Ge612a_qt-1

—— $

-

h

feegat

530250180 021

.

HLS

TLELUTITATUT

Universitát Tübingen

A. Griesshaber

Buchbinder

—

—

*

——

——

m

ponemce ETU

U TETS

—Á—

ET

jesshaber —

fibinder

- -whsatas

—

—

Y j

^

OBSERVATIONES

VATIä)INIA

JEREM I E

DEO

JUVANTE

RECTORE VNIVERSITATIS MÁAGNIFICENTISSIWHQ

SERENISSIMO Ac POTENTISSIMO DUCE rr DOMINO

DOMINO

"CAR OLU

|

DUCE WIRTEMBERGUE r TECCULE REGNANTE

»

REL.

REL.

PBRESIDE

CHRISTIANO FRÍD. SCHNURRER

LITT. GR. ET ORIENTAL. PROF. P. O.

ET DUCALIS STIPENDII THEOLOGICI EPHORO

h. t. UNIVERSITATIS PRORECTORE

PRO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOPHICI HONORIBUS

DIE X X -AUGUST. MDCCXCIII

PUBLICE DEFENDET

JOH. CAROLUS AUGUSTUS GEORGII

Uracenfis

SERENISSIMI STIPENDIARIUS ET MAGISTERII PHILOSOPHICI CANDIDATUS

TUBINGAE urrreus SIGMUNDIANIS,

£ P

—— d — ÉEEEEEEHRUUUUUUUE

BOX

j

a.

i

ET

&

&

I

i

icumip5 nb nmOB8 nnn-5N . MicgakLIs

vertit: noli illos timere, me inferiorem te illis reddem, fumta

fignificatione vel verbi Jc;, defluxit, vel J:SW, diminuit

depreffitque fortunam horinis. 9) Jufto vehementior omni-

no hoc loco videri poffit vulgaris verbi ufus, pofitus in con-

fternando, frangendo: etenim fi verendum erat ne timi-

diuscule ageret novus propheta; erigendus erat animus per-

fuafione incolumitatis, non minis ac metu frángendus: qua-

propter & Darnius nonnihil fermonem mitigavit, vertendo:

noli eos extimefcere, quod tibi perniciofum futurum effet.

Sed: poteft re&tiffime locum habere vulgaris ille atque obvius

ufüs verbi, addenda enim eft, quam frequentiffime omittit

A 2

Jere-

*) J'ohannis DavidisMichaelis nos. edidit multisque animadver-

obfervationes philologice & criti- fionibus auxit Joh. Frid. Schleus-

ce in Jeremit vaticinia & Thre- ner. Goetting. Y793. 4-

I

II

8.

"

17.

!tl

Jeremias, formula *::N5, ut fit: noli extimefcere eos &

putare, conceffürum me eífe, ut fit tibi pereundum.

Non

jM

(

obíftat, quod prime 'perfonze verbum pofitum fit, non fecun-

de ("2nnn) vel tertize. (^30r), nam in aliis quoque locis

haud paucis cernitur ejusmodi perfonze commutatio. Veluti

Hos. VII.

-

)

extat Nhn2: nnpy0-b2 r2255 qvowe-bzi «on

reputant fetum : ommis ipforum prmjz*atz'x probe memor fum, cum

Similiter Ps.

redius dicendum erat m 427 Ynr^ 52.

gï

X. 13 X69n Nb 1353 $bW pofitum eft pro rm x u5,

quapropter bene egit Alexandrinus interpres, quod reddes

ret, ov ÓT« non. quod . ufus effet le&ione t$?'m, fed quod

fi

tertiam omnino perfonam ad fenfum requiri intelïigeret.

Il. g.

mynn Uvsn Vana eft, quam in his verbis invenire

fibi vifus eft MicHAELIs, irrifio atque increpatio ftudii hy-

pocritici, in folis digitis refidentis, animo ipfo a lege alieno.

Ceftc, quos Jeremias XLVI. j f3:5 *pen dicit, Cufchzeos

Phutzeosque, quosque ibidem n *20" *itzn dicit Lu-

'dæos, vix fuerit qui putet reprehendi ob fimulatam armo-

rum tra&andorum peritiam.

Immo vero, quemadmodum

Numer. XXXI. qui vers. 27 menbo2n "wz audiunt, mox

vers. 28 variata loquendi formula dicuntur mamom5nm "w2N;

ita

I RES

$

ita & mmnn vzn non funt nifi nn "U3N, vouxor, vos

piodiagxaAo:, neque vero illi a facerdotibus diverfi.

Sa-

cerdotum enim erat ad quamcunque quzeftionem propofitam

S

ex Mofaica lege refpondere, & quid fas fit, quid nefas, pro-

ü

nuntiare.

/]

IL. r2.

i2?m qui vertunt, obf/supefife, nullo hebraicoe aut co-

gnatarum linguarum ufü nixi id faciunt, quod re&e monet

MicHAELIS.

Certe quade VENEMA pronuntiat, * 2" pro-

7

* prietatem habet in fiffione & laceratione, unde inter alia

*transfertur ad ftuporem, cum mens attonita veluti finda-

*tur &"fatifcat, viribus disje&is, ac ftupore defixis? verba

funt, argumentis nullis f,irrr,lata. Nec vero, quod ille offert,

irafcumini , ex ufu verbi L.,ü-,i*—, ira percitus fuit, . fatisfacit,

nec ven. SCHLEUSNERI conje&ura, ex eo quod Syrus inter-

pres exhibet o3.2o, & expavefcite, augurantis le&ionem

hebraicam 1137), arridet: cclo enim neque ira neque pa-

vor commode hoc loco tribui poffe videtur.

Nos vertimus,

€7 horrefcite ad vaffitatemi usque..— Soepe enim hebreeis duo ver-

ba, ejusdem temporis, numeri, & perfonze, ita conjun-

guntur, ut alterum rem ipfam exponat, alterum autem de-

fcribat rei modum, atque adverbii fere vicem expleat. Et

ufitate quidem, quod modum xei-defignat, priore loco po-

ä

À 3

nitur,

ji

6

AT. 325

| E

etíat

nitur, pofteriore autem, quod rem ipfam fignificat: neque

Etenim in

ii p

tamen permutati ordinis exempla defiderantur.

ftdioh

ea, qua feremias ipfe utitur IV. 5. formula 3N59 N quis

non intelligat, additum effe verbum w2 ad alterius verbi

ekai

fignificationem & vim augendam? Quod & veteres inter-

yd (

pretes intellexerunt, Alexandrinus enim vertit xexpaZare

formy

peya, Vulgatus, clamate fortiter, & Syrus, clamate voce

"

alta.

Similiter & noftro loco verbum 3*21v habet additum

qlis

aliud, 32*4, non ad aliud quidpiam dicendum, fed ad hor-

roris ipfius fammum gradum fignificandum : unde etiam

illud intelligitur, cur di&um fit »3*r, nulla adhibita' co-

?

Ceterum eximiam plane vim ad

tenti

pula, non 320rm Yyrv.

animos hominum commovendos ineffe in hac fubita gra-

fs

viffimaque appellatione coli, vix eft quod moneamus.

p

Y

It. 25.

hu

&Of

-yoNm Mirum eft non vidiffe interpretes, quod futu-

W

rum hoc relativum haud fibi praemiffum habeat verbum aliud,

je

l4

u

quo referri poffit, etfi praeteriti, non futuri vim illi inditam

Omnino ante verba *92553

effe, non fit qui dubitare poffit.

E

— -55^ fubaudiendum nàbN, dixi ego — func fu dixi-

fe

Jfiü — — h.e. equidem fubinde te hortatus fum, fed tan-

3

tum aberat, ut tu morem di&is gereres, ut repugnares

(0

etiam

H 25. 1h 32

7

DiéQye "

etiam auä*acifïi£ne*. — Quod vero MicnaErrs formulam , co

m in

hibe pedem tuum a discalceato , duriorem. pronuntiat, jufto fa-

: Quig

ftidiofius nobis dictum effe videtur.

Neque enim infrequens

velbi

eft apud. hebraeos ille ufüs profixi Mim, qui rei privationem

Itf«

vel ceffationem confuetudinis fignificet.

Simillima. noftrze

teurs

formule illa eft, qua Ezechiel utitur XVI. 41. pnauvm

! Woce.

nj effüiciam, ut libidini tux amplius indulgere haud

um

poffis.

|or«

etiam

II 33.

1 (0«

Locum fic interpretamur : Seie ?s omnino noffi amorem tibi

1 d

contiliare (l. e. in exterarum gentium confuetudinem te in-

Sne

finuare) quapropter etiam fieleribus adfuefeciffà vias tuas (i. e. ad

$,

pravas artes defcendere, moresque tüos ad exterorum mo-

res componere haud dubitafti) Eandem verborum conftra-

&ionem, qua verbum 725 jun&um fibi habet duplicem accu-

u

fativum, quod praeter locum Eccles. XII. 9 alius etiam, apud

Jliud,

Jeremiam, IX. 4 abunde docet, nam qui Jerem. XIIL z.

am.

extat, eft paulo diverfus, fecutus quoque MrcnaELis, ver-

»u

tit

propterea & mala adfuefecifti viis tuis, mala intelli-

dixi-

gens poenalia, quze & ipfa nunc eadem via incedere cupiant.

tan

Sed quod ipfe bene intelligeret, hunc fenfum habere aliquid

ao

contorti, quod displiceat, fuafit mutatis. vocalibus ftatuere

"

LT.

myn.

8

1131

niyón, f& Hierofolyma etiam /ocias tuas, reliqua oppida ju-

n

daica, docuifíi viar tuar,

Enimvero nip35 non videtur ferri,

4l

h

Mi

poffe.

Alienum eft ab ufu hebraico, Urbi reliqua oppida

tanquam /oria adjungere; fi/iarum nomine hzec venire folent

fatis conftanter, quandoquidem matrir compellatione gaudet

49 ff

J p

fedes imperii.

Deinde & orationis feries repudiat miyqm,

d0nef

focias.

Nam quze proxime fequuntur verba, breviter dicta

emdel

funt, & explenda ex preemiífis: nulla autem explere pofüis

"qel

ratione, nifi hac, ut verbo N25 addas nomen nwmn,

r gen

verbumque ipfum wx53 repetas ante nomen m7.

Vides,

^n

quam alienum fit ab hoc contextu nomen illud mtp45.

gattic

Qu autem de veritate le&ionis m" fuborta eft fufpicio,

&n, (

inde du&a, quod Alexandrinus habeat, diuava Njvxov d-

Ea

9», — n52 2", leviffima effe videtur.

Cur enim grze«

tamen

cus interpres non poffit fing. 2" pro colle&ivo habuiffe,

3dmodi

fuadente id verbo proximo plurali qNz:22? Reliqui inter-

aolutu

pretes in referenda leGione edita confentiunt.

