Ge608

Ge608 Provided by University Library of Tübingen Transcribed with Tesseract

To the best of our knowledge this work is free of known copyrights or related property rights (public domain).

Christus Dei Filius Post Resurrectionem In Terris Apparens Z 2 „ —--—— — 8 . riſius Iesus, qu ſt, imo qui reſurre it,-etiam 1 RWiͤlkree Ppro noôbis. Rom S. Lortem noſtram moriendo deſtruxit, et vitam reſurgendo FeparavIt. Eccl Præf. Paſch. Xlauber Cach. Ic. & erc. A. E- 0 HR I § TV 8 DEI FILIVS Posr“—«« RES VRRECTIONEM IN TERRIS APPARENS: reſurre 18. Rom. 8. EXPLICATIONIS QA“Tĩ᷑/R Ss. EVANGELIORUM PARSPOSTREMA, COMPLECTENS VITAM D. N. J. C. GLORIOSAM SIVE TEMPUS A RESURRECTIONE EUS USQUE AD ASCENSIONEM IN COELUM: ALME CONGREGATIONI MAJORI ACADEMICX SUB IITULO B. MARIA. V. Al ANGELO SALUTATNX. 0 BLAT A. Wtan BAMBERGA ANNO MDCCLANMA Eileh. =— — Tybpis Joannis Georgii Klietſch, . 8 e 141. Alma Iniverſitatis T'ypographi. „½ 4 . e F αι. A. Præbuit ſe ipſum vivum poſt paſſionem ſu- am in multis argumentis; per dies quadragin- ta apparens eis, & loquens de Regno DEl. Act. Aboſt. c. I. v. 3. * * REVERENDISSIMO CELSISSIMO §. R. L PRINCIPI DOMINO, Gin. DEI & APOSTOLICAZ SEDIS GRATLA IMPERIALIS ECCLESIE B AM BE RGENSIS CATHEDRALIS WIRCEBURGENSIS FRANCIE ORIENTALIS DIICI, &c. &c. AlLlMA (ONGREGATIONIS ACADEMICAL MAJν s BAMBERGENSIS PREFECOTO, PKINCIPI at DOMIMO, PoMX NOSTRO CEMENIISSTM0. CETERISQUE Reverendſſimis, Excel- lentiſſimis, IIuſtriſſimis, Perilluſtribus, perquam Gratioſis, Ampliſſimis, Magnificis, Eximiis, Ad- modum Reverendis, Con- ſultiſſimis, Expertiſſimis, Prudentiſfimis, Specta- tiſſimis, & Orna- tiſſimis DD. MAGISTRATIBUS, DD. ASSISTENTIBUS, SECRETARIO, CONSULTORIBUS, UTRIUSOQUE STATUS ECCLESIA- STICI & SECULARISs, Offert & Conſecrat Socdalitas Acad. Bamb. 3 i ſent, gue Gllene “ i ener nmnunu, uumnn (ucil iNe ſo⸗ u; . 4 caſl 4 4 wei 3 — — . Re SSe 72 NSS (RSSSSSE SSS SECTIO I. DE HIS, CQIX FOEMINIS AD SEPULCHRUM CHRISTI VENIEN- TIBUS CONTIGERUNT. §. I. ITIERES CHRKISYUM UNCTYU- RE VhENIUNT AD MONUMENIUM. Matth c. 28. v. I. Veſpere autem Sabbati, quæ luceſcit in prima Sabbati, venit Maria Mag- dalene, & altera Maria, videre ſepulchrum. Marc. c. 16 v. 1. Et cum transiſſet Sabbatum, Maria Masdalene, & Maria Jacobi, & Salome emerunt aromata, ut venientes unkerent JESUM. v. 2. Et valde manè und Sabbatorum, veniunt ad monumentum, orto jam Sole. Luc. c. 24, V. 1. Und autem Sabbati, valde diluculo, venerunt ad monumentumn, orlautes, quc baraverant, aromata. Joann. c. 20. V. 1. Und autem Sabbati, Ma- via Magdalene venit manè, cum adbuc tenebræ eſ- Jent, 4 47 moznimentum. SENSUS LITERALIS. Ortuus fuerat Chriſtus feriâ ſextâà, hor4 nonàâ, ſecundùm nos tertià pomeridia- nà; ,ſepultus paulèò poſt eâ ipsâ die ante oc. caſum Solis; nam ab occaſu Solis Sabbstum incipiebat, quo ſepelire mortuos non licebat: Hinc Lucas ita finit præcedens c. 23. Die⸗ . kk6 ergt 2 MuLIERES CHRISTUM UNCTURX erat Paraſceves, & Sahbatum illucéſcebat V. 54. Subſecutæ autem mulieres, gquæ cum eo venerant de Galilæa, viderunt monumentum, & ſolicitè obſer- odrunt, ubi & quemadmodtum poſitum erat corpus ejus v. 5ÿ̊. Et revertentes ex horto ſeu loco ſepulchri in civitatem paraverunt interim aro- mata & unguenta; & Sabbato quidem ſiluerunt Jeeundim mandatum v. §56. i. e. ab opere ipſo unétionis abſtinuerunt, quia id diei feſtivi- tas poſcebat; Sabbato autem transacto, und Sabbati, i. e, primâ Sabbatum inſequente die, valde diluculo aromata, quæ paruverant, portantes, ad monumentum reverſæ ſunt e. 24. ſeq. v. I. Primum ex cit. tt. hic dubium exoritur de tempore, quo parrunt aromata, quia Mar- cuüs ait, ea emiſſe, cuùm tranſiſſet Sabbatum; Lueas verò loc. cit. ait eas parâſſe aromata, & dein ſubdit, Sabbato eas ſiluiße &. detur: Lucas non affirmat, mulieres parâſſe unguen. ta præciſè ante Sabbatum, ſed anticipatione uſus ſimpliciter aſſerit, eas parâſſe Unguenta, quaſi per parentheſin interjiciens, ab hac ta- men præparatione ob reverentiam diei ipfo Sabbato eas abſtinuiſſe, & quod intendebant pium obſequium diſtuliffe.! Forſan feri4 ſextâ à ſepulchro regreſſæ, ante Sabbatum parârunt aliqua aromata ; ſed cùm illa non 4 ſuſicerent, poſt Sabbatum emerunt plura (a). (aà) Sic gloff. ord. ex Beda: Sepulto mi. 27, e ruir eperart t. e, eſiae ad Jolis oecaſän, pasa- verkyt ungnents, ut Lucas ait; Et quia pra anguſtia tidnr do Do ine elt⸗ Shl. moG Evan aren lerun dur —— ailent Ar/TñE ſert pari Cum tum 6 lkn ceſen deid Pre, In ſer de W Dabium alterum eſt de tempore, quo foœ- mineæ ad ſepulchrum venerunt. Prima diffi- cultas eſt in verbis D. Matth. Veſpere autem Sablati &. Si veneérunt veſpere Sabhbati, quo- modo ergo man? aur dilucido, ſecundùm alios FEvangeliſtas? Ven. Beda ita conciliat: Veſ- pere Subbhati venire (&perunt, ſed luceſcente mane ad ſepulchrum pervenerint: 1. e. veſpere aremata paraverint, ſed parata, manè ad ſepulchrum detu- lerunt & . Verùm ita præparari ad venien- dum non eſt venire (b). S. Hieron. ep. 10. poris eplere non potuerunt, moæ tranſadto Sabheto i. e, oe- cidente Sole, abi operandi licentia rediit, feftinärunt emere aromata, uùt ait Marenss. Dici etiam poteſt, feri4 fextà ante Sabbatum in domo unguentarii eas præ- paràâſſe unguenta ſecundùm Lucam; ſecundùm Mar- cum verò, quia Sabbatum advenerat, poſt Sabba- tum rediiſſe, eâque emiſſe. (b) Apud Cardin. Baron. ita explanantur verba iſta: Vefſpere Sabbati, i. e en ortu ſyellæ eius, quæ lu- ceſeit in prima Sabbati, quæ ſtella etéam Veſper dieitur c. Sed græcè non eſt nomen ſtellæ; legitur enim Pe, j. e. ſerò: Præterea ſtella hæc cùm manéè apparet, non ſolet appellari Veſper, ſed Lueifer, ideôque inter- pretatio hæc literæ minüs zonſona eſt. S. Ambr. in Luc. diverfas diverſis temporibus veniſſe mu- lieres arbitratur, alias finé unguento veſpere Sab- bati, alias cum unguento primâ Sabbati &c. Si- militer D. Greg. Naz. Or. 2. de Refſurr. quatuor ac- ceſſuum quatuor diz erſis temporibus meminit: „Matthæus, inquiens, de iis ſcribit fœminis, quæ 4 „Yeſpere Sabbaterum venerunt; Joannes Magdale- „nam ait veniffe in teenbris; Lucas alias circa dilu- A MotIRES CHRISTHM UNCTUVRX ad Hedib. q. 4. ita habet: Matibæus ſeribit veſ. pere Sabbati, i. e. ſerò, non neipiente notte, ſed jam profundd & imegna ex parte transactaà & c. Interpres verò ob verbi ambiguitatem non ſerò m. terpretatus eſt, ſed veſpere. Nox ſc. Sabba- tum ſubſequens deſinebat jam & illuceſcebat in unam ſeu primam diem poſt Sabbatum, ſeu appropinquabat lux ſequentis diei, ſci- licet Dominicæ (c). Nicephor. L. 1. C. 33. fic in. „eulum, Marcus alias oriente Sole &c.,, Verùm li- cêt aliquæ repetitis vicibus, üt infra dicetur, ac- ceſſerint ſepulchrum, dicere tamen intra tam bre- ve tempus fuiſſe alias & alias, ejusdem etiam no- minis, neceſſitas non cogit, imò contrarium po tiùs é textu eruendum videtur. ä (c) Similiter Dionyſ. Alex. ep ad Baſilid. Qut vem banc ſubtilius & aocuratius expendent, nottem profun- dam i ec. noctis tempus jam pene decarſum per veſperam à Matthao ſignifoatum ſtatuent &r. Et S. Aug. 1. 3. de conſ. Ev. ₰ parte prima noktis „ qut eſt veſpena, ip am nottem voluit ſignificare Matthæus,in ujus nockis fene ve- erunt mulieres ad monumentum Ea erd Ae oauſa intelli⸗ gitur eandem nottem Nio appellaäſſe . uia Jam 4 Veſpere lice- bat afßf rre aromata tranſatto tizue jam Sabhbate; erge quoniam Sabbato impediehantur, ut non ante fæcerent, 45 eo tempore nominavit nolcten ex quo eis licere pit ut a⸗ cerent, quodeunque vellent, tempore ejusad:m nockis c. Si ob'icias Auguftino, ſœminas veniſſe diluculo, non veſpere i. e, nocte, ſic reſpondet: Ußitatus loquendi mo las Divinæz Scripturg eſt 4 parte totum ſnißte r 4 veſp ve ergo noctem ſignißes vit Mettheus, cujus extremam ef ailuculum; ailueulo enim venerunt illz muliores ad mo- mumentum, ac per hoe et noéfe venerunt, quæ ſigniſfteatz eſt nemine veſpere: Tota enim nißcata eſt eo nomine, & den ilter N ſoſt luc⸗ gemn dobb ibit vel⸗ 1olte, /ℳ At Ge. ſerd n . Sabba⸗ ceſcebet batum, lei, ſe⸗ , 33. ſe In. erüm li. tur, 1. tam bre⸗ uum n0. dum de il 2 n ii e 4 te , n e N. aintli ſert lit⸗ 4to; N rent, 4 ,i . lo, hon in, zere 9 Irem m. 714 6 VENIUNT AD SEPUI. CGHRUM. 5§ interpretatur: eſpere autem facto ij. e. poſt 7. dies bebdomadæ, qui dizuntur Sabbata &v. q. d. poſt totius hebdomadæ peractum circuitum illuceſcente die Dominicàâ venerunt &c. Eo- dem modo Euthym. Matthaus dicens veſperam Sabbatorum ſinem ſigniſicavit omniim Sabbatorum ſide ſepteni helkdomadæ dierum: Ne autem putes, quòd in fine Sabhati venerunt mulieres, addit, quæ luceſcit & -. * Hebræi ſctlicet Sabbatum hono- „rantes, pergit idem Euthym., etiam 6. dies „ipſum præcedentes in honorem ejus Sab- „bata appellabant; nominantes diem Domi- „ icam unam ſve primam Sabbatorum, ſe- „Cundami & tertiam hebdomadæ diem ſe- „cundam & tertiam Sabbatorum, & ſimwili- „er alios dies ſequentes Cc. „(d). Dubjium tertium facit, quod addit Mar- cus: Oito jam Sole; non enim is venit orto Jam Sole, qui vilde manès aut valde diluculo venit. Reſpondet Montanus, foœminas valde mane “S A 3 ſur- qudounque nobtis parte veniſſent eâ utique notte veniſſent: : Cum ergo venerunt varte ejus noltis extrema, ea procul du- bio notte venerunt Hæc Aug. (d) Hinc conſtat idem hie eſſe veſpere Sabbatorum & veſpere Sabbati; nam veſpera omnium ſeptem Sab- batorum erat veſpera ſive ſero Sabbati propriè di- Gti jam exſpirantis & deſinentis, & ſumitur veſ- pera ſive ſero, ùt dicdum, pro tempore veſpertino R ſerotino totius noctis, 'quod vergit ſeu luceſcit in primam diem, ſive quo! rurſus incipit Prima di- es Sabbati, gracè Æσ Tοαα ααπιεια * . 75 ri- õ iæ a6εSarο. MZ N 6 MorIERES CHRISTUM UNCTURE ſurrexiſſe, & ad fepulchrum ſe contuliffe; ſed perveniſie, quò tendebant, orto jamso- le &c. Eſt hæc ſententia Dionyſ. Alex. ep. cit. Licèt enim valde manè primo diluculo iter ingreſſæ ſint, dum tamen alia aliam ex- ſpectat, dum parata accipiunt aromata, dum progrediuntur per urbem & extra urbem, facile tantum temporis tranſiit, ut cùm ad ſepulchrum ventum eſſet, jam Sol exoriri priméôsque radios ſpargere cœperit. Reſpon- dent alii, duobus modis dici Solem oriri; al- tero poſtquam ingreditur horizontem, alte- ro priusquam ingreditur, cùm diluculum ſuâ luce efficit: Veniſſe verò fœminas orto jam Sole hoc ſecundo modo, cùm Sol lucem quandam tenebris adhuc mixtam efficiebat, quod ſignifieat Marcus, cùm addit valde ma- ne, q. d. cùm Sol nondum horizontem ingrefſ- ſus erat, ſed crepuſculum effieiebat matuti- num. Idem ſentit S. Aug. de conſ. Ev. I. c. „ Quod dicit Lucas valde diluculo, & Toannes „Manè cùm adbuc tenebræ eſſent, hoc intelligitur „Marcus dicere valde manè oriente jam Sole, „ (e) hoc eſt, cùm cœlum ab Orientis par- „te jam albeſceret, quod non fit, niſi Solis „Orientis vicinitate &c. Ejus enim eſt ille „fulgor, qui nomine auroræ appellari ſolet (H. (e) Græcè Aνuςπιäοςε s aoriſtus enim primus pro tempore præſente ſeu adhuc durante, ut alibi ſæpe, ita hic uſurpatus dici poteſt. * 93 Quar- () Sunt, qui verba oto jam Sole idem ſonare ve- . — ſamdo⸗ lex. ep, lucuto ſamn ex⸗ 3, Gud Urhem, o 10 exoriri eſhon⸗ ririzal⸗ , Alte⸗ Um fui to jam lucem jebat, lde mne⸗ inoret⸗ atlll⸗ ,l, . annes ſgitur Sole, par⸗ olis Pile el, uar⸗ — mus libi ⸗ vENIUNT AD sEPULCHRUM. 7 Quartò cùm- fœminæ hæ ſciverint Chri- ſtum à Joſepho & Nicodemo delibutum mag- nâ unguenti copiâ, quorſum igitur jam un- Hum rurſus ungere volebant? Dici forſan poſſet, ſœminas non adfuiſſe unctioni Nico- demi, ſed è& loco tantùm remotiore ſpectúſſe, ubi ſepeliretur: Verùm verifimilius eſt, pro- piùs acceſſiſſe, & quid ageretur, eas vidiſſe &c. Si enim viderunt, quomodo poſitum erat corpus eius Luc. I. c., etiam videbant & ſciebant il- lud unguentis perfuſum: Itaque ardens po- tius erga JESUM amor urgebat, ut licèt jam unctum ungere & ipſæ vellent, quémque viventem tantopere dilexerant, conſuetis ultimæ pietatis officiis proſequi. De earum nominibus alibi actum (g). lint ac poſt veri Solis Chriſti Reſurreſtionem; jam enim hic reſurrexerat, cùm mulieres ad ſepulch- rum acceſſerant. Sed ſenſus iſte potiùs myſticus eſt. D. Chryſol. Serm. 2. de Reſurr. ait, Solem in hoc die concitatiùs in judæam feſtinâſſe, ita ut ſummo mané jam eſſet ortus. Ab hora, inquit, ſextz uſque ad nonam tenebræ faltæ ſunt: Ergo Sol, qui præter boram, ut Domino compateretur, abſeeſſerat, cum reſurgeret Domi- nus, claritate ante tempus occurrit; 6 qui urt ſuo commore- tur Autori, ipſam meridianam ſuam mortificaverat clari- tatem, evictis tenebris, ut conſurgeret Autori ſuo, anteluoa- nus erupit &. Pia hæc meditatio eſt. (g) Baron. ex Rituali Rom. inter eas ponit etiam Martham. Virginerm Deiparam etiam ſepulch- rum Filii inviſiſſe, videtur ſignificare D. Naz. Or. 2. & in Tragœdia de Chriſto patiente Sedulius antiquus Poëta canit: 8 MoLIERES CHRISTüUM UNCTURX SENSUS MORALIS ET MVYSTICUS. . M Agdalenæ aliarumque ſanctarum mulie- rum exemplo Servatori noſtro adhæ- reamus amore tenero, ardente, conſtante. Diſcamus ab illis manè ſurgere ante lucem, quia promiſit Dominus coronam vigſlanti- bus: Diſcamus utl diei, ita ætatis noſtræ conſecrare primitias: Neſcit enim tarda mo- limina Spiritůús S. gratia- Amor neſcit mo- ras „ cùm officia exhibenda ſunt Dileéto: Qui Chriſtum vocantem continuò non fſe- quuntur, non ſunt apti Regno DEI. Oportet — nos cunéctis Servatoris noſtri obſequiis devo-⸗ vere, ipſi commori, & cum ipſo reſurgere quantocyùs, ſtatim atque Sol Juſtitiæ per gratiam ſuam nobis affulget. Orto jam Sole. Non Hor luminis ortu Virgo Parens aliæque ſimul eum munere matres Meſſis aromatieæ, nocta venére gementes Ad tumulum &ο. Et Gregor Nyſſ. Niceph. & Theophyl. putant eam intelligi per alteram Mariam &c. Quæ tamen opinio rejicienda; quia Virgo in Evangelio MA- TER IESU appellaztur, non altera Maria, neque Magdalenæ poſtponitur: Tenendum potius, Eam cum reliquis fœminis non ivifſe ad ſepulchrum, utpote has fide longiſſimo intervallo ſuperans fir- miſſiméque ſperans rediturum tertià die in vitam, adeôque nes unguentis opus ſciens, exſpectabat il- lum domi, precibus ſanctiſſimisque meditationibus intenta: Cujus etiam glorioſo aſpedtu prima om- nium recreata fuit, ůt dicetur infra, —☚ E VENIUNT AD SEPULCHRUM. 9 —,— — eI Non differenda eſt converſio, non adoleſcen- tia & juventus mundo, vanitati, voluptati- molie. bus dicanda, provectior autem & ſenior &tas Nadhv. DEO ſacranda (h). Sponſa de lecto ſurgit, ut ſtante, quærat dilectum: Non in lecto, non in de- lucen, liciis, non in otioſa mollique vivendi ratio- glatt. ne; non in civitatis plateis & vicis, non in noſrre negotiorum & ſocietatum ſæcularium tumul. da mo. tu, ſed in ſepulchro, in ſeceſſu ſancto, in tno. paſſionis & mortis ejus meditatione, per ſen- ſuum noſtrorum mortificationem & veteris lecto: on le⸗ hominis ſepulturam Eum inveniemus &c. vortet 2. Eà autem præcipuè die, quæ ab antiquis gero⸗ Dies Reſurrettionis Chriſti vocabatur & inde igere verè Dominica ſeu dies Domini, IESUM 2 pet quæramus: Conveniamus ad Eccleſiam, ut Sle. Corpus ejus adoremus & ſumamus, non Non mortuum, ſed vivum & glorioſum; non in — ſfſepulchro, ſed in Sacramento abſconditum, & immolatum in Myſterio, quo mors ejus A f M com. . * men h) Maturiores habet frulctus accelerata devotio, ait S. 14. Ambroſ. „Adhuc quidem tenebræ ſunt, ſed tamen gue „ Sol Juſtitiæ ortus eſt nobis: Per fidem ambula- m „mus, & non per ſpeciem; ſed tamen veſper lu- n, „ ceſcit: Chriſtus, cujus Oriens nomen tjus, nos 11. e⸗ „ luminat ad cognitionem fuam: Et nox ſicut dies il- , »luminabitur Pſ. 138.,„ “„ Reſurgente Chriſto, ait E „S. Petr. Chryſ. Serm. 75., fidelibus luceſcit veſ- 4 „ per; dies infidelibus tenebreſcit: Diſcipulis nox . „mutatur in diem; Judæis dies vertitur & muta- „tur in noctem. „ 10 MorIzRESs CHRTSTEM UNCTUREZ commemoratur, fructusque illius nobis ap- plicatur (¹). —=ð 3. Venire illue debemus, non ſolùm ut vi- deamus, ſed ut illi pietatis officia exhibea- mus, quemadmodum fanctæ mulieres cum a- romatibus venerunt &c, Aromata ſunt ora- tiones juſtorum: Hinc David bſ. 160. v. 2. Dirigatur oratio mea ſicut incenſiun in conſpectu tuo. Et S. Joanni viſi ſunt 24. Seniores cade- re coram Agno, babentes ſinguli pbialas aureas plenas odoramentorum, quæ ſunt orationes Santto- rum Apoc. y. v. 8. Aromata ſunt eleemo. ſynæ, de quibus Apoſtolus: Repletus ſum ac- ceptis ab Epaphrodito, quæ miſiſtis odorem ſuavita- tis, boſtiam acceptam, placentem DEO ad Philipp. 4. V. 18. Aromata ſunt quævis bona opera, quæ (i) Si fide vivi contemplemur hoc myſterium, üt Maria ſepulchrum [ESU, dicere poterimus: Vidi Agnum ſtantem tanquam occiſum Apoc. y. v. 6. lbi enim Servator noſter eſt in ſtatu quidem glorioſæ immortalitatis: Vidi ſtantem; ſed tamen ſimul in ſtatu vicimæ: Vidi tanquam occiſum. Palla ipſa linea, in qua Chriſti Corpus conſecratur, quam Corporale vocamus, Chriſti ſepulturam & ſindonem, quâ ejus Corpus à Joſeph involutum fuit, nobis re- præſentat & in memoriam revocat. Unde s. Iſid. Peluſ. ep. 123. eribit: Pura illa ſindon, quæ ſub Di vis vorum donorum miniſterio expanſa eſt, Joſephi Arimathen- s eſt miniſterium: Ult enim ille Domini Corpus ſindone in- volutum ſepulturæ mandavit, per quod univerſum morta- lium genus reſurreöétionem percepit; eodem modo nos propoſi- tionis Panem in ſinaone ſacrißcantes, Cbriffti Cerpus ſius de. hbitatione reperimus. Ue er ſimn gne ſeer⸗ DE ril⸗ e guog on urnu nm4“ VENIUNT AD SEPULCHRUM. 11 —,— obis a)⸗ quæ mundo corde & purâ intentione DEO offerimus: Oblatio juſti impinguat altare, & odor Im utri⸗ Juavitatis eſt in conſpectu Altiſſimi. Caro quo: exhibez. que mortificata & DEO per caſtitatem con- CUN .. ſecrata pretioſum unguentum eſt. Sacrificia unt Or DEO grata, ait Tertullian. L. de reſurr. carn. 60. V. 21 c. 7. » Conſtibtationes dico animæ; jejunia, ſeras . . »* 3 . 2* Conſe aridas eſcas, & appendices bujus oſſicii ſordes, caro es cale. de proprio ſuo incommodo inſtaurat. Virginitas Aure qtioque & viduitas, & modeſta in ocoultô Matri- Ghni⸗ monii diſſimulatio, & una notitia ejus , de bonis eleemo. carnis adolentur (K). — ſamn . Cum ſuuvitl . . ; 0 Phi (k) Hinc S. Greg M. Nos ergo, inquit, in Cbriſtum llpp. JESMM DEI Filium pro nobis mortuum & ſepultum ere- 1operd, entes, ſi odore virtutum referti, cum opinione bonerum ope- rum Dominum quærimus, ad monumentum illius oum 2.76. — matibus venimus Illzæ autem mulieres Angelos viaent, quæ ſterium, cum aromatibus venerunt, quia illæ mentes ſupernhos ci ves tetimus: aſpioiunt, qui cum virtutum odoribus aa Dominum per ,/6. li fſancta deſideria profteiſocuntur. Et D. Bern. Serm. 10. ſorioſt & 12. in Cant. Adeamus ad ESNMW⅛ cum aroma- lintltn „tibus contritionis, devotionis. & pietatis ſeu mi- nen . „ſericordigæ.. Prima ſpecies unguenti confieitur ex rporte „peccatorum noſtrorum recordatione, & Divini n, aul „amoris igne in corde noſtro coquitur: Altera ex bis e⸗ „Divinorum beneficiorum conſideratione: Tertia d. „de omnibus quorumlibet miſerorum ærumnis, 3Viui „etiamſi fuerint inimici. Felix mens, quæ talium etlen-. „Collectione aromatum ſefe ditare & impinguare „curavit, infundens ea oleo miſericordiæ, & ardore e in. . . . . . gorta- „decoquens charitatis. Quis putas eit jucundur roheſ⸗ sshomo? Qui miſeretur & commodat; pronus compati, vi d, „ſubvenire promptus, dare quàm accipere beatius judicans, ignoſcere faeilis, diffieilis iraſci, ulciſ- 12 MoCüIERES CHRISTUM UNCTURXZ 4. Cum aromatibus ad IESUmonumentum & Templum ejus veniunt mulieres Chriſtia⸗ næ, ſi orent, ùt hortatur Apoſt. I. ad Tim. 2. V. 9. & 10. in habitu ornato, cum verecundia & ſobrietate ornantes ſe, & non in tortis crinibus, arut „Ci penitus non acquieſcen?, & per omnia proxi- „morum æqué ut proprias reſpiciens neceſſit tes. „Quæcunque ſic affecta es anima, pretioſa aroma- „ta ad ſepulchrum Domini [ESU attuliſti „ Idem mellifluus Serm. 2. pro Temp. Paſch de ſpirituali- ter ſeu per peccatum mortuo ad Paſtores anima- rum loquens: „Quid faciemus ei? Quod fece- „runt ſanctæ mulieres. Emernnt aremata, ut venientes »ungerent ESM M: Nunquid ut fuſcitarent? Etnos „ſcimus, quia ſuſcitare noſtrum pon eſt, ſed un- „gere nobis incumbit; ne fœteat qui huiusmodi „eſt, ne ſit cœteris odor mortis, ne pereffluat & „penitus diflolvatur. Emant proinde aromata ſua »tres mulieres; mens, lingua, manus. Quærat „mens aromata ſua; ante omnia compaſſionis af- „festum, dehinc recdtitudinis zelum, & inter hæc „diſcretionis ſpiritum non omittat. Linguæ aro- „mata tria ſunt, modefſtia in increpando, copia in „exhortando, efficacia in perſuadendo. Quia ve- „rò conſequens eſt, ut cujus vita deſpicitur, ejus „etiam prædicatio contemnatur, oportet ut & ma- „nus habeat aromata ſua; continentiam in carne, „miſericordiam in corde, ac patientiam in pie- „tate. Unde Apoſtolus: Sobriè, juſte & pié vi vamus: „Hæc enim tria ſunt converſationi noſtræ maxime „neceſſaria; quoniam primum debemus nobis, ſe- „cundum proximo, tertium DEO.,, Plura apud N he 10 n lenn N Tat Elt t 0 10 le 6 lentum riſtir⸗ 4Tin. etuintir finikut, A proxl⸗ eſt tes⸗ Arom. ldem irituzli. nime- Afece⸗ Uentihta Ptnos ſec uo⸗ smod luat & 1ta in Nrerat is a⸗ hee ar0, a in 1 Ve⸗ ejus ma- mne, bie⸗ : me ſe⸗ ud VENIUNT AD SEPUICHRUM. 13 aut auro, aut margaxvitis, vel, veſte pretioſd 3 ſed, qued gecet mulieres „Pr omittentes Pietutem Ber era bena (1). F. Mulieres primæ veniunt ad ſepulchrum non abſque myſterio: Mulier enim, ùt au- reè cit. S. Chr yſolog., quæ de paradiſo perfidiam Jſumpſerat, Feſi mat fidem ſunere de ſepulebro: Con- tendit rabere de morte vitam, uæ de vita rapuerat mortem. Venit videre ſepulchrum, ut quam decepe⸗ rat anboris viſus, viſis repararet ſepulcbri, & quam proſtraverat illecebroſus o pebtus, aſpettus ſalutaris attolleret. Venit prima Sabbati, ut qud die de ſep- tem oreatio inehoata eſt, eddem & nova creatio per Obriſti reſurrettionein compleretur. Venit veſpere Sabhati, quæ luceſcit in prima Sabbati, quia illu- minatur per Cbriſtim Sabbatum, non deletur; (Non enim venit ſoͤlvere Legem, ſed adimplere) Ilumi- natur, ut in die Dominico luceat; clareſcat in Eo- oleſio, quod in Gynagoga Nialein⸗ 05 Murumibus Jfuſ⸗ caharit. V. Piæ mulieres, quæ portaverunt aromata, antea ſolicitè præpansverant, miſcendo ſcil. inter ſe & unguentum conficiendo: Ita quo- ties nlinich⸗ Prpter DEUM agendum aut Chri⸗ (1) Quaſer⸗ es etiam nahis bibet . Petrus ep. 1. c. 3. VV. 3. 4, 5&. Quartm nen ſt extrinſceus ospillaätura, aut cirecumdabio auri, aut indumenti veſtimentorun enltas: Sed qui abſeonditus eſt vordis komo, in ineery, uptibilitate quieti 6N mode ſti ſpiritus, gqui eſt in conſpela DEI locuples. Sie enim &j a⸗ liquando ſandéte ulierer, Rcgantes in EO . aslant ſ Jé, ſuljelte probiiis virss Oeů, „ 14 AMIULIERIBUS ANGFLI INDTCANT Chriſto in proximo noſtro impendendum eſt. e ld diſponendum priuùs eſt, maturè præviden- ſipe dum, ſedulò curandum, ne obiter, ne per- gur functoriè fist, ſed ut eò adeuratiùs exequa- on mur &c. Ane orationem (ſacram lectionem, ie dictionem &c. Praæpera animam tuam, & noli Ge uaſi bomo, qui tentat Dl. UM Sc. = Aut Denique fœminæ illæ unguenta ferentes NMN docent nos mortuorum debere effſe memo- id⸗ res: IHæ Corpus Domintunguentis materiali- bus volebant ungere; nos abimas igne Pur- ganteé detentas unguentis ſpiritualibus i. e. precibus, eleemoſynis & ſacrificiis recreemus, lun Pammachiumque illum imitemur, de quo D. Hieron., in conſolatione ad eundem: Ceteri, ⸗ inquit, mariti ſuper tumulos conjugum ſpargunt Au viblas, ſan lilia ſlorésque purpuress ; Pammaa n. chius oſa veneranda eleemoſomæ rigat balſam Seo. ð De Booz olim dixit Noëmi: Benedittus ſit à Domino, quoniam eandem gratiem, quam præbue- L lut rat vivis, ſervavit & mortuis &c. Nos quo- n que benedicemur à Domino, ſi gratiam, ami- citiam & beneficentiam, quam ſervavimus 4 vivis; conſervemus mortuis; animahus præ- 1 rentum, a liorum, um, feafrum c: 42 1 JEt. MöLINRIBUS WIEAWT. . CHRIS TUM KESURRKXISSLE. Martth. c. 28. v. 2. Et ecce terræ motus fa- Nus eſt mugnus; Angelus enim Dommini aſtenmhe 4 uc eſt, Eiden⸗ nie per⸗ Nequa- onem, E mii erentes We. teriali⸗ 1e Pur⸗ emus, 6000, eri, Crgunt nna ℳ lle⸗ glo⸗ aini⸗ s ⸗ CHRISTUM RESURREXISSE. 15 de cœlο& accedens revolvit lapidein, & ſedebat ſuper eum. v. 3. Erat autem aſpectus ejus ſicut ful- gur, & veſtipentum eus ſicut nix. v. 4. Præ ti- more autem ejus exterriti ſunt cuſtodes, & Jatli Jſunt velut mortui. v. 5. Reſpondens amem Ange- lus dixit mulieribus: Nolite timere vos; ſoio enim. quòd JESOM, gui erucifirus ſt, quaritis. V. 6. NWon ſt bicz ſurrexit enun ſccut dixit. Venite, & videte locum, ubi poſitus erat. Dominus. Marc. c. 16. V. 3. Et Gdicebant adinvicem (mulieres): Quis revolvet nohis Lapidem ab oſtio monementi? v. 4. Er reſpicismes viderunt revolu- tum lapidem: Erat quippe magnus valde. v. 5§. Et introéuntes in monumentum , invenerunt juvenem ſedentem in dextris, cocpertum ſtold canaidd, & ob- Rupuerunt. v. 6. Qui dicit illis? Nolite expaveſce- rel. JESUM qucritis Nazarenum orucifixum? Surrexit; noneſt hio: Ecce locus, uhi poſuerunt eum. Luc, c. 24. v. 2. Et inveneruntt lapidem nevo- lutum à monumento. V. 3. Eit ingreſſæ non inwene. nun Corpus Demini gRKS . V. 4. Et Fattum eſt, tun mente conſternatæ ent de ſto ece dug, viri Reterum juxia illas in veſte fulgenti: V. ye Cum ti⸗ mmerent autem, &’, deglinarent vultum in tarzam, dixerunt adillas: Qlud qucritis viventem cinn nor- Zicis? V. 6. Non eſt bic Ved ſinrpexit: Recordami- ni, qualiter locutus eſt vohig, aam edbuc in Galilaa Wet „ Ne T. dicens; Lua portuit Filium bomnis radi in manus bominum peccatorum, & rα.iι & die tertidreſilrgere. V. 7. Et recordatæ ſfunt vorlomin nssai ee Aesst gii eg, un ou Joanß. I6 MorIERIBUS ANGELI INDICANT Joann. c. 20. V. 2. Et vidit ( Magdalena) la- pidem ſuhlatum montmente E. SENSUS LITERALIS. QXU erant, quæ fœminas ab accefſſu & in- greſſu ſepulchri arcere & abſterrere po- terant; cuſtodia ſcil militum & magnus la- pis ſtio monumenti advolutus. Cur verò non de cuſtodia militum, ſed de ſolo lapide loquuntur: Quis vevolvet nobis lapidem 2 Re- ſpendetur: Guia ſepulchrum à militibus cu- ſtödiri neiciebant; disceſſerant enim à ſe- pulchro feriâ ſextàâ, cuſtodia autem adhibi- ta eſt alterà die poſt Paraſceven i. e. Sabbato, ut ait Matth. Cum ergo cuſtodiri ſepulchrum ignorarent, de ſolo impedimento, quodeno- verant, ſoliciti ſunt; id verò ſublatum ab Angelo repererunt. Cùm enim jam prope ſepulehrum eſſent, terræ motus factus eſt, non communis, ſed magnus, ut omnia concute- ret, & everſionem terræ funditus minaretur; ut aic Hier. Factus eſt autem I. ad hono- randam Chriſti, qui & ſepulchro ſurrexerat, Majeſtatem: 2. ut timore ſuſcitati & con- ſternati ceuſtodes, quæ eis evenerant, Judæis nuntisrent, ac teſtes ipſi fierent veritatis: 3. ad indicandum deſcenſum ipſius Angeliè cœl ejúsque potentiam; unde ſtatim ſubdit Marth., hujus motüs cauſam reddens: An- gelus enim Domini deſcendit de oœlo, lapidémque removens ab oſtio, ſepulchrum patefecit, Quamvis autem, ùt paulo infra dicctur, ſe- 1 G pulch- pulc tarn teri⸗ ſtio ſeu rio We Pu c rer ic⸗ et cla Cn na). Gin⸗ re po⸗ us h. verd lpid ⸗ us l⸗ le⸗ Ghibi⸗ ato, jrum wvo⸗ 15 rope holn Ute⸗ tur, go⸗ t, 00 ris tist di n e it, ſe⸗ e: CHRISTUM RESURREXISSsSE. 17 pulchrum habuerit ſpeluncas duas, non duos tamen habuit lapides, nam in ſpeluncæ in- terioris oſtio non erat lapis, ſed ſolùm in o- ſtio exterioris, ipſe autem Corporis loculus ſeu monumentum è peêtra exciſum, ex fupe- riori parte rupe concavâ clauſum, ex latere meridiano patulum erat, ùt ex Beda de Se- pult. Dom. alibi notavimus, & lapidem, quo clauderetur, mobilem non 'habebat, quem removere opus fuiſſet &c. Revolvit ergo Angelus lapidem tantùm unum: Non autem ideo, ut Chriſtus reſurgens è ſepulchro exi- ret; etenim jam ante ſurrexerat ſepulchro clauſo (m): Sed revolvit, ut Reſurrectio Chriſti confirmari magis pollet; ſi enim ſe- pulchrum manſiſſet clauſum, pars magna pro- B batio- mn Non putemus, ſcribit Hier. ep. cit. ad Hedib. q. 6. Angelum ideirco veniſſe, ut aperiret ſepulekrum Do- mino reſurgentiʒ ſed poſtquam Dominus reſurrexit, indicaſ- ſi, quod factum eſt, & ſepulehrum vacuum revolutione las pidis oſtendiſſe. Chryſol. Serm. 75. Revolvit Angelus lapidem, non ut Domino præberet aditum; ſe ed ut Dominum jam reſirrexiſi monſtraret &. Theophyl. Reſuerrexit Dominus lapide ſüper ſe pulohrum adhuc poſito &c. Greg. Nyſſ. Or. 2. de Reſurr. Cum Angelus lapidem revolviſſet, reperit reſurrexiſſe Dominum, ſepulchro, ſicut DElII M dece- bat, elauſo relitto; quemaadmodum cian 75 quoque januis pe- vetzant in Aomieiliumn ad Diſeipulos acceſſiit. Euthym. Cbriſtus ſurrexerat, priusquäm Angelus deſoenderet: Quem- admodum enim natus eſt ſervatis integris clauſtris Virgini- tatis, ita quoque re urrexit ſervatis integris monumenti 1 g* naculis &r, Idem docet D. Epiphan- Or. de ſepult. Chriſti. — 18 MoEIERIBUS ANGELI INDICANT bationis deceſſiſſet: Debuit ſe. ipſe loculus ſe- pulchralis teſtis fieri, & tam Diſcipulis quàm Judæis omnibus eò convenientibus certiſſi- mam fidem facere (n). Ad elucidandos & conciliandos inter ſe Evangeliſtas, ſciendum eſt, plures Angelos re- ſurrectionis teſtes mulieribus apparuiſſe. In- primis poſt terræ motum accedentes propiùs mulieres viderunt lapidem revolutum & An- gelum ſuper eum ſedentem, ùt refert Matthæ- us: Hujus Angeli monitu introierunt in ſe. pulchrum, & alterum viderunt Angelum ſe- dentem à dextris ſepulehri, ùt habet Mar- cus: Tandem cùm intra ſepulchrum ſtetiſ- ſent totæ conſternatæ, græcè, duhitantes aut hæſitantes, quid Corpore JESU factum eſſet, utpote quod non repererant, ali duo Angeli juxta illas ſteterunt, idem perhiben- tes, quod priores edixerant, & diſtinctiùs in (n) Hinc D. Juſtin. M. q. I17. Chriſtus ſuapte potentiz er monumento, cui lapis impoſitus fuit, egreſſus eſz, & ad Diſci- pulos janus elauſis ingreſſus: Non enim excitationis ejus gratix ſaxi de monumento f alcta eſt de volutio; ſed eorvum cauſa, qui id conſpecturi erant, ut ipſius reſurrectio oſfenderetur: Nam quòa Jepulehraliaz equs in monumento veſtimenta viderunt, ipſum antem non viderunt, evidentiſſimum reſurrelctionis ejus fuit indicium é. Certè ipſius ſepulchri teftimonio uti- tur Angelus, mulieres ita affatus: Surrexit; venite videte logum, in quo poſitus erat. Aureè pro more Chry- ſol. Serm. 74. Lapis ad volutus probavit mortem; reve- iͤtus exwtitit reſurrettionis aſſertor, le lusſe⸗ quim ertiſl. ter ſe losre⸗ e. In⸗ Opiis An. tthe⸗ in ſe. nſe⸗ Mar⸗ etiſ Intes Run uo en⸗ us I ti „ . CäRISTUM RESURREXISsSKE. 19 in memoriam illis revocantes, quæ Domi- nus de hac reſurrectione ſua prædixerat (o). Aſpectus primi Angeli fuit ſicut fulgur, & ve- ſtimentum ejus ſicut nix & . *Ut ipſo, ait Nyſſ. „ Or. cit., terribili habitu perterrefaceret cu- „ſtodes; unde, accedente ſimul terræ motu, (o) Hæc clariùs patent ex Borchardo teſte ocu- lato, qui ſepulchrum Chriſti cap 7. S. 47. ita deſcri- bit: Welunca, in qua Domini ſepulohrum continetur „ ℳ longitudinis 7. pedam; oſtium, quo ad hanc ſpeluncam pas tet ingreſſus, ab Oriente ſitum eſt, demiſſum valde & par- vum; tumba verò ſantti ſepulehri eſt aa Arteram ingreaien- Tis juxta parietem ad Srptentrionem. Eſit autem altera ſpe- lunca ſita ante ſpeluneam ſepulohri, ejusadem longitudinis & atitudinis, ac diſpoſitionis intus & extra, &G antequam quis ingrediatur, appurent ut una. Primèò ergo intratur in anteriovem, deinde in aliam, in qua jacuit Corpus Domini Ge. Cum Borchardo conſentiunt & alii oculati te- ſtes, qui duas eſle ſpeluncas ajunt: Imò D. Cyrill. conjecit ex more judæorum, ante has fuiſſe adhuc aliquod aliud veſtibulum, nunc autem dirutum &c. Hinc etiam legimus, homines ſubin habitàſſe in ſepulchris Judæorum; uti Pſ. 67. Qui hbabitant in ſe- pulehris Gc. & Marc. 5. Occurrit de monumentis bomo in Wpiritu immunao, qui domicilium habebat in monumentis &. & Matth. 8. Occurrerunt ei duo habentes damonia, de monumentis exeuntes Gc. Illæ nim. ſpeluncæ apertæ erant, quæ cadavera nondum habebant, vel in qui- bus cadavera jam in pulverem redacta erant, ſer- viebântque pro habitatione pauperibus &c. Pri- mus itaque Angelus revolvlt lapidem ab oſtio ſpe- luncæ exterioris, & ſedit ſuper ipſum extra ſpelun- cam: Alter Angelus ſe videndum præbuit in pri- ma ſeu anteriore ſpelunca: Reliqui duo in interio- re viſi ſunt, in qua nim. poſitum erat Corpus Domini. 20 MOLIERIBUS ANGELT INDICANT „fabti ſunt velut mortui S. „Et juxta Hier. „ita corpore & animo obtorpuerunt, ut „hnon dicam viros, ſed ne mulierculas qui- „dem ſepulchrum intrare cupientes auderent „prohibere &c.,, Euthym. putat eos fugiſ-⸗ ſe, & Judæis, quæ viderant, nuntiâſſe. Re- ſumptis ſcil. poſt aliquod tempus viribus de- ſeruerunt ſepulchrum, illos tamen fœminæ humi viderunt proſtratos ac ſemimortuos, ut DEl potentiam in hoc ſpectaculo cogno- ſcerent. Quid nunc profuit Judæis ſepulchri cuſto- dia? Quid milites, quid figilla, quid ferrea vin- cula aut vectes, quid lapis magnus? Milites proſtrati jacent, ſigilla fradta, rupta vincula, lapis revolutus eſt. Ite, ajebat Pilatus, cu- ſtodite, ſieut ſcitis && . Sciverunt ſc. Judæi cu- ſtodire ſepulchrum adversùs vim hominum, ſed neſciverunt cuſtodire adversùs poten- tiam DEI & Miniſtrorum ejus ſeu Angelo- rum. Sepulchrum Moſis occultavit DEUS Deut. 34. Non cognovit pomo ſepulcbrum ejus uſ- que in præſentem diem &c. At ſepulchrum Chri- ſti per Angelos patefecit cunctis hominibus, qui cognoſcunt illud uſque in præſentem di= em, inviſunt, venerantur (p). (p) Sepulchrum Moſis occultatum eſt, ne popu- lus Iſraël in idololatriam pronus Moſen ſicut DE- UM coleret, quod diabolus cupiebat, ùt indicat Judas Ap. in ep. Cum Miechailke Archangelo de corpore Mo- Com- ſis Angelys altereabatur; prohibebat ſc. Michael populo 2 11 don ſn or AII lee Hier. , gui⸗ erent fogi⸗ Re⸗ 8 de⸗ mine nos, no⸗ uſto⸗ vin⸗ lites ole, ll⸗ cu⸗ len⸗ eſo⸗ U hri⸗ ls, ⸗ ⸗ cat o⸗ 10 1 CHRISTUM RESURREXISLFER„ 21 Commendatur porro in aliis Angelis ſto. la candida & veſtis fulgida, quia lætis ſcil. nuntiis candor congruit (q). Sedit quoque Angelus à dextris, quia, uùt idem ait Greg., ſiniſtra manus vitam banc mortalem ſignificat, dex- tera vitam æternam & immortalem. Appoſita autem omnino ſunt verba Angelorum: Quid uœritis viventem cum mortuis? Quærendæ enim res ſunt ſuis in locis: Chriſtus ibi non erat, ubi fœminæ eum quærebant. Quærebant in- ter mortuos; erat inter vivos: Quærebant in domo mortis; erat in domo vitæ: Quæ- rebant in ſepulchro jacentem, quem quære- re debuiſſent in domo gloriæ triumphantem. Non eſt hie, non eſt in morte, ſed in vita im- mortali: Non jacet exanimis, ſed triumphat vivus: Quorſum affertis unguenta ad con- B 3 dien- oſtendi ſepulchrum, quod Moſis corpus continebat: Sepulchrum econtra Chriſti obſeratum & oceulta- tum eſſe optabat diabolus, ne reſurrectio credere- tur; at Angelus è cœlo deſcendens reſeratum fœ- minis totique mundo oſtendit, ut Chriſtus, qui in illo conditus fuerat, & ex illo reſurrexerat, Divi- nis honoribus coleretur: Non enim, uùt Moſes, me- rus erat homo, ſed, uti verus homo, ita & verus DEUS. (q4) Candidà ſtolâ, ait Greg., coopertus Angelus ap- baruit, quia feſtivitatis noſtreæ gaudia nuntiavit &c. uanquam non noſtra ſolùm, ſed & ipſorum hæc feſtivitas Angelorum eſt, quia per Ohrifti reſur- redtionem eorum ruina reparatur. Ideo milites Romanos pellunt hi cœli milites, meliores futuri cuſtodes ſepulchri Domini. 22 MoLIERIBUS ANGELI INDICANT diendum defunctum, cui victrices potiùs pal- mas & triumphales lauros afferre oporteret? Ecquid condire vultis Corpus illud, quod corruptioni obnoxium non eſt, & odoris ſuavitate omnia vincit aromata? Surrexit vir- tute propriâ redivivus Teſtimonio ſunt la- pis revolutus, monumentum vacuum: Veni- te, inſpicite ipſæ locum, ubi poſitus erat Domi- nus & veſter & noſter &c. Cur quæritis So- lem jam ortum in loco occasûs? Non eſt bic: Non eſt in occaſu, ſed in ortu; non in te- nebris, ſed in luce (r). Sol oculis conſpi- cuus ſolam illuminat faciem terræ, intimas illius tenebras nequit expellere; noſter ve- rò Sol abyſſum penetravit, ad inferos per- venit, inſpexit mortuos omnes; ſperantes in ſe Patres, qui in corde terræ erant, ful- gentiſſimis gloriæ radiis illuſtravit: Penetra- bo, ait Eccli. 24., omnes inferiores partes terræ, & inſpiciam omnes dormientes, & illuminabo ſpe- rantes 1 (r) Uti tribus horis obſeuratus fuerat Sol, quem oculis cernimus, ſed poſt 3 horas priſtinum ſplen- dorem recuperavit: Sic 3 diebus eclipſin quandam perpeſſus eſt ipſe Chriſtus in ſepulchro, ſed mox in vitam rediit novis fulgoribus coruſcans. Sol, quem cernimus, in Oriente, non Occidente exori- tur: Noſter Sol Chriftus ex Ocecidente Orientem feceit, in ipſôque ſepulchri oceaſu ortus eſt, juxta illud Pſ. 64. Qui aſeendit ſuper occaſum, Dominus nomen illi. Poſtquam in cruce & ſepulchro oceidit, poſt & per hunc occaſum reſurrexit & rurſum ortus eſt, nunquam ampliùs occaſurus &c., = tinspel⸗ orteret! , gool 00ori rexit vir⸗ ſunt e n: Mi. tDomi⸗ fitis 50⸗ 1 6 N: in ke⸗ conſpi⸗ ntimas ier ve⸗ s pel⸗ rantes t, f. net⸗ tert⸗ . Pante — quem plen⸗ ſhn mox Sol, ori⸗ fem Xta min oſt lxH CHRISTUM RESURREXISSE. 23 222 yrantes in Domino & c. Unde S. Damaſc. L. 3. fidei c. 29. Ob id Chriſti anima ad inferos deſcen- dit, ut quemadmodum iis, qui in terra verſabantur, juſtitiæ Sol ortus erat, ita etiam iis, qui infra ter- ram in tenebris ſedebant, illuceret &c. O effe- Rum Solis noſtri mirabilem, homines in pro- fundo terræ illuminantis priùs, quàm in ſub- limitate cœli, cùm ibi ſe primùm oſtendit, ſecmque, uti latroni promiſerat, paradiſum attulit, & primam viſionem beatificam limbi incolis indulſit. Solus ad inferos deſcendit, ſed nunc fractis inferorum portis cum beata illa Sanctorum multitudine aſcendit, hô⅛sque ipſos teſtes eſſe voluit glorioſæ reſurrectio- nis ſuæ (s). In horum comitatu perrexit ad B 4 ſe⸗ (s) Et quid tam gloriofum illi peperit comita- tum? Crux illa peperit, in qua ſolus antea pro omnibus pependit & mortuus eſt. In baculo meo trans- zivi Jordanem iſtum, ait Jacob Gen. 32., & nunc cum duabus turmis regredior &. Sic Ipſe in baculo ſuo cru- cis tranfivit tumentes Paſſionis fludus, & ecce cum multis Sandorum turbis regreditur. Joann. 12. Niſi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit „ ipſum ſolum manet &c. Mortuum eſt noſtrum gra- num frumenti, non manſit ſolum; magno anima- tum numero austum, frudtu mortis ſuæ copio- ſiſſimo ditatum ſurrexit. Poſt immolatum Agnum, Moſe Duce, ex gypto dudi ſunt Iſr elitæ; poſt immolatum Chriſtum, ipſo eodem Duce, edudi ſunt ex inferis antiqui Patres. Duce Joſue in ter- ram fluentem lacte & melle intromiſſi ſunt Iſfraëli- tæ; Duce ESU in conſpecum Divinæ eſſentiæ om- ni lade ſuaviorem, omni melle dulciorem intro- 24 MuLirRIBUS ANGFLI INDTCANT ſepulchrum, oſtenditque illis Corpus ſuum n pro eorum communique humani generis ſalu- e, te mortuum, quod jamjam parabat vivificare. Ren Declaravit illis abs dubio & dedit intelligen- as tiam Scripturarum quoad ea, quæ illæ de ip- iet ſius Reſurrectione perhibent & prædicunt; Une⸗ utl illud Pſ. 15. Non derelinques animam meam in inferno, nec dabis ſanétum tuum videre corrup- 8 tionem: Notas mibi feciſti vias vitæ &o. Non “ manſit ſcil. anima Chriſti diu in limbo; nec 8 Corpus è & in ſepulchro quidquam corrup- iun tionis contraxit: Sicut nim. flammis incen- „d ſus rubus non abiit in cineres Exod. 3., ſic 1 mille tormentis quaſi incenſum Corpus Chri- ſti & morti traditum in pulverem redactum non eſt: Et ſicut Dan. 14. draco poſtquam oblatum à Daniele cibum deglutiit, disrup- 8 tus interiit, ita mors poſtquam Chriſti Cor- 1 pus devoravit, crepuit & periit, utl prædi- xit Iſ. 25. Præcipitabit mortem in ſempiternum, ſeu ùt legunt LXX. Devoravit mors prævalens &c. Prævaluit enim mors Chriſti communi hominum morti emque devoravit (t). Ve. rè ducti ſunt Patres. Et Zachar. C. 9. In ſanguine Te- ſamenti tui emiſafti vinctos de lacu, in quo non erat aqua: in ſui enim ſanguinis & crucis efflcacin eduxit Pa- tres, qui in limbo veluti in ciſterna quadam caren- te aquàâ detinebantur. . (t) Mors, ait D. Cyrill. in I. c., prævalun contra pri- mum parentem, é contra omnem ſobolem: At in Chriſto ve- “ res amiſit; tertiâ enim die revixit oaloat morte „ 6 fa ctus eſt nobis reſurrectio &c. Hinc D. Petrus ep. I. C. 3. — — — — — — v L1 — — — NT Dus ſuum nerisſalu. jviſieare, Nteligen lle beip⸗ Edicont; Vn mrent e am. . Non bo; dee corrup⸗ jncen⸗ 9., ſe 1 Chrl⸗ dactum ſtquun GCisrup⸗ li Cor⸗ rell. nut, llant muni Ve. 16 — L: Pr- eſl⸗ i⸗ CHRISTUM RESURREXISSE. 25 rè quoque DEUS Chriſto notas fecit vias vitæ, ſc. immortalis, quæ cunctis hominibus fuerant ignotæ, ùt ait Ambroſ. Serm. 74. Ig- nota erat via vitæ, quæ nullius adhuc reſurgentis fuerat calcata veſtigio &o. (u). Patuit quoque tunc Patribus illud Pſ. 3. Ego dormivi, & ſo- poratus ſum, & exurrexi, quia Domnus ſuſcepit me &c. In quo Pſalmo mors Chriſti meritèò ſopor aut ſomnus dicitur: Triduani tantum temporis ſpatio, ait S. Ambroſ. Serm. 57., non tam in ſepulchro jacuit mortuus, quàm velut in le- tulo dormiens conquievit: Ipſa enim temporis brevi- tas declarat ſomnum potius fuiſſe, quàm mortem &. . B S Et Chriſtus, ait, eſt in dextera DEI ſedens deglutiens mortem G& & Paulus I. ad Cor. 15. Abſorpta eſt mors in victo- ria Gcrc.. (u) Reſurrexerunt aliqui mortui ante Chriſtum; ſed nullus ante illum ad vitam reſurrexit immorta- lem. Ipſe viam aperuit, ipſe ad vitam ſempiternam primus rediit. Hinc Apoc. I. & ad Coloſſ. 1 vo- catur primogenitus mortuorum, quia primus ex ſepul- chro novâ quâdam admirabilique regeneratione ve- luti genitus eſt. Reſurrectio enim regeneratio quæ- dam eſt non ex Matris, ſed terræ utero: Quare etiam PP. illud Pfſ. 2. Filius meus es tu, ego hodie genut te cum Paulo Act. 13. huc interpretantur, & uterum Virginis inter ac terram analogiam inſtituunt, utis. Ambr. Chry ſol. Hilar. Et in illud Pſ. 27. Reflornit ca- yo mea &. D. Maxim. Serm. 5. de Reſurr. Non ve. ſioreſoit, niſi quoa ante floruit: Floruit enim caro Domini, cum primum de Virginis vulva proceſſeit: Reſloruit autem; cùm redi viva de- ſepulehro germinavit, & in floris modum eunctis hominibus immortalitatis affis vit odorem ,.. 26 MäauLIERIBUS ANGELI INDICANT Et D. Leo Serm. I. de Reſurr. Zam velox in- corruptæ carnis vivificatio fuit, ut major ibi eſet ſoporis ſimilitudo, quàm mortis & e. Patuit illud Pſ. 87. Wiſtimatus ſum cum deſcendentibus in la- cum; factus ſum ſicut bomo ſine adiutorio, nihilo- minus inter mortuos liber, liber nim. ab oneri- bus, quibus alii mortui ſubjacent; ſiquidem cùm horum corpora in cineres rediguntur, Chriſti Corpus manſit prorſus illæſum & in- corruptum; cùm juſtorum animæ tunc limbi carcere detinerentur, hunc, quem libens ſu- biit, Chriſti anima effregit; illi reſurrectio- nem ad extremum uſque judicii diem exſpe- ctare debent, Chriſtus poſt brevem moru- lam utpote mortis Dominus reſurrexit vir- tute propriâ, ſine adjutorio alio, redivivus; implens ſimul, quod prædixerat: Solvite tem- plum boc, & in tribus diebus excitabo illudoann. 2. (X). Lignum viride ſe paulèò ante, cùm cru- ce onuſtus peteret montem Calvariæ, appel- lavit Dominus: Si in ligno viridi &0 . Et qui- dem lignum viride fuit ſemper, non aridum, cui rectè congruit illud Jobi 14. Lignum ſi praciſum fuerit, rurſum revireſcit, & rami ejus bul- (x) Chaldæi Salomonicum olim evertcrant Tem- dlum, & excitatum eſt ab Iſraëlitis poſt 7o. annos, ſtructurà tamen inferiore ſeu ignobiliore: udæi everterunt DEI Templum i. e. Corpus Erriſ, at non poſt 70. annos, ſed pauciſſimos intra dies, non humiliore, ſed multò ſublimiore & pulchriore ſur⸗ rexit fabricâ &c. . Delox in. ihi eſi it llu in l Nihlo⸗ oneri gigen ntun, Ein lini ns ⸗ ellio⸗ elhe⸗ horn⸗ vi⸗ ins⸗ n- n1, l⸗ yel⸗ gi⸗ U, / git ⸗ ⸗ 5 t .D 7 CHRISTUM RESuRREXISSE. 27 pullulant: Si in pulvere mortuus fuerit truncus il- lius, ad odorem aquæ germinabit & faciet comam SGec. (y) Similiter luculentiùs impleta figura ſerpentis à Moyſe exaltati in deſerto &. Utlnim. verno tempore abjeéctâα pelle ſerpens novus nitidúsque exſurgit, ita Chriſtus à Moſaicæ Legis cultoribus in deſerto ſeu hor- rido mente Calvariæ exaltatus in cruce, ab- jectâ mortalitate redivivus rutilànsque ex ſe- pulchro depoſitis mortis exuviis prodijit, ad- versùs homines Agnus, adverſùs tartarum, peccatum & mortem Serpens. Quod paulè antea mortis caligine obſcuratum Corpus, nunc ſupra Solem rutilat; quod mortuum, nunc immortale; quod ſævos cruciatus per- peſſum, nunc impaſſibile; nunc mirà agilita- te præditum, quod cruci confixum; nune ſubtiliſſimum, quod vulneribus perfoſſum; nunc PP. & Angelis ſtipatum, quod latronum in pœna ſocium erat &c &c. Ita nim. Reſur- rectionis gloria, verba ſunt S. Petri Chryſ. Serm. 75. ſepelivit morientis injuriam &o. Corpus . SZ 1ta⸗ (y) “Ad odorem aquæ germinavit, ait in h. I. „Greg. M., quia per virtutem DEl caro ad vitam „rediit, & fecit comam, quia Apoſtolorum debi- „litas, quæ in morte illius expavit, rurſus viruit „ &c. Erant nim. Apoſtoli arboris vitæ i. e. Chri- „ſti coma ſeu rami: „ Viruit arbor (ab hoſtibus paulò ante per mortem præciſa) in reſurrectione ad odorem aquæ i. e. Divinitatis irrigata aquàâ, rurſüs- que rami illi adhæſerunt virentes &c. 2 8 MorIERIBUS ANGELI INDICANT — itaque, quod paulò ante in cruce pendebat, & quod in tumulo jacens plagis adhue livi- dum conſpexêre Patrum animæ, immutatum fuit ſubitò, & ipſi cum Chriſto immutati (2). SENSUS MORALIS. i & nos adedò glorioſè aliquando velimus im- mutari, oportet & nos pati cum Chriſto, & in corpore noſtro paſſionem ejus circum- ferre & vulnera. Via Chriſto ad tantam glo. riam erat prœcedens mors ignominioſa, ut ip- ſe Dominus prædixerat; unde ipſa Illius verba Angeli mulieribus in memoriã revocant: Quia oportet Filium hbominis tradi in manus bominum pec- catorum, & crucifigi; &ᷓ ſic demum tot ſupera- tis laboribus die tertid reſurgere. Et tunc re- cordatæ ſunt- mulieres verborum ejus, & penitiùs aſſecutæ ſunt, quid his olim verbis voluerit (2) Hanc ſtupendam mutationem indicat Apo- ſtolus 2. ad Cor. 5. Cognovimus ſecunaum earnem (ſcil. mortalem) Cbriftum, ſed nunc jam non novimus ſe., ſe- cundùm carnem mutatam, immortalem, impaſſibi⸗ lem Soléque ipſo rutilantiorem. Reſurrectio Domini, ait D. Leo Serm. 1I., non ſinis carnis, ſed gtonmutar,“ fuit, neque conſumpta ſuhſtantia eſt. Qualitas tranſiit non natura defecit; & faltum eſt corpus impaſſebile 3 potuit ereiſegi; facltum eff immortale, quod potuit “ 3 Fabtum eſt ineorruptibile, quod potuit vulnerari: Et meri3 dicitur caro Chrißi in eo ftatu, quo fuerit nota, neſciri, quia nihil in en paſſibile, nihil remanſit in ea in ſrman, d ipſa ſit per eſentiam, & non ſit ibſa per gloriam. Hæc G6. . . Cr renn nen mo gle cet avi Prin tap Chr re loo ti i I — — encebat, Phue in: hutatun tatic imuein⸗ hnſto, Crreum. aIgo Utlin verbi . i lnnpe⸗ perr⸗ Ne . jtiis Uent ri⸗ lpo⸗ ſeil ſa⸗ bi⸗ , ℳ 1 4 4 6 . . CHRISTUIM RESURREXISSE. 29 Chriſtus. Recordemur & nos, ſi velimus in reſurrectione glorioſam Chriſti ferre imagi- nem, ferendam quoque à nobis, dum vita mortalis ſuppetit, laborum opprobriorúm- que ejus imaginem: Quos enim DEUS, ùt do- cet Paulus ad Rom. 8., præſcivit, & prædeſti- navit conformes fieri imagini Filii ſui, ut ſit ipſe primogenitus in multis fratribus &-. Abſcondi- ta nunc ſit hæc imago in vita humili cum Chriſto exemplari ſummo ac prototypo; in reſurrectione autem cum eodem ſublime col- locabitur, ſpetanda Angelis & hominibus, jux- ta illud ad Coloſſ. 3. Vita veſtra abſcondita eſt cum Cbriſto in DEO: Cum autem Cbriſtus appa- ruerit vita veſtra, tunc & vos apparebitis cum ip- ſo in gloria. Ipſe nim. reformabit corpus bumilita- tis noſtræ configuratum corpori claritatis ſuæ ad Philipp. 3. (aa). Reſurgent tunc Chriſto Ca- Piti (aa) Quid? quòd jam cum Eo & in Eo tanquam Capite noſtro ſurreximus, quos Deus conreſvſoitavit & ſedere fecit in cœleſtibus in Chriſto ad Eph. 2. Hinc Greg. Naz Or 41. Heni cum Chrißto in crucem agebarz; bodie ſimul glorificor: Heri commoriebax; hodie ſimul vivificor Herl conſepeliebar; hodie ſimul reſurgo Gc. Et D. Leo Serm. 2. Nos in Chriſto erucifixi, nos ſumus mortui, nos ſepulti ʒh nos etiam die tertiaâ reſuſcitati &. Regeneravit nos DEUS in, ſpem vivam per reſurreltionem 7ESU Cbriſti ex mortuis in hareditatem incorruptibilem I. Petr I. & 2. ad Cor. 4. Qui ſuſeitavit 7 ESEAM, & nos oum 7ESlI ſus- citabit. Radiz mortis Adam; radix vitæ Chrifius. Sicut in Adam omnes moriuntur, iüta in Chriſto onmmes vi vi- Sicabuntur 1. ad Cor. 15. 30 MoLTERIBuS ANGELI INDICANT biti ſimiles, qui viva illius nunc membra fue- „ 9 rint & ſpiritum ejus habuerint, eodem teſte Paulo ad Rom. 8. Si ſpiritus ejus, qui ſuſcitavit & Mà mortuis, babitat in vobis; qui ſuſcita- vit α½ UM. Chriſtum à mortuis, vivificabit & mortalia corpora veſtra propter inbabitantem Spiri- tum ejus in vobis & . Erit tunc tempus glorio- ſum pleniſſimæ libertatis filiorum DEI: yſa creatura liberabitur à ſervitute corruptionis in li- bertatem gloriæ filiorum DElI: ibid. Liberi eri- mus ab omni malo culpæ & pœnæ, ab omni concupiſcentia & rebellione carnis &c. non jam dicentes cum eodem Ap. ad Rom. 7. In- Jelix ego bomo, quis me liberabit de corpore mortis bujus & c., ſed potiùs: Beatus ego, quia me liberavit DEUS de corpore mortis i. e. cor- pore morti, malis & miſeriis obnoxio &c. (bb). Quemadmodum ſc. Chriſtus ex ſepul- . cchro (bb) Eſt nunc ſpiritus viro, caro ſimilis uxori, qui perpetuo diſſident jurgio juxta illud ad Gal. 5. Caro coneupiſoit ad versus ſpiritum, ſpiritus adversus ar- nem 6S. Quin & fit utrinque in morte divortium; in reſurrectione autem Sanétorum fiet pax ſempi- terna: De qua pace D. Cypr. in Tr. de Reſurr. ſic ſcribit: Deereviſti Domine, ut caro iterum diletto aocols (ſpiritui) conſociata, pudiea & paciftca rediret, nullæs ſe- cum revehens contumelias, quibus drinceps qutetis internæ con- cuteret puritatem. Aadidiſti, ut inter legem earnis & ſpi- vitus nulla poſtmodupn eſſet adi verſitas, neque poſt initum fœ- dus, ulla iterum inter eos recruaeſèat rebellio, ſed per ma- num tuam reconciliatio ordinata, ſtabilis in perpetuum per- Jeveret. Te igitur jubente terra ſit caro; & expulſa de do- mo iterum conjugatur viro , non jam ancilla, ſed äbers: — chro ita v ſuis jndu is, rbe 10 cher On 6o Ver Wl ene ta bra foe⸗ eln teſte ſeilmit iſein. ſalit H⸗ gloro⸗ 1. in in eri eri⸗ bOI e. hon 7. ortit ja me col⸗ Ge⸗ epl. chro CHRISTUM RESUuRREXISSE. 