexus demonſtrationem, uam contentorum ad certam methodum digeſtionem exhibeat. Fere ut Thomas Cartwrigthus bomil. I. in Eccleſ. p. sb. partes libri duas tradit, 1) omnia, quæ ſub ſole ſunt, vana eſſe, & hominem felieem non efſcere, 2) in vero Dei timore hanc felicitatem inveniri; eas tamen partes non con- tinua quadam oratione, ſine interruptione tractari cenſet, ſed intermiſſis & interpolatis ſubinde vicibus explicari. Eodem tendit Jac. Benign. Boſ- ſuet, qui in præfat. ad Eccleſ. univerſum librum unica velut hac argumen- tatione concludi arbitratur: cum vana omnia fuh ſole ſint, id unum in homi- VETER. TESTAM 233 gi. haonmine magnum verumque eſſe ſi Deum timeat, præceptis ejus pareat, & De Eecle- luli futuro judicio purum atque integrum ſe ſervet. Hujus enthymematis I. ſiaſte. mri. partem rerum humanarum enumeratione, tantique Regis experimento rtitu. conſtare, P. II. vero in c. XII, 13. 14. contineri aſſerit. Longe iterum VUIII. aliam init diſponendi viam Heideggerus in Enchir. Lib. I. cap. 39. p.292. ſc4. teer. qui videatur. Demnum vero in eruenda libri œconomia, ad autoris men- ume, tem proxime videtur acceſſiſſe b. Seb. Schmidius in Comment, ubi poſtti- hyn. tulum, tres oοαοας conſtituit partes (I.) tra tationem de ſummo bo- dene no, inſtitutam t. remotive c I-III, 1I. t. poſitive, III, 14. (II) monſtratio- se.l. nem ſani judicii, de variis in vita humana caſibus, quibus offendi homo, & n de ab amplexu expoſiti veri ſummi honiabſterreri poteſt, quorum ſex enu- ſelci⸗ merat c III, 15-IV, 16. (III.) informationem de cultu Dei & beata vita, .l, quæ XIV. do crinis abſolvatur, c. IV, 17 XII, 8. quas tandem epilogus eneik excipit. Veſtigiis præceptoris ſui inſiſtens b. D. Jo. Bened. Carpzovius unn. Fil. ordinem fere eundem tenet, ſed veννναοντιοοορ a. rotund ius membra g. diſpelcit ac effert, cujus e ſchedis privatis, benevole nobiscum communi- ne li, catis, erutam ſciagraphiam, in qua omnino acquieſeimus, hic adjiciemus; lect. quacum conferri poterit analyſis, quam in b. Viri Theol. Exeget. Reg. IV. eIl, S” d. 9. p. 54. ad eundem fere modum legimus adornatam. huma- X. Conſtat Eccleſiaſtes capp. XII. verſibus 166. quorum medius eſt c. Tabula V, 7. cumque Ethicam quaſi exhibeat Cbriſtianam, doctrinam de & U M. ſynopti- nn M0 BONO ex inſtituto tradit, atque in tres commode diſpeſeitur par. ca. lecen tes, quarum tie, le⸗ I. Prolegomena, autorem ac titulum complexa, ſiſtit e. l, 7. II. Tractationem comprehendit, in qua Summi Boni explicatur D ℳα½) oppoſitum, vanitas, cujus vohtis Propoſitio, c. I, 2. ionem, Deductio; eſt nimirum vanitas in Fete I. labore c. I, 3. mmdin 2. vita humana; c. I, 4. II, 2. eere, 3. ſtudiis c. I. 7. anebl⸗ 4. magnificentia, c. II., 4. 11. ermilis 5. ſapientia c. II, 12 5. nbol. 6, theſauris, labore partis c. II, 15-22. guner. 7. ſollicitudine c. II, 22. 23. num in CLarpz. Pari II. Eg 8. hila- homi 234 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS Er De Eccle- 8. hilaritate, c. II, 24-26. ſaſte. 9. temporum viciſſitudine c. I, 1-n. ) dotrina, ſ. in quo S. B. conſiſtat, cujus habes definitionem, c. III, 12. Autorem, c. EII, 1. Adjunctum, ſcil. conſtantiam, c. II., 14. Finem c. II, 14. qui eſt pietas ſ. timor Dei. „†) vindiciæ, c. WI, & IV, W. traditæ enumeratione aliquot eaſuum, per quos ab amplexu Summi Boni abſterreri queamus; adeoque vindicat ſuam doctrinam contra objectiones petitas, ab I. ignorantia admirandæ Dei providentiæ c. III, 15. & eonſi⸗ deratione judiciorum humanorum c. III., 6. 17. 2. collatione hominis cum brutis, c. III, 16-22. 3. oppreſſione piorum, c. W., 13. 4. ambitione, c, I., 4 6. 5. ccclibatu, c. IV. 7-16. ) media, per quæ ad S. B pervenitur, regulis XIV, comprehenſa c. V, AT.) 17. ſcc. I. de publico Dei cultu c. V, (W.) . 2. de moderando ſermone coram Deo c. V, 1. 2. 3. de votis Deo perſolvendis c. V, 3-6. 4. de injuſtitia ſuperiorum, ad animum non revocanda, c. V, Y. F§. y. de vero divitiarum uſu, c. V, o9- VI, n. 6. de diligenti mortis meditatione, c. VII, N-S. 7. de exercitio pœnitentiæ, e. VII, 9 fin. §. de cultu Magiſtratus, o. VIII, i;. 9. de curioſitate circa divinam gubernationem, e, VIII, 2o- IX, 170. 10. de ſeanda ſapientia, c. IX, n-X, F. I. de fuga voluptatum, c. X, 16 19. 72. de vilipendio ſuperiorum, c. X, 20,. 13. de eleemoſynis c. XI, ny. 14. de ſtudio, ad S. B. per omnem ætatem contendendi, . 9 VETER. TESTAM. III. Epilogum c. XII. §. fu. ſubnectit, in quo &) αα +oνwιας ad amorem hujus libri c. XII, S&: n. ocdium librorum Extraneorum, c. XII, 12. ) Aνανααεποπουμbt£ præceptorum, c. XII. 13. argumentorum, c. XII, . 4. . Lucubrationibus ſuis librum illuſtrarunt, e Patribus Græci GRE. Com- GORIUS NYSSENUS, cujus TZo. 1. Opp. p. 37-467. edit. Pariſ. Pagrues: 1638. ℳνα⁵10 &t 707 sXνσποιαιπν ταοαοσ Gentiano Herveto inter- prete latino ſtipata, & VIII. homiliis comprehenſa, legitur: G RE- GORIUS porro NAZIANZENUS, cujus To. I. Opp. p. 749. Orat. LIII. eαρρααοσπ eει ro S*nXρνααν, conciſam quidem & bre- vem, ſatis tamen elegantem & plenam exhibet, quam tamen, ex Hiero- nymi fide, ad Gregorium Neocæſarienſem Thavmaturgum referendam potius, eruditi cenſent; de qua vide Vir. Celeb. Jo. Albert. Fabricium Biblioth. Græc. Vol. VII. p. Sai. OLYMPIODORU S Alexandrinæ eccleſiæ Diaconus, cujus in Eccleſiaſten Commentarii Gr. Lat. interpr- Zenobio Acciaiolo, & in Bibliotheca Patrum, edit. Pariſ. 1624. & ſeorſim excuſ proſtant, Baſileæ, in 8. An. 1536. & OECUMENIUS, cujus in Eecleſiaſten Catena extat Græce, Veronæ An. 15 52. latine autem Bafſileæ excuſa: e Latinie HIERONYMUS, To. VII. Opp. Ff. 3. HONO- RIUS Auguſtodunenſis, cujus eſt in Eccleſiaſten Comment. Coloniæ in fol. A, 1544. & SALONIUS, cujus in Eccleſiaſten dialogus cum fratre Uranio, una cum Proverbiis & ſeorſim, & in Biblioth. PP. Max. To. VIII. p. Aot. proſtat. Memorat quidem Lipenius Biblioth. Theol. p. y&l. a. Catenam Græcorum PP. in Proverbia, Eccleſiaſten & Canti- cum Canticor. Antwerp. in 8. An. T614. Quam vero cum Peltani illa in Proverbia, de qua cap. præc, ſuo loco dictum, haud dubie confundit: in Eccleſiaſten enim, utut triplex extet Catena MSCta Oxoniæ, in Biblioth. Bodlejana, typis tamen exſcriptam ullam lucem vidiſſe, laudatus F abri- cius negat cit. l. p. S!. E Judæorum Doctoribus, præter illos, quos in V. Megilloth junctim Judæs eommentatos, ſupra ad libellum Ruth p. 206. ſqc. recenſuimus, operam tum Kecleſiaſtæ navarunt R. BARUCHI ben Baruch, cujus Re N geminum in Coheleth Commentarium exhibet, literalem alterum, qui apy donp ex Deut. XXXIII, 4. inſcribitur, alterum allegori- GgHg 2 cum 236 INTRODUCT. AD LIBROS EIBLICOS De Eccle æum, Up ex Jer. II, 3. dictum. Veneriis in fol. An. 1599. ſiaſte. Luthera- nozum: R. MOSES ALSCHEICH, cujus —αν ſ. Commentar. in Eccleſiaſten Venetiis A. 160 ⅞ lucem vidit, deinde reliquis in Megil- loth enarrationibus adjectus & recuſus: R. DAVID fil. Iſaac de PO- MIS, qui Coheleth, Italice converfum & notis illuſtratum, cum Hebraico contextu, vocalibus inſtructo edidit Venetiis in 8. An. 1578. de quo tamen omnino vide, quæ Vir Clariſſ. Jo. Chriſt. Wolfius in Bi- blioth. Hebr. n. 4g9g. p. 312., monet: R. S HEMUEL ARIPOL, cujus HNLPU NN faſciculus Samuclit, parte III. DD 0α lapientit, ſ. explicattonem in Eceleſiaſten complectitur, Venetiis in 4. A. 1593. R. SCHEMUEL Haccohen de Piſa, cujus HoyA DOSX revelator arcanorum commentar. in partem Eccleſiaſtæz & Jobi ſiſtit, Venetiis in 4 A. C. 1661. Inter noſtrates primas haud dubie tenet b. MART. LUTHE- RUS, cujus piæ, ſolidæ, ac eruditæ prælectiones in h. l. An. 1532. pu- blice reeitatæ, To. III. Jenenht Luat. f. 230. ſqq. leguntur. Sequitur PHIL. MELANCHTHON, cujus enarratio brevis Eccleſiaſtæ, ſub finem Tomi II. Opp. p. ꝗ;. & argumentum in Eccleſiaſten repetitum Ann. 1554. p. 977. ſcqcj. extat. Porro JOH. BREN TIUS, cujus Commentar. in Eccleſtaſten Tubingæ in fol. prodiit A. 580: CUN- RAD. DIETRICUS, cujus homiliæ germanicæ in Eceleſiaſten in fol. & Ulmæ 16 32. 1655. & Norimbergæ A. 1664. lucem viderunt: PAU- LUS EGARDUS, cujus Theologia practica fapientiſſimi Regis Iſrae- litarum, ſ. Salomon Eccleſiaſtes &c. exeuſa eſt Hamburgi in S. An. 1622: MARTIN. GEIERUS, cujus Commentar. in Coheleth fuccinctus, dilucidus, fontiumque præcipue Ebræorum mentem genuinam, una cum uſu evolvens, editus ſæpiusque reeuſus Lipſiæ eſt in 4. A. 1668 ſq q. JU. STUS JON AS, cujus germanica proſtat Eceleſiaſtæ enarratio, Wit- tebergæ in 8. An. 1563: JOH OLAUS SCHLANGENDORPIUS, cuſus in Eceleſiaſten Commentarius Hefniæ publicatus eſt in 8. A. 1590: AUGUST. VARENIUS, cujus gemmæ Salomonis, ſelecta Eccle- ſiaſtæ loca ſub incudem vocant, exc. Roſtochii in 4. An. 1659: & recen- tiſſime D. 1O H. WIL H EL M. ZlEROI D, qui nova verfione Germanica, & interpretatione ex fontibus Ebræis petita, germanico idiomate librum explicavit, Lipſiæ in 4 An. 1715 Pomiſcio E Pontifieiis huc ſpectant ALCUINUS I. ALBINUS, Ebo- aun * racenſis Anglus, cujus in Eceleſiaſten quæſtiones, Argentorati ed. in g. A. 1527. VETER. TESTAM. 37 An. 1 5ß27. JO-H. ARBOREUS, Comm. in Ececleſiaſt. Pariſiis in fol. De Ecele- An. 1531. 1553. BE N EDICT. ARIAS Montanus Hiſpalenſis, qui ſiaſte. Ol. Borrichio de Poztir p. 123. teſte, Eccleſßaſten reddidit epicie, in qui bus nihil otioſum, tumentve, nibil jejunum, quin & gnoma egregiæ hinc inde in- ſperſæ: BONAVENTURA Cardinalis, cujus in Pſalterium & Ec- cleſiaſten expoſitio in S. Venetiis ed. An. 1559: JACOB. BENIGN. BOSSUE T, cujus in Eccleſiaſten annotationes, Proverbiis jundte, pro- dierunt Pariſiis A. 1693. in 8. THOMAS de VIO Cajetanus, Cardina- lis, in Proverb. & Eceleſiaſten Romæ in fol. A. 1542. JOANN. CAM- PENSIS, paraphraſi in Eccleſiaſten juxta Hlebraicam veritatem Pariſiis in g, An. 1533. JOH. FERDIN ANDUS, Comment. in Eccleſia- ſten Romæ in fol. An. 162 I. IOH. FERUS Moguntiæ in 8. An. 1550. PET R. GORSIUS, explicatione in Eccleſiaſt. Salomonis, Pariſiis in 8. A. 165 5. A GATHIIUS GUIDIACRUS f. Guidiacenſis, Com- ment. in Eceleſiaſten, Pariſiis in 4. A. 1531. G UILIELM US Pariſien- fis, cujus in Eccleſiaſt. Comm. extat in Opp. Pariſiis in fol. An. 1516. N I- COL. G UILLEBERT, qui Gallico ſermone Eccleſiaſten interpre- tatus eſt Pariſiis, in . A. 163 1. CORN, IANSENIUS, Comm. in Eceleſiaſt. Antwerp. in 4. A. 1589. JO. LORINUS, Mogunr. in 4.⸗ A. 1597. JO. MALDONATUS, Parifiis in fol. A. 1643. I HOM. MALVENDA, cujus in hunc librum eommentarius in Opp. legitur, Lugduni in fol. An. 1650. VICTOR. MANSUS, cujus in Eccle- ſiaſten proſtat paraphraſtica, ſed elegans explanatio, Florentiæ in 8. & 12. A. 1580. GERARDUS MORINGUS, aliis BOMMELANUS dictus, Theologus Lovanienfis, commentario in Eceleſiaſt. Antwerp. in g. A. 1533. HIERON. OSORIUS junior, Canon, Eborenfſis, cujus in Eceleſ. commentaria extant in Opp. Romæ, in fol. An. 1592. JOH. de PINED A S. J. commentario in Eccleſiaſt. Hiſpal. in fol. An. 1619. FRANCISC. SANCHEZ, commentar. in Eccleſiaſten, excuſo Bar- cinonæ in 4. A. 1619. MICH,. SIDONIUS, cujus in Eccleſiaſten Commemar. Germanicus exc. Marpurgi in fol. An. 1571. SIXTUS SE- NENSIS, cujus in Proverbia, Eccleſiaſten, Sapientiam & Eccleſiaſticum comment. exc. Lugduni in fol. A. 1575. & Coloniæ A, 1626. FRANCI- SCUS TITELMANNUS, commenr. in Eceleſiaſt. Lugduni in 8. A. 1566. RUPERTUS TUITIENSIS, cujus in Coheleth Com- mentarius extat inter Opp. ed. Coloniæ in fol. An. 1550. & Moguntiæ, I631. WOLBERON, Benediclinus, Abbas S. Pantaleonis intra Co- 6 % 3 loni- De Eccle- ſiaſte. Reforma- torum: 239 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS loniam, cujus in Eccleſiaſten Comment. prodiit Coloniæ in 4. An. 1630. Reformatorum interpretes libri, fere ſunt ſequentes: THEO- DOR. BEZA, cujus eſt Eccleſtaſtes Salomonis, paraphrafi illuſtratur, Genevæ in 4. An. 1588. MART. BORRHAUS, alias CELLARIUS, cujus in Jobum & Eceleſiaſten commentar. excud. Baſileæ in fol. A. 1564. MARTIN. BUCERUS, comment. in Eccleſiaſten, Argentinæ, 1532. HUGO BROUGHTONUS, cujus Comment. Anglicus ed. Londini in 4. A. 1615. THOMAS CARTWRIGHT., qui & ſuc- cin a metaphraſi, & uberioribus homiliis Eccleſiaſten terſe explicavit, reeuſis Amſtelodami in 4. An. 1663. JOH. COCCEIUS (quem a Joh. Coch, quo nomine in editione hujus Commentarii prima, Bremæ in 4 A. 1636, venit, perperam diſtinguit Lipenius in Bibl. Lheol. h. l. p. 55 cujus T. II. Opp. p. 66. edit. Francof. explicatio Coheleth legitur: MI- CHAEL COPE, cujus Gallicus in h. l. Commentar. Genevæ prodiit, in 8. An. 1603. A N TON. CORRANUS, Hiſpalenſis, excuculla- tus, cujus verſio Eccleſiaſtæ cum annotationibus primum Londini prodiit in S. A. 1579. 1581. poſtea analyſi erudita exornata ab Abrah. Sculteto ite- rum ed. Francofurti in 8. A. 1618. & Heidelbergæ 1619. LAMBERT. DANEUS, cujus harmoniæ tabulæ in Proverbia & Eccleſiaſten Genevæ editæ ſunt A. 1578. A N TO N. FAXUS, Theologus Genevenſis, qui Commentar. in Eccleſiaſten edidit Genevæ in 8. An. 1608. GEORG. GIFFORD, cujus in Eccleſiaſten Salomonis Comment. prodiit Lon- dini, in 8. An. 1589. THOM. GRANGER, cujus Anglicus in Eccle- ſiaſten Comment. proſtat, Londini in 4. An. 162 I. MICH. JERMIN, qui pariter Anglico idiomate librum explicavit, Londini in fol. An. 1639. LUDOVIC. LAVATERUS, Comment. in Eccleſ. Tiguri, in fol. A. 1566. ED WARDUS LEIGH, cujus Anglico ſermone conſcri- ptæ in Proverb. & Eccleſiaſten annotationes Philologicæ & Theolo- gicæ prod. Londini in fol. An. 1650. JAC. MATTHHI, cujus in Eccleſiaſten, Hoſeam & Joëlem præle ctiones excudebantur Baſileæ in 8. A. 1589. JOH. MERCERUS, cujus in Eccleſiaſten commen- tarius, Jobo & reliquis Salomonæis junctus, recuſus eſt Amſtelodami in fol. A. 165 1I. CONRAD. PELLICANUS, cujus in h. l. Com- mentar. inter Opp. legitur, edita Tiguri in fol. A. 1582. G UILIELM. PEMBLE, expoſition of Eccleſiaſtes, London, in fol. A. 1658. JOH. PISCATOR commentario, Herbornæ in 8. An. 1612, TPHOM. PTTT, Lon- ,„„ — — — — — VETER. TESTAM. 239 Londini, in 8. An. 15 86. JO H. SERRANUS, cujus in Eccleſiaſt. Deiecle- comment. prodit Geneveæ, in 8. An, 15 80. 15 88. RO B. SHIRWOO.