Neque tam

Ri

conftans'erat hebroeorum. confuetudo, de eífufo fanguine in«

Cüjus

nocuo pluralem dicendi, quin & fingularem fubinde ufurpa-

ho,

rent, veluti Ezech. XXIL 13. ]2iha v "UN "2* *v,

L

—-L

ubi multitudinis fenfus in nomine fingulari m* tam certus

1l impo

eft atque obvius, ut perquam cupidus .captandze variz le-

In Quo j

&ionis dici debeat, qui ex alexandrina verfione, &7: Tou

PUH]E 1

diMaci

Ib. 34

9

[a Yi«

s

diuaci cW TOlG *yUy

iWhpetolc $v uecco cu leCüonem "Ma* velit

ferri

aucupari,

ppida

II. 34.

N&m

D2N-22-?P *2 MicnazLis interpretatur, fed publice &

auqet

im promifiuo megotios quo jure,

alii videant

VENENMUE ra-

w'ï

tionem, ad fequentem verfum h»ec referentis, ille improbat

ml

eandem contra tuetur ven. ScHLEUSNERUS, his verbis ufus:

polis

"verba m5x-52-5p "2 aut nullum fenfum liabent, aut jun-

;uïj,

*genda funt cum fequenti verfu,

deleta littera 3 ante

V/Iides

^**yoa«n

Eandem & nos rationem fequimur, illzefa etiam

"W

particula Vav, quam a vctcribus adeo interpretibus reddi-

picio,

am, & a nullo codice abfen

, repudiare iniquum fuerit

dX«

Eft autem Vav ezrodorixor, quod etfi latine reddi non poteft

] gf«

tamen haud magis redundat, quam vernaculum :o.

Quem-

uifte,

admodum haud infrequenter illud fubfequitur nominativum

iitej«

abfolutum , & ipfum in integram fententiam refolvendum; ita

& UUR

fubinde quo

fententiam integram fibi praemiffam habet.

100 12

Cujus rei ut ab ipfo Jeremia exemplum petamus,

utimur

fütyte

loco, qui extat VII. 55

CODWNIN awizü OUN DYD-p55

hs

— — DZ2"5N n^ws m zW5 p'ED YoND, inde ab

cetus

illo fempore — — — ablegavi ad vos eimiflros meos. prophetas,

g Y

in quo loco cum videam Vav przefixum follicitatum haud

a u

fuiffe, non adpare

quomodo in eo, quem tracamus, in

g

B

juftam

Io

TI 1.

[

0]1

ja

juftam fufpicionem venire poffit. - geleus eft: at ifta etfi

a

vere ita fe haberent, tu tamen dicebas culpa te vacuam

qu u

effe.

Particulze 5 illum ufum effe, ut fignificet non obflan-

jormat

??, abunde probavit ArB. ScHuLTENSIUS ad lob. X. 7. in

hr d

commentario.

:

[

na m

i

IT st.

a

Alexand

Quicunque editam le&ionen

À

wv D OyoWNnm fequuntur in-

LE

terpretes, VENEMA, DarHE, BrAYNEY, MicnaELIS (apud

ven. SrzupriNiUM, «eue Beytrüge zur .Erlüwterung der bibh-

mmf

adita |

Jihen Propheten, pag. 356.. fortuito linea excidit), in eo con-

tgiffe c

fentiunt, ut exiftiment, ad legem fcriptam Devt. XXIV. 4.

Tlo0e 110

refpici, locique fenfum reddant hunc: fufurum fame efet, ut

ERN

ierra. illa. profanaretur.

Sed cui non mirum videri debeat,

prophetam, qui tam affiduus & gravis effet in reprehen-

dccper

denda füorum levitate & perfidia, illud tamen non laudare

Mofculin

tne fin

modo, fed adeo ex divinze legis reverentia derivare, quod

D

qui uxorem' repudiaffet, abítineret a novo cum eadem ma-

dunm.

trimonio. ineundo?. Vere enim judzeos ab hoc more abfti-

nuiffe, qui per fe turpis videri poterat atque ignominiofus,

N m

intelligas ex ipfa fermonis forma, qui interrogantis cum fit,

kiüt quw

Eft vero potius conjuncio

Qs ef

negat ac pernegat graviífime.

tum d

& confufio fermonis proprii figuratique, qualis, apud pro-

Etenim nUN^

phetas maxime, haud raro deprehenditur.

fit; qUOd

ima-

HIL 1

il

ifla etf

imago hic eft populi, Bym, vel terrze, ynNn1, quze per me

Ita-

VaCuam

tonymiam pro populo, cujus ipfa fedes eft, ufurpatur

01b OOf

que dum dicere debebat convenienter ad reliqui fermonis

formnam, NNT DnUNn *3nrn nmn Nbn, ommimo nefanda ha-

Atn

beri debet. ejurmodi femina, interrupta metaphora reponit no-

]

men y"Nm quod proprii fermonis eft

Laudandus igituf

JUntur v«

Alexandrinus interpres, qui reddit, ov wuamopem piaveomoe

1s (apd

qai 4 "yum um ; fequente Vulgata, numquid non polluta &

r r .

contaminata erit mulier illa ? At cave putes diverfam ab

edita le&ionem fecutum eífe interpretem; qui nonnifi id

1] €0 COfl«

AN

egiffe cenfendus fit, ut intelligentize le&orum confuleret fer-

-

mone nonnihil temperando atque ita componendo, ut totus

P tel, ul

OM

fibi conftaret

Nec eft, cur dubites

QD pro imperativo

áccipere, etfi mafculine di&um eft, non feminine, "aYt"

teprelen

j laudam

Mafculino uti poterat propheta, quod femina, quam cogita-

re, quod

—

tione fingeret

non effet nifi imago populi ipfius, nec for-

adem. m

mula ipfa, myT bx aYU, haberet quidquam, quod ad fe-

yore abf

ininam magis pertineret, quam ad populum. —Certe IIT. 12

n2 mafculinum jun&um eft cum feminino, b5NODS mau.

ominiolus

Pofft quoque 2* infinitivus effe, 'di&us: loco imperativi,

y a fi

qualis eft "nbom II 1

Senfum denique quod attinet, tan-

Qonjunout

tum abefít, ut in verbis "9N 238* exprobrationis quidquam

apud ]

fit, quod Mtcnazzzs exiftimat, ut fit potius ad gratiam in-

nxnn 'ïc?()

eundam

ynor

Ba

12

Il 8

eundam invitatio, qua propheta innuit, mitius Deum & li-

Áic el

beralius agere velle cum populo, quam vir foleat cum uxo-

Cu« J g

re, quae fuiffet ab fe repudiata

[ idemu

þf N

Hi. g

[

«Molefta interpretibus eft vox N'N].

Quid enim quaefo

didis

hoc: €7 vidi ego Jehova, quod ipfo ob violatam fidem dimiferim

J , t

perfidam lfraz. Qui fe fponte atque confilio perfeciffe aliquid

reudia

affirmat, num putandus eft dicere quod. & ipfe viderit, id

afe fa&um effe? Sunt quidem, qui &*N* przecedenti com-

mati adjungunt, vertentes: idque & ego vidi atque ad ani-

at

mum revocavil,

el

vidi & ipfe indignabundus

at talem

Atf £

vim verbi-m"? feorfim pofiti ex ipfo ufu quis demonftrave-

BN

rit? Nec qus ab aliis fumitur le&io n* fatisfacit: nam

* reDut

quod in fyriaca verfione extat Z12,0, & vidit ipfa, non ma-

um e

gis efficere poteft iftam lecionem, quam Vulgatz, quze

WERUS (

nihil habet, quod refpondeat, au&toritas evincit, vere a tex-

PU

tu hebraico abfuiffe vocabulum, quod tamen videas ab Ale-

(Judz)

andrino & Chaldzeo expreffe redditum. . Nequaquam vero

M Ine :

omne verbum abeffe poteft ab initio verfus 8. nifi quze prze-

t l'atie

cedunt verba, mOyT nnmlnWN mm3a nwom,a feptimo di-

W con

cas avellenda effe atque ad o&avum referenda, quod vix fe-

[71) (1W

egiis falvo atque illefo fenfu orationis przecedentis, qui fane

Ub d9 h

hic

^

IlI. 8

II 9

X

o

" &i

hic eft

minime ignaram fuiffe perfidam gentem Judam,

Q uxoe

quam graviter a Deo monita fit gens Ifrael

Nihil igitur

videmus reliaui

nifi hoc, ut mutatis vocalibus ftatuamus

MW* fupplendo ex proxime antecedentibus mnmów.

Poft-

quam dixiffet Jehova

vidiffe Jud2eos fuum in Hraelitis emen-

X quefo

dandis ftudium, fubjicit

fe deinceps aliam inftruxiffe fce-

dimnm

nam

atque etiam hoc fpe&andum exhibuiffe Judzis, ut

- Aliquid

repudiaret Ifraelitas ob morum pravitatem.

üe

11 COYY

IlI. g

eadan

emnat E?ï;,): negat MicmaEris verti poffe, vove /forfas

É Gub

ftionis ejus

*Primo enim, inquit, quid fibi vult vox Ícorta-

WN

*tionis? $i rumorem intelligas, ille potius hebraice dice-

CIL. Darm

*retur nm3: npy', ut Genes. XVIIT. 20

Deinde inconcitt-

rort fd«

* qum eft di&tu, voce fcortationis terram pollui

ScHEEUS-

», que

NERUS contra laudat verfionem Darur, qua' hzc eft: Et

le a Xe

quamquam famofa ifta fua fcortatione terram eontaminaffet

: ab Al

(Juda), cum lapidibus & lignis moechata, ne fic quidem

m Vero

ad me rediit animo fincero.

— RNos autem tantum abeft,

o pfdbe

ut hanc interpretationem probare poffimus, ut potius par-

timo di-

&üum convenientiam in ea prorfus defideremus.

Poffitne in

j ix fe«

eo, quod. jam effrenata effet modumque omnem excederet

qui r

libido hominum , caufa poni & ratio, quoe ipfa movere illos.

Áic

debes

Mil

Üb 99 fb 14

deberet ad Deum verum non colendum modo, fed & unice

y. a

atque ex animo colendum? . Quam vero Micnaxrrs effinxit

um fafid

interpretationem , baculus sfb [torfatio ejus, 5x) mutato in

tionem f

L)g;;.;'), vehementer veremur ut probare poffint intelligentio-

luo. P

res,

Certe quze funt ab ipfo objeGte difficultates, pondus

Tabito f&

non habent.

Omnino hebrzis non minus re&e, quam npp»g

efet, SeQ

Modo caveas

n dicitur mmy5: »»5, coll. Gen. IV. xo.

ficationem

pronomen, quod voci n3i adhwret, referre ad proximam

for; verii

perfonam, mTm, fpe&at enim ad idem nomen, quo & fuf-

yienta f

fixum vocis ThTIN vers. 1o. pertinet, 5xqu^, ac ) co-

fent propt

hzeret proxime cum:zrnnm^w. . Ouod antea vers. 8 breviter

dente imy

di&um fuit verbo 72M3. amplioribus nunc formulis expo-

indudere,

nitur.

Senfus: ut vero dimitterem eam, effecit clamor fcor-

&t ?

tationis ejus, profanaverat enim terram, moechata cum la-

Yevertimi

pide&ligno. Quse fequitur formula, vers. 1o. DNT 522 031

-s

ejusdem fignificationis eft cum altera illa, cap. II. 34. by2

- ,'R l;

now *», conclufio enim eft hzec: qua quamvis ita fe ha-

TRUS, Q

berent, ut exemplum feveritatis a me editum effet, tamen

vel-b iS, ü

noluit redire —

*enim vos

II 14

"|os adeo

^ m23 wnh»ya23 '23N *2 MicgaELIS, veterum 1maxime in-

"w d

terpretum àüc&toritatem fecutus, vertit, iferum maritus vefter

bum v

ero.. Séd re&e urget ven. ScHLEUSNERUS, ufus loco XXXI.