31 chro ſuo natus eſt novàâ quâdam nativitate, ita viva ejus membra renaſcentur ex tumulis ſuis; quique ex utero matris nati in hanc val- lem lacrymarum nudi, pauperes, debiles & c. inducentur in cœlum opibus ſupernis, deli- ciis, gloriâ circumfluentes &c. In hyeme arbores aridæ videntur eſſe & exfuccæ, ver- no autem tempore floribus niteſeunt pul- cherrimis; ſic in vitæ mortalis hyeme licèt omni voluptatum mundanarum virore abje- cto hominibus videamur aridi, reſtat tamen ver alterius vitæ amœniſſimum & æſtas fer- tiliſſma, quam nulla ampliùs triſtior hyems excipiet (ec). Verùm non futuræ reſurrectionis corporis tantùm, ſed & præſentis animæ exemplar eſt Reſur- Et habitant unius moris in domo murmurationibus conſopi- tis, quas olim eompugnantes inter ſe coneupiſeentiæ concita- bant. Hæc ille. Uxor hæc nova quantis tunc do- tibus exornabitur?! Seminatur, ait Ap. i. ad Cor. I2. corpus in corruptione, ſurget in incorruptione; ſeminatur in ignobilitate, ſurget in gloria; ſeminatur in inſermitate; Jurget in virtute; ſ minatur corpus animale, ſurget ſpiri- tuale &. (ce) Vide, inquit Minutius Fel. in Oa, im in ſolztium noſtri reſurrelctionem futuram omnis natura me- aitetur: Sol demergitur, & naſcitur; aſtra labuntur es re- deunt; z ſores ocei dunt, & reviviſoecunt; poſt ſenium arbuſta Fronae eſoeunt, ſemina Vonnif corrupta revireſount. Ita cer- Pus in ſcxculo, ut arbores in ten, pore hyberno occultant viro- rem ariditate mentitd. Quid feſtinas ut erudaä adbhuc hye- me reviviſcat & reacat? ExXxſpeltanäanm etiam corbporis ver eſt &e. 4– 32 MuLIEaIBus ANoerErLI INDICANT Reſurrectio Domini. Tunc autem anima refur- git, cum ex peccati fœdo ſepulchro in vitam gratiæ prodit, novisque moribus ac virtutibus ſplendeſcit. Reſurrectionis hujus imago cer- nitur in Baptiſmo: Demerſio enim in aquam de- ſignat veteri vitæ nos mori & ſepeliri; emer- ſio ex aqua indicat reſurrectionem animæ, mortuis jam & ſepultis peccatis in meliorem ſanétämque vitam reſurgentis (dd): Mors . Ohri⸗ (dd) Audire iuvat S. Cyprianum hoc in ſe ipſo expertum & gravibus verbis exprimentem: Cam, ſeribit ad Donatum ep. I. „, in tenebris atque in nocte cœcaα jacerem, cumque in ſalo jactantis ſæouli putabundus ac Aubius veſtigiis flultuantibus errarem, vitæ meæ neſcius „ veritatis ac lucis alienus; diſſcile prorſus ac durum pro illis tune moribus opinabar, quod in ſalutem mibi Divina indul- gentia pPollicebatur, ut quis renaſoè denuo poſſet, utque in no- am vitam lavacro aquæ ſalutaris animatus, quod prius fuerat, deponeret, 6 corpored lieèt manente oompage, homi⸗ nem animo ac mente mutaret. Qut poſſebilis, ajebam, tan- ta converſio, ut repente ao pertinaciter exuatur, quod vel genuinum ſitu materiæ naturalis obäluruit „ vel uſurpatum diu genio vetuſtatis inolevit? Altàä hac & profunaà peni- tus radice ſederunt. Quando parſimoniam aiſcit, qui epula- ribus cœnis & largis dapibus aſſuevit? Et qui pretiotaâ veſte conſpieuus in auro atque in purpura fulſit, aa plebejum ſe ac ſimplicem oultum quando deponit? Faſcibus ille obleltatus & bonoribus, privatus & inglorius eſſe non poteft. Hie fi- Ppatus olientum ouneis, & frequentiore comitatu ofkcioſi ag- minis honeſtatus, ponam putat eſſe eum ſolus eſft. Tenacius ſemper llecebris aſſuetum neceſſe eſf, ut vinolentia in vitet „ infet ſuperbia, iracundia inſiammet, rapacitas inquietet; erudelitas ſtimutlet, ambitio delectet, libtido præcipitet. Hac egomet ipſe mecums: Nam ut ipſe quamplurimis vitæ prioris erroribus impiicitus tenebar, quibus exui me poſſe non erede- lareſin N Vitan tutbos o en Uane enne int, ſoren Mor CHRITUM RESUuRREXISSE. 23 Chriſti noſtræ mortis ſpiritualis imago eſt, reſurrectio noſtræ reſurreétionis. * Quid- „quid geſtum eſt, ait S. Aug. in Ench. c. 53. „ „in Chriſti cruce, in ſepultura, in reſurre- „ctione, in aſcenſione, in ſeſſione ad dexte- „ram Patris, ita geſtum eſt, ut his rebus „Conſignaretur vita Chriſtiana, quæ in terris „agitur: „ Nam propter Chriſti crucem di- étum eſt: Qui ſunt Chriſti, carnem ſuam crucifi- xerunt & c. ad Gal. z. propter ſepulturam: Conſepulti ſumus cum Chriſio per baptiſmum in mor- tem ad Rom. 6. propter reſurrectionem: Ut quemadmodum Chriſtus reſurrexit à mortuis per gloriam Patris, ita & nos in novitate vitæ amlui- lemus ibid. propter aſcenſionem & ſeſſionem: Si conſurrexiſiis cum Chbriſto, quæ ſurſum ſunt, quærite, ubi Chriſtus eſt ad dexrteram DEl ſedens ad Coloſſ. 3. Reſurrectionem corporum di- ſtulit DEUsS in extremum mundi diem; ani- marum verò ne puncto quidem temporis dif- ferri vult: Si pœnitentiam agit impius, ſta- G C tim rem, ſie vitiis adhierentibus obſecundans eram, & deſpera- tione meliorum, malis meis velut jam propriis ac vernaculis favebam, Sed poſtquam undaz genitalis auxilio ſuperioris æ i labe detersâ, in expiatum pectus ac purum ſe deſuper lu- men infudit; poſtquam ewælitus ſpiritu bauſto in novum ms bominem nativitas ſecunda repara vit; mirum in modum protinus conſirmare ſé dubia, patere elauſa, lucere tenebrofa; faeultatem dare quod prius diſſicile videbatur, geri poſſe quo impoſſibile putabatur, ut eſſet agnoſoere, terrenum fuiſſe qusa prius carnaliter delictis obnoxium viveret „ DEI eſſe cæœpiße, quod jam Spiritus §. animaret Quot verba; tot pon- deroſa oracula hic fundit Cyprian. tim DEO excitante exſurgit. Reſurrectioni corporum unam tantùm diem tribuit, anima-= rum totum tempus, quo mundus ſtabit. Re- ſurrectio corporis una tantùm eſt, utl mors una; animarum multæ ſunt, iidem enim ho- mines peccato eneéti ſepe moriuntur, pœ- nitentiâ rurſus excitati ſpe reſurgunt. Ex reſurrectione autem finali animæ pendet quo- que felix reſurrectio corporis. Si anima an- te mortem non reſurgit ſpiritaliter, reſurget quidem corpus, ſed ad vitam, quæ mors po- tiùs dicenda perpetua, ad vitam æternùm mi⸗- ſeram. Hoc itaque tempore, quod animæ déſtinatum eft, eam à peccati morte excite- mus, novisque moribus & Chriſtiano dignis exornemus; ornatum corporis, delicias & gloriam in diem extremum reſervemus. Dies Reſurrectionis appellatur Paſcha i. e. tranſi- tus, quia tranſitus fuit Chriſto à morte ad vitam: Dies hæc, quam fecit Dominus, tran- ſitus ſit improbis à vitiis ad virtutes, probis ad altiores virtutum gradus (e)oc). §. III. (ee) Tune ritè Paſcha celebratur, ait D. Ambroſ., càùm hic tranſitus fit. Et D Bern Serm. I. Chriſtus quia tranſit in mvitatem vitæ nos quoque invitat ad tranſitum. Tyanſitus ſit Reſurrettionis feſtum nobis, non ſit reditus; tranſitus ad vitæ novitatem, non reditus ad peceati vetuſta- tem Sacram Domini reſurrectionem aliàs Paſchæ pri- vamus nomine, quia revertentibus ad priora pec- cata in reditum magis eſt, quàm tranſitum. Intuea- mur exemplar noſtrum Chriſtum, de quo Paulus ad 34 MoLIrR ANGELI INDIC. CHRTSTUM RESURA Rom. 6. Chriſtus reſurgens ex mortuis jam non moritur; — ..——— Es Gion! nime⸗ Ne⸗ mor nbo⸗ ⸗ ſi gbo⸗ 1 1 ret po. N ime cite⸗ i 8G Ne⸗ i⸗ 14 l⸗ i I. . 4 1, ee e een ee =òl!úêñůüL 22 ill. DE AILIIS QUIUSDAM GLORIO- SA RESURRECTIONIS DOMINI CIR- CUMS TANTIIIS. Qceei Imò: Quo tempore, die & horâ Chri⸗- ſtus ſurrexerit? Divus Greg. Nyſſ ait, horam noctis, quâ ſurrexit, ignotam eſſe. Et Euthym. in Matth. 27. Quando Chriſtus refur- rexerit, mullus Evangeliſta indicavit; ſolus enim hoc novit, qui ſolus ſurrexitz t novit. Et D. Hier. Hord ſurrexit, qud ipſe voluit, & quæ nulli mor- talium eſt cognita. Verum quidem eſt, hanc certò cognitam non eſſe; quid tamen proba- bilius ſit, dicendum. Quòd die Dominica in vitam redierit, apud omnes in confeſſo eſt, & ſatis patet ex ipſis Evangeliſtis, aſſe- 6c2 ren- mors illi ultra non dominabitur & Fuit Paſcha Chri- ſto tranſitus ad vitam immortalem; ſic nobis tran- ſitus ſit ad vitam gratiæ, quæ nunquam extinguatur: Gratia enim, quam ſemel donat, ex ipfius affectu ſempiterna eſt, ſed nos facimus temporalem, cùm peccando ſauciamus quaſi & rurſus occidimus, In die Paſchatis ſeu vitæ immortalis Chriſti ne ſimus ſemi-mortui i. e, corpore vivi, mortui animo, aut propé morituri inſtar militum ſépulchri cuſtodum, Qui facti ſunt velut mortui: Neque diem vitæ in diem mortis convertamus, Reſurgunt nunc arbores, re- ſurgunt prata, reſurgit tempus vernum; reſurgat anima Chriſtiana, illämque vocem Chrifti audiat reſurgentis: Surge, propera amica mea; jam enim hyems tranſiit; — = fiores apparuerunt in terra zoftra Cant, 2. 36 DE ALIIS CIRCVUMSTANTIISs rentibus Eum ſurrexiſſe unâ vel primâ Sabba- ti i. e. primâ die hebdomadæ poſt Sabbatum, quæ ideo etiam dicta éſt Dominica à Domino, qui in ea reſurgens colitur; unde & à Joanne Apoc. 1. ita vocata eſt: Fui in ſpiritu in Do- minica die &l-. Hinc & Sedulius L. 4. ſic canit: Cæperat interea poſt triſtia Sabbata felix Irradiare dies, culmen qui nominis alti A Domino dominante trabit, primusque videre Promeruit naſci mundli, atque reſurgere Cbriſtum Et in Hymno Eccl. M. Gregorius: Ec. Primo dierum omnium, Qu mundus extat conditus, Vel quo reſurgens Conditor Nos morte victd lilerat & c. Et ante eum Lactantius: Salve feſta dies, toto venerabilis æ& o, Qud DEUS infernum vicit, & aſtra tenet. Congruebat autem maximè, ut, ſicut in die Dominica Dominus natus eſt, in eadem re- generaretur & ſuſcitaretur. Eodem die quo- que natus mundus, per miſſum Spiritum S. Eccleſia ſeu Corpus Chriſti myſticum rena- tum quoad ſpiritum, eodem quoad corpus regenerandi ſumus, cùm ſederit Filius homi- nis in ſede Majeſtatis ſuæ. Eodem plura alia & celebratiora ex mente PP. peracta ſunt my- ſteria (ff). Quæ- (ff) D. Aug Serm. 154, de Temp Venerabilis eſt kie dies, qui Domimicus dies, & aies primus atque perfellus eſt, &, dies olarus, in quo viſa eſt prima lux; in quo trans- & U nnt i Iſrael mare rubrum ſiccis pedibus; in quo pluit — — — — —2 m S „ Abbe⸗ tum ino, anne 1 Aliti e u G 6 REsURRECTIONIS DoOMINI. 37 Ad horam autem Reſurrectionis quod atti- net, S. Greg. hom. 21. tradit, Eum ſurrexiſſe medià nocte, & producit Samſonem, qui con- ſurgens mediâ nocte apprehendit ambas por- tas cum poſtibus &c. Verùm hiec figura te- ſtimonio Domini roborata non eſt, ut illa Jonæ, & potiùs referenda eſt ad carceris in- feri confractionem & Patrum eductionem, quàm ad tempus reſurrectionis. Adhæc fi- guratum non in omnibus figuræ neceſſum eſt ut reſpondeat, ſed in aliquibus. Similiter S. Hier. ad Hedib. q. 3 videtur aſſerere, Chri⸗ ſtum nocte ſurrexiſſe, cùm ita Matthæum & Marcum conciliat, quòd, qui veſpere Sabbati juxta Matthæum ſurrexerat, ipſe manè primd Sabbhati juxta Marcum apparuerit: Quam ra- tionem diſtinguendi ac pronuntiandi etiam ſequuntur multi è& Græcis, inter quos Euthy- C 3 mius manna ſiliis Irael; & in quo Dominus baptizatus eſz in Jordane; quo vinum fſactum eſt de aqua in Cana; quo be⸗ nedixit Dominus quinque panes, quibus ſatiavit quinque mil- lia hominum; quo reſurrexit à morte; quo intravit in domos elauſas, ubi erant Diſoipuli congregati z in quo Spiritus S. deſoendit in Apoſtolos, & in quo ſperamus Dominum ventu- rum ad judicium &c Et Serm. 251. Dominicum Aiem Apoſtoli & Apoſtolici Viri ideo religioss ſolennitate babendum Janxcrunt, quia in eodem Redemptor noſter à mortuis reſur- rexit. Qut ideo Dominicus appellatur, ut in eo à terrenis opibus vel mundi illecebris abſtinentes, tantùm Divinis cul- tibus ſerviamus, dantes ſoilieet huie diei honorem & reve- ventiam propter ſpem reſurrectionis noſtræ, quam bhabemus en illa Se, . – 3 8 Dr ALIIS CIRCUMSTANTIIS mius ita habet in Marci c ult. Cum autem ſur- „Vexiſſet, ſtatim pone diſtinctionem, ſive in- „terpunctionem i. e, comma; deinde lege: ma- »nè primd Sabbatori apparuit primum Mariæ Mag- »dalenæ., „äSed contrariari videntur & Scriptu- ræé & Patrum traditio & communis Eccleſiæ ſenſus, quo dicitur, Eum tertid die reſurrexiſ- ſe, non tertid nocte. Ita jam prædixerant Pro- phetæ: Oſeas C. 6. Vivificabit nos poſt duos dies, in die tertia ſuſcitabit nos, & vivemus in conſpectu ejus: Sciemus, ſequemurque, ut cognoſcamus Do- minum: Quaſi diluculum præparatus eſt egreſſus ejus & o. ubi dicitur: quaſi diluculum, quia ùt Sol fulgentiffimus in claritate & gloria ſurre- Xxit. David Pſ. 56. Exurge gloria mea & . & datur reſponſio: Exurgam diluculo & c. ubi He- bræus legit: Excitabo auroram: Quod aliqui interpretantur: Efficiam, ut auroræ tempus ſolitum præveniat, & Sol citiùs oriatur. Za- charias c. 3. Ecce ego adducam ſervum meum Ori- entem: Et infra c. 6. Ecce vir Oriens nomen ejut. Et Luc. I. Zacharias Pater S. Ioannis: - Vi- ſitavit nos Oriens ex alto, ubi Oriens non eſt par- ticipium verbi, ſed Solis nomen h. e. &ατ1α X, ut indicetur Chriſtus Sol dilueulo oriens, non tam quia ex utero Virginis naſcebatur; tunc enim noëctu naſcebatur, ùt qui ad no- ctem mortis properabat; quàm quèòd ex Oc- cidente ſepulchri manè reſurrexerit, tenebras tunc ampliùs non viſurus. Et in illud Pf 45. Acqjuvabit eam DEUS manè diluculo, Baſilius ait! — —— — — —, — — — — —2 . — lten, ſt. ſive i ege np ielh rioer. ccleſe Urerie Nt Mo Gl hehn Dr Glu hi d ſunre⸗ 1,6 ile Uori ſhus r 0 N 1. 14 16 RasURRECTIONIS DOMINI. 39 t: Quoniam diluculo reſurr ebtio fuerat: vitto- riam contra mortem die tertid matutind confecit. Sic & D. Aug. ad finem Pſ. yS. * Meritò re- „ſurreéctio Domini dilueulo fuit, ut implere- „tur, quod dictum eſt Pſ. 29. (qui totus eſt „ de reſurrectione Chriſti) Ad veſperum demo- „ rabitur fletus, & ad matutinum lætitia: Veſpe- „re nim. Illum diſcipuli & noti flebant mor- „tuum, diluculo ad reſurreétionem exultà- „runt. „ Et in bymno Eccleſia: Aurora lu- cis rutilat, cuùm Rex ille fortiſimus vibtor Nurgit de funere &c. Et Marc. 16. ſignanter dicitur;: Surgens *ESUS manè s Mariæ Mag- dalenæ: NB. manè, non noctu, nam ùt ven pera tribuitur noécti, ita mane diei; & ùt Chriſtus moriens & ſepultus in veſpera eam honoravit, ita mane reſurrectione ſu clarum & illuſtre reddere voluit. Ubi quidem cum D. Hieronymo & Euthym. paulò ante citatis D. Greg. Nyſſ. Theoph. & alii ro mane potius jungunt cum ſequente verbo apparuit, quàm cum participio ſurgens. Verùm præterquam quòd duo illa adverbia, manè nimirum acpri- mum, non bene jungantur: cum uno ſequen- te verbo apparuit, etiam ſic non ſatls expri- meretur, apparitionem Magdalenæ factam fuiſſe primam; potuiſſet enim, antequam eſ- ſet manè, apparuiſſe jam alteri, præſertim ſi ſurrexiſſet nocte mediàâ,. Non decebat autem noctu Eum apparere, ne nocturna illuſio aut ficta aut phantaſtica à quodam exiſtimari poſ- C 4 ſet 40 DE ALHS CIRCUMSTANTIIS — ſet reſurreétio. Sicut mortuus eſt die adveſ- peraſcente & in tenebras tendente, quia mor- te ſuâ tenebras culpæ & pœnæ deſtruebat; ita die illuceſcente reſurrexit, quia ſuàâ re. ſurrectione lucem gloriæ induxit: Utl enim aurora totius diei, ita reſurrectio Ejus eſt ini- tium univerſalis reſurrectionis noſtræ, qu illuminabuntur abſcondita tenebrarum, & re- velabuntur conſilia cordiuw. Ad diffcalta- tem, quæ obmovetur ex verbis S. Matthæi: Veſpere autem Sahbbati quæ luceſcit & c jam ſupra reſponſum eſt, græcè non legi veſpere- ſed ſe- rò; neque enim aptè dicitur luceſcere veſper, nam veſpera tempus eſt, cùm lux dieiincipit deficere, Illuceſcente ergo unâ Sabbati jillu- xit nobis Lux vera Chriſtus (gg). Adhæc quis non videt veriſimilius eſſe, mulieres per ſe ſatls timidas, metu noctis & cuſtodia & locorum ſepulchralium, quæ erant extra Je- (gg) Hinc D. Ambroſius Lib, 10 3 §. Lucam: Græcus dixit 1, e. ſerè: Serò autem & boram, ſigni: fecat in oocaſum aiei, & ανιοunque rei ſignißtcat tarcli- tatem, quomodo, ſi dicas, ſerò mihi Naggeſtam eſt, id eſt, taras., Serò venit, etiam qui poſt Præſtitutum tempus ad- venit: Licèt mané ſiquenti die venerit, ſerò eft tamen, ubi agenai tempus emenſum eſt. Eſz & ſerò tempus nolctis profus- dum, ut ſi diezs: Serd ad lacubrandunm ſurrexi id eſt, non veſpertino tempore, ſed profundd nokie Tſurrexi. Quando ergo idem Ambr. in eadem verba ſeribit: Poſt Sisbhati atem notcte utique ſurrexit, nihil aliud intelligit „ quàm noctem conſequentem diem Sabbati, auæ termina- tur in aurora diei Dominicæ. ——— — w— RESURRECTIONIS DOMINI. 41 — airee ruſalem, veniſſe potiùs illuceſcente die, quàm lanoer. profundâ nocte? Nec obſtat, quòd cuſto- rfvebet; des dixerint, Diſcipulos ejus noctu veniſſe, ſac re. & furatos eſſe corpus ESU ipſis dormienti- enin bus, tum quia teſtimonium eſt hominum dor- eſtin. mientium aut potiùs mentientium & ſomnum e,ll prætexentium, tum quia ùt miniſtri Princi- Er. pis tenebrarum & in tenebris infidelitatis exi- oole ſtentes, & indigni, qui viderent lucem reſur- tthei⸗ gentem, audito terræ motu citò corruunt, ne- ſo ſeii quando miraculoſa illa facta ſit reſurre- ſecſ clio &c. Reſpondent alii: Quia apud Hebeær- ehe, os incipit dies à veſpera, dicitur & hic dies re Prima poſt Sabbatum iuceſcere, id eſt, inci- il pere, ficut & Lucas de fine diei Paraſceves bre dixit: Et Sabbatum illuceſcebat. Dicit autem hhen Matthæus, quòd finito Sabbato & incipiente 6 Primàâ die poſt Sabbatum venerunt aut con- , venerunt videndi & inviſendi ſepulchri cau- “D sà, Præparando ſc. neceſſsria pro unctione, 4 diſtinétius autem exponunt reliqui Evangeli- n! ſtæ, quando ad illud acceſſerint, quibus bre- Vvitatis cauſâà Omiſſis, Matthæus tantum expo- nit, qu'd ad ſepulchrumiis evenerit &c. (hh). 6 (hh) Alii dieunt Chriſtum ſurrexiſſe poſt primum 4 galli vantum, ubi non noctrnus poſt no dem me- 0 diam, quando primùm galli canunt, ſed primus diur- 6 nus feu matutinus intelligendus videtur, circa aut . poſt horam ſc tertiam matutinam. Fuit illi in ho- nore numerus ternarius ob Auguſtiſſimum TPrinita- tis Myſterium: Tertiâ horâ poſt meridiem obiit; 42² DE ALIIS CIRCUMSTANTIIS Quæritur 2d: Quomodo computandi ſint tres illi dies, de quibus Dominus ipſe Matth. 12. Sicut fuit Jonas in ventre ceti 3. diebus & 3. nobtibus; ſic erit & Elius hominis in corde terræ 3. diebus & 3. noctibus? Cùm ex computu Au- guſtini, ùt dictum, anima ejus in limbo ſub- ſtiterit-horis 40. & corpus in ſepulchro horis circiter 36.; & 40. horæ nequidem duos dies naturales impleant, quomodo verum erit, Eum per triduum fuiſſe in corde terræ? Si au- tem intelliguntur verba de diebus artificiali- bus (aliàs diétum non fuiſfet & noctibus, cùm in die naturali nox includatur) quomodo veri- ficantur rurſus 3. dies & 3. noctes artificiales, cùm, propriè lequendo, duæ tantùm fuerint noctes, ſc. Sabbati & Dominicæ. & una tan- tùm dies? Ad nodum hune diſſolvendum multa à PP. præclarè & ſapienter excogitata ſunt. S. Ambroſ. L. 4. de interpell. c. y. il- lam eclipſin, quæ pendente Domino in cru- ce contigit, & à éta uſque ad horam 9nam duravit, pro una nocte computandam cen- ſet. Eandem ſententiam aliqui RR. amplexi ſunt, nixi teſtimonio Amos c. 8. Occidet Sol in meri- tribus diebus in ſepulchro decubuit; tertid horâ ſur- rexit. Facit itaqueS. Aug. hunc computum: As bora mortis COrifti nſque aa atluculunm reſurrebkionis boræ lant 40., ut etiam ipſa hora connumeretur; cui numero etiam congruilt vita ashue 40. diebus in terris alta: A ve- ſpere autem ſepulturæ aſque ad diluculum reſurreltionis tri- 'eta ſex horaæ ſunt. 4 ſſer ſis: Calu Andi ſnt Marth. uG, le une Uti A. lbo ſb. 0 hofi 0 nert, jale ſeieli ümin Veri jaleny eriot llan⸗ Gonn 1It (l l. In Ii . RkSURRECTIONIS DOMINr. 43 meridie, & tenebreſcere faciam terram in die kmi- nis: Et illo Chriſti apud Matth. Omnes vos ſcan- dalum patiemini in me nocte NNtd. i. e. in meridie me in cruce pendente, in qua nox inducetur extraordinaria &c. ur & à PP. eclipfſis illa nox vocatur. Sed hæc ſententia meritò re- probatur à 8S. Hierony. & Auguſtino, utl & D. Thom. Cùm enim tribus iillis eclipſeos ho- ris nondum Chriſtus expiràâſſeti, nondum ani- ma ejus erat in corde terræ ſive in limbo, mul- tò minùs erat corpus in ſepulchro poſitum. Adheæc eclipſis non ſolet venire nomine no- ctis, nam quamdiu Sol eſt ſuper noſtrum he- wiſphærium, utut interventu Lunæ aut nu- bium, aliôve modo obſcuretur, nunquam ta- men nox propriè vocatur, ſed metaphoricè. Nox, in qua ſcandalum patiebantur Apoſto- li, fui t nox comprehenſionis Chriſti, in qua relicto eo fugerunt. Disctæ ſententiæ ſingularem aliam addit Gre- gor. Nyſſen., eum numerare incipit primam nodctem ab hora, quâ Chriſtus Corpus ſuum Apoſtolis in cibum tradidit, eoquòd tunc in- eifabi li modo & quaſi in ſpiritu jam tradide- rit terræ corpus & Umbo⸗ animam (ii). Singu- laris (i) Infpiciamus ipſa verba Or. I. de Reſurr. cir. ca medium valde fubtiliter ita argutantis: Cuilibet boc terſpieuum f, quòd ove veſei homo non poſſit, niſi co. meſtionem mactatio Præceſſerit. r igitur dedit Diſcipulis ſauis corpus ad comedendun, apertè demonſtrat, jam perſfe- Kam & abſalutam faltam S immolalionem, non evim ad 44 DE ALIIS CIRCUMSTANTIIS laris quoque opinio eſt Ruperti Tuitienſis, qui initium ſumit ab agonia Chriſti in horto ſe in mortem offerentis Patri, & ſic ſecun- dm animam calicem paſſionis jam ebibentis & quaſi morientis, & ſepulturam fuam deſ- cenſümque ad inferos prævenientis: Qui ſi. mul ſtatuit uti tres noctes integras, ita tres integros dies, poſt quos reſurrexerit Domi- nus, ſinè ulla ſynecdoche; ſcil. noëtem diem Veneris præcedentem, ipfius diei Veneris no- ctem inſequentew, & demum noctem Sabba- ti in Dominicam vergentem; dies verò Ve- neris, Sabbati & Dominicæ in noctem uſque, quando ab Apoſtolis primùm credita eſt re- ſur- comedendum idoneum eſſet corpiss viltime animatum., Cam itaque de vorpore ſuo an ecendum & de ſanguine ſao ad biben- aum præberet Diſcipulis, jam latenter pro poteſtate myſteri- nm aaminiſtranris ineſtabiliter & in viſibiliter orpus immo- latum erat, & anim illic erat, ubi ezm rote ſtas aamini- ſrantis collogaverat, cum immiata Ribi Divinz virtute in illo leco terræ cerdis obverſans Ekitur ſiquis ab eo tempore, eæ quo hoſtia DEO oblætz eſt à megno Pontißce, qui ſuum Agnum pro communi peceats ineſfabiliter & in viſibiliter ſas: erißeavit, numeret tempus in corde terræ immorationis, is à veritate non aberralit. Veſper enim erat cum comeſtum eſz illua ſacroſanltum Corpus, nox aetem, que Paraxſceven præceſſit, veſperum illum exezpit: Dein dies Paraſceves ad- ſcititizâ atque ſuperindacta nocte (ſc. per eclipſin) diviſus, Pro una noéte ae diebus duobus computatur: Nam ſi tenebras DEUS nottem vocavit, tribus autem boris Juper uni verſam oerbem terrarum tenebræ ſuerunt, hac , 4quæ cirea meaium Aket novo more introdultz eſt, nox Auas ſecturas dierum per ſeſe oireuniſeribit ao alßinit unam quidem a dilucuio zd ſex: ſurte Gdis et con mol ul⸗ or zrit Gurm Ous ſent Ate oe ſin tan St — —— = — =— — 9— —. — „ ᷓ=S ́=⸗(ᷓ —— — „ — ſtienli n hono ſeenn. bibeni . Ouil. ta tre⸗ Doai Cjen riso. abbe⸗ Ve⸗ ſave, Ere⸗ r⸗ Cn n. or M⸗ 14 6 REsURRECTIONIS DOMINI. 4 ſurrectio, cùm illis apparuit; zdùm hos enim, quia nondum credebant, adhuc erat in cor- de terræ. Verùm utl hic computandi modus cum priore Gregôrii metaphoricus eſt, & multa obſcura involvit, æquè enim ſupponit, utl per noctem atque diem Chriſtum nondum mortuum, ita etiam jam vivum uno adhuc artificiali die fuiſſe in corde terræ, quia nec- dum reſurrexerat in cordibus Diſcipulorum: Quæ valde inconvenientia ſunt. Tertia communior & literali ſaltem uſitato ſenſui convenientior ſententia eſt, quæ non attendit ad numerum horarum, nec ad alias operosè conquiſitas ſolutiones recurrit, ſed ſimpliciter per figuram ſynecdoches intelligit tres tam uſque horam; alteranm vers à nona asd veſperum uſque ut habtenus nottes duaæ aec totigem dies ſint: Deinae nox, quæ Sabbatum præceſſt, ſuhſequitur, quam excipit ipſe Sabbati dies. Habes dies tres, & tres noctes: Quare mibi deinceps boram reſurrelttionis »& deprehbendes vera eſſe, quæ dicta ſunt. Quando igitur hæe accidit? Veſpere Sabbatorum Mattbaus elamat: Hæc eſt tibi hora reſurrectionis ſecundum Evangelii vocem: Hie eſt terminus Dominieæz in corde terræ con verſan tienis. Hactenus ille, ſtatuens ſimul pro Reſurre- Gione têmpus noctis, cujus in verbis multa conti- neri in Eecleſia non recepta notat Salmeron Ad quid opus figurare Corpus quaſi jam ſepultum, & animam in limbo exiſtentem ad ſalvandum ſenſum veræ comeſtionis aut oblationis? Suffecerat ſaneé repræſentatio mortis Chriſti & Sacrificii tunc paulò poſt perficiendi, uti nunc ſufficit jam perfecti & con- ſummati: Sufficit & myſtica illa ſeparatio Corpo- ris & Sanguinis, cùm vi præcisé verborum alteru- trum ponatur &c, 7 46 DE ALIIS cTrRCUMSTANTIIS * tres dies naturales conſtantes ex tribus diebus & noctibus artificialibus. Prima ſc. dies artifi- cialis ac nox computanda eſt ab hora nona, quà Chriſtus exſpiravit in cruce, ad mediam noctem Veneris proximè ſequentis: Inde ad mediam noctem Sabbati invenies alterã diem integram artificialem atque integram noctem artificialem: At à media nocte Sabbati ad au- roram diei Dominicæ invenies aliquot horas pro nocte artificiali per ſynecdochen, & ali- quam particulam auroræ, quæ etiam per ſy-⸗ necdochen ſuam efficit diem artificialem (Kk). Kx (kk) More ſe. Romano dies naturalis à medieta- te noctis incipit, & in medietate noctis ſequentis de- ſinit Quam rationem etiam ſequuntur omnes Aſtro= logi, quòd hæc ſit ratio computandi certior, quàm illa à noctis principio in alterius principium noctis, vel à diei initio ſeu luce uſque ad alterius initium ſeu lucem. Si obiicitur, Hebræos à veſpera in ve- ſperam celehrâſſe Sabbata ſua, cui etiam favere vi⸗ detur illud Gen. I. fabtumque eſt veſpere & mane dies unus, Bderi poteſt, vel hunc morem non differre multùm ab illo Romanorum, nam utraque gens à nocte diem incipiebat, judæi quidem à noctis prin- cipio, Judæi à nocte media: Vel dici etiam poteſt, Judæos illum morem in Sabbatis obſervaſtſe; at. in aliis negotiis forenſibus & civilibus, maximè cùm jam ſubeſſent Romanis, more etiam inſtitutisque eorum vixiſſe, & ita mirum non eflſe, ſi in ratione cômputandorum dierum Romanis ſe accommodâ- rint. Addunt alii, no dem Sabbatum conſequentem geminzm habuiſſe rationem; fuit enim diei præce- dentis finis per primas 6. horas, & per alias 6. dielr lequentis Dominicæ initium: Quò tendere videtur ſta — clebos es artili 1 hont, median Iudez dien 1odlen ladan⸗ horns E N erſ⸗ (TW). lietr⸗ is Ee⸗ . in is lun e VI; 6 ne 3 8 — — e- —. —.. REsSURRECTIONIS DOMINI., 47 Ex bis omnibus conficitur, cùm dicitur 3tià die Chriſtus ſurrexiſſe, illos 3. dies non omnes fuiſſe integros, ſed præter unum inte- grum, nim. Sabbatum, alios fuiſſe tantùm di- ei partes, nim. veſperum feriæ 6t&, & initi⸗ um feriæ imæ ſeu diei Dominiceæ. Eodem modo loquendum de nocétibus, quibus ſe fu- turum in corde terræ Matth. 12. prædixerat, ſtatuendo ſcil. dies naturales, à media nocte uſque ad alteram mediam; ſic enim habemus partem noctis feriæ 6tæ, totam noctem pro Sabbato, & iterum partem nocëtis pro Domi- nica. Confirmantur hæc ex Paulo I. ad Cor. 15§. ſcribente, Chriſtum ſurrexiſſe die tertid ſe- cundum Scripturas, quibus verbis & Concilium Nicænum utitur. Quid enim eſt dicere ſe- cundùm Scripturas, niſi 2 duùm ſenſum Spiri- tùs S. intelligentis illos tres dies, primum qui- dem & tertium per ſynecdochen i. e., partem per totum ſignificando, intermedium verò in- te- S. Aug. L. 4. de Trin. c. 6. Nox uſque ad diluculum, qus Womini reſurreètio deelarata eſt, ad 3tium diem pertinet, quia DEUS, qui dixit de tenebris lucem elareſcere, ut per gratiam novi Teſtamenti & participationem Chriſti audiremus: Fui- tis aliquando tenebræ, nunc autem lux in Domi- no, inſinuat nobis quodammodo quèòd 4 nocte dies ſumat ini- tium: Sieut enim primi dies propter futurum honm inis lap- ſum à luce in noctem, ita ifti propter hominis reparationem à tenebris ad lucem comput antur. Origenes quo que ſcri- bit: „Ab origine mundi uſque ad reſurrectionem ‚Chriſti dies nocdtem præcurrebat; in refurreétione „Ohriſti ordo iſte immutatus fuit. „ 2„ 48 – Dr ALIIS CIRCUMSTANTIIS— tegrum: Nam & eâdemeatione Jonss füerat in ventre ceti, nempe ab hora nena Weneris uſquead auroram Dominica diei, in quaà in litusà ceto ejectus eſt. Suffrsgatur teſtimo- Dium PPOS. Ign ep. y. ad Trall Ante Solis oe- caſum de cruce depoſitus eſt & ſepultus in monumen- to novo: Sahbbuto manſit ſub terra in ſeptnehnoy d poſuit eum goſeph ab Arimathin: Dominicd autem die reſurrexit d mortuis, Pecundim qulon mitlum eſt ab eo: Sieut fuit Jonas in ventrecerng Mdie- bus & c. Continet autem dies Paraſceve paßiorem ejus; Sabbatum verò Jepulturam & reguiem;, Do- minica autem reſurreitionem &. Uhiatisändi- cat S. Ignatius ſuffieredies pra dscto modo deſcriptos ad veritatem ſententiæ Domini; uti & S. Clem. Conſtit. Ap. LS. G i6 Ü½ (II) Clarius D. Hlieron. Per Gnes declen, inquit, 4o- tum ex parte intelligitun; non quòlt OMies 33 ies 3. nobtes Dominus in inferno ſteterit, ſed quod in parte Barzſee vess 6SS Daminios diei, &tkotaà die sabbate tres dies St gtidem noctes intelliganturn Oc. Et in c. 2 Jonæ 5 Finge, aliquem bora nond egreſſum elſe de manſione, & alterius die,s Borg tertia ad manſionem alteram perveniſſes Si dixero bidni euxn Fociſ- ſe iter, non Ratim reprehenaar wmendacii . gqui a lle, dui am- bulavit, non omnes horas it finsſiee Aiei ſed, qie ngam par⸗ tem in itinere conſumpſerit: Certèhac mihi viaetur interpre- t atio verz: Sic Hieron. pulchto remexemplo illu- ſtrans: Nam omnis quoque lingua voct febres „tertianas, quæ tertio quoque die recurrunt 5 ad eujus ſermonis veritatem ſatis eſt, ſi unum diem „integrum intermittant ab acceſſione ceſſante in „proximum paroxiſmum; ſive ille terminetur ma- ne, ſive meridie, ſive ſub noctem; ſive paroxiſ- 3 fllet: Veyeng mdoden elticho. Grt. HRZ Gauret llnne Wn nf 40 nind WS N 1, 6 4 1⸗ RrEsURRTCTIONIS DoMIXI. 49 Sublersbit S. Auguſt. huic ſententia non ſe- mel: Nam L. 3. de conſ. Ev. c. 24. feribit: Triduum, quo Dominus mortuus eſt & reſurrexit, niſi Mto loquendi mofſo, que d parte totum dici ſolet, rellè intelligi non poteſt. Et refutatâ ſupra dictâà ſententiâ, quæ eclipfin pro una nocte compu- tat, ſubjungit: Reſtat ergo, ut illo Scripturerum uſitatiſſimo loquendi modo, quo dà parte totum intelligi- tur, inveniamus extremum tempus Paraſceves, quo cricifixus & ſepultus eſt Dominus, & ex ipſa extrema parte totum diem cum ſua nocte, qui jam peractus fue- rat, accipiamus: Medium verò i. e. Sabbati diem non à parte, ſed integrè totum: Tertium rurſus à parte ſua pruma i. e. nocte totum cum ſuo diurno tempore: Ac ſic erit triduum (mm). Confirmantur diéta ex com muni „mus rediens mane, vel veſpere eum invadat. „ ine D. Leo Serm. I de Reſurr Ne turbatos Diſei- pulorum animoes longa mœ ſtitudo eruciaret, denuntiatam tri- dui moram tam mira celeritate breviavit, ut dum ad integrum ſecundum diem (Sabbatum) pars primi (6t & feriæ noviſß- ma. & pars gtii (Dominici dien) coneurrit, & aliquantulum temporis ſpatio decideret, & nibhbil dierum numero deperiret. (mm) Addit exemplum duorum Evangeliſtarum de Transfiguratione fcribentium, quorum alter di- Xit: Et peſt dies ſex aſſumpſit 7ESUS G&e Alter verô: Poſt dies feré olo Ge. Primus ſc. partem poſteriorem Imi diei, in quo futurum hoc Dnus promiſit, & par- tem priorem diei, in quo completum eſt, quod pro- miſit, pro totis & integris diebus annumerat; alter verò ſolos ſex dies intermedios, qui verèê erant toti & integri, commemorat. Item L. 4 de Trinit. c. 6. Ilpſum autem triduum non totum & plenuva ſuiſſe, Seripturs eſtis eſt ; ſed primus dies à parte extrema totus annumera- tus eſi; dies verò tertius à parte prima, & ipſe totus; mer 50 Dr ALIIS CIRCHUMSTANTIS. 4 muni magdo loquendi, quia aliud eſt fagiam hoc in tribus diebus, & aliud, facçiam poſt tres dies; nam ad primum ſatis eſt fuiſſe tres . dies ſive integros ſive ex parte, ſecus ad fersg cundum. Matth. 16 & 20. Luc. 9. & 1 8 ſem- per dicitur: Tertid die roſurget. Quod igitur Marc. 8. S Matth. 27. dicitur poſt tres dies re-* Jurgam AST & 16⁰ uéeααα.R advertendum, Ppre⸗h poſitionem uerâ non tantùm ſignificare peo, ſed etiam ev ſive in, & ſive per. Hing & Matthæus eàâ præpoſitione utitur: sατσαιν ο* todhοſο & ipſe Marcus c. 15, V. 29. Præpoſit one sr, Joannes C. 2. V. 191 α *H 7 91ραναεααα Ec. & in tribus diebus excitaboil- lud. Cum igitur dieitur Marc. 2. poſt tres dies reſurgam, vertendum erat in die tertia; veleim tribus diebus, ut Marcus cum aliis conſentiat, & ne ſibi ipſi contradicat, cùm c. 9. & 18. ipſe 11 apertè dicat: Tertid die refurget. Neque enim ſalvatur ſatis verborum proprietas, ſi peo tress dies interpretemur poſt tertium diem exor- tum aut inceptum, aut poſt tertiæ diei initise um; ſicuti durum eſſet & abſonum dicere: Ve⸗- niam dius autem inter cos, i. e. oupae Set Sſsists totz eum 24. 11 ſuis, duodecim nocturnis & duodecim digrnis. IL. 0. Ev. q. 7. aliud adducit exemplum.: enim dicuntur, inquit, decem menſes pregnkntis, am in Lid bro Sap. c. . dieitur: Decem menſium tempore coa- Kulatns ſum in ſanguine & c. Ee Peetz Virg Ert, 4.5 atri longa decem tulerant faſtidia menies ns VeS ſant pleni; ſed initium adecimi o. toto cciρa. ir le⸗ ee Va erf die ve Lridr R—WWI g⸗ e Ne REsSuRRECTIONIS DOMINXI. 51 Diamn ad te poſt diem Dominicum, ſi velim ve- nire die Pominico manè. Niſi quis velit dice- re, ſenſum poſſe éſſe hunc: Poſt tres dies reſur- gamtibe. vivam, jam ere vivus, videbitis me redivivuúm; utl fi dicerem: Poſt tres dies ſol- vam debitum i. e. quod debeo, expunctum eri, ubi ſolûtio anticipata ſeu prævertens die tertiæ finem, veritatem propoſitionis e. verterechaud videtur. Qulkritur 3ti: Cur Reſurrectioni ſuæ nemi- nem fuorum Diſeipulorum intereſſe voluerit Dominus:? Præterquàm quèd cuſtodes ex Pilati& Judæorum mandato appoſiti omnes accedentes prohibuiſſent, aut ſi admiſſi hi fuiſ- ſent ſuſpio'e ſublati corporis ingeri aliis po. tuiſſet ita diſpofuit Dominus tum ad indi. candam umilitatem ſuam, qui cum mortis ſuæ ſpectaculo non tantùm fideles ſuos ac de- votos? ſed etiam innumeras populorum tur- bas adeſſe, ſuo tamen glorioſo de morte tri- umpho intereſſe neminem voluerit; tum ad oſtendendum, ineomprehenſibilem planè eſſe Refurrectionem ſuam; quam quidem, licèt Angeli aliquantùm expoſuerint, Chriſtus ip- ſe pluribus docuerit, Spiritus S. autem in die Pentecoôſtes cumulatius multò explicuerit & cordihus Apoſtolorum impreſſerit, manfit ſemper Myſlerium altiſſimum, cujus clarior Cognitio qefervata in vitam alteram &c. Sa- nè ſi abdita ſit & humanæ rationi imperveſti- gabilis veritas reſurrectionis noſtræ, & hoœc ae. ſol 52 DE ALIS CTBGNMSTANTIIS. ſolà fide perfectè perſuaderi ac pervipi poſſit (nn), quis tandem aſſequatur Reſurrectionem Domini, in qua tot Scripturarùmeexhauſba oracula (oo) ?2 Si in ménte Tfisbortransfi⸗ gurati Domini aſpectum tres illi Apoſtoh fer. re non poterant , qui ſuſtinuiſſent gioriam Reſurgentis? Solus motus terræ, hujus Re- furrestionis index„ proſtravit ſemislanimes milites, quidſi propiuùs Dominum ſpedtaffent? Imò major forſan, quàm hos, timon &iſtupor Diſcipulos inceſſiſſet, majore ſeil. Chriſti ag- nitione jam imbutos, & ſmul ob fugam per- fidamque Magiſtri ſui amandiſſimi det eliétio- nem malè ſibi conſcios &c. Quidquòd? Eò minus meriti fuerint intereſſe ut teſtes Reſun- rectionis, in qua (ùt paulò poſt dicetur) cre- denda adeò tardi erant & obſtinatie Diſpo- — — (nn) Videatur Salmeron fuſiùs hac de re diſſerens Traét. 2. & 3., qui etiam argumenta aut potiùs ſo- phiſmata, quæ à fide defſtitutis hominibus ſive Gen- tilibus ſive judæis ſive hæreticis contra veritatem reſurrectionis fieri ſolent, ſolidée non minus ac eru- ditè diluit Pract. 4. (oo) Videatur idem Salmeron in potiſſimos tum Prophetarum tum Pſalmorum textus ad hoc My- ſterium pertinentes eruditiſſimè commentans Trr. I. & ſeq. Et per 4. cauſarum genera argumentum hoc illuſtrans: Ubi varia affert, hactenus explicata ma- gis illuſtrantia, unà cum Quæſtionibus TT. v. g. an Dominus omnem omnino ſanguinem olim ef- fuſum reaſſumpferit &c ? Quibus Pro noſtri ratione inſtituti non licet hic longius immorari. — kionen habſti tumſs loriun nshe⸗ mime ſlopel Hpor ſi 1pe jctio⸗ elr⸗ ere⸗ ſpr RrSöRRECTIONIS DOMINI. 53 nendi ſenſim erant, & veluti per Angelos, mulieribus etiab internuntiis, catechizandi; ſicut & per Angelos homines ad Inearnatio- nem & Nativitatem Domini ſuſcipiendam fuê-“ re in ſtructi & diſpoſiti & c. OSetis fuit, 10 cum illisiconpone Vacuum, & linteamina, & ſuda- rinih; ſeplchri exuvias oſtendi; Poſtea verò idem mumero Corpuús exhiberi ſpectandum, pPalpandumj'adeònatquelfruendum: Quod per- inde fiit, aoſi Reſurrectioni ita præſentes fuiſ- ſentèutifuerant, cum corpus Lazari 6culis ſuis fpegtärunt acneſurgere viderunt. Etſi autem Diſcipulorum nullus huic tanto adſti- — terit myſterio, adſtitêre tamen anime SS. PP. ac'electonum omhium recens limbo educto- rum; adſtiterunt & Angeli, qui poterant de eadem numero anima ſuum corpus reſumen- te teſtari, & ex parte teſtati ſunt &c. Qunr ſtiones aljæ, v.g. Quæ & quales præcisè Fuerint nnilieres inoiſentet ſepulchrusn; an terræ c oucdherint;, an bic excitatus ab ipſo An- 8 7;; an ante hung vel ſuh ipſo motu vel poſt ſurre- xexit Domimus ; an Tœminæ ingreſſæ ſint monumen. tum, præſentibus adbuc militibus humi Puſis &c. n Angéli Mus in interiore ſpelunca viſi fuerint ii- dem, ti ſuccelſis antea tum ſuper lapidem tum primo iyigrelju viſi &. Hæ & ſimiles OQ. partim de- dibate ſunt, partim, quia nonniſi è meris con- Jecturis ſolvuntur, videri poſſunt apud citat. Salmeron, minutim ſingula explanantem. * oi D 3 5EC. 54 MorLIERES RFSURRECTIONEM. ä DE PETRO ET JOANNE APO.- STOLIS CURRENTIBUS AD MO- MörIERES ANOEIORUM 9S RESURRECTIONEM DONMIINI 4AP0. S 51OLIS NOUNIIANI. I Matth. c. 28. v. 7. Et citò euntes dicite Dif- cipulis eéjus, quia ſurrexit; & ecce præcedet vos in Galiæam, ibi eum videhitis: Ecce rædixi vobig. v. S. Et exierunt citò de monumenta cum timore & gaudio magno, currentes mentiare Diſeipulis ejus. Marc. C. 16. v, 7. Sed ite, dicite Diſcipulis ejus & Petro, quia præcedit vos in Galillæam; ibi eum videhitis, ſicut dixit vobis. V. 8. At illæ exeuntes Jugerunt de monumento; invaſerant enim eas tre- mor & pavor; & nemini quidquam dixerunt, time- bant enim. Luc. c. 24. v. 9. Et regreſſæ à monumento, nuntiaverunt bæc ommia illis undecim, & &teris omnibus. v. 10. Erat autem Marin Magdalene, & Joanna, & Maria gacobi, & cœteræ, quæ cum eis erant, qu& dicehont ad Apoſt olos bæg. v. 1II. Et viſa ſunt ante illos, ſicut deliramentum, verba iſta; & non crediderunt illis. Joann. c, 20. v. 2. Cucurrit ergo (Maria Mag- dalene) & venit ad imonem Petrum, & alium Diſci- — N n Dil 5 n ArOeTOTI NüNTTANT. 1 . Piſiipulum, guem an anat 5E. 8075; S. dicit iis: Tulerunt Dominum fmngtusnen0, S&. ſinuus 3 ubi Pacheni RPum. ISRNSUS EITERALIS. YVaimus hactenus, Chriſto à mortuis reſur- genti ſua detuliſi obſequia Angelos, quia Miniftri funt DEI, potentes virtute ad facien- dam vocem fermonum ejus; & omnes admi- niſtratorii Spiritus, in winiſterium miſſi prop- ter eos, qui hæreditatem capiunt ſalutis Om- nino autem decebat, per Angelos annuntiari primum Chriſti reſurrectionem, tum ad Ejus gloriam & vitæ, ad quam reſurrexit, immor- talitatem deſignandam; tum quia reiurrectio Ejus ſupra captum hominum erat, ficut pro- pterea Conceptio Ipſius & Nativitas per An- gelos quoque prædicata eſt hominibus & an- nuntiata. Diſponebantur ſc. per teſtes hos ccœleſtes fide digniſſimos corda hominum ad credendum; ſicut & præcurſor ante Domi- num miſſus eſt joannes, ut pararet Domino plebem perfectam; de quo ſeriptum eſt: Ecce ego mitto Angelum meum ante te &G˖n. Quemadmo- dum igitur Incarnationis Myſterium Angeli tanquam legati Virgini annuntiârunt, paſtori- bus Nativitatem, fugam in Ægyptum & redi- tum Joſepho; Domino miniſtràârunt in deſer- to, in agonia poſitum confortârunt, aſcen- dentem in cœlos proſeeuti ſunt; quid mirum ſi Reſurgenti miniſteria ſua impenderint, qui D 4 olime 656 MoLIEnEs REsURRECTIONEM olim quoque in gengrali reſurreétzoge Prædi⸗ cabunt in voce tubæ ſegundum Eiuns adven-z tum, & colligent electosdemedio iniquorum?, Ipfi ſane quâm optims teſtificari Doferant de eadem numero Anima, eodémquesCerpore Chriſti, paulò ante per mortem d'viis, nune autem inter ſe rurſus unſtis: Et quia corpos, ream ac ſenſibilem Chriſi! anafſtahn nuntise bant, apparuerunt & 1pſi in forma corporea & ſub aſpectum cadente, ore pο & hahita glorioſo gloriam Domini ſui proftentes. „ Verùm cur Angeli primèò apherent mulie“ ribus, & non viris; imò iſtas ad hos mittunt, & Apoſtolorum quaſi Apoſtolas conſtituunt; & cur per has, & non per ſe illos inſtruunt? Euntes dicite Diſcipulis &. Reſpondetur, quòd- hoc ſingulari pietate ſuâ & religiosà ſedulita- te mulieres illæ promeritæ ſint; ſiquidem utl ab obſequiis Chriſto fuêre agenti in terris, Eum ſuſtentando, ita & fidem morienti te- ſtatæ ſunt, adſtantes pendenti in cruce, & ſe- pulto, unctionis causâ, afferentes aromata. 9⁹ Quem horà ſc. noviſſimà Ipſius ignominioſlæ mortis agnoverunt, ab Eo quoque agnitæ ſunt horà quaſi primâ vitæ novæ. Hi nimirum fru- tus ſunt multiplicis victoriæ, quam rêporta- vit de ipſis generoſus Chriſti amor: Cùm à viſitatione ſepulehri eas nec tenebrarum, nec monunentorum ſepulchralium horror, nec excubigarum, nec Judæorum inſidiantium ti- mor retardàrit, etiam ipſæ fructus primos de- guſtant ———,. - — —, — e “ o nnie poles her r n, ⸗ 1 "nArosrorfs NDICANT. 17„ —.— giftat ſt reportatæ à Chr vicoriæ. Malie. rIBů itaque prim HocSggtidium annuntiatum eſiE taae, ut C mparticipes facerent ali- ¾ no d oEune, ſed' Diſeipulos, ac no- mizgtifh PPetznim. nffuné ſeil! ſecundus Ange- laseRprefferat, ut ſummi Pontificatüs Can- diqa6 &ο£ Apoſtolofun Principi honorem de- ferret ficut qui nunc ad ſummum Pontificem ſimaf & Cardinales literas daret, ſpeciatim ipfünt Pontificem exprimeret; u & Act. 2. nominatür Petrus cum undecim. Adhæc con- vemens eſt, ut doctrina inferioribus Commu- niganda- gnhoſcatur prius, & comprobetur à Cahite erumqué fuperiore. Obfervat Hie. ro in Marce, mentionem individualem fa- ctam Petri inter alios Diſcipulos, quia is in- dignutn ſe judicavit diſeipulatu, dum ter ne- gavitifagi ſtrum, & ſubdit: Peccata præterita non nocent, Tuando non placent (Pp). D 5§ Ju- (ppy f Hinc & S. Greg. hom. 21. Luia peccaverat Petrus, nec audebat: venire, propterea peculiariter invitatur. Petrus vocatur e nomine, ne aeſperaret ex negatione. Et Euthym. c. 63. in Matth. Nominatim autem Petrum ad. diait, ut ſoiret remiſſum ſibi Ve⸗ trinæ negationis lapſum ropier ferventem pœnitentiam, & reſpiraret; abſorptus ſi- quidem erat immenſo mæœrore. Applicari quoque huc po- teſt illud S. Ambroſ Serm. de Paſch., in quo pecca- tores invitat ad veniam illo die à Chriſto petendam, dicens: Si latro paradi iſum meruit, our non veniam me- reatur Chriſianus; 6 ſi illi Dominus, cum eruciſigitur, mi- fſeretur; multò masis huie miſerebitur, ecum reſargit: Et ſi Paſſi. tonis humilitas tantum præſtitit conß tentis reſurreilienis 4. 58 MorIEREsS RESURRECTICNEM — Jubentur Diſcipuli ire in Galilæan quò ſe præceſſurum Chriſtus prædixerat, & quaſi ad feſtinandum urgehtur; üt qui eò irent; non expectaturi, ſed eNpefteti à Chriftô'jam an- tegreſſo, & ab Eo frequentiùs &fàmiliarius inviſendi. Verùm cür hujus tentüm appa- ritionis meminit Angelus, quam kcamen aliæ præceſſerunt, cùm Diſeipulis in ipſzetiam ur-⸗ be Jeruſalem ſe ſpectandum Chriſtus præbue- rit (qq)? Reſpondetùr: Apparitio illa erat ſolennior & univerſalior, quia ibi Eâm plùs- quam 500. fratres ſimul viderunt, ut teſtatur Apo- gloria quantum tribuet deprecanti? Largior enim eſſe ſolet, ſicut ipſi ſeitis, lata vittoria, quam adädicta paptivitas &c. (qq) Aufſus eſt propterea impiiſſimus Julianus, ſacrilegé blaſphemans, Chriſtum mendacii arguere. Verùm cùm nec Dominus in prædidione ſua, nec Angelus in hujus rememoratione expreſſerint, quan- do hæc apparitio in monte Galilææ futurs ſit, utrùm antequam alibi ab eis viſus eſſet, an poſtquam jam alibi eum vidiſſent, neceſſitas ingeſta non fuit in- telligendi non aliam, ſed hanc in Galilæa primitus futuram efſe apparitionem; ad quam quidem nar- randam ſtatim tranſit Matthæus, non tamen adver- ſatur ille narrationibus cœterorum Evangeliſtarum, quin eis interponendis det locum, quæ illi ſcripſe- runt; Marcus quidem breviùs, Lucas latiùs, Joan- nes veròô adhuc ful complevit Dominus viſus in Galilæa, licèt alteram addiderit gratiam Jeroſolymis priùs apparens, ut nimium Diſcipulorum mœrorem ſolveret, & mu- lierum reſuſcitatum nuntiantium verba eò citis confirmaret. Hæc ex mente Aug. & Euthymii. ius. Profectò promiſſionem ſuam na tiarte Peboe⸗ Ezen ple⸗ ellzint Apo iene mne, ere⸗ ler e⸗ nun jim in⸗ s l⸗ el⸗ l⸗ I⸗ — — — AFPoOsSTOLIS NUNTIANT. 59 Apoſtolus I. ad Cor. 15., & quieti & liberi ab omnigmetn Judæorum viderunt; ubi habe- bat plures etiam Diſcipules, quàm in udæa. Quemadmodum ſefl. Chriſtus in judæa mani- feſtari it docendo & prædicando, ut ta- men paucçis eſſet cognitus; in Galilæa autem Poſt Toannem in carcerem conjectum palam omnibus declerari voluit, adeò ut hinc præ- dicçationis Ejus initium auſpicenter tres prio- res Evangeliſtæ, nullâ factàâ mentione prædi- cationis in judæa, quam Joannes aliquo mo. do expreſſit: Ita & fuſcitstus Dominus pri- mùm quidem in Judæa viſus eſt, ſed nonniſi tettèò & clam paucis Diſcipulis; at in Galilæa aperte & multis viſus eſt (rr) Hanc ergo ob cauſam & Doôminus hanc ſolam apparitionem promittit, & Angelus nuntiat, & Matthæus re“ (rr) Idem dubium propoſuerat Hedibia Divo Hieronymo, qui ep. 150. ꝗ. 7. ſimiliter reſpondit: „A liud eſſe undecim ſe offerre Diſcipulis, qui pro- »„ pter metum judæorum abſconditi erant, quando ad eos clauſis ingreſſus eſt januis, & putantibus, „quòd videretur in ſpiritu, manus & latus obtulit: „Aliud, quando ſecundûùm Lucam præbuit ſe eis in „multis argumentis, per dies 40. apparens eis, & „loquens de Regno DEl &c. In altero enim pro „conſolatione timentium videbatur, & videbatux „breviter rurſmque ex oculis tollebatur: In alte- „rO autem tanta familiaritas erat & perſeverantia, „ut cum eis pariter veſceretur &c, quæ veræ reſur- „„recionis indicia ſunt: In Jeruſalem verò nihil ho- „rum feciſſe narratur. „ .— 60 MorLIEGES Rusun REcTIONEM refert; in qua rurſus Mcd Htaie jmnpfatdm quod in exordio prædieationis Dominiin Ga⸗ lilza coeptzæ impletum fuiſie dizerat idem E. vVangeliſta c. 4. Populus, giui mbulubat in ten biis, vidit lutem magnam &t. In Gaßila völuit n carnari, in Galilœa ctepä Prædicare; 12 G2 lilæa transfiguratüs eſt; quare ibi & üfr in carne immortali glorioſus appärere. Perre Galilæa hæc gentium erat, roct6qué T Mrimi- gratio interpretatür, quia, ut S. Aug ait à Judæis transmigraturus erat ad Gentes: In credentibus autem debebat à peccate traſfs. migrare ad gratiam & juſtitiam, & in juſtis à gratia ad gloriam. In Galilæa Flnt inmitium ſpFendoris gratiæ, quæ in ea cepif Prediéari; ibi erge & initium erat ſplenderis Bioni. * Eg. Iyi 7 um videbttis, non jam in ccſto. ſed publie&, cum magna exultatione EBfdis ve ſtri. Sicut dixit vobis vicé nom und: Ter enin legimus Dominum mortem & reAEi⁄o5hαπ ſuam Prædixifle; ſemel in Cæſarea Philippi, dein (ss) Quidam ex goſſe 50 cuins Salbruen & locum non deſignant, aflerunt Galile nrnine hic ſignificari Iocum non proôculà eroſo ma ĩin ipſo monte Oliveti ſitum, ubi hodie turris extàt, quæ Galilea dicitur » & à beregrinis inviſitur Verùm repugnat communis Interpretum, ſtatuentinm: mon- tem Thabor, in quo & † ransliguratio evenit, in Galilæa Regione ſitum; ipſe etiam. verba Matthæi Paule poſt ſubjungentis: .Un gerim autem Pileipuli abie- ryunt in Galilzam, in montem, ubi conſtit uerat: illis 76 11S, ſa- tis indicant logum Solymâ diitantem, non vicinum. 1 tüm e tchtf Clue X ArosoLIS INDICANrTr. 61 dein in- Regione Galyxæ, tertiò in civitate CGapharnznm. Ecce n oixi vohise Hæc eſtqua- ſcohfirmatio prædiétoranm & proteſtatiofa: Gta Abeingel. Q. d. aHunetus ſum fficio meo s vosshunc veſtra egite; quò vos miſi, pergite; digtis reſpondebit eventus. Obfe- cutæ ſubt mulieres, erxeumtes citò de monuinento, & currentes nuntiare, ut habet Matth. „& tant celeritate, ut quaſi ſugerim, quo verbo Mar- cus utitur. Non tantùm pedibus alas addi- derat rei ſc. novitas, ſed & timor, ne aliunde impedirentur. Reverſæ ergo ſunt cum gaudio ob læta ſibi indicata, & ob amorem Domini JESU tantopere glorificati; ſed & cum tremo- re & pavore, quem ſemper ſuſcitant & in ani- mis mortalium relinquunt ſupernæ viſiones (tt): Meritò etiam metuebant, ne Judæi ip- ſas conſpicientes forſan arguerent attentati furti circa Corpus ESU: Nemini etiam oc- currentium per viam de viſis & ſibi indicatis (tt) Habuit nim. apparitio Angelorum ſemper quid terrificüum, & iacro quodam horrore perculſi ſunt, qui illorum viſionem habuerunt. Sic jud. 13. Uxor Manue conſpecto Angelo accurrit ad Virum ſunm, dicens: Ver DEl venit ad me hatens vultum An- gelicum, terribilis nims: Et Manue dixit: Morte moris- mur, quiæ viaimus Hominum. Et Daniel c. o. ad Ga- bPrielern ſibi apparentem dixit: Domine mi, in viſione tua diſſolutæ ſunt compages meæ, & nihil in me remanſit vi. zium &c. Unde & plerumque Angeli eos, quibus apparuerunt, ſui conſpectu conſternatos erexerunt verbis his aut ſimilibus: Noli aut noelite timere, 62 MoLIERES RESURRECTIONEM. quidquam aperuerunt, quibus tantùm aheſt, ut narratione ſuâ profuiſſent, ut malevolos potius & Domini gloriæ infenſos exapetäli, ſent, eorumque rabiem in ſe concitſſentzr. tulerunt tamen omnia, quæ viderant & ausel teris omnibus, quotquot ex 70. Dif cipulisede- rant. Vult ſcil. interdum DEIIS gerfomi- nas ſanctas erudiri Viros, quia non eſt sege- ptio perſonarum apud DEUM: Sic Apoilos Alexandrinus Vir eloquens & potens in ſori- pturis à Priſca & Aquila inſtituitur &c. Et hic infirma elegit DEUS, ut roborarent for- tia, ut nutantes confirmarent, dejectos eri- gerent, afflictos recrearent &c. Apoftolh fanè: mulieribus non credentes à Chriſto ipſo re- prehenſi ſunt. Indicatum Præterea, omnfa bonaz per Chriſti Reſurrectionem comparata ad fœminas æ&qquè ac viros pertinere; quia in- Cbriſto gES UVYnon eſt maſculus neque ſœmina ad Gal. 3. i. e, nulla inter hos diſtinétio. Imo quemadmodum olim à muliere initium pec. cati & mortis ſumptum eſt, ita nunc mulie- res nuntium ferunt primum reduperatæ per Chriſtum juſtitiæ & vitæ glorioſæœ. r Quod Interpretes multùm fatigat & in par- tes ſcindit, inveſtigandum reſtat, quomodo Joannes cum Evangeliſtis coœteris conſentiat, cum ipfſe v. I. ſolius Magdalenæ ad ſepulch- rum venientis meminit, quam tamen reliqui Evangeliſtæ eò veniſſe cum aliis quoque foœœ. minis — lena AbosToOLIS NUNTIANLIY. 