- ſialte. DUS, cujus latina verſio & notæ in Eccleſiaſten exc. Antwerpiæ in 4. A. 1523. VICTORIN. STRIGELIUS, cujus ſunt in Eceleſ. ſcho- lia, Bremæ in 8. A. 1565. JOHN TRAPPE, Comm. on Proverbs, Ecèleſiaſtes, en Song of Songs, London, in4. An. 1650. JOH. JAC, WERENFELS, qui homilias ſeripſit in Reclelſaſten „ editas Ambergæ in 4. An. 1633. & Baſileæ A. 1666. CA P. V I. De Cantico Canticorum Salomonis. Seder & ordo; inſcriptio libri Hebraica, Latina, Germanica §. I. Ser iptor, Summa- Salomo: ſa riptionit tempui: ſceribendi occaſio &. 2. Objectum libri rium Ca- perſonale, num terrenus Salomo? an Meſſtas: Satomo cleſtie? S. 3. Pitis. dArgumentum libri, ſenſus literalit, ſcoput, non propheticut, quaſi hi- Luoriam Eccleſia N. T pandat: utilitas: dignita 1 g. 4. pylus libri allegsricus, Lonizne, dialogiſticue, obſeurus §. y. Lector libri gualii? ratione atatis & Profedtuum Piritualium d. 6. Canonica autoritar aſſerta, ſollicitata a priſtis hæreticis, a Theodoro Mopſueſteno, ab Anabapt'iſit, 2 Judais veteribur, 4 Rich. Simonio, a Clerico, & vin- dicata ab oljebctione 6.7. Partitio varia, vel raiione Jorma, vel ra- tione argumenti, aut Prophetici, aut dogmatici §. §. Tabula Synoptica &.g. Commentarii Patrum, Judaæorum, Lutheranorum, Pontificiorum; Calvinianorum S. 10. §. I. edes & ordo variat, pro diverſa libri eonſ deratione. Vel enim De Canti ratione ſcriptoris, ut Salomonæus ſpectatur, vel ratione uſus in co Canti- Synagoga, ut Feſtual is; vel denique ratione originis ur ex or- corum. dine vν Pe ſ. ha agiegraphorum. In Salomonæis libris, medio Sedes & inter Proverbia & Eccleſiaſten rebaaunt canticum loco, nonnulli He- ordo. braorum Magiſtri in Midraſehk, levi ſane induéti conjectura, quod I Reg. IV, 32, inter Salomonis monumenta primo memorantur parabo- læ, ſecundo Cantica. E Chriſtianis tamen eundem recenſionis ordi- nemt 240⁰ INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Canti- nem ſervat Auguſtinus lib. II. de doctrina Chriſt. cap. 5. I. III. Opp. col. co Canti- 25y. Contra vero ea, Talmudiſtæ in Bava Bathra c. I. ubi torius ſcri- corum. pruræ librorum ſeriem texunt, primo Proverbia, deinde Eccleſiaſten, po- ſtremo Canticum collocant, quos Latini paſſim ſequuntur, & utraque Biblia magna Polyglotta; ordinis rationem addente Gloſſa Maſoreth Hatalmud ad loc. cit. Proverbia & Eccleſiaſten proximo jungi, quod uter- que in tradenda ſapientiæ diſciplina verſatur, ultimo autem loco Canti- cum conſiſtere, quod illud poſtremo forte, & certe jam ſenex compo- ſuiſſe Salomo videatur. Porro, quando in V. Megilloth ſ. Feſtualibus libellis Canticum cenſetur, primo in iis loco a Judæis Germanis conſti- tuitur, quod Ruth, hine Threni, demum Coheleth, & ultimo Eſther ex- cipit, eo quod publica & ſolennis Cantici lectio, quam Feſto Paſchatis deputavit Synagoga, reliquorum hujus generis libellorum le tionem quotannis antevertat, ut ex Elia Levita ſupra obſervavimus P. I. cap. XI. §. I. p. 196. Eidemque ordini Buxtorffius in Bibliis magnis Baſileenſibus, Hottingerus in Theſ. Philol. Lib. II. cap. I. Sect. 3. p. 454. in recenſione hagiographorum, & Codices Bombergiani veteres, atque Francofurtenſes recentiores, aliique paſſim inbærent. At enim ſecus ſtruunt Maſorethæ, quibus Ruth primus eſt, proximus Canticum, tertius Eccleſiaſtes, demum Threni & Eſther; eamque in Hiſpanicis codicibus ſeriem ſe reperiſſe teſtatur Mercerus præfat. in Cantic. p. 6oz. Demum vero bagiographis ſi Feſtuales illi, qui Legi alias ſeorſim ſubnecti quoque conſueverunt, ſuo lo- co inſerantur, Cantici libellus in ordine 7ν ραιι quartum, a Jobo Inſeriptio proximum, a fine autem Bibliorum nonum occupat locum. Nomen Hebraica, libri 2,ρb eſt, & communi codicum uſu tritum, ναπι , oααà &ααεταο, Canticum Canticorum. Sunt, qui ex integra libri v. 1I. inſeriptione, cum Aben Eſra & Kimchio colligunt, duplicata Cantici voce ad mille & quinque illa 1 Reg. IV, 32. memorata cantica reſpici, ut Can- ticum hoc præſtantiſſimum dicatur omnium illorum Canticorum, WR P quæ ſunt Salomonit, quodque ideo delectum a colletoribus Canonis ſacri, & dignum habitum fuerit, quod inter libros ſacros cenſe- retur, & ad poſteritatem transmitteretur. In hunc fere ſenſum Vatablus, Münſterus, ejusque expilator perpetuus, Clarius; nec omnino veterum deſtituti ſuffragio, e quibus Joſephus, Autor Chriſtianus, in 73 οανααπι 2 Cap. S. 70 dzne * dσαsτ αοιαιe T οσαα ταπν sr. vροαoσιτοονοCaαοαρn.ο.ι (Salomonis) canticis miſticum ſelectum fuiſſe, inſeriptum eſt; apud Cotelerium in annotat. ad Canones Apoſtolicos, edit. ſ dus VETER. TESTAM. 241 edit. Clerici p. 449. eandemque tituli explicationem, ſuo jam tempore tri- tam, ſub cenſuram vocat Origenes, ſive quisquis Autor fuerit Prologi ſe- cundi in Cantic. circa finem Opp. Origen. Latin. T. II. f. 2. col. 4: qua tamen interpretatione, encomio & dignitati libri multum detrahitur. Ad indolem autem ſermonis Hebræi propius accedit, ſi abſolute capiatur, Canticum Canticorum omnium, quotquot in ſaeris literis occurrunt, & ſtructuræ elegantia, & ubertate myſteriorum, & ſenſus ſublimitate, emi- nentiſſimum atque ſummum; pronomen autem & ſingulariter red- datur, quod eſt Salomonir, i. e. eujus Salomon eſt autor, quæ explicatio Mercero, & magno Calovio noſtro probatur. Ad hunc enim modum ſignifieationem & vim vocis, continua ejusdem in ſtatu regiminis reperi- tione, intendi b. Glaſſius compluribus exemplis demonſtrat, Philol. Sac. Lib. III. Tr. I. Can. 16. p. 56. quihus adde, quæ in eandem ſententiam eongeſſit Coecejus Comment, ad v. 1. b. l. §. 3. T. II. Opp. p. 6. Ita ſane Hebræi titulum operis capiunt, cum geminam repetitæ vocis vim at- que emphaſin tradunt, ut p. excellentiam Cantici notet, quod hoc præ omnihus antehac ſeriptis carminibus longe emineat, ceu Nawov W een. r omnium laudatiſimum, praſtantilſi- mum, atque excellentiſimum poëma; p. comprehenſionem & comple- xum, quod ſit 5 canticum multiplicatum . confla- tum ex multis eanticis, ita ut nucleum & medullam ſacrorum carmi- num in hoc coëgerit Salomon. Paulo longius inicriptionem arceſſit Atha- naſius in qqmopſi, T. II. Opp. p. 93. Ao‿ς OαaααHαιυν dα r τ ιοα½⅛ Mα s.aα ετο* Tε αRe S‿σατr TS&τo' Aτ†α rτ , n r X. õ esooopOkH Canticum Canticorum vocatur, quod boc Canticum alia ſubſequitur, poſt ipfum vero nullum aliud expectandum eſt. Quod in ſequentibus ita declarat: cum reliqui Prophetæ Chriſtum venturum prænunciarint, in hoc cantico eum 5õü ρνοοοαπωον Tα τπ αρτιοιαι, jam veluti præſentem, & carne jam indutum cani, eique tanquam in nuptiis epithalamium conſignari, adeo ut poſthac nullo am- plius cantico ſit opus. Quæ utut nona vero, ab inſcriptionis tamen evo- lutione ſuntaliena. Alias, honoris cauſa, hic liber Judæis in Schir Rab- bah Sect. I. Du b Janktitas ſanctitatum appellatur, quod ce- teri quidem Scripturæ libri ſancti ſint, hic vero velut Sanctum Sancto- rum, & ceterorum apex, a quo profanum vulgus merito arceatur. Ita R. Joſua Aben Sueb in quæſtion. ſuper legem p. 42. EEE 92 :DR5 5 W omnia quidem Codicis ſacri ſcripta ſan- Carpz. Pari II. Hh . CKtuari- De Canti- co Canti⸗ Coram. 2 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Canti- Cuanium veluti ſam, 7 Ca ntichm Canticorum eſt Santétum ſanctorum. co Canti- Paulo aliter hunc libri titulum exponit Aberbeneh quit Comment. ad Reg. coruh. THII. 12. f. 299. 60l. 2. 6dit. * ſ. citato Magiſtrorum in Tr. Jadajim f. 1. col. 1. effato: HT5 ð onine Canticum (Salomonis nimiram ) ℳ, ſanbt um, ſe d canticum cantico- rum eſt ſanéctum ſunc?or vrum, han nc rationem ſub onectit: quia omnia reliqua cantica fec eir proſancti angelis, ſed canticum canticorum 2 Deo benedicto eſt Latina: appropriatum, Jui eſt Sa zndtut Sandtorum. Circa Latinam tandem in ſcriptionem, commode monnuit autor prolo giſecn undi in Cantie. loco ex Opp. Orig genis paulo ante citato, minus recte p lur ali ter on ica Cantico- rum inſeribi, ſed Canticum dicend um, ita enim & He atque Græco textui reſponder, & operi ipſi, quod non plurium kymnor um quoddam velut ſyntag gma exhiber, ſed unum carmen continuo filo pertexit. Plura- lem tamen nomenclaturam paſſim apud veteres obtinuiſſe, ex Auguſtini Bomie de Paſtorib us, (quæ Hieror ymi T. IX. Opp. Epiſt. 47. ex edit. Ma- riani iCror etiil in Froheniana a Eraſmi autem cditione T. II. Opp. Hieron. an 15 ſchq. legi patet ubipoſm edium ſubinde illa recurrit: In can- tiris canticorum c itur Senſa ad ponſum e & mox: Cantica canti orunm anigm! ta ſu⸗ 1. Pa aucis intelli tibus unt: PVau scir pulſanti- = ur, &c In germanici sdemum k Bibliis eppelin ur das Hohe⸗ Germani- lied, ad ſubli limi tatem deſignandam myſteriorum, in quibus enarran- ca. dis verſatur. . II. Scriptor. Autorem ignorare nos non ſinit inſcriptio, bLi C uod Salomuonis ſt, autoris nempe zveée, & a SpiritaS. acti. Præfixum it alii in Dativo expone- nsverſum rapuit interpretes „ UI 4 72 Zenefen⸗ Dicatum itaque quidem 1 in tr rent velut oℳ LXX. reddiderunt 6 770 & inſeriptum regum ſapientiſt Hmo, non ab eoconſignatum aut dictatum exiſtimant, eo ſe nſu, quo Pſahmus LXXII. Salemoni inſcri- ptus ſane non compoſir us fertur, quod Pfalmi clauſula docet. Alii, cum autore 78 Midraſch, i ſtud ? ad palmarium cantici obje tum & argu- mentum referentes, per Mag de exponunt, S modum- quo Jer. XLVIII, I. vaticinium 2 ) de Moabo, & Jel. V, V, 1. hymnus 1 de vinea ejut inſcribitur, ut ſit Canticum e Se agens, c& c lelti ni⸗ 9 . . mirum, ut Judæi, loc. cit. volunt, BNE r kege⸗ cujus eſt pax, rege pacifico, quem etiam c. I., 5. III, 7. 2 11. Liint .GXEC. Canit. eC Quod perplacet Coccejo, qui utut Comm, in C. I. 1. S. 9. Tee e de ſcri⸗ Ptore — — – VETER. TESTAM. 243 töre Cantici verba expoſuerat, moxtamen § 10. q. objectivum ſenſum DeCanti⸗= P 2 J. riori jungit, imo præfert, atque ita inſeribi Canticum contendit, quod de co Canti- P Rngn corum. Salomone ſpirituali & cœleſti, i. e. de Chriſto agit, cum finis hujus Can- tici ſit gloria veri Sallomonis. Verum redit huc, quod ſupra de autore Pſalmorum obſervavimus cep. III. §. 3. p. 96. Uti enim in Pſalmorum titulis DD Plalmus dicitur, non de Davide agens, neque Da- vidi inſeriptus & dicatus, ſed Davidi a Spiritu Dei inſpiratus & in cala- mum di datus; ut hac eonſtructione ſcriptor quidem diſerte nominetur, principalis tamen atque præcipuus eorum autor, Spiritus S. ſimul innua- tur & ſubindicetur: ita ſimpliciſſime quoque, pari ſenſu, Canticum Canticorum inſcribitur, quod a Spiritu S. Salomoni fuit inſpiratum. Quanquam Hebræis etiam gignendi caſum per 7 denotari obſervent ii, qui ſimpliciter Salemonis Canticum vertunt, G& ad Pſ. XC, I. Hab. III, I. &e. provocent, quod & Noldii Concordantiæ Par icularum exemplis uberius conſirmant. Del- Rio Iſag. in Cant. cap. 1. Sect. II. p. 4, ex- plicat ſocundum Salomonem, quo ſenſu Evangelium ſecundum Matthæ- um inleribitur, quod demum eodem redit. Addit præterea iſtud quo- que ex viſceribus libri depromptum argumentum b. Gerhardus proæmii in Poſtill, Salom. Cap. I. . 4. quod phrafeologia & ſtructura Salomonem facile autorem prodat. Scatet quippe liber ſimilibus & figuris, quæ a plantis, arboribus, fruticetis & frugibus petitæ, harum rerum apprime Peritum indicant autorem. Salomonem autem regnum vegetabile & ex aſſe perſpectum habuiſſe, & ſolertiſſime deſeripfiſſe, teſtis eſt Scriptura 1 Reg. IV, 33. Ut tandem conſenſum taceamus univerſeæ eccleſiæ, Judai- cæ pariter & Chriſtianæ, quæ uno ore Salomoni Canticum in acceptis re- 1 . 1 nectam, & poſt reſipiſcentiam, rejiciunt Judæi in Seder Olam & aliis locis, ſupra citatis cap. IV. G. 4. p. 175, ex Chriſtianis vero, præeuntibus Cyrillo Seniore, Hieronymo & Bachiario, Del-Rio Hag. in Cant. Cant. I. Soebt. W. p. 24. &, qui hujus tantum non verbis utitur, e Reformatis Heideggerus Enchir. Bibl. Li I. can. Ao. §. y. p. 299. ea mazime de cauſa, quod ipſum ingenium indoles ſeriprionis, quæ ſe prodat eſſe ætatis de- curſæ & ſubactæ, animique prorſus a perturbationibus & paſſionibus de- i, a ſe rguat librum. Quæ ipla tamen ratio con- Fœcunds enim & luxurians oratio, tot Hh 2 ornata . ⏑ .. 4 manir Ilius ponderis eſt teſtimoniun I, rt, quod non omnino nullhius ponderts eit teitimonium. Magis au⸗ Seriptio- n dubio poſitum eſt temporis atque ætatis momentum, circa quod nis tem- ex ſapientiſſimus hoc Canticum conſignavir. In extremam ejus ſe- bus. corum. 4 . 244 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Canti- ornata figuris, tot picta coloribus, tot eumulata modis, & ipſa poëma- co Canti- tis indoles, non ætate jam fractum & attritum, ſed florens & vegetum Scriptoris ingenium prodit. Longe omnino ſterilior, auſterior, & con- tra ctior eſt ſenum diétio, quam quæ iſtam verborum ubertatem & co- piam, iſtum luxuriantis orationis chara terem, qui in Cantico rerum potitur, admittar: ur vel hine haud inanem capere liceat conjecturam pro prima juventa, qua cum ætate ingenium, & cum ingenio ipſa quo- que florer oratio. Urtut enim viri eνvuο ex Spiritus S. ſuggeſtione & res, & verba acciperent, nec ſuopte ingenio indulgerent; ætati ta- men, indoli, genti atque ſtylo nativo fingulorum, ita Oeoρ0οροερν at que in- ſtintum ſuum Spiritus S, attemperavit, ut naturalia ipforum, quæ dicunt, dona non alteraret prorſus aut immutaret, verum ſanctificaret, perficeret && ad fublimiores uſus elevaret, ne diverſi a ſeipfis in proponendi modo evaderent. Unde tanta ſtyli diverſitas in libris Scripturæ, quos æque tamen omnes ex eodem Qeoοανραρο¹iúεες fonte propullulaſſe fatemur; quia Seriptores diſpari erant ætate, ingenio, more. Hinc es nobis propius ad veritatem accedere videtur ſententia, quam e noſtris b. Gerhardus Prolegom. in Poſtill. Salomonæam cap. II. J. 6. e Pontificiis Jac. Bronfre- rius Append. ad c. VII. praloqv. in Script. §. Sect. IX. p. 1074. & e Refor- matis Frid. Spanhemius Hiſt. Eccleſ. V. T. E. I. Opp. p. 3és. aliique tuentur magni nominis interpretes, florentiori ætate Regem hoc carmen compo- ſuiſſe. Cui enim ætati magis conveniat, ſpirituales Chriſti atque ecele- ſiæ amores canere, quam qua, eodem ipfe flagrans amore, — dilectus Domino, ime apz propter Dominum, quem ſincero proſe- quebatur affectu, cujusque ſingularem experiebatur favorem, 2 Sam. XII, 25. appellaretur? cui magis, quam qua Oοοσαd⅓d inſtrutus ſapien- tia, eanticis excelluiſſe I Reg. IV, 32. fertur? cui demum magis, quam qua impudicos alienigenarum mulierum amplexus nondum expertus, lan- Ram & illibatam mentem, caſtiſſimis Meſſiæ ſponſalibus delineandis af- ferebat? Ut jam in partes non vocem Syracidem, qui c. XLVII, 18. canti- corum Salomonis prius mentionem faciens, quam ad libidines ejus de- ſcribendas veniat, eandem priſeæ quoque, ante natum Chriſtum, Syna- gogæ ſententiam heæſiſſe, manifeſto prodit. Nec eſt, ut Lightfooti mo- veamur commento, qui in Chron. tempor. V. T. L. I. Opp. f- 6. ad an- num regni trigeſimum, decennio ante obitum, Cantici compoſitionem refert, poſt conſtructam nimirum in ſaltu Libani domum aſtivam, quo di- gitus —— — — – - VETER. TESTAM. 