Verba w

22

Ill 14.

15

*

Unice

52. verbum b5y35 cum 3 conftru&um effe, faftidire ali(iuem-,..

Tinxit

cum faftidio rejicere.

Addimus, grammaticam quoque ra-

to in

tionem fubeffe, quae mariti fignificationem arceat ab hoc

;eXio

loco.

Etenim "D5p3, preteritum, non poteft, nifi poft-

Vondus

habito fermonis ufu, de ea re intelligi, quae adhuc futura

N

effet. Sequitur, alteram omnino fafüidiendi, rejiciendi figni-

CaYOS

ficationem hic effe adhibendam. At, inquies, quz fequun-

qmam.

tur, verba ^nnp^n, »mwaznm, "nny, de rebus füturis acci-

& f

pienda funt.

Ita omnino eft. :'Sed futuri fenfum hoc ha-

3

7

) 00*

H

bent propterea, quod fint copula Vav. conjun&a cum praece-

yeriter

dente imperativo 533?, qui non poteft non futurum tempus

expoe

incudere. At "b2 non habet przefixum Vav, quo conne-

x Wt«

&atur cum verbo futuri temporis.

Si noftro dicendum erat:

um J

xevertimini, iterum maritus. vefter ero; debebat fic eloqui,

2D».

— wnbr2) qmwU, veluti 2Sam. XIX. 34 *bM $29 nbN

»»

Nec Da-

— *"|IDN *»53b52), veni mecum. E* fuflentabo: te.

fe ho«

THIUS, quamquam univerfum fenfum bene reddidit, his

tamel

verbis, *revertimini, peccatores, inqpit Jova. Quanquam

*enim vos cum faftidio rejecerim , tamen vos omnes, fingu-

*]os adeo ex fingulis urbibus aut gentibus Sionem redu-

me i«

*cam," diligenter fervavit ufum fermonis hebraici, ad ver-

us t

bum wby2, quod & ipfi verum przeteritum eft, referens

»

verba *nn»w, *nN2n, quz ut futura verteret. Proprie lIo-

cus

16

IH. 25.

3 c.us'con&ruendus eft fic: redite filii averfi quamquam ego

"ET

yos rejeci, & fumam —

fpf?m ügnï

gm'xüïmä

II 22.

Qs

|

In hoc verfu eft duplex omifHo, plena enim oratio de-

?fgfa?iï if

bebat effe hoc, pp»w mo2w0 m2 ww óNS nmóm

1 veto m

— C XnDnN yn DeoNn nbN n2wnwb,. fed neglexit

fed notum

vates fui fermonis formulam interponere, quod ex vehe-

$a W i

menti affe&u ab a&ionis defcriptione transiret in ejusdem

tuere, fe

imitationem, & poterat reCte negligere, nullo incommodo

felüti NÀ

audientium , fi loquentium. perfonarum diverfitatem expri-

& d

meret voce, ac vultu, geftuque: quod ab illo vere atque ad

xuw dida

intelligendum fufficienter fa&um effe, equidem nullus dubi«

At

taverim.

— N2^N MicHaELIs reddit, remittam, condona-

etrío d t

bo: at cum :Alexandrinus .habeat, .í/zzoua, v2 ovvrpiu as

füituit, D

Juov, vifus fibi eft le&ionem deprehendiffe B2^m32w5,

quz ipfi dicitur maxime notabilis.

Enimvero nomen nz»t»

verbo N2* jundum videas.quoque Hos. XIV. 5, quem lo-

Ver

£cum Darmuius vertit; fanabo vulmera propter defeCtionem

Vertas, m

ipfis inflida, non quod aliam ipfe leCtionem fequeretur,. fed

fenfüs unj

quod putaret, nomen nonnihi! fletendum effe atque mutan-

t vtoxi

dum ad verbi fui fimilitudinem; quod fimiliter fpe&affe. cur

efle wf

Alexandrinus interpres putari nequeat, caufa non intelligi-

ia qubws

tur.

Wil 22

TII. 75

17

Zhil «

tur

Omnino TY2 Y5 et hoc noftro loco ton tam averfionem

ipfam fignificat, quam quze ex defe&ione confecuta effent

graviffima damna atque incommoda

Minus isitur re&e

DaTurus: ignofcam veftrze defettioni ; re&tius

nedebor , que

fatio de

gerfidia veffra vobis paraffis , intommoda. — *3rN re&te derivatur

" mm

a verbo n«s.

Scribendum quidem legitime erat 33*sDN

Iglest

Sed notum eít, primo, verba, qux tertiam He, pro Vav

X XQ A.

aut lod vicariam, habeant, non modo pro ea Aleph fubfüi-

e Jl sdem.

tuere, fed totam quoque formam a finitis in Aleph mutuari,

ommodo

veluti N8*5 , & 712 relaxanr, Jerem. XXXVIIL.. 4 quafi a

n exyia

N2*5, demde, Aleph quiefcens nonnunquam fupprimi, ut

que ad

*2nWN dictum fit pro. 33NDN.

Mirifice placet, quo populo

N

tribuitur, refponfio brevis, fimplex, & plana, Em adfumus,

oOndomte

certe tu eg Deus nofier

Minus placet, quod MicuaEurs füb-

U MA

(f

ftitui

33TiN, ecce nos fumus tui, & tu es Deus nofter.

",

n5

TII. 23.

Verba m"m fem niva3o "p€b5 [2w quomodocunque

a lo

CO0nem.

wertas, minus plene enuntiata effe ftatuas neceffe.et. — Sed

ür, fed

fenfus univerfus non poteft admodum dubius effe

Etenim

muton-

cum proxime fequatur hoc, in Jehovze Dei poteftate pofitam

alfe. cut

ffe profperitatem lfraélis; planum eft

colles dici pro locis,

ntdl

in quibus aliena facra antehac peragi confueverint, nec vero

(Ut.

C

abe

I8

1B. 225 1V5. 1*

abfimile, nomen jY5ni fignificationem hic habere copize , af-

gt d

fluentiz? , quz ipfa alibi quoque cernitur, veluti Ps. XXXVII.

fut qar

16. r Chron. XXIX. 16.

Nolim vero vertere: nequidquam

( venus

a collibus exfpectanda eopia monfium , n"n jwm, ie. gre-

poïx*a j

gum in montanis pafcuis oberrantium multitudo; jufto enim

l

tilo ac

artificiofius , nec graviter fatis di&um effe videtur, non a col-

(s mubes -

libus proficifci montium ubertatem. .Contra vero quid magis

qodo fit

in promtu effe poffit, quam montes & ipfos commemorari

qui qus

propterea, quod facris nefaftis illi frequentati effent. — Hoc

fotte n (

autem pofito atque conceffo dubium effe neqsit, quin voci

Ittodo ve

p* addendum fit proefixum :»3, & tota fententia, verbo

(is; com.

haud alio fubintelle&o, quam quod reticetur etiam in altero

fY propr

hemitichio, fic conftituenda:

graviümm

Cb pnen "pv mra3s "pvb

hi, Lugi

vàna efl ex collibus, vana ex smontibus rerum affiuentia,

^pitalis J

Confirmat hunc fenfum, quze ftatim fequitur, aperta confef-

"limiorem

fio, turpem aliorum numinum cultum abfumfiffe a multo inde

*gleus,

tempore laborum fuoruüm fru&us, greges & armenta fua —

"L rem,

Certe in mutanda le&ione nihil auxilii quaerendum.

Vete-

* (fic loqu

res, etfi eundem fenfum non reddiderint, funt tamen eadem

*vel züdio

uli le&ione.

" le yoffit

IV. 13.

"^bibus t

Ingeniofa eft ven. ScHLEUSNERI conje&ura, loco m*52y2

^aüt coni

D

divi-

IV

ra

19

Q af

divifim legendum effe p^ 1272, ficut nubes. ab occidente,

UXI.

feu a mari, ut Exod. X. 19 Q^ rn, dreuoc dzro Sajaceue,

üidoam

fit ventus ab occidente. . Verum cum id, in quo fimilitudo

. ge.

pofita, fit pernicies & velocitas in adveniendo, non multi-

ilo enim

tudo ac denfitas agminis, haud intelligo, quare occidenta-

t a (ol-

lis nubes aptior videri debeat, quam nubes quxcunque,

l) nugis

Minus illud laudare poffümus,

snodo fit a vento agitata.

emorari

quod putet, pof mbr* excidiffe verba "Tiv 2 1'7;5, erafa

L Hoc

forte in captivitate Babylonica. Nam cum ventus, de quo

uin vüc]

modo verba faceret vates, non fit nifi figura & imago ho-

, Vetbo

ftis; commode fuperfedere poterat nomine enuntiando, quod

1 altero

Et nefcio,

rem proprie denotaret.

annon huc pertineat

graviffimus locus REiskz, in edita a fe T'haraphe JMoalla-

?

hah, Lugd. Bat. 1742. 4. ita fcribentis pag. 86. *Canon ca-

777*

* pitalis linguae arabicze, fine quo acceffus non patet ad fub-

| confefa

*limiorem gentis eloquentiam, & qui vel ignoratus, vel ne«

dito inde

*gle&us, tricas folet ne&ere inexplicabiles.

Scepiffime poé-

ln -

*t2e rem, quam defignant, non nominant, lgs eoU.Ji rXxS ;

m

*(fic loquuntur grammatici) propterea quod qui vel legat,

en endem

*vel audiat, ex epithetorum qualitate & fermonis filo fa-

* cile poffit fenfum affequi. — Ne quis tamen ut vitium Ara-

*bibus hoc exprobret, quod fic aut fufpendi quis mente,

00032

*aut confundi facillime & pofífit & debeat: politiffimze lin-

C 3

d«

*guae,

piv]

IV. 1

5

3*

IV.. 14.

*gue, grocv puta, exemplum objicio, in qua haud raro

$gt ret.

*non una vox aut altera vulgatior omittitur , fed infolentif-

dübiverim

"fimi fzpe hiatus, velellipfes potius occurrunt, quae ali-

ydpondeat.

*"cunde, quam ex ipfius loci tenore expleri non poffunt.

E-Tjt;',*i':* :

vbi Mrcrd

* Non pauca funt ad. manus, quibus probem, hunc loquendi

* iorem non dedecus eífe & maculam orationis, fed in lau-

geuen's tatt

jfe reddi:

* dis ac venuftatis parte non infima reputari"^ — Ceterum

« ex

hoec ipfa nominis abfentia efficit, ut negemus, verfum 13

Non eft alieni fermo-

ï

3. Domer

avelli poffe- ab- oratione przecedente.

wf2

nis, a populo profe&i, interpofitio, fed ante verba — 135 *3«

|

fubintelligas formulam y$»5ND, qua commodiffime fuperfe-

Coníen

dere poterat vates, fi non verbis folis, fed fono etiam geftu-

que lugubri profequeretur atque imitaretur cives de rebus

guvis u

fuis defperantes.

qui fous-

IV. 14.

dip. Eie

pbn *noli, inquit MicnaELIS, vertere, perhoä?are facies;

At eegritud:

fic enim feminine feribendurm. füiffet, *»"5n, fed cum vete-

Volerit tuy

ribus omnibus, in tertia perfona, permo&abunt.

Verbum,

ODnino j

ante . nomen. pofitum, fingularis numeri eft, loco pluralis."