63 — *D * minis ajumt: Toannes ſcribit eam ſolis Potro & Janni tüliffe nuntium; ahi ab ea & reli- quis'füimihis nuhtium allatum aliis etiam A- poſtôlis & Difcigulis perbibent &c. Reſpon- derür Wannhes tacuit Sdales, qua Mag- daleham eemitatæ funt, & hujus tanquam Antvefignanæ & in fide ferventioris mentio- nem faeit, quia mens ejus erat apparitionem ſoli Magdalenæ factam deſcribere, cumque inter Evangeliſtas ultimus ſcripſerit, præteriit jam ſatis indicata ab allis (uu). Equidé S. Am- (uu) Nunquid & Lucas ſolius Petri ad ſepul- chrum venièhtis mentionem facit, cùm tamen ex hoc ipſo locçonſoannis conſtet, öannem cum Petro eò veniſle; Luças nim. in animo habebat appari= tionem Petro facam recenſere, de qua infra teſta- tur, quia Jurrexit Dominus verè, & apparuit Simoni. Pa- ri modo Magdalena ſola à oanne dicitur veniſſe 2d ſepulchrum, cuùm tamen ſolitaria nequaquam vene- rit, ſed cum altera Maria, uùt tradit Matthæus; vel cum aliis duabus, ùt tradit Marcus z Vel cum aliis nonnulfis, ut infinuat Lucas; imò ipfe Joannes il- lud aliquo modo indicare videtur, cùm inducit Mag- dalenam ad Apoftolos dicentem: Tulerunt Dominum de monumento, & noſoimus, ubi poſuerunt eum; ubi expen- dendum eſt verbum pluralis numeri N-. mus, quo Verho ſatis inſinast, ſolam ſe non fuiſſe, ſed cum aliis. Lucas etiam proponit duos Diſcipulos eun- tes in Lmaus, dicentes: Sed & Gzaulieres quædanm ex no- Kris teryuerant nor, quæ ante lucem fuerunt ad monumen- tum, &non invento corpore ejus, venerunt ad nos &c. Non ergoola Magdalzna venit ad monumentum. — 64 MOIIERESRESURREYOAHHONEM. breſ 10. in Lucç diſtin dtam eſte vult Mæs g- dalenam iſtam, quæ ſolitaria Vemit adeenn- mentiyo ab ea,; gus cuq aliis cmitihus 8 ceſiits quia bæc ſeiebet Demmum Anm- tuis ſuſcitatum, illa vero peſcisha Hing & rias Magdalenat de eodem vieo Magdate ſai ea- tendunt,, & alteram eſſes quc in Jaauft illren Ane- betopinio, cùm poſſit idoneè textus de una intelligi, & Hieron. nom tam ex ſua 8& quèmn ex aliorum ſententia duas afferat! Sequens tamen nodus difficilior eſt: Si Magdalane illa cum reliquis ad ſepulchrum fuit, ergo & An- gelos audiit de Reſurredtione teſtantess imè bentes nuntiare Reſürredttanew Dnlaigans quomodo ergo dicere poteſt: Riae num, & neſcimus, li péſuerunt Badeni poteſt Im, Magdalenam non ſatis firmamfidem præ- dicatæ ab Angelis Reſurrecéctionis cangepilte, G& quaſi dolore prorſus turbatam hanem re- pertum dilectiſimum Magiſt um We s f. fectui habenas laxantem in eas voces erupiſ- ſe, quaſi neſeiam quid dieeret.-dentadè RR. alii multò veriſimiliùs: Magdaléenamh, ſtatimac vidit lapidem ſublatum à monumento, uüt uit Joannes, ſné dilatione (SX) 18ver zm ele, & 23RnO.ο 39228 (xN) IIlud nimir, coningtum eft müllembus, Juæ magno & ſuhbito alique affeétu commoyepturz ape- rire illico ſuæ turbatignis capſam & in Amigas au- res, quæ aut recreant aut affligunt, quantocyus ef- NAM NN d nor ur 4 2 Apoſto n Arosrorrs NUNTIANT 6 5 enehriilſe ad Petrum Joannem, antequam audiſſet teſtimomium Angelorum de Reſurre- QArone; que etiam eſt ſententia S. Aug; hoc enimn tam clarurm & perſpieuum ſi percepiſſet, nullams in mimo ejus dubitationem re juiſ- ſet: Vade neémirum, quòd iterum reverſa ſit ad monumentum, & tam ſolicitè inquiſi- verit jn Dominum; üt paulè poſt explicabi- tar. Remanſerant verò ad ſepulchrum mu- Heres alia rem peopius explorantes, quæ ex ore Ange rum inteheétâà Reſurrectione, di- ſtinctius de ee) quod audierunpt & viderunt, 6 Apoſtolos, uos invenerunt, edocuère. Pe- tro autem & Joanni loquitur M agdalene, vel „ quia primi occurrerunt, aut ipſis erat confi- . Jenemr, velrut ait Kuthym. 1i (Petro) lo.- muitur tanijuan ommium ſummo; huic verò (Joanni) Rtandtunin däletto, & qui amplids, gqudm cœteri dili- pebant 9ES UM,; ſoli enim inter cœteros ſecuti fue- rant eum, cum ligatus abducebatur ad Annam & 4 Caipham &o Semper quoque iſti duo inter ſe 2 Soniundiffimè agebanwe & verſabantur. Mira- i * fundere. Sie Aa. 12. Rhode nncilla cùm audiit vo- cem Petri fores pulſantis, quem credebat carcere teneri, ita commota eit, ut fores non aperuerit, ptis reverſa in interiora cubicula commone- aceret omnes, Petrum ſtare ante januam. Nec mirum itaque eit, ſi Maria ex ſublato lapide con- ieciens Cor us Domini ablatum, nec rem diligen- tius Ae ens, quantocyus ad contidentiores ſibi 0 Propeter id ſ Eeniſicatura. 6 6 MoLIFRES RrsURRECTIONEM. piliter ſimul diſponebat Dominus, ut Petrus, qui à fœmina perterrefactus negaverat Chri- ſtum, fſœminæ nuntio recrearetur &c Ob- ſtare videntur verba Lucæ: Er regreſſæ à monu- mento nuntiaverunt hœc omnia ilis undecim, & 6ͤ teris omnibus. Erat autem NB. Maria Magdalene, & Joanna, & Maria gJacobi & cœteræ, i& Aum eis erant, quæ dicebant ad Apoſtolos hæc, Et viſa ſunt ante illos ſicut deliramentum verba iſta, & non erediderunt illis. Sunt, qui Magdalenam, poſt- quam locuta eſt aliis, ſeparatim adhuc locutam velint Petro & Joanni. Veruùm neceſſum non eſt ad verificanda verba Lucæ, ut omnes mu⸗ lieres ſimul uno eodémque tempore ad on nes undecim, omnia ab ipſis viſa r 72 ſufficit, hos ab illis ſibi ſuccedentibus ſuccef ſivè edodos; Joannem & Petrum obſcurins à Magdalenea, reliquos clarius ab aliis mulie- ribus &c. Hinc ipſe textus Diſcipulos 2lios quodammode videtur diſtinguere à Joanne & Petro, quaſi bi non æ què increduli ſjuerint, ſiquide ſurrexerint illico, & venerint ad mo- numentum &c. Ipſe etiam Lucas ſtatim ſub- jungit: Petrus autem ſurgens cucurrit admonu- mentum & . Forſan etiam his duobus jamn in via conſtitutis obviæ factæ ſunt mulierés re- liquæ, referentes & addentes teſtimonia An- gelorum, quæ Magdalena non audierat Cyy). “ ee⸗Quod (yy) Hoec modo verificabitur quoque illud Cleo- phæ: Sea & mulicres quædam ex noſtris terruerunt mos, gquas =nte lucem fuerunt ad monumentum, é non in vento corps- APoSTOLIS INDICANT. 657 etrut OQOudd autem, ſaltem plerisque, verba mu- lierum iſa ſint ſicut deliramentum & flde indig- 6. na, mirandum non eſt, ſi ſpectes tarditatem e ac düritiem haturalem Apoſtolorum in cre- E dend, maxime poſt tantam in Chriſtum con- , citatam tempeſtatem, per quam & ipfſi decu- n manijs timris & triſtitiæ procellis agitati & involuti funt. Nulla jam apud eos recorda- tio eorum, quæ Dominus de Reſurrectione ⸗ ſua prædixerat, & quæ ipſi non ſatls aſſecuti len fuerant, uti infra Joannes fatetur: Sicut nec cn ea inteiſexerant, quæ de paſſione ſua prænun- m. tiaverat, quam adeò tragicam & funeſtam fſi- bi imaginati non fuerant. Retardabat ſimul n rei ad credendum propoſitæ difficultas, nam urt rede cecinit Ovid. ep. 16. TZarda ſolet mag- . nis rebus ineſſe fides z nihil autem tunc magis 4 novum & inauditum, quàm mortui ad vitam . revoca1âεä non tantùm, ſed & fui ipſius ſuſci- tatfo. Timor quoque, ne à fœminis, fortè . per ſpectra quædam conſpecta deceptis, deci- re Hus benerunt, Aicentes ſe tiem, viſionem Angelum vi- 5 Aiſa gui divunt Eum vivere. Ee zbierunt quidum ex noſtris ed wonumentuem „invenerunt ſient mulieres diwerunt Np. Iuzm verò non invenerunt. Sufficit enim, quèd Mag- dalena indicarit abeile Corpus, qued etiam Petrus & Joannes non invenerunt. Item ſicut [oannes & Petrhs audità Magdalen abierunt ad ſepulchrum, ita auditis aliis mulieribus forſan alii qaidam Apo- ſtolorum & Diſcipulorum illud etiam adiverunt, rei explorande caus, licet Scriptura horum mentio- . nem non faciat. . 68 MoEIERES REsuRRECTIONEM perentur & ipfi, atque ita Prece toiin tempeſtivè gaudio rürfus frufkrarentr gieo! maximè avocabat à credend && impég'eba. Divinâ autem ita factum ordinatione eſt, ent quò duriores ſeſe in c Hendo Hiberaht, eòð in veritate tandem cò Bita con rins entur magis, & nos quoque per ee Llizrsei⸗ nem in tanto fidei articulo tma- Els ſokidaremitr. SENSUS NMIORALIS. Clde euntes dicite eimnlis ner Qia erweri: „Revertitur ſe. ad Virum) ait S. hryloaß. „Serm. 79., mulier jam ſanata, & ſuadetfi- „dem, quæ perfidiam ſuaſit: Fit Reſurrectio- „nis nuntia, quæ fuit mortis intenpres. 5, Et Serm. 34.“ Reſurgente Chriſtô, terrenis red- „aditur ceœleſte commercium; & mulieri, cui „cum diabolo fuit lethale confilium, cum An- ęgelo colloquium fit vitale &c. ,, OSimiliter & nos emendati per alios bonos, emendare debemus al'os adhuc malos; maximèſiquibus füimus caufa lapsas & mortis, adniti dehe- mus; ut unà nobiſecum ſurgant, & de morte ad vitam tranſeant &c. Ubi autem pericli- tanti opem ferre animæ poſſumus, non cun- ctemur: Citò euntes-currentes & . ne augeatur in & ex mora periculum. Vitæ autem novi- tate morumque mutatione ſpiritualem reſur- rectionem comprobemus, ut dici poſſit de u- noquoque: Quia lurrerxit. Quid hunc Chriſtia- num 8 MAMAFCOSTOILIS NONTTANT. 7 69 Pure iventem, gus riti cumn mortuiz ſæcu- in onibus peccati? durrexit; non eſt Bedo ich um guritis in theatris, in ſpe- Kachlis Drnhon durrexit, non eſt Mc. Guid zner sSritis in periculoſa mulierum con- Vort tigne & &. kamiliaritate? Surrexit, non eſt ie, n(Dlnid alium quæritis in ludis, in comef- Stanzh D D compotationibus? Sinrexit, non bic * Inter mortuos non amplius eſt, ſed vivit. Wül i MaReliſrrectionem Domini non tantum Verbis uum Apoſtolo 2. ad Tim. 2. Memor eſto Dominum H. .ſim Chniſtum reſurrexiſſe à mortuis nuntiare ſed opere in aliis promovere, ut moriantur ſci peccato, vivant autem DEO, corumpp- rifimum officium eſt, quos ſacrum miniſterium Angelis exæquat: Hi ut Legati IDEbabeant, quos etiam ſubdelegent, fide- des oOadjutoree & coadjutrices, uti Angeli Re- Tſunrettionis Chriſti nuntii &c. Paſtor anima- oruhm, conſcientiæ moderator, Sacerdos verè e ijmſtar Angeli, cujus converſatio in cœlis Ot, qui DEIM ſemper intueatur, qui ad ho- smines non accedat niſi quodam cœleſtis cha- ritatis condeſcenſu, ut illorum ſaluti conſu- at: Angelus Domini Aeſcendit de cœlo Gec. Viſi⸗ Thilis hic Angelus converſatione i ipsâà & ratio- naotagendi ipſôque habitu corporis ſui ſancti- Itatem myſteriorum, quorum diſpenſator eſt, oſtendat; concutiat terram cordium obſtina- * torum umore ſalntart; operam ſuam exhibeat I 3 in „ 79 MorIrRESs RsonkrECTTIONEM in revolvendo lapide magno vitioſorumha- bituum pravarumque conſuetudinum à cor- de peccatoris: Quod DEl quidem ſolius be. 2 neficium eſt, nonniſi tamen per Sacerdotes indulgeri ſolitum; (Dll enim adjutores unus, .. Ppro Cbriſto legatione ſungimur tanquam DEO exbortante per nos) (22). 5 3. Sanctarum mulierum gaudium ex viſio- ne & inſtruétione Angelorum miſtum fuit ti- more, non eo tantùm, quem ob viſum cœle- ſte inſolitum & inexſpectatum naturæ imbe- cillitas paſſa eſt, ſed & quem verecundia ſi- mul & reverentia pariunt. Dixerat equidem illis Angelus: Nolite timere vos, utut timeant, quos humi proſtratos cernitis; nihilominùs exierunt de monumento quanto cum gaudio, tanto ſimul cum timore; cum timore ſt. re- . veren- (72?) Sit & aſpedus ejus ſicut fulgur, & veſtimen- tum ejus ſicut nix le fulgure terror timeris eſt, in nive landimentum ocandoris, ait S. Greg. hom. 21. Quiaz verd omnipotens D E II S & terribilis peceatoribus, & blandus eſt zuſtis; rectè teftis Reſurrelkionis ejus Amngelus &in fulgore vul- tùs & in candoere babities demonſtratur, ut Ae ipſz ſua ſpe- cie & terreret reprobos, & mulceret pios Unae rette quoque populum per adëſertæ gradientem columna ignis in nocte, & columna nubi: præibat in die: In igne enin terror eſt, in nu- be viſionis blandimentum. Dies verò vita juſti, nox vita peceatoris. Unae converſit peceatoribus Paulus dicit: Fui- ſtis aliquando tenebræ, nunc autem lux in Domi- o. Lr die ergo per nubem columna monſtrata eſt» in no- te per ignem, quia omnipotens D EIU S & blandus juſtis, G berribilis apparebit injuſtis; iſtos in Judicio venient: per leni- tzatis manſuetudinens demulcet z Aos vero per juftitia diſtri- &Aionem terret Gc. J — —..— — ArosrToris NUNTIANr. 7t- verentiali & filiali, de quo ſcriptum: Servite Domino in timbre, & exultate ei cum tremore Pſ. 2. Timor Domini ſanstus, permanens in ſæculum ſes- culi Pf. 18. (aaa). In ſanctitate ergo manet, qui DEl permanet in timore. Quò majoribus donis & gratiis eumulantuùr ſanéti, eò magls ti- ment, de indignitate ſua perſuaſi, ſuæque infir- mitatis ſibi conſcii. Illuſiones timent, ne An- gelus tenebrarũ ſe fortè transfigurârit in Ange- lum lucis: Timent à timore nocturno, à ſagitta vo- lante in die, àù negotio perambulante in tenebris Pſ. 90. 4. Præcedet vos m Galilæam & c. Sic eſt: ) E- SUS etiam jam præit gratiâ præveniente illos, qui eum deſiderant & quærunt: Uti animat exemplo, ita concômitatur illos adjuvante gratid in Jubrica vitæ hujus via: Mœſtos ſo. latur interim & erigit ſpe beatitudinis æternæ, in qua ipſum videbunt glorioſum; differens ſui facere copiam, ut deſiderium magis accen- dat &c. Gloriæ hujus conſortium & Regni compoſſeſſio eò certiùs manet illos, qui verè cum IIlo ſpiritaliter reſurgentes non ampliùs moriuntur: Viventes hie ſemper per gratiam & in gratia, vivent cum illo ibidem in gloria: Ut ad hanc contemplandam & conſectandam nos animaret, vel ideo ſurrexit (bbb). — E 4 5F5. II. (aaa) Timor non ablatus eſt, ſed mut atus „ait S. Petr. Chryſ. Serm. 80. Malus timor eulpæ, bonus reverentiæ timor: Adam datum perdiderat; ne perderent ipſum reddi bum, pertimeſcebant. (bbb) Das enim vitæ erant, ait M. Greg., quarum sam novimus, giteram neſéicbamwus; Anas quigpe mertalts 4 K J eede PEYgLS E. S, §5 3 S. PUIHIRUM DGONIINI FES TTNA 111S EXPEORANI IIEDD. T VNCO. HVENIINT 585 31 Lue- c.24. v. 12. Pelyis hutem Jurpenyviriin. vit ad monumentum, &* procumhen Bicht linteami- na ſola hoſita: Et adiit Rkum nirant; guolk fa- tum JFuerat. 2 Joann. c. 20. v. .3. nrein ergo Pase& ie alius Diſeipulus; & venerunt ad monihnentum. v. 4. Currehant autem duo ſinmd, & ille alius Pii. pulus præcucurrit citius Petro, .* venit rimu ,1 monummentum. v. §. Et bum ſe intlin’ſſer Vidit poſita linteamina, non tamen introivit. v. 6. Ve. nit ergo Simon Petrus ſequens eum, & intoivit in monumentum, & vidit linteamina poſita, ta v. . & ſudarium, guo fuerat Riper caput. jus, no rum linteaminihus poſitum, Jed ſeparatim involiltum in unum locum. v. 8. TLiene ergb introivit & ille Diſ- cipulus, qui venerat primus ai monumentum: Et 42 vidit, eft , altera immortalis; una corruptionis, alters mnkorrup- tionis; una mortis, altera rarreltieonis. Sed venit Mediz- tor pEI S& bominum bomo Chriftus gESlIis; ſu Hoepit unam & oſtendit alteram; unam pertulit moriendo, & offendit al- teram reſurgendo. Si ergo nobis mortalem vitam ſcientibus reſurrectionem promitteret earnhis, & tamen hanc viſibiliter non exhiberet, quis eius promiſſionibus erederet? Ealtus ita- que homo apparuit in carne, mori dignatus eſt ex voluntate; reſurrexit ex pot eſtate j & AWernc exemplo, quea nobis promi- Iit in pramieo. —,..— FESTINANTY AT SnnurchRDMI. 73 = = 2idi S. reaidit. v. 5. NWndim, enim Talant dey xipturam, quig gtorebhet Eumd mortuis olu ere⸗ . rs LTTERALIS. 5 „ Re . U jam (upra advertimus; eiſi LucasV. II. 1 præced. diest, Verba mulierum viſa fuiſ- ne. ſe Apoſtolis licut deliramentum G&., videtur ta- . mehv. 12,ſe- exceptionem facere Petri, per “ 7 Partigulam adverſativam: Petrus autem ſurgens cucurrit & ., quaſi indicans, Petrum non adeò IAH incredulum ſe illis præbuiſſe, eoquòd ſtatim i concitato gradu ad monumentum perrexe- S rit, ut diétorum à foœminis veritatem explo- raret 6 ccC). Petrus autem non venit ſolus, ſed cum Joanne, ut ipfe Joannes teſtatur, qui N im hoc capite ſupplet, quod ſe. Lucas omiſit: Imd ex Luca ipfo accipi poteſt. quèd Petrus non venerit. ſolitarius ad ſepulchrum, quia in Acis Apoſt. ſcribit, euntes in Emaus dixiſſe: Et abierunt quidam ex noſtris &. ergo non 10- lus Petrusz uti acutè obſervat §. Aug. L. 3. de conſ, Kv. Eſt igitur curſus ille Petri enar- ratus à à Luca unus & idem cum eo, quem nar- rat Joannes, rem ſibi notam cum omnibus prorſus circumſtantiis ſuis deſeribens. Hi duo L F ni- (ccc) Re minus Pontiva incredulis & contradi- centibus annumerandus eſt Petrus cum Joanne, ſi ad præviam & primam Magdalenæ relationem de aperto monumento ſurrexerunt ambo, antequam audiviſſent mulieres alias de viſione & locutione Angelorum teſtantes: Quam ſententiam ut venſ. miliorem paulò ante retulimus. —— 74 PrrRUSFT JOANNEyS nimir. tum præ coœteris ardentis diligebant Dominum, tum etiam præ aliis à Magdalena fuerant moniti: Aut juxta alios, qui alteram tenent ſententiam, abiiſſe ſc. Petrum & oan- nem auditis etiam aliarum mulierum teſtimo- niis, fieri potuit, ut à cœteris fuerint ordina- ti ac conſtituti, ut communi nomine ſepul- chrum adirent, & viderent, ſi vera eſſent fœæo- minarum narrata. Currebant autem tum deſi- derio reſciendæ novitatis, tum Chriſti amore tracti, forſan etiam timore Judæorum, ne die jam claro ab eis conſpicerentur Magiſtri ſepulchrum accedere: Currebant fervore ſi- mili; ſec Joannes ùt junior & membris vege- tior præoucurrit, & venit prior ad monumen- tum: Et cum ſe inclindſſet, caput in ſpecum ali- quantùm intromittens, utpote qui ſepulch- rum introſpicere non poterat erectus, cùm oſtium eſſet humile; aut ſtans in anteriore ſpelunca, quantùm poterat, interiorem ocu- lis luſtrans, vidit poſßita ſeu jacentia in terra lin- teamina (ddd), quibus Corpus ] ES U fuerat in- VO- (ddd) Illa autem linteamina IRoνα vittæ ſunt te- nues & longæ, quibus corpora mortuorum ligari ſo- lita alibi vidimus, & quibus re ips4, üt oannes di- cit c.19. v. 40., Joſephus & Nicodemus Corpus Do- mini ligaverant: αρνααR αν77Srοα Caput au- tem his odoniis ſeu faſciis non ligabatur, ſed alio panno obtegebatur, quod ſudarium dicebatur. Ab his lintezminibus etiam diftinguenda Sindon illa du- plicata, quàâ totum corpus involutum fuerat, pedes girc, S. longa. Sudarium, ùt Beda de LL.. SS. re- len Pebact ilene lterann ſon. n⸗ rCſe lehl⸗ nie⸗ cel⸗ more n n gii reſ egen en. N Nehe: in oe el⸗ ⸗ in⸗ 70⸗ ſo⸗ FESTINANT AD SEPULCHRUM. 75 volutum, velut abſentis corporis exuvias; nonm tamen introivit, vel ob fimorem (maxi- mè ſi andiſſet ibidem à mulieribus viſos An- gelos) vel ut ſuperiori Petro ac ſeniori defer- ret ingreſsůs primatum & honorem. Venit er. 2go paulo poſt Simon Petrus ſeguens eum, & om- nia diligentiùs exploraturus, introivit in monu- mentum, & ſpecum interiorem (eee), & vidit diſtin- „fert, ex udæis quidam Chriſtianus uſque ad mor- „tem habuit divitiis ſibi affluentibus: Moriturus fi- „liis optionem fecit eligendi vel divitias, vel Do- „minj ſudarium: Maior theſauros, minor ſudarium „elegit. Mox illi decrevére opes uſque ad pauper- „tatém; huic cum fide auctæ ſunt. Bervenit poſtea „ad impios homines fidéque carentes, à quibus poſt „longa litigia ſic eſt receptum: Majuvias Saraceno- „rum Rex Judex poſtulatus, in rogum linflamma- „tum ſudarium miſit: Sed ignem effugiens in ſum- „mo aẽëre diutiſſimè volavit: Ad extremum, cunctis „admirantibus, in Chriſtiani cujusdam ſinum ſeſe „demiſit., Cœterùm ſindon aliqua oblonga Romæ oſtenditur, Corpus jacentis in ſepulchro tenuibus & quaſi flaveſcentibus coloribus exhibens: Aliud linteum duobus ferè palmis longum cum mafna ſo. lennitate populo oſtenditur fer. 2. Paſchatis Mogun- tiæ in Parthenone Cellæ veteris ſub ipſo, ni fallor, nomine ſudarii, quod fuit ſuper Caput eius. (eee) *Ecce, üt ſe invicem ambo vicerunt, ait „Euthym., Joannes quidem in currendo, Petrus „verò in monumentum intrenoo: „ Quòôd Joan- nes cucurrit, indicat Chriſtianum fervorem, quo quisque pro virili tendere debet ad Chriſtum, jux- ta illud Apoſtoli: Sie currite, ut comprebendatis: Quòôd Præcucurrit Petro, denotabat in Eccleſia futuros 26 uPETROSN EFTDOANNNSTIIID AV nibus i- e. faſciis ſepulehralibus peſittanes Ned ſe- paratim involutum ſive feorfſnmngempliçatum in duxiſſent cum aromatibus, liteis⸗ ſipdone, ſi non ob pretium rerum, certè 0b id 59904 non tantum habuiſſent otii ad evolvenda iſta mul inpærebant unguentis non tenacibus corpori adglutinatæ, ut ſind mult labore expediri non poſſent: & ſuo quEGe loco⸗ digeri. Unde & Sedulius Po&ta cecimi: nonmullos, qui Cteifii ViCarios & Petti Succeffo res vel ſapientid vel fanétitate ſupersrent; poteſta- te tamen & authoritate longè efle Chrifti Vicario inferiores: Hinc prior ingreflus Petrus, qafſi qar olaves Regni, ut ait Ambrofi, ut aliis Aperiret, Acbeperat. Juxta S. Greg. hom. 2r.! Syna ρ in Toannemoe- numentum non intrante figniſieat udæos in Chri- Hi fidem non fuiſſe ingreſfos: Qiò etiamillud jine- ta ſpiritum ſpectat, quod dicum eſt Chriſto Matth. 12. BEece Mater tua & fyatres tat ords Kunt gücremer, 10 alloqui. At Petrus ingrediens monumentum gentini- Ohrilli, ac uùt poſt Petrum in greſſus eſt Joannes, ita, poſtquam plenitudo geatiümm intraverit tuas omnie Iraë! ſalvas Ket. 801 1e6 M1G1S7 u diſtinctius linteani na poſit ta S ſudarium, quo caput ESobtectume G& facies welatacfnerat ex Judaico ſepeliendi more, nom oum linteami- locum unum i. e. ſingulari looo renoſitumodIme autem collocatic linteorum cam acounatmae movebat furti ſuſpicionem; fures:enim faſti nant, nec agunt aliena à ſuo inſtiruto: Hito- tum corpus, ùt erat obvolutum, Dniils abr lintea ſive ad explicandas Ülas vigtas, qenp ſie tatem deſignat, quæ fldem reſurgentis amplexa eſt E 1967* n h 4 Pſctenn ilt/ cachi ngat infe :U ſonn lect Mit tef E erſt deicn vacvνπ sreICHNII IVYENIVNT. 77 a d rzain aiis,sntbem ak nrebk mnchuvenecvnteltat udm develture ligatum ?2 RNDRuRmNA i 1 Jantis vontraria, bautius dagone OpD NNNINNNN De ded Ane beati⸗ i CiSE Lhomino potusre magls ſua lintea tolli. Per hoconfundebantur Judæi, qui menrtie- ba ntun Apoſtolos faratoôs eêſſe Corpus Chri i. Planè aliter egifſemt ur fures (fff). 2 0WIhcPetnoô introßunte, introivit etiam Jo-. annes in ſepulchri interiora, & vidit, & credi- dit; Gorpus-EsU ablatum eſſe, quod ag⸗ dalena dixerat: Nondum enim ſciehant Soript ran ſeuſenſam ſacrorum Scriptorum, qui ub RgoriRe heæc indicaverant. Ita S. Greg. & SAug. Tr. 120. in Ioann. & c. Petrus & Joannes ſæœpe audierant Dominum fſatis clarè de futura ſua reſurrectione diſſerentem; ſed rei magnitudo & ingenii tarditas obſtabsnt, quò minus hoc in animum admitterent. Ad- beg nOndum viderant mulieres (quod ùt pro- vabiiis ſtatuimus) 4 auss Ansgel allocuti fue- 1G) iIIs s rant; ₰ (kff) ded gudor ambe potucrunt Vigere lin- teamina, cüm adhue tenebræ eſſent? Nyſl. Or. 1. de Reſurr. ſeribit: Plenum luminis erat ſepulebhrum, ut, etiamſi noa eſſet adhue Anupliciter tamen tum ſenſi, elite- tum Wiritaliter Apoſtoli viakeent en, quæ intas erant &c. Sed de hoc lumine nihil Evangelium, Si Angeli adfuiſ- ſent, illuminâflent ſepulchrum, non veròô aderant, (um Petrus & Jeannes aeceſſerant. Reſpondendum ergo jam ſatis luminis diem præbuiſſe. Quodſi quis Angelum adfuiſſe inviſibiliter, monumentum tamen illuſtrantem ailerat, non multàùm repugnabimus. 5798 PFTRUS ET JOANNES raut; neque enim illærem celàſſent primarios Apoſtolos; ſed Magdalena tantum eos cio convenerat, ut admoneret de ſublatolCorpo- re Domini, fcut conjedtaverap ex Hahide re- voluto. Quòd autem nondum crediderant, eò mirandum minus, quia alii Apoſtoli, etiam auditâ narratione mulierum, has delirafe po- tiùs, quàm vera narrare exiſtimabant. Abierunt ergo iterum Diſci puli ad ſemetipſos i. e. in eam redierunt domum, in quam diverterant pro tempore, quo Hieroſolymis commora- bantur, incerti & anxii, quid Dôminhi Corpori contigiſſet, & mirantes ſecum, quod factum fuerat: Sive abierunt ad locum, ubi reliqui novem erant congregati, ut annuntiafent il- lis, quæ viderant, & conſultarent, quid agen- dum. Abierunt autem fide ſaltem aliqu4 & majore fiduciâ conceptâ, per quam jam ma- 21s diſponebantur ad videndum Dominum; & ubi cœperunt Scripturas intell ad ſe ipſos, qui priùs extra ſe erant præ for- midinis dolorisque magnitudine, revenſi ſunt. Quemadmodum enim qui magno aliquo ira- cundiæ motu perturbantur, cum hic defer- veſcit & ſubſidit, ad ſe ipſos redire dicuntur, ita qui ingenti conficiuntun mœrore, quando affulget gaudii ſpes aliqua, redire ad ſe ipſos cenſendi ſunt, quaſi priùs diſceſſiſſent à ſe ip- penetrandæ fiunt capaciores. Unde & Petro ad ſe ipſum reverſo & miranti iſta ſecum tan. —,— — Drimarte kose Corn Hcer⸗ digerin d,ein Ciejin Corer fachn 0 vACUUM SEPULCH RUM INVENIUNT. 79 quam maglsi doneè præparato paulò poſt præ- Cſentiam fuam videtur ſpecialiter Dominus ex- hibuiſſe: de quo infra (ggg). eit. SENSUS MORALIS ET A . eliquit Chriſtus linteamina & ſudarium in I ſepulchro, ut oſtenderet ſe ad vitam ve- rè immortalem tranfiiſſe: Vita ſiquidem illa terrenis non indiget veſtibus, cùm jam deco- rem indutus eſſet Dominus & fortitudinem, gquæ vera eſt veſtis, ſinè qua nunquam ſatls . — 59g) D. Hieron. ep. ad Hedib. g. 5§. ait, Petrum & oannem vilſis linteaminibus credidifſe Reſurre- Qionem Ohriſti, cujus corpus non invenerant. Idem opinantur DD. Cyrillus & Chryſoſt., Euthym. & Alii: Nam verbum eredidit abſque adjedione poſi- tum videtur ſignificare fidem propriè talem, non verò fidem tantüm homini ſive Magdalenæ adhibi- tam: Petrus ingreſſus ſepulchrum credidit; ingreſ- ſus eſt Joannes, éſtque valde veriſimile, ut ait Bar- rad., oannem cum Petro de his ſignis Reſurrectio- Ppis collocutum fuiſſe, & tunc credidiſſe poſt Petrum, ita, t Brregt'va Petri fit, ante omnes Diſcipulos gredidiſſe. Zigerunt oculis revera abeſſe corpus, ut Ma dalena dixerat; animo autem erediderunt, Kum rreſurrexiffe, quod Magdalena non dixerat. Hinc I. c. Hier. Apoſtoli Petrus és ZJoannes majoris Pidei ſunt, qtan SMagelglenz » Asi abſque Angelerum viſn, abſqke ipſins Sal- DWatoris ſpeln, eſtquam Ejus corpus in monumento non ve- Pererunt eredttd'tunt, Enm ab inferis reſerreriſe. D. Cy- rill Firm jam, ſide KReſurrettionis Petrus é Joannes robor- ii domum fligrediuntur D. Chryſoſt. Viſis linteaminibas vrosentes Eun reſurrexiſſe, ſpe abierunt bené do. 8o PETRUS ET JOANNES veſtiti comparebimus coram Domino, utut coram mundo veſtiti fuerimus. In hujus rei ſignũ Elias quoque, dum deportaretur in cœ- lIum; pallium ſuum reliquit Eliſæo., Si enim incolentes terreſtrem paradiſum veſtibus non egebant, cum adhuc eſſent mortales ſeu mo- ri poſſent, licèt neceſſitati moriendi nondum eſſent obnoxii, unde erant nudi, & non eru- beſcebant; quantò minùès veſtimento opus eſt corporibus jam glorioſis & immortalibus? Hinc & Dominus poſtea apparens varias aſ- ſumpfſit exteriores ſpecies ſeu habitus, modò hortulani, modò peregrini & c., utpote jam non ampliuùs ſolito mortalium habitu incedens (hhb). Cœterùm per relicta in ſepulchro lin- teamina Chhh) Hinc Greg. Nyſl. Qus nudes, 7ESMS alegee linteaminibus reſurrexit, ſgnißczt BEum nequaquam poſthac cibi potusque aut indumentorum geſtaminis; atque operimenti egentem in carne cognitum iri: Etſi quoc decretum diſpoſi- tum ac ordinatum erat, exequens &z aaäminiſtirans ſponte ſus ſi his rebus ſubjecit, ut qui ejusdem nobiſoum nature particeps eſſet. Deinde ſignißficat etiam Adami in priſtinunn ſiatum re- ſtitutionem, in quo nuaus erat in paradiſo, & non erubeſee- bat. Patet hinc inſigne diſcrimen inter reſurrectio- nem Chriſti & ſuſcitationem prodigioſam Lazari aut aliorum. Reſurgente Domino erat monumen- tum clauſum adhue & obſignatum, quia non am- plis erat moriturus, ſeu eò reverſurus: Lazarus verò ablato lapide de monumento ſuſcitatus eſt, ad hoc apertum iterum rediturus. Chriſtus reliquit lin- teamina &c: Lazarus prodiit ligatus manus & pedes inſtitis, & facies ejus ſudario erat ligata. Lazarus S E 1 luſcitatus, ab omnibus videri Poterat volentibus, o, Atn huis te ur inco⸗ enier ibushon ſen po⸗ nondun lonerl⸗ to Cut talbue lris Noc, te iin Cegen rolin eamint r inenn e⸗4 Mieg un / i⸗ uri Nnet⸗ 1⸗ Nrus ,10 lin. elles Ars bus, && ad. J ES UMM inveniendum illas adjuvent. VACOUM SEPUIICHRUM INVENIUNT. 81 enminecedncti ſumus; vene ſpinitalter à mor- vS6 DeegAhaſeitgies debere veterem cum a- ufgeHAAWiis-& familiaritatibus Briſtinis gſerege vitaA EebiaPliefortiſiimis ac duleifli- Misi setE YLIIS aditricti iligatique eſenpslſesuned iled-Apoſteoli ad Epheſ. 4. Deyonerée os Teouta; PriZinamn converſationem vetes emt poinates AEsvorvααονια. unα deſide- xvia grroms KRenwamini aucdem ſpiritu mentis veſtræ, S& unduite novimn bowinem, qui ſecundum DEUM creatus elty in iuſtitia &; ſandtitate veritatis GEEHEidelisanima, quæ JESUM ſe amiſiſſe Putap; cum Magdalena turbatur, dolet, inge- miſeit, Mihil non agit, ut Illum reperiat znon letis Shmollibus gradibus ambulat, ſed cur- riksnainveniat Dilectum ſuum. Venit ad Pa- ſtores, qui Petrum illi & pannem exhibeant, uctoritatem & charitatem conjungentes &c. Imbigri enim debent eife Recétores anima- ruH, UIt illis ſubveniant in his anxietatibus, R Sed atque nom ſecus cum eis ac priùs converſabatur; cùm JIJESCSinon omni populo, fed teſtibus præordina- Ktis à DEO, & quidem ad breve tempus apparuit, Præſentiam rurſus ſuam continuò ſubtrahendo: La- Zarus rediit ad vitam miſeriis plenam & infirmita- tibus; Chriftus abiit ad gloriam, quam anima reaſ- ſumpto corpori maximam illico eommunicavit, ex- Tolutus fimul omnibus doloribus & infirmitatibus, gquibus antes corpus ultrò fubjecit; quam velo quaſi Rackenus ocehltaverat, proferens faciem quaſi radios quosdam Divinitatis emittentem &. 82 PETRUS ET IOANNES Sed currere ſimul debent Petrus & Joannes i. e. inſeparabiles eſſe debent in iis auctoritas & charitas: Currebant autem duo ſinnd. Imò quò major auctoritas, eò major eſſe debet & eha- ritas, inque pio animarum regimine charitas oportet auctoritatem præveniat, ne infirmi aucétoritate territi vel ejus pondere oppreſſi ip- ſi à currendo & quærendo Eſu deſiſtant: Di“ cipulus dilectus prœcucurrit citils Petro &c. (iii). 3. Jo- 6 (Giii) Liinc S. Greg. p. 2. Paſt. c. 5. Sit Redlor ſngu lis compaſſione proximus, præ cunktis contemplatione ſuſpen= ſus, ut & per pietatis viſeera in ſe inſirmitatem o*r οo d*ot transferat & per ſpeculationis altitudinem ſemetipſun quo⸗ que inviſibilia apſietendo tranſcendat: Ne aut alta petens Pro= xrimorum infrma aeſpiciat, aut infermis proxinorunm von- gruens aphetere alta aerelinquat. Hine Apoſt I. ag Cor. 12. Quis infirmatur, & ego non infirmor? Quis ſcan= dalizatur; & ego non uror? Hine Jacob vidit ſoslam, cuts Dominus innitebatur, & Angclos aſ- & deſcendentes, quia Prædicatores recti non ſolum ſierſus Janckum Caput Ee- cleſiæ viaelicet Dominum contemplando appetunt, ſed deor- ſum quoque ad membrz illius miſerando deſcendunt, Hine Moyſes erebrò tabernaculum intrat, & exit; & qui intus im contemplationem rapitur, foris infermantium negotiis urge= tzur. Intus DEl arcana conſiderat, foris onera oarxnaliup pore= rat. - - Veritas per ſuſceptionem noſtræ bumanitatis nobis oſtenſa, in monte orationi inbæret, miraculz in urbibus ex- ercet ; imitationis viam bonis Rectoribus ſternens, ut etſi jam ſaumma contemplando appetunt, neceſſtatibus tamen inſir- mantium compatiendo miſeceantur. Tales Jeſe, qui preſunt, erbibeant, quibus ſubjecti occultz quoque ſuz Pbanaere non erus beſoant, ut cùm tentationum ſultus Par vuli tolerant, aa Pan Koris mentem quaſi ag Matris ſinum recurrant:.“ loanner donin⸗ Inded tCehe⸗ chartzs hſini prekiih⸗ t⸗ . 1, (i 1. dr ſi⸗ Mror n n e A. Mmle. lan lent 4 N dr. N N le⸗ 1e uti * n ſi⸗ ; . VACUUM SEPULCHRUM INVENIUNT. 92¾ 3, Joannes typus eſt vitæ contemplativæ, orationi & ſtudio rerum cœleſtium deditæ, quam plures piæ animæ etiam in ſublimiore gradu conſcendere ſæpe videntur: Verun- tamen Eccleſiæ examini & auckoritati Paſto- rum inſpirationes ſuas, cogitata, & viſa, pro- poſita, vias, ad quas ſe trahi à D EO exiſti⸗ mant, cum humilitate ſubjiciunt, ut ab iis ap- probentur, ne illuſionibus deceptæ ESUM potius perdant, quàm inveniant. Petrus ty⸗ pus eſt vitæ activæ & auctoritatis Paſtorum, ad quos pertinet ingredi in Sandtuarium ve- ritatum fidei, quæ in Sacris Scripturis & Tra- ditione velut in linteaminibus ſunt complica- ta & involuta. De fidei controverſiis judica- re, Scripturarum myſteria evolvere & expli- Care fidelium dilectioni, pertinet ad Petrum, & illius Succeſſores &c. Venit Simon Petrus, & imtroivit in monumentum: Paſtorum judicium prævenire in rebus religionis & quæſtionibus fidei nondum ab Eccleſia definitis, cui ſcien- tia Scripturarum & auctoritas illas explican- di concredita eſt, temerarium eſt & pericu- loſum, character eſt aut zeli imprudentis aut ſuperbæ ignorantiæ: Præeunte Magiſtro tune ergo introëat Diſcipulus &. * eE 4 :e 84 CHRISTUS B. V. MATSRI sUZ SECTIO III. DE APPARITIONIBUS DOMINI, QUIBUS MULIERES ANTE ALIOS BEARE DIGNATUS EsST. Ulieres ſanctæ & Chriſti ardentes dilectri- ces electæ non tantùm fuerunt, ut au- ditum ab Angelis Reſurrectionis nuntium de- ferrent Diſcipulis, ſed & ipſæ ante omnes ali- os aſpectu Diviniſſimi Magiſtri recreatæ ſunt, ut jam non teſtes tantùm de auditu, ſed & de viſu agere apud Apoſtolos poſſent: Femina, ait D. Ambr., quæ mortem prior guſtaverat, Re- Jurrebtionem prior vidit, veterisque lapsus compenſat ærumnam Reſurrettionis indicio. Licèt autem nul- lus Evangeliſtarum enarret, quòd Dominus apparuerit Sanctiſſimæ Matri ſuæ, hæc tamen apparitio minimè inficianda eſt, & ex mente Patrum atque Interpretum in leq. S§. omni- mode defendenda. I CHIRIS TUS BEATISSIMX IRGI- VXNI MATLRI SUN PRA OMNIBUS AbPPAREI. Ta ſanè Ratio docet, & inſigniorum pluri- um DDrum authoritas perſuadet. Quis quæſo credat Matrem reliquis fœminis poſt- habitam à Filio, quæ tamen meritis immenſum illas & omnes præcedebat. Hinc D. Ambr. L. 3·. de Virg. Vidit Maria reſurrectionem Domini, & prima — X D„.B„ — — „ — X PRE OMNIBUS APPARET. 85 prima vidit, & credidit: Vidit & Magdalena, quam- vis adbuc iſta nutaret. Et Sedulius Poëta Am- broſio ferme coævus in Opere Paſch. canit: Diſcedat Synagoga ſuto fuſcata colore, Eccleſiam Chriſtus ſibi pulchro junxit amore: Hac eſt conſpicuo radians in bonore Mariæ, Quæ dum clarifico ſemper ſit nomine Mater, Demper Virgo manet: Hujus ſe viſibus adſtans Luce palam Dominus prius obtulit, ut bona Mater Grandia divulgans miracula, quæ fuit olim Advenientis iter, bæc ſit redeuntis & index. Niceph. Call. L. I. Hiſt. Eccl. c. 32. ita ſcribit: Primiim quidem à Matre, & reliquis conſpectus mii- lieribus, deinde à dilectis Diſcipulit, alids aliis per 40. dies viſus. D. Bern. Serm. de Reſurr. de beata DEl Genitrice loquens: Nulla, inquit, in fruitionis gratia dignior, nulla exſpectationis de- lderio ferventior, nulla deprecandi inſtantid vehe- mentior, nulla apparenti intimior: Ideo & prima Dominum vidit in Jorma glorioſa, & non ad con- Frmationem dubii, ſed ad conſolationem gaudii; un- de & Evangeliſtæ eam non recenſent. B. Vinc. Serm. I. in die Paſchæ: Primo loco ait viſum Chriſtum à Matre, revelatumque fuiſſe B. Gre- gorio, Angelum Gabrielem ad Eam miſſum, qui reverenter Eam ſalutans dixerit: Regina cœli lætare; alleluja: Quia quem meruiſti portave, alleluja: Reſurrexit, ſicut dixit, alleluja: & ſta- tim Chriſtum adfuiſſe, ineffabilique gaudio Matrem replêſſe; atque hanc adeò à Filio ob- tinuiſſe, ut primò Magdalenam, dein etiam F 3 Pe- 36 CuRISTUs B. V. MATRI SUE Petrum viſitaret, miſſis priùs Angelis, qui ip- ſos diſponerent &c. Et B. Brigitta L 6. Re- vel. ita inducit Virginem ad ſe loquentem: Multi etiam in Jeruſalem ſandti mortui reſurrexe- runt, quos vidimus, quorum animæœæ aſcenderunt cum Tilio meo, ſed corpora cum aliis exſpettant judi- cium & reſurrettionem. Mihi verò, quæ ſimm Ma- ter DEl, cum poſt mortem ejus incomprehenſibili do- lore mœſta eſſem, abpparuit idem Filius meus prius- quàm aliis, & palpabilem ſe oſtendit mibi, conſolans me, & commemorans ſe viſibiliter in cœlum aſeenſu- rum. Et quamvis hoc non eſt ſeriptum propter humi- litatem meam, tamen iſta rei veritas, quòd Filius meus reſurgens primò mibi apparuerit, qum alicui alii & . Rationes autem hæc aſſerendi ſunt conve- nientiſſimæ & maximè urgentes: 1. Quia in Virgine Sacratiſſima planè inſignis fuit & ma- ximè excellens fides, atque adeò, ůt quidam PP. volunt, in ea ſola remanſit fides explicita Reſurrectionis &c. Si qualiscunque ergo mu- lierum fides, quantò magis ſumma iſta fides Matris Chriftum attraxit, poterâtque illi Do- minus dicere: O mulier! Magna eſt ſides tua 5 fiat tibi ſicut vis (kKkk). ””Ll 2. Non (kkk) Legimus in Libro Tobiæ, Annam Tobiæ ſenioris uxorem anxiam de filio ſuo abſente fuiſſe ac ſolicitam, diesque abſentiæ diligenter computan- tem: Quotidie exiliens circumſpiciebat és circuibat vias om- nes, per quas ſpes remeandi viaebatur, ut procul videret eum, ſi ſseri poſſet, venientem Tob. I0. vV. 7. Imô ſedebat ſe- eus viam quotidie in ſupercilio montis, unde reſpicere poteraz longinquo C. II. V. 5. Et dum ex codem loco ſecularetur —e r — — —— — 8, Ciip⸗ L6. Re. Uentenn: ſurnui. Nruit un nt iul ſun . ſtlil⸗ s gril⸗ nſlen ene ler unn ehu lio COnre⸗ Ouain Gnr liun Plott on ſoe I⸗ M 5 NW — bie⸗ le Utan⸗ ℳ. 1/ d „7 PRE OMNIBUS APPAREFr.R. 37 2. Non tantùm credentibus (Beata es, quæ Credidiſti & .) ſed potiſſimùm amantibus appa- ret & inſinuat ſe Dominus: Qui diligit me, di- ligetur à Patre meo; & ego diligam eum, & mani- Jeſtabo ei me ipſum oann. 14. Quæ ergo ſin-⸗ gulari & maximà Filium perſequehatur dile- ctione, & ab Ipſo pariter ſummè dilecta fue- K c4 rat, adventum ejus, vidit à longe, & illico agnovit venientem Fflium ſuum, currensque nuntiavit viro ſuo v 6. Flebat B. Virgo ob Filii mortem, neque foras prodiens circuibat vias, ut à mortuis redivivum videret:Sed reſurreionis fide illuminata domi exſpectabat ad- ventum IIlius, de cujus reſurrectione non dubita- bat. Aſcendens contemplationis & orationis mon- tem, prima vidit revertentem ſibique lætiſſimum ſuĩ aſpectum indulgentem. Sußicit wihi, ajebat cum Jacob Gen. 45. ſi adhuc filius meus vi vit. Neque ne- ceſſum fuit, ut ipſa ſurgeret & illi occurreret, ſed voluit Filius primus obviare Matri. Quantum Pa- triarchæ Jacob erat gaudium, cùm Joſephum, quem mortuum putabat, imperantem Ægypto vidit? Quantum gaudium Abrahæ ex accenſis ſacrificii flammis recipientis Iſaacum ſuum? Quantum gau- dium Iſraelitarum, cùm, agyptios mari rubro de- Werſos, ſe verò ſalvos & mncolumes intuiti ſunt? Multò majori gaudio exultavit Virgo, ubi cum re- divivo Filio vidit poſt merſos in profundum ko- ſtes tartareos, ereptos ex ore infernalis limbi Patres ſanctos & Progenitores ſuos. Vidit tune primos Pa- rentes Adam & Evam, vidit Abraham, Iſaac, acob, Davidem intra cubiculum ſuum, qui ante Domi- nam ſuam proſtrati laudibus illam celebrärunt, re- petentes illud Judith. 15. Te gioria Jernſalem, tu læ- titia Iſrael, tu hbenorificentia pepuli noſtri Gc. Ge. 88 CnkRISTUS B. V. MATRI SUX — rat, ante omnes quoque digniſſima erat hoc amantium beneficio. Si Eccleſia in Hymno de B. Magdalena canit: Prima meretur gaudia, quæ plus ardebat cœteris; quantò magis merita primisque gaudiis reſurrectionis dignior fuit Deipara, cui comparata omnium aliorum dile- ctio frigus potiùs dicenda eſt. Si amor paren- tum juniorem Tobiam urgebat ad reverten- dum ex oris peregris; dicebat enim intra ſe: Ego novi, quia Pater meus & Mater mea medò dies computant, & cruciatur ſpiritus eorum in ip- ſis: Quantò magis immenſus & ineffabilis a- mor JESU erga Matrem urgebar, ut reditum ipſi gratioſiſimum maturaret &c. 3 Tantò autem æquius fuerat, Eam Re- ſurrectionis primam guſtare duleedinem, quæ ex amaro Paſſionis calice plus omnibus hau- ſerat, quæque ſuper mulieres alias & Apoſto- los afflicta fuerat & Filio quaſi concerucifixa. Antea ſtans juxta crucem, nunc & propior juxta reſurgentem confiſtere debuit, tantique gaudii prima particeps fieri (II). Quæ paulè S=ðð ante (III) Rupertus L. 7. de Div. Offic. c. 25. ſcribit, Chriſtum, mox t fürrexit illud dixiſſe Cant. 4. Vadam ad montem mirrtæ & collem thuris i. e. vadam ad Matrem meam: Mons enim amaræ myrrhæ tunc fue- rat, quia ipſius animam gladius pertranſiverat paſ- ſionis; collis erat thuris, quia orationi vacabat in cu- biculo ſuo, cum Filio hunc in modum colloquens: PExurge gloriz mez, exurge pfſalterium és oithara Pſ. 56. O Chriſte gloria mea cxurge ſepulchro! O pfal- terium meum, cithara mea dulciſſima exurge; all⸗ ante Uinnes eut, Videt Gnon line ſete⸗ ſio fori Gue crul ſigi o == erar hoe Hynne geuui, Werie ſior fuit Uucle. rareh⸗ ertell⸗ nlraſe⸗ n Med n⸗ bilis ton, n Ne⸗ e han⸗ ol⸗ fin or e t t PRXZ OMNIBUS APPARET.ꝓ 989 ante uſurpare poterat illud Thren. 1. O vos omnes, qui tranſitis- videte, ſi eſt dolor ſicut dolor meus, nunc invertere poteſt verba & dicere: Videte, ſi eſt gaudium, ſicut gaudium meum, quo me nunc demerſit Filius. Secundum multi- tudinem dolorum meorum in corde meo, conſolatio- nes ejus læœtificaverunt animam meam Pſ. 39. Hau- rio nunc aquas in gaudio de fontibus Salva- toris: Totius lætitiæ fontes nunc ſunt quin- que illa vulnera, quæ totius doloris fontes in cruce fuerunt &c. Pſalm. 13 3. Mare vidit, & fugit: Jordanis converſus eſt rertorſum: Montes ex- ultaverunt ſicut arietes & . Et nunc à facie Do-⸗ mini glorioſa mare amarum i. e. omnis amari- tudo ex corde fugit Virginis: Jordanis i. e. mœ- ſtitiæ fluvius, qui illius pectus inund4rat, re- Verſus eſt: Montes i. e. ſuperiores animi par, tes intellectus & voluntas; & colles i, e. partes inferiores mirum in modum exultaverunt. „ Geſtit Chriſtiana devotio, ait I. c. Ruper- diam rurſus mei pfſalterii, meæ citharæ ſuavidimum concentum. Tertiæ diei mané jam illucefcit, mi Date dulciſſime! Ad veſperum mortis tuæ demoralus ſ haéctenus fletus; ad matutinum reſurreétionis tuæ tecum exurgat nova letitiz Gc. Hæc cuùm diceret: Ncce ſubitò cubiculum Filius ingreditur magno circum- — fuſus ſplendore, beatarümque animarum „ quas & limbo eduxerat, ſtipatus multitudine. O mulier, 6⁶ Virgo Deipara ece Filius tuus, non Joannes, ſed Chriſtus; non in eruce, ſed in gloria; non Vir do- lorum, ſed gaudiorum, nunc immortalis, impaſſi Bilis Gc, 90 CHRISTUS B. V. MATRI SsUX „tus, perpendere, quantus torrens gaudii re- „pente inundans animam Virginis ferro do- 2 loris confoſſam inebriârit, cum redivivus „ Filius illi, ante omnes fortaſſe mortales, „ Materno eam non defraudans honore, vi- „Storiam ſuam annuntiavit & c.,„ Et D. An- ſelm. de excell. Virg. c. 6. *Hanc immenſita- „tem gaudii Virginis penetrare quis laboret; quoniam quæ ipſis Angelis eſt admiranda & »impenetrabilis, non facilè crediderim, quòd „Cuivis homini mortali poſſit eſſe penetrabi- „lIis &c. 4. Angelus, qui apparuit mulieribus, di- cens: Ite, dicite Diſcipulis eius & Petro &. pa- rum civiliter videri potuiſſet locutus, ſi non dixiſſet: Dicite Matri, & Petro, a6 Diſcipulis & . niſi ſciviſſet ab illa viſum jam fuiſſe &c. Sunt, qui meditantur, mulieres dixiſſe: Ibimus, ac annuntiabimus Matri; & reſpondiſſe Domi- num: Non eſt opus, quia prior jam inviſi ip- ſe. Sicut ſcil. prima fuit, quæ Chriſtum in carne mortali ex viſceribus ſuis genitum & videre & adorare promeruerit, ùt canit Ec- cleſia: Lſum, quem genuit, adoravit; ita juſtum Erat, ut prima quoque ſuſcitatum, quem ſub finem vitæ in vitam novam magnis quaſi par- turierat doloribus, ſummo ſibi renatum gau- dio cerneret, & adoraret. Quemadmodum ſcilicet candela recens extincta lychno adhuc igneſcente facilè ad ſe lumen trahit, & rur- ſus lucet; ita ſanè Virgo, quæ ardentibus pre- cibus — . audiire⸗ erro C0. EGiire ortiles, ofe, i⸗ 10, A. epflu. bore, ranti n,Cd hettini 1,⸗ Geh no uſh l Moni⸗ ſtin i n6 e Cun V bbe Nir l⸗ Gl hue rlt⸗ le⸗ bus 4 PRE OMNIBUS APPARErTr. 91 Cibus ſuis ac votis Verbum de cœlo traxerat, ut carnem indueret, quàâ ſe ſpectandum exhi- beret, etiam extinctum ferventiſſimis ſuis de- ſideriis retraxit, ut ſibi luceret & ipſi (mmm). . Diluuntur Objeltiones: Ex his facilè eruitur, quid reſpondendum ſit ad duo potiſſimùm, quæ contra apparitio. nem Matri primò factam objici poſſunt. Pri- mum ſumitur ex textu Marci: Surgens autem .SUS manè primd Sabbati, apparuit NB. primèò Mariæ Magdalenæ: Ergo ante Magdalenam ap- Paruit nulli, aut illa non fuit prima. detur cum Ruperto Tuit. paulò ante cit. Chriſtum apparuiſſe Magdalenæ primùm, inter eos ſcil. teſtes prœæordinatos à DEO, quos ſolos nominare ad Evangeliſtas pertinuit, & quos Chriſti Reſurrectio- nem annuntiare decuit. Rationes ſc. Matris pla- nè erant ſeparatæ ab aliorum dictis & factis; unde Q(mmm) Huc aliqui accommodant illud, quod 4. Reg. 6. legimus. Filii Prophetarum ſub Eliſæo ad ſcindendam materiam in ſylva convenerant, ubi cadente ferro ſecuris in anaquam profundam quidam ex illis rogabat Eliſæum : Heu, heu, beu Domine mi! & bhec ipſum mutuò acceperam. Confeſtim Eliſæus lig. num projecit in locum aquæ, in quem ceciderat, ferrumque ſupernatavit & rurſus unitum eſt ligno. Oravit Sanctiſſiwa Virgo cum lacrymis D EUM ſuum Salvatorem (ita interpretatur Eliſæus) & qua- ſi ferrum animæ, quod erat ſub aqua in inferno ſeu limbo, ſurſum aſcendit, & conjunctum efſt ligno i. e. corpori, quod ſupra remanſerat; atque illa pri- mùm ſoſpitem & incolumem Filium recepit. 92 CHRISTUS B. V. MATRI sUE unde nec cum aliis mulieribus ad ſepulchrum ivit, nec cum illis ad Apoſtolos miſſa eſt feren- di nuntii causâ. Nunquid illam nuntiare decebat, ut verba ejus tanquam deliramenta viderentur ante Apoſtolos? Si enim extraneurum verba fœminarum viſa ſunt eis tanquam deliramenta; quomodo non ma- gis Matrem amore Ellii delirare crederent? Veriſſi- mè ergo Matri Filius reſurgens apparuit; ſed illa, ut ab initio oœerat, ita & nunc conſervabat omnia verba heæc conferens in corde ſuo. Ita Rupert. Fi- lIius rediens ex longinqua peregrinatione aut pPericuloſo bello, in quo putabatur extinctus, quamprimùm in patriam redit, domum Pa- rentum inviſit, ſudque illos præſentiâ & ver- bis exhilarat atque delectat; poſtquàm verò aliquantulum captavit quietis, tunc ſtatuit de inviſendis cognatis & amicis; & ubi nonnul- los viſendi grati convenit, dicere ſolet: Pri=- mò viſitavi v. g, avum, deinde patruum, tum avunculum & c. ubi vera dicit, licèt ante om- nes inviſerit Parentes; horum enim viſitatio quaſi ſupponitur &c. Unde fluit etiam re- ſponſio ad alterum dubium, quare Evangeli⸗ ſtæ nullam de hac apparitione fecerint men- tionem. Præterquàm enim quòod argumen- tum ex negativa deſumptum infirmum ſit, & plerumque quod non legitur in Scripturis, le- gatur in Traditione; Imo: Scriptura aperta quædam & manifeſta, & quæ quaſi in Libro rationis & pietatis leguntur, non ſolet ſeri- bere, n ben (n. ſer T n Gtej Jirr lhi⸗ nita e Hon e⸗ f — pulehrun eſt keren e gleeles etur Antt nninwun Pynonne Nß⸗ ſ iln otnit It. IH jnckus n DH ver⸗ verd ittt nl. ii⸗ Htln tito 1e⸗ el⸗ lel. l⸗ 6 e⸗ 44 0 . H Oe N PRX OMNIBUS APPARFT. 93 bere, nequid ſuperfluum videatur continere (nnn). 2d: Si propterea non apparuit, quia ſcriptum non eſt; ergo Matri planè non appa- ruit. Hinc cit. Rupert. Quod ſi idcirco verum non videtur, quia nullus Evangeliſtarum ſcriptis hoc atteſtatur, conſequens eſt, quòd nunguam poſt Re- Jurrettionem ſuam viſus ſit Matri, quia quando vel ubi apparuerit, nullus eorum nominatim dixit. Sed ahſit hoc ab illo, qui in Lege ſua Patrem &ͤ Matrem larer praæcepit: Qui nune ob obedientiam Patri c&œleſti & Matri græſiitam longævitatem ſeu æter- nitatem dierum ingreſſus eſt... Won ſio Apoſto- licæ ſanttæ Romanæ Eccleſie ſenſit veritas, quæ banc heatam Jeruſalem in principis lætitiæ ſucæ pro- poſuit; cum primd die Paſchæ Stationem ad banc, de qua loquimur, S. Mariam Miſæ Offcio præſcrip- Jit ? Si enim omnis anima timens Dominum ſic he- nedicetur, ut videat bona Jeruſalem, & videat filios filiorum ſuorum pacem ſuper IHraël, & ideo dicitar (nnn) D. Anſelm. L de excell. V. c. 6. At ſi ali- quis quærit, quare Evangeliſtæ non referant ipfum piiſſimam Dominum à morte reſurgentem, huie ſuæ auleiſſimæ dilectiſ⸗ ſimæeque Matri, ut ejus dolores mitigaret primò ac pracipud apparuiſſe: Dicimus, quod à quodam ſapiente de hoc ipſo Jeiſcitantes audivimus ſie: Tanta eſt ſuſeitata authoritas narrationis Evangelicæ, ut nihil in en depenaens, nihil ina- ne, nihil ſuperfluum reperiatur: Ita quodſi Matri Domini,» Dominæz Mundi ipfus Tilius ab inferno zeſurgens ſeriberetur, ſieut alii cuilibet apparuiſſe, eämque de ſua reſurrectione do⸗= cuiſſe, quis non tale ſeriptum ſasperftuuze duceret, Reginam videlicet eæli é terræ emmnisque ereatura ceaqsare illi, quiz us apparuit, viro & mulieri? ”́””MM 94 CHRISTUS B. V. MATRI SUXZ APPARET. & eſt ipſa quoque Jeruſalem, quod eſt viſio pacis: Quantò magis iſta térque quatérque beata Virgo di- cenda eſt Jeruſalem, quæ benediéta inter ommnes mu⸗ lieres vidit Filium ſuum pacem ſuper omnem verum Hraël, ſe. Chriſtum. Hæc ille. stiò: Apparitio⸗ nes ſive ad mulieres, ſive ad viros ab Evan- geliſtis deſcriptæ nonniſi ad incredulos & va- cillantes, & de Chriſto ſuſcitato dubitantes factæ ſunt; at illa talis non fuit exhibita Vir- gini Matri, quæ perfectè beatitudinem pof- ſidebat credentis & non videntis. Prima fuit Magdalena inter illos, de quibus ex profeſſo agere inſtituerant, & extra horum nume- rum venit Mater JESU, de qua nihil tractan- dum ſuſceperant, ipsâ etiam argumenti ſubli- mitate & gaudii ineffabilitate abſterriti; ma- ximé quia illà formàâ Filii gloriosâ, ut teſta- tur Bernard., ſingulari munere lætificata eſt; aliæ verò apparitiones in ea forma factæ ſunt, cujus capaces erant ſpectantes. JESUS APPARET MARI MAG- 1 DALENA. Marc. 16. v. 9. Surgens autem (JESUS ) ma- nè primd Sabbati, apparuit primè Mariæ Magda- lenæ, de qua ejecit ſeptem demonia. v. 10. Llla vadens nuntiavit his, qui cum eo fuerant, lugenti- bus & ſlentibus. v. 11. Et illi audientes, 4tuia viveret, & viſus eſſet alb ea, non crediderunt. Utl poſt Hieron. & Greg. Nyſſ. inſinuat Eu- thym., quidam Interpretum aſſerunt ante ip- ſa —.,.