243 gitus intendatur c. IV, 8., mecum inde a Libano, o ponſa, merum inde a De Canti- Libano veni, & c. VII, 4. naſus tuut ſimilis turri Libani. Nam nec do- co Canti- mus illa in faltu Libani, ſed Hieroſolymis quidem, at columnis & tabu- Corum. latis cedrinis, ex Libano petitis, exſtructa erat, ut Pineda demonſtrat, lib. V. de rebus Salom. cap. VI. Sect. 3. p. 45l. nec citat. loc. phraſis tam a domo in Libano ſita, quam a fertilitate potius, ſublimitate & jucunditate montis & ſaltus Libani petita eſt, erudite docente b. Geiero P. W. Conc. funebr. n. S. p. 422. ſq. unde Mercerus quoque verba ita οραααιο ex Libano venier, e loco ſcilicet amæœniſimo & fertiliſſimo, ubi plurimæ odo- ratæ, & proceræ, ac lebtiſſimæ arboret. Ut taceam, parum ſecuram in ſaltu Libani futuram fuiſſe domum æſtivam, junctam quippe habitaculis leo- num, & montibus pardorum, ut cit. c. IV, S. additur. Unde conſequi- tur, quocunque tempore, & diu ante conſtructam ſaltus Libani domum, iſta dici potuiſſe, nec eſſe, ut eapropter in tam ſeros Salomonis annos Lan. tici ſtructuram conjiciamus. Quæ demum occaſio, quæ cauſa pangen- Seribendi di hujus carminis Salomoni fuerit, haud facile dictu eſt. Deductionem dccao. „ 1“ I 5 filiæ Pharaonis in domum Libani, cauſatur dicto loco Lightfootus: ſuper deductione filiæ Pharaonis in domum, quam ei paraverat, 1 Reg. IX, 24. Canticum boc videtur compoſuiſſe; quod quam tenui fulciatur tibicine, modo perſpeximus; nece multo ſunt firmiora, quæ ſubnectit: quamvis enim potiſimus præcipuusque ejus ſcopur, conjugio terrenoſtt ſublimior; at- tzamen conjugium boc fuum cum filia Pharaonis typum facit ſublimis illius & Eritualis conjugii, Cbriſtum inter & eclekam. Sie Eſtius in prafat. ad Cant. ſumptam ſcribendi oecaſionem exiſtimat, ex mutuo ac vehe- menti Salomonis & reginæz amore; & c. k, A4. nigram dici putat, eccleſiam quidem, ſed occaſione tamen petita, a filia Pharaonis, uxore Salomonis, quæ vere nigra erat, nativo colore, quia Egyptia, & Ethiopiæ prexima, formolſs tamen, quantum ad apram totius corporis, & membrorum figu- ram, ac hineamenta. Nec multum abhinc abit e noſtris Laurentius Pe- træus, Danus, qui ſub finem ſuarum in Canticum lucubrationum, Salo- monem nuptiarum ſuarum occaſfione, ad ſublmiores raptum meditatio- nes, ſpirituales inter Chriſtum & eccleſiam nuprtias fuiſſe contemplatum, easque Spiritu S. auſpice ac duce, hoc carmine cecinifſe contendit. Verba autoris p Aor. cum libellus paulo ſit rarior, huc apponemus. Ita aurem hebent: Itaque, ut ſeriptum legimus Gen. 24, G3. de lshaco, quodegreſſus eſt e navd ad meditandum in agro, eum de iphkus nuptiis ageretur in Meſopotamia: Ac iptum de ſe Canticum Camicorum indicio eſt, Sa- Hh3 loma- INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS 2 –— ◻ 4 DeCanti. lomonem, forte cum ſuæ adornarentun nuptiæ, quuf egreſſum ruri medita- co Canti- tum eſſe beneficia divina ſtirpi Abrahameæ exhibita & promiſa, Eocatio- corum. nem ab idololatria, Aſſertionem ex Roypto & Babylone, imo in iſtis ceu mbyu & typir, (quod cum omnibus Brophetit habet commune.) imprimii Ipectaſſe veram illam libertatem, quam univerſæ hominum nationi Meſtas erat allaturut: & ejus deſponfationem nuptiasque ſpiritualer ad- miratum ſuit nuptiir gratulandi cauſa acciniſſe; Nylo ab iis rebus, quæ in ſua terra, ſede Ereleſiæ, jucunda erant, ita deprompto & comparato, ut car- men dederit Bucolico àαορπιονoν diſtmile, per motorios abltur, & va- riam quaſfi ſ-enæ conſtitutionem, nunc velut in prædio quodam ſuburbano, nunc in agro, nunc in horto & vinea, nunc in montibus, tum etiam per- crebram paſtoris & pecudis cervarum & lædorum mentionem. Quod utut citra detrimentum veri & genuini ſenſus, a Spiritu S. intenti, admitti queat, nullo tamen certo ſatis & indubitato demonſtrari poteſt documento. Demus etenim, conjugium Salomonis æque ac quorum- cunque fidelium, typum præbere ſpiritualis Chriſti cum eccleſia deſpon- ſationis, docente Apoſtolo Eph. V, 25. ſqq. nullo tamen conſequentiæ nexu inde fluit, ad deſeribendam iſtam deſponſationem myſticam, Salo- monem a nuptiis ſuis anſam arripuiſſe. Sed & dictio Cantici paraboli- ca, a caſtis conjugii deliciis depromta, id nondum ſatis confirmat, quæ pari alias valore evinceret, Pſalmum XLV. a Davide non alia vel ætate, vel o ceaſione, fuiſſe eonſeriptum, quam cum nuptias quasdam ſuas medi- tretur. Eodem porro conficeres argumento, Salvatorem noſtrum, para- bolam de Rege, filio ſuo nuptias apparante Matth. XXII. tum alteram quo jue, de virginibus, fatuis atque prudentibus, obviam procedentibus ſponſo c. XX V. non alia motum occaſione propoſuiſſe, quam quod ce- lebres forte quædam tunc temporis nuptiæ adornarentur; quæ quam Auxa ſint omnia & lubrica, nemo non intelligit. Recte proinde Mer- cerus prafat. ad b.l. p. 6o44 g Jane Salomonem, cum bac ſcriberet, ita ſiplum & calamum ſuum temperaſſe puto, ut externas nuptiat & terreſtres non cogi- taret, ſed omnia ſublimia, myſt ica, ſpiritualia & cœleſtia. Quod ſi ergo dan- da ſit quædam ſeribendi occaſio, multo verius dixerim, eum in adornando cultu, choroque inſtruendo verſaretur Salomo, & inter alios hymnos a Pa- tre ſuo compoſitos, publicisque eccleſiæ uſibus dicatos, &oρνιατατονοu de ſpirituall Chriſti cum eccleſia deſponſatione, Pſalmum XLV. paulo altius expenderet, ſingularique ejus & artificio, & ſuavitate, mirum in ino- cum caperetur, Spiritu S. autorenn eam delcendiſſe ſententiam, ut uberiori eum — — — — 4 VETER. TESTAM. 247 eum deductione, nec minori tamen artificio, enarrare, & velut commen- DeCanti⸗ tarium quendam in epithalamium illud ſpirituale parentis ſui adornare eo Canti- conſtitueret, quo ſan tiſſimi iſtius amoris latius proſequeretur arcana, nec cruin. Synagogam modo, ſed omnium temporum eccleſiam de arduo hoc, ca- btumque humanum longe ſupergrediente myſterio, paulo plenius infor- maret. Flinc admirabile iſtud enatum eſt Canticum, adeo examuſſim cum laudato Pſalmo conſpirans, ut unum utrobique argumentum, es- em ſtrucélura & phraſis, idem finis & ſcopus deprehendatur, quod har- monia utriusque concinnata, egregie docuit b. Gerhardus prolegom. ad Poſtill. Salom. Cantici cap. V. toto, ubi Theodoretum quoque, paria no- bileum facientem, allegar. Quod ſi cui minus ſatis faciat, is per me qui- dem, occaſionem ſpecialem omnino aſſignet nullam, ſed ad divini Spiri- tus ſapicntiam juxta ac libertatem, quicquid ejus rei eſt, referat, qui velut οMπνντοαν πOεν ſuam, non uno modo, in ſacrorum amanu- ſ- enſium impulſu ac ductu, in apricum poſuit, ita pro ſapientiſſimo quo- que beneplecita ſuo, inſigne iſtud amoris & deſponſationis myſterium, - quod inter Chriſtum intercedit & eccleſiam, hoc ſchemate veſtitum Sa- . . . . R . . . — 4. 5 lomoni inſpiravit deſcribendum, nulla licet exterius ſuppeditata occa- ſione, a qua ſtructuram, inventionem, & phraſin mutuo velut ſume- ret ſupremus libri autor. . III. V Jam quis canatur hoc libro Salomo, terrenus, an ccleſtis, filius Objecum David rezx Solymorum, an Meſſias, filius Dei altiflfimi? gravis dis- libri per- cutienda nobis venit quæſtio; qua evoluta, pronior ad argumen- ſonale, tum & ſcopum libri inveſtigandum panditur via. In duas autem ſenten- tiarum veluti claſſes abeunt interpretes, quorum alii de Salomone tem- porali, alii de typico & æterno, quicquid eſt in Cantico, dictum accipi- unt. Primo namque ſunt profani quidam & temerarii homines, qui- bus Canticum nihil prorfus divini aut myſtici ſapit, ſed &n eis tantum num zerre- Salomonis Venereos cum amica quadam ſua luſus & colloquia exponit; 1us dalo⸗ in quibus familiam fere ducit Sebaſt. Caſtellio, Calvinianus interpres, Nof ſed ob inſignem animi levitatem ſuis quoque exoſus, qui velut de va- gis regis oXhνα aoribus totum iſtum texi eredidit ſermonem, ſic in latine reddendo illo, diminutas quas andientes ac molliter tin- nulas amantium voces, impuraque verborum lenocinia tanto conſecta- tus eſt ſtudio, ut Catullum quendam aut Petronium potius, quam divi- num referre videatur vatem; vehementer hoc nomine exagitatus a Ponti- ,:: 310118 248 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Canti- ficiis Do ctoribus, Sixto Senen. Biblioth. S. lib. VUI. har. 13. p. 664. Jodoco co Canti. Coccio TL. I. Theſauri, lib. VI. art. 8. p. 625. Del Rione Iag. ad Cant. cap. corum. I. Sect. I. p. 2. Antonio Poſſevino To. II. Apparatus Sacri p. 372. aliisque paſſim. Cujus cum ſuſeepto patrocinio, perorare cauſam ſuſtineat Aman- dus Polanus, audiat, quæ Theodorus Beza in vita Calvini, operibus eéjus pramiſſa, ad A. S4. il hanc ſententiam refert, digna quæ hic legantur. Ita autem ille: Sebaſtianur ille Caſtellio, inquit, ut erat quadam Tοαατατινο. Ceoναοα ſpecie ineptiſime ambitioſus, ac plane ex eorum genere, quos Græci ονh¹àHοονααας appellant, indignatur, quod ſuas ineptias in Gallica Novi Te- ſtamenti verſione Calvino non probaſſet, outque efferbuit, ut exotica quædam docere non contentur, palam etiam Canticum Salomonis, tanquam impuram & obſcæœnam cantionem exCanone expungi juberet, & repugnanter Miniſtros atrocißimis conviciis proſeinderet. Id illi vero libi non ferendum merito rati, hominem ad Senatum vocant (Genevenſem:) ubi pridie Cal. Junii patientiſime auditus, cognitaque cauſa calumniæ damnatus, ex urbe exce- dere juſſus eſt. Sed rancidus jam ille, & exolerus error eſt hæreticorum quorundam, apud Theodoretum in præfat. in Cantic. & Philaſtrium de bareſibus c. 131. Collato c. 45. in Theodoro Mopſueſteno pridem damna- tus, in Synodo II. Conſtantinop. Collatione IV. ap. Binium T. II. Con- cilior. p. 535. ſq. in ſeenam autem revocatus ab Anabapriſtis, ſi fides ha- benda Pontificiis eſt doctoribus, qui hujus eos criminis poſtulant. Quam abſurde autem ad terreni Salomonis amores, ſponſam & amicas, Canti- cum trahatur, ex ejusdem in Canonem Scripturæ pervetuſta & conſtanti relatione, tum quoque ex Sponſæ ac Sponſi varia in eodem deſeriptione, graviter & luculenter demonſtrat b. Gerhardus Prolegom. in Poſtill. Salom. cap. IV. §. 4. q4. Proxime hinc abeſt eorum ſententia, qui ad terreni Sa- lomonis amores & connubia ſenſum literalem Cantici adhue referunt, ita tamen, ut ſive in typo, ſive per allegoriam, amoris inter Chriſtum & ec- cleſiam myſteria ſimul ſubinnuantur. Quo lIſidori Clarii, & Franciſcei Vatabli interpretationes tendunt in Commentariis in b. l. nee non Ludo- vicus Soto Major in præfat. ad hyl. p. 3:. ubi Salomonem prorſus allu- dere cenſet ad aliquam hiſtoriam, ſeu rem geſtam, & ad aliquos veros cor- porum amores, & quidem primos atque præcipuos, vel præſentes vel præ- teritos, vel filiæ Pharaonis regis, propter eximiam ejus excellentiam, vel certe alicujus alterius reginæ, præ ceteris amabilis atque dilectæ. Ita Lightfoot. in Chron. Tempor, & Text. V. T ad A. M. golg. T. I. Opp. f. 76. quamvis potiſſimus, inquit, præcipuutque jus ſcopus conjugio terreno ſit ſub- limior; M. limior: att amen conjugium hoc ſuum cum Filia Pharaonit ypum jacit DeCanti- Jublimi, illiur & Piritualis conjugii, Cbriſtum inter & Eccieſtam. Filia co Canti- coram. Pharaaonie gentilis erat, & ortu ſuo Ecclehßæ Iſraelitica peregrina , & præ- terea Ethiopiſa, utpote Afra, (ut Cant. I, F. G. ad id alluditur) atque co aptior typur erat corum, quaæ Salomon per omniæ intendebat. Cum- primis vero ornandam ſibi ſumſit hane ſententiam Hugo Grotius, Vir ſummus, ſi intacta reliquiſſet monumenta ſacra, qui in prafatione Can- tici ita habet: eſt αονοaααοανι inter Salomonem & fliam regit Rgzpti, interloquentibus etiam choris duobuts, tum juvenum, tum virginum, qui in proximis thalamo locie excubabanr. Nuptiarum arcana ſub honeſtis verborum involuecris latent: Creditur autem Salomon, 4Ju6 magis peren- naret hoc ſeriptum, ea arte id compoſuiſſe, ut ſine multa diſtorſione & N- oiaj in eo inveniri poſſent, quæ D El amorem adverſur populum Iſras- liticum eprimerent: quod & ſenſit, & oſtendit Chaldæut hic paraphraſtes: nec aliter accepit Maimonidet. Ille autem amor typur cum fuerit amo- ris Chriſti erga eceleſam, Cbriſtiani ingenia ſua, ad applicenda ad eam rem hujus carminis verba, exercuernunt laudabili Qudio &. Atque ita triplicem Cantici ſenſum conſtituit: literalem primum, de rege Salo- mone, & filiaregis Egypti, ſponſa; hinc allegoricum, de amore D EI adverſus populum Ifraeliticum, quem ſub verbis Cantici, ſtudio nec absque attificio ſingulari expreſſam, adeoque ab iplo etiam Salomone intentum fuiſſe autumat; & demum typicum, de amore Cbriſti erga eccleſiam, quem non improbat, ſed Chriſtianorum in eo eruendo in- genium atque induſtriam laudat; in quo profligando commento ſoli- de, & cum cura verſatur b. Calovius in præfat., ad Cant. Bibl. Illuſt. T. I. p. 22l. Idem tamen recens recoctum, haud ita pridem eccleſiæ denuo propinavit celeberrimus Meldenſis Epiſcopus, Jac. Benign. Bos- ſuetus, qui Salomonem per totum Canticum, ſe captosque ſuos erga filiam Pharaonis affectus, in exemplum proferre, dumque in vera hiſtoria ea fin- gat, quæ flagrantiſſimo amori congruant, aptiſſime ſub jucundiſſimæ fa- bulæ involucris, cœleſtes amores, Chriſtique & eccleſiæ conjunctionem delineari, tradit in præfat. ad Cantic., notis Gallic. illuſtratum, cujus, ſi non ſuppetat copia, ſammain recenſent Acta Erud. Lipſ. A. Woa menſ. Nov. p. 409. Succedit tertia eorum opinio, quibus adhuc terrenus Salomo hic loquitur, verum non cum ſponſa quadam aut amica, ſed vel cum ſa- pientia, quam inde a puero dilexerit & inquiſiverit, nymphamque ſibi ducere allaborarit, pulchritudine ejus alle tus & irretitus Sap. VIII, 2. Carpz. Pars II. Ii quod VETER. TESTAM. 