üt, moio:

Omnino. haud. abhorret a more loquendi hebrzeorum, -«cum

vt quiri

nomine píaroli feminino,. quod rem., non perfonam fignificat,

Mi vert

conftruere verbum Jfmgulare femininum ,

quod. exemplis,

Tte, m (

Anitatjo,

etiam ex Jeremia petitis, comprobat celeb. ScHRoEDERUS,

Synt.

IV. r4. IV. r19. 20. 2r.

Zr

Ud rary

Synt. verb. reg. LXII. num. IV. . Sed hoc tamen loco nulius

[olentif

dubitaverim vertere, permo&are facies, etiamfi genus haud

s. ali

refpondeat.

p»n enim refpicit ad fubje&um proprium, ny

pottuot.

moovv.

Sic quoque IlI. 5 legitur, b2ym mwOn wwm,

oquendj

ubi MicHaELIS, cum de fignificatione verbi b53n moneret,

I dau-

generis tamen difcrepantiam notare przetermifit

— "]3iN

veterutit

ipfe reddit: doloris tui, i. e. quae tibi doloris & infortunii

j 13

caufa erunt

Sed quod nomini re&o adjungitur pronomen,

i fermo«

ad nomen regens pertinet

Quam diu fovebis in animo confilia

?*N

Ms

vaniffima ?

iyerfe

IV. r9. 20. 2r.

geli

Confentiunt fere interpretes, verba effe prophetze ipfius,

R

gentis fuze miferiam conquerentis.

Malim Gnorrvw fequi,

qui folus vidit, continentem effe fermonem , omiífo verbo

dire. Etenim vates cum dixiffet: tua id pravitas effecit

fuii

wt vegritudo tibi orta fit, 5 m wb *5, ut animum per-

m vete«

vaferit tuum , "125 * y35 $5 "D, jam non fuübjicit, quod

Verhum,

—— — N

omnino poterat, à62N *5

ut querendum tibi ft hoc, quo . fa-

lurals

cis, modo: fed fubito ipfe vocem fuam ita componit, ut ci-

», cum

vium . quiritantium. voces imitando exprimat, ac fere in ludi-

guificat

brium vertat. Utitur autem abrupto divulfoque dicendi ge-

emplis

nere, in quo fuaviffima eft & plane mirifica affe&us veri

EDERUS;

umitatio. Cave enim verbum t»w1N jungas cum "y2, fed

C

3

«

feor-

Sftt«

22

Hs 20. 21. W. 29..

gero 138

feorfum ita vertas: .o vifrera mea, vifcera mta! doleo! o cor

ineum ! agitaiur cor mewn! continere me nom po[fum. — ::'7 *Py"0

qu jellic

neque przecordia funt,. neque quod MicnaErrs habet, pa-

tari:xsque :

tontum 4

rietes cordis, ut fenfus fit: frangi mihi videntur parietes

cordis mei.

Sed ut rn»an *n2w Amos. Vl. 10. Ps. CXXVIII.

n agrs f

3 eft interior domus, ita 25 "n2 fignificat intimum cor-

f, corjetu

dis, h. e. cor ipfum.

Le&io edita m»ymTw vitiofa effe vi-

jrrinde t

detur, & hoc modo orta, quod antiquiffimam fcriptionem

Oi tv

CnoXu

nbnwN dum librariorum alii exararent mio*rN vel m?niw,

v ]

alii n'zanz;:, effent deinceps, qui utramque le&ionem fo-

clandam effe exiftimarent.

Utra le&ione uti velis, tua eft

«Opi ]

Sed morol

optio, fed videtur ad fenfum convenientior m»1n"w.

ipls mox |

IV. 29,

üit, alle $

telle eft; ;

"ym-b2 nm*»3 Alexandrinus vertit, dvexepnee vraca

5 Xoen, & Chaldzus, Ng?N "2n? 52 323, migrant omnes

veto' pofter

incole terre.

Hanc igitur ledionem, y"Nn 525 nma,

hao

MicnmaELIS occupat, editzeque praefert, hac potiffimum ra-

non eft, e

tione du&tus, quod non videat, cur urbes, moenibus cin&t,

collediyo ]

equites timeant, olim certe ante inventas artes noftras bel-

moltudo jæf

licas.

Valere nonnihil poffit hzec ratio, fi de levioribus va-

Yeqins,

gantium turmarum excurfionibus non poffit non fermo hic

effe.

At cum univerfz terra exitium & vaftitatem immi-

In vg

nere

[:]

IV. 29

IV. 3o.

23

7 r

nere dixerit vates; facile intelligitur, clamorem ftrepitum-

nv

que bellic:m. innui ingentis agminis, equitatu etiam fagit-

d pa-

taräisque permultum valentis , cujus vim atque impetum

pitétes

tantum abfit ut fuftinere populus poffit, ut non modo qui

IT

in agris fint, fed & oppidorum incolze omnes in fugam fint

] COf«

fe conje&uri. Senfum itaque magis quam verba fi fpectes,

&le vi-

X

.

perinde erat vertere, vel: fugiunt omnia oppida, vel: fugit

Rionett

omnis provincia.

Nec fatis certum eft, Alexandrinum &

TN,

Chaldzeum vere lectionem fecutos effe, quae fit ab edita di-

nem lo«

verfa.

Illud autem certum, *$*ym 52 pro colle&ivo poffe

. tui eft

accipi.

Negat quidem MicnaErrs verti poffe: omnes urbes,

Sed morofius hoc praeceptum effe vel ex eo intelligas, quod

ipfe mox ejusdem commatis formulam r 55 5D2Yr red-

dit, alle Stzedte find verlaffen.

Et fic omnino vertas ne-

/t 7472

ceffe eft: aliter enim non effet, quo j2]3 referri queat.

Si

t omnes

vero:pofterius *yr1 52, di&um de urbibus ipfis, in quibus

) m

habitant homines, colle&ivum effe poífit & debeat; dubiuin

mum fa

non eft, etiam prius illud, in quo metonymia eft, poffe pro

collectivo haberi.

s C

Vertas igitur, uuiverfa ffngularum urbium

ftrs bel-

mulntudo fge proripit, nec eft , cur aliam quándam le&ionem

requiras.

ipus Ya*

r

IV

/

3o.

rmo Ti

In verbis ?YTU ^nNY duram atque infolitam enallagen

y lm*

gete

incífe

e

V. 1— 6.

24

IV. 30.

—

ineffe dicit MremagLIs, miüratus etiam, nullum codicem,

fii of

emendata hac anomalia, feminine habere &Y 7.

Verum,

dem t

fi vel centenorum librorum fcriptio extaret r73YT$; haud

bonus &

tamen dubitaverimus veram pronuntiare le&ionem editam

Jeur £0

"TO, nec infolens prorfus ac novum videri debet, quod in

dlfimis &

alis etiam locis apud Jeremiam cernitur, veluti III. s. IV.

m mo

14. ut orationi figuratze interfpergat aliquid, quod ad per-

grobé ex

fonam propriam refpiciat. ^Y?w qui putent vertendum elfe

m c

vaflatum, Íeu vaflatam, errant.

Hebrzeorum enim partici-

explorat

pium omnium temporum efífe poteft. Veluti Jer. XXII. 11

TON vyTUNS nmmn b:sn Q5b5 eftrex, qui regnavit loco

| MegleG:

TOUf Df

patris.

At cap. XXVIIL. 16 in verbis tv3. nnw n2vmn de

Similiter & noftro loco

v q

«mrituro dictum «eft participium.

"Cum nen

41* ill eft, cui füturum, ut deformetur habeaturque

ignominiofe.

Ceterum "YT non magis ad feminam perti-

Va Q0gnil

Qm, que

nere, quam ad perfonam quamcunque, docet locus Jud. V.

h n

27. ubi Sifera dicitur humi jacuiffe YT, tutpiter«.defer-

ipfos fine

gnatus.

fetou, ;

V.. 4 W .

Qu ens,

ÍIn ea cap. V. parte, quae primis 6. verfibus abfolvitur,

Wiüst ad ;

cum videamur nobis fingularem aliquam, fane elegantem,

H

Utf ng

fermonis conformationem deprehendiffe, aliis interpretibus

VH*S, 4. A;?

haud obfervatam; non abs re fuerit, declarare eam & fi

*

fieri

Tjos [iom

Y 3 6

25

Vicm,

fieri poffit haud improbabilem reddere.

Itaque famma qui-

Verum,

; du

dem eft hzec: Ne unum quidem Hierofolymis fupereffe, qui

editom

bonus & probitatis vere ftudiofus fit, ut urbi veniam apud

quod ia

Deum conciliare poffet.

Et poterat omnino vates rem pau-

[ 5.TV.

ciffimis abfolvere , íi diceret D:'.gt;'ïp nur D'jï'z'»gm*:;.x DN

Sed ut certum hoc effe &

ad ptt«

:2 n2O0N) ni'w vp2s.

um effe

probe exploratum perfuaderet audientibus, quafi rem vere

partici-

geftam enarrat, fingitque, miffos effe a Jehova, qui urbem

O. t

explorarent diligentiffime, ut referre deinceps de ea poffent.

Negle&ta autem eft przevia formula m $5w 72.

Proxi-

mj feci

^

mum nunc erat, dicere, peregiífe legatos mandatum Jeho-

h

A de

ve, & qus oculis auribusque accepta effent, retuliífe.

At

ftto loco.

cum nemini dubium effe poffet, quos adhibuiffet ipfe Jeho-

eaturque

va cognitores, promte ac vere fatisfeciffe officio; miffa ite-

m pert

rum, qua narrantis effet, formula: *fecerunt itaque, quod

5 Jud. V.

juffii effent ili, & mox reverfi retulerunt hzc", nuntios

er delore

ipfos fine mora inducit, fuo nomine verba facientes: « Tu/,

Jehova, nonnifi quod verum eft requiris; tu quidem cafti-

gaíti eos, fed nullo eventu, funt hominum pervicaciffimi ,

lb[ü)l')m! j

nolunt ad frugem redire." Quod cum ita comparatum effet,

Legantem-

ut fere non poffet non fidem omnem fuperare; inftat vates

onretis

vers. 4. fperare fe, rem aliter compertum iri, nonnifi in ple-

eam &ll

bejos homines ifta convenire poffe, qui, quo fint rerum di-

fie

D

*

vina-

ï

26

V.

Y — 6.

vinarum rudiores, negligentiores etiam fint officii, fefe vero

set

&dlt,

optimates e;cploraturum effe, qui fint rebus divinis inftru-

gec Y

&iffimi, —.quod certe eo di&tum eft, ut gravilfime punge-

ä

"

-

5-

-

ret civitatis procercs.

Erat nunc quidem narrantis, fubji-

[*

;e?i

cere, impetratam a Deo moram fuiffe, ut primores reipub-

ts ft

licee conveniret, ipforum animos moresque exploraturus.

Állenus

D

1

fic, V

Sed miffis iterum omnibus, qua interje&o tempore faüa

Yows

effent, fuxbito ad id.properat, quod caput rei effet, fubji-

|

ciens verífu 5 — Yarn (m5303m) non "M etiam hos, pri-

tipk

marios civitatis viros, jugo excuffo libidine ferri ac fcelere.

)

Muirt

Quibus auditis þ]e—hova ipfe nunc pergit verba facere vers.