— —. — — X r Inrsws APPARFET MARIE MAGDALENX. 9 5 — ogei ſa hæc verba: Surgens autem 7& US &c. com- Mind pletum eſſe Marci-Evangelium; quæ verd ſe- nerne quuntur, recentiorem eſſe additionem &c. ennderut Verùm præter antiquifſimos PP. ex illis ver- pt bis tanquam authenticis & verè Evangelicis b Erm- teſtimonia producentes, & Eccleſiam in die eHu Alcenſionis Domini ex illo Evangelium le- bitzore gentem, Victor Antiochenus & ipfe Pater an- bitei⸗ tiquiſſimus in Commentariis in Marcum ſcri- en bit, ſe reperiſſe illa in emendatiſſimis exem-— ni Plaribus, legique omnia in Evangelio Marci rokel Palæſtino. Similiter in Syriaco Cedice om- Huge⸗ nia non minùs atque in Latino planè inveni- ndnn untur. Certè Marcus diminutus ſinè illis vi- ſb⸗ deri poſſet, maximè cùm ipſe figuram Leonis m deſcribat, cujus eſt reſurrectionis victoria. telie Rejicienda itaque, quæ Cajetanus adnotat, 1 hoc ultimum Caput Marci ad firmandam fi⸗ D dem non ſatis habere ſolidæ authoritatis &c, Sufficit authoritas Eccleſiæ illud ut Canoni- cum agnoſcentis & legentis in Solennitate aſ- cendentis Domini. DWðð . 4. Joann. c. 20. v. 11I. Marlia autem ſtabat ad monumentum forls, plorans. Dum ergo Neret, in- N clinavit ſe & proſpexit in monumentum: V. 12. Et l⸗ vidit duos Angelos in albis, ſedentes, unum ad ca- 1 Lut, & unum ad pedes, ubi fuerat poſitum Corpus in JESU. v. 13. Dicunt ei illi: Mulier quid plo⸗ i 7as? Dicit eis: Quia tulerunt Dominum meum? G& neſcio, ubi poſuerunt eum. v. 14. Hac cum di- xiſſet, converſa eſt retrorſum, & vidit 7ESUM NRtang 4 . 96 JESUS APEARET ſtantem; & non ſciebat, quia 7 ES USeſt. v. 15. Di- cit ei gESUS: Mulier quid ploras? Quem qiceris Illa exiſtimans, quia bortulanus eſſet, dicit ei: Domi- ne, ſi tu ſuſtuliſti eum, dicito mihi, ubi poſuiſti eum; & ego eum tollam. v. 16. Dicit ei 7G&USö: Ma- rid. Converſa illa, dicit ei: Rabboni (quod dicitur Magiſter) v. 17. Dicit ei JESUS: Woli me tangere; nondum enim aſcendi ad Patrem meum: Vade autem ad fratres meos, & dic eis: Aſcendo ad Patrem meum, & Patrem veſtrum; DEUM meum, & DEUM veſtrum. v. 18. Venit Ma- ria Masgdalene annuntians Diſcipulis: Quia vidi Dominum; & bæc dixit mihi. S SENSUS LITERALIS. Tlſceſſerant Petrus & oannes à ſepulchro, D neque enim tutum putabant in diem uſ- que clariorem ibi ſubſiſtere ob metum Judæo- rum; neque etiam iis conſultum viſum eſt, periculum ante tempus ſubire: Magdalena autem, quæ illuc eos comitata fuerat, aut potiùs eò currentes ſubſecuta, adeòôque ſe. cundàâ vice ſepulchrum adierat, ibidem re- manſit (fſive ad ſepulchrum adhuc invenerit Petrum & Joannem, ſive hi ante ejus adven- tum itinere celeriter confecto jam reverſi fu- erint) nihil timens, neque habens ob perſo- niiæ aut etiam ſexs ſui conditionem, quod multum ſibi timeret: Cùm ſc. ardente Magi- ſtri ſui reperiendi deſiderio teneretur, nil in HMlo inveſtigando diligentiæ omiſit, maximeè ,15 1leni i:Dnt kin .N OAin Miin en ſn DI nie i che, en Ne ne lent ele 1 hett ſel⸗ . . vol zj e l 8 MARIXE MAGDALENE. 97 quia cum reliquis mulieribus Angelorum col- loquio non interfuerat, quo edocta fuiſſet, quæ Corpori ESU contigiſſent. Stabat autem Joris ad monumentum, aut ſaltem extra ſpelun- cam interiorem, in qua ſepulchrum exciſum erat. Stabat, reliquis, et am viris, abeuntibus, quo verbo ſtandi perſeverantia exprimitur, quæ ſola obtinet, quidquid petitur. Stare cogebat vehementia amoris; flere cogebat dolor, quia ſublatum credebat, quem tener- rimè amabat. Petrus & Joannes ſenſim cre- diderant & læti abierant; illa necdum ſui po- tens omnia luſtrabat, ſuisque diffidens oculis, quaſi necdum ſatis exploràſſet, inclinavit ſe & proſpexit in monumentum ſeu ipſum ſepulchrum per oſtium ſeu aperturam ſpeluncæ interioris, more eorum, qui quod amant, quærunt etiam ibi, ubi prius quærentes non invenerant; & conſpecto loco ſolatium ſaltem capiens, in quo paulò ante dilectus moratus fuerat. Et vidit duos Angelos in albis veſtibus ſedentes, ſe- pulchrum venerantes Domini ſui; unum in loco, ubi pedes Domini in ſepulchro poſiti fuerant; alterum in loco, ubi fuerat colloca- tum caput: (Sic & erant Cherubini ab utra- que extremitate Arcæ Fœderis poſiti). Cur Hleret, hi Angeli rogabant: Mulier quid ploras? Non tam lacrymarum cauſam quærunt, quam certè non ignorabant, quàm occaſionem dant aperiendi dolorem animi, quo paulò poſt li- beranda erat: Q. d, Non habes plorandi cau- 6 llam 98 IEsUS APPARET ſam ullam, cùm hic nullus ſit defunctus; ſed potiùs gaudendi, cùm Dominus, quem quæ- ris, ad vitam revocatus, omne humanum ge- nus ſimul ad vitam merito ſuo ſit excitaturus. Simili ratione cùm Chriſtus viduæ filium, qui efferebatur ad ſepulchrum, ſuſcitare vellet, Matrem priùs ſolatus eſt: Noli flere. Pulchrè Aug. Serm. in vigil. Paſchæ: Petrus videns re- Jurretctionem, quam DEI Filius pranuntiaverat, im pletam, qui ſolicitus venerat, ſecurus abſceſſit. Ma- ria tamen reſurrectionis ignara non ceſſat lacrymas fundere, neſciens banc eſſe Dominici Corporis glo- riam, quam putabat injuriam (ooo). Repoſuit illa: (ooo) Iidem illi Angeli videntur fuiſſe, qui ſo- cias ejus admonuerant Dominum reſurrexiſſe, cui colloquio ſi interfuiſſet Magdalena, non ita reſpon- diſſet. Neque obſtat mutatio ſits, ob quam aliqui eos volunt fuiſſe alios. Sed mirari quis poſſet, cùm quater conſpeécti fint à mulieribus, cur nuſquam ap- paruerint viris ad ſepulchrum venientibus? Hujus rei cauſa fortaſſe fuit, quia viri ſtatim receſſerunt à monumento, & quia futurum erat, ut illis tan- quam prudentioribus ad fidem ſufficerent alia, quæ viderant, ùt ait Luthym. Item hoc genus ſolatii & delicii infirmiori/ſexui indultum ob teneritudinem quoque affectůs, quo comitatæ ſunt Chriftum ba- julantem crucem, imòô é cruce pendenti adſtiterunt, ut ſupra diximus. Viſi autem ſunt, ut mulieri Corpus Domini ſublatum putanti ſuâ præſenti4 declararent, neminẽ potuiſſe in illud vim inferre, quod abAngelis cuſtoditum fuiſſet; item fruſtra ibi mortuum quæri, ubi tantùm vivi invenirentur; aut certè ut ſuâ appari- tione primam apparitionem Domini cohoneſtarent, ae religioſam fœminam magis ad illam diſponerent. — inueeſet quemqve⸗ menunte⸗ Leitatun filium ai Ure vole ulhe 6Ci. iwerut it G. N lunjmn pori Repolit N1 — gii ille, l unehon⸗ m Aiui Nagodn amip⸗ Hui eſlerunt lis tan⸗ ſi e lti Eipen n b-H erh ps fent, geit erl, ll⸗ ent, t . MaARIZ MAGD ALENE. 99 illa: Mearum cauſa lacrymarum eſt Dominus meus, qui hic conditus noviſſimè & ſepultus fuit, ſed quem nunc ablatum video. Poſt- quam verò Angelis talem in modum reſpon- dit, oculos retrorſum ſeu versùs hortum con- vertit, vel ſolicitè circumſpiciens in omnem partem, ùt anxii ſolent; vel etiam ſtrepitu sli- quo à tergo inſonante excitata (ppp): Et vi⸗ dit 7laS UM ſtantem (qqq), quem tamen in alia utique facie & corporis cultu apparentem non agnovit, à quo cauſam fletùs rogata (rrr), exi- Ntimans eum bortulanum eſſe ſeu cultorem hor- ti illius, in quo erat monumentum, reſpon- dit: Domine ſi tu Rhukg eum & c. Quem bor- T 2 1i“* (Ppp) D Chryſ. hom. 85. exiſtimat, Angelos vul- tu, motu aut geſtu aliquo Domini præſentiam in- dicàâſſe, ĩideôque eam retroſpexifle, ut videret, quis- nam adeſſet. Idem ſentit Author QQ. q. 78. Sed D. Greg. Nyſl. Or. 2. putat, corpore converſam eſſe, ut abiret &c. Mirum verò non eſt, Magdalenam nequidem Angelorum adſpedu captam, cùm Ange- lorum Dominum quæreret, unicè de hoc cogitaret G& ad hunc ſolum ſuſpiraret &c. H (qqq) Semper poſt reſurrectionem ſtans viſus eſt Dominus, utpote vicdter mortis; uti & ſtantem in cœlo Stephanus vidit; ut intelligamus eum auxilia- torem & protectorem eſſe ad nos tuendos ſemper paratum &c. (rrr) Mulier quid ploras Quem qua ris Lacrymaris, quòd, quem quæris, non invenias: Dic ergo, quis eſt iſte, quem tanto mœrore quær's? Quod ex men- te Aug. idem eſt ac dicere: Me jam vivente, pre que moerius lgerymas fundis; aut me praſente, quem quæris? 100 IxsUs APPARET tulanum putabat, Dominum vocat, ut benevo- lum redderet & facilem in oſtendendo Chri-⸗ ſti Corpore: Honorabat bominem, à quo beneficci. um poſtulabat; ait Aug. Tr. 121. Præ magnitu- dine autem amoris dilectum non nominat, quem putat omnibus eſſe notum; ideo tan- tùm poſtulat ſibi indicari locum, ubi Eum po- ſuerit. Hinc D. Bern. Serm. 7. in Cant. Non exprimebat nomine, quem quæreret; ſed tantum qje- bat: Si tu ſuſtuliſti eum: Quem EUM non ape- rit, quia palam omnibus eſſe credit, quod à ſuo corde nec ad momentum recedere poteſt. Et D. Gregor. hom. 25. Vis amoris boc agere ſolet in animo, ut gquem ipſe ſemper cogitat, millum alium ignorare cre- dat & . (Sss). Et ego eum tollam. Tribuit Hie- ron. hæc verba ignorantiæ: “Ignorans, in- ,quit, imbecillitatem fœmineam tantarum ſe „vVirium repromittit, & credit, ut corpus vi- (sss) Forſan etiam ſuſpicata eſt Magdalena, quòd amicus quispiam curâſſet Corpus Domini clancu- lum aſportari, ne à Judæis forſan iniquiùs tracta- retur: Ergo ſolicité rogat, num, quem hortulanum credebat, & quo liberiorem nemo alius aditum ad ſepulchrum habuiſſet, ut ei patefaceret „ quò tan- dem Domini Corpus aſportâſſet, quod ipſa aſſerva- re ſecuriùs vellet. Uti enim alibi vidimus Judæi mortuorum corpora, quibus illudere vellent, ſuſ- pendebant: Sic Philiſthæi corpus Saul ſuſpenderunt in muro Bethſan, quod cùm &gré ferrent viri for- tiſſimi urbis Galaad, totâ nocte iter facientes tule- runt illud, & ſublatum honefto funere decorave- runt 2, Reg. c., 31. „TI nagnin Omnidet eo ⸗ Lunne Nt. linge n aN Gege. iN, A MreAeH itle , tun . — ,Col cliner⸗ tadle⸗ num umd tan. lermi⸗ llei ſal . erunt for⸗ tule⸗ rartee MARIEY MAGDALENE. 10 r „ri exiſtimaret ab una & pavida poſſe mulie- „re portari & c.,, Sed vis magna amoris fuit potiùs, quàm perturbationis: Amor enim Magdalenæ omnia ſibi poſſibilia arbitrabatur (ttt). O incredibilem mulieris erga IESUM mortuum amorem! Neque abs re hortula- num eum eſſe putavit; Ipſe enim ſanguine ſuo Eccleſiæ hortum irrigaverat, ligone crucis proſciderat, nunc autem evulſis ſentibus ſe- mentem fidei ſparſurus ſurrexerat. Ergo Do- mine JESU! Si hortulanus es, in corde quo- que Magdalenæ ſementem fidei reſurrectio- nis facito, evelle ſpinas mœroris & doloris. Quæritte mortuũ; niſi te manifeſtes, non cog- noſcet vivum: Indica te vivere, deſinet mor- tuum cogitare. Adhuc tua vulnera ob ocu- los illius obverſantur, atque lacerati corpo- ris tui lamentabilis ſpecies menti oberrat. Te ipſum de te rogat: Si ſuſtuliſti eum, dicito mibi, ubi poſuiſti eum, & ego eum tollam & c. Et meri- td ſic rogat, quia revera nemo præter te tu- um Corpus ſepulchro eduxit; quia tu te ſu- ſtuliſti; tu ſolus te morti tradere & auferre potuiſti. Dicito ergo illi, indica illi, quem diligit anima ejus, ubi jam, morte ſuperatâ, G 3 p.aſcas, (ttt) Hinc Origenes (aut quis quis eſt Author) in hom. hujus Ev.: Jofeoß- timuit, & non auſus fuit tollere Corpus [ESU de cruce niſi de nocte, & niſi hoc peteret à Pilato; Magdalena verò noctem non præſtolatur, nec Pilatum reveretur, ſed auda- cter promittit: Ego eum tollam. * 102 JESsUS APPARET aſcas, ubi cubes in meridie, ne vagari inci. 9 S piat. Dicito illi, ubi poſuiſti te, in quanto honore & quanta gloria; & illa tollet te & in corde ſuo reponet amore perpetuo. Uno po- tes verbo dicere ù DEl Verbum! Sic factum eſt: Uno prolato verbo ex corde Magdale- næ tenebras Dominus diſpulit, lucémque pro- duxit, cùm dixit: Maria, verè illam noſcens ex nomine, utpote ſcriptam in libro vitæ: Q. d. Recognoſce eum, à quo cognoſceris. Tanto ſc. amoris deſiderio oblectatus Dominus diu- tiùs ſe continere non potuit, quin ſe amanti proderet (ut olim Joſeph amore victus fra- tribus ſuis ſe tandem manifeſtavit) atque ideo vocem inſuetam, quàâ hactenus uſus fuerat latendi causâ, in notam & fammarem vertit, ſuaviſſimè ſolito ſono & accentu eam nomi- ne proprio compellans. Unde patet, quàm gratæ fuerint lacrymæ iſta Domino, qui ar- denter quæri vult ab amantibus ſe, & inve- niri à quærentibus; tulitque Magdalena ama- ri fletùs ſui frutum ſuaviſſimwum: Utl enim fratris Lazari reſuſcitationem lacrymis impe- traverat, ita nunc obtinet videre ſuſcitatum Illum, qui eſt omnium viventium vita, & mor- tuorum reviviſcentium reſurrectio. Verè ſe oſtendit Eſus Dominum cordium eſſe, quan- doquidem uno verbulo cor Maria immutavit. No vit & illico ovis vocem Paſtoris, Diſcipula vocem Magiſtri, unde converſa reſpondit: Rab- boni h. e, Magiſter; cognovit verbo non tan- tùm, ſed facto, cùm confeſtim ad mplexan- . 0⁸ — — — —— —— — — arl inei n gvene⸗ ettean Unope eficn lageib⸗ gvepre noſcen te Tanto s ⸗ 10ani s f e igen ſueret Venh Honm Ilid Gi. ime⸗ AM. enin e⸗ ot⸗ ſe II⸗ it . MARIX MAGDALENX. 103 dos Illius pedes proruit (uuu). Quòd rurſus dic atur converſ/a, inde eſt, quia poſtquàm ve- lut ad incognitum locuta, inquieto affectu ſe denuo ad Angelos convertit, ut interroga- ret, cur aſſurrexiſſent (aſſurrexerunt enim, uùt ait Chryſ. cit., & obſtupuerunt, cùm Chri⸗- ſtus ſpeluncam exteriorem ingreſſus eſt) au- dito autem nomine ſuo, denuo reſpexit &c. S. Aug. ait, nunc converſam eſſe corde, cùm cognovit Chriſtum. KRabboni vox Syra eſt, & propriè ſonat Magiſter meus, quod pronomen Interpres Evangeliſta non expreſſit, quia ob frequentem uſum facilè ſubintelligebatur. Verba Chriſti: Noli me tangere; nondum enim aſcendi ad Patrem meum, duplicem habent diffi- cultatem. Prima eſt de prohibitione tactùs, G6G 4 quem (uuu) Cajetanus arbitratur tangere eam voluiſſe faciem ſeu collum Chriſti, nec conſiderâſſe, quid ageret in tam ſubita & inſperata lætitia. Id equi- dem verum eſt, hanc fuiſſe ſummam & vix expli- cabilem, compararique poſſe Magdalenam accipi- tri: Quamdiu hic tectis oculis manu tenetur aucu- pis, quieſcit; at ſi oculi deteguntur, protinus in ärdeam totàâ vi pectoris involat: Ita Magdalena, cùm tedtos habuit oculos, ut [ESUM non agno- ſceret, quievit; at ubi oculis lux infulſit, Domi- numque cognovit, quaſi irruit in amandiſſimam prædam, velut Aquila nobilis, non cadaveri, ſed Corpori vivo & glorioſo inhians. Dicendum ta- men cum S. Aug. ſerm. 60. de verb. Dom., D. Cy- rill., D. Greg. & aliis, tangere eam ſolos voluiſſe pedes, neque adeò inconſideratam fuiſſe, ut in fa- ciem vel collum quaſi amplexans involaret. 104 JEsüUs APPARET — q]uem tamen poſtea tribus Mariis permiſit te- nentibus pedes ejus, imò ad quem Apoſtolos ſequente nocte invitavit: Palpate, & videte &c. & Thomam poſt dies octo: Infer digitum tuum huc - & affer manum tuam, & mitte in la- tus meum: Ut omittam, quòd dum adhuc vi- veret, permiſerit ſe tangi ab bæmorrhoiſſa, & ab ipſa Magdalena ungente Ipſius pedes & caput, & à comprimentibus turbis, & ab ipſis crucifigentibus. Altera difficultas eſt circa rationem ab ipſo Chriſto additam: Mondum enim aſcendi & ., quia non ſatls conſtat, qudè tendat iſta ratio; tum quia etiam nondum al⸗ cenderat ad Patrem, quando à modò memo- ratis ſe contrectari permiſit; tum quia poſt Aſcenſionem tactui locus ampliùs non erat, cùm tamen verba Chriſti in ſpeciem inſinuent ipſum poſt Aſcenſionem tangendum. Varios & illuſtres ſenſus huic loco tribu- unt PP. & Interpretes. Prima expoſitio eſt, prohibitam eſſe Magdalenam à contrectatio- ne Chriſti ob defectum fidei: Ita D. Gregor. hom. 25. Noli me tangere, quia in corde tuo non- dum aſcendi ad Patrem i. e. quia nondum &gualem me Patri eſſe credis, In eandem ſententiam ſeri- bit D. Hieron. ad Hedib. q. y. Noli me tangere; tibi enim nondum aſcendi ad Patrem meum: Et eſt Jſenſus: Quem mortuum uæris, viventem tangere non mereris: Si me necdum putas aſcendiſſe ad Pa- trem, ſed hominum fraude Jublatum, meo tattu in- Gigna es. Uei aſcenderis ad Patris mei E& meli ip- ARus 2%2 — — — erwiſtt pottolo ,G bilt 1r gin itte in dhuc A rrhoili Pelesl Libini⸗ eſt eret Mylr 1, C CN WMem⸗ ia Ne 1eret, nven, Ibe 10 l⸗ ato⸗ feyot⸗ M Mlen ſer gint 1 ent MARIXE MAGDALENX. 105 ſius ſidem, tunc tanges (xxx). Addunt alii, quòd Maria crederet Chriſtum reſurrexiſſe ad com- munem vitam cum Diſcipulis ducendam uti antea, non ad vitam glorioſam, ideo voluiſſe eum familiariter tangere, uùt prius, quando unxit pedes & caput: Sed repreſſa eſt. Noli me tangere quaſi vobiſcum ùt priùs converſa- turum: Quòd enim appaream modd in ſen- ſibili corpore, ſicut priùs ante paſſionem, in. de eſt, quòd nondum aſcenderim ad Patrem, quò poſſim priùs videri à vobis & vos inſtrue- re. Hinc D. Chryſoſt. Mariæ mentem erigit Do- minus, ut reverentius adeat: Cum enim illuc abi- turus, neque amplius cum bominibus converſaturus ſſet, non erat eodem, quo prius, animo aſpiciendus &c. Nondum ergo aſcendi ad Patrem meum, à quo impetrabo & cum quo ego mittam Spi- ritum S.: Quo tanquam DEl digito nos tan git Chriſtus, & nos Eum tangere debemus; maximè cùm ad Euchariſtiam accedimus, in qua ipſe in ſpeciebus tanquam in fimbria ve- G 5 ſfſtis (xxx) D Aug. Tr. 121 in Joan. Noli me tangere i. e. noli in me ſio eredere, quemadmodum aahuc ſapis Ibi me tanges, quando me eredideris Patri non imparem DEUM. Et alibi: Hoc me ſolum eſſe putas, quod tibi appareo: Noli in hominem ſolum eredere, ſed Verbum gquale Genitori intel- lige. Et Fer. 6. Paſch. Tangit Cbriſtum, qui eredit in Chriſtum: Nam & illa mulier, quæ fuxum ſanguinis patie- batur, apua ſe ipſam ait: Si tetigero fimbriam veſtimenti ejus, ſalva ero,. Fiae tetigit; & ſanitas ſubſeeuta eſe, quam præſumpſit. Denique ut nos ſoiamus, quid ſit veré tangere Dominus continuo dixit Diſcipulis ſuis: Quis me tetigit &e 106 JIrsUS APPARET ſtis ſuæ tangitur. Et guſtus ipſe quidam tactus eſt, ůùt docet Philoſophus; unde & SpiritusS. in forma linguæ apparuit, quâ maximè linguâà guſtanda eſt dulcedo & ſuavitas Chriſti. Altera expoſitio eſt, Magdalenam non con- tentam Chriſtum vidiſſe & auduſſe, voluiſſe etiam ſenſu tactùs certiorem reddi. Hæc eſt enim natura amantium & ingenium, ut cùm incerti ſunt ac dubii, viſui audituique non ac- quieſcant, ſed etiam manibus palpare velint: Cujus rei gratiâ Chriſtus, qui novit figmen- tum noſtrum, externa etiam Sacramentorum ſigna adhibuit, quæ tangeremus, ut ſuavius cœleſtia quoque myſteria nos afficerent. Di- cendo igitur Noli me tangere, videtur eam hor- tari Chriſtus, ut plus fidei oſtenderet, aut ſal- tem ne ſenſu tactûs amitteret meritum fidei, aut hanc infirmaret; ſicut & infirmitas fidei Apoſtolorum & ſpeciatim Thomæ ex eo pa- tuit, quòd ad videndum & palpandum invitari debuerint, quia nondum crediderant (yyy). Dein- (yYyy) Quod pulchré explicavit D. Bern. Serm. 28. ſuper Cant. Noli me tangere, boc eſt „ diſſueſce huie ſeducibili ſenſui; innitere verbo, fidei aſſueſce: Fides neſcia Falli, figes imviſibilia comprebendens, ſentus penuriam non ſentit: TWansgreditur fines etiam rationis humanæ, natura uſum, exæperientiæ terminos. Quid interrogas occulum, ad quod nmon ſuſßzcit! Et manus quid eaplorare eonatun, quod ſupra ipſam eſt? Minus eſt, quidquid ille vel illa renuntiat. Sa- n ſides pronuntiet de nie, quæ Majeſtati nibil minuat. Diſ- ce id habere certius, ia tutius ſequi, quod illzæ ſuaſerit. Noli me tangere, nondiam enim aſcenai ad Patrem meum; quaſt — tals dirieved, nt ſt, loncon⸗ volul⸗ Heec t cl non⸗ Veligrt gnen⸗ toron avid t. D — — MaARIX MAGDALENEY.R, 107 Deinde noluit eam impetu duci, ſed conſulkò & unà cum aliis ad ſe accedere, oſtendens pla- cere ſibi plus amoris ſocietate conjunctos, quàm ſolitarios; unde & ſe à multis tangi per- miſit, non à ſola, ne inde gloriandi anſam ar- riperet: Sicut & Diſcipulis rus euntibus qua- ſi obiter apparuit, diutiùs autem moratus eſt cum Apoſtolis congregatis. Tertia eſt quædam ſimplex & literæ magis conſona expoſitio: Moli me tangere i. e. noli me vel te nunc tangendo detinere, quia vo- bis ero adhuc per 40. dies præſens & kamilia- ris: Nondum enim aſcendi i. e. non tam citò aſ- cendo, ùt tu putas (accipiendo præteritum pro præſenti vel futuro): Adhuc in terra ver- ſor, aliquamdiu videre me licet, mecumque agere: Interim perge ad Apoſtolos meos, & fauſtiſſium hoc reſurrectionis meæ nuntium affer. Neque enim fas eſt, ut bonum tuum ſolum ſeu ſolatium reſpicias; ſed recordare L fra- verò cum jam aſeenderit, tunce tangi ab eaz velit aut poſſit. Et utique poterit, ſed aſffeltu, non manu; voto, non oculo; . . . „ 1 Ee, non ſenſibus. Quid tu, ait, me tangere quæris, quæ ſenſu corporis gloriam æſtimas reſurretétionis? Non recordans, quomoao tempore adhue meæ mortalitatis transfigurati ad ho- ram wmeriur; Corporis gloriam ocnli Diſcipulorum ſuftinere nequi verunt? Adhuc quidem tuis ſenſibus gero morem, for- mam ingerena- ſervilem, quam de conſuetuadine recognoſeas. Cœterùm mirabilis falcta eſt gloria mea ex te: Confortata ℳo, & non poteris ad eam. Difſfer ergo judieium, ſuſpenae ſententiam, & tantæ rei definitienem ne oredas ſenſui, Fidei reſer vato: . dignius, illæ dißiniet certius, qua plenius eom- prb.ndet. Hæc Bernard. vo8s IrsUS APPARET fratrum tuorum & meorum, & læritiam com munica, quia & ipſi me videbunt: Dum ve- ſtram priùs cauſam agam, hinc non abibo &c. Volebat igitur Magdalena pedibus Chriſtitan- gendis immorari, & deſiderium tam optato amplexu Magiſtri pleniùs exſatiare: At Do- minus volebat illam feſtinare ad Diſcipulos, hisque Reſurreétionem nuntiare, idcirco à pedibus, quos revera aliquantùm ſaltem ap- prehendiſſe videtur, illam tunc repulit (222). Vade autem ad fratres meos, & dic eis: AMen- do ad Patrem meum &&†. Paulò ante ab Ange- lis conſtituta fuerat Magdalena Apoſtolorum Apoſtola; nunc in hoe munere à Chriſto qua- ſi confirmatur. Fratres autem vocat Dominus Apoſtolos ſuos, tum ut veram naturam hu- manam per Reſurrectionem ſe rêſumpſiſſe o- ſtendat, tum ut fiduciam ad ſe redeundi ex- citet, tum denique ut ſingularem ſuam erga illos charitatem commonſtret. Dum morta- lis erat, appellabat illos Diſcipulos, & majo- ri dignatione amicos; nunc cùm jam immor- talis & glorioſus exiſtit, majori charitate Jfra- tres appellat, Regni nim. per triumphum mor. tis (227) Cùm olim ad pedes ESU Maria ſederet audiens verbum illius, & reprehenderetur à ſorore Martha, quòd eam non adjuvaret, defenſa fuit à Chriſto dicente, quòd meliorem partem elegiſſet, nunc verò repellitur à Chriſto, & aliò ablegatur. Ita etiam Samaritana audito verbo Dei ex ore Chri- ſti, non immoratur ſermoni longiori, ſed currit ad annuntiandum civibus ſuis Meſſiæ adventum. ee — mn con Dume. bſbode⸗ Fliten⸗ opttn At o⸗ eipolo, herce ten 0 1, Ai Ane⸗ olorun koclr Onnvs Amb⸗ Ceo⸗ ie 1 M nonte⸗ no⸗ U- efi or. 16 — leret rore it l tur⸗ 70 5 MARIEY MAGDALENN. 109 tis acquiſiti cohæredes (a). Vult autem Do- minus hæc ad Diſcipulos verba referri: A- cendo ad Patrem, i. e. volo ſen paro aſcendere &cc. (nam præſens ad longius quandoque tem- pus extenditur) tum ut eorum mentes ad ſub- limia erigeret, tum ut ſe non ad vitam prio- rem, quam cum eis duxerat, ſed ad nobilio- rem ac diviniorem ſuſcitatum confirmaret, atque ita ad majorem quoque ergalſe venera- tionem illos excitaret. Cùm autem ait: Patrem meum & Patrem veſtrum & o. duplicem in ſe in- dicavit naturam; alteram Divinam, ſecun- dum quam ab æterno Pater Verbi Pater eſt, atque unius ſubſtantiæ cum eo; alteram hu- manam, ſecundùm quam ſingulari quodam modo DEUsS ipſe, DEUs eſt humanitatis aſ- ſumptæ, quam Unionis Hypoſtaticæ ſibi co- unitam vinculo decoravit: Quare cùm ipſe talis eſſet ac tantus, patiendo & moriendo promeruit, effecitque, DEU M Patrem no- ſtrum fieri per adoptionem, ut jam non aliis M oculis (a) Inſtruimur, ne exaltati & celſiorem dignita: tis gradum adepti, deſpiciamus inferiores, monen- te Eccleſiaſtico c. 32. Redtorem te poſuerunt? Noli extol- li; eſto in illis quaſi unus ex ipſis &o. Valde diſſimiles Do- mino illi ſunt, qui, cùm ad aliquod honorificentius munus eluctantur, ignobiles conſanguineos non ag- noſcunt, inſtar illius Pincernæ Pharaonis, qui, prof- beris ſc. ſuccedentibus, pauperis Joſephi oblitus eſt: Non ſic Chriſtus hominum Amator, qui in tanta proſperitate & gloria ſua pauperum piſcatorum bene meminit, ac illos gratiæ ſuæ munificentiâ recreavit. — 110 Irsus APPARET oculis nos reſpiciat, quàm ſolet amantiſſimus Pater dulciſſimos filios ſuos. Præſtitit etiam, ut DEUS peculiari ratione DEUS noſter eſ- ſet, non tantùm creatione, conſervatione ac providentià omnibus communi, ſed etiam ſin- gulari electione, gratiæ ſuæ protectione ac cu- rà aſſiſtentiäàque Capitis ac DEl noſtri, qui ùr verus Emmanuel eſt nobiſcum omnibus die- bus uſque ad conſummationem ſæculi (). Venit Maria Magdalene annuntians Diſcipulis S&. Quodſi priùs non invento Chriſti Cor- pore venit ad eos currens, quantò veriſimilius eſt, Domino invento concitatiore eam prope- râſſe greſſu ad tam lætifica ferenda nuntia (c)? Quomodo verò hæc accepta fuerint à Diſci- pulis, non explicat Joannes, expoſuit tamen Marcus, dicens, quòd Maria invenerit eos lugentes & flentes, ſeu multum adhuc ob Ma- giſtri mortem contriſtatos; fidem autem apud eos non invenerit, quia ſcil. judicabant ve- riſimile non eſſe, Dominum prius apparuiſſe fœminis, quàm viris Diſcipulis ſuis; aut quia puta- — (5) D. Ambroſ. L. 3. de Virg. Patrem meum dicendo ereaturis ſe DElI Filius ſeparavit; Patrem veſtram dicen- do, adoptionis ſpiritalis gratiam neſignavit: Iia & DEIIM meum dicendo, Inoarnationis ſuæ myſterium oſtendit, ut quem Patrem naturaliter habet, DElUI M appellet propter ſuſoepti corporis ſacramentum. (*) Hinc & olim Philo de legatione loquens: Mereurii, inquit, pedibus alata ſubigantur talaria, quia decet Deorum internuntinm atque interpretem lIæta nuntiane tem e celerrimum, & alis ferri velsciſſimis &e. — antichneu it etan⸗ Noſtere⸗ dtionen etiamſ⸗ Dne zeeh⸗ , cide iibos e⸗ li. ſtui fſti(n. niu nproe gtiſ 1DR toned ritelt bNr nil re rule 1 glit Pul — enh n Nll 4 un ht MaeIz MAGDALENMNM. III putabant illas pro genio ſuo ad quidlibet cre- dendum facili deceptas; aut forſan etiam con- ſilio primorum Judæorum Corpus JES U fuiſ- ſe aſportatum, ut ſic detegerentur, qui pro- fitebantur ſe Chriſti diſcipulos, & agniti pu- nirentur; maxime cùm audiſſent ita ſpargi per milites, Corpus JESU per Diſcipulos (ubla- tum fuiſſe, ſuſpicari poterant, hanc in ess ca- lumniam ſtudio compoſitam, & ipſos quidem milites mandato Jjudæorum Corpus amoviſ- ſe, ut intenderetur lis adversus eos, qui noti 9 9 erant ejus Diſcipuli, quò per hanc occaſionem & ipſi raperentur ad ſupplicium, aut deterre- tentur ſaltem à nomine ESU nuntiando, & fugam vel exilium ultro arriperent (dl. Por- ro Evangeliſtæ Marcus & Joannes, dum re- ditum hunc Magdalenæ ad Apoſtolos enar- rant, ſilent de alia apparitione Domini facta ad mulieres in via, ùt ſolus docet Matthæus. Veriſimile ergo eſt, cum viſo Domino ſolita- ria exiit de monumento, illam inſecutam eſſe mulieres, quæ præceſſerant, vel has ſe illi jun- xiſſe, & tunc unà cum his rurſus vidiſſe Do- minum, & ita illas unà ad Apoſtolos remeâſ- ſe. De quo §. III. ſeq. SEN- (ρ) Quèd autem dicitur, Apoſtolos non credi- diſſe, intellige pro majori parte; quia jam Petro apparuerat Dominus, t infra dicetur; & Joannes cum Petro ad monumentum, ut diximus, jam fi- dem ex his, quæ viderat, ùt ipſe ait, conceperat, (imò juxta aliquos etiam jam Jacobo apparuerat). Itaque alii octo vel novem Apoſtoli & 70. Diſci. puli ſunt hi, quos non credidiſſe refert Marcus. IEsUS APPARET SENSUS MOR ALIS. 1. Kldeli anima ſtare debet cum Magdalena ad monumentum, ſeu Chriſto ESU com- mori & conſepeliri, juxta illud Apoſtoli ad Coloſſ. 3. Mortui enim eſtis, & vita, veſtra ab- Joondita eſt cum Chriſto in DEO. Et 2. ad Tim. 2. Tidelis ſermo, nam commortui ſumus, E; convi- vemus & eꝶ 2. Stare debet Joris, quaſi extra mundum; procul à negotiorum ſæcularium tumultu, & ab hominum carnalium ſocietate Ec. 3. Profuſa debet eſſe in lacrymas ex amore pœnitente, aut ex dolore ob abſenti- am Sponſi manantes: Stabat plorans &c. 4. Lacrymas comitari debet humilitas, inclina- tio cordis, & inquiſitio Domini ardens & per- ſeverans & c. Iuclinavit ſe, & iterum iterumque proſpexit in monumentum &c. *Wis nim. amoris, „ait 8. Greg, intentionem multiplicat inqui- „ſitionis: Quæſivit ergo priùs, & minimè in- „Venit; perſeveravit, ut quæreret; unde & „Contigit, ut inveniret. Actumque eſt, ut „deſideria dilata creſcerent, & creſcentia ca- „pPerent, quod inveniſſent. „ Hinc Sponſa in Canticis: In lectulo meo per noctes quæſivi quem diligit anima mea; quæſivi illum, & non inveni. Invenerunt me vigiles, qui cuſtodiunt civitatem: Num quem diligit anima mea, vidiſtis? Paululum cum pertranſiſſem eos, inveni &&c. §S. Non ſciebat, quia 3EsUS eſt: Non cognovit Magdalena Magiſtrum ſuum, quia in manu glorificati fu- erat ele ſo⸗ IS. laggeen Weor oſtoli Ne GTinn G ni 10 en ulorin Ueſeta es . blenn . nelie n loce“ ols ille 70 oil . n i: MARLX MaGDALENM. 112¾ erat, ſe ipſum prodere, cui & ſub quacunque forma & habitu vellet. Sic interdum DEUS animeæ etiam fideli ſe occultat, non ob aliud profectò, ùt ait Bern., quàm ut ardentius quæ- ratur; requiſitus cum gaudio inveniatur; inventus cum ſolicitudine teneatur; retentus nunquam amplius dimittatur, ut dicere cum Sponſa poſſit: Inveni, quem diligit anima mea; tenui eum, nec dimittam. Quæ- rit quaſi ex nobis DEUS, quid deſit nobis, & quid quæramus; quaſi neſciat, quid apud nos agatur, aut quaſi à nobis abſit, cum tamen non longè ſit ab unoquoque noſtrúm, & res noſtras melius, quàm nos ipſi, notas habeat, auxilium laturus tempore opportuno, & fa- ciem ſuam oſtenſurus. 6. Omnes fidelis ani- mæ cogitationes & affectiones defixæ eſſe de- bent in DEO & Chriſto Salvatore, exemplo Magdalenæ, quam nec Angelorum viſio & conſolatio detinuit, quò minùs identidem co- gitaret de ESU & eum quæreret: Converſa eſt retrorſum: Quis me ſeparabit à charitate? Neque virtutes, neque poteſtates & c. 7. In om- nibus ejus verbis & actionibus legi quodam- modo debet dilectus, quem fovet in corde, perſuadens ſibi, quòd omnes, ùt ipſa, cogi: tent de illo, ac intelligant, quid ipſa velit ac loquatur: Si tu ſuſtuliſti eun, adeò ut, qui a- gunt cum ea, advertant, gaudium illi creari nullum poſſe niſi ex DEO & iie, quæ DEl ſunt. 8 Nullis debet ejus amor terreri d’fficulta- tibus, cùm pietatis opus aggreditur. Ubi ama- i H tur, 114 JrsUsS APPARET tur, aut non laboratur, aut ipſe labor ama- tur: Omnia vincit amor. Et ego eum tollam. 2. Similiter autem fideles animas ſincerè, humiliter, perſeveranter ſe quærentes JESUS conſolatur: 1I. Per Miniſtros ſuos, per Sa- cerdotes & Paſtores, qui Angelorum munere funguntur: Vidit Angelos in albis- Dicunt ei illi: Mulier quid ploras? 2. Præ ſentià ſuâ, etſi non ſenſibili ſeu ſub propria ſpecie, ſub alie- na tamen, in Sacramento Euchariſtiæ. Vidit ESOM. ſtantem; & non ſciehat, quia JSUS ſt: Neſcimus ſcilicet hic JESUM eſſe, ſi ſenſus noſtros & ſolam rationem interroge- mus. 3. Solatur verbo, vocans ex nomine & planè familiariter cum illis agens: Dicit ei JESUS: Maria. 4. Solatur interioribus il- Iuſtrationibus & ſpiritualibus deliciis, quarum guſtu agnoſcentes illum in corde præſentem, etiam illum unum ſemper audire volunt ùt Ma- giſtrum, illi uni famulari ut Domino, illi uni adhærere ùt Sponſo: Converſa dicit: Rabboni. 5. Solatur ſuorum ſublimitatem myſteriorum in meditatione & contemplatione illis aperi- endo, tantâ interdum luminis & gratiæ uber- tate, ut & ſimplices diſcipulæ fœminæ fiant magnæ Virorum in ſpiritu Magiſtræ: Vade au- tem ad fratres meos, & dic eis S&c. 6. Conſola- tur ſpe caſtorum amplexuum, quibus ſi non in terris, ſaltem in cœlo conglutinabuntur Dilecto ſuo: Noli me tangere; nondum enim aſcen- di ad Patrem meum q. d. Tunc tanges, ubi & tu mecum — wee Plie hor⸗ d. ine Cis, tan gr ſten ſcel tur or ine 1tllon. ſnen, 6, Per Imolere Diuta ſat, ei ſb ze 2. Vilt ele,l erroe nocnne Dte pboel tN enten⸗ Ot G d orn en lbet. zant A. ola⸗ no tur Et MARX MAGDALENFN. 115 mecum & ad me aſcendes; ſive ut §. Leo ex- pliceat Serm. 72. de Aſcenſ. Nolo, ut ad me cor- poraliter venias, nec ut me ſenſu garnis agnoſcas. Ad ſublimiora te differo, majora tibi præparo: Cum ad Latrem aſcendero, tunc me perfeltius veriusque palpabis; apprebenſura, quod non tangis, & credi- tura, quod non cernis; aut potiùs quod nunc cre- dis, ibi viſura, & plenè poſſeſſura. 3. Stupenda planè Bonitas Filii DEl eſt, tanto erga converſos peccatores amore Na- grantis, ut in primam Reſurrectionis ſuæ te- ſtem & præconem eligere voluerit infamem ſceleribus peccatricem, ubi in celebrem vir- tutibus evaſit poenitentem. Neque numerus ſc., neque gravitas ſcelerum obeſſe poteſt a- nimæ, ſi vero dolore compuncta nihil eorum omittat, quo ea reſarciat. Imò menſuræ fer- voris & charitatis reſpondet gratia & vis Divi- næ bonitatis, ut hæc ſuperabundet, ubi abun- davit iniquitas. Quanta peccatoribus, qua- les nos ſumus, cauſa fiduciæ eſt videre Mag- dalenam antea peccatricem tanta à Chriſto prærogativà illuſtrari? Quanta ſimul tepidis cauſa confuſionis intueri peceatricem in tan- tam] Eſu Chriſti amatricem converſam, ùt nu- per ante ejus pedes lacrymis pœnitentiv dif- fluentem, ſuis eos detergentem crinibus & te- nerrimè amplexantem, ſuum ubique Servato- torem etiã ad montem uſque Calvariæ ſequen- tem, ita nune quærentẽ in ſepulchro mortuum . quem in corde conſervârat vivum, non ho- H 2 minum 116 QukRfsTs AppARFT MAGDALENY mwinum non Angelorum conſpectu inde ſe re- tardari paſſam; interrogantibus quid ploret, quid quærat, nullum reponentem verbulum niſi illud: Tulerunt Dominum meum & c., obfirma- tam aut mori, aut donec inveniat, eum quæ- rere &c. An imitabimur Magdalenam in ſo- la audacia peccandi, non autem in fervore amandi? Non minus forſan, ac illa, Domi- num, imdò probroſiùs amiſimus: Sentiamus tantæ magnitudinem jacturæ; deſiderium re- Parandi eam anxios nos habeat & continuò inquietos. Fuerunt mibi lacrymæ meæ panes die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie: Uki eſt DEUS tuus Pſal. 41. Ira cum Davide dicat peccatrix anima. O DEUS, qui conſueveras requieſ- cere in corde meo, ubi modò es? Quis latro crudelis te mihi abſtulit? Peccatum illud--. Si verò DEUS ipſe tantisper fidei probandæ causà ſe ſubtr hat, ne deſperet tentata anima: Si moram fecerit, expetctet; quia veniens veniet, & non tardabit & . Revertere 6 Domine, ſi è gloria tua & hono noſtro ſit, revertere, ut intueamur te. §. III. CIRIS TIS OCOURRIT MII IERIDIS REDEUNTIBUS A MONIMENTO. M.atth. c. 28. v. 9. Et ecce 7†T ES US occurrit illis, dicens: Avete. Iilæ autem acceſſerunt & tenue- vunt bpedes eius, & adoraverunt eum. v. 10. Tunc ait illis 1ESUS: Wolite timere! lIe, mintiate fratri- bus meis, ut eant in Galilæam; ibi me videbunt. — ];—— r XNY EUM ALIIS MULIERIBUS. 117 - SENSUS LITERALIS. erdutn . R danr Ræca Leétio expreſſiùs habet, cùm addit umdle J hæc verba: Et dum ibant (mulieres) & nnͤ renuntiarent Diſcipulis eius: Eoce J E S US &-. ne Ubi primum obſervandum eſt, bunc reditum Mulierum non fuiſſe illum primum, quando W, ab Angelis viſis miſſæ ſunt ad nuntium Diſci- im Pulis ferendum, quod ex collatis aliis Evan- oanne conſtat, illas perveniſſe ad Diſcipu- los, ac nuntiâſſe corpus ſublatum viſôsque Angelos, nihil autem de Chriſto ipſis viſo lo- l cutas eſſe, quia videlicet illis nondum appa- e ruerat; aliàs neutiquam id ſiluiſſent. Dicen- . dum itaque, quòd, ut) cum Petro & Joanne ne Magdalena, ita & mulieres illæ ſive cum illis fſive ſeorſim alterâ vice adierint ſepulckrum. 45 Petro autem & Joanne, & aliis mulieribus , inde digreſſis, ſubſtitit Magdalena, quæ cùm eſſet ſolitaria, primò Angelos, dein & Domi- Mind Foin ſatls perſpicuum eſt: Nam ex Luca & Oer vcatt lon m num vidit inter Diſcipulos & Diſcipulas pri- ma: Rediens autem à ſepulchro in via comi- G tes invenit alias mulieres, quarum dux erat & nobilitate & fervore pietatis, aut potiùs antegreſſas celeriore greſſu iterum aſſecuts eſt, quibus quid ſibi acciderit cùm enarrarit, 6 ardente illas deſiderio accendit ſuum pariter videndi Servatorem. Cùm autem ita junctæ pergerent, illis mul, atque ita Magdalenæ ſe- II 3 cundâ- 1. II9 CHuRISTuS APPARET MAGDALENXZ cundà vice, ſe] Eſus ſtitit (e). Hâc ratione con- naturalius cohærent, quæ ſcripſerunt Evan- geliſtæ de mulierum acceſſu ad ſepulehrum & receſſu, utl etiam de acceſſu earum ſeu nuntio Apoſtolis lato, quin propterea neceſſum ſit, cum D. Ambroſio duas Magdalenas ſtatuere, quarum una aliarum mulierum fuerit ſocia; . al (e) Matthæus igitur prætermiſſis mediis extrema conjungit, tacet nim. primum reditum fœminarum ad Diſcipulos, adventum Petri & Joannis ad mo- numentum horumque reditum ad femetipſos, ap- paritionem in ſpecie hortulani facam Magdalenæ Gc., his, inquam, omiſſis fſtatim tranſit ad ſecundum reditum, in quo ab ipſo Chriſto apparente juſſæ mu- lieres fuerant Kjus Reſurrectionem nuntiare. Nec mirum, nam & Marcus deſcriptâ primâ apparitione fa cdà Mariæ Magdalenæ, & alterâ euntibus in Emaus facta, tranſit ad noviſſimam facdam in die Aſten- fjöonis, dicens: Noviſzme autem recumtentibus illis unde- cim &c. Supprimit ergo apparitionem hanc factam mulieribus euntibus ad Apoſtolos, item factam ſub veſperam ejus diei congregatis Apoſtolis, & eam, quæ iisdem poſt dies octo præſente Thomàâ conti- git, & aliam ad mare Tyberiadis & in monte Tha- or &c. Lucas quoque omiſſis apparitionibus om- nibus ad mulieres factis, tantùm percenſet viſionem Diſcipulis euntibus in caſtellum exhibitam, & il- lam, quæ eodem die ad decem facta eſt Apoſtolos, S ſtatim ad exremam in die Aſcenſionis delabitur, Præteriens eas, quæ præſente Thomâ, & aliàs ad mare Tyberiadis & in monte Galilææ factæ ſunt. Non abſimili ratione Joannes deſcriptâ viſione fa- Gà Mariæ Magd., Apoſtolis ab- & Præſente Tho- mi, & ad mare omnes reliquas ſilet. Paulus pa- ionecon Im Demn lehrun el Pupto eflamſt ſtatere ritſpee 1 — 6 extren Emminurun His A ſos , lartlen ſeclatln re N B Uitcke inbnn egln ℳ Gumln Kont nel is ſoren El. olos Lbitun liis 4 ſont. nelr T l COM ATIIS MULIERIUWs. 119 altera auten planè diſtincta, cui etiam plan? ſolitariè apparuerit Dominus: Nam uti alibi hon admilimus illam diſtinctionem inter Mag- dalenam ſororem Lazari, & aliam Magdale- nam, utpote in civitate peccatricem, aut & qua Dominus ſeptem dæmonia ejcerat, ita multò minuùs eâ diſtinctione in præſente ar- gumento opus eſt (F). Videns itaque E- SUS mulierum vota ac fervorem, illis in pro- pria ſpecie apparuit, & conſueto vocis ſono eas ſalutavit, ut omni dubio amoto & abſque ulla hæſitatione Dominum JESIM eſſe ſta- tim cognoverint. "PFideliter ſc. currentibus „Occurrit Chriſtus, ut quod fide crediderant, agnoſcerent viſu; & firmaret præſentiâ, quas adhuc trepidas habebat auditus. Occurrit ùt „Dominus; ſalutat ùt parens; aſfectu animat, „ſervat timore; ſalutat, ut per amorem ſer- Wiant, non fugiant per timorem; ait S. Petr. Chryſol. Dixit autem illis: Avete, græcè ι 7ei. e, ſalvete, valete, gaudete &c. Hinc Eu- thym. Gaudere eas tribuit, quæ ob veterem ino- bedentiam condemnatæ erant ad babendum mœrorem. . H 4 Et riter omiſſis his, quæ factæ ſunt mulieribus & eun- tibus in Emaus & ad mare, tantům commemorat viſiones Petro, & Jacobo, & Apoſtolis undecim & plusquâm 50. fratribus, & iterum Apoſtolis in die Aſcerſionis exhibitas, & noviſſimè eam, quæ ſibi tanquim abortivo, qualem ſe vocat, facta eit. (V) Videatur eruditiſſima Diſſertatio, quam La- myus iiæ Concordiæ immediatè poſt finem expla⸗ natorum Evangeliorum ſubjecit, cui vix addi ali- quid ultia poſſe videtur. 12 0 CHRISTUS APPARET MAGDALFNXZ Et Greg. Nyſf. Or. 2. de Reſurr. Salvete, ait; et- enim oportebat primum muliebrem ſexum & ahb An- gelo bonum accipere reſurrettionis nuntium, & Do- minum videre & primam ab Eo vocem audire. Sal- vete, quoniam mulier quoque prima audiverat frau- dem ſerpentis, & contra præceptum viderat ligni in- terdicti fruttum, & peœnd triſtitiæ ac doloris con- demnata fuerat. Quapropter etiam Servator adora- re, & pedes apprebendere & contrectare permitte- bat, ut iis, quæ primæ deſciverant. & alienatæ erant ab eo: Et Diſcipulis gaudium annuntiare jubebet, cum mulierem, quæ triſtitiæ Adamo miniſtra fuerot, gaudii nuntiam Viris eſſe vellet, contraria contraris curans. Et rectè poſt Deiparam, cui dictun eſt: Ave gratid plena &o. jam etiam iſtæ me- rentur audire Avete, ut maledictum Evæ mu- lieris ſolvererur. Avete ergo, quia omne bo- num, quod avere ſeu optare poteſtis, per Re- ſurrectionem vobis obvenit: Salvete, quia per eam omnem ſalutem conſequimini: Valet/, quæ per eam valetis corpore & animo: Et, quoniam hæc ampla ſeges ſunt & materies giu⸗ dii ſpiritualis, quod nunquam tollitur, abſſer- ſo omni luctu meritò gaudete. — Illæ autem acceſſerunt, & tenuerunt pedes gus, & adoraverunt eum. Ex Magdalena intelłexe- rint utique non ſolito more quaſi involandum eſſe; hinc acceſſerunt ad ſe accedentem plenæ fide ac reverentiâ; & tenuerunt pedes eju!, qui eorum corda tenebat, devotifüméque mul- cebant oſculo veſtigia vulnerum inib'/ appa- Z rentia, — INEZ — te, ltier⸗ Gobr I,G0 Cire. N ent ,u oniin oir er or che Germlt te eN jlehe, 1foni Oirci⸗ Cictun ſtene 7E N⸗ ebo. erke iape e o. h. 1 n ere⸗ e gvi l⸗ ⸗ 1, 5 ECUM ALIIS MULIERIBUS. 12 1. rentia, unde jam non ſanguis, ſed voluptatis torrens profluebat & c. Haberi ſe voluit, qui paſ- Jus eſt teneri. Tenuerunt pedes ejus: Ut ſcirent in Capite Chriſti virum eſſe, ſe eſſe in pedibus Chri- Ni; & datum ſibi Virum ſequi, non præire per Chri- ſtum. S. Petr. Chryſ. Qued in Chriſto vide- tur infimum, amplectuntur; quod fublimius eſt, adorant. Ad pedes procidunt, humilita- tem profeſſæ, quam à Chriſto didicerunt. Via ſcil. ad cœleſtium myſteriorum cognitionem à DEO obtinendam compendiaria eſt humi- litas (g). Etſi enim Dileétum tenuiſſent, ſi- mul tamen timebant, quia cum Eo novum vitæ immortalis & glorioſæ ſtatum ingreſſo agendum nunc erat: Ideo animat eas nolite ti- mere; non tantùm verbo, ùt Angeli, ſed intus ex corde timorem, quem ex viſo inſolito & naturam ſuperante conceperant, pellendo, Eec. adjungénsque: Ite, nuntiate fratribus meis, confirmavit, quod Angeli præceperant, eòô- que ipſo declaravit, bonos utique hos Ange- los fuiſſe ſuôsque internuntios &c. (h). H S„ SEN- (g) Hinc Aug. ep. 1I18. al. 56. Non aliam tibi ad ca- peſſendam & obtinendam veritatem viam munizs, quzm quæ munita eſt ab illo, qui greſſuum noſtrorumi tanquaz DElIS vidit infirmitatem. Ea eſt autem prima humilitas, ſeéeundz bumilitas, tertiæz bumilitas, & quoties interrogares, hoc di- cerem, non quò alia non ſint præceptxz, ſed niſi humilitas ome- nia, quæcunque bene facimut, præceſſerit, & comitetur, & conſecuta fuerit, jam nobis de aliquo bone facto gaudentibus totum extorquet de manu ſuperbia. (5) Quod dixerat Angelus, ait S. Petr. Chryſ., dicit Diniias, e gusss Erms veröt Angelas, Cbriſtus redasret 1I22 CHRISTUS APPARET MAGDALENNX SENSUS MORALIS. Uæ ergo ante omnes diluculo ſurrexe- rant, ante omnes vident Dominum, & hanc feſtinantis & ſtudioſi obſequii ſui mer- cedem referunt, quaſi diceret Dominus: Lui manè vigilaverint ad me, invenient me Prov. 8. Ita nimirum conſuevit Dominus citò exaudire preces & vota fibi ſervientium: Sin; differt, vel ut eos perfeckiùs diſponat, vel ut largius remuneretur. Meruerunt etiam per id, quèd ex obedientia perrexerint, Reſurrectionem nuntiaturæ Diſcipulis. In quo oſtenſum no- bis eſt, eos, qui ex obedientia prædicandi munere funguntur, & verbum DEl aliis an- nuntiant, digniores exiſtere, qui veritstes ip- ſas, quas annuntiant, altius intelligant & ve- luti eas cernant, quò fortiùs efficaciusque aliis eas imprimere valeant. Sanctæ illæ fœ- minæ nihil minùs ſperabant, quàm hunc Do- mini JESU occurſum, præſertim cùm audiſ- ſent ex Angelis, Eum in Galilæa ſpectandum; nihil Ermiores. - = Reſurgens Chriſtus à mortuis reſumpſit homi- nem, non reliquit; vocat ergo fratres, quos Corporis ſui fe- cit eſſe germanos: Vocat fratres, quos Patris ſui adoptavit in ſitios: Vocat fratres, quos benignus hæres praſtitit ſibi co- bereges in gloria eœleſti, ubi ſimiles ei erimus, quoniam vi- dabimus eum ſicuti eſt. Liinc & Apoſtolus I. ad Hebr. Decebat enim eum, propter quem omnia, &j per quem omnia, qui multos felios in gloriæm aaauxerat, Aultorem ſalutis eo- rum per paſſionem conſummare : Qui enim ſanttiſficat, & qui ſantlißcantur, ex uno omnes. Propter quam cauſam non con- Funditur fratres cos vocare, dicens: Nuntiale nomen tuum Iratribus meis; in paedio Eccleßiæ laudabo te. anr— pihi ſtus in: md 12 ten tib bit go⸗ N. ENXY — 8. ſortexe⸗ ninun, i ner. inns: 0 LH Pron /, EFaldte⸗ liffet Ilſr c vol Gonen lom de- Gienne Nlis i Alesſ Ee⸗ bſtegre lets e Nch⸗ o Ui . ſi⸗ mg . i , ebe, u, a⸗ ℳ/ cUM ALIIS MULIERIBUsS. 123 nihilominùs pro ſua ſingulari charitate Chri- ſtus eis occurrit, & prior illas ſalutat, ut in annuntiando eas redderet firmiores & ani- moſiores. Ita plerumque nobis dum in futu- ra vita perfecta viſio Chriſti promittitur, in- terim tamen hic in fide & charitate ambulan- tibus minimè deeſt ille, qui per gratiam ha- bitat in cordibus noſtris, quin præſentiæ ſuæ quædam ſigna edat, & ùt ſcribit Rabanus in Matth., per boc oſtendit ſe omnibus iter virtutum ineboantibus, ut ad ſalutem perpetuam pervenire queamus, adjuvando occurrere. Imò quis neſcit etiam filio prodigo è regione longinqua re- deunti & reſipiſcenti opis ferendæ gratiâ Pa- trem occurriſſe? Teneamus IIlum potiſſi- mùm, & charitate quaſi manu aut brachio ſpirituali ſtringamus, quoties in Euchariſtia interiora domũs noſtræ ingreditur. Tres mu- lieres præcipuas nominat Marcus; hæ ſc. ſint tres potentiæ noſtre: Memoria eum ſibi ha- beat per ſanctas cogitationes; intellectus per devotam meditationem; voluntas per tener- rimos affectus ac pia ſuſpiria &c. CUSTODES SEPULCHRI PECU- NIA CORRUMPUNTVUR. Matth. c. 28. v. 11. Quæ cum abiiſſent, ecce quidam de cuſtodibus venerunt in civitatem, & nun- tiaverunt Principibus Sacerdotum omnia, quæ fatta Juerant. v. 12. Et congregati cum Semioribus, con- NRlio accepto, pecuniam copioſam dederunt militibus V. 13. „ 124 CyosTODES sEPULCHRI v. 13. dicentes: Dicite, quia Diſcipuli ejus nocte venerunt, & furati ſunt eum, nobis dormientibus, v. 14. Et ſi boc auditum fuerit à Præſide, nos ſua- debimus ei, & ſecuros vos faciemus. v. 15. At illi, acceptd pecunid, fecerunt ſicut erant edocti. Et divulgatum eſt verbum iſtud apud Judæos, Aſzue in bodiernam diem. SENSUS LITERALIS. Abuimus hactenus varios Reſurrectionis Dominicæ teſtes. Præter ſepulchrum vacuum teſtes Angeli plures; ab his edoctæ teſtes apud Apoſtolos fœminæ; teſtes verè apud Principes Sacerdotum nunc ii ipſi mili- tes, quos cuſtodes ſepulchri conſtituerunt. Hi nim. ad deſcenſum Angeli terrore antea proſtrati & facti velut mortui, receptis ſen- ſim viribus & vitæ funétionibus in ſe reverſi, circumluſtrantes, quid actum eſſet, viderunt disjectum lapidem, ſepulchrum apertum & va- cuum, relitta linteamina; diſparuerant ſcil. tantiſper Angeli, quibus præſentibus ſepulch- rum ingredi auſi non fuiſſent &c. Intellexe- runt itaque, inanem fuiſſe operam & cuſto- diam ſuam, inanem quoque judæorum mo- litionem ad impediendam Reſurrectionem, quam non poterant non advertere, aut non obſcuro rumore acceperant, ab eis jam ante formidatam fuiſſe: Neque cunctantur, quin candidè referant omnia audita & viſa &c. (1). Dices: (7) Meritò Evangeliſta Matthæus hæc peculiaria refert de cuſtodibus ſepulchri, quia ille ſolus etiam —. — Nuer ⸗ tenrik, ,r ſ⸗ 1ſ. 4. iki, ein onit Chrumn dote ver wl⸗ W Anten len⸗ ell ue El⸗ ſal h. PECUNIA CORRUMWPUNTUR. 12 § — Dices: An ergo non timuerunt hæc nuntia- re, cùm poſſent Judæi illos apud Pilatum ac- cuſare, quòd pecuniâ corrupti Corpus Eſu Diſcipulis tradidiſſent, hâncque traditionem mendaciis tegerent? Edent nonnulli, eos pe- cuniæ emungendæ causâ ad Sacerdotes veniſ- ſe. Verùm DEUS potiùs ita hoc diſpoſuit, omni eos timore liberans, ut ipſorum teſti- monio Judæos confunderet, & inexcuſabiles redderet., Præterea non habebant, cur adeò ſibi timerent, fungentes ſuo officio, & cuſto- diæ ſuæ rationem reddentes, quam dedecus non fuit fortieri vi cœleſti ſuccubuiſſe. Imò laudem plurimam tuliſſent, modò huic confeſ- ſioni ſuæ inhæſiſſent, & corrumpi ſe mercede non permifiſſent (). Nec poterant tot militi- bus antea mentionem fecerat de appoſita cuſtodia Vi- dentur autem milites eo tempore, quo Petrus & Joannes, fœminæ autem ſecundò, ibant ad ſepul- chrum & redibant, rem ad Sacerdotes detuliſſe; un- de relatio mulierum videtur poſterior fuiſſe relatio- ne militum. Quamdiu autem milites morati fue- rint apud ſepulchrum, an & vocem Angelorum lo- quentium ad muleres adhuc audiérint, non ita ex- peditum eſt. Dicit autem textus; Quidam de euſtodi- bus; non enim omnes aufi ſunt vene partim timo-⸗ re, partim pudore ſuffuſi. Vel per quosdam intelli- guntur inſigniores aut Capitanei aut ſaltem Decu- riones, rationem pro ſun reddituri, & velint nolint teſtimonium Domino glorioſum perhibituri. (NX) Videtur teſtimonium militum multùm pro- futurum fuiſſe ad excitandam Reſurrectionis fidem, K illi conitanter inhæſiſſent. Verùm, præterquàm 126. CosrTropDEs sEPULCHRI — bus Romanis apud Præſidem facilè conciliare odium Judæi, quèòd ipſimet potius incurriſ- ſent, utpote qui cuſtodes ſepulchri petierunt, quod cœteroquin inſuetum erat, & quòd jam ante Præſes ſciverat, quàm iniquo in ESUM Nazarenum animo eſſent, de cujus patratis in vita prodigiis illi non poterat non conſta- re. Addi poteſt & illud, quòd, cùm eorum Centurio in Chriſtum credidit, ed animoſiùs ad dandum hoc teſtimonium proceſſerint, for quòd Judæi, niſi ipſi in ſuam rem eos pecuniàâ cor- rupiſſent, eos à Diſcipulis vel amicis [ESU cor- ruptos fuiſſe criminaturi fuiſſent, aut etiam ùt me- ras illuſiones & præſtigias traducturi ea, quæ nar- rata fuerunt, noluit Sapientiſſimus DEUS Genti- les teſtes eſſe primarios Reſurrecdtionis ſuæ, utpote tales, quorum teftimonia mercede coêmpta facilè videri poterant, aut etiam eò compoſita, ut alter- utri parti, vel Judæis, vel Diſcipulis [ESU illude- rent: Item ne fides noſtra inniteretur teſtimonio hominum & relationi cuidam humanæ, ſed emer- gentibus equidem evidentibus ſignis credibilitatis; in aobſcuris tamen poſita, authoritati inniteretur Di- vinæ. Hinc permiſit quasdam quaſi necti moras in credendo ex militum mendacio, ex taciturnitate & cautela Antiſtitum Judaici populi, ex conditione eti- am primorum teſtium, qui erant vel mulieres, quæ minùs idoneæ ad teſtandum per leges habebantur, vel Diſcipuli, qui ob amorem Magiſtri ſuſpecti ha- beri poterant; ſed reſervavit adventui Spiritüs S.