249 25'9 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Canti- quod Leo Hebræus contendit, Dialogo HI. de amore; vel cum repu- 6 Canti- blica Judaica, quam ut mutuo ſibi amore jungeret Salomo, fſtagitan- corum. tem inducit, ut veterum quorundam habet traditio, apud Theodore- tum in præfat. ad h. lI. quod idem etiam b. Luthero a Pontificiis, Sixto Sen, Jodoco Coccio, & Bellarmino lib. I. de verbo Dei, cap. y. affrica- tur, cujus tamen vindicias adornavit b. Gerhardus cit. loc. §. 13. 14. IF. 4. Quarta Alchymiſtarum eſt, qui Salomonem in abditis naturæ receſſi- bus perſcrutandis, communem hominum captum ac ſortem longe ſu- pergreſſum, ſub ejusmodi verborum involucris & umbris, totum de lapide Philoſophorum conflando myſterium delineaſſe ſomniant, apud an Meſſ- laudatum Gerhard. c. I. G. 0. Miſſis autem omnibus interpretationi- as, = bus iſtis, quæ cuncta illa, quibus Sponſus vel elogiis ornatur, vel ab ce ii operibus deſcribitur, ad τνρποο applicare Salomonem commode nun- quam poterunt; ad alteram eorum pergimus claſſem, qui Salomonem cœleſtem, eumque, qui Salomone major eſt, Matth. XII, 42. ſenſu li- terali Cantici, deſignari cenſent. Ita nimirum Judæi, quorum eanonem hermenevticum R. Lipmann in Nizzachon p. 175. & Maimonides in Jeſod. Tora cap. VI Sect. 12. in hunc ſenſum ecitant: õ :LCp Dn ee dicunt Magiſtri noſtri p. m. omni Sa- lomo, cujus in Cantico Canticorum ſfit mentio, ſanctus eſt. Quan- quam autem alii contrarium tueantur, & omne Salomonis in Cantico nomen proſanum putent, eo ut non Deus aut Meſſias, ſed rex Salomon intelligatur; utrosque tamen facile conciliari poſſe, Merce- rus docet Comm. ad Gant. I, t. p. 6o4. b. cum priores de fenſu myſti- . é6o, poſteriores de ſenſu literæ loquantur. Abarbenel ſane, loco ſu- Pra H. I. citato, prolixus in eo eſt, ut per Salomonem Deum, totum- que Canticum de divino ſuper populum Ifrael regimine, intelligen- dum doceat. Sed quicquid demum fſit de Judæis, Chriſtiani fane in- terpretes & præſtantiores, & longe plurimi, de Chriſto, Salomone ecleſti exponunt, quæ in Cantico traduntur; modo tamen haud uno. 1. Ineptiſſimi omnium ſunt, qui ex Pontificiis, Chriſtum quidem ſpon- ſum, ſponſam autem Mariam virginem Seoresnο dicunt, & obtorto collo ſingula Cantici effata ad illam trahunt; in quibus præter Kuper- tum Tuitienſem, Honorium Auguſtodunenſem, Dionyſium Carthuſia- num, & Guilielmum Parvum, e recentioribus Michael Ghislerius, Mar- tinus del--Rio, Salmero, aliique bene multi ſunt. Utut autem unum vel alterum carminis hujus dictum, in ſenſu accommodatitio Virgini Dei- Paræ VE TE R. T EST A M. 25 paræ applicarj forte queat, aut a priſcis applicatum legatur; in ſenſu De Canti- tamen literali & proprio a Spiritu S. unice intento, ad Mariam in co Canti⸗ ſingulis reſpici, non niſi abſurde dixeris, nec ipſimet affirmare ſaris un. audent citati aurores, quorum fluctuationem & diſſenſum b. Gerhardus notavit, cit. loc, S. 3. Neque expeditam ſatis explicandi ſingula ratio- 2. nem inveniunt ii, qui inter Chriſtum 70νXανρRεRh, & humanam ejus na- turam, in plenitudine temporis in ejusdem perſonæ commercium ad- ſciſcendam, colloquium hic inſtitui putant, nuptiasque adeo perſona- les deſeribi; quæ fundamentum quidem præbent deſponſationi eum eceleſia myſtieæ, in hoe tamen libro proprie non delineantur. Hinc ea cumprimis tenenda eſt ſententia, quæ Chriſtum ſponſum, ecele- ſiam autem Novi Teſtamenti ſponſam dicit, totumque hoc Canticum 2. epithalamium conſtituit, in quo myſtica Chriſti cum eccleſia deſpon- ſatio celebratur; in quam, præter Patres complures, puriores quo- que interpretes moderni, magno conſenſu incedunt. Eam nimirum totius fere Scripturæ concentus, qui unionem Chriſti cum eccleſia myſticam, ſub deſponſationis & nuptiarum ſchemate paſſim repræ- ſentat; deſeriptionum ſponſi ad Chriſtum, & ſponſæ ad eccleſiam convenientiſſima applicatio; ipſaque Cantici in hunc ſenſum prona, facilis, jucunda & ſolida expoſitio, ad oculum demonſtrat atque V evincit. Argumenta pro hac ſententia, ordine & copioſe perſequi- B tur, poſt Gerhardum c. 1. . 9. ſqd. b. Calovius cit. loco, in quibus pia mens tuto acquieſeit. A qua parum in diverſum abit interpre- . tatio eorum, qui Deum ſponſum, & animam fidelem ſponſam conſti- tuunt, cum, quæ toti corpori ſunt communia, ea ſingulis quoque com- . . petant homogeneis membris, nec repugnet, ut quæ conjunctive de to- ta eccleſia dicuntur, ea diſtributive ad ſingulos trahantur fideles. Sci- M te in hanc ſententiam Bernhardus pronunciat ſerm. XII. in Cant. Etſf vemo noſtrum ſibi arrogare praſumat, ut animam ſuam quis audeat ſpon- ſfſam Domini appellare; quia tamen de Eccleſia Jſumus, qua merito boc . nomine, & re nominis gloristin, non immerito gloriæ bujus participium uſurpamus. Quod enim Amul omner plene integreque poſidemus, boc . . ſinguli ſine contradiéctione participamur. To. III. Opp. f. 1y. a. Nec alie- . nus omnino ab ea eſt b. Lutherus, qui quanquam Deum ſponſum, & . populum ejus, ſive eceleſiam Ver. Teſt. ſponſam dicat, 70. IV. Jenenſ. 1 Lat. p. 265, in Comment. de An. 1536. reſpici tamen ſimul ad ſpirituale regnum Chriſti, ib, ad verba c. 1. ſoror noſtra parvula &c, docet, & 252 INTRODVUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Canti ſponſam diſerte de eceleſia N. Teſt. exponit in Tearaderade conſolatoria co Canti-tab. 1. ap. 11. Lo. I. JTenenſ. Lat. f. 39g. tum quoque in Comment. ad : Pet. II. cor um. Argu⸗ To. II. Tensnk. Germ. I. Sg§. ut hôc quidem nomine in heæretieorum numerum a Sixto Sen. lib. VIII. Biblioth. &. are. §. . 6A5. prœæter jus fasque referatur. IV. . Nune in proclivi dicere eſt, in quo verſetur Canticum argumen: mentum: t0, quid literali ac proprio inſinuet ſenſu. Epithalamium, ſeu nuptia carmen, in modum dramatris ſeriptum, Origeni, Hieronymo, a Uäarek. trum paſſim audit, Juod caſtas C riſti; in amore eceleſiæ, hujusque rurſus in Chriſto, ſpon lo ſuo, d Helieias exponit. Spor nfus ille ſanguinu m Chri- ſtus, ſuo ſibi ſanguine & remedit ac Peperit (A&. XX, 28.) & lavit ac ornaxit (Eph. V, 25. ſqq.) ſponſam, eccleſiam in valle mileriarum ad- hue verſantem (Apoc. XIX, 9.) . unamquamque in ea animam fide- lIem, cumque i a hince tot ſuaviſimis Evangelii promiſtionibus, hince in baptifmo, ſe deſponſavit (Ol. II, 19 20.) dato amoris arrhabotie & pi⸗ gnore, Spiritu S. (Eph. I. 14. IV ,30 )4] gui Ppont ſam danis ſuis ornet indies, magisque perficiat. ad mutuum erga Chriſtum amorem excitet & in- flammet, in tentationum æſtu ſoletur & confirmet, atque in proſperis æ que ac in adverfis, de intenſiſſimo Sponſi lui atque immoto affectu cer- tam eſſe jubeat. lra ſ ponſalia in hac vita contrah ru nur. matrimonium vero in æterna demu konfmmatht ubi ad nuptias sgni (Apoc. & X, 7. XXI, 2)) ineffabili cum gaudio in celo celebrandas, dedu- Cta ([pon- ſa, amore Kammplexibus ſponſi lui æternum eſt fruitu inter hec ve- ro, velut Eſther Ahasvero Regi ſiſtenda, inſtruebatur tpriu⸗ „& per in- tegros quodecim menſes ornabatur Eth. I, 8. 1 ſic adornatur in regno gra atiæ inſtruiturque, Spir iru & verbo Dei, ſponſa Chriſti, ut velut - Oesvos & JvS . ad 0 Chriſtum unicum addugçatur dilectum: Cor. Xi, 3. in-= de que de ſiderio ſponſi accendtur & tenetur, „& braguitam futuræ con- junth onis, dulcellinis que cœ leſti, ſubinde perſentiſcit, rurſu ci, affl Qlionibus, variisque tentai0 bus expoſira, multise data infi n⸗ taribus ae nævis mirifice re ntatur, & ſuceuind Dat, ſolatio 7 autem eru- erigitur & fuffleitur, usque ad 7 A6Sρονραρν & tot deſide rtis expetitum Sponſi adventum Varios hiu e ylle rII veluti gradus obſervavit Jac. Altingius 7. II. Qpp. P. II. p. Sy. Mirifice rem omne tniltuſlret ntes. No- tari enim hic vult deſso baertatt, G quæ fit, offerente eam per proxene- tas ue circum- VETER. TESTAM. 253 tas legatos urgente Deo patre & Filio 2 Cor. V, 19. ſq. atque efficaci perſva- ſone ad conſen ſum homines permovente Joh. VI, 44. ſqꝗ, quando de con- ditionibus a ſponſo oblatis convincuntur Ol. II, 18 ſq. Kipulationem, De Canti- co Canti-= corum. quando homo ſic convi ctus vocationi divinæ reſponder, ut de Macedoni- tis dicitur 2 Cor. VIII, 5. Publicationem contractus, in baptiſmo & S. Cœ- na, ubi coram tota Fccleſia quivis publiee nomen ſuum non minus pro- clamari facit, qum Chriſtus ſuum; & arrbham quaſi matrimonialem ac- eipit, ſuamque manum ad fſtipulationem extendit. Imo S. Cœnæ epu- lum habet rationem conviviorum, quæ domi ſponſæ frequentat Sponſus, ſuique amoris evidentiſfſima præber documenta. Hanc ſponſæ præpa- ratiohem, anhelationem, fpiritualem in fruitione bonorum gratiæ re- fectionem, hunc ſponſi erga illam affectum & animum, mutuumque utriusque, eœleſti refertum dulcedine, commercium atque colloquium præſens carmen canit, vivisque delineatum coloribus, ob oculos ponit. Hic ſenſus literalis eſt, proprius, & a Spiritu S. unice, immediate ac pro= Eime intentus verbis quahtnmvis figuratis ac tropicis, a terreno conjugum vel deſponiſatorum anore & commercio, quo ſuavius in rebus hu- manis nihil eſt, aut efficaeius, depromptis expreſfus; cum hebetudo intelleckus noſtri ad inetfabiles charitatis Chriſti divitias aſſurgere non valear, egque jueunda ejuemodi oναναH.‿εοααααιäριι ingenio, capfui ac ſtylo hamano, ſapientia ſeſe artemperet divina. Hinc, duplicem Cantici ſenſam, allum quidem hiſtoricum, qui humanas Salomonis Veneres in apricum ponat, alium myſticum, qui Chriſti erga eceleſiam affectum complectatur, eontra Boſſuetum, diſerte quidem negamus; inter tamen atque ſenſum literalem, ut in omni tropico ac figurato ſermone, obſervante b. Glafſio Philol. Sac. Lib. II. P. I. Irack. 2. Sett. I. p. 262. ſJ. ulu venit hic quoque diſtingnimus, vel, ur b. Pfeifferus appel- lat, in Iheſ. Hermen. ypoemn. ad Cap. III. &3. p. Fo. ſqq. inter ſenſum literæ, & ſenſum literalem; non in proprietate dictionis ac phraſeos, in Cantico adhibitæ hærentes, ſed mentem Sp'ritusS. figurato ſermone ex- preſſam, ceu ſenſum lireralem unicum ex hoc tropico dicendi genere eruentes. Eo autem con n G e⸗ — Q ac fine ſupremus Scripturæ auctor danticum 3 4 1 iſthoc caneni voluit inlertum uc 1) locupletiſſimum Meſtiæ in earne ex- hibendi teſtem ageret, adventurumque perhiberer eum, quem flagranti ſr defiderio & ardentiſi riis, hactenus omnis ævi fideles expe carant: 1 2) ut vimincomparabilem, intemeratam ſinceritatem, & inexpugnabilem I1I1 3 con- Senſus li- teralis: Scopus- De Canti. co Canti- corum. num bi- ſtor. Eccleſ. texsre? 254 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS conſtantiam amoris, quo Chriſtus eccleſiam eomple ctitur, ob oeulos po- nat, quibusque ſe teſtatum ficiat, ſolatii & refectionis ſpiritualis do- cumentis, ediſſerat: 3) ut fidelium corda amore Chriſti inflammer, in- dolem ac rationem intimioris cultus ac devotionis doceat, & ideam ve- luri ac typum animæ, Chriſtum ſincere amplexantis & colentis ſiſtat. Pc proprius & genuinus libri ſcopus eſt, qui ex fingulis ejus capitibus, totaque carminis compage ac harmonia elucet. Num vero præter gene- rales iſtos fines, hoc cumprimis egerit Spiritus Dei, ut integram fatorum eecleſiæ ſeriem ac velut hiſtoriam, Propherico Spiritu delineatam texeret, id omnino dubium, in multis valde coa tum, & a mente Spiritus S. pla- ne videtur alienum. Fuit hæc ſententia multorum magni nominis in- terpretum, quam diſpari tamen ratione ac modo explicarunt. Alii omnem utriusque vel certe Veteris Teſtamenti eceleſiam, variumque ejus ſtatum, ordine ac integre exponi, cum Lyrano, Thoma Brugthono, Georgio Edero in Oecon. Bibl. lib. II. tab. 123. & Jacobo de Valentia, exiſtimant; alii duntaxat Novi Teſtamenti tempora, vices ac fa- ta in Cantico deſeripta contendunt, in quibus e Pontificiis cum aliis Cornel. a Lapide, e Reformatis vero præcipue Jo. Coceejus eſt, qui in ſynopſi & medulla prophetiæ Cantici, quam Commentario ſuo præ- miſit, omnem movit lapidem, ut famoſas illas ſeptem, quas ſibi fingit & in omnibus fere Ver. Teſt. vaticiniis venatur, Novi Teſt. periodes, ex Cantico quoque eruat & exſculpat. Hane Magiſtri ſui ſententiam magno eum plauſu exceperunt diſcipuli, e quibus Abrah Gulichii com- pendium & analyſin libror. Propheticor. V. & N. Teſt. p. 272. ſqq. conſu- las, ſi ſpecialem ac ſuccin tam ſingulorum Cantici eapitum ac tmematum accommodationem, ad fata eccleſiæ, per omnia N. I. ſecula, in iſtas ſe- Ptem periodos digeſta, legere cupias. Quibus doRtorum virorum co- natibus utut ingenii laudem nemo facile denegaverit, fraudi tamen fuiſſe videtur tum præconcepta opinio, quaſi pleræque Vet. Teſt. prophetiæ, ſeriem hiſtoriæ N. T. integram ad finem usque ſeculi pandant, nec alio quidem ordine ac modo, quam per illam, quam ex Apocalypſi commi- niſcuntur, ſeptem periodorum ſtructuram; tum quod ugucleninge. P mnii humani accommodationem, pro divino Spiritus S. ſenſu & ſe 0am- plexi, in inventis ſuis hæreant, ſibique nimium placeant, nec alios au- diant ſaniora monentes. Sane velut per rubicundum aur flavum per- ſpicientibus vitrum, omnia rubent aut flaveſcunt, ita Coccejanos non P nos nen . mirum VETER. TESTAMR. 2535 mirum eſt, in quocunque Scripturæ vaticinio periodos ſuos perſpi- De Canti- cere, nemini licet alias tam liceat eſſe oeulato, cum hoc ſuo com- co Canti- mento faſcinati ad Scripturam accedant, & obfirmato plane animo, rum. 7T Urdνι gXz ννoραν conſtituerint. Canticum omnino ſpiritualia in- viſibilis eccleſiæ myſteria & bona canit, tantum abeſt, ut esternum eccleſiæ viſibilis ſtatum, juxta Coccejum, delineert, nec a bonorum, quæ celebrat, participatione fideles Vereris Teſt. excludit, ad quos tamen complementum Cantici nullo modo ſpectare Coccejani con-= tendunt. Sed in Pſeudhermenia iſta profliganda otium nobis feee- runt Theologi Belgæ, Melch. Leydekker Face Veritatie, Loc. II. qv. 9. arg. 10, p. 5. & copioſius longe atque cum cura, Amon. Hülſius Specim. Theologiæ HMypothet. Diſp. XIX. tota, p. 460. ſqq. qui videantur. . . Et jam ante hos Mercerus ad Cant. I, t. probe oblervavit, artius, quam par fir, hunc librum exponi, ſi ad eccleſiam tantum Nov. Teſt. trahatur, cum pleraque ad veterem, pleraque ad novam, multa genera- . liter ad utramque eccleſtam pertineant; ubi fimul quoque Aben Eiram notat, qui in Cantico ab Abrahamo myſteria contexi putat ad Mes- ſiam usque: a quo non multum abludit R. Salomo, qui prævidiſſe Salomonem tradit, fore Iſraelem in captivitate una poſt aliam, ut di- cat, redibo ad maritum priorem, ut fruar bonis, quæ mihi dabit ul- timis diebus, nempe diebus Meſſiæ. Quos ſecutus in interpretatio- ne Cantici Magiſtros, haud abs re cenſetur Coccejus. Miſſis itaque Utilitas. 