6. — Quase fi re&e a nobis expofita fint, vehementer fane

errant, qui non de bonis, ac bonis civibus generatim, quos

[

quidem non plane defuiffe credibile fit, fermonem effe exi-

fiatiil

ftiment, fed de bonis magiftratibus, ita ut O2 nUr fit,

fextent

qui re&a ac jufta exerceat judicia. . Judices omnino, neque

Q d

hi foli, fed omnes nobilioris conditionis cives univerfe, fa-

Sed n

cerdotes maxime, funt qui potiffnum petuntur: at fimul

Mtmod

omnes omnium ordinum cives compleGitur gravis hzec ob-

ileque [

jurgatio, nullo difcrimine fa&o, nifi hoc, ut rudes ac ple-

M

N

Wt

bejos homines ex rerum divinarum ignorantia haud parum

ii

excufationis habere, non obfcure innuat. vates.

Quem fi

Qquam

nonnihil inclementius feciffe & juftum modum excelfiffe di-

A0 Dtt

xeris,

IV. 1 — 6; V. ar.

27

ele Yet)

xeris, equidem non admodum repugno: facillime enim «c-

: lt«

cidit, uüt indiznatio erumpens animo in przceps feratur,

é unge-

nec legitimo fe modo -contineat.

Ceterum, cum in verbo

; fübie

pn'^» vers. 3 hereat MicnELIS, quod ab eo, qui confum-

S Ieipub-

tus fit, emendationem nemo fperare poffit, ut ipfe haud

OfaQutus,

alienus fit a le&ione pm»2, vexalfti eos; haud alienum fue-

ore fatta

rit, vulgare illud przeceptum commemorare, quod qu: vef

t, fj

Deus vel ipfius nomine propheta facere dicitur, haud raro

hos, pt

capiendum' fit de preediQione.

Verba igitnr mm2n &

« leelere,

D*2 verte: fignificafli, te £os pereuffurum effe , atque adeo ex-

AO VErs

tintfurum: —-

SSRNSS

AR us

tim, quos

tmw-5 MicuakLr poft alios vertit, facerdoter domi-

effe ex»

Banfur per £05, & miratur àdeo, fuiffe, qui non fecuti fint

; Íit,

fententiam 'non grammatice folum expeditam, fed experien-

Q, mxxe

ti? etiam ac vitze humans -confuetudini «convenientem.

vere, f«

Sed monet ven. ScHLEUSNERUS, interpretationi ingeniofze &

at fl

admodum probabili non favere hebrzeorum ufum loquendi,

; o«

neque enim am"m 5y minifterium apud hebrzos denotare,

g at yle-

fed potius dicendum fuiffe pwa. . Atque hoc quidem re«

ud ?üïllm

&iffime nobis di&um effe videtur.

Sed non probamus,

Quem f

quam ipfe ample&itur, interpretationem, ab A. ScHULTEN-

celife d

8$ro propofitam, cui p *r'eít, ad morem ab ipfismet

Xeï.ïs j

D

2

ordi«

^

28

KZ

3

DZ 1'1'.,,

ordinatum ac inftitutum, auf pro folemni fua regulq norma-

impemtm

fatiunt

que agendi, quam a patribus acceptam propagant.

Cer-

tum eft, Iob. L 14 nme5y fügnificare, juxta eor, nec ve-

sulam

terum interpretum quisquam eft, qui aliter verterit.

]ta-

——

Sw*äæ

enin Dei

que & hoc loco vertas: falfa vaticinantur prophetze , &

juxta ipfos dominantur facerdotes, h.e. accommodant, quse

qie, que

necelle

ipfi docent, prophetae. ad confilia facerdotum, quibus id uni-

ce conftitutum eft, ut fuam auctoritatem tueantur ,. & fuo,

fww

non publico, commodo. inferviant.

Nec magis probamus

Ws Qu

Jinc le

conje&uram, ante yerbum 325w excidiffe vocabulum wb,

r

Semot

& t2 hoc loco reBum, virtuti €7 qrobitati confentaneum . fignifi-

care.

Quid enim poffit magis ad illud appofite dici, quam

d s

.ï:;irociwïä'

hoc: & populus, qui meus. effe debebat, amat hzec ita effe ;

fubintelle&to n ante j2, h. e. non illubenter patiuntur

Tatrocim

homines fe ita decipi atque a me abalienari. — In voce

vwi,

J

Nbito efj

nnmonwO femininum habet locum mneutrius, .ut in n252,

cap. IV. 28.

n"n7wW non eft finis ipfe, fed quod fupereft,

prebit,

five propius five longius abfit, tempus. — Verte: quid demum

dicatur.,

poflhar facieti?? Duplicem hoc fenfum fuftinet, five hunc ,

]urat tr

quem Darnmius expreffit: quousque tandem ruetis? five

JUeter o

hunc: quid olim facietis, irruentibus divinis fuppliciis?,

Ver. Xv

VL 3.

Abüïfodgj

(s) Al

';D'LU VENEmA, Micnarris, Daznius pro veri nominis

impe-

VL zf

29

ho

imperativö habent, igitur Dei heec ad prophetam- di&ta effe

. Q

ftatuunt, & Darimivs interponit quoque in fua verfione for-

TC Ve«

mulam: effunde (iuguit Sova , iram meam). faper parvulos ——

It

I

Et-

Sed videtur hoc juftam aliquam dubitationem habere.

,&

enim Dei hzc ad prophetam verba fi dicas; ad Deum quo-

int, que

que, quze proxime antecedit, vocem converfam efífe ftatuas

s Id üni«

neceffe eft, quod haud videtur admitti poffe, cam. di&um

, & füo,

fit m 23, m non, non 23, n2n.

Alexandri-

fobamus

nus quidem reddit: éxXxe éi vwwzim $oO w, wcrum cave

lum N5,

hinc le&ionem effingas "jeww..

Enimvero,

quod celeb.

! ffgtib

SCHROEDERUS vidit (Syntax. verborum veg. LIV.) infinitivus

NSSSN

eft "ib*. pofitus loco futuri CESN, ut VIL. 9. mum furari,

il2 effe;

lutrotinari, €7 moethari, €7 perjerare? . pro: num furabimini/,

patiuntur

latrocinabimini rel. — De fenfu formule m* nmzn nw

n voce

'"w^55, qua alio loco di&a funt (Diffzrtatt. pag. x 59-) ad-

Wopep

hibito etiam ufu fermonis arabidi, in quo eg ghutiendum

prebuit, quam maxime ufurpatur de infpiratione divina, ut

fuperef,

ud demtiti

dicatur, lÓ aJJI sugM, non eft cur. hoc loco- repetamus.

ve hunc ,

Juvat tamen ad illuftrandum hune arabicze linguze. ufum

Q? fie

procter ea, quae ScaurTENsivs dedit (L4uimadvers. ad Pro-

icis?,

verb. XVIIL. 8.) nova quzedam exempla adfcribere.

Apud

-

$

Abulfedam (4unal. Mosleziic. 'Tom. lL. pag

36. edit. Hafnien-

j omitis

fis) Al Bochári, au&or celebratiffimi traditionum volumin»is,

ita

gnpe-

D 3

3

Dd

[

WLar WLDU46 17

ita de fe loquitur:

verlis 2

Qmnem ,

&UU 3 a pie out ls CXl Ea gl

habeat.

degiutire, faBur fim, h. e. divinitus in animum meum in-

dum p/

ditum eft fuditum fraditionum ; cum decem amos matus in tri-

bun *

vio adhur ver[arer.

Et ip umotatt. hiflori. pag. 707. de homine quodam fanatico

pladum

referuntur hzec:

|

num feuí

fpcete,

lege) . OO x ree "PO gïc &aS. CM a a—lï'fx&'ü

vt trar

M odv &) cusc $$7 QX FG*"W) (XXXso

0

l

t

AE axuglss I'J.gjï B3| ao QU , Vgas

Diwerfz -erant de illo hominum /fententiz , alii Jidem illi haben-

quam Á

Tnxue

tibus, aliis doffrinam ejus examinantibus.. C(m//fj]äz.r Thtologo-

Vocem .

rut :ejiu zaufla iqg/iituti fuerunt, in quibus interrogatus, unde

4nonearm

feutentiam fuam haufffet , refpondit, imfpirationem effe, Deus

fibi talia ingerere,

VT. 16. 17.

D

ft$, pn

Bene quidem fenfum reddidit DaTuivs, vertens, Kï:.*ca

aptilfime

enim eos admonere folebam: ftate juxta vias — At quee

(njungi

expreffa leguntur verba hebraica, fola ad hunc fenfum non

fufficiunt.

Formube enim, m *»5N m2, vis atque figni-

: Qug

ficatio, qüod omnibus conftat, hzec eft: Dei verba funt quze

C& D ut X

ttonum [

fequuntur, vel preffius: hzc funt, quze Deus mecum com-

"

hl

à

72 pr.

iunicavit a me ;*enuntian'da, nec formulae ambitus in folis

verbis

VL 16. 317. VIL.. 16.

d33t

verbis 22255 — — Y4ny confiftit, fed latius patet, &

omnem, quze fequitur, orationem. comple&titur.

Ut igitur

eum n«

habeat Ywzwe», €7 dixerumt, quo referri poffit, quemadmo-

I d d.

dum proximo verfu idem Yw2w"y przemiffüm fibi habet ver-

bum rj

^" w

LA RP

omnino poft formulam rmm w m2 fup-

fanatico

plendum eft verbum *b^w, & nuuc demum apparet, ve-

rum fenfum effe hunc: antea quidem eos admonui vias di-

u

fpicere, & reGam illam fcifcitari, qua ipfis procedendum fit,

li

(Aise

ut tranquillum locum confequantur. — . y353*$ videtur ex

OM

vulgatifüma verbi arabici fignificatione talis locus effe, in

"

/

1717

quem.fübinde redeas, h. e. quem: lubentius frequentes, quo

"Totlono.

maxime delecteris; ut fit idem fere quod r*55. — Poft

altr, u

vocem D'S3€ iterum addendum effe D,*jg'x,. vix eft quod

inoneamues.

, Dai

VIEL. zo..

n»wm nwa;nmm-52-nw nY'*Uy wb5 Verba h»cfi ver-

tens, 1ra

tas, proplerea w faciatis ommia. illa abominanuda , profe&o haud

aptiffime cohzeret oratio.

VeNEMA igitur cum fequentibus

Àt que

conjungit, eumque fequitur DaATRrUs, locum fic interpreta-

um non

tus: qua tanta fcelera cum a vobis committantur, neceffe

yte fign-

eft, ut vobis hzec zedes, qua& ex nomiae meo vocatur, la-

funt que

tronum fpelunca effe videatur.

surm Com-

Sed obítat particula 7$, voci

noz5 prefixa. ïAdfeverantis quidem hic.effe przecipit Vi-

verbis

NEMA

32

Vi. 10.

Joy t

NEMA.

At quomodo adfeverantis effe poffit, cum nomen;,

at

cui adhzret, fit in regimine collocatum?

Interrogantis

Pequam

autem.fi fit; verti nequit, nece[Jz efi , ut vobis rel. hoc enim

fenfu dicendum erat: — r* r x» n^óro wbn.

Nec

Ya

quam Micmakns in verfione reddit fententia, und fagen,

getut, :

wir find reingewafeþen, mit dem Vorfatz, alle diefe Ab-

Brandopi

fcheulichkeiten künftig noch weiter fortzufetzen, fatisfacit:

li V

videtur illa injuriam facere Judzis, eosque jufto impuden-

ha q

Confa

tiores exhibere, íi y:5 intelligatur de animi propofito.