„ qui tunc loqueretur per illos in oſtenſione virtutis, cui non poſſent reſiſtere omnes adverſarii, & qui ipſos etiam perſecutores verteret in prædicatores JESU Chrifti veri DEI ac Domini noſtri &c. „ 1 neiliare nebrmni jerunn 1dd en 5SI vatrats Conſte eorunn Noſid Nkot. ſin nitcor⸗ C it me e Nl⸗ Celti. Utpote fodl Hler⸗ ee noni⸗ emet⸗ tlti, r 15I PECUNIA CORRUMPUNTIUR. 127 ſan & ipſi ex parte ſaltem jam antea oculati teſtes eorum, quæ in Ejus morte evenerunt prodigia (). Ecce! emolliti ſunt gentilium Romanorum animi; ſed induruerunt pectora Judæorum, & impletur illud, quod vaticina- tus eſt Jacob: Maledictus furor eorum, quia per- tinax; & indignatio eorum, quia dura Gen. 49 v. 7. Dixerant Judæi Pilato: Seduttor ille dixit: Poſt tres dies reſurgam: Jube itaque cuſtodiri ſepulchrum: Nunc ab ipſismet ſepulchri cuſtodibus audi- unt, JESUM reſurrexiſſe, ſicut prædixerat; per- () Apud Greg. Turon. L. I. Hiſt. c. 21. & S. An- ſelm. L. de Paſſ paradoxum quid legimus, de quo aliquam, ſed non plenam mentionem fecimus an- no priore pag. 272. Scilicet qudaos inaignatos fuiſſe Jo- Iſipho ab Arimathaæa ob petitum pro ſepultura Corpus 7ESA . iaeéue Joſephum comprehenſum aréts ouſtoaiſſe, donec trans- iret Sabbatum; hoe transalto conveniſſe Annam & Caipham, ut morte eum plecterent, at eum ibi non inveniſſe. Hec ocum agerentur, adſuiſſe cuſtodes annuntizntes Chriſti Reſurredtio- nem, cumque ipſis Judæi nollent eredere, eos dixiſſe: Date ergo nobis Joſeph, quem euſtodiſtis; & nos dabimus vobis 7ESAM, quem in ſepulohro euſtodi vimus. Judaos reſpondiſ- Je: Joſeph nos dabimus quia in civitate ſua Arimathzæa eſt: Subjunxiſſe milites: Si Joſeph in Arimathæa eſt, & 1ESAS. in Galilæa eſt. ſicut audi vimus ab Angelo dicente mulieribus. Sed at verum cogno vimus, nee vos benef actorem D EI nec vos Filium D EI reddere nune valemus Rogati, cur non apprehenaiſſent mulieres, dixerunt: Neſcimus, & nos ut mor⸗ tui falcti ſumus præ timore Angeli. Tunc dederunt Judæi pe- cuniam copioſam, ut fingerent mendacium de Corpore 7ESl Furto ſublato à Diſeipulis, eùm ipſi dormirent Verùm hæc traditio ab aliis meritò in dubium vocatur, utpote deſumpta ex Pſeudo-Evangelio Nicodemi. 128 CosToDES SEPULCHRI pertinaciter tamen permanent in incredalita- te, neque teſtibus etiam mins ſuſpectis fidem habent. Congregantur in Synedrio cum Prin- cipibus Sacerdotum Seniores, non deliberan- tes, an poſt tot, tum ante tum recens viſa & aundita, ſigna credendum & adhærendum ſit Chriſto; ſed quomodo inexſpectata tot mili- tum de Ejus Reſurrectione teſtimonia infir- mari aut potiùs ſupprimi poſſint? Pecuniâ id facilè obtentum iri exiſtimant, & reipsàâ ob- tinent, ut alia ſcilicet abſentis & non inventi Corporis Ipſius afferatur cauſa, & quidem ea ipſa, ob quam ſepulchro cuſtodia appoſita fuit: Cavete, inquiunt ad milites, ne, quæ nobis narrúſtis, cuiquam hominum enarretis: Dicite, id ipſum, quod timebamus, eveniſſe, & Diſcipulos dormientibus vobis nocte ſum- mo ſilentio in ſepulchrum clanculariis artibus penetrâſſe, raptéôque inde corpore protinus aufugiſſe. Quodſi timetis, ne ob prætenſam hanc ſomnolentiam & negligentem cuſtodiam vos Præſes arguat & de vobis pœnam ſumat, ſpondemus vohis, interventuros nos & per- ſuaſuros Pilato, ita contigiſſe, ſicut narrabi- tis,„ omnéque in nos periculum ſuſcipiemus & c. Ecce qui prudentiâ & authoritate apud populum vigebant, in quàm ſtulta mendacia & mendacem amentiam inciderint, quam ſe- quentibus ſæculis omnis æ què deriſit poſteri- tas. Cœcitas inſignis, futile commentum! Dormientes adhibentur teſtes: Si dormie- runt, etedltt⸗ Glisſcen Cbäfrin elibernn⸗ ns vidi ndun t total⸗ nin e Leunit elc⸗ jnren lien Ppob e,u eti Fenit keſon Abe Clh enin Ndint UiS ⸗ lie ei ſe⸗ ell l ſe⸗ RrSEE PECUNIA CORRUMPUNTUR. 129 runt, quomodo furtum viderunt? Si non vi- derunt, quomodo teſtes eſſe poſſunt? Aut, ſi etiam fures viderunt, quomodo non eos de- tinuerunt? Verè dictum eſt: Mentita eſt ini- quitas ſibi Pſ. 26. & Proverbium rectè admo- net: Mendacem oportet eſſe memorem (m). Teſti- bus vigilantibus Sacerdotum Principes & Se- niores non crediderunt; reliquos verò Judæ- os ijisdem dormientibus credere voluerunt. Porro, ſi dormierunt, quomodo potuit tan.- tum ſaxum ab oſtio amoveri ſinè ſtrepitu, & quin (m) S. Chryſoſt. contra Judæos ita philoſophatur: Verò formam mendacii habebat, quod dicebant: Qualiter enim furarentur bomines Diſeipuli pauperes, & idiotæ, nes apparere audentes? Si enim Chriſtum aabuc vivum videntes fugerunt, qualiter eo mortuo non timuerunt tot militum mul- titudinem! Nunquid eſtium ſepulohri poterant evertere! Læ- pis eminebat magnus, multis indigens manibus. Nunquid non etiam erat ſigillum ſuperimpoſitum?! Propter quid autem non fu- vati ſunt primä nocte, quando nullus ſepulebro aſfuit? Sabbate enim petierunt à Pilato cuſtodiam (ubi alii diſſentiunt, volentes ineunte Sabbato, veſpere Paraſceves, adhi- bitam euſtodiam: Vide Commentarium anni prio- ris pag. 295.) Quare ven perſuaſibiliaæ ſunt, quæ de furto didbta ſunt. Unde per quæ Reſurrectionem obumbrare conan- tur, per bæc eam faciunt clarere. Dicentes enim, quòd Diſ- eipuli furati ſunt, confitentur, non eſſe Corpus in ſepulebro: Furtum autem eſſe confittum oſtendit cuffodia militum & Diſ- cipulerum pavor. Hæc ille Et S. Aug. in Pſ. 63. Quig eſt, quod dixiſti, infdelis aſtutia! Tantumne deſeris lu- cem conſilii, pietatis, & in profunda verſutia demergeris, ut dieas: Dicite, quia vobis dormientibus & c. Dormien- tes teſtes adbibes? Vert tu ipſe obdormiſti, qui ſerutando tig⸗ lia ſeciſti. V 130 CsTODES SEPULCHRI quin eorum ullus excitaretur, & quomodo potuerunt ſcire, quòd Diſcipuli potiùs, quàm alii Corpus aſportàârint &c. Et maximè, ſi fur- tiva fuit contrectatio, quis ſanæ mentis per- ſuaſerit ſibi, fures tantum ſfibi temporis ſum- pfſiſſe, ut Corpus tot linteis, quæ ob unguen- ta myrrhæ & aloës conglutinata & quaſi in- viſcata carni erant, evolverent, nônne po- tiùs unà cum Corpore ſummà celeritate aſpor- tàſſent? ut jam ſupra notavimus. Excuſatio- ne hâc gloriam ſuam nimis obfuſcârunt mili- tes, Chriſti autem vel maximè illuſtrârunt. Reſpondere debuiſſent potiùs, niſi eos pecu- niæ amor obcœcàâſſet: Perſuadebitis quidem hoc Præſidi, ſed quomodo nos ſecuros præ- ſtabitis, quos eo ipſo negligentiæ accuſabitis? Quidſi nos interroget, quomodo ſciamus ſub- latum fuiſſe Corpus, cùm fateamur nos dor- miviſſe &c.?2 Quidſi reveràâ vivus compare- ret, & ſe palam ſpectandum præberet &c.? Et derunt fortè quid ejusmodi. Replicârunt Se- niores: Optimè profectò dicitis, ſed quoniam nec in Romani Imperii bonum, nec in rem noſtram facit, hunc JEſum pro ſuſcitato ha- beri, ne ſc. plebs eum ſequatur & rebellet, quidlibet potiùs mentiri oportet, quàm redi- vivum faterie Præſes veſtro mendacio con- tentus, ultra non quæret: Ubi enim antea bominem hunc affecéatorem Regni audivit ex nobis, illico tradidit voluntati noſtræ, ut crucifigeretur. Si appareat, alium ſimilem di- cite — — — —— — Wooe s,in e,Ki⸗ Nlser⸗ dris ſn⸗ Ongden gvalit nne o⸗ eaſer cuſcti⸗ t N lron 8peel vicen 08Pre Cbietl eſ⸗ er⸗ ere⸗ H 1 de⸗ Otiin len tol Glet, l⸗ AoNI ntes ter PECUNIA conaOMPUNTUR. 13 I eite füubſtitutum ab jisdem Ejus Diſcipulis &c. Hanc aut ſimilem nebulam eorum offuderant oculis, adnitente ſimul tenebrarum Principe, nequa Tux ad alios, præſertim Chriſto jam an- te adhærentes, penetraret. Hinc divulgatum eſt verbum iſtud apud Judæos in hodiernum diem i. e. mendacium illud, JESUNM furto Diſcipu- lorum è monumento ſub! atum eſſe ſpargi cœ- pit uſque in hodiernum diem ſeu tempus illud, quo ſcripſit Matthæus. Non defſunt, qui putent, divulgatam eſſe iſtam militum acceptà pecu- niâ corruptionem, & de hac Matthæum in- telligendum; ſed praobabilius eſt, Evangeli- ſtam ſignificsre ‚mendacio militum impuden- tiſſimo, quòd leil. Corpus Domini Diſcipuli ubſtulerint, fidem ab incredulis eſſe habitam, quæ hab'ra non fuiſſet, ſi pecuniarum corru- ptio fuiſſet divulgata. Profecd Juſtinus M. in Dial Tryph. teſtatur, Judæos electis viris per totum Orbem emiſſis admonuiſſe ſuos, im- piam & iniquam hereſin à ESU ſuſcitatam eſſe, cùm eſſet ſeduétor, & clam ejus Corpus noctu à Diſcipulis ſublatum. Et Hieron. in Iſaiam ex Euſebio ſeribit. udæos in univer- ſamJudæam & Syriam miſiſſe literas, ne Paſſio Chriſti reciperetur, & totum Orbem ejusmo- di blaſphemiæ diſſeminatione impleviſſe (n). I 2 SEN. 0) Adde Oetumenium: in Prolegom. ep. ad Ro m. Priusquàm, inquit, Paulus Romam accederet, admonits erani Judæi, ne prædieationem de ( hriſto ſuſeiperent 3 nee ſoli inſi- ſed „.α omnes, qui ubique locorum A vant. Veram ande id 132 CosTODES SsEPüuLCHRI SENSUS MORALIS ET MYSTICUS. 1I DAtet per haétenus dicta, quàm latè pa- tens ac potens malum ſit avaritia, cum veritatem certò agnitam in tam apertum & im- probabile converterit mendacium. MNec mi- randum, ait Chryſoſt., ſi pecuniæ milites ſuperd- runt, quæ apud Diſcipulum tantam oſtenderunt vir- tutem, ut redderent eum Magiſtri ſui proditorem. Avaritia, ait Aug., quæ captivavit aiſcipulum co- mitem Chriſti, captivavit & militem cuſtodem ſe- pulcbri (o). Quàm ſacrilega hæc pecuniarum Tem- — manifeſtum eſt ² Invenimus in Veterum Commentariis, quòa Sacerdotes & Seribæ ac Seniores, qui Jeroſolymæ habitabant, exaratas literas ad omnes nationes transmiſerant Judæzis, ubi- cunque terrarum diſperſi eſſent, Chrifti dolctrinam calummian- tes tænquam 4 D EO alienam, atque epiſtolis aamoenebant, ne illan, ſuſciperent. Hoc ipſum certé videtur Eſaiaæ prophetia ſignifeare, quaæ ſie babet: Væ terræ navium ale, trans flumina thiopiæ: Qui mittit per mare obſides, ac literas papyraceas ſuper aquam & c. His ſignificat, quèòd ultra Ethiopum quoque regiones & noviſſimos terræ ſines ſonus malitiæ eorum, qui jJuaxam inhabitabant, per quædam veluti alata navigia proceſſerit, & illorum apoſtoli literas papyraceas deferentes, ſuper aquas navigantes mareque trans- euntes ubique terrarum diſourrebant, ſermonem, qui de Sal- vatore noſtro erat, calumniantes. Hæc Oecumenius. (“) Sed non captivavit illa Centurionem Longi- num, de quo Metaphraſtes in vita eiusdem 15. Mar- tii ita habet: Longine Centurioni juſſit Pilatus vita ſepul- ehrum tueri cuſtodiä militari. Et ille quidem fecit, quod erat imperatum. Cum autem peraltum eſſet magnum myſterium Re- Drrebtionis, Princeps Sacerdotum & Senioeres perſuaſerunt mi —— PECUNIA CORRUMPUNTVUR. 133 EI Templi applicatio eſt? Sacerdotes enim, Scri- bæ & Phariſæi primuùm venditionem à diſcipu- pulo pretio redemerunt; deinde ſub mercede tiyen conduxerunt Pilati cohortem, ut Eſum com- ne Prehenderent; tertiò pecuniâ numeratà cu- lr. ſtodes monumento appoſuerunt; poſtremè ut dignum eſſet patellà opereulum, copiosâ later. Iet Hareile . l pecuniâ mendacium à cuſtodibus comparâ- ion runt. Avaritia & rerum temporalium falſo- An rumque bonorum amor Chriſto] Es U perſe- . 4 cutores ſemper peperit. Avaritia Sacerdo- n tum, Phariſæorum & Scribarum perſecuta eſt T viventem: Avaritia judæ morientem: Ava- — ritia militum reſurgentem: Avaritia virorum , Eccleſiaſticorum in eœlis regnantem ad finem d uſque mundi perſequitur: Nec avaritia tan- u tùm, ſed & malus uſus bonorum Eccleſiæ (5). uni⸗ . J 3 . 2. Im- N litibus, ut calumniarentur Cbrifti Reſurrectionem. Illi igitur tnn ad Pilatum accegentes falſam eſſe dixerunt; verùm non ſie ſern Longinus, ſea præelarus mendacii fuit confutator ; Chriftum ſen, werum eſſe DEll M prædiea vit, & à mortuis eſſe excitatum ,, aſrmavit Gc. Indignati ſunt Centurioni Judaorum Prin- . cipes & Pilatus; ille verò militiam deſeruit, poſtedque Chriſti Ppræco factus in Cappadociam venit cum duobus aliis militi-= ſu, bus, qui cundem pro Chriſts habebant zelum &c. ℳ (y) Hinc Hieron in Matth. Cuſtodes miraculum con- 8. tent ur, ad Urbem conciti redeunt, nuntiant Principibus Sa⸗ ⸗ cerdotum, quæ viderint, quæ facta conſpexerint: Illi, qui dece N buerunt converti ad pœnitentiam, & 7ESIUM quarere reſur- gentem, perſeverant in malitiæa, & pecuniam, quæ ad uſus ℳ Templi data fuerat, vertunt in redemptionem mendacii, ſicus N/ Antea 30 argenteos dederant Juaæ proditori Omnes igitar, 1 i ſtipe Tampli & bis, quæ conferuntur ad uſus Eceleſia, abn- 134 CusToDES sEPULCER 2. Impletum eſt, quod prædixit Propheta Regius Pſalmo 65,, qui & Pſalmus Reſurre- ctionis inſcribitur: In multitudine virtutis tuc mentientur tibi inimici tui: Magnitudo enim po- tentiæ Domini vel maximè ex Reſurredtione apparet: Hinc & Apoſtolus ad Philipp. c. 3. commendat virtutem Reſurretctionis ejus; Nam, etſi crucifixus eſt ex infirmitate, vivit ex virtute DEI. Et S. Aug. enarr. in cit. Pſalm.“ Quid „ſibi vult: In multitudine virtutis tuæ mentientur tibi inimici tui, niſi ut ſic intelligas: Ideo ti- „bi mentientur, ut crucifigaris; ideo cruci- fige- 97 zuntur in aliis rebus, quilbus fuam expleant voluntatem, ſ- 1- miles ſunt Seribarum & Sacerdotum redimentium mendacium & Salvateris Sanguinem. Et S. Hilar. can. ult. in Matth. Emitur verò à cußtodibus, qut omnia bac viderant, argente Reſurrectionis ſilentium, é mendacium furti; honore ſeilicet ſaæaculi & eupiditate, “l in pecunia honor cjius eſt, Cbriſti loria denegatur. Accedit S. Petrus Chryſ. Serm. 80. MQui dant pecuniam, nen perdenda comparant, ſed ſervan- da. Judaæi vendente Juda emerunt, ut perderent, Chriftum? Nune pecuniam eopioſam, ut ſe, Segen Templum, Patriam perderent, eſpuderant: Viri ſanguinum éz doloſi ftatuunt pre- Zium falſitatis, perſidiæ conficiunt inſtrumentum, ocommereio erudeli fraudem ſidci, veritatis latrocinium nundinantur; corrumpunt milites, ut furtum vocent „ quod erat Reſurre- Ctionis areanum. Non contenti interfeciſſe Magiſtrum, uo- moao Diſeipulos poßjent perdere, moliuntur: Diſcipulerum eri- men eſſe faciunt virtutem Magiſtri. Plans amiſerunt milites; Pperaiagerunt Judæi: Sed Diſoipuli Magiſtrum ſuum non furto, ſea fede à virtute, non fraude; ſanctitate, non erimine; vi- vum, non mortuum ſuſtulerunt. Hinc eſt, quòd in Galilæam, at “ poſſint videre, mittuntun, quia Pöds in loce Per- aiæ nen videtur. Sic ille. ,—— Prophett Reſene. tutie enim po⸗ reckione ee) 1 Mn rtu 6nd ntientus ldeo ti. 9 cre⸗ vfee Alen, 3 ndatinn Math. . NN CS n N er l. erte ℳr int⸗ ℳ. ger , U⸗ PECUNIA CORRUMPUNTUR. 135 „figeris, ut reſurgas. Mendacium ergo illo- „rum ad commendandum multam potentiam „tuam valebit. Quare ſolent inimici menti- „ri? Ut potentiam cuſusque minuant, de quo „Mmentiuntur. Tibi contra accidit: Nam mi- „hus appareret potentia tua, ſi tibi illi non „Mmentirentur. Falſi teſtes mentiti ſunt tibi „in paſſione tua; creditum eſt eis; oppreſſus „es, crucifixus, depoſitus in ſepulchro; ad- „diti cuſtodes, ne corpus tuum Diſcipuli fu- „rarentur: Reſurgis occultus, appares ma- „Nnifeſtus. Nénne in multitudine virtutis tuce „mentiti ſunt ſepulehri cuſtodes à Judæis cor- „rupti, dicentes: Cum dormiremus, venerunt „Diſcipuli ejus, & abſtulerunt eum. O verè ſtul- „titia dormiens! Aut vigilabas; & prohibere „debuiſti: aut dormiebas; & quid geſtum ſit, „neſciſti. Acceſſerunt & ipſi mendacio ini- „Micorum: Auctus eſt numerus mentienti- „uUm, ut augeretur merces credentium. „Apparuiſti (Domine) contra mendaces ve- „racibus, quos tu veraces feciſti. Omnis terra „adoret te, & pſfallat tibi, pfſallat nomini tuo pau- „Iò ante humillime, modèò Altiſſine; humilli- „me inter manus mentientium inimicorum „altiſſime ſuper verticem laudantium Ange- „Iorum. Venite, & videte opera Domini ⁶ gen- „tes, ultimæ nationes; relinquite judæos „mentientes, venite confitentes! Terribilis »in conſiliis ſuper filios hominum. . Quid ergo „feciſtis filii hominum adversus Dominum . 14 „ver 136 CusTopEsSs SEPULCHRI „Veſtrum, in quo latebat Majeſtas, & appa- „rebat infirmitas? Vos machinati eſtis con- „ſilia perdendi; ille excœcandi, & ſalvandi; „excœcandi ſuperbos, ſalvandi humiles: Ad „hoc autem ſuperbos ipſos excœcandi, ut cœ- „cCati humiliarentur, humiliati confiterentur, „confeſſi illuminarentur. Terribilis in conſiliis „ſuper filios hominum. Ecce cœcitas ex parte „lIſraẽl facta eſt! Ecce Judæi, ex quibus natus „eſt Chriſtus, forls ſunt! Ecce Gentes, quæ „Contra Judæam erant, in Chriſto intus ſunt.,„ 3. Nulla res teſtatior, quàm Reſurrectio Domini. Primò enim mors ejus explorata & confirmata fuit ab illis ipſis, quorum intere- rat eam pro falſa haberi, qui ſcil. jure negare potuiſſent, Eum verè reſurrexiſſe, ſi non fuiſ- ſet verè mortuus? Ipſi Gentiles aperto ejus latere experti erant mortuum; ſepultum & tumulo conditum per eos Judæi cuſtodierunt appoſito ſigillo, ne ſubriperetur; illi autem ipſi cuſtodes, quorum fidei rem commiſerant, omnia, quæ in Reſurrectione Domini conti. gerant, annuntiaverunt, ſc. commotam ter- ram, lapidem Divinitus revolutum &c. Hæœæc equidem narrantur ab ipſius Chriſti Diſcipu- lis; neque enim aliunde ſcimus, quòd Judæi mendacium multàâ pecuniâ nundinati fuerint, ut cuſtodes talia dicerent & evulgarent. Sed ſimul apertum eſt, quòd illi nec decepti fue- rint, nec alios decipere & fallere voluerint aut potuerint. Non enim temerè crediderunt ipſi, 7 E appe⸗ ſtis con⸗ Alranei iles: a i utee⸗ erentun mntit erpatte s natlt es, ar sfunt, rrecto hri intet⸗ Nean⸗ dnli to ein tun4 ſerunt zuten rund nte le⸗ n. bel in ℳ e. NDH “ PECUNIA CORRUMPUNTUR. 137 ipſi, ſed potiùs increduli erant, donec palpa- verunt carnem ejus, & ſervata ipſius vulnera certos eos fecerunt ipſum eſſe Magiſtrum ſfu- um, & non alium: Nec oculorum hec illu- ſiones fuiſſe aut ludibria oſtenderunt habita cum Eo plura colloquia, imò convivia &c. Adhæc non ſemel, ſed multoties, non uno lo- co aut tempore, ſed diverſis temporibus & locis, neque aliquibus tantùm, ſed etiam quin- gentis apparuit &c. Gratls autem fingeretur Apoſtolos omnes ſimul conſenſiſſe in frau- dem, ut Magiſter eorum, cujus mors antece- dens latere non poterat, vitæ poſtea glorio- ſioris particeps & virtute propriâ redivivus celebraretur. Quo, amabo, emolumento id feciſſent, quâ præmiorum ſpe? Annuntian- tes enim IESUM reſurrexiſſe à mortuis, in omnium odia incurrebant; accerſebant ſibi omnia mala, quæ timeri in vita præſente poſ- ſunt, dedecus, pauperiem, tormenta, mor- tem, ſpe ſolâà recreati, fore ſe etiam aliquan- do Reſurrectionis participes. Si autem, ùt Paulus ajebat 1I. ad Cor. 15. V. 19. in hac vita tantùm in Chriſto ſperantes ſumus, ſi nec ille reſur- rexerit, nec nos cum eo aliquando reſurre. cturi ſimus, miſerabiliores ſumus omnibus bomini- bus. Fieri ergo non potuit, ut Apoſtoli fidu- cià Reſurrectionis, quam ſcirent vanam, tan- tis periculis ſe objectarent, & vitæ diſpendio pertinaciter Eum celebrarent, quem non cer- tò ſcirent fore remuneratorem; ſicut idem di- I5 cebat 73 8 DIeREssTO — cebat Paulus 2. ad Tim. I. v. 12. Scio, cui cre- didi, & certus ſum, quia potens eſt depoſitum meum Jervare. Accedit, quòd 500. Viri, fingendi haud periti, non potuerint tantâà concordiâ conſentire in fraudem, ut nullus neque præ- mio illectus, neque tormentis deterritus vel- let verum fateri. li autem, qui Apoſtolis Reſurrectionem prædicantibus aures præbue- runt, quomodo pro non fidis aut ſuſpectis eos habere teſtibus potuiſſent, quos videbant tot tantâque edere miracula, & quidem in nomi- ne Ejus, quem aſſerebant pro nobis mortu- um, de morte triumphàâſſe & illuc rediiſſe, un- de venit? His inſuper habitis, nibilominus DIGRESSIO POLEMICA. Extitit ſub finem prioris ſæculi Vir ſuâ, qu? nova errorum monſtra protulit, temeritate notus & impudentiâ (ex Judæo quidem factus Chriſtianus, ſed nomine potiùs, quàm re) ſe. Benedictus Spinoſa, qui negavit Reſurrectio- nem Domini veram fuiſſe, quam tamen ab Apoſtolis ita narratam dicit, ut eam quidem crediderint, ſed ipſi primùm decepri. Epiſt. 25. ſic ſeribit: Fateor quidem hanc etiam ab Evan- geliſtis iis narrari circumſtantiis, ut negare non poſ- ſimus ipſos Evangeliſtas credidiſſe Cbriſti Corpus re- ſurrexiſſe, & ad cœlum aſcendiſſe, ut ad DEl dex- teram ſederet; & quod ab infidelibus etiam potuiſſet videri, ſi und in iis locis adfuiſſent, in quibus ibſe Cbriſtus Diſcipulis apparuit; in quo tamen 5 ſalvd . van — ,Cli Nt N Men fngent Ncorei bept. tus vel voſton reboe Uiseon nr tN Donk ortl⸗ ſe,n inle . 1 tat⸗ 40u t o⸗ 16 gent 4 41 POLFEMICA. 139 Evangelii doctrind, potuerunt decipi. Quomodo verò decepti ſint, homo ille impius explicat ep. 23. in qua aſſerit, Chriſtum nonniſi allegoricè reſurrexiſſe, & omnia, quæ narrant Evangeli- ſtæ, non res, ſed apparitiones fuiſſe. Hæc di- cit, non probat, nec ſatagit cum hoc ſuo dog- mate conciliare veritatem Evangelii, quam quidem agnoſcit, cujus tamen fides inanis eſt, ſi ſpes reſurrectionis inanis. Doctrinam ſuam liquidò non exponit, nec apertè dicit, quod ſentit; quod ſi feciſſet, prodidiſſet deliria ſua & ineptias. Colligitur tamen hoc uno fun- damento ab illo negari reſurrectionem, quàâ nullum aliud majus miraculum, quia nullum miraculum fieri poſſe credit. Statuit enim in ſuo Theologo bPolitico, à DEO non aliter omnia emanare, ac rivulos è fonte ſuo, ut DEUS ea ſola operetur, quæ natura Ejus cogit eum operari. Dicit itaque hæc, quæ Sacri Codices appellant miracula, fluxiſſe om- nia ex legibus naturæ, ſed ſic appellata, quòd latentes cauſas haberent, id quod in uno al- terô⅛ve exemplo demonſtràſſe ſe putat de mi- raculis omnibus. Quia v. g. fieri potuit, ut maris rubri aquæ à ventis repulſæ & in altum vibratæ præœæbuerint tranſitum iſfraëlitis, ea- dem ſentit de omnibus aliis miraculis, quæ narrantur iis, inquit, circumſtantiis, ut po- puli commoverentur ad pietatem &c. Quid hoc eſt niſi dicere, piæ plebi illuſiſſe Scrip- tores ſacros, & eò minus dignos veniâ eſſe, quàm 140 DiCRESS100 quàm Poëtas, qui ſibi ſeriò credi non poſtu- lant, uti Hagiographi illi exigunt. Hujus loci non eſt doctrinam Spinoſæ ex- pendere & confutare, quæ de DEO perverſa ſeripſit, ſpolians hunc verâà libertate, unde tot errores ejus pullulârunt; quod affatim alii Ppræſtiterunt: Illud ſolùm hic animadverten- dum, quòd cùm omnes homines, qui DEO colendo facti ſunt, debeant eſſe idonei reli- gioni exercendæ (pauci autem apti ſint ſtu- dio difficili, in quo mens avocanda à ſenſibus &c.) Fides noſtra non nitatur ſubtilibus ra- tiociniis, ſed factis, de quibus nullus jure du- pitare poteſt, niſi priùs à ſe impetraverit, ut ſeriò credat, quòd hactenus falsè opinatus ſit ſe habere corpus, manus, pedes, aut cœ- lum terrâsque exiſtere, illuſus à quodam ge- nio potenti. Non hoc dixerit Spinoſa, ne- que dixerint, quos hodie clanculum numerat, ejus aſſeclæ, qui, ut obtundant aculeos con- ſcientiæ nefarias exprobrantis libidines aliâ- ve ſcelera, vellent animo funditus eximere ſpem & metum alterius vitæ. Sufficit itaque adversùs eos oſtendere Reſurrectionem Do- minicam, quæ fundamentum eſt Chriſtianæ Religionis, non minùs certam eſſe, quàm fa- ctum quodlib et aliud olim oculis ſubditum, poſtea certo hominum ſibi ſuccedentium te- ſtimonio confirmatum & ad nos uſque per- vagatum. Nemo hoc tempore negaverit, bellum ingens Portam Ottomannicam inier — 1pokr⸗ voſeer. eryert. Un Nlineli Veften 1060 e tel⸗ 0 nſbuau ust recl⸗ iu Netae N⸗ Ne⸗ etih ol⸗ Hee le Mo⸗ 1 poLEMIcA. 41 & Autocratricem Ruſſiæ geri &c.: Labenti- bus ſæculis non deſipient ſanè, qui Hiſtoricis hæc geſta nunc ſcribentibus fidem habebunt: Si ergo Reſurrectio Dominica pariter ſerip- tis aliquando conſignata fuit; an ſapient, qui eam negant, maximum per incredulitatem ſuam ſubituri damnum, nempe dispendium vitæ æternæ, ſi tot ſcriptis, quibus ea adſtrui- tur, fidem præbere temerè renuant. Nullum profectò Antiquitatis monumentum meretur ſidem, ſi fides non debetur Evangelio tot ma- nifeſtis miraculis roborato, in quo hæc ipſa Reſurrectio non verbis tantùm, ſed facéctis ad- ſtruitur. Ut enim præviè oſtenderet Chri- ſtus poteſtatem, quam haberet ponendi ani- mam ſuam & reaſſumendi, ſolo juſſu ſuo mor- tuos jam ante excitavit, quàm ſe iplum exei- taret. Puellam quidem, ſolis hujus parentibus & aliquibus ſuis Diſcipulis adſtantibus, revo- cavit ad vitam; ſed coram omni turba funus proſequentium vitam redonavit unico filio Matris viduæ prope Naim. An Spinoſa, & ejus ſequaces etiam reſurrectionem horum mortuorum falſam reputabunt? An & hi ap- paruerunt tantùm mortui, ut verâ reſurre- ctione non indiguerint? Ergo decepta Ma- ter pueri, & decepti omnes, qui corpus ejus abluerant, unxerant, conſtrinxerant faſciis ?2 Ergo in ſuſcitatione Lazari etiam decepti om- nes, quotquot circa illum erant? Et Apoſtoli, qui vincula ſolverunt, non adverterunt frau- dem, 142 DIGRESSIO 4. „ dem, neque tot alii, qui decumbentem vide- rant, mortuum fleverant, & pro more aro- matibus condiderant, ligantes eum inſtitis ? Ergo luſerat tantùm ſpectatores ſuos, cum lacrymatus eſt ESUS, cùm infremuit ſpiri- tu, cùm vocavit è monumento tanquam à quatuor diebus mortuum, qui ibidem latuiſ- ſet vivus, & cùm, ubi nondum Judæam in- greſſus decumbere ægrum audierat, ſignifica- vit gaudere ſe, quòd tum Bethaniâ abfuiſſet; faciebat enim hoc plurimum ad confirmatio- nem veritatis, & amoliendam omnem collu- ſionis & fraudis ſuſpicionem, ſiquidem à mor- te ejus die quartàâ primò ſupervenit Dominus; unde & Martha ad illum: Si fuiſſes bic, frater meus non fuiſſet mortuus &c. & cùm Chriſtus ad eam: Reſiaget frater tuus, illa nec quidquam de actuali ejus reviviſcentia cogitans, repo- ſuit: Scio, quia reſurget in noviſſimo die &. Nunc autem ſi, qui verè mortui ſunt, ex ſe & virtute propriâ verè reſurgere non poſſint; Lazarum autem verè fuiſſe mortuum & poſt quatriduum rurſus verè vixiſſe dubitari non poſſit, conſequens eſt, Eum, qui non aliâ, quàm Divinâ virtute, Lazarum ad vitam re- vocare potuit, ſe quoque eâdem virtute ex- hibuiſſe redivivum: Qui itaque antea Eſum viderant in aliis de morte ſæpiùs victorem, eò minùs nunc de Reſurrectione Ejus dubita- re poterant, quam ipfſi oculie, manibus & om- ni ſenſu cognoſcibili exploraverant. . Veri. ſe⸗ POIEMICA. 142 n Veritate hâc Reſurrectionis Dominicæ ſta- e bilitâ, confirmantur potiſſimæ aliæ Fidei no- NNti ſtræ veritates, & errores contrarii confutan- ‚ian tür: 1. enim probatur illà DEUS exiſtens ad- ſii versùs Atheos; neque enim alius, quàm DE- nun! Us poteſt mortuum è& tumulo ſuſcitare. 2. lnut Virum ſibi exoſum non ſiviſſet DEUsS redire Z ad vitam, qui ipfe poteſtatem Divinam ut ſi- Niler bi propriam ſumebat; dixerat enim Joann. c. le, 10. V. 17. Quia ego pono animam meam, ut iterum ti⸗ ſumam eam, nemo tollit eam à me: Sed ego pono eam “ me ipſo, & boteſtatem babeo ponendi cam, & po- teſtatem habeo iterum ſumendi eam: Quæ itaque inng ſubſecuta eit Ejus Reſurrectio, demonſtraba? ini Eum non tantùm iniquàâ morte à Judæis fuiſ- ſe damnatum, ſed numero communi homi- laa! num eximendum i. e. non merum hominem, d ſed ſimul DEUM eſſe, quia & dixit & proba- ntad 8. vit ſe vitæ auctorem, habentem mortis & vi- 4 tæ imperium, quod ſolius DEl eſt. 3. Con- . firmatur inde, quam Chriſtus in Evangelio ſtatuit, do trina de pœnis & præmiis alterius 0 vitæ; in juſtis potiſſimuùm ſpes excitatur cer- ho ta reſurreétionis ad gloriam. 4. Confundun- i tur Græci ſive Gentiles, quibus crux ſtulta & is infamis videbatur; neque enim quodcunque Er mortis genus poteſt dedecere aut dehoneſta- m re Eum, qui ſe obtulit ad moriendum in pia- culum Gentis ſuæ, maximè quia ut ſponte ſe 11 morti obtulit ita & mortem vicit &c. w e s e. 8EC- 144 CHRISTUS APPARET — . SECTIO IV. DE APPARITIONIBUS DOMI- NI, QUX FACTE SUNT AbOSTOLIS ET DISCIPULIS IPSA RESURREC.- TIONIS DIE. CHRNTUS APPARETV SMONI . PlTLRO. Ii colligimus ex Luc. c. 24. v. 33. & 34., ubi dicitur, quòd Diſcipuli, qui diverten- tes in LEmmaus Dominum viderunt & agnove- runt, regreſſi ſunt in Hieruſalem, & invenerunt cCcongregatos undecim, & eos qui cum illis erant, di- tentes: Quòd ſurrexit Dominus verè, & apparuit Simoni. Jam igitur Simoni Petro apparuerat, cùm apparuit duobus in via. Niſi quis dicat, apparuiſſe Dominum Petro eo tempore, quo Diſcipuli illi duo ex pago redierunt in Jeruſa- lem. Sed veriſimilior eſt prior opinio, quòd apparuerit poſt fœminas primò Petro, tem- pore adhuc matutino, dum ſcilicet viſo ſepul- chro inani, fide conceptâ de Reſurrectione Chriſti, ſolus ſeorſim à oanne redibat con- templans & ſecum mirans, quod factum fuerat Luc. c. cit. v. 14. (4). Quanto autem pudore ſuf- fuſus (97) De hac apparitione Petro exhibita teſtatur aperté Paulus I. c. ad Cor. & primam fuiſſe inter eas, quæ Viris factæ ſunt, annotavit Chryſoſt. hom. 38. in ep. 1. ad Cor. uti & Paulus ùt primam recenſet. 3 0M. 016 RE. 0 E Verlent nore⸗ erut it,i Ppnnit rherat, (et, ed el t len. l lobe col⸗ e. ſ Ulos — litur nter onn. STIMONI PgrRO. 14 5 fuſus fuerit Petrus, videns coram ſe Magi- ſtrum ſuum, quem ter negaverat, quaſi eum non nòſſet? Quanto pariter ſolatio affectus, audiens ex ore amantiſſimi Salvatoris, indul- tum ſibi peccatum ſuum eſſe, & in quandam quaſi ſatisfactionem & compenſationem mu- nus nunc ſibi injungi, fratres in fide Reſurre- ctionis confirmandi; ut, quemadmodum prior Eum eſſe Chriſtum & Filium DEl vivi con- feſſus fuerat, ita & nunc primus Eum ſuſci- tatum prædicaret. Licèt enim Petrus timore mortis Eum negando turpiter ceciderit, per ſpem tamen visâà Chriſti reſurrectione denuo reſurrexit. Exemplo ſuo proprio edoctus ſi- mul fuit, ut ipſe quoque ſuis ſubditis peccan- tibus ac pœnitentiam agentibus ſe indulgen- tem præberet, mitem & tractabilem & pote- ſtate clavium ad eorum ſolatium utentem. Pari fervore ad ſepulchrum cucurrerant Pe- trus & Joannes; & Chriſtus ſoli Petro, non au- tem Joanni, apparuit, ut diſcamus, quòd cer- tis in occaſionibus majores non rarò gratias ac favores Deus exhibeat peccatoribus perfectè converſis, quàm innocentiſſimis animabus; ut has conſervet humiles, illos autem deje- ctos & puſillanimes erigat. Converſo ſe ma- nifeſtat Diſcipulo, non item innocenti & præ omnibus dilecto: Utl nimirum hic erat ſemper fideliſſimus, ita ex ſola hac gratia ſuum Chri- ſti erga ſe amorem ſatis perſpectum habebat; afflictiſſimus verò erat alter, quòd fidem Do- K mino 146 CHalIeTrOsS APPARET — mino fregiſſet, & ideo opus habebat gratià & ſolatio ſenfibili, quod proſtrati animum eri- eret certumque redderet de venia admiſſæ perfidiæ ſibi indulta. Landem gratiam nec Judæ proditori denegâſſet miſericordiſſimus Servator, ſi, ùt Petrus, ſinceram egiſſet pœni- tentiam, & ad Ejus infinitam clementiam con- fugiſſet &c. Tantum autem abfuit, ut hanc apparitionis ſortem inviderit Petro Joannes, aut indignatus fuerit, quòd eadem cum Petro gratia viſionis ſibi non obtigerit, ut potiùs primus aut inter primos publicè edixerit: Sur- rexit Dominus verè, & apparuit Simoni (v). Appa- () Præfersbant antea hi duo Apoſtoli præcipuas virtutes, quibus Chriftum oportet quærere, fidem ſcil. & charitatem: Fides in Petro adumbrata prius ſepulchrum ingrediebatur, & fidei nobis veritfates Ppatefaciebat: Charitas in Joanne præſignata mox fidem ſequebatur. Similiter nunc primus Petrus eſt, qui inventum redivivum Dominum prædicat aliis, ut poſt ſe trahat ad Eum reliquos in vinculis chari= tatis Chryſoſt. recté hic adnotat: Chriſtus non omni- bus apparuit fimul, ut ſemina quædam jaceret fidei; qui enim prius vidit planeque certus fuit, rem cœeris nuntiavit: Fa- ma dein ſenſim vulgata eos, qui avudierant, in ingente tanti miraculi conftituit exſpectatione, & ſidei ab ipſo conſpectu oſtea ſecuturæ viam przſtruxit. Itaque nec omnibus prin- cipio viſus eff, neo pluribus ſimul, ſed uni moaò, & ei prin- cipi, & ſide maxims digno. lta Chryſ. Proinde recté ar- gumentabantur Apoſtoli: Surrexit Dominus vers, & apparuit Simeni, quia hujus authoritas primas tene- pbat inter Apoſtolos, & plus fidei inter Diſcipulos, quàm mulierum dicta hsbebat Pariter quando ve- ritas apparet Simonis ſueceſſori ſive Papæ, tunc om- 1gridid monm eti 1 Aiͦe tjagn deen rCidlinue ſet en fiann c khun ſoante nen poti eritr N⸗ 7) ANNYH. — Mrronn ele iet Dirpin tlii nat! N betlp ien ſin iscn⸗ nn guln iautie entt NN e⸗ S Sr nen, stene⸗ Pprlon do re⸗ neon 4 1 . SIMONI PETRO. 147 Apparitio facta Jacobo, cujus por o me- minit Paulus l. c. ad Cor., probabilius quo- que ſecunduùm S. Aug. & D. Thomam conti- git ipsâ Reſurrectionis die. Cùm enim dica- tur una ſingulariter facta Petro, altera ſingu- lariter jacobo, Chriſtus autem illo die ſerò apparuerit decem Apoſtolis abſente Thom, oportet aſſerere hanc Jacobo ſoli, & alteram Petro ſoli factas præceſſiſſe apparitionem il- lam decem Apoſtolis exhibitam (5). Cùm au- tem extiterint duo Jacobi, alter frater Joan- nis, alter verò diétus Juſtus & frater Domini;, Alphæique filius, hic per excellentiam dicitur Jacobus, & propterea hanc viſionem Domi- ni illi factam Interpretes exiſtimant (t). K 2 §. II. nes illud ipſum credere debemus, quodeunque ille ſententià ſuâ definitum credendum propoſuerit. (³) Habemus hac in parte teſtimonium Evange- lii ſecundůum Hebræos, quo frequenter utitur Ori- genes & Hieron. L. de Script. Eccl. ubi ait: Evan- gelium quoque, quod appellatur ſecundum Hebraos, & 4 me naper in Græcum Latinuümque ſermonem translatum eft, quo 6 Origenes ſæpe utitur poſt Reſurrettionem Salvatoris res fers: Dominus autem cum dediſſet ſindonem ſervo Sacerdos tis, ivit ad Jacobum, & apparuit ei. Juraverat enim Ja⸗ cobus ſe non comeſturum panem ab illa hora, quàâ biberat ca-= licem Domini, donec videret eum reſurgentem 4à mortuis - Et paulò poſt: Aſferte, ait Dominus, menſam & panem. Statimque additur: Tulit panem & benedixit, ae fregit, & dedit facobo juſto, & Aixit ei: Frater mi, comede panem tuum, quia reſurrexit Filius hominis a dormientibus &e. (t) Sunt, qui idem beneficium præſtitum putant Joſepho ab Arimathia; de ſepultura Chriſti optimè merito, nixi videlicet Evangelio Nicodemi & Na: 14 8 AbPPARET DoOMINUS DISCIPULIS APPAREV DOMINUS DUOFVU DISCIPULIS PETEN TIBUS EMMAUS. Marc. c. 16. v. 12. Poſt bæc autem duohbus ex bie (Diſcipulis) ombulantibus oſtenſus eſt in ulia eſſgie, euntibus in villam, v. 13. Et illi euntes narraverunt cœteris; nec illi crediderunt. Luc. c. 24. v. 13. Et ecce duo ex illis ibant ip- Sd die (Reſurrectionis) in caſtellum, quod erat in ſpatio ſtadiorum ſexaginta ab Hieruſalem, nomine Emmaus. v. 14. Iet ipſi loquebantur adinvicem de bis omnibus quæ acciderant. v. 15. Et factum eſt, dum fabularentur, & ſecum quærerent; & ipſe JT E- US appropinquans ibat cum illis: v. 16. Oculi autem illorum tenebantur, ne eum agnoſcerent. v. 17. Et ait ad illos: Qui ſunt hi ſermones, quos con- Jertis adinvicem ambulantes, & eſtis triſtes? v. 18. Et reſpondens unus, cui nomen Cleophas, dixit ei: Tu ſolus peregrinus es in Hieruſalem, & non cog- noviſti, quæ facta ſunt in illa bis diebus. V. 19. Qui- zarenorum: IIlum nim. arcà cuſtodi à Judæis de- tentum, ut alibi retulimus, ab ipſo Domino refur- gente inviſum fuiſſe, carcere eductum & civitati fnæ Arimathææ mirabiliter reſtitutum. Hujus etiam rei meminit B Anſelm. Quæ cùm beneficium conti- neat, ait quidem Salmeron Tr 13., Joſepho exhibi- tum, & Scripturæ Evangelicæ per ſe non repugnet, non video, quomodo non ſit piè recipienda atque ampledtenda, in qua ſané quàm ſit magnificus ac otens obſequiorum ſibi impenſorum remunerator asUS „plané oſtenditur. Nos ſupra apocryphis eam adnumeravimus. nin e⸗ pe N d UIGH — 0N MA 1 Akun eE n 1ieund . sihan lkentt , Min Hinticent iſeſ 16. 00 nint 1 ru TLAN EUNTIBUS IN EMMAUs.. 149 Quibus ille dixit: Quæ ? Et dixerunt: De JESt 0 Nazareno, qui fuu Vir Propheta, potens in opere & ſermone, coram DEO & omni populo: v. 20. Et quomodo eum tradiderunt ſummni Sacerdotes & Principes noſtri in damnationem mortis, & crutifi. xerunt eum? v. 21. Nos autem ſperabamus, quia ipſe eWjet redempturus Iſraël: Et mmc ſuper bæc om- nin tertia dies eſt hodie quòd bæc fatta ſunt. v. 22. Sed & mulieres quœdam ex noſtris terruerunt nos, quæ ante lucem fuerunt ad monumentum, v 23. & non invento corpore ejus, venerunt, dicemtes ſe etiam viſionem Angelorum vidiſſe, qui dicunt eum vivere. v. 24. Et abierunt quidam ex noſtris ad monumentum; & ita invenerunt, ſicut mulieres di- xerunt, ipſum verò non invenerunt. v. 25 Et ipſe dixit ad eos: O ſtulti & tardi corde ad credendum in ommibus, quæ locuti ſunt Prophbetæ! v. 26 Non- ne bæœc oportuit pati Chbriſtum, & ita intrare in glo- riam ſuam? v. 27. Et incipiens à Moyſe & om- nibus Propbetis, interpretabatur illis in omnibus Scri- pturis, quæ de ipſo erant. v. 28. Et appropinqua- verunt caſtello, quò ibant; & ipſe ſe finxit longius ire. v. 29. Et coigerunt illum, dicentes: Mane nobiscum , quoniam adveſperaſcit, & inclinata eſt Jjam dies. Et intravit oum illis. v. 30. Et ſaltum eſt, dum recumberet cum eis, accepit panem, & be- nedixit, au fregit, & porrigebat illis. v. 3 1. Et aperti ſunt oculi eorum, & cognoverunt eum: Et ipſe evanuit ex oculis eorum. v. 32. Et dixerunt ad invicem: Nonne cor noſtrum ardens erat in no- bis, dum loguererur i in via, & aperiret Soripturas? K 3 v. 33. APpPARET DoOMINUS DrISCIPULIS 150 v. 3 3. M ſurgentes eddem hord regreſſi ſunt in Hie- ruſalem: Et invenerunt congregatos undecim, & eos qui cum illis erant, v. 34. dicentes: Quòd ſurre- xit Dominus verè, & apparuit Simoni. v. 3 5 —„, ., . . . . . . Et ipſi narraverunt, uc geſta erant in via, & quo- modo cognoverunt eum in fractione panig. SENSUS LITERALIS. Pparitionem iſtam Lucas fuſius, breviùs LA imd breviſſimè Marcus narrat, unde ali- qui cum Euthymio putant, iſtam apparitio- nem à duobus his Evangeliſtis deſcriptam non fuiſſe eandem, ſed diverſas, ex eo potiſſimum capite, quia Marcus ait, hos Diſcipulos nun- tiàſſe cœteris ſe vidiſſe Dominum, illos verò non credidiſſe; Lucas autem ait duos Diſci- pulos reperiſſe cœteros jam credentes, & di- centes: Surrexit Dominus verè, & apparuit Si- moni. Alii verò eandem fuiſſe apparitionem meliùs ſentiunt cum D. Aug. L. 3. de conſ. Ev. c. 25. ubi & allato dubio reſpondet; duobus Diſcipulis ſeſe vidiſſe Chriſtum nuntiantibus non fuiſſe fidem habitam à nonnullis ex reli- quis Diſcipulis, de quibus Marcus intelligen- dus eſt; ab aliis fuiſſe fidem habitam, de qui- bus Lucas loquitur: Erant enim multi congre- gati, ex quibus quidam credebant, alii non cre- debant; hinc & in monte Galilææ apparentem Dominum cùm alii adoraverunt, quidam adhuc dubitaverunt (u). Et (2) Reſponderi quoque poteſt, Diſcipulos con- gregatos credidiſſe quidem propter teſtimonium Pe- tri, Chriſtum ſurrexiſſe, ut ait Lucas, atque idcirce —.— LIS nt in,e. iſi, Gen Nittnr. 1. V. , it, S . 168. Drerſt Undei. Pparto⸗ ptammpon tiioie los nun. los venl Dl⸗ ,Ct unit, tonen W Gvohu nthen e, el len e⸗ le Nce⸗ tec hue 1 — ⸗ le⸗ es EUNTIBUS IN E MMAUsS. TSr Et ecce! duo ex ilis &o. Adverbium ecce in- dicat ſtatim poſt primum mulierum nuntium Apoſtolis allatum de viſis Angelis, qui dixe- rant Illum vivere, præſentem hiſtoriam acci- diſſe, qaæ profectò auditu jucunda eſt & ad- mirabilis, ſcitéque digniſſima, cùm in es Chri- ſtus ſingularem ſuam erga Oiſcipulos charita- K 4 tem, dixiſſe: Saurrexit Dominus verè, & apparuit Simoni: At non credidiſſe verbis duorum Dſcipulorum quia non erant tantæ auctoritatis apud eos, quantæ erat Petrus; videbatürque illis abſurdum credere, Chri- itum priùs duobus Diſcipulis minoris notæ appa- ruiſſe, quàm Apoſtolis Patet quoque ex his, in materia fidei tenendum eſſie medium inter creduli- tatem ſeu levitatem animi omnia credentis, & inter temeritatem animi credentis nihil. Hæs ſunt duo extrema, in quorum unum major Apoſtolorum pars prolapſa eſt pro delirantibus habentium ſanétas mu- lieres, quæ tamen nihil ipfſis referebant, niſi quod propriis uſurpaverant oculis, & eò majorem meri- tæ erant fidem, quia id afferuerant, quod Chriſtus ipſemet frequenter jam prædixerat. Petrus & Jo- annes neque nimis creduli erant, neque omnino in- creduli, ſed ibant ad ſepulchrum, quid rei ſubſit, experturi. Graviùs verò adhuc hallucinati fuiſſent reliqui hactenus increduli, ſi & Petro redeunti & viſum à ſe Dominum teftanti fidem negâ⅛ſſent. Diſ- camus & nos medium veré credentium tenere, & quin inconſideraté in inanes devotulerum imagina- tiones & phantafias incidamus, tam præſumptio- nem caveamus, quàm temeritatem ſpernendi ve- ras queis DELUS ſuos beat, gratias viſionum, me- mores, æ què periculoſum eſſe pro chimæra & men- tis delirio habere revelationem bene fundatam, ac pro vera revelatione delirium imaginationis. Con- TI2 ArFPARET DOMINUS DISCPULIS — tem, quâ diſperſas oviculas ſuas congregavit, oſtendit. Duo ibant ex illis ſe. 70. Diſcipulis, quia paulò ante dictum fuerat nuntium allatum il- lis undecim, & cœteris omnibus, ex quibus hi fuerant. De altero quidem conſtat vocatum fuiſſe Cleopham, ut paulò infra dicetur: Quis ve- r extiterit alter ejus comes, Evangeliſta non expreſſit: Hinc datus eſt locus variis conjectu- ris & opinionibus (x). Probabilius eſt, hunce alte- 1 — fugiendum proin ſæpiùs ad Divinum Spiritum, ſu- um ut nobis lumen impertiatur diſcernendi verum à falſo; & non minùs avertat à nobis credulitatem illuſionibus obnoxiam, quàm judicjii pertinaciam, ſu- perbiæ filiam. Confugiendum ad Magiſtrum Chri- ſtum, ut doceat nos regulas humilis fimul ac pru- dentis fſidei, ut nec decipiamur, nec refractarii eva- damus in materia fidei, ſed ut ſubmiſsé prudentes & prudenter ſubmiſſi revelata à ſe myſteria nunc credamus, tunc verò in gloria ſinè nube & velami: ne in ſempiternum videamus. (*) Origenes & Baſilius putant, fuiſſe Simonem: Lpiphan. hær. 23. nominat Nathanailem: Ambroſius vult illum vocatum fuiſſe Ammaonem Ruffi filium, non admodum diſſimili nomine à loco, in quem ibant: Recentior quidam tradit, fuiſſe Jacobum ju- Rum &c. Verùm nec acohu; (cui ſpeciatim appa- ruit Dominus) nec ſi per Simonem intelligatur Si- mon Chananæus, aut per Nathanaëlem Bartholo- maæus, aut alius quisquam ex Apoſtolis, potuit eſſe, quia dicuntur illi duo reverſi fuiſſe ad undeeim, ſcil. Abpoſtolos; ſi autem allata nomina dicuntur fuiſſe Diſcipulorum, ea non reperiuntur in Synopſi Do- rothei, nec in Catalogo Hippoliti M. quem ſcrip- ſit de 70. Diſcipulis. s ngrebent, Pulisni Allun Gibusf vocitun oisne lſumm copjelr⸗ eſt, Munr AIe. — Fitum, hdi venue littten ceml⸗ fumCO l e uni en. Drucents rin velani Summ phroſs Pliun Glelt sß 4r. gturc⸗ thodo⸗ tele⸗ 1 ſen. ſuiſe De⸗ ſui⸗ EUNTIBUS IN EMMAUs.‚. 173 alterum fuiſſe ipſum Lucam Evangelii Scrip- torem; quod ipſum tradit Dorotheus in cit. Symnopſi in vita Cleophæ, Theophyl. in Luc., Metaphr. in vita B. Lucæ, Nicephor. Call. in Hiſt. Eccl., S. Greg. in Prologo Moralium &c. Lucas ſcilicet humilitatis causà nomen ſuum ſuppreſſit: Neque inſuetum eſt Scriptoribus, cùm de ſe mentionem faciunt, loqui in tertia perſona; uti fecerat Moyſes in ſuo Pentateu- cho, oannes in ſuo Evangelio, Julius Cæſar in ſuis Commentariis. Fuiſſe Lucam, ex eo quo- que conjicitur, quòd tam plenè & copioſè mi⸗ nutas quasque hujusce apparitionis circum- ſtantias deſcripſerit, ut potius illi interfuiſſe, quàm ab alio accepiſſe videatur (y). Non ex- K1 pri- (7) Nee obſtat, quòd Hieron L. de QQ. Hebr. Lucam dicat nunquam, dum vixit, fuiſſe ex Diſci- pulis Domini, ſed Apoſtoli Pauli. Verùm cit. Do- rotheus, & Hippol. cit., uti & Epiph. hær. 5I. inter o. Domini Diſcipulos eũ computant. Si dicis, quòd ucas ſe computet inter eos, qui acceperunt Evan- gelium ab his, qui viderunt & miniſtri fuerunt ſer. monis, adeoque ipſe non videatur Chriſtum vidiſ- ſe, nec fuiſſe miniſter Verbi, conſequenter nec Diſ- cipulus Domini. Bdetur, eum ſe non computũſſe inter eos, qui viderant, quia pauciſſima viderat, quamplurima autem eorum, quæ ſcripſit, ab his, qui viderunt, acceperat: Quod autem ſe non compu- tet inter miniſtros Verbi, hoc dandum eſt humilitati ejus, qui vel illum titulum honorificum ſolis Apo- ſtolis tribuere voluir, vel ſe indignum putabat eti- am inter ſeptuaginta duos numerare, ſiquidem fuir inter illos, üt aliqui Authores perhibent, qui audi- I54 APpARET DoMINuS DIScIPUuLIS primitur cauſa, propter quam iverint, an miſſi ſub ab Apoſtolis & ? Veriſimile eſt, eos abuſſe Ktan ob metum Judæorum, ne in illorum capita Vee cuderetur faba &c (2). ITpsd die ergo Reſur- Ge rectionis ibant hi duo in caſtellum a aανν1 . ne in pagum (apud Marc. aαναdsvf agrum ſeu l in villam) nomine Emmaus. Ditabat autem pa- il gus ille 60. ſtadiis i. e. ſeptem milliaribus Ita- iel licis cum dimidio, quia ſtadium eſt &aa pars Clen milliaris; poterant itaque ſpatium illud tribus dnm circiter horis conficere, & adhuc redire Hie- tur roſolymam ad congregatos Apoſtolos ante ſe-. fi ram noctem, & ita intereſſe alteri apparitioni. Erat Emmaus ſita inter Joppe & Solymam, & antea Urbs inſignis inter urbes Pala ſtinæ, juxta Sochot in valle Terebynthi, ubi David ſ peremit Goliath. Plinius L. nat. Hiſt. inter Tetrarchias Judææ Emaunta recenſet. Ca- iy ſtrum hoc à Romanis durante obſidione Je- 1 roſolymitanâà dirutum eſt, poſtmodum verò in — Fi to verbo Chriſti de danda ſua carne in cibum, ſcan- ” dalizati, ab eo (ſaltem ad tempus) receſſerant &c. Ii (2) Bene factum, quòd ex conſilio Domini ive-. „ tint bini. Tempore tribulationis oportet potiſſi- t mũm uniri & inter ſe conferre, ne unus quis & ſi- i bi relictus ſolus pereat, ůt judas. Unde legimus: 1 Melius eſt duos eſſe ſimul, quam unum; habent enim emolu- 1 ment um ſocietatis ſaæ: Si unus cecigerit, ab altero fuleietur. Signabant quoque hi duo populos duos, qui tan. tum myſterium poſt longam diſceptationem & vas Væſoli, quiæ cum ceciaerit, non habet ſublevavtem ſe Eccl. 4. . . . . cillatisnem certiſſimâ fide amplexuri erant. IGH a Nd 08 ebil In cihſ 1o Reſte Aur 4D grunft tempt ſbus lu are trbet Cre e anteſe Iriort Ven, aſtnne, Dnd , inter (1 ne en — ſen t ⸗ ie oti. l. s, Nole⸗ e. 19 tan. I EuNTIBuS IN EMMAus. 1 5 ſub M. Aurelio Antonino, ùt ait Beda, in- ſtauratum eſt. D. Hieronymus L. de Script. Eccl. commemorat, Julium Afrieanum ſub eo- dem Imperatore legationem pro inſtsuratio: ne urbis Emmaus ſuſcepiſſe, quæ poſtea Ni- copolis appellata eſt. Idem in Epitaph. Paulæ ita ſcribit: Repetitéôque itinere Nicopolim, quæ pri- us Emmaus vocabatur, apud quam in frattione panis cognitus Dominus, Cleophæ domum in Eccleſiam de- dicavit (ag). Unà autem euntes colloqueban- tur invicem & diſſerebant de iis, quæ noviſ- ſimè acciderant. Ita enim illa animos eorum c- (an) Hiſtoria quoque tripartita: Eff itaque, ait, ci- vitas Palæſtinæz Nicopolisnomine; hane, cum adhuc vicus ſ ſet , Emmaus ſacer Pvangeliorum Liber appellat: Luam Romani poſt vaſtationem Jer aſolymorum Judaicäumque vi- Aoriam, Nicopolinm ex eventu uütique victoriæ vocaverunt. Aunte hane Urbem in trivio, ubi Chriſtus cum Cleopha poſt reſurrectionenz neſcitur ambulaſſe, tanquam ad alium vicum iturus, fons quidam eſt ſalutaris, in quo morbi hominum abluuntur &; alia Ppariter animalia Ai verſis detenta langlo- ribus emundantur: Quod ut ita centingat, traditur ex quo- dam itinere viſum eſſe Chriſftum apud fontem oum Diſoipu- lis ſuis & laviſſe pedes, ex 20 aqua falta eſt di verſarum curatrix paſſionum. Meminit & Joſephus hujus cici- tatis L. 7. Ant. Emmaus, inquit, eremata eſt Vari juſſie, in vindiitam ozſorum ibi militum, deſerta tamen ab babi- tatoribus. Kt L. 18. Non longe apud Emmauntem vieum ſunt aquæ calidæ. Et L. de bell. Jud. Ammaus autem, ſi- quis nomen interpretetur, aquaæ calidæ vocantur: lbi enim jusmodi fons eſt, ſanandis corporis vitiis iconeus. Qu& tamen interpretatio in Hebræo patitur aliquam diffi- cultatem, quia præponi deberet litera Cyet, Cbam enim calidum ſignificat. Vide Salm. pag. 107. & 108: 156 APPARET DOMINUS Discruris occupaverant, ut de alis rebus verba facere non poſſent, niſi de his ipſis; puta de paſſio- ne & ſepultura ejus, de ſignis in morte, de viſione mulierum &c. Loquebantur ſcil. en- ſtar amantium, qui quos amant, cogitant ſæ- pe, & quorum os ex abundantia cordis loqui- tur &c. Quia autem non tantüm amabant, ſed etiam dubitabant, ideo invicem confere- bant; nam, uùt ait Sapiens, ferrum ferro exa- cuitur, & bomo exacuit faciem amici ſui. Cuùm autem hi duo ita fabularentur ſeu colloqueren- tur (bb), & ſecum quærerent ſeu inter ſe con- ferrent cogitationes ſuas & conjecturas, quas varias in partes volverant (cc), ipſ’e 7ES US quaſi (5) Equidem fabula eſt rerum magnarum & in- credibilium narratio cum admiratione citra fſidem: Eſt tamen etiam ſermo ſeu rumor populi ſive res divulgata, etiamſi vera ſit; & à fando dicta, quo no- mine etiam privata colloquia vera venire ex uſu ſo- lent. Unde Hieron Ruffinum, qui eum calumnia- tus erat, quòd illas hiſtorias Belis & draconis, quæ in Daniele referuntur, dixiſſet fabulas, tuetur di- cRtum ſuum, & oſtendit Latinè non minus vera quàm falſa fabulas dici. Ita & Paulus verbe fabulandi de communi & vero ſermone utitur, & Juvenalis ca- nit: It nova, nec triſtis per cunctas fabula terras. Græ- cum verbum hic habet ιν, unde bomilia; & ad evitandam vocis ambiguitatem verti poterat: Et fa- tum eſßt, dum colloquerentur. 6 (ec) Quid inter ſe quæſierint, quæ dubia move- rint, Evangeliſta non exprimit; facile tamen eſt con- jicere ex iis, quæ paulò poſi dixerunt, eos valde pu- fillanimes forſan non adeò ſublime de JESU cogi⸗ . lla let. lli ten el ſo⸗ guit ulo cul, verl lor⸗ An — rba hieen ce uli⸗ norte,t tur ſellc⸗ gitantſe rls ſoni⸗ Amabent, cOleke ſenn tln 1i, ogleten Pſe ras, M umn, 1 Ken⸗ ſrens Nlotr ⸗ unnt⸗ ingui etur . unn nejet Is eſt ſeu apparuit 0ανεια in alia efßigie er rs;- „. EUNTIBUS IN EMMAUsS. 