1 iſtis, utilitatem libri deprehendimus longe lateque patentem. Hinc . nimirum dogmata, de Meſſia in carne exhibito, ejusque in eceleſiam . animo ac affectu, de unione Chriſti & fidelium myſtiea, de facie ec- 1 cleſiæ in proſperis & adverſis, variisque erucis & ſolatii ac refeétio- 4 nis vicibus; hinc ſolatia ex intenſiſſimo Chriſti erga eccleſiam amore, . & beneficiis larga manu in illam effuſis; hinc monita petere licet, de officiis fidelis animæ, quibus fidem, charitatem, ſpem & reveren- tiam Chriſto, Domino ac ſponſo ſuo teſtari tenetur; quæ cumulatim 6 videas ab interpretibus ſuppeditata. Quin adeo manifeſte vooρ ανντι a indolem ſincere Chriſti amantium ſectatorum ob oculos po- nit, ut hypocritas, vana mentem ſuam perſuaſione demulcentes, ſibi- . . que miſere imponentes, fraußis ſollicite admoneat, & validiſſime con- . vincat, nec ad palatum fir, niſi iis, quorum Spiritus infucato Chriſti . amore fervet. Tunta certe Cantici bujus efficocia, & allegorici ſermo- uvis energeia, ut cum homo fidelit, pia & ſanctifcata mente, illud legit, ab- n reptun 256 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS D: Canti- reptum ſe, & in mutuos Cbriſti amplexus intimo cordii afectu, ſumma- co Canti⸗que animi veluptate effuſum ſentiat, de divina ejur gratia penitui perſua- corum. ſus, nil ni unionem cum D EO, & pleniorem indier divinæz gratiæſrui- tionem, ad ſatietatem utque anhelans, appoſite & ex vero (ſi ſiniſtra abſit verborum interpretatio) obſervat laudatus Hulſius, loco ante cit. Dignitas. . 464. Hinc tam effuſi in laudes libri Patres, vix verba inveniunt, quibus pro merito dignitatem ejus, mox a verborum elegantia, mox a myſteriorum ubertate, mox ab artificii & ſtructuræ venuſtate, conce- lebrent. Quibus prolixe deſcribendis, ne tædium adducamus lectori, ad fontes ipſos remittimus, Theodoretum cumprimis, Gregorium Nyſſenum, Origenem e Græcis, e Latinis vero Iſidorum Hiſpalenſem, lib. 6. Etymol. c. 2. Gregorium M. Caſſiodorum, Bernhardum. E re- centioribus quoque ſuaviſſimus libri interpres, b. Gerhardus in Poſt. Salomon. in Cant. procmii cap. IX. toto id agit, ut conquifitis undique argumentis, dignitatem Cantici ſolide evincat; quibus adde, quæ in ejus eneomium b. Calovius appoſuit in præfat. ad Cantic. Bibl. Illuſtr. 1T. I. DP. 1250. — V. . ſtylus li- Dictionis genus argumenti dignitati exæquans Salomo, ſublime bri allego- ad-hibuit & ænigmaticum, amatorium porro ac ſuave, blanditiis mul- ricus. tis atque encomiis refertum, & tenerrimum deſponſatorum affectum, variasque ejus viciſſitudines, ſcita quadam & continuata parabola, ex- ponens & ſiſtens. Epithalamium ſcilieet Chriſto & eccleſiæ ſeripſit; unde ſtylum quoque materiæ attemperavit, 76 ρτνο egregie ſervans Nam ſ quasdam ſimilitudines ac tranilationert exeipia! paulo audacio- res, ut eſt uſus gentium illarum, conſuetudini noftra minus congruens, tot porro Venerer, tot leporet, motus lam molles ac TSρται ρυρ, tam exprer- ſar, tam decoras imagines rerum, tam aptam & convenientem colloquen- tibur perſonie ſponſt a6 ſponſæ, & juvenun ac vinginum chorit, orationem invenies, ut merito ab Ebrais nobiliſzimunm & ekimium Canticum, & Canticum Canticorum appelletur; non abs re obſervante Huetio Dem. Evang. Prop. IV. de Cant. §. 7. p. 44. Unde Auguſtinus Lib. de Pa- ſtoribus c. F. L. IX. Opp. p. 1070. Novimut Cantica Canticorum ſankta, . cantica amatoria: cantica ſancti amoris, ſfancta charitatis, ſanétæ dul- cedinis. Triplicem quidem ſermonis ſtrucſturam hic animadvertiſſe ſibi videtur del. Rio Mag. in Cant. c,. W. p. 3. Quaſi, cum de nuben⸗ . tibus VETER. TESTAM.1ʒ 257 ſbus velut ſponſo & ſponlſa canit, phraſi utatur epithalamiis accommoda; De Canti- cum de iisdem, ut de paſtore & grege diſſerit, tum bucolicum ſeu gno- co Canti⸗ micum dicendi genus adhibeat; cum de agricola & vinea, ſtylo lu- coruin. dat georgicorum. Verum ita Saturam dixeris nitidiſſimum hoc car- men, tot ſermonis generibus variegatam, ipſoque charactere ſibi adeo diſſimilem ac diverſam, ut mox cothurno incedat ſublimis, mox humi ſerpat, mox mediam teneat viam; quam hiulcam unius carminis com- SS pagem, vix Maro quis aut Theocritus ferret, nedum ut Spiritui S. eam fribuamus. Ut taceam, posſin ſaeram & Ebraicam auguſtiorem longe eſſe, quam quæ ad Græci vel Romani carminis leges ac modulum exi- gi & æſtimari poſſit, adeo ut ludibrium viris eruditis debuerit Eranc. Goymarus, in Lyra Davidit utramque comparando, ut ſupra fuſe di- Qam. Unce nec Boſſueto caleulum adjicimus, qui Salomonem anti- quos mores imitatum, paſtoralem canere eclogam inſtituiſſe tradit; 1 nec Joanni Menochio, qui not. ad c. II, 1. ſtylum bucolicum, paſtorum- que in eo ſimplicitatem, animadvertere ſibi videtur; in quam ſenten- tiam e noſtris quoque b. Dilherrus concedit Lib. III. Elector. cap. XI. p. 473. qq. ubi carmen bucolicum eſſe, demonſtrare nititur. Nec enim antiquum hujus eclogæ morem ultra Salomonis aſcendere æta- tem, luculenter ſatis demonſtrabitur; & utut ſchema nonnunquam h paſtorale adhibeat, adeo tamen tenui non modulatur avena, ut Buco- lica quædam ceciniſſe dicendus ſit. Variat quippe ſæpiſſime ſchema, & pro diverſitate ſimilium, quibus alias in Scriptura S. eccléſia orna- 6 tur, ſponſa mox paſtorali habitu amicta, mox florum hortorumque amenitati comparata, rurſus hinc urbanam degens vitam, hine regio 4 . coruſcans ſplendore, hine nymphis amicisque circumfuſa, introducitur; . viciſſim ſponſus, nunc hortulanus, nunc gregis paſtor, nunc rex eſt & . ipſe Salomon: pari per hec omnia, & æquabili ſermonis filo, pergen- te oratione, unique deſponſatorum allegoriæ inſiſtente. Poëticus ta- posticus, 4 men & ſermo & character eſt, quod nemo temere inficiabitur, utut udæi in libris & hunc noſtrum non habeant, ut ſupra jam ob- ſervatum cap I. . I. potiorem Accentuationis, quæ Proſaica eſt, non Metrica, quam ſtructuræ & ſermonis, rationem habentes. Sed quod recte notat Mercerus ad c. I, 1. artificii & metri genus, ut in reliquis ſe Poëticis Scripturæ libris, hic quoque hodie fere ignoratur; niſi quod n. communia iſta, quæ de Poëſi ſacra ſupra ex inſtituto attulimus, monita Carpz. Pars II. Kk habeant . corum. clas» obſourns, ditori vilum fuit, arcahum illud amoris inter Chriſtum & eccleſiar 2 58 INTRODUVCT. AD LIBROS BILICOOQ De Canti- habeant locum. De cetero, carmen hoc dialogiſtico more, perſona- co Canti- rum interlocutione diſtinguitur, quas alii tres numerant eum Coccejo, ſponſam quæ habet dilectum; dilectum illum; & cireumſtantes: alii utplurimum quatuor, ſponſum, qui Chriſtus eſt; ſponſam, eccleſiam; amiceos ſponſi, quos ſantos eceleſiæ doctores, Prophetas, Apoſtolos, piosque verbi miniſtros dicunt; & ſponſæ ſodales atque comites ado- leſcentulas, pias nimirumanimas omnes, quæ eceleſiam conſectamur, quæque filiæ Jeruſalem ſpiritualis (Gal. IV, 26. Ebr. XII, 22.) ſeite per- quam appellamur. Dudum hoe Origenes obſervavit prafat. in explas nat. Cantici, To. II. Opp. Lat. f. 62. G. & ad diverſas fidelium claſſes de- fignandas commode applicuit. Præterea iſtud quoque non omnino negligendum, quod in Bibliis Magnis de la Haye in prafat. Cantic. T-. II. p. 6z4. monetur, duplicem Chriſtum hic gerere perſonam, unam magiſtri, ſublimem fidei, morumque & ſan Ritatis doctrinam, ſuæ tra- dentis dilcipulæ; alteram ſponſi, miris laudibus, gratiis, donis ac ſa⸗ voribus ſuam chariſlimam ſponſam proſequentis, eandemque extollen- tis, ornantis & ditantis. Viciſſim Eccleſiam duplicem, fimili modo, vel potius triplicem ſuſtinere perſonam; unam diſcipulæ; ſecundam ſponſæ erga Chriſtum; tertiam magiſtræ, vel ſociæ erga reliquas ani- mas, quas ſolet adoleſcentulas, vel filias jeruſalem nuncupare. Hinc ſcilicet tanta ſententiarum ſponſi ac ſponſæ diverſitas dignoſcitur, pro ratione perſonæ, quam gerit, diverlæ. Ex quibus ſtyli affectionibus ejusdem emergit obſcuritas, lingularem legentis attentionem, cum re- 5 . 2 7 liquis Scripturis collationem, parabolæ perpetuam enucleationem, per- ſonarum colloquentium cautam diſtin Rionem, & ſcopi ſpecialis, ob . . 7 1P* . oculos ſemper fixi, conſiderationem & evolutionem requirens. Scite hanc in rem Auguſtinus Lib. XVII. de Civ. Dei cap. 20. To. V. Opp. p. . . „ . 1 954. Cauntitum Canticorum ſpiritualis quædam ſanbtarum eſt voluptas mentium, in conjiugio illius regis & reginæ civitatit, quod eſt Chriſtu & eccleſta. Sedbac voluptas allegoricis tegminibus involuta ect, ut defde- retur ardentius, nudeturque jucundiut, & appareat ſponſat, cui dicitur in zodem Cantico: Bquitas dilexit te, & ſponſa, quæ ibi audit, chari- 4 2 E 7 tas in deliciis tuir. Rurſusque lib. de Paſtoribus loco ſupra eitato: Cantica Canticorum ænigmata ſunt, paucis intelligentibus nota ſunt, pau- 1GW. cis pulſantibur aperiuntur. Ita nimirum ſapientiſſimo Scripturæ con- com- VETER. TESTAM. 259 commerclum, naturali ſagacitati obvelatum, iis tantum perſpiciendum De Ca . . . . . . . . .— 2 . 4 1 —„ præbere, qui humillimis precibus illuminatos, per Spiritum Dei, men- 0 Car coram. tis oculos indepti ſunt, & ιαο riv En r& cε Nri e XAHνασιναι 3 5Sα, T6 àναραααν τιιςπς τς τ— 2αοαατιd Ebr. V, 14. Unde nec in ſe, & quod Philoſophi dicunt, abſolute, Canticum eſt obſcurum, ſed 2za ' HSρ, & iis cumprimis, qui nativa mentis acie inveſtigare illud fatagunt; nec inſita luce deſtitutum, ſed tali coruſeans lumine, cujus fulgor rationis humanæ, ſibi relide, oculos perſtringit. ac autem ſtyli moderatione uſus eſt Spiritus S. ut ad preces & ſerutinium Seri- pturæ nos excitaret; ut faſtum reprimeret vo doxnαοραριον, & rerum divinarum ignorantiam ob oculos nobis poneret; ur, quod Auguſti⸗ nus obſervat, languorem nobis excuteret, & Scripturarum faſtidium detergeret; maxime vero, ut myſteriorum, quæ Salomon canit, in- dolem doceret, ita quipge comparatorum, ur experiendo ſentiantur potius, quam legendo diſcantur, nec tam verbis, quam affectu decla- rentur. Ut tamen planiorem, ad inveſtigandum libri ſenſum, aditum pararent Viri docti & in Scriptura exercitati, ſubſidia interpretationis & regulas hermenevticas, Cantieo cumprimis accommodatas, ſabmi⸗ niſtrarunt, quos inter palmam reliquis præripuit b. Gerhardus Prole- gom, Poſtill. Salomon. cap. X. toto. Vjl. nti⸗ Facili nunc negotio dijudicari poterit quæſtio, quis lector libri Lector ir idoneus ſit futurus, & quem admittere, quem rurſus arcere a ſan tiſſi- bri⸗ qua- is mis hiſce liceat myſteriis? In benigniſſimam Dei revelationem, ſuique erga nos amoris teſtificationem, iniquus eſt Simon Epiſcopius, qui qaud gravate omnibus conſulit, ut ab cantici higus lectione prorſus oculos animumque abſtineant, ne per verba rerum pudorem dediſcant; inprimis ti, quos ætas ſua cercos ad vitium ſacit, & caro ad libidinem pronos, qui- ue animum ad virtutem obſirmatum nondum habent; Lib. II. Iiſtit. Theol. Sect. V. cap. 4. Opp. T. I. p. 223. 4. Canonem namque Scripturæ omnibus legendum, omnibus tenendum, Deus præſcripfit: cui iſtud impingere vitii, quod per verba, rerum pudorem dediſcere doceat, adeo ut ab ejus lectione oculos animumque abſtinere præſtet, vix citra in- juriam in Spiritum S. dicetur autorem. Cumque porro &αρ ραα evοv Utilis ſit ad doctrinam, ad redargutionem, ad correctio- nem, ad diſciplinam, quæ eſt in juſtitia 2 Tim. III, 16. hanc quoque Kk 2 Jec- *£ 260 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS DeCanti. 6ρνρ dubium non eſt, piis & attentis letoribus uſui futuram, ma- co Canti- xime cum virtus illa divina & &αnοααοιπ quæ in quovis Dei ſeripto ca- sa, nonico rerum potitur, carnis libidines domare, & ceream in vitia æta- tem, Spiritus S. ductu, ad virtutem flectere valeat. Æ quius longe de hoc libro ſtatuunt Judæi, de quibus Hieronymus in prafat. ad Eazechiel. T. V. Opp. p. ö. F. Niſi quis apud eor ætatem ſacerdotalis miniſterii, ideſt, tri eſimum annum, impleverit, nec prineipia Geneſeos, nee Canticum Canticornm, nec buſus voluminis x dium & finem legere permittitur: ut ad perfectam ſ-ientiam, & miſticor intelleétut, plenum humanaæ natura tempur ac edat. Paria Origenes tradit in Prologo ad Cant. Opp. Lat. T. IF f. 65 C. ubi & iſtud addit, apud Hebræos, niſi quis ad ætatem perfectam maturamque pervenerit, libellum hunc ne quidem in ma- nibus tenere permitti; porro quoque explicat, a principio Geneſeos ar- ceri immaturos quia mund' cresturam deſcribit, & ab Ezechielis prin- cipio, quia ibi de Cherubim agitur, a fine autem, quod in eo templi æficatio contin⸗stur. Idem de Cantico ex Rabbinorum monumen- tis Bartoloccius affirmat T. IV. Biblioth. Kabb. p 33. a. & rationem allegar, quia, cum de amoribus agat, ſi exponeretur ſecundum literam, ad inhone- ſtos amores, nec nonad libidinem facile juventus incitaretur. Sed & ean- dem primorum ſeculorum Chriſtianis ſediſſe ſententiam teſtis eſt Theo- doretus, qui praf t. Comm. in Cunt ſub ſinem ſere, T. I. D. 9gy. ita habet: &ε 1* eigarlois, οο roh*τι *τ—àααεσιασ ταανποααιαα oIéρα tινr r“ Aνααιννυαιν Koον„oοα roτ ei αναd« TεXαροσν, 2α &σ σο. Nv ναονςστı—h e ρονοαναεναι, οα ν⅜νρνααιονααιιι οNτF—we, re evoρααεͤ dvρα αασαιπιοανιααριπν,. Puj us quiι läem libri lebtionem adoleſcentibus, at= que ætate adhbuc imperfectit, prorfas interdicunt; ſolis autem viris perfe- &ie, qui recondita & arcana percipere valeant, & ſpiritualiter intelltigere quæ ſeripta ſunt, legendum præ ent. Alii rurſus non tam ætatis, quam Spiritus ac fidei, maturiorem quandam im lectore menſuram requirunt, ut Joh. Malderus, Epiſcopus Antwerpienſ. prafat. ad LEector. Commen- tari ſui in Cant. Sit meditator, inquit, ſit lector, -i non annis maturut, Item animis, & motibus ac moribur caſtiſſimus: procul hinc, procul eſte profani. Unde Bernhardus ſub finem Serm. I. In Cant. T. III. p. 2. pro ſtylo ſeculi ſui, aunos in lectore requirit meritorum, non temporum. Alioquin, ut ibid. paulo ante dixerat, ante carnem diſciplinæ ſtudiis efo- mitam, & mancipatam ſpiritui, ante ſoretam & abjectam ſeculi pompam W ſar- explanationem Canti VETER. TESTAM. 