Aptiorem fenfum exprimit GRoriUs, verbis: liberati fumus,

que to

quamvis fecerimus rel. modo loquendi ufu probari poffit hzec

dis vid

vocis rp155 fignificatio.

Nobis vero errare videntur, qui

"aierent

nomen niary3nm de fceleribus antea commemoratis , furtis,

Credibi

czedibus, adulteriis, perjuriis, di&tum effe velint: quis enim

hoya fül

quaefo fuerit tam infanus, ut fibi perfuaderet, ad Deum

T0 obie

E

conciliandum talia valere quidquam poffe? Sed farra in-

cudta q

telliguntur, quae folebant ab improbis homiünibus peragi,

1ibi Jol

quando 2edem Deo facram accederent., dicunturque haec

relicta,

miarn, ex fenfu & mítimatione Jehovze, cui in tanta mo-

Yegat fe

rum pravitate non poffent non molefta eífe atque invifa.

heficia

lraque fenfus eft: fceleribus vosmet indulgetis, at quod ta-

Seus e

men-zedem meam frequentatis, precibus aliisque facris va-

Iinys,

cantes, putatis, vosmet evafife, nihil vobis periculi a Je-

hova

VII. 2x.

33

Tova timendum effe, fcilicet quod fint magno a me pretiö

1 Domo,

zeftimanda illa facra, quae tamen non poffint non effe mihi

ATogentis

perquam ingrata.

liocenim

VIL 2r.

"n DN

Verum loci fenfum neque MicnaErts aífecutus effe vi-

td fagen,

detur, neque DaruHivus.

Ille fic vertit: thut.immerhin

diee Ap-

Brandopfer bey andern Opfern, und effet bey der Gelegen-

fntisfacit:

heit Fleifch.

Hic: multiplicate holocaufta & facrificia ve-

impaden-

ftra quantum voletis :

vos carnem comeditis,

"0« £g0,

propofito.

Conítat, primarium genus facrificiorum holocaufta fuiffe,

ati fumus,

P

quae tota igne abfümenda effent: in reliquis autem facrifi-

07 7

ciis vi&imze partem haud contemnendam ceffiffe in ufum

NSESW

offerentis, ut ipfe, quibuscum vellet, rite ea vefci poffet.

is, füttis,

Credibile autem eft, prophetze, remiffionem in colendo Je-

qus enim

hova fubinde gravius exprobranti, .Judzeos vel dictis vel ani-

àd Déum

mo objeciffe, vanam effe iftam reprehenfionem, ne holo-

L frs i

càufta quidem ab fe intermitti, quae, quod integra Deus

is perngis

fibi foli vindicet, offerenti ne. minima quidem hoftiv parte

sgue Drgc

reli&a, fumtuofiora fint nec nullius pretii munera.

Itaque

tànta. (10

negat Jehova fe holocaufta majoris zeftimare, quam reliqua

u ovifas

facrificia falutaria, licere per fe, ut utrumque facrificiorum

. quod t

genus eodem modo habeant Judsi, & ipfis holocauftis non

facris vàe

minus, ac reliquis vi&imis, vefci pro lubitu poffint. 3?2N

E

a?vVa

jl 4 fe^

hova

$4

VII. 13. 14. 15.

Qw2 breviter di&um, pro p2 poUmbp WW comedite

holocaufta veftra, tanquam carnem communem.

-^

VIIL. 13. 14. 15.

(ummam

twarz* p55 ;nw| Diverfümode hec verba accipi ab

Qs ul

comimoti

interpretibus, MrcuaELIs obfervavit. Et ipfe quidem vertit:

jn hoc

& quo dedi illis, transibunt ab eis; etiam ven. ScHLEEUS-

moliciffimam.

Tropheta

NERO probante hanc interpretationem, utpote fi

: 2

Aiik

im

quio Q

Sed non putaver

, verbum jow verti poffe, & dedi, cum

Eft vero

Mi

verbum przeteritum non adfit, quod przecedat.

alius Jeremize locus, ubi verbum "27 regere abcufativum

pulus,

tis e]

perfonze videas. Cap. XXIII, 9 j** i»2z 723 eftvir, quem

vinum occupavit. Itaque noftrum loeum interpretamur fic*

fitem fs

Et nunc

TRU VO

& conftituam illis, qui eos occupent, pervadant.

Modo

emn

demum aptiffime cohzret oratio cum fequentibus.

loquente

ante verfum 14 fubintelligas formulam YwoN^ :N, tunc,

iarni?

irtuentibus copiis hoftilibus, dicent qui in agris funt. —

in exix

0u272, a verbo n:5*3, quo exfcindendi fignificatione uti

&5 libor

^M Q

amat Jeremias, futurum Niphal eft, pro 122, reciproce ac-

hendere

cipiendum, ii patia(nur «or exftindi , quandoquidem Sehova ex-

fündere mos derrevit. — — Vers. 15 rmp infinitivus eft, loco

àilis,

verbi finiti 35w9 pofitus: nam & hzec verba pertinent ad

mdiyn !

erationem defperantium. — Vers. 16 fuo nomine verba fa-

exfpe&-:n

cere. pergit Jeliova.

pheta f

VHL

35

Comedite

"7I

18 feq

— m *5v *myb525 prophete verba fünt, qui, quod

calamitatem

fummam , quz nunc reipublicze immineret

aCC ab

fuis jam oculis cernere fibi videretur, animo vehementer

T Vertit

commotus exclamat:

o recreationein. engam pro moerore! h. e.

ScnLEUS

in hoc tanto meo morore ubi folatii quidquam petam!

icifimam.

Prophetv etiam, non Jehovz, verba funt, que fequuntur:

àtà, n

audio populum mewm clamantem ex terra lougingua, Babylonia:

Ef vero

Miratur propheta, qui fa&um fit, ut ex patria exularet po-

culatium

pulus, qui Jehova ipfo, potentiffimo numine, rege ac tutore

Yir, qutii

ufus effet.

Igitur quzerit

itaug S'ehova mom efW in Zione? qui

AU

fitA

füdem fuam ibi habere folebat rex , Siehova, ab ea abefí ? Poterat

Et nont

nunc vates ad quzeftionem fuam refpondere hoc modo: (2N

Q552 mrm nx Yov2n, fed vifum eft, Jehovam ipfum

)

Modo

w, tunt,

loquentem inducere, quid me Jfimulacris füis aiisque . alienis. irri-

iarunt? Subito alia perfona loquitur, populus, isque dudum

; fint. —

in exilio verfatus, dicens: praterüt meffis, eflar pera&ia eff , mec

one uti

n0s liberi fa&li fumur

In quibus verbis videmur nobis depre-

cIproce at

hendere aliquid, quod fpeciem habeat proverbii, ufurpati

Juhom i

eft, A0

ab iliis, qui poftquam exfpe&affent

certo aliquo tempore

rtinent d

meliora fibi eventura effe, tandem vanam fuiffe fpem atque

exfpe&ationem fuam intelligerent.

Denique vers. 21 pro-

» vorba f

pheta fuo ipfius nomine iterum verba facit, ob populum, in-

E 2

VA.

qu1ens

36

VIII. 18feq. IX. 4 feq.

hm

quiens, eetum suifere fauciatum €7 ipfesfausius fum.. .Quae fi pro-

verum

phetze fint, quod nemo dubitaverit, etiam illa bïp-n;m

VOv-D2 nzYO vers. 19 prophete , non Jehovz, verba ünt

nonime

neceffe eft. — Verbum n5 aptifime a Jeremia, etiam

Ye: u

?f

XXX.1; & XXXIIL 6 jungitur cum nomine m27N, eft

Conte

l

enim 72^N ille ftatus vulneris fanefcentis, quum cutis quafi

laborat

£fcendit novamque carnem obducit, quod ex Gjeuharii verbis

£amtenm

"]

ARA

hu

"

x

intelligas, Xibé vuo ff dl dscal Sygb. QUo

fraude

535

ng UMæ*:S) uxkæüï,z;ixg F'S) J:*sï euo

25-43'15 Je.i':? 78

ter ve

Aüdien

U'J.,i.xüb &f&;üï 3):; N eJo, h. e. apparet YY2*)N. vtlue-

ris, quum abiüt . ejus [anies , C7 adefl caro illius Jana €7 rubicunda,

f m

quam tamen nondum e[ienderit. cutis, ut jam nihil amplius regiüra-

Qp

tur wifi efoemfio tutis C7 deficentio,. —. Miagis poétice Efaias,

H

" Quat

LVIII. 8. n2xn mnónm»5 "p2^w, repente progerminabit,

" feCep

Mi o

IX. 4 fq.

Yl f

YNb3 mim NII(::I-IAELIS, Vulgatam fecufus, vertit: Ia-

"b

borant, ut inique agant.

Minus reéte,

Addit: *Video

ib Ale

*plures in eo confentire, ut pro rmyr verbum aliquod plu-

phea i

Crale tertize perfonze legendum fit: quod receptam le&io-

W

*nem admodum fufpe&am reddit" ^ Nos, quod fufpectum

Qu

Etenim ut Vl rr'dicitur

effe poffit, plane non cernimus.

hinc

»n

IX. 4 fg.

DI

^

T

I lo

b snw^3, & XV. 6 nnzn *nN52, ita hoc quoque loco

N

verbum mw?3 jun&um fibi habet infinitivum, rnym, omiffo

lia (int

nomine p27*1 nW, quod extat IIL 2:. eftque fenfus formu-

d, eüam

lee

ulra modum, ut vires vix ferre poffint, male agere

N , &

contendunt. — XNec erat cur in verbis m5 "a "n2v

As quaj

laboraret tantopere MicHagris; ut aliam, nec illam perele-

"1 Verfis

gantem, le&ionem comminifceretur, hane, *"n3 "n 2€

—

i^ J

moyoz

L i;.,;)

":5, xedit damnum poft damnum , fraus poft

fraudem.

Edite enim le&ioni haud quidquam deeft praz-

zj ab

"

[S

ter verbum quod dicitur fubf&antivum, frequentiffime fub-

"N u

audiendum, ut idem fit ac 35 "D2 2Yw" nDDM, twver-

Jaris inter. liomines. frauduleutos.

Atque hoc quidem Darnrus

Vficttia,

occupavit, reQiíffime *ego quidem , inquiens , ex regula,

lr ritirte

*quam mihi ipfe fcripfi, femper acquiefco in 1

e IQ-:

vetl

one textus

e Efnjas,

Jl

*recepta, dummodo ea fenfum exhibeat zptum & gramma-

*tic2e convenientem, quem hujus loci effe arbitror."

At

ipfe fubito migraffe hanc legem nobis videtur, cum poft

rertit: I«

*92:) vers. 6. excidiffe ftatuit nomen y^4, quod non folum

: * Video

ab Alexandrino & Chaldao le&um fit, fed etiam ab pro-

quod p-

pheta ipfo expreffum cap. IV. 4.