157 quaſi à tergo eos aſſecutus, ùt in via fieri ſo- let, jungebat ſe illis uüt comes, eodem, quò illi, tendens &c. Impediebantur autem ſeu tenebantur eorum oculi, ut eum non agnoſce- rent. S. Aug. L. 3. de conſ. Ev. c. 2y. putat dæ- monem tenuiſſe oculos Diſcipulorum, immiſ- ſo aliquo impedimento: Non incongruenter, in- quit, accipimus, boeg impedimentum in oculis Diſci- pulorum à Satana faſtum fuiſſe & . Sed potiùs cum aliis plerisque ſentiendum, non dæmo- nem, ſed Chriſtum tenuiſſe oculos Diſcipu- lorum, quia ab eis non ſtatim agnoſci voluit, ex variis cauſis paulò poſt adducendis. Ad quam ſententiam etiam alibi accedit ipſe Aug. utl ep 59. in ſolutione quæſſt. S. à Paulmo pro- poſitæ, quomodo ſc. Chriſtus tenuerit Diſci- pulorum oculos? ubi reſpondet, Chriſtum ali- quo modo mutàſſe corporis lineamenta; ſed quia L. 3. de conſ Ev. cit. ait, non aliter, quàm erat, Chriſtum apparuiſſe Diſcipulis, videtur S. P. velle dicere, non mutàâſſe Chriſtum in ſe glorioſi vultûs lineamenta vel figuram, ſed in oculos Diſcipulorum ſpecies immiſiſſe, quæ aliam effigiem repræſentabant; ideôque Mar- cus ait: Oſtenſus eſt in alia eſigie &. Oſtenſus 8½ – tàſſe & ſenſiſſe, aut quodammodo timuiſſe, an ſtare promiſſis vellet, aut, ſi ante voluiſſet, nunc poſſet ſe ſuſcitare, licèt alios ſuſcitâſſet &&, ſuſpecta eſle teſtimonia mulierum &c., nondum tamen ſpem om- nem intercidiſſe, improvisò forſan adfuturum &c. IC8 AbPPARET DOMINUS DIScCIPULIS eæ Mας6 i. e. in veſtitu ſeu habitu alio, quàm quo uti folebat; ideéque advenam ſeu pere- grinantem putabant; formam enim nativam Eum retinuiſſe liquet ex eo, quòd retentione ſeu obſcuratiene quâdam, aut ſaltem diſtra- ctione oculorum opus erat, ne ipſum Diſci- puli agnoſcerent. Sic & in hiſtoria Transfi- gurationis verbum sræguogαnραρπια ad habitum refertur; & ita Lucas & Marcus rurſus con- ciliantur, cùm hic dicat alium fuiſſe habitum Chriſti, ſed non alium vultum; ille verò divi- nitus impeditos oculos Diſeipulorum, ne ex vultu Eum agnoſcerent (dd). Explicationes Interpretum variæ revocari poſſunt ad qua- druplicem rationem, quâ eorum teneri oculi poterant; ſcil. 1. Vel immutatum fuit obje- ctum: 2. Vel hoc equidem manſit immuta- tum, impreſſit tamen aliam ſpeciem, quàm imprimere ſolebat naturaliter: 3. Vel medi- um (22) D. Thom. 3 p. q. 54. a. I. ad 3. Non apparuit, inquit, llis Diſoipulis in ſperie glorioſaæ, ſed ſieut in pote- Kuate ejus erat, ut ex ejus aſpeltu formaretur in oculis intuen- tium vel forma glorioſa vel non glorioſaæ, dut etiam commir- 7a wel qualitercunque ſe habens: Modicz tämen differentia ſuſſicit ad hoc, quòd aliquis videatur in aliena eſſigie appa- rere. Et L. 3 ſent. diſt. 21. q. 2. a. 4. ait Divina poteſtate impeitas fuiſſe internas potentias, ne Chriſtum agnoſcerent, quam vis externa ſpecies eunaem repræſentaret Qajetanus cenſet, Chriſtum ſpeciem vults corporis que ſui, quam in oculos Diſcipulorum emittebat, ita mo- deratum, ut lineamenta, figuram, & colorem non Perfeété, ſed aliqua tantum ex parte repræſentaret. i⸗ I — lio, gun lſenee 0 Datiren eteytione eln Et um Di⸗ 1Tuntk Uhabiun rluscot e Mubtur verd ii⸗ n, He . jcatiove ta . en ,ir M Siuun. unni- n 14 1 nI etun u e llh 1 o⸗ 9 NN tare⸗ „ . O EUNTIBUS IN EMMAUS. 159 ſuam, ſed alienam effigiem, aliumque habitum um cernendi permutatum fuit ſive per exter- num fve per internum impedimentum, quale eſt organorum turbatio aut ſenſuum alligatio, dicitur grœcè αιονοαονιι: 4. Vel animi oculi pe- culiari fuerunt ratione alligati, ne viderent, aut ut aliter viderent, quæ vocatur gαα ſeu judicii privatio, ſicut homines meditabun- di & valde ad aliquid indagandum intenti non diſcernunt multa, quæ in oculos eorum in- currunt, quia dum toti ſunt affixi aliis & om- ni intelligentiâ in certum objeétum feruntur, ad alia planè non attendunt. Tres modi ulti- mi primo præferendi, tenendúmque, in viſio- ne aut videntibus factam aliquam immutatio- nem, non verò in ipſo objecto viſo ſeu Chriſto. Dicere quis poſſet, Chriſtum verè apparuiſſe in alia eſigie, quia revera alia habebat vultús lineamenta ſaltem poſt Reſurrectionem, & fa- ciem multò pulchriorem; & ideo non fuiſſe cognitum à Diſcipulis. Verùm nec hoc con- gruit cum verbis Lucæ, qui cauſam, cur non cognoſceretur Dominus . tribuit oculis Diſci⸗ pulorum, non formæ illius: Si enim ob mu- tationem formæ & linéeamentorum cognitus non fuiſſet, non neceſſum fuerat oculos Dif- cipulorum teneri, ſed ſatis erat formæ ſeu vul- ts imutatio, Similiter Marcus, eùm ait oſten- ſum eſſe in alia eſigie, videtur ſignificare effigiem diverſam ab es, quam tunc Dominus habebat; quòd ſcil. Chriſtus Diſcipulis impreſſerit non aud I60 AbPPARET DoMINUS DISCIPULIS aut veſtitum à conſueto ac priſtino alienum, & vocis ſonum diverſum à proprio & nativo E&c (ee). Voluit autem Dominus Diſcipulo- rum oculos tenere variis ex cauſis: I. Quia ſuſcitatus non tam oculis corporis & rationi- bus humanis, quàm fide & Scripturis agnoſci- tur: 2. Quia corpus dotibus gloriæ decora- tum nonniſi quando vult, & quomodo & à quibus vult, videtur, eâque ratione non tam humana ejus converſatio oſtenditur, quàm Divina & cœleſtis. 3. Ut quanta ſit ſenſuum om- (ee) Ex his oritur quæſtio, an Dominus polt Re- ſurrectionem alia habuerit vults lineamenta, effi- giémque pulchriorem? D. Th. q. 54. a. I. ad 3. ſic Kabi :Nemo putet, Chriſtum ſud Reſurrettione vultus ſui igiem commutaſſe: Quod eſt intelligendum, quantum ad li- nenmenta membrorum, quia nihil inordinatum & deforme erat in corpore Chriſti per Spiritum S. concepto, quod in Reſurre- tione corrigendam eſſet: Akccepit tamen in Reſurreltione gloriam elaritatis; & ita mutatur eſigies, dum eßßeitur ex mortali immortalis 3 ut hoc ſit acquiſi iſſe vultus gloriam, neon viultus ſiebſtantiam peraidiſſe. Hæc equidem vera ſunt; ſed an hujus ipſius novæ pulchritudinis & ſplen- doris aliquid ſpectandum dederit, hoc quæritur: Si enim priora planè lineamenta cum aliquali tantum majore venuſtate exhibuit, facilè potuiſſent aut Ma- ria Magdalena aut Diſcipuli Eum dignoſcere; ſi au- tem iis valde notabilem & inſolitam venuſtatem ac ſplendorem oſtendiſſet, non fuiſſet creditus eſſe hortulanus aut peregrè vadens &c. Quamdiu ergo in terris adhuc egit, venuſtatem potiũs more alio- rum hominum videtur præ ſe tuliſſe &c., niſi forſan tenues ſubin etiam immortalis vitæ & gloriæ radios aliquos indulſerit &c. ☛ ILIS alienunm Cnuih Dilehn⸗ l, Gil Kraro⸗ eneß E Ceeot noco e nonu r,n tſenin 6 — 1 vot 4 2 nente, 1,Nl AItuna Aine Eint⸗ Senr 4 ſen ſel Eper tine irin tinſi ele, 11 Pulltet Eiuu 1 ete ote o⸗ foin dii EUNTIBUS IN EMMAUWSL8s.§Zõ. 161 omnium imbecillitas, nobis innoteſcat, quòd nec oculi, nec aures ſuo officio perfungi va- leant, niſi illis aſſiduè ſuggeritur è cœlo facul- tas, expeditusque eorum uſus in perpetuo be- neficio ponendus ſit. 4. Ut vulnus ſuum qu aſi ignoto peregrino detegentes, convenientio- ra magisque ſalutaria medicamenta ab opti- mo Medico Chriſto reciperent. §. Ut ſe eis talem extra oftenderet, qualis apud illos erat in corde: Hoc egit foris Dominus in oculis corpo- vis, verba ſunt S. Greg. hom. 23., quod apud ip- ſos agebatur intus in oculis cordis: Lpſi namque apud ſemetipſos intus & amabant, & duhitahant. Eis autem Dominus foris & praſens aderat; & quis eſſet, non oſtendehat. De ſe ergo loquemtibus præſen- tiam exhihuit, ſed de ſe dubitantibus cognitionis ſua Neciem abſcondit. 6. Ut poſtquam diu fuiſſet occultus & abditus, poſtes cognitus dulciùs ſaperet &c. 7. Ut Scripturarum interpreta- tione & argumentis, non authoritate præſen- tiæ Ipſius, ſine ſenſuum adjutorio, ſenſim ad fidem ducerentur, quæ oculos mentis aperit, & ſine qua ad Divina cœcutimus &c. Cœte- rùm mirabilis planè in ſuis actionibus Domi- nus. Cuùm geſtabat corpus mortale in ter- ra, transformatus eſt coram Diſcipulis ſuis in monte, & ſplenduit facies ejus ſicut Sol &c. Nunc poſtquam per Reſurrectionem aſſump- ſit corpus glorificatum, conſpectui Diſcipu- lorum ſe offert ut humilem & èe vulgo pere- grinum; ut Ejus potentiam vel maximè con- D 1. fitea- I62 ArPARET DoOMINUS DISCPULIS fiteamur, qui potuit & in carne mortali for- mam immortalem, & in immortali vita for- mam mortalem afſſumere. L “ Et ait ad illos: Qui ſunt bi ſermones, quos con- fertis? Interrogat eos quaſi ignarus, ut ex eo- rum reſponſo occaſionem capiat eos inſtru- endi ac ſolandi: Nec abſque myſterio addit: Ambulantes & eſtis triſtes, græcè NMνντιfive tetrici; q. d. longius ambulare & peregrinari minimè oportet, quia nunc verum Sabbatum ſeu dies quietis eſt; neque triſtari, quia dies agitur, quam fecit Dominus, in qua exultan- dum potiùs eſt ac lætandum. Et reſpondens unus, cui nomen Cleopbas (Ff), dixit ei: Tu ſolus peregrinus es (græcè αοsιο peregrinaris) in Jeruſalem & o. Poteſt equidem hoc legi affir- mativè: Tu ſolus & unus ſanè es ex peregri- nis, qui in Jeruſalem venerunt, qui non ad- vertit & cognovit noviſſimè geſta, quæ cœte- “ ris (Kf) Videtur fuiſſe Galilæus, vel potiùs, ut ait Hier., Emmauntinus, & ab eo creditur cognomi- nata Maria Cleophe, cujus meminit oannes. Non- nulli tamen faciunt diſcerimen, narn Cleophas ille apud Joannem ſcribitur cum omega & accentu cir- cumflexo in ultima ſyllaba xXοωταοσ hic verò cum omicron & accentu in penultima 2Xιαταναασω ut vi⸗ deantur eſſe diſtincæ perſonæ: Interpretatur autem Cleo pas inerepant ore eoquòd diligeret corde, quem ore quaſi increpabat IJESUM. Item græacéè ſonat omnis gleriz, vera enim & ſola gloria eſt Chriſtum ſequi, eſſe Ejus diſcipulum, in Ejus cruce non ſcan- dalizari, ſed gloriari &c. “ PULIS — hortalito⸗ li vita to⸗ r, uttn 5,Ut eret eosotr erio d Neunt 1 petegnnt dabban ,(0it 1a exuler moni . Ni bend lgimn Peſe,t Non gvelet⸗ 14 — iti Ogront Cphn 1 eßtlett Gerouen . u 1utenn e/ glen Ceſnt tilun vnſean EUNTIBUS IN EMMAUsSs. 163 ris omnibus ſunt comperta. Meliùs tamen le- gitur interrogative: An adeò hofpes es, ut ignores, quæ in Jeruſalem facta ſunt his die- bus, & ad quæ tota civitas confluxit? Vel: Tu ſolus peregrinaris in Jeruſalem h. e. Tune ſo- lus Solymæ agens, peregrinus fuiſti ab ipſa & quaſi abſens, ita ut non cognoveris ea, quæ in omnium aſpectu facta ſunt? Vel: An te ſolum latent, &, ſi non incurrerunt in oculos, neque ad aures venerunt tuas ea, quæ nemo quan- tumvis advena ignorat? Nomen peregrini vel verbum græcum ααρaαι, quo utitur Lu- cas dupliciter poteſt accipi: Vel impropriè & metaphoricè; & ſic dicitur ille peregrinari in domo ſua vel in civitate, qui ea ignorat, quæ in civitate fua vel domo geruntur (gg). Vel propriè pro eo, qui peregrè à patria ſua profectus in aliis locis verſatur üt advena. Quodſi propriè accipiatur, erit ſenſus: Tam nota ſunt hæc, ut omnes etiam advena & pe- regrini ſeiverint, per ſe ſatis curioſ: An er- go tu adeò incurioſus fuiſti, & adedò aliis ne- gotiis abſorptus, ut ſolus neſcias? Equidem monet Cicero, peregrinum in aliena Repubiica cu- vioſum M non oportere: Verùm, præterquàm quòd de iis, quæ omnibus proſtant, hæc intel- 1, 2 ligenda (gs)? Hinc Cicero de Offic ſcribit: Hoſpitem eſſe ia rebus urbani; denecus eſt 5 peregrinari in patria turpe. Etin Orat. Pro Milone: In veròs Zudices vos ſoli ignoratis? Vos hoſpites in hac urbe ver ſamini?! Veſtra peregrinantur au. res, neque in hoc per vagato civitatis ſermone verſantur? 164 ArPARET DOMINUS DISCIPULIS ligenda non ſint, hle etiam peregrinorum ma- ximè intererat, quæ illis diebus geſta fuerant myſteria reſcire; tum quia peregrinis nonnul- la injuria facta fuerat in IESU innocente pe- regrino Jeroſolymis à Judæis crucifixo, tum quia ſoliti erant peregrini & advenæ conve- nire in magnis ſolennitatibus ad prædicatio- nem JESU, ù᷑t conſtat de gentilibus apud Jo- annem c. 12. Non eſt ergo ſenſus, quòd ipſe ſolus Jeroſolymis peregrinaretur, cùm multi ex variis mundi nationibus conveniſſent ad Paſcha; ſed quòd alii peregrini noviſſent ibi geſta, & ipſe ſolus illa ignoraret. Verbum Tαεανε ſignificat etiam habitare in vicinia, ſive intra fines majorum urbium: Cuͤm er- go0 Chriſtus ſeſe gerebat, quaſi & ipſe in agro habitaret paulò ulterius Emmaunte, ac proin- de domum, uùt ipſi, rediret; mirantur diſcipuli, quòd intra fines ac quaſi in Jeruſalem habitans ſive potiùs (in multis Codicibus abeſt parti- cula *]) Jeru ſalem propiùs adhabitans igno- raret ea, quorum rumor pro rei magnitudine longè latéque jam ſparſus erat. Mirandum tamen, quòd ſic loqueretur Cleophas: Unde- nam enim ſciebat peregrinum illum ignorare ea, quæ Solymæ contigerant, cùm peregrinus ſolùm interrogaverit: Qui ſunt ſermones iſti, quos confertis? ex quibus Cleophas colligere poterat Eum ignorare ipſorum ſermones, & cur eſſent ita triſtes, non verò Eum ignorare acta in Jeruſalem. dendum videtur, Pere- — S — Crunme fenn 8nonmm. Celehe 10, tu Tconne⸗ Ediearo⸗ Aoce vodi hm muli ſent entb Verbun Vient Cincr in eron⸗ eſnt⸗ 2Dians nnn iono⸗ tne ndl Dte vorae in ſi⸗ ſee 6 ralt. S= ☛RD—ℳp EUNTIBUS IN LMMAUs. 16 5 grinum, antequam Diſecipulos interrogaret, juxta illos iter feciſſe brevi aliquo tempore, eôsque audiviſſe quentes de paſſione Magi- ſtri, atque idcirco Cleopham ex ejus interro- gatione collegiſſe illum ignorare, quæ facta erant in Jeruſalem; & ideo interrogàſſe: Qui ſunt ſermones iſti? Vel dicendum, Cleopham ſic reſpondiſſe, quia putabat, peregrinum, ſi non ignoràâſſet, quæ facta erant, facile conj cere potuiſſe de his ipſis recentibus factis eos lo- qui; erant enim omnium ſermone digna & at- tentionem à cunétis haud levem exigentia (b). V 1. 3 Qui- (bh) Etſi autem hoc loco Dominus praprié pe- regrinus viſus & hebitus non fuiſſet, non ſunt tamen contemnenda, quæ hie multi Patres de peregrino Chriſto piè philoſophantur, quorum aliqua deliban- da damus in verbis ſingulis: 1. 710 per quod pro- nomen intelligitur ſecunda in Trinitate Perſona, fi- cut per Ego prima (Ego hodie genni te Pſ 2.) & per Ille tertia (Cam venerit ille ſpiritus veritatis Joann. 16) 2. SOLS; quis ſolus eſt Patris Verbum, ſolus in cœ- lo ſiné Matre, (ſolus in terra ſiné Patre, ſolus na- turà Filius, reliqui omnes adoptione &c. 3. bere- grinus, quia ſolus inter Divinas Perſonss deſcendit de cœlis & homo fadus eſt, ut poſſit dicere: Aa- vena ego ſum apud te, & peregrinus ſieut omnes Patres mei Pſ. 38. Huc pertinet illud erem. 14. Quare quaſi co⸗ lonus futurus es in terra, & quaſi viator aeclinans ad ma- nendum? Solus quoque, quod ad animam ſpedat, cüm civis eſſet cœli & comprehenſor, erat tzmen corpore viator & peregrinus à cœleſti Jerufalem: Solus peregrinus quoad conceptionem, quia de Spi- Hitu S. ſiné virili ſemine conceptus, quod novum 166 APPARET DONINUS DIeCT PULIS Qluibus ille dixit: Quæ? Quæ illa ſunt, quæ putatis mihi ignota eſſe non poſſe? Interro- gat, quæ novit, tum ut vulnus detegatur, & curari queat, quia quod ignorat medicina, non ſanat; tum quia nun volupe eſt memi- niſſe laborum & audire peractam ſanguineam ſcenam & c. Et dixerunt de 7ES U Nazareno, qui eſt & peregrinum in humana generatione; peregri- nus, quia natus Matre integrà & incorruptàâ edque ipsà tunc peregrinante, ita ut ipſiu. Orbis Domino negaretur locus in dis erſorio; peregrinus in doctri- na, quam admirabantur omnes; & in operibus ſig- norum verè peregrimis & nunquam vifis, ingemi d. miratione dignis; peregrinus, quia non habebat, ubi caput reclinaret, nudus natus, nudus mortuus; pe- regrinus, quia paſſionis ſuæ initantis tempore à fuis omnibus derelicdus eſt & ùt peregrinus eijectus à co- lonis dicentibus: Hie eſt hkeres, venite, occidamus eum, & habebimus hereditatem; peregrinus quaſi in morte, dans ſcil. animam ſuam pro aliis, etiam inimicis, quod nunquam auditum; peregrinus jam mortuus, quia in alieno ſepulchro conditus; peregrinus in Re- ſurrectione corporis ad immortalitatem, quæ inſo- lita & prima fuit; peregrinus, quia jam ſuſcitatus cùm corpore & animo beatus eſſet, ique debere- tur cœlum, tamen 4. adhuc diebus converſatus in terra eft: Item quia carnem ſuam in cœlum evexit & ad dexteram Patris collocavit tanquam peregri- nam & advenam; carnis enim, quæ de terra eſt, pro- prius cœteroquin locus terra eit; Peregrinus etiam- num in Eucheriſtia, quia latens & abſconditus, factus viaticum peregrinantium & tranſeuntium ex hoc mundo ad Patrem Peregrinus in multorum ani- mis, qui Eum néôſſe nolunt, aut cùm inflar pere- Srini in hoſpitio ingrato non diu manentis, cogitur 8 — =—- † —— — . — — — 16 Ent, lhern. ootſ, pechent, ſt neni. gumein Arenn n 1¹ pefent Hptiete Domve ncoeri enbleff⸗ hbenit bebet udt ftulsie⸗ poleiſi eus1e lumntenn, ) wolte, nimec noruuch sinle⸗ ſnl Netin Leber. Ctneft erelt ereot, . ein. fachet oe Ne here⸗ giu £ 4 EFUNTIEUS IN EMMAUS. 167 fuit Vir Propheta &c. Egregium ſanè de Chri⸗ ſto teſtimonium, quamvis ab imperfeéka fide profectum, quia non ſolum preæclarè de Chri- ſto duo illi ſentiunt, prout dignum erat, ſed etiam confitentur 7 UM, quem neſciebant ſalvâſſe mundum per crucem, & Nazdrenum, quem ignorabant per Refſurrectionem reflo- ruiſſe. Virum vocant, i. e. h.ominem jam in- de à Conceptione utentem ratione juxta il- lud Jerem. 3 1. Fæmina circumdabit Virum; & qui non tantùm fuit, ſed & in præſenti erat, Vir maximéè fortis per ſuſcitationem ſuè &c. Vo- cant Prophetam non qualemcunque, ſed inter Prophetas eminentem, & ſummum docendi modo & factis: Et revera talis fuit, qui & præ- terita Prophetarum oracula expoſuerit, fu- tura autem ſibi & Eccleſiæ ſuæ prænuntiave- rit (ii). Vocant potentem in opere propter ſigna L 4 ad- ab iis, apud quos divertit, paulò poſt diſcedere, dum illi quaſi malam cœnam parant. & durum le- um ſternunt & c. Et non cognoviſti ée. Cognovit uti- que Dominus vel maximè ea, quæ ipſum tangebant & cum ipſo gefta ſunt: Dicitur tamen non cogno- ſcere, quia quæ non rapuit, exſolvit, pœnäsque aliis debitas in ſe innocens luit, juxta illud Pſ. 34. Con- gregata ſunt ſuper me flagellz; & ignorabam ſcil. eorum cauſam: Item quia quodammodo videtur non cog- noſcere peccata, quando ea non punit, uti tunc non punivit peccata Miniſtrorum Sacerdotum &c. (i) Quanquam vox Propheta non uſurpatur de iis tantùm ſolis, qui futura prædicebant, ſed & de om- nibus, qui DEl voluntatem explicabant, proban- te DEO & populo &c. 4 168 APPARET DoMINUS DISCIPULIS *]us non eſſet enervis ac mollis, ſed ardens efficax, non caſſus aut vanus, verùm cum ipſis factis conjunétus, ut etiam milites poſtea ad Eum capiendum miſſi dicerent: Nunquam Ne locutus eſt homo, ſicut hic guitur Toann.7. (E). Addunt coram DEO & omni Populo, quia bonæ Operationis & prædicationis regula & finis eſ- ſe debet ſola DElgloria, non propria; & uti- litas publica, non privata: Pritis etiam coram DEO operari bene oportet, quàm coram po- Pulo, quia qui DEO placet, ſecure poteſt pla- cere & populo, quia hon curat placere proxi- mo niſi in honum ad ædlificationem; ut docet Apo- ſtolus ad Rom. I5§. V. 2. At qui interdum ho- minibus placet, non ſemper DEO placet, teſte eod. ad Gal. I. Si aldhuc bominilbus Nlacerem, Chriſti ſervus non eſſem; & Propheta Pf. 52. Quoniam DlE US diipahit oſſa eorum, qut hominibus placent. Et qusmodo eum tradiderunt JNummi Sacerdotes GSec. Pergit nunc Cleophas, Chriſti paſſionem & (NO) Vide ordinem Potens, inquiunt, primùm ope- "e, dein ſermone; quia bona verba vim habent à ſan- Gta vita, & per officia virtutum Pervenitur ad bo- nam doctrinam, nam in malzvolzm a bit ſapientia, nec habitabit in orpore ſubdito peccatis S p. 8. Hine & Propheta Precatur: Bonitatem, diſciplinam S ſcientians aoce me Pſ. 11 8. Et licet bonus ſit, qui ver- bo prædicst, major tamen eſt R melior, concionatur; at maximus &ñ opti Præſtat: Nam qui fecerit & da in Kegno calerum Matt N imam non intrai: admiranda; potentem Jermone, quod ſermo trarl Ii No ſtun tes; co ſol ULIS EUNTIBUS IN EMMAUsS. 169 rin & mortem paucis exponere, cùm ait Princi- imnen Peés & ſummos Sacerdotes ſeu Senatores Synedrii d adidiſe gESM., ſcil. ex invidia, avaritia, ehen ambitione; quæ peſtes eos potiſſimum, qui Mn aliis imperant aut præſunt, ſolent invadere. nn Non conjiciunt culpam in Pilatum „qui Chri- 4 ſtum nonniſi invitus damnavit; non in mili- fnſte tes, qui ignoranter mandata ſuperiorum exe- En cuti ſunt; nec in populum Judæorum, qui ſal- nNR tem ex parte bene affectus erat Chriſto, ex Cnen parte autem ſubornatus à Principibus, ut ab- net. ſolutionem Barabbæ, mortem autem ESU re nit⸗ pPeterent, & quia quod in illis peccati fuerat, erde in Principes referendum erat ut authores & lumhe⸗ incentores & c. Ipſi nimirum injuſtam ſenten- ehltle tiam à Pilato expreſſerant, & ita tradiderunt in nlil damnationem mortis as xoinα i. e. in judicium, Denmm quo ad mortem damnabatur, & cruciſixerunt o. eum i. e. effecerunt, ut crucifigeretur 11). aili Nos autem ſperabamus &. Detegit Cl eophas loreon Proprium ac comitis ſin vulnus, non enim niſi 4 Meſſiam à Romanorum jugo & tyrannide ip- — ſos liherantem expectabant, & ita agnoſcebant 8 Meſſiam ſecundum carnem tantùm, ſicut & “ Apoſtolus, cuùm eſſet Judæus & pro Lege ze- mi⸗ V 1. la- σ⅓ (Q Verba enim Hebræa, quæ ſunt in conjugatio- t ne Hiphil, eam propriam ſignificationem habent, ut indicent non actorem, ſed auctorem actionis; quàâ o conjugatione cùm Græci careant, Hebzæi græcè lo- quentes aucorem actionis pro ipio actore ponunt 170 ArPPARFT DoMINuS DISCIPULIS laret (mm). Per hæc verba indicant, ſi etiam ſide & ſpe non prorſus exciderint, ſaltem ſe in his valde vacillare, & animum jam deſpon- diſſe; vel forſan ex reſpectu hùmano in gratiam hujus ſui viæ comitis prædictionem de Refſur- rectione Chriſti extenusbant, quia à peregrino illo ſe poſſe accuſari ſuſpicabhantur, non enim ſciebant, quis eſſet, & forfan ideo, ſi etiam bene ſenſerint, non sdeò candidè edixerunt. Nos ſperabamus; quod verbum ſimul indicat, eos ſperâſſe vivente Chriſto, quòd veluti Rex terrenus populum Ifraéliticum eſſet jugo Ro- manorum exempturus; poſt mortem autem eos ſpem abjeciſſe, maximè cùm vidiſſent cru- cifixum, & inſuper jam tertium diem eſfe, quèd ſive ex quo &αι' & bæc facta ſint, quèòd ſc. mor- tuus fuerit: Supplendum hic, quod tacitê di- cere volebant, nim. à morte Ejus, feu tempo- re hoc intermedio jam eventurum fuiſſe, ſi- quid ex ea boni exſpeétari potuerit; ſed nihil eveniſſe: Q. d. Tertia jam dies eſt; & tamen non ſurrexit, neque redivivum vidimus. Ser- ¶mm) Sic & populus Germaniæ (praſertim plebs ruſtica) à novis Prophetis deluſus, Principum ſuo- rum jugum prætextu Evangelii excutere voluit, ca- nente claſſicum Luthero, proque libertate cruentis Præliis decertans, fœdé ac miſerabiliter profligatus eſt, & plusquam centum millia illorum in illis pug- nis & contentionibus deſiderata ſunt. Simili modo dementaverat populum Florentinum Hieronymus quidam Ferrarienſis, ſpe libertatis adipiſcendæ de- luſum &c. Alia plané eſt libertas Chriſtiana. 0 ſper 1 . zan Gen Err toti eſe red⸗ ſuſk qus eſt P0 4 it at dies gu⸗ ho LIS ſ eten ſalten n Geßyon ingrarin ge Reil⸗ pefegrto non ehi etin 8fzernt iczt, lotihen agok⸗ 1 ten ent en⸗ le, nor⸗ eſe.. tenhpo⸗ iſe,l⸗ dokl tannen Ver⸗ 0 e ebs ie ine gentis Nitis l⸗ 66 mS de⸗ EUNTIBUS IN EMMAUsS. 171 mo eyim eorum erat defectivus, uthominun ſpem inter & metum pendentium (nn). Ergo ſperabatis, non autem amplius ſperatis? Scandali- Zamini ſc. paſſione [ESU Nazareni, quaſi Re. demptor ipfe non ſit, eoquòèd fuerit crucifixus. Erratis toto cœlo: Id, quod vobis ſpem aufert, totius ſpei cauſa eſt: Tunc potiùs oportebat deſperare, ſi non fuiſſet crucifixus: Caufſa redemptionis Crux Domini eſt: Quia cruci ſuffixus eſt, ideo redemit. Ignoratis ſmul, quæ & qualis promiſſa ſit redemptio: Non eſt liberatio à terrena ſervitute, quæ armis potentique fit exercitu, ſed liberatio populi à diabolica captivitate, de qua Vates Regius ait Pſ. 129. lpſe redimet Iſraël ex omnibus iniqui- tatibus ejus: Et Iſaias c. 53. Omnes nos quaſi oves erra 14 (mn) Dici illis poterat, quod olim Cæſari: Venit dies, non abiie; nondum ſc. plané elapfa fuerat; ne que enim promiſſum aut condictum fuerat, quàâ diei horâ vellet reſurgere, nedum apparere. Cogitare de- buſſſent, quèd jam aliis forſan apparuerit, imò quòd Angeli per mulieres nuntiare juſſerint, in Galilæza eum viſum iri &c Quanquam illud nibilominûs verum manet, aliquam jam tunc debuiſſe fieri ap- paritionem, ut de veritate prædicdionis Chriſti con- ſtaret, Eum die tertià reiurrexifſe. NB Refuta- tur hic rurſus opinio eorum, qui tenent Chriſtum ferià quintâ crucifkixum, & ita tres dies veros & in: tegros in ſepulchro jacuiſſe: Si enim expendant ver. ba iſta Diſeipulorum: Tertiaz dies eſt hodie c, quæ di- cebant Diſcipuli primâ die hebdomadis, advertent ſimul, ſi Dominus mortuus fuiſſet die quintâ, non illos dcturos fuiffe: Tertiæ, ſed quarta dies eft boaie 8 4 172 APFPARET DOMINUS DISCIPULIS erravimus; unusquisque in viam ſuam declinavit. Poſuit Dominus in eo iniquitates omnium noſtrum. Item: Propter ſcelus populi mei percuſſ eum Gc. (o). Sed & mulieres quclam ex noſtris i. e. ex iis, quæ adhærebant Chriſta, ſeu Chriſti diſcipu- læ terruerunt nog, græcè& églorανα 1. e, attoni- tos fecerunt ſeu obſtupefecerunt nos, quæ ſcil. ejus ſepulchrum inviſerant, cum nuntia- runt nobis, ſe illud corpore vacuum inveniſ- ſe, & ab Angelis audiviſſe, Illum verè vivere. Nonnulli quoque Viri ex noſtris, nempe Pe- trus & Joannes, qui auditis mulieribus per- rexerunt ad monumentum, vera eſſe compe- rerunt, quæ mulieres, ſcil de ſepulchro va- cuo, nuntiaverant. Se ipſos hic redarguunt Diſcipuli, hæc referentes; eo ipſo enim de- buiſſent melius ſperare, imò credere, verè Ma- giſtrum ſuum rurſus vivere. Meritò itaque reprehenſionem à Chriſto Domino ferunt. (oo) Clemens Alex. L I. Pædag. c. 6. Sanguis, in- Juit, aei eſf ſpes: Cum autem ſpes expiraverit, perinde ac Li‚ſanguis Wuxerit, vitalis fiädei fecultas dr ol vitur Ge. Enuem 1pem habebant hi UDiſcipuli; parum habe- bant ſanguinis, hinc redemptionis fides in eis ferè diſſoluta erat: Reſtituit eis Chriſtus ſpem velut ſan- guinem, vehementerque corroborati ſunt. Carvea- mus, ne ſpem unquam abjiciamus; tunc enim quia quaſi exſangues ſeu ſanguine animi deſtituti vel ma ximé imbecilli erimus. Spes item anchora eſt, quâ amima inſtar navis ſuſtinetur; hanc qui abjicit, nau- fraugium facit: Non hærebant anchoræ Diſeipuli, hinc flucuârunt, feciſſentque penitus naufragium, niſi Dominus ſuccurriſſet. UlIS eelinenit⸗ n nahren G e. eriin dicſee⸗ e aon. nos, tunt hioyeni viree⸗ pbele bos ſer coe chroe Aeude Dine erel- itae tot. — gii⸗ Ginl hebe⸗ tet tlun⸗ Arel⸗ i mt l nb⸗ ul, , EUNTIBOS IN EMMAUs. 173 0 ſt ulti & tardi corde ad credendum &c. Mirum equidem eſt hoc ſermonis initium zinſolita be- nevolentiæ captatio, quòd homo, ùt videba- tur, ignêtus comites viæ, quibus ſe junxit, ſtultos vocet & c., quæ verba illorum averſio- nem potiùs & excandeſcentiam, quàm bene- volentiam concitare poterant. At verò DE- US eſt, qui loquitur; non ut contumelidà affi- ciat Diſcipulos, ſed ut increpando accendat corda, tarditatémque in credendo ſtimulet. O ſtulti græcè auονανοs 1. e. inſenſati ſeu absque mente, quam credendæ Reſurrectioni nonim- penditis, nec applicatis conſiderandis iis, quæ Prophetæ de illa prœædixerunt: YZurdi coerde ad credendum in ommibug, quæ locuti ſunt Prophetæ; ubi præpoſitio in abundat more Hebræorum- Non provocat Dominus ad prædiétionem ſu- am (quæ etiam ipfis hoſtibus nota erat, & ob quam ſepulchrum cuſtodiri juſſerunt) ſed ad Prophetarum vaticinia, per quæ iſta ed magis confirmabatur, ut tacité ſecum cogitare & inferre poſſent- ea audientes Diſcipuli: Ecce quàm conſonant Prophetarum oracula cum dictis & factis Magiſtri noſtri! Credebant uti- que hi Diſcipuli vaticiniis Prophetarum cog- nitis & intellectis; increpantur tantum in eo, quòd ea, quæ paſſionem lpſius & mortem con- cernebant, non diligentiùs rimati fuerint, & moras trahant captivandi intellectum in ob- ſequium fidei, ac credendi, ignominioſa illa du- ra & aſpera à Frophetis deſcripta i in Meſſiam ca- 174 ArFPARET DOMINUS DISsCIPuLIS cadere, & ex tantis tenebris ad tantam ucem eum poſiſe emergere. Hæc nim. nondum aſſe- cuti fuerant; ull etiam de Petro & oanne Præcipuis Apoſtolis legimus Ioann. 20. Nen- dum ſciebant Scripturam. qtuia oportehat eum d mor- muis refa gere &d Unde ſubdt Dominus: Non- ne beæc oportuit pati Chriftum & Q d. Nonne Ser pturæ ſaris & variis in locis indicant, quòd Chriſtus leu Meſſias promiſſus nonniſi patien- do acquiſiturus ſit gloriam Regni ſui, & mor- te ſià redempturus Iſraël? Percurrit itaque Scripturam ſacram Ipſe, minimè in Scripturis peregrinus, cum his, qui in eis peregrini erant, breviter explanans de ſe inibi contenta (7). . Ince- (yy) Sed cur B. Lucas illas Chrifli allegationes Winterpretationes literis non mandat, cui tamen Divino munere conceſſum fuerat huie ſermoni in- tereſſe, cùm id nos conſolari mirikicè ac recreare pPotuiſſet? ;. Cùm Apoftoli & Evangeliſtæ nonniſi Chriſio didante aut Spiritu S inſpirante ſcripſerint, etiam divinitus fadum videtur, ut illa præteriren- tur: t. Quia noluit Dominus Apoſtolos Scriptu- ras ſacras ab illis duobus Diſcipulis addiſcere, cùm probabile ſit Dominum hæc eadem multò meliùs Apoſtolis tradidiſſe 2. Erat nobis conducibilius, ne ſcriber entur, tum ut diligentiùs perſcrutaremur Scripturas, & in meditandis illis ac penetrandis in- telledqum exerceremus, tum ut labore noſiro inve- Itigata dulciùs ſaperent. 3. Quia volebat votis ac Precibus noftris pulſari, qui dat omnibus ſapientiam à ſe poſtulantibus, & non improperat 4. Quia pe- ruit Apoſtolis ſuis ſenſum Scripturarum, à quibus conſtanti traditione eædem uti in litera, ita & in ſen- UIIs timn ben ndome E ſornr Keän .20, N ellht ſn nle N Nowre 3or ittß ,Ene⸗ Itſrect CPßti nienmn n . — Uthn 1 1He poniſ⸗ ſelſene orri bern elren pe 3 0N ges s⸗ emnut Ein⸗ Dye⸗ 6140 lin EUNTIBUS IN KMMAUsS. 175 Incepit autem 4 Meyſe, i. e. à Scriptura ejus, quia Moyſes primus fuit, qui de Ipſo & apertè ſcripſit ad literam, & ſubobſcurè in myſtico ſenſu: Unde alibi Joann 5§. ipſe Chriſtus di- Xit: Si crederetis Mſi, orederetis forſitan & mihi; de me enim ille ſemipſit. Ac fortaſſis explicuit 1. quomodo ex Adam ſoporato formatam Evã, ita formandam eſſe Eecleſiam de latere Chriſti in cruce obdormientis, qui poſt ſomnum evi- gilans i. e. reſurgens dixit: Hoc os ex oſſibus meis & caro de carne mea Gen. 2. ij. e. Ecce ego vobis- cum ſum emnibus diebus uſque ad conſummationem ſæ- culi Matth. c. ult. 2. Declaravit poſitas Gen. 3. inimicitias inter ſemen ſerpentis & ſemen mu- lieris: Semen ſerpentis ſunt Judæi increduli & Deicidæ, quibus Dominus dixit Joann. 8. Vos ex PFPatre diabolo eſtis, & deſideria Patris ve- Nri vultis facere: Semen ſingulariter Mulieris, & non Viri eſt Chriſtus; nam licet ex ſemine Abrahæ ſecundùm carnem ad Rom. r. dica- tur progenitus, hoc non eſt niſi ratione Ma- tris, cuſus ſolius eſt fructus, in quo benedi- cendæ ſunt omnes gentes. Floc autem gra- num frumenti mortuum multum fructum at- tulit, quando in multitudine credentium re- ſurrexit. z. Expoſuit, quid ſignificârit Cain prævalens in agro contra fratrem ſuum Abel Gen. ſu ad nos profectæ ſunt. Non ergo periit prorſus illa Chriſti interpretatio, ſed traditione vivâ de ore ad nos, ſi non integra, ſaltem per partes, pervenit. Ita Salmeron. X I76 APPARET DOMINUIS DrIsCIPuLIS . Gen. 4; nim. Judæos extra civitatem Chri- ſtum ſuffixiſſe, ſed pro Abel i. e. juctu ſuffe. ctus eſt Seth i. e. reſurrectio. 4. OQuomodo ebrius Noë obdormiens in tabernaculo & nu- datus Gen. §. irriſus ſit à Cham Patre Cha- naan; ſed poſt ſomnum evigilans Reſurrectio- nem Chriſti adumbrârit, atque Judæorum Chriſto] Eſu in eruce nudo inſultantium abje- dtionem, ſervitutem & maledictionem in illos tanquam in alterum Cham vaticinatus ſit. y. Quomodo poſt aquarum diluvium requieve- rit arca in montibus Armeniæ Gen. 9., nam poſt diluvium paſſionum, humanitati Chriſti, quæ eſt vera ſanétificationis & liberationis ar. ca, requies per Reſurrectionem danda erat: De qua requie dixit David: Surge Domine in re- gquiem tuam tu & arca ſanctificationis tuæ. Et quem- admodum non alii ſalvi facti ſunt, quàm qui arcam erant ingreſſi I. Petr. 3.; ita nec aliud nomen ſub cœlo datum hominibus, in quo oporteat nos ſalvos fieri Act. 4. 6. Quomo- do liberatus ſit Iſaac de gladio Patris ſui vo- lentis eum immolare Gen. 27., pro quo arie- tem hærentem inter vepres ſacrificavit; nam Chriſti tantùm humanitas, quæ ſpinis corona- ta eſt quaſi aries, immolata DEO eſt, Divini- nitatis autem virtute quaſi Iſaac tertio die vi- va rediit. Et ſicuti olim DEUS jugo Ægy- Pti liberaturus Iſraelitas, ex ardenti rubo lo- cutus eſt Exod. 3., ita D EI Filius uſque ad humanitatem ſentibus coronatam deſcendit, Ut 11s — tem (hr. ſCn e. Nonot⸗ ulon itreli lüneke⸗ Ceonn e Nink lolt egle⸗ 9, 0Ul Chri Aaert teinee t lin n e A ind loo⸗ Ciro⸗ Nd 10 nil⸗ e⸗ lo. 40 oiSnn EUNTIBUS IN EMMAUys.§. 177 ut nos de duriore diaboli tyrannide liberaret. 7. Quomodo Jacob de manu Eſau affligentis evadens Gen 32., & cum duabus poſtea tur- mis in Meſopotamiam rediens, Chriſtum re- ſurgentem præfigurârit; uti ſupra dictum. 8. Quomodo Joſephus innocens carcere edu- ctus, Dominus Ægypti conſtitutus ſit Gen. 39.; nam [ESUS carcere mortis & inferni li- beratus, de ſe ipſo teſtatur: Daua eſt mihi om- nis poteſtas in cœlo & in terra Matth. c. ult. 9. Quomodo Moyſes projectus in aquas & ſuf- focandus, à filia Pharaonis ex iis levatus & educatus, Dominus & Princeps Æ.gypti factus Exod. 2., inde populum eduxerit; nam & IE- SUS reprobatus & ad mortem damnatus, edu- ctus de aquis paſſionum eſt, & factus Princeps &&π— Dux., Patres de limbo & omnes nosè pote- ſtate tenebrarum educens (14). M Expo- (44) Hæc potiora loca ex Pentateucho: Ex reli- quis Seripturis forſan elucidabat: I. Figuram Sam-= ſonis portas Urbis mediâ nocte aſportantis Judic. 16. & typicum ejus proverbiurm: De comedente exivit cis bus & de forti egreſſa eft dulcedo jJud 14., quia in fauci- bus mortis inventa ipſa vita ESU & omnium no- ſtrům: Figuram Davidis olim obſeſſi à Saulis licto- ribus in domo, per feneſtram evadentis, & illuſis cuſtodibus ſervati ad Regnum t. Reg 19. Figuram Jobi percuſſi & ad ſanitatem redeuntis, duplicatis & cum fœnore ei reſtitutis bonis omnibus: Figuram Jonæ à ceto abſorpti, poſt triduum verò ad litus ex- Poſiti: Jeremiæ projecti in puteum profundum, ut vitam ibi miſerè elauderet ſuam, ſed DEl beneficio eruti Jerem. 37.: Danielis miſſi in lacum leonum, X 17 8 APPARET DOMINUS DISCIPUIIS Expoſitioni Scripturæ inhæſerat Dominus toto illo itinere, uſque dum appropinquaverunt caſtello ſeu pago Emmaus, illive loco, quem Hiſtoria tripartita trivium vocat. Et ipſe Do- minus finxit ſe longids ire aut aliò tendere. No- tandum ex D. Aug. L. contr. mend. c. 13. & L. 2. QQ Ev. q. 5I. duplicem eſſe fictionem: Alte- verùm paulò puſt edudti magno ſtupore Regis, ini- micos Danielis in illum projici jubentis Dan. 14. Mardochæi poſt lucum ſaccumque, quo erat indu- tus, exaltati in aula Aſſueri & veſtimentis Regiis in- duti, ſuſpenſo Aman in patibulo, quod ei præpa- raverat &c Quas figuras facilè accommodabimus Reſurgenti Domino, & per decurſum Commenta- riorum noſtrorum plerasque jam accommodavimus, imò luculentiores multas & extantiores in figurato invenimus, quàm in ſe ipſis. Eodem pertinent ex Za- char 3. Tatus Gacerdos magnus exutus ſordidis ve- ſtibus, & indutus mutatoriis in figuram veri ESU, qui per mortem exuit ſordidas mortalitatis veſtes & indutus eſt pretioſis mutatoriis immortalitatis, quando induit fortitudinem & præcinxit ſe virtute. Ex . Paral. II. Bananias tempore nivis deſcendens in ciſternam ac leoni ibidem invento morte illat vivus prodiens; quo indicatus eſt Dominus in in- fernum deſcenſurus proſtratôque Satan ejusque ac- ciſis viribus, vivus inde proditurus. Ex Gen. 8. Columba ex Arca emiſſa & cum ramo viridi ſub ve- ſperam rediens; quia anima Chriſti rediit ad Arcam Corporis ſui, ore ferens ramum olivæ, cùm dixit: Paæ vobits. Lx Num 17. Virga Aaron, quæ ſicca re- floruit, ſignificans juxta Epiph in Ancor., carnem Chriſti upra omnem naturæ facultatem ſuſcitatam, de qua Propheta cecinit Pſ. 27. Et reforuit caro mea, & ex veluntate mes confitebor illi. Ex Pfſ. 11 7. Lapis Ale m0 tut tili de e dac tate lum dic⸗ eſt Pie fall di lut 10 Tun em un Ub⸗ jun gel cili rej ſtr ſei in u IlS — Doptnu H,taun 00, len rihee. lere, N ,. l, ctioren⸗ Ae Regis,i Be 4 erdtit Rexitt ei prent odabinn mmene davimn Kpunen entet/ eleſe⸗ e teſele ulerip efine ſenten 15 1 lslei⸗ Cenh fubre Are En ſoan⸗ Aten titun oe⸗ Lip EuNTIBuS IN EMMAus. 179 Altera mala ad decipiendum ſe vel alios, quo- modo hypocritæ ſanétitatem fingunt, ut vir- tutis laudem venentur: Altera bona atque u- tilis ad docendum, quemadmodum ſine men- dacio Chriſtus parabolas finxit docendæ ali- cujus veritatis gratiâ. Juxta eund. Aug. men- dacium eſt falſa vocis ſignificatio cum volun- tate fallendi: Ubi ergo abeſt illa fallendi vo- luntas, abeſt & mendacium; uti cùm aliquis dicit, quod in ſenſu, quem concipit, verum eſt, falſum tamen in ſenſu, quem alius conci- piet, modò dicat verba ambigua animo non fallendi alium, ſed tantùm ei utiliter occultan- di ad tempus veritatem aliquam. Similiter fictio in facto vitioſa non eſt, ſed bona & ſa- lutaris, quâ quispiam jure ſuo facit, ex quo novit alium falſam exiſtimationem conceptu- rum; ut Paulus ſe ſimulavit Legis obſervato- rem, cùm Timotheum circumcidit, & factus . M 2. eſt reprobatus ab ædificantibus i. e. Sacerdotibus Senio- ribus & Phariſæis, poſitus in caput anguli, ut con. jungat non tantüm animam corpori, ſed etiam An-= gelos hominibus, & omnes hos cum DEO recon- ciliet. Ex Pſ. 102. Renovata juventus Aquilæ; ex Num. 21. Serpens exaltatus in cruce „poſitâà pelle rejuveneſcens; ex I. Eſdr. Templum à Chaldæis de- ſtructum & ope Divinâ reædificatum &c. &c. His & ſimilibus expoſitis figuris ac vaticiniis intenti Di- ſcipuli mirabantur, dicentes: Quis eſt hic, cui adeò in promptu ſunt omnes Scripturæ, & cui vita, mors eſtäque omnia JESU Nazareni adeò comperta unt, cum tamen hunc inter Diſcipulos Ejus nun- uam viderimus? &c. I80 APPARET DoMINUS DrISCPULIS eſt judæis tanquam Judæus, & iis, qui ſub Le- ge erant, quaſi ſub Lege eſſet: Noverat enim Paulus, ſervando legalia, udæos exiſtimatu- ros ipſfum Legi ſubditum: Non tamen eos fe- fellit, quia non eo animo ſervavit legalia, ſed ut ſuam illis ad tempus occultans ſententiam Judæos à Chriſto non alienaret. Sic & Do- minus finxit ſe longiùs ire, motus & geſtum abire volentis præ ſe ferens, variis ex cauſis: I. Hâàc ratione eos excitavit ad rogandum, ut ſecum maneret illà nocte. 2. Voluit ſc. progre- di ulteriùs, niſi retineretur à Diſcipulis: Sicu- ti quisoſtendit ſe domum properare, aut nego- tia prætexit domi peragenda, niſi amicus eum ſeriis precibus retineat; aut videtur detrecta- re munera, niſi quaſi importunè offerantur, ut certus ſit de ſeria voluntate offerentis &c.: Quodutlferme quotidianũ eſt inter homines, ita nihil falſi in fictionibus ejusmodi ſubeſt. 3. Per faciem abiturientis voluit ſignificare quid aliud figurativè, ùt ait S. Th. q. III. a. I. ad I. ſcil. quòd ipſe ab eorum fide longiùs aberat, ut ſupra didum ex S. Greg., vel quia jam tunc ſegregatus ab hominum conſortio fuit; vel, ut Aug. dicit, quia cùm longiùs receſſurus ef ſet in cœlum „»pPer hoſpitalitatem quodammo- do retinebatur in terra (vx). 4. Veriſſimum etiam (rr) L. 2 QQ. Ev. ita loquitur: Non omne, u fingimus, mendacium eſt; ſed quando id fingimus, 44 ni- bil ſignificat: Càùm autem feltio noſtra refertur aa aliquam ſignifcationem, non eſt mendacium, ſed aliqua figura veri- etia⸗ illo diſ⸗ 30 ſuſo pus. d⸗ Teker noH ULIS gui ſuble Veratenin ſiner nen eotſe legaluel entebdga ie Autne⸗ jesert Getrelt anto-. tse⸗ none, beſ, e ,1al Dberii e te re no. oun tian — 1 is / ℳ. EUNTIBUS 1N EMMAUsS. 181 etiam fuit, quòd nollet illà nocte in oppido illo manere, ſiquidem poſt agnitionem mox diſparuit & diſceſſit longius & c. Fictione er- go hâc non fefellit Diſcipulos, ſed tantiſper ſuſpenſos tenuit, donec maturum eſſet tem- pus, ſe manifeſtandi. §. Oſtendere voluit, quèòd non ampliùs indigeret diverſorio, aut refectione corporali, cùm Corpus ſpiritale & glorioſum haberet, cibi, potionis, ſomnive non ampliùs indigum (5). L M 3 Zt tatis: Alioquin omnia, quæ A ſapientibus & ſanctis Viris, vel etiam ab ipſo Domino ſigurateè dicta ſunt, mendaciz des putabuntur quia ſecunadum nſitatum intelleltum non ſulſiſtit veritas talibus Ailtis --s Wuid ergo ſignificat, quòd ſe ire longius Dominus ſinxit-= niſi quia hoſpitalitatis oſſtvio ad ſuam cognitionenz pervenire poſſe homines intima vit?! Ut cum longius Ipſe ab hominibus abſceſſerit, ſuper emnes cælos, ta- men ita eum eis ſit, qui hac exhibent ſervis ejus, ut cuùm di- cere ceperint: Domine, quanao te vidimus hoſpitem & addu- ximus? tanquam eum ſoilicet, qui longè abſeeſſerat; reſpon- deat Ille: Cum uni ex minimis meis feeiſtis, mihi feciſtis. (*) Similes fictiones invenimus tum in N. tum in V. T. Marc. 6. apparuit Chriſtus, & videbatur Phantaſma eſſe volens præterire; qued ita finxit, ut rogaretur à Diſcipulis, intrare navim &c. Matth. 15. fingebat ſe non auditurum mulieris Chananææ preces, dicens: Non eft bonum ſumere panem filiorum & mittere eanibus; per fidem tamen & fiduciam mulier- culæ retinetur. Sic & in V. T. ſimulabat olim Do- minus ſe longiùs abiturum, cùm diceret: Dimitte me, jam enim aſcendit aurora Gen. 32. Verùm detine- tur à Jacob dicente: Non dimittam te, niſi benedixeris mibi. Simulabat coram Moyſe ſe abiturum ab Iſrae- litis, & dicebat: Dimitte me, ut irafſcatur furor meis 182 APPARET DoMINUS DISCIPUuTLIS Et coegerunt illum, dicentes: Mane nobiſcum Sec. Sermonibus Domini capti Diſcipuli avelli ab Eo non poterant; hinc orant, obſecrant, ob- teſtantur precibusque inſtantibus recuſantem compellunt, & fortè etiam vi quadam prehen- ſo pallio detinent, ut tantiſper apud ipſos di. verſetur; & licèt eos increpàrit, ad cœnam in- vitant: Dominum appellant (quæ tamen vox nec in græcis, nec in noſtris emendatioribus Codicibus latinis reperitur): Non quòd jam agnoſcerent eum eſſe ESUM, ſed quòd ex ad- mirabili doctrina & converſatione cognoſce- rent, eum non vulgarem eſſe viatorem: Q. d. Domine præbuiſti te nobis amantem viæ co- mitem, præbe & jucundum hoſpitem! Noli te committere longiori itineri; jam enim ap- petit veſpera, atque Sol ad occaſum vergit. Amat ſcilicet ES US rogari & cogi; rogari qui- dem, ut id faciat, quod libenter facit, ut dig- nis donet ac promerentibus; cogi verò etiam à non merentibus humili precatione: Non ſ/t, inquit Iſaias c. 64., qui invocet nomen tuum; qui conſurgat & teneat te. Verè autem dicunt, quo- niam adveſperaſcit, licèt ignorent, quæ dicunt, quia verè adveſperaſcit nobis ſinè ESU, qui dies eſt & lux mundi (tt). E contra eos, & aelesm eos Exod. 32.; ſed precibus Moy- ſis retinetur, & Iſraêli conciliatur &c. Ita & diſ- ceſſum & exitium comminans peccantibus nobis, Placari ſe ſinit ac retineri &c. (tt) Sed quomodo jam tunc inclinata erat dies, cùm Diſcipuli eàdem adhuc die redierint Jeruſalem, cui reditui tres aut duæ ad minimum horæ dandæ — lbbe ren ec eit, D Lvs Ns ger en non Dick ape ten e/ lo uhe era le⸗ Ver re tert eti⸗ tus tan n tun ren Vat EIS eumd, welii⸗ ran⸗ ebſinten 1preben lipl⸗ . Ehadhl Ien . tiorſte vod n ddere dghoſt Vie 1N Pimnin Net nit u Hetia Nnt nili bſin ſeln 9 — MM,. obis Giet lem EUNTIBUS IN EMMAUsS. 183 Et introivit cum illis. Gaudet vinci Chriſtus, libentius etiam ingrediens, quaàm illi recipe- rent, & majora illis largiturus, quàm ab eis accepturus Et factum eſt, dum recumberet cum eit, accepit panem, & benedixit, ac fregit, & por- rigebat illis. Quatuor]ESU actiones deſcribit Evangeliſta: Ima eſt accipere panem in ma- nus: 2da benedicere, illum ſc. ſanétificando & gratias Patri more ſolito agendo: 3tia fran- gere panem in partes: Ata porrigere illis pa- nem fractum ac diſtribuere. Et ita Chriſtus non tantùm in vita, ſed etiam ſuſcitatus Mi- niſtrum egit. Sub ipfis autem his actionibus aperti ſunt oculi eorum, & cognoverunt eumn; non quòd cœcis & clauſis oculis Solymâ Emmaun- tem uſque ambulaverint, ſed quòd in fractio- ne panis & diſtributione eum agnoverint, ab- lato ſc. tunc eo impedimento, quo antea te- nebantur, ne eum agnoſcerent (uu). Quæ fuerit M 4 iſta erant?! Bdetur: Quia poſt meridiem ſeu ſummum aſcenſum Sol rurſus deſcendit & in occaſum tendit; veré jam dicitur dies inclinari & in veſperum verge- re & c. Si ergo hæc forſan circa horam ſecundam aut tertiam pomeridianam facta & dicta ſint, IESUS etiam per horam circiter vel ultra apud eos mora: tus ſit, potuerunt tamen Diſcipuli circa horam ſex- tam aut non multè poſt rurſus adeſſe in jeruſalem, antequam tenebræ noctis planè ingruiſſent; ageba- tur enim tunc æquinoctium vernum. (au) Sicut nimirum Gen. 3g oculi primorum Pa- rentum dicuntur aperti, non quòd antea cœci & pri- vati luminibus fuiſſent, ſed quia ad & poſt eſum I84 APPARET DoMINUsS DISCIPULIS iſta fractio panis, in qua cognitus eſt Chriſtus, haud facilè eſt expedire, cùm variæ ſint Pa- trum & Interpretum ſententiæx. 1. Quidam cenſent, frangere panem more Hebræo idem eſſe ac convivari; ut Act. 2. dicitur: Fangen- tes circa domos panes, ſumebant cibum cum exulta- tione & . & Iſa. 58. Frange eſurienti panem tuum, &egenos vagò que induc in domum tuam; nam ta- libus jam tunc promiſſa in præmium DEl cog- nitio, de qua ſubdit Propheta: Tunc erumpet quaſi mane lumen tuum, & ſanitas tua citius orie- tur. Contra eſt, quòd Chriſtus hle non exce- pit, ſed exceptus eſt convivio; ipſe non re- cepit, ſed receptus eſt à Cleopha: Licèt ve- rum ſit, quòd frangere panem in hoſpites & peregrinos ſanctum ſit & DEO gratum opus, atque per id genus hoſpitalitatem aliâque cha- ritatis opera interdum magis, quàm per col- loquia pia & Scripturas, ad DEl cognitionem & amorem pertingamus, 2. Alii per fractio- nem panis intelligunt conſuetam Domino pa- nis dividundi rationem, quâ nimirum mani- bus ſuis quaſi cultro ſueverit panem tam ſci- te dividere, ut ne mica quidem excideret, ex quo cibi vetiti agnoverunt peccatum ſuum & peccati Pœnam nuditatem ſuam, cui inerubeſcebant, aſtum- que diaboli, qui eos ſupplantaverat &c. Ita nunc Diſcipuli ad eſum cibi à Domino porrecti agnove- runt, quocum hactenus egiſſent, & tarditatem ſuam in credendo, ignorantiam & cœcjitatem in iis quæ Prophetæ de Chriſto primùm humiliando, dein es altiùs exaltando, prædixerant &. LIS Crie 2 ſn N. ien re0 . oun un erl nenn un Mant⸗ Dlor N enupt „, Clltig M loneln Dohl jele Ptes, n 5 ve t kro⸗ tioen ftacho⸗ ot all * . eh l . l — ereti nue lore⸗ Gm EUNTIBUS IN EMMAUS. 185 quo mire, reliquis non uſitato & incognito, frangendi ſeu dividendi modo Eum illico ag- noverint; cujus ſententiæ præter D. Thom. eſt Cajetan &ͤe Huice ſententiæ repugnant duo: Primmm eſt, quòd alii dicantur in Scri- pturis fregiſſe oanem, utl Act. 2. & 20., I. ad Cor. 10. & c.; nec tamen illis tribuitur mira- bulis ille modus ita frangendi panem, ac ſi gla- dio diviſus eſſet. Alterum eſt, quòd veri- ſimile non ſit, Chriſtum tali ſigno & modo in- cidendi panem uſum fuiſſe; tum quòd Scrip- tura nullibi id aſſerat, tum quia Dominus ſo- litus non erat edere ſigna niſi exigente utili- tate vel neceſſitate; nam quorſum & quo fru- etu tam frequens patraret miraculum? 3. Alii ad ſpecialem tantùm modum benedicen- di panem, gratias agendi DEO &c. recurrunt. 4. Demum alii de Ss. Sacramento Euchariſtiæ interpretantur; tum quia ſimpliciter dicitur fractio panis, quâ voce alibi idem Lucas Ku- Chariſtiam intelligit, ut Aét. 2. Erant perſeve- rantes in doctrina Apoſtolorum & communicatione fractiomis panis: Et voce hac zoιν1ιαο ſen com- municationis, Euchariſtia vocatur etiam à Dionyſio L de Eccl. Hier. Tum quia omnia in die oœnæ ultimæ peracta hic habentur; ac;- cepit enim panem, benedixit, fregit ac porrexit &ö . Licèt verò deſint verba: Hoc eſt Corpus meum, vel ſupplenda ſunt ex actis in cœna ultima, vel ſignificantur ſub verbo benedixit; protulerit enim abſque dubio aliqua verba: Vel licèt iis M F. ver- 186 ApPpARET DOMINuS DrSCIPuLIS verbis noſtri nunc debeant Sacerdotes con- ſecrare, illis tamen Chriſto opus non fuit, qui ſecundùm Innoc. III. aut aliis verbis aut vir- tute alià occultà conſecravit. Tum, quia quo- ties dicitur Dominus in Evangelio benedice- re pani, ſemper ſequitur aliquod ſignum vel multiplicationis vel ſanctificationis & conſe- crationis; ſed hic multiplicatio non fuit, ſu- pereſt, ut fuerit conſecratio. Tum demum ob ipſum effectum, qui fuit ESUM ſpirita- liter agnoſcere; quæ cognitio eſt proprius ef- fectus Sacramenti Euchariſtiæ, non commu- nis panis (xx). Et (α) Huic poſtremæ ſententiæ favet S. Aug. L. 3. de conſ. Ev. c. 25. A Chriſto, inquiens, facta per- miſſio (ſc. impedimenti in oculis Diſcipulorum) 2ſque aa Sacramentum panis, ut unitate Corporis ejus participata removeri intelligatur &e. Conſentiunt Chryſoſt, hom. 17. in Matth Theophyl. in Luc. c. 24. Beda L. 6. in eund. c. 96. Petr. Dam. L. de Div. Offic. & alii plerique. e contra objiciuntur, ferme ſunt ſe- quentia: 1. Diſcipuli illi erant increduli ac diffiden- tes, & conſequenter in peccato communicâſſent F. Per objurgationem & ſermonem Ohriſti idoneè e- rant jam contriti; confeſſio autem ab ipſis, uti nec ab Apoſtolis in cœna, poterat exigi, quia tunc nec- dum erat, ſed paulò poſt inſtituta fuit. 2. Diſci- Ppuli communicàſſent ſe ipſos & proprüs manibus. H. Hoc quoque fecerunt in cœna Apoſtoli, qui mos Per nonnulla adhuc ſæcula viguit, dum abrogaretur. 3. Illi nequidem adhuc ſciverunt quidquam de S. Communione, eoquòd præter duodecim illi nemo interfuerit. B.. Potuerunt illud didicifle ab Apoſto- lis, aut in ipſa fractione panis ſufficienter illumina- ri de mira hac tranſubſtantiatione, ſicut & Apoftolis . yun o a rer mi ſit div ret Po il guo jten red ſan pr. zni der ſio⸗ H & D. — tes ol⸗ lit eni Aut⸗ iaqvo⸗ enece⸗ Gunl co⸗ Uit, Gennun Pnrir hriuset onn — Alg. 1 iß n) litc Kon. ale6 &A ſuth⸗ iften⸗ t ,. Dete lie. e es D⸗ ſbus⸗ imot etut, les⸗ hem olto⸗ int⸗ li EUNTIBUS IN EMMAUS. 