2561 5 & ſarcinam, indigne ab impuris! ſenitudinem attend ſſent, longeque pru- dentius Patres cenfuifſe, non quibus annis, ſed quibus animis, hac le- Rione ſint initiandi. Et ſi dicendum quod res eſt, non video, cur illibati ſancte juventutis animi, nullos libidinum æſtus adhuc experti, nec dum impuris tentati amplexibus, ſed in ſimplicitate Spiritus, arca- nos verbi divini motus admittentes, ab hoc libro ſint arcendi. Gravi- ter quidem & ſapienter monuit b. Gerhardus Exeg. Loc, I. S. 149. P. I55. jci non eſſe in juventute attingendam, ſed in ſola- tium Chriſtianæ ſenectutis, ac piæ emigrationis viaticum reſervandam, exemplo Bernhardi, Thomæ Aquinatis, & Joh. Gerſonis, qui in me- ditatione & expoſitione hujus libri, extremam vitæ partem conſumſe- runt; multum tamen intereſt, inter libri lectionem, ejvusque ſolidam enarrationem. Neque vero omnibus, citra diſcrimen, aditum aperi- mus; ſed letorem poſcimus, reliquorum Scripturæ librorum lectione jam probe ſubaſtum, piis ae ſeriis precibus, adverſus diaboli carnisque tentationes, ſtudioſe munitum „divino colluſtratum lumine, & doctri⸗ na, de myſtica Chriſti cum fidelibus unione & deſponſatione, ſolide imbutum, tum quoque Chriſti & -myſteriorum ejus amore ac deſide- rio flagrantem., E re quoque fuerit, planam & ſuccinctam textui ſa- cro paraphraſin quandam ſubnectere, qualis Oſiandri eſt, vel Vinarien- ſis, ut hoc velut hodego in genuinum libri ſenſum, & arcana amoris divini adyta;, le or introducatur, contra duriorum quarundam phra- fium offendicula præmuniatur, & ab humanæ rationis, vel carnis ſuæ detor Gonibus, & objectis dubiis, ad myſteriorum cœleſtium, ſuab literæ cortice latentium, meditationem ſubinde revocetur. vij. Divinum autem hoc ſeriptum, & canonica auto tum, nemo ſanus temere ſolicitavit, præter paucos illos, qui profanos hie ſomniarunt amores. Neque dubitare ſinit, tam argumenti, in quo verſatur, ſublimitas, quam facta in N. T. approbatio, qua ad explican- da ſidei myſteria, emphatice adhibertur. Argumentum quidem, niſi Deo ipio doctore, inveſtigare, exponere & illuſtrare, nemini mortalium datum eſt, adeo quippe ſublime, ερ ρνν, αdæ; Nαον r T&εασ⁰οα* z†⁹ozNXn Pw, ut nullus vel Socrates, vel Plato, utcunque abſtruſa de divi- . Kk 32 nitate ktio ſanbta praſumitur. ReRius ita- De Canti- co Canti- que facturos exiſtimat del-Rio Wag. ad Cant. cap. I. P. g. Judæos, ſi agd virtutis, quam annorum p eorum⸗ ritate ſufful. Canonica autoritas aſſerta? . 262 INTRODUCT. AD LIBROS BIELICOS DeCanti- nitate philoſophati, quicquam de eo prodiderit unquam, vel hariolan- co Canti- do ſaltem fuerit aſſecutus. Hlud autem ipſum adeo profunde, copioſe, cerum. dqivine hic ediſſeritur, ut citra immediatam Dei εRRααε & Jeoν siav, ab humano profectum ingenio Cantieum dici, nulla ratione queat. Manifeſta ſiquidem divinæ originis indicia prodit, cœleſtem- que omnino ſapientiam ſpirat, nee absque ſpeciali Spiritus S. lumine & afflatu intelligitur, nedum dextre explicatur, ut ſi quem alium, hunc certe Scripturæ librum, ipſa ejus indoles ac ſtructura Canonicæ eſſe do- ceat autoritatis. Sed nec &ιααοτ—ro eum Dei Spiritus in N. T. reliquit. Johannes baptiſta Jeſum Nazarenum invicte demonſtraturus Meſſiam promiſſum Joh. III, 29. ad Canticum provocat, eumque inde cognoſci cupit, qui Sponſam ſibi jure vendicat c. IV, 8. ſqq. V, 1: & Paulus re- purgatam ab omni macula, ablutamque Chriſti ſlanguine eccleſiam do- Rurus Eph. V, 27. diviniori haud alio eviturum ſe credidit elogio, quam ex Cant. IV, 7. deprompto. Salvator ipſe in parabola de X. vir- ginibus, ingreſſum ad nuptias Matth. NXXV, 10. ex Cant. I, 4. haud ob- ſcure petit: nec graviori alio obſignandus videbatur epilogo univer- ſus Codex ſacer Apoc. XXII, 20. quam ex Cant. V, I. hauſto. Sic Apoc. III, 20. haud obſeure ad Cant. V, 2. alludit. Sed & ad hunc librum digitum intendit Scriptura Oſ. II, 19. 20. Matth. IX, 15. XXII, 2. XXV, 1, ſqq. 2 Cor. XI, 2. Apoc. XIX, 7. ſq. & toties alibi locorum, quoties Chriſtus ſponſus inſignitur, ejusque myſtica, cum eccleſia vel anima fideli, deſponſatio celebratur; cujus quippe articuli ſedem principalem ac nativam hic liber conſtituit, ad quam referenda & exi- genda ſunt reliqua Scripturæ diéta, quæ eum tradunt. Unde magno conſenſu ab eccleſia, primum Judaica, hinc & Chriſtiana, in illam itum eſt ſententiam, quæ divinum hoe ſeriptum, & partem canonis ſacri ſtatuit & definit. De illa Joſephum vide lib. I. contr. Appion. de nac Euſebium lib. IV. Hiſt. Eccl. c. 20. & lib. VI. c. 25. Concilii Laodi- ceni zanon. 6o. Cyrillum Hieroſolym. Catech. II., de div. Scripturæ li- bris, Gregorium Nazianz. & Amphilochium ad Seleucum de veri & germanit Seripturæ libris, Damaſcenum lib. I. de orthod. fide cap. 15. & = Patrum quoseunque, qui vel ex inſtituto recenſionem librorum Seri- pturæ inierunt, vel Commentariis & lucubrationibus ſuis Canticum ex- planarunt, vel data aliunde occaſione, mentem de illo ſuam expoſue- runt. Ad quem ſanctorum Patrum conſenſum provocans Theodore- 1 tus 7 1 VETER. TESTAM. 2363 tus præfat, in Cantie. V. I. Opp. 955. inquit: 1 rSro &νοαααa res o De Canti- axrdgiot arées, Tis Seοα νο (TS Aσα) 6ααNεαHν†οναναoàαNH⅝ c de 7Mν°1 s νο . drceN .α. everhαια i Tr. Debs kum. ) zssôρατâ⁷oρ, Tcας sXαdρ ραονοουα τ—d Ir6 αυυσυD̈ÜNαnαιαα. 2 dͤ esnροναναααιοαν. Quod cum beati Patres non ignorarent, Canticum in ſa- crarum ſeripturarum numerum retulerunt. Quin etiam multi ex veteri- bus illud commentariit & interpretationibus illuſtrarunt! & qui deinceps non ſunt interpretati, éjus tamen ſententiis ſeripta ſua condecorarunt. Quæ ut ree ſe habeant, & ſatis ſint plana, prohibere tamen non potuerunt, quin 6rsoéαται quædam capita libri ſuggillarent, originem ac fidem. Sane jam Theodoreti ætate erant, qui Cantico detraherent, αοννvv- Ti“ &vαua, r SisXls“ riseονντι, Asς s Tiς 202 αια ae Xàροαν aεοαοιτιτοναας ſοαυα 1. AsVααναναnrταραρ, α ο= Oòs ZoXονο“ eια αντνουν 0α☚ r, 73 Dραοοα DoMrs, 7870 rs- ec⸗ Pe. 2 αNRRo raτνις vαααου! T ρα rA Xοα Aſi- οονα α Sv‿αετιτιν, .αναα Tας r αενρο0α+ oασαατα tv T vO να.οNùνννο. Pirituslem eſſe librum neganter, fabulas autem quas- dam, ne aniculir quidem delirantibus dignar contexunt: alii nimirum, quod ſapiens Salomon de ſeipſo, deque Pharaonis flia conſeripſerit: non- nulli autem ejusdem olaſzs aultorer, pro Pharaonis filia, Ponſam eſe Abiſai Sunamitidem conßnxerunt cit. loco p. 954. Qi forte iidem ſunt cum illis, quos atro lapillo Philaſtrius notavit de bar’ſib. cap. 131. 245. cumque non Spiritu divino, ſod mulieram cauſa ac voluptatum Salo- monem hac ſeriphiſe, & concubinarum ſuarum numerum édixiſſe, ſen- tiant, infrucbtuoſos, imo potius ut paganot, impios & Judaos ineruditos atque indoctos judicari cenſuit, Sed & Theodorum Mopſueſtenum in à Theodo- Synodo II. Confſtantinopol. Coll. IV. damnatum accepimus, quod re di piguiſſe ſe ſeriberer, Cantica Canticorum penlegere, quoniam neque ſecun- dum propheticam ſpeciem expoſtta ſunt, neque ſecundum hiſtoriarum tra- ditionem, iecut ſeriptura Regnorum, neque demonſtrativa admonitione ſtu- dii utuntur, apud Sever. Binium T. II. Concil. p. 35. Quibus Anaba- ptiſtas aceenſet, poſt Sixtum Senenſem & Jodoc. Coecium, Huetius in Demonſtratione Ev. & e noſtris b. Gerhardus prolegom. Peſtill, Salom. c. II. G. 13. quibuseum tamen modernos Anabaptiſtas facere, nullus aſſe- veraverim, qui in Catalogo canonicorum V. T. librorum, Canticum vαρν τττανοας ecenſent. Adverſus hos omnes id unum demon- ſtraſſe Jolicitata; a priſeis hæreticis, abAnaba- ptiſtis, 264 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOoOSs DeCanti ſtraſſe ſufficiat, divinos, non humanos, ſan ſtos & ineffabiles, non profanos co Canti- hic cani amores, quam cauſam, paulo ante peroratam, intactam hie relin- . Judais quimus. Porro inter Judæos dubitatum aliquando fuiſſe de Cantici au- „teri. toritate ac fide, in Pirke Avoth' f. t. c. 1. proditum legimus, donec veni- bus, rent viri Synagogæ magonæ, priſtinoque illud nitori ac ordini reſtituerent. Quam autem Magiſtri ambigue agitarunt controverſiam: num Canti- cum inquinet manur, nec ne? poſt varias doctorum ſententias, graviter definit tandem R. Akiba in Maſſechet Jadaim cap. 3. §. y. hoc pacto: * abſit, ne controvertat ullus Iſraelita de Cantico, quaſßi non poſſet inquinare 3 manus (ceu res profanabilis.) Univerſus enim mundus nen eſt dignur eo die, quo Canticum Iraeli traditum eſt: nam omnia hagiographa ſunt ſan- , cta, ſed Canticum eſt Sancétum Sanctorum; & i qui diſputarunt, contro- verſia fuit de Eccleſtaſte tandum Divinus itaque & in ſe ſacer, adeo- que natura ſua profanabilis, ipſis aſſeritur, atque hoc iplo reliquis Scri- , Rich. Si. pturæ libris æquiparatur. Conkfer b. Pfeiffer. Critic. Sac. cap. XIV. Sect. monio, II. 4. 4. p. 356 ſqj4. E recentieribus Criticis Rich. Simonius, aperta qui- dem fronte divinam libri autoritatem ac originem non impugnat, per cuniculos autem ſubruere ſatagit, dum collectionem eſſe tradit vario- rum hymnorum, confuſe perquam digeſtam, quorum vel autores, vel rag eorum indicia dentur, Hiſt. Crit. V. T. Lib. I. cup. V. p. 3o. Quo com- mento lubricum & anceps totum redditur Canticum, ſatura nimirum, ex complurium autorum juxta ac poëmatum lacinüs, temere nec apre ſatis commiſſis, forte enata; cui quid divinæ ſubſit autoritatis, lectori judicandum relinquitur. Sed alia omnia νν νραι docet. Unum ſane atque continuum opus eſſe, totius libri & nexus indivulſus, & harme- nia demonſtrat; in quo, utut perſonæ varient, alternis vicibus inter- loquentes, nulla tamen tumultuariæ congeſtionis veſtigia comparent. Unde non niſi unius eſſe autoris, ultro intelligitur: quem ſecundari- um Salomonem, primarium ſanctum Dei Spiritum, paulo ante evici- Belgarum nomine, Jo. Clericus in Judic. de Simon Hiſt. Crit. V. L. Epiſt. 12. heologos, qui myſteriis refertum librum, mutuos Chriſti & eccleſiæ amo- res deſcribere credunt; nullo ſane vel ex V. vel ex Novo T. vel ex ipſo . demum Cantico, inducti argumeuto. Quicquid in ſententiæ hujus Pte. 7 initia, internoſci & diſtingui vix commode queant, eo quod nullibi cla- a Clerico. mus. Hunc e diverticulo dum in viam revocare ſatagit, Theologorum p. 273.ſq. longe quidem amplius a veritatis ſemita deflectit. Salſe ridet VETER. TESTA M. 265 præſidium afferri queat, Judæorum allegoricis niti explicationibus, DeCanti⸗ indolem redolentibus levis animi, quem Theologi noſtri hæredi. 0 Canti⸗ tate ab illis acceperint, myſteria ubivis aucupantes. Idyllion igitur po-coram. tius aut Eclogam eſſe, qua Salomon, ſub paſtoritio habitu, ſeipſum in- ducat cum dliqua ſfœminarum ſuarum, Pharaonis forte filia, collo- quentem. Stylum eundem eſſe cum poéſi paſtorali Græcorum & Latinorum, niſi quod pro genio poëleos Hebraicæ, durus magis & 7 Dithyrambicus ſit. Similitudines, quibus Salomo cap. IV. utitur, con- ferri poſſe cum iis, quæ apud Orvidium lib. XIII. Metamorphoſ. Polyphemotribuuntur. Ita ſane Criticus, omnis poſita fronte, dum Spiritui S. nugas tribuit Rabbinicas, in protritum ipſe hæreticorum errorem impingit, de carnali Salomonis cum ſponſa Ægyptia com- mereio. Neque vero tam in Theologos interpretes ſarcaſmi illi, quam in ipſum Dei ſpiritum redundant, qui myſteria ceœleſtis illius amoris hoc libro exponi, luculentis omnino & V. & N. Teſtamenti declarat teſtimoniis, paulo ante, ſub initium hujus paragraphi, citatis, collato, qui de argumento libri agebat, §H. IV. Sic de libri ſtylo abun- de diximus, eumque Bucolicis Græcorum & Latinorum reſpondere negavimus, nec eſt, ut plura his addamus. Ovidium autem, omnis ſpurcitiei & nequitiæ magiſtrum, eaque de cauſa in exilium pulſum, Cantici interpretem conſtituere, Chriſtumque ſponſum cum Polyphe- mo Ovidiano conferre, profanum adeo & irreligioſum eſt, merito ut horreat mens Chriſtiang. Sed Grotium hac parte æmulari velupe erat Critico; qui ex Catullo, Horatio, Lheocrito, Claudiano, Virgilio, Tibullo, Martiale, Silentiario, Ovidio, & ejus farinæ aliis gentilium poë- tis, ſacratiſſimo huic poëhmati lucem fœnerari, vel tenebras potius of- fundere tanto conatu niſus eſt, ut id ſibi datum negotii erederet, impu- riſſimis iſtud floſculis profanare. Uuum, quod malæ cauſæ obtendant, vindicata: præſidium in eo quærunt, quod nullum in toto libro Dei nomen inveni- ri exiſtimant; nec diffitetur Bellarminus Lib. I. de verbo Dei c. 5. ex decem nominibus Dei, quæ paſſim occurrunt in divinis V. T. libris, quæque breviter explicantur in epiſtola S. Hieronymi CXXXVI, ad Marcellam in hoc Cantico oceurrere nullum; idemque Huetius largitur Dem. Evang. Prop. IV. de Cantico Cant. & 3. p. 216. falſus autem uterque. No- men enim =ae, quod in Vet. Teſt. libris frequentiſſime, tum ſeorſim, tum nomini e junktum Eſ. XXVI, 4. tum in conſtructione voc, e— avun occurrit, Cantici cap. VIII, diſerte legitur in: m, — na e br, Carpz. Pars II. L1 vel Fartitio, 266 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS De Canti- vel ut in aliis codicibus legitur, nenambe, quanquam Aben Efra 6ο Canti- mavult eſſe duas voces diſtin tas, & aa nomen divinum ſubjunctum corum. 7 eſfe, ut & & Er" etiam aliis vocibus, ſimili ſenſu ſubjungi ſolent. Soli autem DEO proprium, & eſſentiale hoe nomen eſſe, & ex Pſ. LXVIII, 5. liquet, & a Buxtorffio Fil. diſert. Philol. Theol. V. F. 34. p. 267. ſ. atque ab Hottingero Faſcie. iſſert. IV. K. 9. p. 266. ſolide demonſtratum eſt. Nec abs re ſunt, quæ del. Rio in Iſag. Can- tici cap. I. Sect. I. p. 3. obſervavit, materiam & ſtylum libri, juxta nuptialis carminis leges, gravioribns illis D El nominibus teneriora prætuliffe; quibus non DEI majeſtas metuenda, ſed in eccleſiam amor, benignitas & clementia denotantur. Dominum, ait, quaris? fratrem audi, Eonſum, amicum, dilectum. Bellipotentem quærii? alibi licet: hic cerne pacificum, cerne paſtorem. Fortis tibi cordi? faucius & eadem trajectus penna, potior amanti. Pro ineſfabili ac- cipe unguentum efuſum, myrrbæ colligamentum, binnuleum, botrum Cypri, & quæ talia paſzim. VIII. Apud Hebræos in Capp. VIII. verſus 117. quorum medius eſt c. IV, 14. liber ſecatur: ſecus ac in Codice Ethiopico, qui in V. tmemata Can- ticum diſpeſcit, ſtudioſe annotata in Bibliis Polyglottis Anglicanis. At longe gravior deprehenditur diſcrepantia, in inveſtigando ſtructuræ ordi- ne ac diſpoſitione. Sunt omnino magni nominis interpretes, qui ordinem ſervari negant, utpote qui nusquam curetur in amantibus, ubi omnia utrinque placent, & affectum potius viciſſitudo, quam eloquii artifeium rerum potitur. Unde Lucas Oſiander proæm. paraphraſ. in Cant. Non quærenda eſt, inquit, in boc amatorio -armine diſpoſitio rbetorica: omnia enim plena ſunt affettibus, qui animum amantis jam buc, jam illuc rapi- ant, In eandem ſententiam Petr. Palladius: non poteſt dividi in partes, ait, eum per octo capp. At perpetuum quoddam colloquium onſæ & Ponſi Chrißi, cum ſuir promiſtonibut, & piorum, hide apprebendentium promii- Fones: in Hag. ad libb. Prophet. & Apoſtol. B. J. His gemella b. Ger- hardus tradit in proæm. Poſtill. Salom. cap. VII. S. dS. Dramatumque & Epithalamiorum morem urget, in quibus Rhetoricam membrorum ſtru Quram fruſtra quæſiveris. Rurſus vero alii, Regem ſapientiſfſimum d&‿αεNds ſeripfiſſe, non admittentes, ordinem concinnum varie ſunt ri- mati. Prout enim quisque vel formam operis, vel ſenſum & contenta diverſimode eſt contemplatus, diverſam quoque reſolutionis iniit ratio- nem; — VETER. TESTAM. 