Eft quidem familiaris Te-

remio formula m*55z»5 r^

m letio-

cerniturque przeter di&tum ]lo-

Sed

fufpedum

cum etiam XXI. 12.. XXIII. 2.. XXVI. 3.. XLIV.. 22

ii dicitur

hinc non magis efficias, hic quoque fcribere debuiffe vatem

"n

E 3

3222

38

IX. 4 feq.

TX tL

Jiaqre

vOP DO 7* *525, quam in promtu fuiffe verfionis au&tori

eretlone

vocem, quae poffet accedere ad explendam fententiam. Qu

iiferat. |

contra inducere 'potuiffet librarios ad omittendam le&ionem

BN

ij'*" !

P^, fi unquam adfuiffet, caufa probabilis haud intelligitur.

tempoti

Sententia: quid quefo aliud facere po[fm populi «wi caufa? . (atis

jmmien

plana & perfpicua, ut nec addendo p* multum eam juves,

nec omittendo quidquam ei fübducas.

primum

ut luec !

IX. rz.

ais qu

veri iX

Ín priore parte verfus eft parallelismus fententiarum,

duta f

hoc modo -con&ituendus:

tis exit

DNI-DN jó" m2nnm ve5Nnm *5

frT3" v5N m oc» 323 UN v*Wnm w

du

fita el

Si quis fapiens fit; intelligat illa,

Si quis fit, ad quem locutus fuerit Sehova; fignifizet illud.

Jatitii |

loc eft,

Vav, utrique futuro przefixum, eft Zzodorixor, ut Hos. XIV.

jutris

io. nam U*wm *5 refolvendum in Dn2g v' DN; mmo,

ni, Itra

pronomine neutraliter pofito, di&tum pro 4343 "ww DN T»

DT DNT non, quz fequuntur, fed quze funt ante di&ta

leguntu

comple&itur.

Verba prophetz fünt, Jehovam- iterum in-

«um [at

Anteritun

terpellantis, ut verfu quoque 9 interpellatio eft: nam verba

füpies,

*23 NÜN nonnifi permittentis, ipfius igitur Dei effe, quod

Audicn

Darzs ftatuit, vix quisquam perfuaderi fibi paffus fuerit.

Ita-

—

IX. rr.

39

$ QU&

Itaque cum Jehova dixiffet, in eo fe effe, ut Hierofolymis

everfionem, & reliquis etiam. ürbibus judaicis vaftitatem

l. Qu

eCionem

inferat (verbum *'nn2 vers. ro pendet a futuris "pzN,

K*Bigitur,

Dp2nn, vers.8. debetque & ipfüm fignificationem futuri

i? ftis

temporis induere); vates velrementer commotus cogitatione

,

D Jures,

imminentis publicee calamitatis, evocat & commonefacit

primum eos, qui reliquis cautiores ac minus temeraxii fint,

nimnm

tf

ut hzc fedulo ad.a

AXRARAAVARAA

F

evocent, &, quantum poffint,

alis quoque ftuporem excutiant: deinde excitat, fi qui fint,

veri nominis prophetas, ut, quae a Jehova acceperint, man-

Barum,

data ftrenue & ipfi referant, h. e. minis ac metu imminen-

tis exitii civium animos permovere ftudeant, fi forte poffint

jun&a opera homines reducere ad officium, in quo folo po-

fita effe poffit fpes patrie confervandae.

Addit: quorfum

E

dandem perierit derra, . exufla fuerit, ut fit defortum vafliffmum ?

jos. X]V.

hoc eff, concedamusne, ut, quod averti etiamnum queat,

m

patriae excidium eventu ipfo comprobetur? .ut fere Pharao-

u

mni, Iíraélitis veniam proficifcendi recufanti, miniftri dixiffe

leguntur Exod. X. 7 p"x5 nm"2N ^2 »9"n Dbn, an non-

ye dida

»dum fatis habes ad intelligendum, paratiffimum effe patriae

um i«

Anteritum ? — .Cum Darm:o locum fi vertas: quis eft ita

m verba

Mapiens, ut hoc poffit explicare, aut ex divina revelatione

e, quod

Andicare, cur hzec terra in tantum fit reda&ta vaftitatem, ut

s füenit.

nemo

lt«

Zo

1X. 20.

nemo eo iter faciat; mirum perquam videri debet, tam re-

u

conditam ac penitus abftrufam dici caufam calamitatum,

derctat

quae profeQo poterat omnibus bene nota effe atque obvia.

tempt

Sed nec VENEMA nec MicaaEri fenfum loci affecutus eft.

atque

tatam

IX. 20.

ütinm

th»3m de feneftris, quze fint in domibus, & m»ow

tibus (

de palatiis feu gynzeceis intelligi pervulgatum quidem eft,

miws

B

íed nullo modo ferendum, ob ea quee proxime fequuntur

EH

verba — q3mo *55»w nm2nm».

Mors enim fi id agat, ut

ofan

plateas depafcat, & qui foris fint infantes juvenesque abfü-

Rn

qmat, cur forinfecus per feneftras in domos, in gynzecea ir-

eedíur

feneh

xepfiffe dicatur? -Darnius quidem, evitaturus ftudiofe hanc

difficultafem; vertit locum fic: *Mors per feneftras noftras

pieni

Infantes in vicis &

facul

ingreffa eft, noftraque palatia invadit.

l

juvenes in plateis trucidat."

Atque eodem modo-fuam

X

quoque verfionem compofuit BrAvNErus. Micuagris autem

inemo

praeecipit adeo, mnon vertendum effe, ad exftindendum, fed,

Corum

gofiquam . exfcidit.

At neutrum. fatisfacit orationi prophetze:

fcenda

illud eft fententiarum conjun&ionem dirimere ,

hoc vero

h&am

fignificationem fumere ab ufu alienam, nam m 1225

hi

i

non verti poteft, poftquam exfcidit, quod hebraice effet

€nunt

twm2n "nN

Nobis p^339m foramina in moenibus funt,

tiore

DomN,

IX. 20.

41

t ! tam fe«

t135^*N, munimenta, propugnacula, ex quibus urbs defen-

emitatum,

deretur ab obfidentibus.

Spe&at omnino propheta ad illud

e obyia.

tempus, quo urbs d& ab hoftibus, Babyloniis, circumfeffa

ecutüs of

atque oppugnata, diram paffura effet egeftatem atque hinc

natam peftilentiam.

Haud inepte hoc dicere poterat ita,

ut innueret, fore, ut armati hoftes quidem a te&tis & moe-

& ww

nibus diu reprimere, peftem vero arcere non poffint, quo-

quidem df,

minus propugnacula urbis exfcendat, & per moenium forá-

? Jequuntur

mina irrepat, invafura omnes, quos foris deprehenderet,

d agit, - ut

infantes juvenesque. — — Ac nomen mon quidem . non

esque abfa-

minus ad moenium foramina pertinere, quam ad feneftras

yIRUan -

zedium, dubium vix effe poteft, cum fatis conftet, veterum

tadiofe hanc

feneftras non fuiffe nifi parietum ad lucem vel auram acci-

[tras nolttas

piendam foramina.

Sed nomen DY2:5*?N quoque de propug-

;nnvios &

naculis ufurpatum effe, haud obfcure intelligas ex loco Ps.

modo imm

XLVIIL r4. ubi duo funt obfervanda, primo, quod m5:2*N

VELIS Qtein

memorantur unacum 5 & m6*455, qux munitorum lo-

imdum, fed,

corum fuiffe certiffimum eft, deinde, quod quibus recogno-

j jropiet:

fcenda illa effent, ut conítaret, ne unius quidem ja&uram

fhoc. vero.

fa&am effe, jubeantur urbem obire, hoc eft, extrinfecus

"n W?."?')

fpe&are; unde colligas, non palatia fignificari, quae confpi-

brce ellé

ciuntur intra urbem, fed caftella & munimenta, in exte-

anipus. J

riore urbe pofita. Accedit, .quod & Jeremias ipfe, Thren.

rA

T

13

SEN

4*

IX:220.

X

8

C

I

3

formulis mi22ów 52 p*3 & n^z20 nnv ita ufus

«t

eft, ut utriusque nonnifi idem fenfus videri debeat

Supra

(elledo

quoque, cáp. Hil. 5 munimentis locus multo aptior eft quam

fooeit

palatiis: nam qui urbem expugnare velint, munimentorum

entia

prius copiam fibi faciant neceffe eft, quam ad palatia ipfis

h. e

aditus patefiat,

Poffs

X.98:

n

Verba mX Y2 "201 ^oY2 MricnaELs vertit: betrüge

Yows

liche: Gelehrfamkeit ift es, und der Gott, Holz;- in qua

t

fententia quas fibi rationes fequi vifus fit, difficile eft intel-

tun

le&u: in Obfervationibus enim nec ab ipfo quidquam di&um

Áefi.

eft ad monendum lectorem , nec ab editore do&iffimo- . DA-

ftis,

|

3HtuM fi confulas, & ipfum videas locum fic reddere, ut

non poffis non ipfius explicationem, quze omnis abeft, de-

fiderare.

Eft aütem illius verfio haec: *Sed fummam ftul-

ï

*«titiam omnes produnt in hoc uno, in cultu idolorum. 24r-

A r

* guunt eam: lignum ipfum, 9. argentum didu&um, quod ex

dati

*«Tarteffo adfertur" rel

Nobis non videtur locus magna

teji

]ä

difficultate ]abörare.

Verborum ftru&ura eadem, quz fu-

dem

perius vers. 3 cernitur.

Quemadmodum ibi N3?, di&um

qteet

pro n37. verbi fubftantivi ufum obtinet, & quod proxime

qi

antecedit nomen, 5271, predicatum eft, ut fenfus fit: difci-

Hl

plina gentium , h. e. id in quo verfatur gentium difciplina, eff

Vel

vaniffi-

i.

AR o XR'r.

"48

ia Vfüe

vaniffmum quid, eff enim ligmmm , quod quis ex fylva tedit, fabin-

Süprs

£elle&o N ad quod redit fuffixum in verbo 3n32, imper-

E qum

fonaliter pofitco: ita hic quoque Y7 eredicatum eft, & fen-

entorum

tentia planiffime fic reddenda: difüiplina vaniffma vff liguum,

Lin ipfi

h. e. occupatur in fimulacro,

quod ex ligno fa&tum eft.

Poffis quoque fumta le&ione defe&iva D5z25 pronuntiare

n52n, plane ut eft in Vulgata

do&rina vanitatis eorum

betrüge

lignum eft. — Proxime ab eo, quod nobis verum effe vi-

in qua

detur, abfuit BravwEIUS, qui vertit: reprehenflo vanita-

. intel-

tum eft lignum: fed quem efficit fenfum, in ipfa idoli ma-

A.

teria effe quod cultores redarguat, argutum magis dixeri-

- D

ere, ut

müs : düami veri fpecie commendabilem.

, de.

) E

w fl«

inm bip^ Hoeret in his vocibus Mrcmazrrs, incertus,

m. r

an rejiciendze illae fint, an vertendze cum aliis: ad vocem

od ex

dationis fuze, hoc eft, cum vocem edit, cum tonat.

Sed

inagna

rejiciendze le&ionis caufa idonea non eft; Alexandrinus qui-

p

dem eam haud exprimit, at exprimunt reliqui interpretes,

ditum

preeter Chaldzeum, Vulgatam, Theodotionem, Syrus etiam,

toxime

qui perperam dicitur omittere, & Aquila, in rodice Syriaro

t: iij«

Hexaplari ex . editione NonnEnarr.

Nec quidquam efficias

jm, B/

]

vertendo, .ad vocem dationis fuüze: certe-hzec non fignifi-

m

F 2

cant,

44

X. 1. X. 17

cant, eum voceim edit, hebraice enim dicendum erat Ym nn5.