187 Et ipſe evanuit (græcè diſparuit) ex oculis eo- rum, ſolo ſuæ voluntatis arbitrio, cùm ſc. Cor- poris ſui delectabilem præſentiam per dotem agilitatis & ſubtilitatis ſubduxit: Latinè enim rectè dicitur evaneſcere, quod ex oculis, cùm minùs cogitamus, ſubtrahitur. Videri aut de- ſiit, tum quòd humana fragilitas Corporis re- divivi Majeſtatem non ferret, tum ut oſtende- ret Corpus ſuſcitatum non ampliùs egere cor- poreo & ſenſibili cibo, atque ut Diſcipuli ad- diſcerent, carere Ejus Corporis conſpectu, quod planè ab ipſis poſtea tollendum erat; item ut ſubtractà Ipſius præſentiâ edò celerius redirent ad Apoſtolos, ſicut ob eandem cau- ſam à Magdalena tangi noluit & detineri; de- mum ut juxta ſpiritum Illum diligerent, qui præſentiam carnis ſubtrahens manet tamen in anima, quæ oculis fidei Eundem magis cernit, quàm neque cogitantibus neque exſpectantibus, dataà eſt Euchariſtia in cœna. 4. Finitâà cœnâ Dominus Apo- ſtolis Corpus ſuum dedit, hic verò in principio, B- Hic principium finis erat, quoniam ſtatim evanuit; & quidem ſub ipſa fractione panis; unde B Petrus Dam. infert: Habemus, Dominum inſtituiſſe Communio nem ſub utraque ſpecie, quæ aliquando in Eccleſia fuit uſita- ta; & rurſus ſub altera tantàùm, quæ mod competit Laicis, & Diſcipulis in Emmaus obvenit. Denique non ob- ſtat illud Chriſti Matth. 26. Non bibam amodo ae hoc ge- nimine vitis uſque in diem illum, cum illud bibam vobiſeum novum in Regne Patris mei: Præterquam enim quèd de Potu aut de vino conſecrato in cœna Emauntma ni- hil in Evangelio legatur, jam Chriſtus fuſcitatus in Regno erat; & illd nocte comedit partem piſcis aſſi & favum mellis. 198 8 APARFT DoMINuS DrIScCIPULIS quàm corporis. Hinc & jam antea Ejus præ- ſentiæ ac gratiæ effectum intus ſentiebant, quem tamen nondum agnoverant: Miraban- tur cordis ſui ardorem, dum loqueretur ipſis in via, licèt à quo inflammarentur, ignorarent. Index Magiſtri ardor ille erat; & effectus bo- næ prædicationis eſt habere cor intus ardens vel per contritionem de peccatis, vel per vir- tutis æternæque vitæ defiderium. Poſt abi- tum JESUutique non ceſſârunt duo illi boni Viri de Eo confabulari ac dicere: Quitandem factum eſt, ut tam ſerò Eum agnoſceremus? Niſi mens noſtra caligine quâdam tecta fuiſ- ſet, utl oculi noſtri quâdam nebulà offuſi, po- tueramus Eum, antequam nobiſcum accum- beret, agnoſcere ex docendi modo & Divina efficacia animos incendente, qualem ſentire quondam ipſo docente ſolebamus. Et ſurgentes eddem bord regreſſi ſunt in Jeruſa- lem. Alas addidit amor: Nec fatigatio ex pau- loò ante confecto itinere, nec viæ prolixitas, nec nox ingruens eos retardavit. Facta eſt illis quaſi ex veſpera dies oriens præ gaudio & aviditate hæc aliis nuntiandi Diſcipulis. Po- terant dicere, quod illi leproſi, qui erant in porta Samariæ 4. Reg. 7. v. 9. Hæc dies boni nuntii eſt: Si tacuerimus & noluerimus nuntiare uſque ma- ne, ſceleris arguemur. . Et invenerunt congregatos undecim, & eos, qui cum illis erant. Quia diſceſſerat Jjudas Iſcario- tes, & interruperat ſacrum numerum duo- denarium, erant adhuc undecim Apoſtoli: Veri- ls us e. tiebent, gliraben⸗ , iplen orurent eusbe⸗ 8 arbee perni. lt i Uibor tacen rennuet fu ulo. gecon Dirin ſentte n Nnin liltes ie ſoo Nt. i ⸗ EUNTIBVUS IN EMMAUsS. 189 Veriſimile eſt hos omnes unà adhuc fuiſſe, cum Emmauntini illi Diſcipuli advenirent; paulèò poſt tamen Thomam, quæ dicebantur, non credentem, sliquàâ urgente causâ, ante Do- mini ad illos januis clauſis adventum abiiſſe. Quanquam, ſi etiam jam abfuiſſet Thomas, tamen Diſcipuli hi poſſent dici perveniſſe ad illos undecim, quia poſt ſuſpendium Judæ hoc erat peculjare Apoſtolorum nomen, ita ut ma- jor eorum numerus explicaretur hàc voce Un- decim, etiamſi unus aut alter abeſſet, aut etiam- ſi alii ex aliis, præſertim Diſcipulis, cum illis eſſent, qui & hic aderant. Dicentes, quòd ſurrexit Dominus &ic. Hoc participium dicen- tes in græco accuſativi cass eſt uεινν, de- notans ergo Apoſtolos (non Diſcipulos ex Emmaus venientes) teſtantes de Reſurrectio- ne Domini vera, hujüsque indice apparitio- ne Petro facta: De qua jam ſupra. His ita- que ſua nova de Chriſto enarrantibus addide- runt & illi ſua, atque ita mutuâ collatione con- firmabatur fides, mutuisque officiis utl inter ipſos, ita in Magiſtrum novis quaſi concep- tis flammis creſcebat charitas. Addamus Re- flexiones Morales, quas præſens potiſſimùm hiſtoria præ aliis copioſiores ſuggerit. SENSUS MORALIS. H loquebantur ad invicem de bis, quæ accide- rant. Ex abundantia cordis os loquitur. Qui DEUM diligunt, de DEO rebuúsque ſan- &dtis diſſerunt: Qui de terra eſt, de terra lo- quitur. APPARET DOMINUS DISCIPULIS 190 —.. quitur (). Exhibet ſe IESUS intimiùs præ- ſentem iis, qui de Ipſo pios ſermones miſ- cent, gratiam conferens uberiorem: Appropin- quans ibat cum illis. Contingit quoque, ut piæ animæ ambulent cum IIlo, & ignorent; Iium ſe inhabitantem poſſideant, & tamen abſen- tem putent; ſed ideo eorum quaſi tenet ocu- Ios (yy) Cor ſapientis erudiet os ejus &. Prov. 16. Si cor eſt ſapiens, erudit os ſapiénsque reddit; ſi cor inſi- piens eſt, inſipiens quoque os erit. Si cor D EO plenum eſt, eructat verbum bonum ac Divinum, linguämque Spiritûs S. calamum efficit juxza illud Pſ. 44. Erutctavit ecor meum verbum bonum, dico ego opera mea Regi: Lingua mea calamus ſoribæ &c.; cùm econtra lIingua perverſa, ſpurca, maledica, blaſphema &c. proferens ſit calamus & organum cacodæmonum. Hinc Aug. in Pfſ. Fr. Cibos, inquit, amaritudinis non das ventri tuo; & cibos iniquitatis das linguæ maligna! Sieut eligis, quo veſcaris, ſie elige, quod loquaris. Ponde- remus verba, quæ loquimur, num prudente Chri- ſtiano ſint digna? Verba prudentium ſtaterâ ponderabun. tur Eccl. 21. & Pſ. 144. Potentiam tuam pronuntiabunt, magnificentiam gloriæ ſandtitatis tuæ loquentur, & mirabi- lia tua narrabunt, virtutem terribiliun tuorum dicent, & magnituadinem tuam narrabunt: Memoriam abundantiez ſua. vitatis tuæ erutctabunt &c. Taliter & talia verus Chriſti ſectator loquitur. Nefas eſt, inquit Philo in L de Decal., per quod profertur nomen illud ſanéäéiſſimum (Je- hova ſc. ſeu OE) quigquam turpe egredi &o. Quid il- le dixiſſet', ſi Chriſtianus fuiſſet, Auguſtiſſimumque agnoviſſet Sacramentum? Quæ veniæ, ait D. Chryſ. hom. 4 ad baptiz., nobis dabitur, imò ver quæ ſupplicia non penademus, quando linguam noſtram, quàâ Dominicam car- nern deguſtamus, linguam effcimus diaboli &. - — UIS — hibs e⸗ Dnes n Amn e,ute tzIn dſen Uer del⸗ 1. Kck coril. DC ivivon, nill ecONn ena e nonun, irin ie Ponte⸗ C. rlau ithann nri⸗ , iſu ii &* l⸗ idi⸗ nae tt Pls c EUNTIBUS IN EMMAUs. 191 los Dominus, ut fidem exerceat, charitatem perficiat ſuèque deſiderium magis accendat. 2. Et eſtis triſtes? Eſt triſtitia carnis, quæ mortem operatur, & eſt triſtitia ſecunduùm DEUM, quæ vitam operatur & ſalutem. Tri- ſtitia de Chriſti ESU paſſione & morte, cu- jus per peccata noſtra cauſæ ſumus, adeò, ut verè dici nobis poſſit Auctorem vitœ interfeciſtis, ſalutaris eſt, quia ex amore pœnitente & Chri- ſti paſſioni compatiente procedit: Si compati- mur, &; conglorificabimur ad Rom. 8. 3. Tu ſclus peregrinus es & . Quot Chriſtia- ni in Eccleſia ita ſunt peregrini & hoſpites, ut Chriſtum & ejus myſteria, prœcepta, promiſ- ſa vix cognoſcant poſt tot ſæculorum ſeriem, tot vaticinia, tot prædicationes, tot miracu- la? Sic peregrinum eſſe in Jeruſalem crimen eſt. Verùm aliâà quâpiam ratione peregrinum eſſe virtus eſt, & Chriſtiani hominis officium; exiſtimare ſc. & gerere ſe ſicut peregrinum in hoc mundo. Ex iis debemus eſſe, qui utuntur boc mundo, tanquam non utantur I. ad Cor. 7. v. 31. ut nec mundum, nec rem prorſus ullam in mundo manſoriaâ dilectione diligamus; ùt loquitur S Aug. (ze). Sic Abraham creden- tium (zu) L. Ide dodr. Chriſt. c. 35. Omnium Divina- rum Seripturarum plenitudo és ſenis eſt dilectio rei, quàä fru⸗ endum eſt ſe. DEI; & rei, quæ nobiſoum ed frui poteſt, ſc. proxmi. Hoe ergo ut noſſemus atque poſſemus, facta eſt tota pro ſalute noſtra per Divinam providentiam diſpenſa- tio temporalis, quà adebemus uti, non quaſi manſorid quädam dilecétione atque delectatione, ſed tranſiteria potius, tanquam I92 AFPARET DOMINUS DIsCIPüLIS tium Pater cœterique Patriarchæ peregrinos ſe & hoſpites ſuper terram exiſtimàrunt, & vi- tam ſuam peregrinationem appellârunt. Abra- ham ſide demoratus eſt, ait Apoſt. ad Hebr. 11., in terra repromiſſionis, tanquam in aliena, in caſulis babitando cum Iaac & Jacob cobæredibus repromiſ- ſionis ejusdem. Exſpetctabat enim fſundamenta haben- tem civitatem, cujus artifex & conditor DEUS -- Juxta fidem defuncti ſunt omnes iſti, non acceptis repromiſſionibus, ſed à longè eas aſpicientes, & ſalu tantes, &s vonfitentes, quia peregrini & boſpites ſunt ſuper terram. Qui enim hac dicunt, ſignificant ſe patriam inquirere: Et ſiquidem ipſius meminiſſent, de qua exierunt, habebant utique tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt. ideſt, cœleſtem. Ideo DEUS non confunditur vocari DEUSeorum; pa- ravit enim illis civitatem Eodem ſpiritu David Rex ait, DUM orans: Advena ego ſum apud te & peregrinus ſicut omnes Patres mei Sic quoque affecti debent eſſe Chriſtiani, ad quos propter- ea Petr. ep tI. c. 2. v. 11. Chariſſimi obſecro vos tan- quam advenas & peregrinos abſtinere vos à Carnalibus deſideriis, quæ militant adversus animam Quam- diu ſumus in corpore, peregrinamur à Domi- no. Quodlibet hic abundet, nondum ſumus in illa patria, quò redire feſtinamus ce). 4‧ 1¾ viæ , tanquam vehiculorum vel aliorum quorumlibet inſtru- 4 „ . rimur, diligamus. (acn) Hinc idem Aug. Enarr. in Pſ. 85. * Cui pe- „regrinatio dulcis eſt, non amat patriam: Si dulcis mentorum, ut ez, quibus ferimur, propter illud, ad quod ſe- 4. erat Ovid DEC cipwe ris ad tili, husg — velt „grIn „N 4 in vam „Kluen „rean „Eten „vie „lolit fides gone „donon pnodis „inus „hil „DE Hmus. „lece „dis 4 „fune „mun „miſ „ter „0m „ni⸗ eregrie rundEn In. . Hebrll, Hinalli npn. eitolein⸗ inſt feittn Sen.1 Njunn, t D nan eoge ponet ,ntn ncht ſe⸗ Doc- ſous 41 — nfn ul Ciiſe igulen EUNTIBUS IN EMMAUS. 193 4. Tu ſolus peregrinus es? Verè peregrinus erat Dominus, ùt ſupra annotavimus pag. 165. Quid enim peregrinum magls, quàm homo DEUS? Peregrinus totàâ equidem vitâ, præ- cipuè tamen poſtquam reſurrexit; cuùm in ter- ris adhuc egit corpore jam conſtans immor- tali, ſplendido, fubtili, agili, & nihilominus has glorioſas dotes ita attemperavit, ut ſe ad- j N huc „eſt patria, amara eſt peregrinatio: Si amara pere- „grinatio, totâ die tribulatio: Quando non elt tri= „bulatio? Quando in patria delectatio. Dellktationes „in dextera tua uſque in ſenem. Ibi viſio ſiné defectu „ „amor ſinè faftidio. Sed ſint copiæ, redundet af- „fluentia hujus ſæculi, detur ſecuritas, quòd non pe- „reant. Dicat DEUS deſuper: ternus in his eris, „&terna tecum erunt iſta; ſed faciem meam non „videbis. Nemo carnem conſulat, ſpiritum con- „ſulite; reſpondeat vobis cor veſtrum zreſpondeat „fides, ſpes, charitas, quæ in vobis eſſe cepit. Er- „goône ſi acciperemus ſecuritatem nos in affluentia „bonorum ſæcularium ſemper futuros, & diceret „nobis DEUS: Feciem meam non videbitis, gaudere- „Mmus in illis bonis? Eligeret fortè aliquis gaudere, „& dicere: Abundant mihi iſta, bene mihi eſt, ni- „hil ampliùs quæro. Nondum cœpit eſſe amator „DEI, nondum cœpit ſuſpirare tanquam peregri- „nus. Abſit, abſit. Recedant omnia ſeductoria, „lvecedant blandimenta falſa; recedant ea, quæ no- „bis quotidie dicunt: Mli eſt DEUStuus? Pſ. 14. Ef- „fundamus ſuper nos animam noſtram, confitea- „mur in lacrymis, gemamus in confeſſionibus, in „miſeriis ſuſpiremus. Quicquid nobis adeſt præ- „ter DEUM enoſtrum, non eſt dulce: Nolumus „omnia, quæ dedit; ſi non dat ſe ipſum, qui om. „nia dedit. „ Ita Aug. HW 194 APFPARET DOMINUS DIscPULIS . huc ſuis ſuâmque præſentiam poſſet indulge- re. Peorro, quemadmodum peregrini ignoti ſunt, ſic Chriſtus peregrinus & ignotus fuit in Jeruſalem; ignotus Principibus Sacerdotum, ignotus Phariſæis & Scribis, ignotus plerisque de populo, qui DEUMMeſſe aut Meſſiam non cognoverunt, aut ſuboriente quodam lumine cognoſcere noluerunt. Hinc Pſ. 68. Extra- neus, ait, factus ſum fratribus meis, & peregrinus filus Matris meæ. Et Paul. I. ad Cor 2. Si cog- noviſſent, nunquam Dominum gloriæ crucifixiſſent. Non cognoverunt, ideo crucifixerunt: Pe- regrinum peregrinis etiam cruciatibus affece- runt. Nênne enim crux peregrina erat à Chri- ſto Domino? Noônne cruciatus illi omnes & opprobria, quæ ſuſtinuit, peregrina erant à corpore & animo nullàâ peccati labe inquina- to? Noônne, que evenerunt illi in Jeruſalem, peregriniſſima erant & maximè aliena ab ho- mine D EO? Et tamen illa omnia peregrina & à ſe aliena ſuſcepit in ſe, cùm factus eſt ho- mo ſimilis nobis peregrinans ſuper terram. Qud reſpexiſſe videtur Iſaias c. 28. Ut faciat opus ſuum, alienum opus ejus; ut operetur opus ſu; um, peregrinum eſt opus ejus ab eo (bbb). Putamus ſæpe (Cobb) In quæ verba D Greg. hom. 16 in Ezech. Opus DEI eft, animas quas orea vit colligere, & ad ægterne lucis gaudia revocare; flagellari autem, erucifigi, mori ſepeliri non hoc in ſua ſubſtantia opus DEI eſt, ſed opus ho- Sinis peccateris, qui hac omnia meruit per peccætum: Se. — —— ſepel ſegui⸗ pogne tius fimas miſer dono⸗ loſiag hoſtr gue cjem guen ien oput . mala durit eipun leed llnel Gſ fier Pere tem ſuun ex. lien Mr Cen peecata neſtra ipſe pertulit ſuper lignum & e. Item: Alienum VLNS er icbi⸗ rini ignon Stus futi cercorun Plerie eſſamen am unt 609. Lun ſengin 2. l liſtrſ erul⸗ R buslee rati oNet n ern e inluii⸗ eruſln al 1sel tertmn U hus . Dlten ſpne — Hied A nen g : ſim EUNTIBUS IN EMMAVUs. 195 ſæpe homines miſelli actiones quasdam & ob- ſequia proximo præſtanda nos dedecere, re- pugnare ſtatui & conditioni noſtræ, cùm po- tiùs altiore etiam loco poſiti ſimus, ut ad in- fima & infirma reſpiciamus, condeſcendamus miſeriæ proximi noſtri, mala ab eo arceamus, bono invigilemus, imò omnibus cum Apoſto- lo fiamus omnia, immolantes etiam commoda noſtra utilitati publicæ & communi ſaluti: Ita quæ quaſi aliena à nobis videntur, faciendo fa- ciemus noſtra, i. e. noſtra eò adcuratiùs exe- quemur, & vocationi ſatisfaciemus. Adhæc ſi alienum à Deo fuit pati & mori, paſſus tamen & . N 2 mor- epus feeit, ut faceret proprium; quia per boc quod infirmans mala noſtra ſuſtinuit, nos ad fortitudinis ſur gloriam per- duxit &c. Peregrinam à Meſſia & Redemptore Diſ- cipuli putabant paſſionem & crucifixionem, cùm dicebant, Nos ſperabamus quòd redempturus eſſet Iſraël, ipie verò crucifixus eſt: At Cſtriſtus oſten- dit ſe opus peregrinum feciſſe opus proprium, ut faceret opus ſuum: Pati ſcilicet ac crucifigi erat Peregrinum & alienum à DEO opus, patiendo au- tem & moriendo proprium ſibi fecit, ut faceret opus ſuum i. e. ut Iſfrael redimeret: Redimere enim Iſracël ex omnibus iniquitatibus ſuis opus DEI eſt; opus alienum à DEO eſt crucifſigi: Opus ergo hoc alie- num fecit, ut opus alienum faciendo opus ſuum fa- ceret. Nonne, ajebat, oportuit Cbriſtum pati &c. Q. d. Exiſtimatis Diſcipuli, alienum opus à Meſſia eſſe Pati & crucifigi? Alienum efſt utique & peregri- num, ſed hoc'opus alienum facere oportuit, ut fa- ceret opus ſuum, i. e, ut intraret in gloriam ſuam, ut conſtitueret ſibi Regnum in hominibus ſanguine ſuo redemptis, ex quo ſumma Ei gloria proveniret. 196 ArFARET DOMINUS DIscIPULIs mortuus eſt noſtri causâ, quantò magls nos, quibus nihil aliud debetur, ſuſcip'emus dura & aſpera, ut amorem mutuum conteſtemur (cc). 5. Vir Propheta, potens in opere, & ſermone. Primum opus, deinde ſermo, ait Theophyl. Nullus enim ſermo doctoris firmus eſt, mſi prius docens ſe factorem declaret. Videtur ſanè in his verbis deſcripta vita boni Epiſcopi ſeu Paſtoris animarum: Nam debet eſſe Vir animo & virtute, fortis in urgenda diſciplina, & tollendis ſcandalis &c. Propbeta non tantùm prævidens, ſed & prœædicans DEl voluntatem, æternæ gloriæ remunerationem probis, ge- hennæ ſupplicia impiis prænuntians. Potens ope- ye & tantàâà vitæ ſanctitate, ut iram DEl con- tra populum conceptam cum Moyſe detineat: Potens ſermone, ne inter eos cenſeatur, de qui- bus Iſaias c. 56. Canes muti non valentes latrare SE&: In utroque potens coram DEO, ut Zzelo & ſiti ejus gloriæ uratur, ſolicitus ambulare cum DEO; un & idem Moyſes juſſus eſt: Ambula coram . . (ece) Hinc ep. 1. Petr. c. 4 Nolite peregrinari in ſervo⸗ re, qui ad tentationem vobis ſit, quaſi novi aliquid vobi⸗ contingat &c. i e Ne videatur vobis nova res fervor, ardor five incendium tribulationis, quod vobis con- tingit, ut probemini &c. Peregrinabantur tali mo- do Diſtiguli Emmauntini in fervore ſeu incendio paſſionis Chriſti uti re novàâ, ac ſi à Prophetis & Le- ge nunquam fuiſſet prædicta; & oſtendit illis con- Wariurmn Dominus, aperuit conſonantia Propheta- rum teſtimonia, declaravit figuras paſſionem ſuam Præſignantes; uti ſupra attulimus &7c. — — Coramf ſicaxe propr re no 6. ſut, Gnn. Dicipr einer Nem (lien cbla ſiluten Epozin lendr Viden ciend Gnlee (A ei ſi tate he tii⸗ 4 uia lala Nn ſarent bat 1 Et ce ſol ecaj fatu UIIS Melenon slel emnur a, 6 Thevyne 8 eſt, N Vicen iLriden et ele Gileipin Ontanttt luntaen bis,E Pitenete DLI. detde r ell ler Mn Du 1 lutm N — inſn, ui sfand, bis nin⸗ neenko l⸗ 1s . n ſus EUNTIBUS IN EMMAUs.§. 197 coram me, & eſto perfettus &c.: In utroque ef- fic ax coram populo, ut ejus ſalutem magls quàm propria emolumehta ſpeétet, ad quæ reſpice- re nonniſi mercenariorum eſt (dad). 6. Oſtulti & tardi corde & c. Corripiet me ju- ſtus, alt Vates Regius Pſ. 140., in miſericordia, E& increpabit me &o. Sic juſtiſſimus Dominus Diſcipulos corripit in miſericordia; duriuſcu- lè increpat, ut corriget; vulnerat, ut ſanet: Nam utt eſt in Prov c. 27. Meliora ſimt vulnera diligentis, quàm fraudulenta oſcula occidentis. Oſ- cula dæmonis odio habentis mortem ferunt; ſalutem econtra vulnera diligentis Chriſti: Lgo, inquit Apoc. 3., quos amo, vaſtigo. Repel- lendæ non funt increpationes utiles, etiamſi videantur habere aliquid amaritudinis; reji- ciendæ potiùs laudantium blanditiæ, etſi enim dulcedinem præferant, fel & venenum habent N 3 re- (Add) Egregié D Greg. IL- I. ep 24. Qui, inquit, ooci ſui neceſſttate exigitur ſumma dicere, bäc edaem neceſſe- tate compellitur ſumma monſtrare IUla nämque vox liten: tius auditorum cor penetrat, quam aicentis vita commendat 5 uia quod loquendo præcipit, oftendendo adjuvat &. De S. alachia p. fcribit S. Bern. Malachias ipſe Rector, ipſe regula fratrum; legebant in rita ejus, quomodo con ver- ſarentur. Item: Legem, quam imponebat aliis, ipſe portaz. at Epiſcopus & Magiſter && De exemplo Catonis Vi- ri Ethnici refert deneca ep 104. Cato per mediasAfri- cæ ſolitudines pedes duxit exereitum, & quoties aquæ fuerat oecaſio, noviſimus bibit. Unde apud Lucanum L. 9 ſic fatur Cato: Deßiciat (ſcil. miles) / quo fuerit diſerimine notum, Dux an miles esm G&c, Nolebat ſc, à militibus diſ- 198 ArFrPARET DOMINUS DISsCPULIS reconditum. Hinc porro precatur David Pſ. cit. Oleum peccatoris non impinguet caput meum & . Felices Diſcipulos, quorum emendationi ipſe Dominus inſtat; gratulari eos oportet ſibi- metipſis & gaudere de dignatione hac Divinæ caſtigationis &c. Felices nos, ſi tali ratio- ne etiam nobis dignetur iraſci & noſtræ cor- rectioni ſe quaſi impendat Dominus & c. Ex- cipiamus animo ſincero & humili reprehen- ſiones paternas, quibus intus & ad cor loqui- tur &c. Qui illuſor ſt, non audit cùm arguitur Prov. 13. & Prov. 25. Inauris aurea & margari- tum fulgens, qui arguit ſapientem & aurem obedien- tem &6. Talis inauris aurea fuit Diſcipulis illis ſermo Domini: Qui autem amicam correptio- nem reſpuit, inaurem abjicit auream & c. (eee). 7. Monne crimine quodam ſegregari, ut illis in omnibus exem- plo præluceret; uti de eodem idem Lucan. Ipſe manu ſua pila gerens, præcrait anheli Mlilitis ora pedes: Monſtrat tolerare labores, Non jubet: Et nulla vehitur cervice ſupinus Carpentéôve ſedens z ſomni parciſſimus ipſe eſt, Ultimus hauſtor aquæ &c. J Et cùm olim miles galeâ ad eum aquam ferret, -- Mene (ajebat) gegener unum Miles in bae turba vacuum vertute putaſti? — -= ⸗£ Fic concitus ira Excuſſit galeam, ſußfecitque omnibus unda. Quia ſc. ſuffecit Ducis exemplum. . (eece) In exemplum ſit Eccleſiæ ſummus Paſtor D. Petrus, qui à D. Paulo reprehenſus non tulit impa- tienter, ſed humiliter reprehenſionem excepit. Qued ⁸ Paulo ſiebat, ait Aug. ep. 19., utiliter libertate ebaritstis, — — UlIS Dandd tneun’ Ttionige ortet ſ 1e Diere lalitaio⸗ Altree. se ln epreten. ror loln Norir Ze llette Polen vrreptt 1 Mir. — uteten EUNTITBUS IN EMMAUs. 199 7. Nonne hac oportuit pati Chbriſtum & c.?2 Ne- quaquam à nobis alienum putemus pati, ſi Chriſtiani ſumus: Hæc via ſalutis eſt à Chri- ſto non ſolùm monſtrata, ſed & calcata: Hæc via Capitis noſtri, hæc via membrorum, hæc Eccleſiæ ommumque electorum via. Fruſtra viam faciliorem, commodiorem, deprava- teque naturæ deſideriis blandientem quæ- rimus. Sanctificari & ſalvari niſi per pœni- tentiam & crucem non poſſumus. Quomam per multas tribulationes oportet nos intrare in Reg- num DEI Act. 14. v. 21. & 1. Petr. 4 v. 13. Com- municantes Chriſti paſſionibus gaudete, ut & in re. velatione gloriæ ejus gaudeatis exultantes. * Chri- „ſti promiſſis non credis? Quid tibi promiſit „Chriſtus niſi quod ofſtendit in ſe? Quid o- „ſtendit in ſe? Mortuus eſt, & reſurrexit, & „aſcenditin cœlum. Vis ſequi? Imitare paſ- „ſionem; exſpecta promiſſionem. Quare amas „habere, quod Chriſtus, ſi times pati, quod „Chriſtus?, ‚S. Aug. in Pſ. 96. Intravit Chri- N 4 ſtus Petrus ſanctaà ac benigni pietate accepit; atque rarius & ſan- &tius exemplum peſteris præbuit, quo non dedignarentur, ſicu. bi fortè tramitem reliquiſſent, etiam a poſterioribus corrigi. Præbuit exemplum & Paulus » quo confidenter auderent etiam minores majoribus pro defendenda veritate Evangelica, ſalva fraternä charitate, reſiffere. Eft laus juſtæ libertatis in Pau- lo, & ſanite bumilitatis in Petro &c. Et D. Gregor, in EKzech. hom. 18. A minore ſuo Petrus reprebenditur, & re- prehendi non dedignatur Gc. Item: Fadtus eſt ſequens mino- ris ſui Petrus, quatenus qui primus erat in Apofſtolatus eul- mins, Aet primus & in bumilitate Or. 209 APPARET DoOMINuS DISscCIPüILIS ſtus per paſſionem & crucem in gloriam Juam & ſibi debitam; & nos intrare per meras deli- cias volumus in gloriam alienam, quâ toties ex- cidimus? Aſcendebat Salomon 3. Reg. 10. per medios Leones aureos in ſolium ſuum, Chriſtus autem thronum conſcendit ſuum per medios Leones veros ſeu Leonibus ſæviores hoſtes ſuos & carnifices &c. Sic & aſcendit David per multas, quas à Saule pertulit per- ſecutiones &c. Sic & Joſeph, in ciſternam prius & carcerem miſſus & c. Omnes, qui piè vo- lunt vivere, in Chriſto ES Uperſecutionem patien- tur, ait Paulus 2. ad Timoth. 3. Ex quibus ver- bis infert Gregor. L. 6. ep. 27. Ego, inquiens, Rdenter dico, quia minus biè vivis, ſi minus perſe- cutionem tuleris. Cæduntur atque expoliuntur ferro lapides, ut in præclaro àa dificio & no- bili palatio reponantur: Cæduntur atque poli- untur adverſis homines, ut cœleſti habitatio- ni inferantur. Tranſivimus per janem & aquam, & eduxiſti nos in refrigerium Pſ. 6 y. & Iſa. 28. juxta verſ. LXX. Qui ablabtati eſtis, tribulatio- nem ſuper tribulationem exſpectate, Nem ſuper ſpem inde concipientes &c. 8. Se ſinxit longius ire; ſed retineri volebat Dominus. Deſerit animam aliquando, non ut deſerat; ſed ut ardentius revocetur ac re- tineatur. Hinc S. Bernard. Serm. 47. in Cant. Simulabat ſelongius ire Dominus; ſed volebat audire: Mane nobiſcum &c. Mtiusmodi Jalutarem diſpen- Jationem, quam tunc Verbum corporaliter exbibuit, non — noft iia abien huum Eun Glce pet! Geſen noſt am; tem 9 D. 6 lüm Co⸗ op uts o tobat ſtllhr Ger nuen gelea te leſh ien ense. kotſeser. Reg n n Ton Glune. ſerigan enci Ulte. lternan lieir ter bnsren gliet⸗ en lumit CNo⸗ Eeo igto⸗ Hun, 1,49 lih 1 ebet el le⸗ 1 . ,. N 1 EUNTIBUS IN EMMAVUg. 201 non ceſſat identidem ſpirituali ſuo modo cum devota Iibi anima ſedulò attitare. Præteriens teneri vult; abiens revocari: Neque enim boc irrevocabile Ver- bum: It & redit pro beneplacito ſuu. Cogamus Eum & nos cum Diſcipulis, profuſis lacrymis dicentes: Inclinata eſt jam vita, tetra immi- net nox, mors inſtat &c. Mane nobiſcum; ne deſeras nos! Tam craſſis in tenebris eſto lux noſtra! Emitte lucem tuam & veritatem tu- am; ipſa nos deducant & adducant in mon- tem ſanctum tuum & in tabernacula tua Pſ. 42. 9. Coëgerunt eum & . Ex hoc exemplo, ait D. Greg., colligitur, quia peregrini non ſo- lum invitandi ſunt, ſed etiam trahendi &c. Cogendi ſunt pauperes; ubi parvàâ coactione opus erit, quia facilè trahentur. Quære illos ut S. Paula, de qua D. Hier. ep. 27. Paula oli- nicos curioſiſimè tota urbe perquirens, damnum pu- tabat, ſi quisquam debilis & eſuriens cibis ſuſtenta- vetur alterius & . Hoſpites quæſivit Abraham Gen. 28. Cucurrit in occurſu eorum de oſtio taber- naculi, & dum homines ſe putat excipere, An- gelos excepit; de quo Paulus ad Hebr. 13. Hoſ- vitalitatis nolite obliviſci, per banc enim latuerunt quidam Angelis hoſpitio exceptis: Dicuntur latuiſ- ſe alios homines & ſe ipſos, quia neſciebant eſſe Angelos. Hinc Chryſ. Conc. 2. de Laza- ro: Pro foribus ſedens Abraham introducebat præ- tereuntes omnes: Et quemadmodum piſcator jatto in mare reti, piſcem quidem attrabit, attrabit autem Frequenter & aurum é margarithas, itidem & hic N f/ re 202 ArFPARET DOMINUS DISCIPULIS reti captans bomines, piſcatus eſt tandem &) Ange- los, quodjue mireris, etiam inſciens &̃. Majus quidpiam contigit his duobus Diſcipulis, qui dum hominem ſe putant ad hoſpitium coge- re & domum inducere, coëgerunt DEUM, & domum induxerunt. Similiter qui nunc pauperes excipiunt, fovent, alunt, homines ſe arbitrantur excipere, ſed in extremo die audient ſe excepiſſe D EUM: Quod uni, in- quiet, ex minimis meis feciſtis, mibi Jeciſtis (W.). 10. Et cognoverunt eum in fractione panis. In triplici fractione panis Dominus cognoſcitur: I. In fractione panis vulgaris ſeu porrectione ele- (Iff) Hinc Aug. Serm. 235. &c. Hac, ait, boſpita- litatis merces. Tene hoſpitem, ſi vis agnoſcere Salvatorem. Quod tulerat infidelitas, reddidit hoſpitalitas An neſcitis, qiuia ſiquem Chriſtianum ſuſceperitis, ipfum ſuſoipitis? Non- ze ipſe dicit: Hoſpes fui, & ſuſcepiſtis me &ο --⸗ Cùm ergo Chriſtianus Cbriſtianum ſuſcipit, ſerviunt membra membris; ſed éê gaudet Caput, & ſibi imputat datum, quod membro ejus fuerit erogatum. Ho ergo paſoatur Chriſtus eſu- riens, aceipiat potum ſitiens, veſtiatur nudus, ſuſcipiatur peregrinus, viſitetur æagrotus. Hoc habet neoeſſitas itineris. Sie in iſta peregrinatione vivendum eſt, ubi eget Chriſtus Eget in ſuis; plenus eſt in ſe: Sed qui eget in ſuis, & plenus eſt in ſe, egentes adducit ad ſe. Kt S. Greg hom. 23. Auaien- do pracepta DEI illuminati non ſunt (duo illi Di (cipuli) facienao illuminati ſunt. Non enim auditores Legis ju- ſti ſunt apud DEUM; ſed fadores Legis juſtifica- buntur ad Rom. 2. Quisquis ergo vult audita intelligere, Ffeſtinet eaz, quæ jam audire potuit, opere implere. Ecce Do- minus non eſt cognitus, oum loqueretur & dignatus eſt cog- noſei, dux paſcitur. Heſpitalitatem ergo ailigite z charitatis epera amate GSe. 6 Meu lineo n e NoN Ui drde nomine no nie Cti. Ceſu eCiode e — . hetr atena , 1 N “ non e % Aden Pu) her 10. 5ℳ „ EUNTIBUS IN EMMAUsS. 2023 eleemoſynæ aliisque operibus charitatis; de quibus modò diétum. 2. In explanatione ver- bi Divini, de quo illud Thren. 4. Parvuli pe- tierunt panem, & non erat, qui frangeret eis &. Licèt enim in præſente hiſtoria ſub ipſa ver- bi DElI ſeu Scripturarum expoſitione Domi- nus nondum voluerit ſtatim agnoſci, erat ta- men iſta optima præparatio ad meliorem ag. nitionem, & Diſcipulorum corda præviè ſuc- cenderat, ut ſentirent jam præſentem intus, quem foris necdum agnoverant; uti ipſi te- ſtantur: Monne cor noſtrum ardens erat in nohis, dum loqueretur in via, & aperiret nobis Soripturas (ggg). 3. In fractione panis, ſub cujus ſpecie Chriſtus ipſe continetur. Eſt enim Euchari- ſtia panis vitæ & intellectũs; cujus typus fuit mel, (As) De hoc igne S. Aug. cit. ſerm. 235. al. de div. 87. Verbum DEl ignis eſt, qui piorum auditorum ani- mos in ejus amorem accendit. Araete igne charitatis, ut 4 aæmonibus diſoernamini, qai oredunt & contremiſount. Ar- dor iſte ſurſum vos rapit, ſurſum tollit, in cœælum levat. Quid- quia moleſtiarum paſſi fueritis in terraæ, quantumeunque Cbri- ſtianum cor deorſum humiliatum premat inimiecus, ſumma petit ardor dilectionis. Si faculam teneas ardentem, rectam capite ſurſum teneas, flammæ crinis ſurgit in eælum: Depri- me faculam; flamma in cœlum it: Fac faculam capite deor- ſum; nunquid & flammam deponis in terram 2 Qugeunquc ardens vergit, flamma aliam viam neſcit, cœlum prtit. -= Spiritu ferventes accendimi igne charitatis: Eervere facite vos laudibus DEl & moribus eptimis. Alter ealidus; alter frigidus: Calidus frigidum accendat; & qui parum ardet. eptet augmentum, oret adjumentum. Dominus paratus eſt dare z3 nos panſis cordibus optemus accipere. 204 DoMINUS APPARET mel, quod deguſtavit Jonathas I. Reg 14. 1lluminati ſunt, inquiens, oculi mei, eoquòd gu- ſtaverim paululum de melle iſto: Hoc tamen diſ- crimine, quòd Jonathæ guſtanti vix non mel iſtud mortem attuliſſet, qui autem dignè man- ducârit panem hunc, vivet in æternum (bbb). . III. DoNIINUS DRoPUTIS N UNUM CONGREGATIS APPAREI. Marc. c. 16. v. 14. Noviſſimè recumbentibus il- lis undecim apparuit, & exprobravit incredulitatem eorum, & duritiam cordis, quia iis, qui viderant eum reſurreriſſe, non crediderunt. Luc. c. 24. V. 36. Dum autem bæc loquuntur, ſtent 7ESUS in medio eorum, & dicit eis: Pax vohis! Ego ſum; nolite timere. v 37. Conturbati verò & gonterriti, exiſtimabant ſe ſpiritum videre. v. 3 8. Et dixit eis: Quid turbati eſtis, & cogita- tiones AKendunt in corda vra v. 39. Videte manus Srr) Hine XSE cit. Uli volnit Dominus agnoſeii In fraltione panis. Securi ſumus; panem frangimus, & Do- minum agnoſeimus. Noluit agneſoi, nifi ibi, propter nos, qui non eum viſuri eramus in carne, & tamen manducaturi eræmus ejus oavnem. OQur quis ergo fedelts es, quisquis non inaniter Clhriftianus vocarit, qui:quis Eeeleſiam non ſinè cau- Ia ingrederis „ conſoletur te Frabtio panis - . Diſcite, ubi Dominum quzæraztis; diſeite, ubi babeastis; diſcite, ubi agnoſoætie, quando mannatis Norunt enim ſedeles aliquid quod meliut intelligunt in iſta lelctione, quam ilii qui non no- verunt. Non enim omnis panis, ſed aceipiens benedictionen cbrifti fit Corpus Chrifti. Tbi illi agnoverunt, exultaverunt, ed alios perrexerunt, jam ſeientes invenerunt, narrantes quod Viderant , in Evangelis agdiaeruyt. 1 —— —,— —— — DIScCIPULIS INUNUM CONCGREGATIS. 20 5 manus & pedes, quia ego ipſe ſim: Palpate & vi- dete, quia ſpiritus carnem & oſja non babet, ſicut me videtis habere v. 40. Et cum hoc dixiſſet. oſten- dit eis manus & pedes. v. 41. Adbuc autem illis non credentibus, & mirantibus præ gaudio, dixit: Habetis hbic aliquid, quod manducetur? v. 42. At illi obtulerunt ei partem piſcis aſſi, & favum mellis. v. 43. Et cum manducdſſet ooram eis, ſumens re- liquias dedit illis. v. 44. Et dixit ad eos: Hæc Junt verba, quæœ locutus ſum ad vos, oum adhbuc eſſem vobiscum: Quoniam neceſſe eſt impleri omnia, quæ ſcripta ſunt in Lege Moyſi, & Prophetis, & Pſal- mis de me. v. 45. Tunc aperuit illis ſenſum, ut intelligerent Scripturas. v. 46. Et dixit eis: Quo- niam ſic ſeriptum eſt, & ſic oportebat Cbriſtum pati, & reſurgere à mortuis tertid die: v. 47. Et prædi- cari in nomine ejus pœnitentiam & rem, ſionem pecca- torum in omnes gentes incipientibus ab Hieroſolyma. v. 48. Vos autem eſtisteſtes borum. v. 49. Et ego mitto promiſſum Patris mei in vos: Vos autem ſede- te in civitate, quoaduſque induamini virtute ex alto. Joann. c. 19. v. 4. Cm ergo ſerèò eſſet die illo und Sabbatorum, & fores eſſent clauſæ, ubi erant Diſcipuli congregati propter metum Judæorum, ve- nit ES US, & ſtetit in medio; & dixit eis: Pax vobis. v. 20. Et cùm boc dixiſſet, oſtendit eis ma- nus & latus. Gaviſi ſunt ergo Diſtipuli viſo Domino, SENSUS LITERALIS. A" Marcus hic loquatur de apparitione pri- A ma Diſcipulis congregatis facta, an ve- r0 de ultima, quæ in ipſum Aſcenſionis diem 1 n“ t 206 DoMINUsS APPARET incidit, multuùm dubitatur. Pro ultima poſt S. Aug. L. 3. de conſ. Ev. c. 25. ftant D. Greg. hom. 29., Ven. Beda in Marc, D. Bern Serm. I. de Aſcenſ., D. Anton. p. 1. Hiſt., D. Bonav. Lyran. & c. Ex horum ſententia Chriſtus pau- lo ante, quàm cœlos aſcenderet, Diſcipulis recumbentibus adhuc ſemel & ultimò appa- ruit, poſt prandium verò eos eduxit foras in Bethaniam, ùt ait Lucas &c. Hoc ipſum eti- am Marci Evangelium Aſcenſionis Feſto ab Eccleſia legitur & decantatur. Huic expo- ſitioni illud obſtat, quòd non videatur vero- ſimile, Chriſtum in die Aſcenſionis, quo à cha- riſſimis Diſcipulis diſceſſurus erat, increduli- tatem antiquam & quaſi jam obliteratam eis- dem exprobràâſſe. Conſolatione tunc potiſſi- mùm ac levamine opus erat; verbis enim dul- cibus in longinquas regiones ab amicis diſceſ- ſuri uti ſolent, non moleſtis aut exprobrato- riis (iii). Alii cum Euthymio, Janſen. Mon- tan. (ii) Reſpondent ejus ſententiæ Patroni, increpa- tioni domi fadæ ſubjunxiſſe Salvatorem verba alia ſuaviſſima & conſolationis plena, in egreſſu præſer- tim & dido vale. Exiſtimat autem Aug. ideo in- crepationem præmiſſam & die illo poſtremo factam, quia Apoſtoli mittebantur ad gentes, credituras, quæ non viderant, cùm ipſfi credere noluiflent, priusquàm vidiſſent: Quaſi illis Chriftus diceret jdem, quod Thomæ: Quia vidiſtis me, credidiftis; bea- ti qui non videbunt, & credent. Occaſione igitur fidei entium futuræ, de qua tunc locutus eit, Diſcipu- kerunm præteritam incredulitatem increpavit. Hoey» ait S. P., prædicaturi Apeſtoli, quoniam qui non crediderit, condemnabitur, eum id utique non ereaiderit, quod non vig — — — — ———3.— — lima polt t0. Greg ern dern⸗ ), Bonen ſtuprn Neipri md et. Lforas ſonn et⸗ eſto⸗ ſo epo⸗ Un vero⸗ 04cht crecol⸗ n ei⸗ pottl mCle, Gloe⸗ brathe. Mox⸗ tn⸗ gept 1 al raler 0 1 lam 145, , gret ℳ lel 2 —— DrISscIPuLIS IN UNUM CONGREGATIS. 207 tan. cenſent, (quæ etiam opinio videtur fuiſ- ſe D. Chryſol Serm. 83., & S. Aug. I. c. eam af- fert) Marcum loqui de apparitione prima, li- cèt ſerotina, facta Diſcipulis ipsâ Reſurrectio- nis die, quoniam hic Evangeliſta meminit tan- tùm trium apparitionum primi diei, quo Do- minus reſurrexit; quod indicant illa verba: Surgens autem manè -apparuit primèò Mariæ Mag- dalenæ v. 10. Poſt hæc autem duobus . euntibus in villam v. 12 Noviſſimè (græcè bνρςο, i. e. poſtea vel deinde) ſive ultimò, non abſolutè, ſed reſpedtivè (ſce. pro illa die hæc ultima fuit appa- ritio) recumbentibus illis undecim apparuit, & incre- pavit eos, quòd neque Magdalenæ & cœteris fœ- minis, neque duobus illis Diſcipulis ex Emaus venientibus crediderint: Dixerat enim Mar- cus, tum Magdalenam, tum illos duos Apoſto- lis nuntiâſſe, ſe vidiſſe Dominum; Apoſtolos verd derat, nonne ipſi fuerant primitus objurgandi „ quòa ante- quàm Dominum vidiſſent, non erediderunt eis, quibus prius apparniſſet Gc. Lyran. cenſet, objeciſſe Dominum Diſcipulis incredulitatem, ur indicaret gentes, ad quas mittebantur, meritò à DEO eſſe increpandas & damnuandas, ſi non crederent, ſiquidem illarum doctores cùm mittebantur, propter incredulitatem reprehenſi ſunt. D. Greg. ait, tunc reprehenſos, ut verba recedentis in corde audientium arctids im- preſſa remanerent: D. Bonav. ut humiliores rema- nerent Demum oſtendere voluit Dominus, quan- ti fidem faceret, cùm adeò in incredulos invehere- tur; qui enim unum contrarium vituperat, Alte. rum laudat &c, 20g DoMINUS APPARET verò non credidiſſe: Fuit ergo increpatio tunc opportuna, & patet, ſpectato ſenſu literali, ter- tiam apparitionem cum duabus primis velma- ximè eſſe connexam (Eke). Eſt verò hæc ap- paritio noviſſima, earum fſe., quas Marcus com- memorat. Cajetanus opinatur, Marcum lo- qui de apparitione facta poſt octiduum, cum ſc. præſens Thomas erat &; numerum undena- rium compleverat, & hâc occaſione unà cum Thoma reliquos ſimul fuiſſe increpatos &c. Dum ( Objicit Auguſt. huic expoſitioni: Die, quo Ohriſtus reſurrexit, non apparuit undeecim Apoſtolis, ſed tantùm decem, aberat enim Thomas, ut videre eſt apud Joann. 20. Mareus autem ait, Eum appa- ruiſſe undeeim. BEdet idem Aug. (& nos jam ſupra Bdimus): Quamvis abeſſet Thomas, tamen dici- tur Dominus apparuiſſe undecim, quia poſt Judæ defectionem hic erat numerus Collegii Apoſtolici. Sententia Euthymii numerum hunc volentis com- plere per Matthiam præſentem rejicitur ex eo, quòd tunc Matthias nondum inter Apoſtolos elecdtus & cooptatus fuerat. Objieitur 2a: Apud Mareum Chri- ſtus apparuit Diſcipulis diſeumtentibus ſeu cibum ſu- mentibus; 2důúm Joannem verò ſtetit in medio eorum. Stetit inter eos diſcumbentes: Id quod præter- ivit joannes, ſeripſit Marcus, & Lucas indicavit, cùm ait Chriſtum petiviſſe cibum & manducâſſe &c. Lices: Quorſum ergo Dominus, an cibum haberent, interrogavit, ſi cibus in menſa fuit poſitus? ꝶ. Vel ſub cœnæ finem venit Dominus, cùm jam cibus à menſa remotus eſſet: Vel forſan in illa trepidatio- ne, cùm neſcirent, an eſſet ſpiritus, qui apparebat, ſurrexerant, menſamque & cibum reliquerant Apo- ſtoli &c. cont Narre llis — iotone krelten 8veloe⸗ hee 1ls on. rcucnl⸗ mch Uncenr Untcun os . D Die,ge Polete Ut niter n 0 mr, Pen . l iutr vlrie, ig e. 0, d nC ſ. 9 ℳ. prattk⸗ icri ,. ſee . erent, Vel ibus Aatio⸗ ebet, Apo⸗ — DfscIPuLS IN UNUM CONGREGATIS. 209 Dum autem bæc loquumtur, ſeu ea, quæ ſibi contigiſſent, Diſcipuli Emmaunte reverſi e- narrant Apoſtololis & aliis Diſeipulis, qui cum illis erant in domo congregati; cum ſerò eſſet 3 ſeu adveniſſet veſpera, & nox primam diem Sabbatorum ſeu hebdomadæ ſubſequens in- gruiſſet, & fores eſſent clauſæ & obſeratæ non tantùm ob ipſum tempus nocétis, ſed ob me- tum Judæorum, ne utl Magiſtrum, ita & Ejus Diſcipulos duriùs haberent, ſtetit g SUS in medio eorum. Apparuit autem ſerè: 1. Quia tunc certiùs reperit plures, & in unum con- gregatos: 2. Quia ſecuriùs noétu poterant frui Ejus præſentià & alloquio, quod interdiu fuiſſet facilè turbatum. 3. Ut quando minùs putabant, imò jam deſperabant ſe viſuros Do- minum, tunc illis adeſſet. 4. Ne majori tri- ſtitià abſorberentur, ſi copiam Illius videndi jam faétam aliis, ſibi negatam viderent. 5. Quia etiam in fine ſæculorum & 6tà ſeu ulti- mâà ætate mundo apparuit, & rurſus in fine mundi apparebit, ſiquidem hæc conſummatio eſt quaſi veſper ſeu ſerò unius diei, fi vita & ſæculum præſens comparetur æ&ternitsti. Ver- ba cdùm fores eſſent clauſe Epiph. hær. 75. videtur intelligere de portis civitatis, contra commu- nem AA.; tunc certè tanta non fuiſſet admi- ratio Diſcipulorum (). Quidam Heterodoxi O vo: — 1 (Ul) Obſerarunt hi tam ſolicitè fores, quoniam nondum cor eorum fuerat obfignatum Spiritu S., quo adveniente non ſolùm aperient fores, ſed cor- 210 DDoMINUS APPARET v lunt. Evangeliſtam non alio ſenſu dixiſſe, JESUM iurrâſſe foribus clauſis, miſi quia tunc eſſet αονοο+— ι . e. tempus, quo claudi ſo- lent fores. Verum non claudendæ, ſed jam clau- ſeæ dieuntur; veſpera enim jam aliquantum pro- ceſſerat, quod patet ex ipſo reditu Diſcipulo- rum ex Emmaus, ubi cœnam aliquantèò tamen citiuùs ſumpſerant. Præterea niſi obduratis fo- ribus ES UsS ſtetiſſet ſubitò in medio eorum, cur viſus fuiſſet eſſe ſpiritus? Exiſtimabant enim ſe ſpiritum videre, quia ſciebant fores fuiſſe clauſas, ut ipfſis inſciis nemini pateret aditus. Alii verò ex heterodoxis multum la- borant in explicando modo, quo aperuerit Chriſtus & rurſum clauſerit portas; quaſi ne- ſcirent aliam eſſe conditionem Corporis glo- rioſi, præ ſertim ejus, quocum Divina unita Natura eſt & c.: Sed quò tendunt interpreta- tiones iſtæ, niſn eò, ne Orthodoxi hinc ſu- mamus exemplum Divinæ potentiæ, quâà ſub ſpecicbus Euchariſticis poni & revera conti- neri poſſit Corpus Domini. Fide ſcimus, Chri⸗- ſtum in bi verè præſentem: Quomodo autem veniat, neſcimus, atque in hac ignorantiaglo- ria- da etiam & ora ſua, Chriſtümque publicè & intre- pidé prædicabunt, obſiſtentibus etiam Sacerdotum Principibus & Templi Magiſtratibus, non metuen- tes aut minas aut flagella aut mortem. Trepidat nimirum imbellis natura noſtra vel ad ſonitum fo- li, ſed Spiritüs Sandi gratia & charitate firmata foras mittit timorem &c. Aus n djſt igriguun Chiucdiſ⸗ Aſandr nkumpe Dfepe Nilunt urgif N eolun timcan nt tit i Deted lrtun hernen . Cul⸗ ne ue leſrec⸗ Pieſ iſh 1 Cn 9leh gropo⸗ 8 — Kior⸗ rCotun netuer epie U ſumd G⸗ sle, DiiECIPULIS IN uNuM CONGREGATIS. 211 riamur & c. Quidni, quod negant Anabapti- ſtæ, poteſt dare DEUsS corpori glorioſo, quod eſt ſpiritùs? & ſuo potiſſimum Corpori Divi- nitati unito, cůùm Petrum è& carcere obſerato eduxit, & olim Habacuc cum prandio per An- gelum fecit in lacum leonum clauſum & ob- ſignatum intrare? Ingreſſus eſtper januas clau- ſas, ut oſt enderet ſe clauſo etiam monumento potuiſſe exire, aſcenſurum ſe quoque ſuper omnes cœlos & ſummum cœlorum ingreſſu- rum, quin remora ſibi ulla poni poſſit (mmm). Stetit; & inde à Reſurrectione ftetit ſemper, quia corporis glorioſi proprius hic ſitus, eum non gravetur ampliùs aut defatigetur, ut ſeſ- ſione opus ſit (unn). Stetit autem poſt Reſur- 2 rectio- (mmm) Audiant illi S. Cyrillum: Hie nemo querat, quomodo elauſis januis conpus Domini penetravit, cùm intel- ligat non de homine nudo, ut modò nos ſumus, ſed de Filis DEI hac ſèribi, omnipotentid ſui naturam rerum ſuperante. Audiant S Aug FTr. 1II4. in oann. Moli corporis, ubi Divinitas erat, oſtia elauſa non obſtiterunt: Ilie quippe eis non apertis intrare potuit , quo naſcente Virginitas Matris in violata permanſit. Idem ep. 148. Valet DEUS ae iſta viſibili & trattabili natura corporum, quibusaam manenti- bus auferre quas voluerit qualitates. D Chryſol. Serm. 84. Chriftus elauſis foribus ingreditur & egreditur, talique indicio ſe totius creaturie demonſtrat autsrem .. D. Gre g. hom. 29. Quid mirum, ſi clauſis januis poſt reſurretctionem Juam in æternum jam vilcturus intravit, qui moriturus ve- niens non aperto Virginis utero exivit &. Conſonant DD. Ambr. in Pſ. 118. Serm I0. & L. 10. in Luc. Hier. in Epitaph. S. Paulæ, Leo Serm. I. de Reſurr. & alii. (unn) Quòd autem dicatur ſedere ad dexteram Patris, metaphoricum eſt ad Majeſtatis gloriam in- 212 DOMINUS APPARET — redctionem 1I. lber à culpa- noſtræ pondere, quo ſe in cruce exoneravit, ſolvendo debita peccatorum noſtrorum: 2 lber à pœna, quâ loco noſtri pondere crucis incurvatus fuit portans ſuper humeros ovem errantem, & ùt pius Samaritanus imponens ſemivivum ſuper jumentum ſuum: 3 Stetit tanquam paratus ad opem ferendam nobis, qui adhuc ejus cau- sd cum hoſtibus colluctamur- ſta etiam Ste- pbanus pro Ejus gloria decertans widit JE- S8UM in cœlo ſtantem. 4. Quanquam jam eſ- ſet in termino gloriæ ſuæ quoad corpus & ani- mam, ſtetit tamen adhuc aliquomodo uùt via- tor accinctus ad penitus conficiendam viam ſuam, quantum attinet ad locum cœli Empy- rei, quò nondum pervenerat, peſt diesnau- tem 40. afcenſurus erat. Stetit porro in me- dio Diſcipulorum, fidelium ſe. & inter ſe uni- torum, non infidelium &inter ſe diſſidentium & c. Eſt nimirum media in Divinis Perſona; eſt in medio annorum ſeu temporum conce- ptus, in medio duorum animalium natus (jux- ta illud Habac. 3. In medio duorum animalium cognoſceris) in medio Templi præſentatus (jux- ta illud P 73. Suſcepimus DEUSmiſericordiam tuam in medio Templi tui) in medio Doctorum inventus à Parentibus: In medio erat Apoſto- lIorum, ſicut qui miniſtrat; prædicans Evan- gelium dicandam. Kiquc hanc cauſam à Paſchate ad Pen- tecoſten ſtantes oramus ex præſcripto Concilii Nic., ut facto 3pſe Reſurrectioné Domini repræſentemus. 1d din ſim — dere, dehin h i mbi li Pun en ⸗ Gr ms Gi esna⸗ „5 GN ſein⸗ Gte ſont 0 Wün ir. ud o⸗ Vi⸗ o — Per We . DrscPULIS IN UNUM CONGREGATIS. 213 gelium per judæam, Galilæam & viciniam ope- ratus eſt ſalutem in medio terræ; in medio die ſeu meridie ſublatus in crucem, in medio latronum pependit, ut tolleret medium ini- micitiarum parietem, qui erat nos inter & DEUM &c. Stetit in medio ſuogrum, ut omni- bus ſe ex æquovidendum præberet, & ompes æ& qquè certos ſuæ Reſurrectionis redderet, ſi- cut omnes lineæ à centro, quod eſt wedium circuli, ad peripheriam ductæ ſunt æquales (ooo): Stetit in medio perinde ac Sol in medio cœlorum ad illuminandum; ut Pater in me- dio filiorum ad hos ſuà præſentiâ confolan- dum; ùt cor in medio corporis ad vivifican- dum; ùt lignum vitæ in medio paradiſi ad pa- ſcendum; ùt Imperator inter meticuloſos mi- lites ad eos confirmandum & animandum; ùt gallina in medio pullorum ad eos ſub alis cha- ritatis protegendum; ùt lapis angularis ad con- nectendos duos parietes, Angelos & homines, Gentiles & udæos, juſtos & peccatores, cor- pus & animam per Reſurrectionem &c. Ama- vit autem Dominus tantopere medium locum 0 3 tene- (ooo) L. Numer., c. 2 præſcriptus erat modus caſtra metandi, ita, ut Tabernaculum, in quo DEUS ha- bitabat, haberet tres Tribus ad Orientem, totidem ad Occidentem, tres rurſus ad Aquilonem, & tres ad Meridiem, ita ut Dominus æquè ab omnibus diſtaret &c. En figuram omnino appoſitam, qni ſimul oſtenditur, in Servatorem medium reſpicere culos totjus cregturs, & omnium ſæculorum. 2714 DOMINUS APPARFT tenere, tum ut oſtenderet ſe eſſe verum DEI mediatorem ac hominum, qui aufert iniqui- tatem de medio noſtri; tum quia amat medi- um noſtri, hoc eſt, cor ipſum, quod ſibi dari petit, & in quo ponit Spiritum ſuum; (Spiri- tum meum, inquit, ponam in medio veſtri Ezech. 36.) & in quo habitare vult (Ecce ego venio, & babitabo in medio tui Zach. 2.) tum denique, ut doceat media virtutum diligere, odiſſe ex- trema vitiorum: Nimirum in circuitu impii am- bulant Pſ. 10.; pii verò juxta præceptum Do- mini Deut. 17. non declinant neque ad dexteram, neque ad ſiniſtram. Subitò itaque nihil tale co- gitantibus, neque reſeratis neque pulſatis fo- ribus, abſque omni ſtrepitu, nec ullo adven- tũs ſui dato ſigno, ſe ſtitit Dominus Diſcipu- lis, ut ab omnibus cerni poſſet, ſolitàâque eos adſalutavit formulàâ: Pax vobis. Salutatio hæc eſt Chriſto familiaris: Sic autem ſalutat 1. ob- ſervans ipſe, quod Apoſtolis præceperat: In- trantes in domum, ſalutate eam, dicentes: Pax buic domui Matth. 1O. v. 12. 2 Quod legave- rat moriturus: Pacem meam relinquo vobis &. Joann. 14., affert & implet, quia morte ſuàâ pacem nobis promeruit: Pacificans per ſangui- nem erucis ſuæ, ſive quæ in cœlis, ſive quæ in ter- ris ſunt ad Coloſſ. r. Tota ſc., ùt ait Chryſoſt. Redemptoris in carne diſpenſatio eſt mundi reconciliatio: Hine & Princeps pacis appella- tur, & Apoſtoli Miniſtri Evangelii pacis. 4. Ut omnia in paſſione fuerant turbata & ipſa ele menta i n Do⸗ e Aleco⸗ sl Cen ſehe leket » oke⸗ 1⸗ i Nn 16. el ee 1. ot, Che el U el⸗ O DrIScIPUDLIS IN UNUM CONGREGATIS. 215 menta quaſi ſuum extra ordinem poſita; ita maxima erat commotio in animis ſuorum fi- delium ac Diſcipulorum & c. Vult itaque, ut antiqua malacia & quies redeat, animos rur- ſum colligant, utl ad ſe ipſos, ita ad Paſtorem oves fugitivæ revertantur. y. Indicat mul, quòd ipſis admiſſam culpam libenter ignoſcat. Mundus offenſus irritatur & pacem frang?z? JESUS verdò à ſuis reliétus, & negatus, & pro illo, qui nunquam reſurgeret, habitus, non irritatur, ſed pacem tenet & offert etigm in- gratis, perfidis & incredulis. 6. Pax eſt, cùm deſiderata aſſequimur: Apoſtoli ſcire deſ de- rabant, num vera ſint à variis nuntiata de Re- ſurrectione Chriſti; hæc nunc certò intelli- gunt. 7. Metus mortis maximè deprimit ho- minem & i inquietum reddit: At Reſurrectione Chriſti cùm noſtra firmatur reſurrectio, pax & quies animo redit. Ego ſum. Idem ipſe, qui in monte Calvariæ mortuus fui, non alius: Neque mors quid- piam Divinitati meæ detraxit. Ul hec DEl, ita & proprium nomen eſt Chriſti, qui dixit Joann 8. Si non credideritis, quia ego ſum, morie- mini in peccato veſtro Antequam Abrahum ſieret, ego ſum. Et rurſus: Cùm exaltaveritis Rlium bo- minis, tunc cognoſcetis, quia ego ſuim. Maximè poſt Reſurredtionem, ubi eſſe vivum, firmum & perpetuum aflumpfit, perinde eſt dicere: Ego Jum, ac dicere: Ego vivo. Hinc D. Bern Serm. de tripl. miſeric. verbum Prophetæ Ezechie- lis 18. Vivo ego, dicit Dominus; expendenes, ait: 62 0 Quan. „ 1 216 DoMINUS APPARET Quantum mihi videtur, vox Chriſti reſurgentis eſt iſta; ac ſi dicat: Velit nolit Judæus 3 vivo ego. No- o mortem peccatoris, qui mori volui pro peccatori- bus. Volo, ut fructuoſa ſit mors mea, & copioſa per eam redemptio (ppp). Improvisàâ iſtâ & fubitâ apparitione, quia nullo advenientis ſono mo- niti fuerant, terreri ubique debuerunt (ſicu- ti & nobis frequenter accidit impro visò ali- quem præſentem advertentibus, de cujus ad- ventu nequicquam cogitavimus, & quaſi ad viſum ſpeétrum horrentibus ac trementibus) & non hominem vero corpore conſtantem, ſed ſpiritum ſe arbitrabantur cernere, utpote qui clauſo etiam oſtio ingredi poſſet. Stupo- re defixos animat Dominus: Quid turbati eſtis, & cogitationes aſcendunt in corda veſtra (447) ² L (r) Poſtrema verba: Egoſum: nolite timere abſunt à Codice græco; illa tamen agnoſcunt vulgatus In- terpres Latinus, nec non Syrus & Arabs. Scriha- rum incurià elapſa cenſet Natalis Alex., cùûm à4 S. Hieron., qui Novum Teſtamentum juiſu Damaſi græcæ fidei reddidit, in Divina Bibliotheca legantur. (444) Oſtendit ſcilicet ſe DEUMeſfe, qui corda & cogitationes hominum, & unde ſint, videant: Ego Dominus, inquit erem. 17., ſerutans cor probans renes. Dicit autem in cçordibus Diſcipulorum aſeen- dere cogitationes, quia vid naturali à fenlibus noti- tiam capimus per aſcenſum, & in his poteſt eſſe de- ceptio, & dubitatio, & timor, dum ex eis conclu- dimus: Melior autem & omnino firma eft ſcientia Per deſcenſum à D EO, quæ non fallit &c. Hine §. Aug. in h I. Aſoendunt de earne & ſangnine. coegita: . Peones z en acſcenaunmt de Putre daminum: Omne enic, da- — enitt⸗ l. M. uni. piſctr Ebi Oon- t Ken Nied d usid OCal d entbe) kanten. = = S S=S — Discmwuis IN UNUM CONGREGATIS. 