267 nem; unde tot enatæ ſunt, toto cœlo differentes libri analyſes, quas De Canti- magno numero b. Gerhardus c. l. cay. II. toto recenſuit, & poſt eum b. co Canti⸗ Calovius præf in Cant. Bibl. Iuſtr. V. I. p. 1255. Nobis eo licet eſſe bre- corumm⸗ vioribus, idque datum negorii exiſtimabimus, ut in certas veluti claſſes, diverſas inerpretum reſolutiones redigamus. Ubi quidem alii ad Can- tici formam & modum attendentes, vel juxta colloquentium vices illud partiuntur, tantumque membrorum, quantus colloquiorum eſt, nume- rum conſtituunt, quod ex veteribus Origenes opinatus eſt in homiliii W. ſuper Cantic. & Venerab. Beda, qui in Sectiones 41. diſpeſeuit, ex recen- tioribus b. Friedlibius in obſervat. Biblicis, proæm. in h. l, vel ad modum Dramatis, in quinque ſive actus, ſive ſeenas diſtribuunt, quod Caſp. San- tio placet. cui ſcena 1) eſt, de ſponſæ evocatione, ejusdemque ambitio- ne, ac ſodalium imvitatione c. Il. & V. 2) de ſponiæ dolore ob abſen- tiam ſponſi e. VI, 3. coll. cum c. I, 2. ſqq. 3) de celebratione nuptiarum c. II. 4) de ſponſorum in ferculo, i. e. nobili & geniali lecto, compoſi- tione, & pompa curſusque nuptialis in domum ſponſi adductione c. III, usque ad c. VIII. 5) de ſponſæ 3 fores ſponſi, ubi matrimonium con- trahitur, adductione c. VIII. Alii ap. Gerhard. F. 3. dictorum ſeriem imtmotam ſervantes, actum (1) a libri initio, usque ad c. II, 7. (2) a c. II, S. ad c, III, 6. (3) a c. III, 7. ad c. V, I. (4) a c. V, 2. ad c. VI, 9. (5) a c. VI, 10. ad libri finem, pergere contendunt. Quin etiam ſunt, qui duas operis partes dicunt, ita ut in compendio dicantur priori parte, quæ poſteriori fuſius declarantur; inter quos Ludovicus de Ponte prafat. in Cant. Crediderim, inquit, & II. caput breviarium quoddam eſſe omnium myſteriorum, quæ in reliquis ſex capitibus continentur; cujus indicium eſt, ſecundi capitis & ultimi enndem eſſe perorationem & coronidem, ut indi- cetur, in ſecundo capite finiri epitomatam narrationem, a tertio vero aliam novam, & fuſiorem eorundem myſteriorum ſub novis metaphoris imehoari. Rurſus vero alii argumenti & contentorum rationem potius vel ratie- habendam exiſtimant; qui tamen & ipſi haud una incedunt via. Qui ne argu- ð Prophetieum cenſent Canticum, in temporum illud periodos diſpeſcunt, merntbaut ut vel cum Thoma Brugthono ſtatum eccleſiæ æ) legalem, t. ante ca- Eyobtett. ptivitatem c. I, t. in captivitate c. II, I-15. t. poſt captivitatem usque ad Chriſti mortem c. II, 15-IV, 6. βD evangelicum c. IV, 6- ſfn. exhibeant; vel cum Lyrano, V. T. tempora capitibus 6. prioribus, N. autem c. 7. & 8. repræſentent; vel cum Georgio Edero Oeconom. Bibl. lib. II. tab. 123. p. 180. ſtatum eccleſiæ antiquæ usque ad Chriſti tempora, LI1 2 Per De Can’i- per X, dramata deſcribi autument; vel eum Gregorio de Valentia, co Canti-Epiſcopo Chriſtopolitano, ſtatum eceleſiæ Iſraeliticæ, inde usque ad LCorum. aut dog- matici. ficientium, & perfectorum. Vel denique ad ſpirituale Chriſti & eccle- 265 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS tempora regiminis Salomonei, præfigurantem ſtatum eccleſiæ Chri- ſtianæ usque ad Conſtantini M. tempora, decem particularibus can- ticis hic delineari credant; vel eum Corn, a Lapide, N. T. eccleſism 1) ab ortu & prædicatione Chrifti, usque ad Pentecoſten, in infantia ſua c. I. II, 7. 2) usque ad Conſtantinum M. in adoleſcentia fua c. II, 8. IiI, 5. 3) ſub Conſtantino, in virili ætate c. HI, 6-IV, I1. 4) gras- ſantibus Arianis, Neſtorianis, Eutychianis, Pelagianis, in vergente ad ſenium ætate c. IV, 2-VI, 2. 5) in renovatione ſua, tum ccœpta a Baſilio, Chryſoſtomo, Cyrillo, Auguſtino &c., tum continuata a ſuc- ceſforibus renovationis, usque ad finem mundi c. VI, 3-fin. fiſtant; vel cum Coccejo ejusque ſequacibus, in VII. periodos N. T. vatici- nium univerſum diſtinguant. Qui autem dogmaticum exiſtimant li- brum, rurſus ve! cum del-Rione Iſag. ad Cant. p. 3. eccleſiæ ſtatum diverſum, I. quidem inchoantis, quo mutua Chrifſti & eccleſiæ quaſi ęM deſideria continentur; II. proficientis & adoleſeentis; III. perfectæ & confirmatæ, ordine deſignari; vel cum Arnoldo Cathio, & Joh. Mal- dero in praf. ad Cant. diverſos animarum fidelium gradus proponi cenſent, ita ut I. de ſtatu incipientium, & adoleſcentularum, quæ pri- mum ingrediuntur vitam ſpiritualem c. I. & 2. II. de ſtatu perfecto- rum, qui ſibi vivunt, in duleedine viteæ contemplativæ e. 3. & 4. v. 7. III. de ſtatu perfectorum, qui animas paſcunt & curantc. III, 8. VII- fin. IV. de præparatione ad mortem c. 8. agatur; quibus præluſiſſe vide- tur Ambrofius Lib. de Iſaa- & anima cap. VIII. ubi libri partitionem inſtituendam docet, pro diverſitate incipientium in Chriſtianiſmo, pro- ſiæ conjugium propius attendunt, ſcopumque & mentem Spiritus S. preſſius ſectantur; inter quos Hottingerus T beſ. Phil. Lib. II. . I. Sect. 3. p. 4&. partes faeit quatuor, quarum ) ſponſalia inter Chriſtum & ee- cleſiam, ⁶ο½) mutuum ſponſi ac ſponſæ amorem, )) reconeiliationem ſponſi eum ſponſa, à letam ſpem nuptiarum ecelebrat, in cœlo con- ſummandarum; In quibus præceptorem ſuum, Henric. Altingium, ſecu- tus videtur, qui eandem libri diſtributionem tradit Theol. Hiſtor. Loc. II. p. &7. Contra vero Heideggerus in Enchir. Bibl. hl. in partes duas, ad- modum inæquales diſſecat, quarum I. deſiderium adventus ſponſi e. I, I- 4. II. ſermones varios ſponſi & ſponſe exhibet c. I, 5. fin. Paulo cura- tius — VETER. TESTAM. 269 tius noſtrates procedunt Theologi. Vir ſummus, b. Calovius, tres De Canti- libri partes ſtatuit, I. quæ deſiderium adventus Chriſti adimpletum co Canti- c. I. & 2, II. quæ ſuſpirium de amiſſione ſponſi, in gratulationem con- orum. verſum, c. 3. 4. III. quæ gaudium ſponſi & ſponſæ, in horto eccle- ſiæ confirmatum c. 5. ſqq. exhiber. Cui noſtrum quoque adjicere calculum nulli dubitaremus; niſi efſent, quæ circa II. & III., partem, paulo aliter difcernenda viderentur. Sit itaque P. I. de deſiderio ad- ventus Meſſiæ, t. experiti c. I. tum præſtiti c. II. P. H. de variis amiſſi repertique ſponfi, hine & doloris ac gaudii, vicibus c. III-VII. P. III. de amplificanda per gentium aggregationem eccleſia, Chriſtoque jun- genda c. VIII. Deſponſationis ergo Chriſti cum eccleſia, & quavis anima fideli, Tabula myſterium ita pandit Canticum, ut exponat Synopti- . ca pP. I. Meſſiæ in carnem adventum (fundamentum quippe deſponſationis myſticæ) p. piis defideriis expetitum, c. I, 1-7. p. ineffabili gaudio præſtitum, c. I, 8-II. P. I. varias amiſſi repertique ſponſi, hinc quoque doloris & gaudii . viees: ubi primo vides ℳα)) anxiam Sponſi amiſſi inquiſitionem, c. III, 1-3. ρ Sponſæ de reperto ſponſo exultationem, c. III, 4. fin. )) Sponſeæ, in pœnitentia & renovatione ſua Sponſo pla- centis, celebrationem c. IV. rur ſus habes ℳH) invitati ſponſi iteratam amiſſionem, inquiſitionem, celebrationem c. V. “ 8D£) Sponſæ a redeunte ſponſo in gratiam receptionem, & utriusque fuavem oblectationem c. . V) iteratum ſponſæ encomium c. VII, 10. P. III. eceleſiæ per vocationem gentium amplificationem, cujus ℳα) maturatio deſideratur e. VII, 11-VIII, 4. Eβ“) acceflio delineatur c. VIII, 5-fin. De Canti- co Canti- corum. Com- meñntarii Patrum: 27⁰ INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS X. Commentarios vel annotationes in Canticum adornarunt, E Patribus, vel veteris eccleſiæ doctoribus, Seculo III. O RIGE- NES, cujus Opp. Lat. Lo. II. F. 6. duæ homiliæ in Canticum, a. c. I. us- que ad c. Ii, 14. ab Hieronymo in Latinum verſæ, & rurſus f. 75. ſqqj. poſt prolixum prologum, quatuor homiliæ, à c. I-II, 1 5. leguntur, quas ſuppo- ſititias tamen & ſpurias, poſt Eraſlmum, doQi fere omnes cenſent: Sec. IV. PD HILO CARPATHIUS, cujus Commentarium in Cantic. valde tamen interpolatum Tomur V. Biblioth. PP. maximæ exhibet p 6ρ1. AMBROSIUS, qui in lib. de Iſaac & anima T. IV. Opp. p. 213. tum & in XXII. ſermonibus in Pſalmum CXVIII. (juxta Hebr. CKIX.) eod. To. p. 596. totum fere Canticam expoſuit: GREGORIUS NXS. SENUS, qui homiliis quindecim, præmiſſo facundo proœæmio, Can- tici cap. I-VI, 8. explicavit, To. I. Opp. p. 465. Sec. V. THEODORE- TUS Cyri Epiſcopus, cujus integer in Cantie, commentarius T. I. Opp. p. 952. legitur: Sec. VI. AURELIUS CASSIODORUS, cujus in Canticum expoſitio, To. II. Opp. Rothomagi in fol. A. 1679. cum in c. III, 1II. Gregorium M. alleget & citer, interpolata creditur: IUSTPUS. ORGELITANUS, cujus in Cantica Cant. Commentarius Biblioth. Max, PP. To. IX. p. 731. legitur: Sec. VII. GREGORIUS MA- GNUS, cujus Commentarium tamen in Canticum T. III. Opp. p. 7. editor Petrus Guſſanvillæus, in præfatione, Gregorii opus eſſe, prolixe . negat: ex ipſius tamen ſeriptis, diſeipulus ejus S. P ATERIUS XLIX. capp. in Canticum collegit, quæ cit. Tom. Gregorii p. 763. leguntur: Sec. VIII. BE D A, qui ſeptem libris T. IV. opp. p-gs, Commentaria in Canticum ſtruxit, quorum primo potiſſimum Julianum Celanenſem Epiſcopum, qui ſuam in Canticum interpretationem Pelagianis errori- bus paſſim conſperſerat, ex inſtituto refellit, in reliquis Patrum ſe veſtigia ſtudioſe legiſſe teſtatur: ALBI NUS ALCUINUS, qui quinque libris, excuſis Pariſis An. 1568. Canticum explanavit: Sec. IX. APO- NIUS, qui ſex libris, inſertis una cum ſcholiis Udalrici Regii Tomo XIV. Biblhoth. Max. PP, p. 9⁰½. Canticum expoſuit: H ANYMOHAL. BERSTTENSIS, qui ſuis in Cantic. lucubrationibus Bedam po- tiſſimum ſecutus, prolixam illius explicationem in epitomen miſit: AN- GELOMUS Monachus Lüxovienſis, Gallus, qui Stromaticam Cantici explanationem, maxzime ex Aponii Commentariis, concinnavit, quæ To. X. WW SSS eeev— VETER. TESTAM. 271 To. Y. Biblioth. Max. PP. p. 307, comparet: Sec. XI. WILLERA: De Canti- MUS Abbas in Monaſt. S. Petri prope Mersburgum, qui verſibus co Canti:- Latinis Canticum illuſtravit, a Paulo Merula Lugduni Batavor. An. 1598. editis: MICHAEL PSELLUS, cujus in Canticum paraphraſis metrica, & græce apud Meurſium prodiir, Lugduni Batav. An. 1617. in 4. & in Biblioth. PP. Max. T. XVIII. p. 579. legitur: Sec. XII. ANSIHELMUS, Cantuarienſis Epiſe, cujus L. I. Oppy. ſuccin tus in Canticum Commentarius extat: BRUNO ASTENSIS, Signi- enſium Epiſcop. cujus in Canticum Commentar. Tv. I. Opp. edit. Venet. Anno 165 1. & T. XX. Bibliotb. PP. Max. p. 120. legitur: HONORIUS Auguſtodunenſis Presbyter, cujus in tres Salomoneos libros Commentaria To. XXVII. Bibliotb. PP. Max. p. 1226. exhi- bentur: RUPERTUS Tuitienſis, qui ſeptem libris Canticum ita explicavit, ut ejus fere omnia, fœdo & fœcundo in poſteros errore, ad Mariam Deiparam acccommodaret: BERNHARD US Abbas Cla- rævallenſis, qui 86. ſermonibus Canticum explanare aggreſſus eſt, morte autem præventus, telam ad finem non perduxit, in c. III, I. ſubſiſtens. Operum tomum III. complent. Continuare abruptum opus GILBER- TUS de Hoylandia ſuſtinuir, & pari fere filo ſtyloque 48. ſermones Bernhardinis junxit, qui To. V. Opp. Bernhardi auſpicantur, ſed in- terpellante pariter autoris morte, in c. V, 10. finiunt: Bernhardo νσειοο GUILLELMUS, Abbas S. Theodorici, qui copioſam in Cantici Cantic. c. I. II. III. expoſitionem, ſed Petro Abælardo ma- xime oppoſitam conſcripſit, quam vide in Bibliothecæ PP. Ciſtercienfium Bertrandi Tiſſier Tvmo W. p. 41. ſq4. ſub cujus finem alius hujus Guil- lielmi in Cantic. commentarius memoratur, ex operibus Ambroſii contextus, qui inter Opp. Ambroſii noviſſimæ editionis, Antonio De- mochari perperam adferiptus deprehendatur: RICHARDUS de S. Vi ore, cujus in totum Canticum Commentar. Opy. To. II. extat: WOLBERO, Abbas S. Pantaleonis intra Coloniam, qui quatuor libb. Canticum explicavit, editis ab Henr. Gravio, Coloniæ An. 1630: GILBERTUS FOLIOT H, Anglus, ex Abbate Leiceſtrenſi Epiſe. Herefordienſis, & tandem Londinenſis, cujus in Cantica Commenta- rius prodiit Londini in 4. Anno 1638. His adde ex Sec XIV. MAT- T HEUM CANTACUZENUM, cujus in Canticum Cant. Com- mentarium Græcum, verſione ac notis illuſtratum Gr. Lat, edidit Vincen- tius Richardus Romæ fol. 1624. Vid. Cave ſeript. Eccleſ. Hiſt. Liter. 1. M. De Canti- co Canti- corum. Judæo- *ni à 272 INTRODUCT. AD LIEROS BIBLICOS T. I. p. 252: Tandem huc ſpectat CATENA Græcor. PP. in Pro- verbia, Eceleſiaſten, & Canticum Cantic. edita Antwerp. in 8. Anno 1614. & volumen, quod ſub titulo expoſßtionum Euſebii & Polyebronii Græce vulgavit Joh. Meurſius, Lugduni Batav. in 4 Anno 1617. ſub. juncta, paulo ante laudata, paraphraſi Pſelli. . E Judais, præter illos, quos in V. Megilloth commentatos ſu- Pra ad librum Kuth, diximus, R. ABRAHA M ben lſaac Laniado, cujus 52 NHP? puncta argentea (ex Cant. I, 11.) explanationem exhibent Cantici Cantic. Venetiis editam: R. A B RAHA M bar Iſaac Zemach Levi, cujus in Canticum α Commentarius non- dum exeuſus, in MSCtis adhuc latet: R. ELIAS ben MOSE LA. MA, cujus α11τ O Cantio amicorum, . Commentarius in Can- ticum Baſileæ prodiit in 4. Anno 1606: R. JOCHANAN ALE. . MAN, cujus νρNννρ PE deſiderium Salomonis (ex 1 Reg IX, 19.) expoſitionem Cantici Canticor. compleétitur, excuſ. Venetiis in 4. Anno 1623: R. OSEPH Maimonidæ diſeipulus, quem tanti fecit Magiſter, ut in ejus gratiam librum More Nevochim conſeriberet, ipfſi- que dicaret, cujus Arabica Cantici Canticor. expoſitio MSCta qui- dem adhuc in Bibliotheca Bodlejana latet, adeo tamen eruditis pro- bata, ut Viris ſummis Eduardo Pocockio, Hottingero, Guſtavo Pe- ringero &c. paſſim laudetur, v. Wolfii Biblioth, Hebr. n. ”K3. p. 500. Anonymus, cujus a Groddekio in Theatr. Anonym. Placciano cap. XVII. n. 245. p. 7ozy. D D eeen e Dſ. Com- mentarius allegoricus in Cantie. Cant. & Threnos ex Zohar. col- lectus, & Cracoviæ in 4. editus laudatur: R. SALOMO ALKA- BETZ Levita, cujus E& derv amabilis, (ex Prov. V, 19.) Commentarius eſt in Cantic Venetiis in 4. An. 1552: R. SCHE- MUEL ARIPOL, cujus in „RD faſeiculo ameelks, tractatus 2. 