"bOT

— Vertimus autem hoc modo : ad vocem (tonitru). eft dare

^g

* tol

ejus multitudinem aquze coeleftis (pluvize), h. e. tonandum

«un

fifit, efficit, ut przefto fint nubes aqua graves; ut inn

cont

idem fit ac verbum finitum 1$»53, quemadmodum mox dici-

tur, nv z 025 mp^23, facit ut cum pluvia fint conjun&ta

cüng

fulgura.

Sic Vulgatus locum intellexiffe videtur, qui ver-

B

tit

ad vocem füam dat multitudinem aquarum in . coelo..

w

Nec erat cur negaret MicuaEuis hebraicis hzec convenire.

pe

-

Si vero malis vertere, ad vocem dationis ejus; fenfus debe-

ex

05,

bit effe hic: fimul ac vocem ipfe edit ac jubet, adeft copia

aquarum, ut nomen »Y2 vocandi ac jubendi fignificationem.

trani

habeat, non detonandi.

eX

X. 17-

Du

Quam celeb. ScaErpius (T'Aefum philolog. feu Sthedias-

cert

emalum philol. ad lngug hebr. facrique codiis P. T. promovenda

hi

fiudia — 1T771. 4. p. 38.) tradit, a fümmo fuo przeceptore ,

P'&H(

ScHROEDERO, acceptam,. fignificationem nominis ny22, fa-

pe

fs feu fafciculi, nos quidem tam aptam, tamque exquifitam.

ficat

putamus, ut temperare nobis non poffimus, quo minus

hmi

ScHROEDERI verba, ut funt a ScHEt1DIo tradita, defcriba-

mus

«my32 contrallio, vel conflipatio dicitur fa/zis, feu fafci-

*rulus, in quem colligare & undique co/le&ia conflipare folent

N

* bona,

X. 195 3À I

45

s.

*bona, vafa & fuppellecülia fua, qui longinquum iter funt

: dare

*ángreffuri.

Atque ea phrafis videtur fuiffe proverbialis ,

ndum

* tolligere fafeieulum fuum pro. greparare fó ad iter, fuis rebus

LY

""

)

«undique colle&is & convafatis." — Arabicum 732 fignificat

dici

contrahere , conftipare , & Giaazro tefte, äKH eft, cum res

nwir

congregatur, cum res ingeritur , cum res firma efficitur:

l Vee

Eít autem in verbis "ny32 y^N2D "2oN confítru&io, qua

eurlo;

prgnans dicitur, in qua verbum aliud intelligi atque fup-

enire.

pleri debet, hoc modo: collige fafciculum tuum & migra

dehe«

ex patria.

Etenim poftquam reatum populi expofuiffet va-

cfugia

tes, qui effet in vano alienorum numinum ftudio pofitus,

V

tranfit fubito ad denuntiandam poenam, eamque fupremam;

exilium. . Et poffis quidem n2ww vertere f/f/ura, ut apud

Darniuw eft: urbs obfidenda, hebraeorum enim participium

vitt:

certo tempori adftri&um non eft: fed magis tamen placet:

Venáa

1u quz in obfidiome e5; non quod vere jam- urbs obfidionem

tote ;

paffa fit, fed quod animo vates rem omnem effingeret fibi

jj*

praefentiffimam. — Certe nomen ^^5 przeftat obfidionis figni-

fitami.

ficatione accipere, quam loci muniti, illam enim ]eremize

Qimus.

familigrem effe, intelligas ex locis XIX. 9. LII. 5.

ribe-

[

K m

f

n

YNEZ^ ppo*5 nmb n^ózmi nova ratione, míratus etiam;

E

ilent:

[

nemini hoc antea vifum effe, fic vertit MaicnxELis: conftrin-

Jv

E.3

gam

:

46

X. 18.

et

gam eos, ut ad metam perveniant, additis, quo magis pa-

teret fententia, his: « Convolvimus in orbem, quz longius

poft

*vibrare volumus : fic ergo & con(tringet & conglomerabit

*Deus incolas terrze, ut Babylonem usque vibrentur. Vide

*omnino Jes. XXIL 17. 18. & de verbo wx» Levit. IX. 12.

tic)

^Numer. XL 22. Jes. X. 10". Non eft animus negare verbi

ell

AxD ufum illum, quo fit pertingere ad aliquid: etenim in-

I

venire rem quid aliud eft, quam confequi, atque ad eam

1X

pervenire? & permutantur etiam formube, yT Nz2n &

tur

Yn" TUn; Levit. XII. $ & XIV. 225.

Sed duo fünt, que

Tit

ifam hujus loci interpretationem diffuadeant, 1) quod illo

[Al *

fenfu hebraice dicendum erat, non Ywxr»,

fed NXDN;

G

2) quod non fit in propinquo pofitum nomen aliquod, fup-

a«

plendum ad verbum 3Nx»^.

Nobis autem videtur illud no«

adl

men przefto effe in ipfo verbo *Yzm, nam 35 *xn eft, an«

n

xium fecit illi, eadem ratione, qua 35 z2"Dn efít, bonum

g

fecit illi, & 35 y3, malum fecit illi.

Igitur, ficubi ditum

que

effet, ANxD^ ip25 nn» ^n2c' m, cum nemo facile dubita-

aCC

verit, fupplendum effe ad *NEZ' nomen 230; confequitur

fiiaf

fane, ut & poft *n»»zn intelligas *x, hoc fenfu: anxieta«

Qu

tem illis faciam, tantam, quoe fufficiat.

Sic Numer. XI. 22

ily

hebraicam formulam nmnmb5 wx5) Alexandrinus vertit, «w

in

«pxecw &urog , yeCflime ! wx) enim imperfonaliter di&um

don

eft

—

'LW&

o2 19:

47

*r9^

$ pi-

eR pro 1N

txRxe Y

z5 vero rcdundat, quapropter a noftro loco

lgiug

Dd

ux*

po& verbum N

commodiffime poterat abeü'er.

vabie

X.

g.

Vide

NDh?aN "NY fi vertas: ego vero dixerim,- & grammae

C n

Vetbi

ticae repugnat hzec verfio, nam *rYwoN temporis przeteriti

m ln«

eft, & mirifice languida eft hzec formula interpofita; qua-

propter Daruius maluit illam in vertendo penitus neglige-

| eam

re. — Przfigenda etiam hic eft orationi formula, YoNn 7N,

n&

tunc hac erit tua querimonia, quod. fi feceris, haud fupervaca-

Que

neum fenties illud *n*:wN *283.

Etenim fenfus eft hic: Ín-

N .üü

credibilis eft, quem nunc perfero, dolor, & multo, quam

VN

antehac putaram, intolerabilior.

Scilicet, quod haud raro

lp

accidit, ut, qui levioris animi fint, fübinde moniti etiam

00«

adhibitis minis, aut poenze metum omrem excludant? aut;

[ d

fi non omnem ab fe repellere poffint, id tamen agant, ut

VOT

propofit2e poenze gravitatem cogitatione minuant extenuent-

um

que, tandem vero, fi quid opinione fua multo immitius ipfis

ubitae

acciderit, non poffint non eo gravius turbari & dolere, quo

quitur

magis illud expe&ationem omnem excederet, id populo

yieta«

quoque eventurum effe przedicit propheta; nunc quidem

X

illos opinari, poffe fibi tandem morbi quidquam evenire, feu

"

incommodi, & perferendum illud effe, ut optime poffint,

jaum

donec eodem defun&i fuerint, at opinione hac fua multo

el

immi-

48

X. 19. X. 23 — 25

immitiorem fortem ipfos effe experturos. — mbrm» m2m Je-

remize cum fit plaga atrociffimi generis, quze fanationem

non admittat, XIV. 17. XXX. 12.

*5n moleftia fit neceffe

l

eft, e qua reditus pateat ad falutem.

Nec-eft,

cur H*)n

mutetur in *»n, vel **5m, dolor meur; re&üffime nomen po-

fitum eft nudum, preffius enim verba vertenda fic: wiigue

fiuuc dolorem quod attinet ; perferam eundem.

X. 23 — 25

Qui tribus extremis verfibus abfolvitur fermo, ita com-

paratus eft, ut non poffit non populi effe, fed populi ho-

füum vim ac furorem jamjam experti, atque in exilium

eje&i

Iterum igitur aliqua formula fubintelligenda, veluti

s

^"wn [2 "nM, nifi malis particulam fermonis cujusdam

alio tempore habiti exiftimare , quz fit a rfcliquo corpore

avulfa atque in hunc locum repofita.

Pro *j5i? pronun-

tiare poffis "Dbm, ut habeat infinitivus 271 quocum pof-

fit effe conjun&us

Verum edita quoque fcriptio defendi

poteft, fi ad verba "1Dm x»w^ w5 repetatur nominativus

2!

Senfus: agnofco, neminem mortalium perficere

quidquam poffe, nifi te volente propitioque, nec hoftes, nifi

|

;

te moderante ac opitulante, potuiffe patria potiri, divinitus

igitur immiffam effe, quam luwuo, poenam.

Addit: caftiga

me, prout fas eft, modo irze ne indulgeas (coll.cap. XXX

11 & Gen. XVIIL 25.): irze autem fatisfaciendum fi fit, fu-

rmas tibi, in quas fzevire poffis, barbaras gentes, abste pror-

fus alienas, atque eo magis etiam deprimendas, quod info-

lentiores fa&ze populum tuo nomini facrum opprefferint, ac

vexarint miferrime.

URGEIBREREIEISVEPRGSETÓPERERNE U U ren t — —

x]eq

lem

ef

?

p

((üt

Nl«

lig«

Uf

luti

J

N

Il«

-

ii

US

6

j

ls

n

X,

"

J«

l

"n

Ps

|

—

p

"A

VR

VEANCHO UM

s

RRR

m

—

2

SH

EURT NG

—

ERN

"V aw

PX ---

H

p»

. m

aF

.H

m.

A

u

Lj

$s

T ao

&

Y

Y /

m

OBSERVATIONES

2

VATICINIA

eo

VierFarbSelector Standard* - Euroskala Offset

s

JEREM I E

ä

DEO

Ke

JUVANTE

ä

RECTORE VNIVFERSITATIS MAGNIFICENTISSIWBQ

p

SERENISSIMO Ac POTENTISSIMO DUCE rer DOMINO

IG.I.ä

ä

DOMINO

;

S

"CAROLSO

DUCE WIRTEMBERGI/E . er TECCLE REGNANTE

REL.,

REL

S

.9-

PRZESIDE

-

E

CHRISTIANO FRID. SCHNURRER

-

LITT. GR. ET ORIENTAL. PROF. P. O

ET DUCALIS STIPENDII THEOLOGICI EPHORO

h. t. UNIVERSITATIS PRORECTORE

PRO OBTINENDIS MAGISTERII PHILOSOPHICI HONORIBUS

4—

DIE X X

AUG UST. MDCCXCIII

0j

PUBLICE DEFENDET

6

JOH. CAROLUS AUGUSTUS GEORGII

E

Uracenfis

5

SERENISSIMI STIPENDIARIUS ET MAGISTERII PHILOSOPHICI CANDIDATUS.

4

TUBINGAE urrrERS SIGMUNDIANIS

3

2

ü Copyright 4/1999 YxyMaster GmbH www.yxymester.com

1