1 Hov rupicapra gratioſa, in Canticum ſuccinctum Commentarium exhiber, qui copioſior ſub titulo H è O Princehps Pacis (ex Eſ. IN, 5.) ſeorſim prodierat Venetiis in 8: ut jam R. MO- SEN ALSCHEICH, cujus D PÜPV ROWW lilium convallium (ex Cant. II, 1.) commentarium in h. l. excuſum Venetiis in 4. Anno 1591. ſiſtit, reliquosque taceam, qui in univerſam fere V. T. Scripturam ſunt commentati, ſupra P. I. recenſitos. Lutbera- norum: E noſtris, poſt magnum Lutherum „ PETR. A RTOPEU s, cujus in Cantic. Commentarius in Opp. eſt, Stetini in 8. An. 1 545: JAC. VETER. TESTAM. 273 DURFELDUS, Rintelii in 8. Anno 1633: LAIRENTIUS De Cani- PET REUS Danus, cujus paraphraſis Cantici Danica, adje ctas ſibi co Canti- conciſas exhibet annotationes Latinas, ut ſupra dictum P. II. cap. I. orum. §. VII. p. 17. Hafniæ in 12. An. 1640: PAULUS SCHUTTEN Paſtor & Præpoſit. Eccleſiæ Greiffenbergenſis Pomer, cujus commentarius in Canticum, præter diſpoſitionem & expoſitionem, uſum quoque Evan- geliis Dominicalibus aceomm odatum exhibet, excuſus Lipſiæ in 4. An. 1678: IOH. GERHARDUS, cujus Poſtilla Salomonæa homiliis vernaculis, potiora Cantici dicta copioſe & erudite explanat, Jenæ, 2. Tomis in 4. Anno 1631: NICOL. ROEPERUS, qui XCI. homi- liis germanicis Canticum explicavit, Jenæ in 4. Anno 1662: JO H. MICHAEL DILHERR, cujus Goͤttliche Liebes⸗Flamme, viginti meditationibus ſelecta Cantici dicta expendit, Jenæ in 12. Anno 1640. ANDREAS SENNERTUS, cujus Cantic. Canticorum nortis il- luſtratum Wittebergæ prodiit in 4. Anno 1677. CHRISTOPH. WELHAMMER, cujus Canticum Cantic. germanice lucem vidit Norimbergæ in 4. Anno 1636: US TUS SIBERUS, cujus See⸗ len⸗Kuͤſſe, oder Geiſtliche Liebes⸗Gedancken, aus dem Hohenlied Salo⸗ monis lipſæ exc. in 8. Anno 1653: PHILIPPUS von ZE SER, cujus Geiſtliche Wolluſt, oder Hoheslied Amſtelodami excud. in 12. Anno 1657. * 104 E Pontificiis, qui non manum exiguam, ſed totum interpretum Pomtificio- exercitum dederunt, ROBERTUS HOLCOTH Anglus, qui Sec. rum: XIV. lecturam in Canticum Canticorum poſt ſe reliquit, excuſam Baſi- leæ in fol. 1586: Sec. NV. 10 H. GERSON., qui ſenex morti vici- nus, in Canticum commentatus eſt, teſte tomo III. Opp. Pariſiis fol. Anno Iz21: DIONYSIUS CARTHUSIANUS, cujus in Opp. in omnes libres Salomonæos Commentarii proſtant; ACOB.US de VALENTIA, qui præter Pſalmos & Cantica Novi Teſt. Commen- tario quoque Canticum Canticor, illuſtravit, Lugduni fol min. Anno 15 4: £GIDIUS Romanus, Eremita Auguſtinianus, & Bituricenſis Archiepileop. cujus inter Opp. edita Venetiis in fol. Anno 1617. XIX. Le- Riones in Canticum leguntur: LDHO M. AQVINAS, cujus in Can- ticum Commentar. & ſeorſim excuſus eſt Pariſiis in 4. Anno 1633. & To. XIII. Opp. Venetiis fol. Anno 159 4: AN TON. AGELLIUS, Nea- Carpz. Pare II. M m politan. 1 274 INTRODUCT, AD LIBROS BIBLICOS De Canti- politan. cujus eſt in Pſalmos, Proverbia & Canticum, Comm. Pariſiis in co Canti- fol. An. 1611: ALANUS de RUPE, Inſulenſis, cujus lecturæ in Can- Lorum. tic. exc. Antwerp. fol. An.1653: LUDOVICUS ab ALCASAR S§. J. Lugduni in fol. Anno 1631: PETRUS de ALLIACO, Can- ceſlarius Pariſienſis, & demum Cardinalis, cujus in Cantic. expoſitio ex- tat in Opp. Argentinæ fol. An. 1490: HIERONXYMUS ALMO- NACRIUS, in Academia Complutenſi Theol. Prof eujus in Canti- cum Commentaria Compluti prodierunt in 4. An. 1588: AMBRO- SIUS ANSBERTUS, cujus in Pſalmos & Canticum Cantie expla- nationes Coloniæ excud. fol. 1536: J0 H. ARBOREUS, cujus Comment. in Eccleſiaſten & Canticum Ganticor. Pariſiis exc. fol. Anno 1537: PAULUS ARESI US (alias quoque Aretius) cujus in Cant. Comment. excud. Mediolani in 4. Anno 1640: JOANN ES BES- SONUS, S J. cujus in Canticum lucubrationes Loloſæ prodierunt in fol. Anno o46: GUILIELMUS BLACKNEIUS, Carme- lita, cujus in Canrtic. Commentarius exc. Venetiis Anno 1591: AN'TO- NIIIS BRUCCIOLUS, cujus in Cant. Comment. excud. Vene- tiis in 8. Anno 1598: PE LKUS. CAPONSACCHUS Aretinus, cujus in Canticum Cantic. & Apocalypfin expoſitio exc. Florentiæ in 4. Anno 1573: ARNOLDUS CATHIUS. cujus Canticum Can- rie. eum notis & paraphraſi prodiit Antwerp. in 8. Anno 1625: CO- SMAS DAMIANUS, cujus in Canticum Canticor. Commentarius exe. Venetiis in 4. An. 15 81. 1585: MARTINUS ANTON. del- RIO S. J. cujus in Canticum Gommentarius quadruplex, ſ. Catena my- ſtica exc. Ingolſtadii fol. 1604: Parifiis in 4. Lugduni in 4. A. 1611. &c: AN TON. de ESCOBAR, Lugduni fol. 1669: GREGOk. FERRARIUS, Medialani in 4. Anno 1657: LI BERTUS. FRO- MONDUS, Lovani in 4. Anno 1652: GILBERT. GENE- BRARDUS, cujus Comment. & Jambiea verſio in Cantie. Cant con- tra Trochaicam Bezæ Paraphraſin, una cum Jarchii, Aben Ezræ &e Com- mentariis prodiit Par iſiis in 4 Anno 1570: MIC H. GHISLERIUS, cuſjus in Cantic. Commentarius exc. Romæ fol. 1609. au tus & reeggni- tus ab autore Venetis fol Anno 1613. &c [OAN N. G0ORGO- MIUS, cujus explicatio myſtica in Cantic. Belgice exc. Antwerp. in 3. Anno 1610: AGATH. GUIDACERIUS, cujus verſio & Com- ment, in Caniic. exc, Pariſiis 4. A, 570: GUILIELMUS PARI- SIEN- VETER. TESTAM. 2375 . SIENSIS Epiſe. cujus in Cantic. Commentar. extat in Opp. Pariſiis De Canti- 1 fol. An. 1516: J0O A N NES HALGRINUS, ab Abbatifvilla Car⸗ e Canti- Dð dinalis Sabineni, cujus in Cantic. expoſitio exc. fol. Pariſiis Anno 1 52 I. Corum. J0H. HESSEIL BACH, cujus Mariale, oder unſer lieben Frauen Poſtill, uͤber das Hohelied Salomons, Coloniæ in 4. Anno 1645: GXYPRIANUS de la HUERGA, Compluti fol. Anno 1582: JACOB JANSONIUS, cujus in Cantic. Commentarius in 8. prodiit Lovanii Anno 1596. JOANN. a JESU MARIA, Hi- ſpanus, Carmelita diſcalceatus, cujus in Cantic. interpretatio, qua cœ- leſtis Sponſi & Sponſæ electæ amor incomprehenſibilis deſcribitur, Moguntiæ exc. in 8. Anno 1603: GUILIEIL. M US LINDANUS, Coloniæ 8. Anno 1583: JOHI. MALDERUS, Antwerp. in 8. Anno 1628: IOI. MALDONATUS, cujus in Pſalmos, Prov. Hr Eccleſ & Cantic exc bPariſtis fol. Anno 1643: THOM. de M A L- VEN DA, cujus Opp. L. IV. Lugduni fol. Anno 1650. Commentar. in Canticum legitur: L.UDOV. de MANGANELLIS, cujus in Capp. II. priora Cantici Commentarius exc. Madriti in 4. Anno 1619: FRANCISCUS MONTMORENCIUS, cuſus expoſitio Poæ- tica in Canticum Cantic. exc. Duaci in 4. 1629: PETRUS NAN- NIUS, cujus in Cantic. paraphraſis & ſcholia exc. Lovanii in 4. Anno 1554: PLACIDUS NIGIDIUS, Siculus, cujus in Can- ticum Canr. expoſitio duplex, verbalis ſ( Grammaticalis, & literalis de b. Virgine Domina, exc. Romæ in 4. Anno 1616: J0 H. PAUL. OLIVA, cujus TL. III. Commentar. in Cantic, complectitur, Lug- quni in fol. Anno 1679: HIERO N. OSORIUS Junior, eujus in Canticum notationes in Opp. extant, Romæ fol. A. 1592: CON STAN- TIUS PEREGRINUS, cujus Cantica Canticorum, eccleſiæ D EI & animæ ſanétæ applicata exc. Antwerp. in 8. Anno 1631: PHILIP- PUS Abbas Bonæ-Spei, cujus in Canticum Cantic. Commentarius myſticus & moralis extat inter Opp Duaci fol. An. 162 1. JOH. PI. CUS, Cartuſienſis, Pariſiis in 8. A. 1524: JOH de PINEDA, cujus PprælectioS in Cantie exc. Hliſpali in 4. A. 1602: A NDREAS PIN- TTUS S.] Lugduni fol An. 1642: 1 UDCVICUS de PONM E, cujus expoſitio moralis & myſtica in Cantica Cant. II, tomis prodiit Co- lon. fol. 1622. Pariſiis fol. 1646: PAULUS. ALBINIANUS de RAIAZ, Luſitanus S. J. cujus in Cant. Comment. exc Genuæ fol. 1656: PROSPER ROSSETTUS IRoHBnus, Florentinus, cujus in Cant. Mm 2 Com- De Canti- co Canti- corum. Refarma- torum: 276 INTRODUCT. AD LIBROS BIBLICOS Commentarius exc. Venetiis in 4. Anno 1594. 1597: FERDIN. VIRIN. de SALAZAR, Lugduni fol. Anno 1642: CASPAR SANCTIUS, cujus Commentar. in Canticum adjectam fſibi habet expoſitionem Pſalmi LXVII. quem in Cantico reſpexiſſe videtur Sa- lomo, Lugduni in 4. Anno 1616: CAROLUS SCRIBA- NIUS, cujus Comment. in Cantica Cantic. pariter cum expoſitione Pſalmi LXVII. (vel LXVIII.) exc. Lipſie fol. Anno 1666: PAULUS SHERLOGUS, cujus Vol. I. anteloquia Ethica & hi- ſtorica in Canticum complectitur, Lugduni fol. Anno 1640. Vol. II. ipſaum Commentarium ſiſtit in II. priora Capp. Lugduni Anno 1637. Vol. III. in reliqua capp. ad fin. Anno 1640. LUDOVIC. SOTO- MAJOR, Conimbricenſis ſacr. liter. Profeſſor, cujus in Cantic. Commentar. exc. Olyſſip. in fol. An. 1599. & Pariſiis Anno 1605. STEPHANUS TEGLEATIUS, Archiepilſe. Patrenſis, cujus in Canticum expoſitio ext. Venetiis An. 1510. T'HO M AS Ciſtercienſis Monachus, cujus in Canticum libri 8. prodierunt Pariſiis in fol. An. 1521. FRANCISCUS TITELMANNVUS, cujus in Cantica Cantic. elucidatio exc. Pariſiis in 8. An. I15 50. TUCCIUS JCtus Lu- cenſis, cujus in Canticum Canticorum annotationes exc. Lugduni in A. An. 1606. SEBASTIA N. VERONIUS, Presbyter Friburgen- ſis, cujus in Canticum libri X. exc. Friburgi Helvet. in 4. An. 1609. GEORG. WEITWEILER, S. J. cujus in Canticum explicatio Latino- Germanice exc. Conſtantiæ in 4. An. 1618. & in Opp. & e recentiſſimis JAC. BENIGN. BOSSUET Epiſcopus Meldenſis, cujus annotatio- nes in Proverbia, Eccleſiaſten, Cantieum, Sapientiam & Eccleſiaſticum, junctim prodierunt Parifiis in g. An. 1693. Sed & noviſſime Pariſiis in 12. An. 1717. prodiit explicatio Metrica Cantiei Canticorum, in hono- rem S& Virginis Deiparæ, Sonſæ in hoc Cantico celebratæ, cum notit, & col- latione &S. Patrum, idiomate Gallico ab Anonymo conecinnata. E Reformatir, HENRIC. AINSWORTH Anglus, cujus in Cantic. Commentarius prodiit Londini An. 1626, in fol. OH. HEN- RIC. ALSTEDIUS, cujus eſt trifolium Propheticum in Canticum Cant. prophetiam Danielis & Apocalypfin Joh. Herbornæ in An. 1640: ROBERT. ARGALLUS Anglus, Londini in 4. An. 1621: THEO- DOR. BEZA, cujus homiliæ in Canticum ex Gallico Latine redditæ prodierunt Genevæ in 8. An. 1587: THOMAS BRIGHTMAN- NUS Anglus, cujus Commentar. in Cantic. cum explicatione ultimæ Partis —„—ℳN— — — VETER. TESTAM. 277 N partis prophetiæ Danielis exc. Baſileæ in 8. Anno 1614: JACO:- De Canti- A BUS BROCARDUS, cujus myſtica & prophetica expoſitio in 0 Canti- bet Canticum, Haggæum & Zachariam prodiit Lugduni in 8. Anno 1580: corum. 61. & Bremæ Anno 1586: JOH. COCCEIUS, cujus in Canticum 94. Commentarius primo ſeorſim prodiit Leydæ in 4. Anno 1666. hinc one Tomo II. Opp. inſertus: IO H. COTTONUS, Londini in 8. 8s: Anno 1642: JOANN. DIODATUS, cujus Gallica librorum hi. poëticorum Scripturæ explicatio Genevæ exc. Anno 1638: 1OAN- I. NESDOVVE commentar upon the Boock of Canticles, Londini in . 4. Anno 1631: JACOBUS DUPORTUS, Anglus, cujus in 10. Proverb. Eccleſiaſt. & Canticum paraphraſis metrica Græco-Latina ZXαο νοα 5αεοο inſcribitur, Cantabrigiæ in 8. Anno 1646: JA- . COB. DURHA M, cujus clavis ſ. expoſitio Cantici, Anglice pro- n diit Londini in 4. Anno 1669, Belgice autem verſa Trajecti in 8. i Anno 1681: HENRIC. GROENEWEGEN, cujus Belgica i Cantici explicatio, in Germanicum quoque idioma translata, Delphis prodiit in 4. Anno 1670: GEORG. GYFFARD, qui ſermoni- cl bus XV. Anglicis Canticum explicavit, Londini in 8. Anno 1620: l JOSEPHUS HALL, Epiſcopus Norvicenſis in Anglia, cujus Opp. um Toeo. I. Londini in fol. Anno 1647. 1660. explicatio Anglica Cantici eg⸗ habetur, poſtea Gallice verſa Genevæ in 12. HENRICUS HAM- 109. MONDUS, cujus Anglica Cantici paraphraſis Londini prodiit in im⸗ 8. An. 1672; ABRAFAM HELLENBROERK, cujus Cantici Im’ explicatio Belgica prodiit Roterodami, in 4. Anno 1718: ARTHU- n. RUS HILDERSHAM, cujus Anglica Cantici paraphraſis exc. rum, Londini in 8. An. 1672: PHOMAS JAMESIUS, cujus expo- iſis fſitio libri Canticor. ex Patribus Oxonii exc. in 4. An. 1607: FRAN- . CISCUS IUNIUS, qui ſupra laudatam Willerami Francicam Can- 1ll. tici paraphraſin obſervationibus ſuis illuſtravit & auxit, Amſtelodami in 9. An. 16 55: JO. MERCERUS, cujus Commentarius, reliquis Sa- rujs lomonæis juntus exc. Genevæ fol. An. 1573: JOHAN N. d' OU- EN. TREIN, cujus Belgica Cantici, in ſeptem hymnos diſtributi, explica- cum tio prodiit Leovardiæ in 8 A. 1682: CONRAD. PELLICANUS, 640: cujus in V. libb. metricos ſ. Poêticos Scripturæ commentarii junctim ex- 10. cud. Tiguri in fol. An. 1534: JO. PISCATO R, cujus in Proverb. dite W & in Canticum Cant, commentarius ſeorſim Herbornæ exc. in 8. An. N. 1647., dehine Opp. inſertus: IOSUA PLACEEUS, cujus Gallica me Cantici De Canti- co Canti- corum. tici explicatio exc. Amſtelodami in 8. Anno 1665. germanice poſtea 278 INTRODUCT. AD LIBROS BIBL. VET. TEST. Cantici explicatio, Salmurii exe. in 8. Anno 1670: VIC STRIGELIUS, cujus in Libros Salomonæos UHypomnentaiaguathan prodierunt Lipſiæ in 8. Anno 1565: GUILIELMUS TOM.-. PSONUS, Theologus Anglus, cujus in Cant. Commentarii Latine exc. Londini in 8. Anno 1585: JIOANN. TRAPPE, cujus An- glicus in Proverb. & Cantic. Commentarius Londini prodiit in 4 Anno 1650. GODOFREDUS UDEMAN, cujus Belgica Can- verſa eſt per Joh. Jacobum Meyerum: ABRAHAMVUVS GUEI- CHIUS, cujus in compendio & analyſ libror. Prophet. V. & N. Teſt ſuccinéta Cantici paraphraſis, & applicatio p. 272. 771. . comparet, de qua vide quæ ſupra disimus . §. W. p. 254. f f ̃ ᷑ üsͤvm8l * — — — — „„ , . H . V X W VierFarbSelector Standard*- Euroskala Offset 19 18 16 15 ocus alance 17 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 èMN 4/1999 VXyMaster Gmbhi wwW. yymaster. com 1 RODVCTIO CANONMCOS BLIORVM Is TESTAMENTI OMNES, PA CRITICA ET HISTORICA, AC RITATIS VINDICIAS EXO N E N S. — DORNATA SITVDIO G0TTLOB CARPZOVII, T LIN GVAE S. ORD. P. P. E I ECCLE- SIASTAE THOMANI. DITIO QVARI A. LIPSIA E, REDVM LANCKISIANOBNNM. AN. MDCCLVII.