217 Spiritum vos videre arbitramini? Non ſpiri- tum, ſed Magiſtrum veſtrum, qui paucis an- te diebus in crucem eſt actus, cernitis. Ex- plorate, an incorporeus ſpiritus ſim? Acce- dite, palpate, tangite, prout lubet; tangi enim & tangere nonniſi corpus poteſt (rrr). En SD 5 cla- tum optimum &ο omne donum perfectum deſurſum eſt, de- ſcendens 4 Patre laminum Jac. 1I. v. 17. (rrr) Paſſio Chriſti in ſe ipſa viſa eſt, non autem Reſurrectiò (mſi ab Angelis & animabus PP. & lim- bo eductis ideo ſigna illius per ſenſus potiſſmùm tactùs oportuit exkiberi, ſicut & reliqui articuli hu- manitatem Ejus concernentes ad ſenſum probati ſunt: Inde tamen non ſequitur fidem inniti his ſen- ſuum experimentis, ſed veritati primæ revelanti; quod non impedit, quin præcedere poſſint & de- beant ùt ſigna credibilitatis, aut comitari, aut ſub⸗ ſequi fidem alia argumenta &c. Manet itaque in- concufla SS. Aug. & Greg. celebris ſententia: Fides nen habib meritum, ubi humana ratio aut ſenſus præbet ex- Peimenhtum, ſi ſc. haberent ſe per modum motivi, ſi ideo præcisé crederernus, quia ratio dictat aut ſen- fus convincunt. Quæritur, an Diſcipuli ad hoc in- vitati revera etiam palpaverint Corpus Domini? Be. Probabile eit eos reverentiæ caus à contacdtu abſtinuiſſe, ùt putat Abul. Paradox. c. 36. & 37. Vi- detur quodammeodo colligi ex eo, quòd dicente Do- mino palpate &c. præ admiratione extra ſe rapti non- dum crediderint, credituri forſan, ſi palpàſſent. Ve- riſimile aliis eſt, eos ad pedes Domini procubuif- ſe, & hos amplexando, Iéum hoc modo palpſſe. D. Leo ep. 10. c. 5. ait, Dominum admiſiſſe pertreltaxt 2Diſcipulis diligenti curiosque contactu. D Athanaſ. Or. contra Arian. Ad ſe, inquit, palpandum invitabat ſuique approbationem exbibebat comedenao, & contrectatio. 4 17. 218 DoMINUS APPARET — clavorum in pedibus manibuúsque perforatis ſigna! En veſtigium transfixionis in aperto hoc latere meo/ & c. Spiritus carnem & oſja non babet, ſicut me habere coram perſpicitis. Ve- rùm nec tunc ſuis ſatls fidebant oculis, & admi- rantes neſciebant, an verè haberent, an verò tan- nem ferendo. Res enim ez opere comipleta fuit: Nam qui Ei cibum dederunt, ſive unus is fuit, ſive plures, manus illius attigerunt OGc. Favet & illud .. Joann I. Quod vidi- mus oculis noſtris, quod perſpeximus é manus noſiræ contre- ta verunt de Verbo vitæ &ο. (In quem locum S. Clem. Alex. ſic ſeribit: Fertur in traditionibus, quoniam Joan- nes Evwangeliſta ipfum corpue, quod erat extrinſecus ,tangene; manum ſuam etiam in profunda miſit, prabuitque locum eca- ro, -⸗ ut in profunda carnis penetraret dileltiſſimus Diſeipu- las.) Ita ſc. ſeripfit de ſe cœteris que Diſcipulis joan- Poſtea verò oculis inſpexerunt, ita ut contrectarent pedes & manus & latus Ejus. . Porrò quæri poteſt, an nudus, & an cum ſplendore apparuerit Dominus? Abul. I. c. c. 37. putat nudum apparuiſſe. Dicendum eſt, ait, Chriſtum refurgentem nudum in enade g, nuditate ocunktis apparuiſſe &c. tern: Corpus Periſti in Reſ urrectione maximam omnium oorporum cœpit pul- britnainem, ita ut in tota rerum uni verſitate nulla ei peſſit en eqtari pulehyitudo. Hoc dato, rationabilius enat tam ad- mirandam pulchritudinem adſpieientium oculis cernendam da- ri, quam veſtibus operiri -- Tanta tamen fulgoris admi- randa reverentia taämque ſuperexeellens deoor eræt in illo Cor- pore ut nulla in eo aeformitatis macgilz notaretur, quan- quam nudum eſſet: Sic enim Pſalmiſia teſtatur Pf 103. Amisctus lumine ſicut veſtimento, quiæ ſcil. Corpus Cbriſti ita gloria & fulgore tegebatur, ac veſtibus velare- tur &c Bonav. in Medit. c. 87 apparuiſſe Eum zit in veſtibaust altiſimis, ſc. five ex acre ſive ex can- nes, quia priùs audiérunt, quod Dominus ſurrexit; 4 — rforari iherdl in , Ve⸗ Cacni 1 en ⸗ — 5 Ani s uit⸗ 4 AN Clen m jun tath Nin er 6 ln ert den end udon in 1 Alti⸗ Cn . 1097 lene Vum iN DiIscIuLIS IN UNUM CONGREGATIS. 219 tantum fomniarent præſentem ſibi Magiſtrum, (juxta illud Pſ. 12 5. In convertendo captivitatem Sion Jacti ſumus ſicut conſolati, Hebraicè bolemim i. e. ſomniantes, videbamur ſomniare tantum bonum &c.). Hinc dicitur: Adbuc autem illis non credentibus, ſeu non ſatis firmo animo id, quod res erat, fibi perſuadentibus, & mirantibus præ gaudio vehementi, quod eorum mentem obſcurabat, quia rebus adverſis magnâque tri- didiſſimo ſerico aſſumptis, translucente ex iis ſplen- dore, ſicut & in monte Thabor veſtimenta Ejus fa- cta fuerunt quaſi nix. D. Cyrill. Latus, inquit, Do- minus denudavit, & manus clavis perforatas oſftenait , ut illua corpus, quod erucifixum fuit, ſurrexiſſe monſtraret. Videtur ergo juxta mentem Cyrilli veſtitus fuiſſe Chriſtus, quia latus nudavit. Idem in Joann. Do minus non in debita ſui corporis gloria, ſed in prima fgurz eernebatur, ne aliud eorrus ſinrexiſſe putares. Clarius D. Anſelm in Elucidario: Tali formä viderunt Chriſtum Diſcipuli, ut Eum conſue verant ante videre Veſtes ex aere aſſumpſerat, quo aſcendente ex aëre evanuerunt. Et infra: Uſque ad nubes ez formaä aſoendit Dominus qua ante paſſio- nem; ſuſceptus autem a nubibus eât form, qus in monte (ſc. Thabor) apparuit. ). Aug. L. 22. de civ. c. 19. Cla- ritas in Chriſti corpore cum reſurrexit, ab ooulis Diſcipulo- rum potius abſoondit a fuißſe, quaäm defuiſſe credenda eſt. Non enim ferret bumanus atque infirmus aſpeltus, quanade ille 2 ſuis ita aeberet attendi, ut poſſet agnoſoi. Oſtendiſſe ta- men Hllum ſplendorem aliquem corporis Diſcipu- lis, poſtquam crediderunt, à probabilitate alienum non eſt; ùt idem Aug. Serm. 156. indicat: Neceſſarium erat, ut expreſſio cicatricum crucifexi Corporis faceret Ekdem, quia ſplendor novæ lucis priſtinam obduxerat veritatem, & cognitionem quodammedo eclaritas obſouraverat. S 22⁰ DoOMINUS APPARET triſtitià oppreſſi vix ſolemus credere rebus latis improvisò ſuccedentibus, dixit: Habe- tis bic aliquid, quod manducetur, ut comedendo teſter, me verè eſſe viventem? JESUS illo- rum infirmitati mederi volens, quod tribus jam ſenſibus visùs, auditũs & tacts probave- rat, modò etiam ſenſu guſtatůs confirmat; maximé cùm una ex potiſſimis actionibus vi- talibus ſit comeſtio, &, ùt dici ſolet, mor- tui non edant, ſed ipſi potiùs eſca vermium fiant &c. (ses): At illi obtulerunt ei ex victu tenui & paupere, quo vitam ſuam ſuſtenta- bant, partem piſcis aſſi & favum mellis. Et cùm manduodſſet ooram eis, ſumens reliquias dedit eis, ut Eum verè ex oblatis cibis quidquam come- diſſe minimè dubitarent. Sic ipſe Dominus cuùm demonſtrare vellet, filiam Jairi verè à mortuis ſuſcitatam, juſſit ut illi apponeretur ci- bus: Sic & Lazarus paulò ante ſuſcitatus unus erat ex diſcumbentibus cum ESU in Bethania Joañ. I2. v. 2. Ad hanc manducationẽ tanquam ſignum veræ Reſurrectionis provocant Apo- ſtoli Act. 10. Petro omnium nomine loquen- te: Hunc DEUS ſuſcitavit tertid die, & dedis eum manifeſtum fieri, non omni populo, ſed teſtibus (22) B. Vinc. K errer. Serm. Fer. 2. Paſchæ ut e- tiam ex ſenſu odoratüs argumentum praſtet, pié meditatur Chriſtum inſufflando in Apoſtolos eddem nocte & dicendo: Accipite Spiritam S. Ge. fragrantiſſi- mo quodam odore eos repleviſſe, ut poſſent dicere? AAtxvriſti bonus oaer ſumus z. ad Cor. 2. & illud Cant. 1I Feſt te ourremus in oderem unguentorum zuermu. præ- — — — — 22 C CvC ̃ —0eUefvf — — — — —, — — ———— — DIScIPUIIS IN UNUM CONGREGATIS. 221 jebl ie præordinatis à DEO: Nobis, qui manducavimus & . enco bibimus cum illo, boſtquam reſurrexit à mortuis (ttt). Fi⸗ Et dixit ad eos: Hæc ſunt verba, quæ locutus ib: ſum ad vos & c. Poſtquam Dominus ſenſibus W quaſi omnibus ſatisfecit, ut ſe non phantaſma, nut 1 ſed 1e (CItt) Dubitatur, an verè Chriſtus comederit? B.. N⸗ Verè comedit, quia veroô ore verisque denibus uſus Ciunm eſt cibique ſaporem percepit; attamen illum neque M. ſtomacho concoxit, neque in carnem convertit; ſed du. ¹in zerem mex commutavit. Angelus verò in aſ- ſumpto corpore non veré manducat, & quale ejus tadn eit corpus, talis eit comeſtio nempe apparens, ſi- Qquidem nec os, nec dentes habet veros, nec cibi e⸗ ſaporem pétcipit: Unde & Angelus Tobiæ 12. V- jnu debar, ait, Wunaucare & bibere, ſed verè non mandu- 84 cabam, nec bibebam, quia ego cibo inviſibili & potu el, uter. Adhæc manducatio illa Angelorum non fuit Nrt aſſumpta ad oſlendendum, quòd vera haberent cor- Mnun poôra, nec ideo edebant, ut ſe habere talia indica- it rent: Chriſtus autem in ſignum & argumentum ve- en rædhumanitatis manducavit. Eleganter S. Auguſt. ep. 102,al. 129. q. I. dubio, quomodo Chriſtus poſt ⸗ reſurreétionem fuerit cibatus, cùm tamen in reſur- en⸗ rectione, qug promittitur, ciborum indigentia futu- ra non ſit? reſpondet, cibos Eum ſumpfifle non ficto & H inani phbantaſmate, ſed manifeftiſſimaà veritate; nec tamen neorſſitate, ſed poteſtate. Aliter enim abſorbet terra aquam ſitiens, aliter Solis radius ocandens; illa indigentid, iſte po- e⸗ tentlid.- * Furturæg ergo reſurrelétionis corpus imperfecta felieita- 155 erit. ſR Eibos ſumere non potuerit ; imperfectæ felicitatis, n NV cibis egerit. EEt L. 13. de civ. c. 22. Non poteſtas, ſèa ſi egeſtas edendi ac bibendi talibus corporibus auferetur &c. Ru⸗ ) . de & ſpiritalia erunt; non quia corpora eſſe deſiſtent, ſea quia Ml Wiritu vi vicante ſubſiftent. Comedere quidem poterunt, ſa- Pietque cibus, ſed nop erit opus &c, 222 DoMINus AppARET ſed illum ipſum eſſe, quem antea vivum ag- noverant, Diſcipulis comprobaret, redit ad Scripturas, quarum ſacroſancta eſt aucori- tas, & quibus ſtandum eſſet, etfi omnes etiam ſenſus reclamarent (uuu). Verba idem bic ſo- nant quod fatta, (more Hebraico juxta illud: Videamus verbum, quod factum eſt & . Res ſiqui- dem dum dicuntur, fiunt verba; & verba, dum efficiuntur, evadunt res.) Q. d. Hæc eſt illa perfecta verborum, quæ ante mortem præ- dixi vobis, executio: Videtis nunc mea di- cta conſentire cum his, quæ prænuntiata ſunt à Prophetis, & eventus ipſos cum verbis & meis & Prophetarum congruere. Nec mirari oportet ea ad unguem impleta, quia neſcit mentiri Scriptura Divini Spirits afflatu pro- dita: Ego ipſe Prophetarum vertex fallere non potui, qui hæc, cùm adhuc inter morta- les mortalis agerem, non ſemel vaticinatus ſum. Quoniam neceſſe eſt impleri omnia, quæ ſcripta ſunt de me &c. Quædam ex his, quæ de Chri- ſto ſcripta ſunt, pendebant ex ſola DEl vo- luntate, ut Incarnatio, Aſcenſio & c.; quæ- dam autem ſimul ex hominum voluntate, ut paſſio &c.: Quoad illa, quæ ex DEl volun- tate (uuu) Hinc Aug. Ommnes ambages aufert: Viſus eſt ; taltus eſt; manaucavit & ne in aliquo ſenſus humanos lu⸗ difiezſſe videretur, mittit manus ad Seripturas, ut etſi ma- g'ieis artibus videatur potuiſßſe, quoa voluit, ſiout dicunt Pa- guani, ſaltem videant, prophetare eum non botuiſſe, antequam natus ſit, niſi DEllS ſie. SJUM — — — n,. ſt 10 oe . Eten loſ⸗ lud ſot ſebe, e e lpre⸗ e1e⸗ 1ſrr. bi virer eſet Pr. lere Ujtt⸗ gtus ſh ri yo⸗ e⸗ 4 U⸗ te 6 N 49 DrIScCIPuLIS IN UNUMI CoNGREGATIS. 223 tate pendebsnt, vox neceſſe eſt ſignificat ne- ceſſitatem immutabilitatis voluntatis DEI; quoad iſta, quæ pendebant ex hominum vo luntate, neceſſitatem ſolùm conſequentem ex ſuppoſitione præſcientiæ DEl, nullo modo violantis libertatem humani arbitrii &c. Om. nia, quæ ſcripta ſunt, non ſolum præterita & præſentia, ſed & quæ adhuc futura; utl Aſ- cenſio in cœlum, miſſio Spiritùûs S., Eccleſiæ gubernatio, adventus ad judicium, ita ut nec jota unum prætereat &c. Quæ ſoripta ſunt; ſive ad literam prænuntient res Meſſiæ futu- ras, ſive in figuris rituum & ſacrificiorum, ſi- ve in fadtis aliorum magnorum Virorum eas adumbrent; & ideo ait deme, quia Ipſe eſt ar- gumentum omnis Scripturæ, quæ vel agit de Ipto, vel ad Ipſum tendit, & veriſſimè in Ipſo impletur, fermè non aliter, ſi ita dicere liceat, ut) vagina ablato gladio lignee, immiſſo gla- dio ferreo & ſolido maximè impletur. Tres autem in partes hic Dominus ſecat univerias Scripturas, in Legem, Propbetas & Pſalmos (Xxx). Alibi (xxx) Sicut & Hebræi, teite Hier., dividunt eas in Tora i e Legem, & Nebiim i e. Prophetas „ S Cherubim, i. e hagiographa, inter quæ & Pſalmi Da- vidis numerantur: Non quèòd Moyſes non fuerit Propheta, & quidem magnus, ût Scripturz eum vocat; non quòd David etiam fuerit inſignis & Re- gius Propheta; ſed quèòd Pentateuchus utpote DElI Legem potiſſimùm continens per Moyſen ſcriptus, uti etiam Liber Pfalmorum à Davide compoſitus ſe ab aliis Prophetarum tum majorum tum minorum Libris notàâ ſingulari diſtinguant. W 224 DoMiNUS APPARET Alibi tamen Chriſtus univerſam Scripturam complectitur ſub nomine Legis & Propbetarum, utl conſtat ex Matth. 7. 11. & 22., ubi vide- licet ſub Prophetis etiam Pſalmos compre- hendit; quos tamen hic peculiariter Dominus expreſſit, eoquòd plurima Meſſiæ myſteria apertiùs contineant. Sicuti autem Lex pro- pter authoritatem jubendi attribuitur Patri, ita Prophbetia propter perſpicacitatem intelli- gendi Eilio, propter ſuavitatem verò orationis Sancto Spiritui tribuitur Pſalmorum Liber, qui ferè cœteris apertius non tantuùm mortem & reſurrectionem, ſed & alia pleraque myſteria minutàâsque eorum circumſtantias unus com- plectitur (. Quoniam verò Scripturæ non alio (Wy) Hujus rei ut guſtum aliquem demus;, vide de generatione Verbi æterna eſſe dictum: Filius meus es tu ego hodie genui te Pſ. 2. de æqualitate ejus cum Patre: Dixit Dominus Domino meo &. Pſ. 109. de In- carnatione: Deſcendet ſieut pluvia in vellus &e. Pſ. 71. de Nativitate: Homs natus eſt in ez G&. Pſ. 68. de ado- ratione Magorum: Reges Warſis & Inſulz munera offerent . Pſ-7I. de Præſentatione in Templo: Saſcepimus DEIUS piiſtricordiam in medio Templi tui Pſ. 47. de Bap- tiſmo: Vox Domini ſuper aquas Pſ. 28. de victoria ten- tatoris: Super aſpidem & baſiliſeum ambulabis Pfſ. 90. de prædicatione ſalutis: Diſfuſa eft gratia in labiis tuis &. Pſ. 44. de Lege nova: Lex Domini immaculata, con ver- tens animas Oc. Pſ. I8. de Sermonibus Ejus paraboli- cis: Aperiam in parabolis os meum &c. Pſ. 77. de Ejus jejunio: Operui in jejunio animam Pſ. 68. de pauperta- te: Ege autem menaicus ſum & pauper Pſ. 39. de mira- culis ſolà voluntate aut verbo factis: Miſit verbum Iuum, & ſans vit ees Pi, 106. de ejectione vendentium ☛, ali Gn per ſee c de⸗ utl rotur Pkaonn Ubi vſe Conte Dorinn Ultrt Lerno Ur , 4 11. Mul DISCIPULCIS IN UNUM CONGREGATIS. 225 alio ſpiritu intelligendæ ſunt, quàm quo di- &stæ ſunt, hoc eodem ſpiritu corda eorum penetrante ſubitò inſtructi ſunt Apoſtoli; hine ſequitur: Tunc aperuit illis ſenſum, ut intelligerent Scripturas; ubi per ſenſum non intelligas ſenſum Scripturæ, ſed ſenſum & mentem hominis; utl patet ex græco voαν αοταπ 1 v* j. e. „ ape- & Templo: Zelus domus tuæ comedit me Pſ. 68. de invidia Phariſæorum & inſectatione: Pro eo, ut me diligerent, detrahebant mili Pſ 108. de introitu die Palmarum: Domine! bene proſperare! Benedittus, qui venit &c. Pſ. 11 7. Ex ore infantium & lactentium perfeciſti laudem &o. Pfſ. 8. de proditione judæ & perditione: Qui edebat panes meos, magnifica vit ſuper me ſupplantationem Pſ. 40.- Epiſoopa- tum ejus accipiat alter Pſ. 108. de inſtitutione Eucha- riſtiæ: Ti es Sacerdos ſecunaum ordinem Melehiſedech Pſ. 109. de conſilio Herodis, Pilati &c contra Chri- ſtum: Qaare fremuerunt gentes - — aaſtiterunt Reges terræ = ad versàs Dominum & adversus Chbriſtum us Pſ. 2. de falſis teſtibus productis: Surgentes teffes iniqui, quæ ig- norabant, interrogabant de me Pſ. 34. de ſilentio Chri- ſti: Et factus ſum ſicut homo non audiens Pſ. 37. de inju- ſta flagellatione: Congregata ſunt ſuper me flagella, & igno- ravi Pſ. 34 de potatione aceti: Dederunt in eſoam meam fel &c. Pl. 68. de vulneribus manuum & pedum: Fo- derunt manus meas &. Pſ. 21. de veftium partitione: Diviſerunt ſibi veſtimenta mea && ibid. de derelidtione in cruce: DElUS DEUS meus reſpice in me! Quare me des reliquiſti &. ibid. de inſultatione crucifixo Facta: Spe⸗ ravit in Domino; eripiat eum Gc. ibid. de commenda- tione ſpiritũs: In manus tuas commendo ſpiritum meum Pſ. 30. de ſepultura: Poſuerunt me in lacu inferiori G&c. P-ſ. 87. de incorruptione in ſepulchro: Non dabis ſanlttum tuum videre corruptionem Pſ. 16. de reſurre Bione : Dor- mi vi & ſeporatus ſum; & exurrexi Pſ. 3. de eductione X 226 DoMINUS APpARET aperuit illorum mentem. Manifeſtè Chriſtus hic ſe DEUM oſtendit, quia Divinum prorſus j opus fuit facere, ut piſcatores ſimplices & idi. otæ aſſequerentur quantumvis obſcura Pro. 4 phetarum oracula, & quidem confeſtim & abſ- que mora, quod ſanè majus eſt, quàm Salo- monem nocte undà ſapientem reddere; ſiqui- h PP. ex limbo: Contrivit pertas æreas &c. Pfſ. i04. de Po- In teſtate & Regno Chriſto: Et dominabitun à mari uſque th ad mare Gc. Pi. 71. Orietur in diebus ejus juſtitia &c. ibid. 6 de ignominia crucis converſa in gloriam: Diecite in . watianibus, quiæ Dominus regnavit à ligno Pſ. 95. de Aſ- . cenſione: Aſcendit ſuper œœlum cœli ad Orientem ibid. de 4 præda PP. in cœlum adducta: Aſcendiſti in altum, ce- pißi captivitatem ibid. de miſſione Spiritũs S.: Emitte Spiritum tuum, & ereabuntur, & renovabis faciem terra Pſ. 103. de Apoſtolorum in univerſum Orbem deſtina- tione: In omnem terram exivit ſonus eorum, & ix ſines or- is terræ verba eorum Pſ. 18. de Eccleſia regenita per Baptiſmum: Annuntiabitur Domino generatio ventura & annuntiabunt cœli juftitiam eus populo, qui naſcetur, quem fecit Dominus Pſ aI. de exc cecatione ludeorum: Ob- ſeurentur oculi eorum, ne videant; & dorſum eorum ſemper ineurva Pi. 87. de vocatione Gentium: Poſtula àme, & dabo tibi Gentes hæreditatem tuam, & poſſeſſionem tuam terminos terra Pſ. 2. de judæorum diſperſione: Diſper- e illos in virtute tua, & diſpone eos protector meus Domine Pſ. 5S. de converſione reliquiarum Iſraẽël: Converten tur ad veſperam, & famem patientur ùt canes, & eircui- bͤunt civitatem ibid, de igne conflagrationis præce- dente judicium: Ignis ante ipſum præcedet; & inflamma- & in cirouitu inimicos ejue Pſ 96. de adventu Chrifti ad judiciurn: DEUS judieium tuum Regi da, & juſtitiam taam Filio Regis: Judicare populum tuum in juſtitia, & yan peres tues in judieio Pſ. 7i. & iterum: &Eπ0 mani- 7 — — — ͥI g wwe k d —680 ——— — — Prors⸗ ite In ho⸗ mach. l⸗ lal⸗ len (Cebo⸗ mi e di. Diie in lell. bid Hu 4 4 1udt 1 1 elne N ſur ue NNd ſe 13 8 /7 N N . ⸗ e⸗ u⸗ n 5 4 DISCPULIS IN UNUM CONGREGATIS. 227 dem iſte in his, quæ naturæ ſunt, edoctus fuit; illi verò in Divinis, quæ ſupra naturam ſunt. Expendendum ſimul verbum Tunc, guſtato ſc. ac cognito Chriſto (zz=z): Tunc, poſt Re- ſurrectionem, ubi jam pleraque peracta erant myſteria; unde etiam apparet cauſa, cur ver- bum crucis uſque in id tempus fuerit abſcon- ditum; necdum enim aſſequebantur Scriptu- ras, nec verba Chriſti, quæ Scripturis aut au- thoritate aut veritate inferiora non ſunt. Tunc dedit; ergo antea non habuerunt; ergo pa- tet, quòd in multis Scriptura obſcura ſit, ad quæ humanum ingenium & ſcientia non poſ- ſit aſſurgere & pertingere ſinè Spiritu D EI, Quia I. ad Cor. 2. animalis homo non percipit ea, gu& ſunt ſpirituůs: Stultitia enim eſt ilii, & non Jeſtè veniet, DElUlS noſter, & neon ſilebit Pſ. 49. Uti ex Pialmis, ita ex Prophetarum Libris facile eſſet o- ſtendere geſta Domini;, ſive propriè in & per ſe, ſi- ve in aliis hiſtoriis deſignata; ſed partim jam alibi Potiora recenſuimus, partim ne nimis prolixi ſimus, conſultò prætermittimus. (2ε) Alia enim eſt cognitio ſacrarum Literarum, quam quis habet ex aliorum lectione, & quæ elt ve- Iuti canis inſequens alios canes poſt prædam jam currentes; alia verò, quæ ex guſtu & cognitione DEI habetur, & quæ eſt inſtar canis leporem ex viſu odoratuve perceptum inſequentis. Hinc Sa- maritani, qui priore modo Chriſtum noverant, & Foſte⸗ per ſe ipſos promeruerunt agnoſcere, dice- bant; Jam non propter tuam loquelam credimus; ipſi enim audivimus, & ſeimus, quia kic eſt Salva⸗ tor mundxi. —“”M 228 DoMINUS APPARET poteſt intelligere, niſi DEUS det, qui pro ſua ſapientia potiùs ſimplicibus & humilibus re- velat, quàm ſuperbis: Abſcondiſti hæc à ſupien- tibus & prudentibus; & reveldſti ea parvulis Matth. 11. Quia ergo ſcientia humana inflat, & per Chriſtum in quibusdam dejicienda erat, pro- pterea teſte Apoſtolo pauci nobiles & ſapien- tes & potentes ſecundùm carnem, ad Evange- lium vocati ſunt I. ad Cor. 8 (a). Qua ſie ſeriptum eſt, etiam ſic oportehat Chri- ſtum pati &. & omnia ita evenire, ſicut ſcri- pta ſunt, & rationem illam, ordinem ac mo- dum — (a) Fatendum tamen eſt, quòd ſcientiæ libera- les & multarum rerum peritia atque eloquentiæ ſtu- dium ad ea, quæ ſpiritu perceperis, facilé explican- da & aliis tradenda valde conducant. Tres poſſu- mus hic diſtinguere hominum ordines: Primus ee- rum, quibus Scripturæ à Doctoribus aperiuntur; at quia non habent ſpiritum, quo Scripturæ ſunt con- ditæ, ſola quaſi aperta eis eſt memoria: Alter eo- rum, quibus tantùm intelleclus aperitur, uti inter- dum ſunt peccatores, qui de Scripturis ſubtiliter diſſerunt, & de verbis vitæ diſputando mortis lu- cra ſe dantur: Tertius eorum, quibus propter Di- vinæ Sapientiæ unionem ſeu conjunctionem cum Chriſto evidentior videtur ſenſus redditurque ſapi- dior: Ille enim habet clavem David, quæ aperit, & nemo claudit; dignusque effk Agnus, qui occiſus eft, aperire Librum, & ſolvere ſignacula ejus Apoc. 5. & qui hic aperit mentem, ibi in vita æterna aperiet ſimul oculos, ut intueamur ipſiſſimam Veritatatem ſeu Verbum æternum, in quo ſunt omnes theſauri ſa= Pientiæ & ſcientiæ abſconditi. un Pra⸗ gus Cor ten dei Jia Chr hine cec un nol Ple⸗ ſun pr⸗ ſuh in clar Dee⸗ e0 u — Proſhe iboere⸗ ſS=eer. ſMlrn ,Cher , o ſtpien Vine DrIscIPULIS IN UNUM CONGREGATIS. 229 dum ſervari, qui ſeriptus eſt: Quia nim. ſic erat præviſum & proviſum, ideo in ſacra Scriptura, quæ partem Prudentiæ & Providentiæ Divinæ continet, ita etiam fuit declaratum. Cùm au- tem Diſcipuli Chriſti (ſicut & hodie faciunt Ju- dæi) ad Scripturas tantùm, quæ ersnt de glo- ria Meſſiæ, adverterent, & non ad eas, quæ Chriſti crucem & ignominiam deſignabant; hinc indicat Chriſtus debuiſſe Paſſionem præ- cedere Reſurrectionem ſuam, ut & nobis di- ctum intelligamus, quæ ſcripta ſunt de gloria noſtra utpote æterna & confequente, non im- plenda, niſi etiam impleantur, quæ ſcripta ſunt de præcedente afflictione temporaria. & præmittenda vita laborioſa & ardua, quæ com- muniter voce pœnitentiæ ſigniſicatur. Hinc ſubdit: & prædicari in nomine ejus pœnitentiam & remiſſionem peccatorum. Quibus verbis ſimul de- claratur, ceſſare nunc veterem expiationem peccatorum per ſacrificia, & quod attinet ad eorum remiſſionem, & noſtram juſtificatio- nem, ſatls eſſe pœnitentiam è mente & vo⸗ luntate Chriſti peractam, ſine Lege & cerimo- niis &c. Conjunguntur hæc duo; ſc. pœniten- tia, quæ opus humanum eſt, ſed cum Ejus gra- tia, ut ſalutaris ſit, poſitum; & remiſſio pec- catorum, quæ ſolius DEl opus eſt. Pœniten- tia ſinè peccatorum remiſſione non prodeſt, & remiſſio peccatorum ſinè pœnitentia dari adultis non ſolet. Eſt ſc. pœnitentia ſaluraris fructus Paſſionis Chriſti, & ſpecialiter cedens P 3 in * 230 DoMINUS APPARET — in Ejus gloriam; ideo dicitur: in nomme ejus rradicari; item quia quaſi in 'erſona Ejus præ- dicatur, ùt Paulus ait: Obſecramus pro Chriſto, veconciliamini DEO 2. ad Cor S. & ibid. Num & ego quod donavi, ſiquid donavi, propter vos, in Perſona Chriſti &0- Item in nomine ejus i. e. per Ejus Sanguinem: Ob Ejus quoque exemplum, Aqui cùm peccatum non feciſſet, egit tamen ipſe pœnitentiam, ſeu ſatisfecit pro nobis; hinc ad peccati abſolutionem impetrandam peccator ſe quaſi Chriſti pallio involvit, meritis defen- dit &c. LDicitur: In omnes gentes, quia uti pro omnibus Chriſtus mortuus eſt, ita media ſalu- tis omnibus præparavit, volendo per omnem terram nuntiari, patere omnibus aditum ad cœlum, modò converti ad Ipſum & per Ipſius gratiam velint; juxta illud initio prædicatio- nis ſuæ dictum: Pœnitentiam agite; appropinqua- vit enim Regnum cœlorum Matth. 4. Praæ dica- tionem autẽ iſtam ab Apoſtolis inchoari vult Hieroſolymis: Licipientibus (b) ab JTeroſolyma, ut videlicet fructus incipiat, ubi primum ſe- minatum eſt ſemen, & granum frumenti r „ ſtus (b) Græca lectio diverſa eſt: Una habet gααεινιαα à. e. ineipientem retrahendo hoc verbum ad Chriſtum, incipientem ab Jeruſalem primò per ſe, deinde per Apoſtolos: Altera, quam ſecutus Interpres noſter, habet ιαααενον . e. ineipientibus, ut ſit ſenſus abla- tivus abiolutè poſitus, oportere ſc. prædicari pœni- tentiam, Apoſtolis nuntiisque Chriſti incipientibus b Jeruſalem, poſtea ad gentes proficiſcentibus. —.— lne eiu lapre Chiſe 4 Mn M, e der pln denid liead cnrt geten⸗ lo iſil⸗ Wnen n 11 llu l.. u klie⸗ jn n n1 Ci⸗ 44 ettr m pet fet, ble⸗ i⸗ but 2 DisclPULIS IN UNUM CONGREGATIS. 231 ſtus ipſe) mortuum & c.; & quia plura, quæ erant prædicationis materia, in ea civitate geſta ſunt; & quia illi populo promiſſiones Evangelicæ primùm factæ fuerant juxta Iſ. 2. & Mich. 4.: De Sion exibit Lex, & verbum Do- mini de Jeruſalem; poſtea verò gentibus: Pa- rum eſt, ut ſis mibi ſervus ad ſuſcitandas tribus Ja- cob, & facies Ijraëlconvertendas: Deai te in lucem gentium, ut ſis ſalus mea uſque ad extremum terræ Iſ. .; ne ſc. poſſent udæi calumniari, quòd ad gentes priùs diverterit, quàm ad ipſos; gentiles autem cum ed majore fiduciâ ad Ejus ſidem accederent, videntes, quòd tam aman- ter egerit etiam cum illis, qui Eum crucifixe- rant &c. Vult autem iſta eò majore cum effi- cacia, virtute & contentione præ licari ab Apoſtolis ſuis, quòd ipſi omnia ſenſibus uur- pàſſent, coram vidiſſent, ac audiviſſent &c. Vos autem teſtes eſtis borum oculati; quod enim quisque novit & ſenſibus hauſit, vehemen- tiuùs urget à ſe propoſitum credi juxta illud Jo- ann. 3. Quod ſcimus, loquimur, & quod vidimus, te- ſtamur. Conſultò autem eledti ſunt tam pauci, & tales, ſc. ſimplices & magna ex parte rudes, ut eâratione magls ſplendeſceret virtus Chri- ſti, gloriâque crucis Ejus magis coruſcaret. Ne autem ipſi inſcitiam hanc cauſarentur, tan- quam miſſionis ſuæ impedimentum, dicentes: Pauci ſumus, idiotæ & infirmi; quomodo tan- tum munus aggrediemur? ſubdit: Et ego mit- tam promiſſum Patris mei in vos; quemadmo dum r P 4 miſſu- 7 4 232 DoMINUS APPARETI miſſurus Rex ad bellum milites, nequaquam mittit inermes, ſed munitos & bene armatos: Quare antequam teſtimonium dare de me au- ſpicemini, ſedete interim quieti, quouſque ve- niat Spiritus S., qui donis vos ſuis repleat & induat virtute ex alto, quæ erit vobis tanquam veſtimentum quoddam tegens naturalem ig- norantiam, aut potiùs ùt armatura imbecilli- tatem protegens veſtram: Imò jam non erit foris tantùm ſplendens in varietate linguarum, expulſione de'monum, ſanatione morborum aliorumque ſignorum multitudine; ſed potius penetrabit intima, cor & ſpiritum conforta- bit; ita ut vos non ſitis, qui prædicatis & ſig- na editis, ſed Spiritus Patris veſtri, qui in vo- bis & per vos cuncta hæc operabitur (c). — (c) Non aliena eſt à Scripturis hæc phrafis indus "liquem virtute ex alto. Sic judicum 6. dicitur: Spiritus autem Domini induit Gedeon ,„ qui clangens buccina convo- cavit domum Abiexer, ut ſequeretur ſe. Ubi LXX. græcè Interpretati ſunt: Spiritus Domini fortifcavit Gedeon &. adem verba habentur I. Paral. 12. de Amaſai Prin- cipe, & 2. Paral 24. de Zacharia Sacerdote filio Jo- jadæ. Et certè mirum eſſe non debet, eos, qui per Baptiſmum induerunt Dominum noſtrum JESUM. Chriſtum, & novum hominem indui quoque ejus- dem Chriſti Spiritu, qui eloquentiam & lingua- rum notitiam præſtat, quia ſcientiam habet vocis; mira operatur, quia digitus DEl eft; patientiam in adverſis ſuggerit, quia Spiritus lenitatis eit; con- Polatur in tribulationibus, quia Paracletus eſt; ve⸗ races & ſapientes reddit, quia Spiritus veritatis & ſpientiæ eſt; infirmos denique as imbecilles ro= Uagin tmaton nei ene glent ANglin Aenf becſle nonent Girag rtboron oti Ntontt le⸗ fiaro⸗ 0 Is Grm ag Nt Penn ioſ⸗ Uipet N er⸗ Puis eſs; tiim ⸗ e⸗ 4 DriscrDLIS IN UNUM CONGREGATIS. 233 SLNSUS MORALIS. Dedimus in Senſu Literali jam plura huc per- tinentia, quædam modò addimus: 1. Cum fores eſſent clauſæ, utl apparuit ESUS Diſcipulis, ita & apparebit nobis, ſi cu- ris mundanis cogitationibúsque tumultuanti- bus cor obſeramus, mentémque colligimus. Hortus amœnus eſt animus hominis grati Divinàâ præditi, ſed claudi debet & ſepe vel muro circumdari, juxta illud Cant. 4. Hortus concluſus ſoror mea Sponſa, bortus concluſus, fons ſignatus & v. Si non bene muniatur aut valle- tur, fiet, quod Jobi c. 40. legitur: Omnes beſtiæ agri i. e. demones ludent ibi: An non enim, ait in h. I. Greg., ſpiritibus immundis ludere eſt, men- 5 tes borat, quia Virtus Altiſſimi eſt. Sed quomodo di- cit Chriſtus: Ego mittam, cùm tunc jam dederit Spi. ritum S. inſufflando in eos? . Datus eſt tune ſub ſpecie flaminis occulta & paucis illis cum poteſtate remittendi peecata; poſtea verò publicè, & abun- danter dabitur pluribus in forma linguarum ignea- rum ad prædicationem & teſtificationem Evangelii. Uade nos quoque diſeimus, ne quis ſe muneri præ- dicandi exponat, antequam ſe advertat donis Divi- ni Spiritůs inſtruéum, & tantum opus non aggre- diatur, niſi duce obedientiã & nonniſi miſſus; co- gitet etiam ſe nihil aliud facere diſſeminando ver- bum DEl, quàm quòd infirmum inſtrumentum ſit, quo DEUS utitur, ut audientes faciant, ad quod intus ineitantur, five ſe velut æs ſonans aut eym- palum tinniens eſſe, ad cujus exteriorem ſtrepitum vehementiores & ſalubriores motus intus excitat 24 DoMTNUS APPARET tes bominum modò ſittd promiſſione decipere, modò vacuis terroribus irridere z modò ei tranſitoria gaudia ꝗquaſi manſura imprimere, modò manſuras pœnas quaſi tranſitorias levigare &ů. D. Bern. in illud Job. 1. Circumivi terram & perumbulavi eam &c. Mul- tos, ait, diabolus habet imitatores, qui men- te non cœlum circumeunt, ſed terram, & co- gitatione perambulant mundana, non Divi- na. Si verò bene cuſtodiatur ille hortus, ve- rificabitur, quod ſequitur Cantic. I. c.: Emiſ- ſiones tuæ paradiſus malorum Punicorum, cum po- morum frutctibus, cypri cum nardo & . Repeti- tur autem vox: Hortus concluſus, quia & men- tem & corpus hujusque ſenſus oportet clau- dere; ſicut & in Templo Salomonico duo ve- lamina erant, interius unum, aliud exterius &c. (d). 2. Quod (d) Exod. 3 Cum mindſſet Moyſes gregem ad interiora deſerti, venit ad meontem DEI Horeb , apparuitque ei Domi- zus GQe. Propellamus nos quoque cogitationum no- ſirarum turbulentum gregem ad interiora ſolitudi- Dis; & apparebit Dominus juxta illud Pſ 79. Appa- re coram Ephraim, Benjamin Es Manaßſe &c. Coram Eph- raim i. e frugiſero apparet Dominus; coram Benja- min i. e. flio dextereæ, & coram Manaſſe i. e oblivieſo, qui ſc. mundum ejúsque nænias oblivifcitur, juxta illud Pſ. 44. Obliviſeere populum tuum , & demum Patris Zui; & eoneupiſoet Rex decerem tuum. Confer. cit. D. Bern. Serm. 6 in Vig. Nat. Dom. de duplici oblivio- ne, altera Babylonis ſive mundi, quæ optima eſt & expetenda; altera cœli, quæ peffima eſt & fugienda. Eſt, ait, qzi oblitus eßt Demini Creatoris ſui; & eſt qui pros videt Eum in conſpettu ſuo ſemper: Et ille quidem cœleſtia vbli vſeitar, 6ie vers que ſunt ſuper terrem; ifte bræſentigg — 2 ſepu ille! ſtor quo ſorge in me inter Lorer ungit quæ in me Cireu feri hoe ar0 Dur, bit, ſenr Mite io ſe g, hunne — il / Alter qui ſenp bai 4 illu⸗ vio cib e — re, ſ ingnn untſf Hudſon e. MI. viner ndcn nD oye Mt Nepen Enen lvone⸗ erin (ot! im D. Unl⸗ hltuc. 9. hlir Penſ- i jrtt Mrt .0. rio⸗ ntr DiIscIPULIS IN uNuM CcONGREGATIS. 23 5 2. Quod tormentis à Judæis enecatum in ſepulchrũ ceciderat Corpus ESU, ſtetit rurſus illæſum, incolume & glorioſum; in ſolatium ju- ſtorum, ne timeant eos, qui occidunt corpus, quod ſeminatur & cadit animale & mortale, ſurget ſpiritale & immortale &c. Stetit autem in medio Diſcipulorum ESUS: Sic ſtare debet inter ſuos ſubditos, qui præeſt, virtutisque o- dorem & ardorem latè diffundere. 1. Reg. 16. ungitur in Regem David in medio fratrum. In quæ verba D. Greg. Quid eſt, inquit, quòd David in medio fratrum ungitur, niſi quia virtutis exempla circumquaque ſpargere juhetur, ut tantæ unctionis Miri participes omnes poſſint && . Præterea per hoc monemur, ut inter fratres ſingularitatem arrogantem fugiamus, & ab illis non ſepare- mur. Hinc D. Bern. Serm. 6. de Aſcenſ. Fal- leris, inquit, Tboma! falleris, ſi videre Dominum Jperas ab Apoſtolorum collegio ſeparatus: Non amat Veritas angulos, non ei diverſoria placent: In me- dio ſtat i. e. in diſciplina communi, in communi vi- ta, communihus ſtudiis delettatur &. Audiant hunc S. Patrem HH., qui ab Eccleſiæ medio egreſſi ille futura. Uterque Manaſſes eſt , uterque oblivieſus; ſed alter quidem Jeruſalem, alter Balylonis oblitus Sc. Felix qui Babylenem penitus obli viſeitur; eœleſtem verò Jeruſalem ſemper habet in memoria. Felixæ qui in Babylone i.e e, in mundo habitat ſolo corpore; in Jeruſalem verò tota memerid; juxta illud Pſ. 136. Si oblitus fuero tu Jeruſalem, obli- vVioni detur dextera mea. Adhæreat lingua mea fau- cibus meis, ſi non meminero tui: Si non propoſue- ro Jeruſalem in prineipio lætiti? meæ &c. 236 DoOMIHNUS APPARET Plura jam ſupra attulimus. egreſſi videre Dominum fruſtra ſperant &c. 3. Pax vobis. Poſt diluvium, quod totum terrarum orbem implevit, quando rupti ſunt om. nes fontes abyſſi magnæ, & catarattæ cœi apertæ Junt Gen. 10., ad Noë in arca elauſum venit columba portans ramum olivæ virentibus fo- liis in ore ſuo; intellexitque Noë, qudd ceſſäſſent aquæ ſuper terram: Similem in modum poſt im- menſum illud Chriſti paſſionis diluvium. quan- do rupti ſunt fontes abyſſi magnæ j. e. Juſtitiæ Divinæ condignam ſatisfattionem poſtulan- tis, & in ipſum DEI Filium, qui ſe vadem ſti- tit, animadvertentis, ad Diſcipulos domi ob metum Judæorum concluſos venit Chriſtus, portans quaſi ramum virentem in ore ſu, cùm dixit: Pax vohis. Intellexerüntque Diſci- puli, quòd diluvii i. e. paſſionis ceſſâſſet tem- peſtas, ſummâque Reſurrectionis tranquillitas exorta eſſet. Quanquam in Jeruſalem atrocia paſſus eſſet ] ES US, eò tamen revertitur non bellum atrocésque minas ſpirans, ſed ut] Diſei- pulis, ita omnibus pacem offerens. Vicit equi- dem Leo de tribu Juda, verùm non rugit, non terret, non ſævit ùt Leo; ſed ut Agnus, qui tollit peccata mundi, fert pacem etiam pec- catoribus, modò eam cum Ipſo habere ve- lint; & pacem quidem perpetuam, qualis olim ſancita fuit poſt diluvium, non ſolas inducias &c. Verùm ſæpe inducias tantùm cum DEO facimus, ſiquidem, poſtquam crimina confeſſi — — — nt . Htnn intn e nvent bbuefd⸗ okir⸗ en latte Allen⸗ enk Onio it ſ t ten. Hilius troct 1 ſol N al⸗ m (i ee⸗ Ve⸗ „ DiscIPULIS IN UNUM CcONGREGATIS. 237 ſumus, à peccatis abſtinemus vix per dies ali- quot vel hebdomadas, môxque ad vomitum revertimur (e). Cogitemus, quæſo, ſi pa- cem cum DEO fadtam reſcindimus, quàm po- tenti Regi inferamus bellum. Quis adeò Rex (ait Dominus Luc. 14.) iturus committere bellum adversùs alium Regem, non ſedens prius cogitat, ſi poſſit cum decem millibhus occurrere ei, qui cum vi- ginti millibus venit ad ſe? Alioqui adbuc illo longè agente, legationem mittens rogat ea, qu& pacis ſunt * Et nos miſeri ac rebelles ſubditi, omnibus vi- ribus (e) Alia planè eâque firmiſſima fuit voluntas Da- vidis Pſ. 118 Iuelinavi cor meum ad faciendas juſtifioa- tiones tuas in aternum; & quare ? propter retributionem, quæ quia æterna eſt, æternum hoc gloriæ pondus etiam potentiſſimè inclinat voluntatem ad pacem & fidem perpetuam cum DEO habendam: Pacem hba- bete; & DEUS pacis erit vobiſoum &. 2. ad Cor. 13. Lo- quitur ille pacem in plebem ſuam, && ſuper ſanitos ſuos, & in eos, qui convertuntur ad cor Pſ. 84. ſeu ſeriam peœ- nitentiam agunt. Hinc Hieron. ex Hebræo ſic ver- tit: ad ſanctos ſuos, ut non convertantur ad ſtultitiam; quæ enim major eſt ſtultitia, quàm reverti ad pecca- tum, & obtentà vitâ rurſus anhelare ad mortem, quæ mortem aliam poſi ſe trahet, quæ infelicem depaſ- cet in inferis. Sanè animi reſurrectio multò potior eſt reſurredione corporis; multò enim ſatius eſt, animum DEl gratiâ vivum habere, quàm corpus à morte excitatum. Operam demus, ne hac in par- te inferior ſit animi reſurrectio reſurrectione corpo- ris: Si reſurrectio corporis extremo die ſempiterna ſit, ſit etiam nunc ſempiterna reſurrectio animi, quia ex hac dependet, an illa corporis felix futura ſit, an æternùm infelix, 239 DoMINuS APPARET ribus deſtituti, reſiſtemus aut inſurgemus con- tra illum, qui potentiâ armatus eſt infinit4? Id unum reſtat, ut legationem mittamus i. e. deprecationem humilem cordisque contritio- nem & confeſſionem, & rogemus ea quæ pa- cis ſunt, pacémque non tantùm ſpondeamus, ſed & ſervemus perpetuam. 4. Et cum boc dixiſſet, ſive cùm pacem pre- catus fuiſſet, oſtendit eis manus & latus &c., quia revera ſuſcepta à Chriſto vulnera pacem no- bis pepererunt, & ad pacem nos hortantur. Item oſtendit, ut intelligeremus, per vulnera Ipſius medelam noſtris paratam eſſe vulneri- bus & c. * De ſepulchro Dominus )ESUS ſur- ⸗rexit, ait S. Aug. Serm. 116., ſanatis vulne- „ribus, ſervatis cicatribus: Hoc enim Diſci- „pulis ſuis expedire judicavit, ut cicatrices „„Ejus ſervarentur, unde cordis vulnera ſa- „hnarentur. Quæ vulnera? Infidelitatis. Ap- »,paruit enim oculis eorum, veram exhibens „Carnem, & putaverunt ſe ſpiritum videre: „Non leve vulnus hoc cordis eſt.- Pereat „dubitatio; ſequatur digna laudatio.-- Ag- „Noſcant Diſcipuli verum corpus, quod ag- „No vit ipſis prædicantibus mundus. Chrifti „Reſurrectione fides futuræ noſtræ reſurre- „Rionis in nobis confirmetur: Non eſt in- „Credibilis reſurrectio membrorum, poſitâ & „probatâà Reſurrectione Capitis.,, Non ſo- lius autem infidelitatis, ſed & aliorum vitio- rum morbis curandis aut avertendis Salucare inde — uscon nbrne mngie Cntttio le lbeanng ten ,i Cenndo⸗ rtatu, Vllet Vulnen: VElen oD triees enl hibent ſgere. dertt 4 Miſft“ nre⸗ ſin⸗ d nſ⸗ to⸗ lae e, ſtigmata Ejus portantes in corpore noſtro. DrscIPuLIS IN UNUM CONGREGATIS. 239 inde pharmacum & antidotum obvenit (f). Sicut autem in manibus pedibusque atque a- ded ſacratiſſimo Corde ſuo deſcriptos perpe- tuò nos circumfert Servator noſter, ita nos Eundem circumferamus, jugiter recolentes, quanta pro nobis pati dignatus ſit, & cruci- fixo Amori noſtro mutuum amorem repen- damus, inſtar Apoſtoli confixi cruci Ejus, & Ape- (f) Gravibus de cauſis & magno Divinæ Provi- dentiæ conſilio Chriſtus potiorum ſuorum vulne- rum cicatrices aſſervavit, non quòd delere illas non potuerit, üt calumniantur Gentiles, ſed per diſpen. ſationem quandam; tum ut eas Patri oſtenderet ve- Iut certiſſima obedientiæ ſuæ & charitatis erga illum ſignacula & noſtræ Redemptionis apertiſſima teſti- monia, (Semper reſer vatæ in corpore plagæ, ait S Cypr. Serm. de Bapt., ſalutis humana exigunt pretium, & obe- dientiæ donativum requirunt) tum ut in conſideratione earum 1. certos redderet Diſcipulos ſuos de corpo- re ſuo ante vulnerato, nunc reſuſcitato, & hæreti- cos confunderet dogmatizantes, vel Chriſtum à mor- tuis reſurrexiſſe ſiné corpore vel in corpore alieno. 2. Ut nobis eſſent perpetua monumenta & ſplen- dida trophæa victoriæ de peccato ac morte repor- tatæ. 3. Ut eſſent veneranda noſtræ cauſæ patroci= nia, ut illis tanquam ſcutis in periculo quovis, præ- ſertim agone ultimo, protegeremur. 4. Ut eſſent fir- miſſima ſpei noſtræ ac fiduciæ quidvis à DEO im- petrandi pignora. 5. Ut eſſent amoris noſtri vali- diſſima incitamenta & ardentiſſimi ſtimuli. 6. Ut eſ- ſent juſtis in communi reſurre Rione ſolatio & gau- dio, improbis terrori juxta illud Zach. 12. Aaſziciene Ad me, quem confixernnt, Cum his enim ſignaculis in die 240 DoMINUS APPARET 5§. Aperuit illis ſenſum, ut intelligerent Scripturas. Harum intelligentiam privato cujusque ſpiri- tui aſferere, illuſio Hæretieorum eſt, ſiqui- dem eam 88S. Apoſtoli nonniſi ſingulari Chriſti reſurgentis dono conſecuti ſunt. Eſt illa fru- ctus pietatis, humilitatis, orationis, pauper- tatis ſpiritùs, & fidei captivantis mentem in obſequium. Hanc gratiam humili & ferven- ti oratione petamus, ut Scripturas meditari, intelligere, amare & ſecundùm illas vitamno- ſtram inſtituere valeamus, pugnando contra cupiditatem, exercendo charitatem: Tinis e- nim Scripturarum eſt charitas de corde puro, & con- ſcientia bona, & fide non fitta. Scriptura non dam- nat, niſi cupiditates; non præcipit, niſi charitatem, atque Judicii appariturum Dominum affirmat D. Ign. ep. 10. ad Smyrn. ex illis verbis Angelicis Ac. 1. Hie E- SuS, qui aſſumptus eſt à vobis in cælum, ſie veniet, quem- anamodum vidiſtis Eum euntem in oœlum. . Ut animaret Martyres ad toleranda vulnera, ipſis quoque futura aliquando glorioſa. Negat equidem Cyrill. L. 12. in Joann. c. 58. cicatrices in Martyribus permanſuras, affirmat autem omni modo Aug. L. 22. de civ. c. 20. Quod Chriſto enim ornamento eiſt & decori, id fœ- dum & turpe non erit in ſervis ejus. Quodſi Marius nudato corpore indicavit populo Romano vulnera;, quæ pro tuenda Romana Republica acceperat, quàm erit glorioſum militibus Chriſti, qui fortiter & in- vicée pro Ejus nomine decertàrunt, vulnerum ſigna ad æternam memoriam reſervare? Velut ſplendi- diſſimæ gemmæ veſtem glorioſi corporis exorna- bunt, aut velut micantes ſtellæ animatos illos cœ- los illuſtrabunt. . 8 ine⸗ ſturt. e ſpiri⸗ ſi. Chri lah. oper⸗ ten in nren⸗ edin; o⸗ Contt Uie⸗ GN AA.. imen, 1 — nc. Beſt. 8 n. jmaet = ☛ futun .tn in ſuna , 6,0 ſwrius vetn un Kin⸗ ſigna epli⸗ orna⸗ ec⸗ AKe DiIscPuLIsS IN UNUM CONEREGATTS, 241 atque ita informat mores bominum S. Aug. Sedea- mus quoque cum Apoſtolis in civitate; in my- ſtica Jeruſalem i. e. Eccleſiæ unitate, ut ve- niat quoque ſuper nos promiſſus Spiritus S. qui docet omnem veritatem, ſed nonniſi in nomine & Eccleſia Chriſti congregatos &c. 6. Gaviſi ſunt Diſcipuli viſo Domino. D. Ru- pert. L. 12. de vict. Verbi c. 27. de Corpore Chriſti reſurgentis ſenſu myſtico interpreta- tur illa verba Pſ. y6. Exurge gloria mea, exurge Pſalterium & citbara. Citharam hanc diſtentis charitatis fidibus perſonantem dulcésque præ- dicationis ſonos modulantem Judæi confre- gerant & c.: Sanétiſſima Chriſti anima die ter- tiàâ, eam reparavit, reaſſumpſit, priorésque, imò dulciores longè emittens ſonos, afflictos ſuorum animos recreavit, & quaſi mœrore exanimes in novam vitam revocavit. Ah uti- nam tam dulcis vox Redemptoris auribus no- ſtris ita inſonet, ut ad Sirenum aliorumque veneficas incantationes planè obſurdeſcant, nihilque jam nos delectet, niſi ſolus Dominus. Gaudet avarus viſo auro & argento; gaudet ambitioſus viſis honoribus; gaudet volupta- tis amator viſis deliciis: At Chriſti Diſcipu- lus mundi contemptor gaudet viſo Domino. Inanis ac caducæ lætitiæ objectum ſunt cadu- ca & inania mundi bona; veri ſolidique gau- dii objectum eſt Dominus; beatorum quideem †* in cœlo DEUS de facie ad faciem viſus, via. torum in terra per ſidem vivam & contem- O pla- 242 DOMINUS APPARET DrIScCIPULIS CONGRFG. Gtorum, de quibus ſcriptum eſt: Erat populus jucundus ſecundum faciem ſanctorum Judith. 16. Memor fui DEI, & delectatus ſum Pſ. 76. Ego autem in Domino gaudebo, & exultabo in D EO g. ES U meo Habac. 3. Lætamini in Domino & exultate juſti Pſ. 31. Exultent juſti in conſpectu DEI Pſ. 67. Delecſare in Domino, & dabit tibi petitiones cordis tui Pſ. 36. Et erit, ut in eodem æternùm olim delecteris & c. Alia gaudia mun- danorum, quibus applicari poteſt illud Pſ. iI3. Montes exultaverunt ut arietes & colles ſæut agni ovium: Homines enim, qui rationis celſitudi- ne montibus ſimiles ſunt & collibus, inſtar animantium ratione carentium exultant, ni- mirum in rebus terrenis & corporeis, non in DEO Salutari ſuo (g). S. IV. (g) Confert Aug. hujusmodi homines cum piſe eſcam cum gaudio devarante, neque hamum ſen- tiente, cujus brevis eſt lætitia: Gasdet piſcis, ait L-. de Agon. Chriſt. c. 7, quando hamum non videns eſonm deverat: Sea cum piſèator eum adducere ceperit, viſcera ejus torquentur &c. Voluptates illicitæ, injuſtum lucrum cœæterâque hujusmodi, in quibus hi lætantur, eſca ſunt, quam arripiunt avidé, ſed cum qua mortem deglutiunt, exultantes in rebus peſſimis ſibique pernicio- ſiſſimis: Ducunt in bonis dies ſuos; & in puntto ad in- ferna deſéendunt. „Ideo malefacientes exultant, ait „ Beda, quia per vias tenebroſas ambulant, & ne- „„ſciunt, quò eant: Si enim ad pœnas, quò eunt, ,, aſpicerent, greſſum utique cohiberent, noxiam- „ que lætitiam ſalubri fletu caſtigarent &c. 17 plationem cognitus. Alia ſc. ſunt gaudia ſan- Win Ren gvi⸗ con peee D dise ſub Pat ute Lurn Cenn ſin die⸗ tis 6Nl. 1ſan⸗ lplus h. 10. lL 000 o een Ui tii ocen won⸗ N.li⸗ 4An ſtuc⸗ nſte t, Nr. oh 1 W. — pie te Zt. 140 gum ten eio⸗ Ain. ne⸗ Unt, im⸗ ſaA 1 SNSe e een 2432 GEWENAEANEEYN §. IV. DOMINUS CONFERTAPOSTOLIS PO TES TATIEM REMIYTIENDI PEC- CAIA. Joann. c. 20 v. 21. Dixit ergo (IESUS) eis iterum: Pax vobig! Sicut miſit me Pater. & ego mit- to vos. V. 22. Hæc cum dixiſſet, inſictavit; & dixit eis: v. 23. Accipite Spiritum Santtum! Quo- rum remiſeritis peccata, remittuntur eis; & quorum retinueritis, retenta ſunt. SENSUS LITERALIS. RKoc prioribus adnectimus, quia eâdem ad- hac nocte ſeu veſperàâ primæ diei, quà Do- minus Apoſtolis apparuit, dicta & geſta ſunt. Replicat Ille ſalutationem ſuam: Pax vobis 5 quia ſcilicet morte ſuâ geminam nobis pacem comparavit; pacem gratiæ & pacem gloriæ; pacem corporis & pacem animæ; pacem cum DEO & pacem cum hominibus; pacem no- biscum ipſis & pacem cum proximis &c. Et ſubdit: Sicut miſit me Pater, & ego mitto vos: O. d. Ego perfunctus legatione meàâ, redeo ad Patrem, à quo miſſus ſum in mundum; nunc autem ego mitto vos, ut legatione pro me fun- gamini: Propterea dixi: Pax vobis; ut nim. pa- cem, quam ex Obedientia Patris mortem ſu- ſtinendo promerui vobisque nunc attuli, præ- dicatione veſtrâ toti quoque mundo nuntie- tis & afferatis. Sicut ſcilicet miſit me Pater, Q₰n2 utt 244 DOMINUS cONFERT APOSTOLIS ut pacem facerem, ita mitto vos, ut illam in- termediis Sacramentis perficiatis (h). Dicen- do: Mitto vos, ſuam authoritatem & Divini- tatem declaravit, oſtendens ſe Patri æqualem in mittendo: Apoſtolorum fimul excellen- tiam denotavit, cùm eos ſibi ſubſtituit & quaſi ſuppares fecit traditæ que ſibi poteſtatis Vi- carios; perinde atque ſummi Principes ſuis Legatis plenam authoritatem tradere ſolent, promittentes ſe ratum habituros, quidquid illi prudenter ſuo egerint nomine (i). Quia verò (h) Hinc Paulus ait 2. ad Cor. 5. D EUS erat in Cbriſto mundum reconcilians ſibi, non reputans illis delicta ig- ſorum, é poſuit in nobis verbum reconeiliationis. Et paulò ſuperiùs dixerat: Deait nobis miniſterium reconciliationis 1. e. Sacramentorum Baptiſmi & Peœnitentiæ, quo- rum adminiſtratio ad Apoſtolos ſpectat, & per quæ homines DEO reconciliantur, inque ejus gratiam & amicitiam redeunt: Uti & de illis ſcriptum eſt Pſ. 52. Qudm ſpecioſi pedes evangelizantium pacem i. e. re- conciliationem cum DEO, evangeligantium bona, ſeu vitam æternam promittentium. (i) Verba hæc aliter in hunc modum exponit D. Greg. hom. 29. in Evang. Sient miſit me Pater, ege mitto vos i. e eâ charitate vos diligo, ecùum inter ſcandala perſecutorum vos mitto, quaà me Pater dilexit, quem venire ad tolerandas paſiones fecit &c. Et D. Chryſol. Serm. 84. Sieut miſit me Pater, ſie & ego toto diligentis affedtu mit- to vos ad tolerantiam famis, ad onera vineulorum, ad ſqual- lorem carceris, ad perferenda omnia genera pænarum, s ſable vandum eunctis bhominibus execrabile mortis jugum Ge. Et revera utraque miſſio optimè inter ſe convenit? & ſicut impleta eſt in Chriſto & in Apoſtolis, ita & impleri debet in Viris Apoſtolicis, ut ſint Paſtores lamiv.⸗ Deen⸗ Doi⸗ CCilenn cellen⸗ Eul tieN. es l ſoſene Liduit u⸗ ven — SN Uili, tpaub Hotind POTESTATEM REMITTENDI PECCATA. 245 verò poteſtas hæc & gratia ſpiritualis eſt, & mortalibus competere non poteſt, niſi data fuerit deſuper ſpeciali Spiritùs S. dono, ideo hunc illis priùs largitur, in ſigno ſenſibili & maximè Spiritui conveniente, ſc. inſpiratio- ne ſeu inſufflatione (k). Hac ciu dixiſſet, inſuſſtavit; & dicit eis: Ac- cipite Spiritum S. Quam in cœna ultima Apo- ſtolis ſuis poteſtatem dedit Chriſtus in Cor- pus ſuum verum, conficiendi ſc. illud & Pa- tri offerendi, hanc nunc ampliat & extendit in Corpus ſuum myſticum aut in membræ ſua, hæc nimirum cum offenſo Patre & ſecum re. conciliandi, quin & in emortus Spiritum ſuum revocandi. Utl nim. olim DELUS inſufflavit ſpiraculum vitæ, ut fieret homo in animam viventem; ita idem inſufflat animam per pec- catum mortuam, ut vivat rurſus ſeu reviviſ- cat per Spiritum S. (). Tametſi autem Chri- 32 ſtus oves ſibi commiſſas non tantùm authoritate regen- tes, verbo paſcentes & exemplo, ſed & errantes quæ- rant & reducant, debiles portent, infirmas ſanent, imò paratati ſint pro illis dare animam ſuam &c. (K) Dixerat Joannes c 7. Nondum erat Spiritus da- tus, quia ES Gà S nondum erat gloriſicatus: Utprimùm igitur gloriam ex Reſurrectione eſt conſecutus, mox cœpit Spiritum ſuis ſenfibiliter impertiri; copioſiùs adhuc largiturus, cùm perfectiorem adeptus fuerit gloriam per Aſcenſionem ſuam & Seſſionem ad dex- teram Patris. (1) Huc videtur tendere illud Iſ. c. 44. Del⸗vi àt nu. bem iniquitates tuas, & quaſi nebulam peccata tus; nam ùt yento diſipantug nebulæ & nubes, ita poteſtate per 246 DoMINUS CONFERT APosTOLIS ſtus Spiritum S. Apoſtolis potuiſſet inviſibi- liter largiri, voluit tamen pro ſua Sapientia illam adh bere cerimoniam: I. Ut ſicut ipſos ritus Secramentorum, ſic & alios ab Eccle- ſia induétos ritus & cerimonias diſceremus ve- nerari: 2. Ut oſtenderet Sacramento Pœ- nitentiæ, quod parabat inſtituere, conveni- re inſufflationem, quàâà nim. rectè adumbratur Spiritus S., oſſa arida & per peccatum emor- tua rurſus animans (m): 3. Ut indicaret vim & inſuſſlationem datà Apoſtolis, remittuntur & delen- tur peccata. Et illud Nahum I. Et nunc centeram virgam ejus de derſo tuo, & vinenla tua diſrumpam e - Eece ſuper montes pedes evangelizantis, O annuntiantis pas cem; de qua ſc. Chriſtus inſtituens hoc Sacramentum dixerat: Pax vobit. Et paulò poſt de Cyro, qui ty- pus eſt Chriſti, ſubjungit: Aſcendit, qui diſpergat co- ram te, qui cuſtodiat obſidionem; ubi LXX. habent: Aſ- cendit, qui inſuſſtat in faciem tuam , eruens de tribulatione ſive ex vinculis & captivitate. Hinc & Cyrill. in hæc verba: Hoe inſuſflandi genus ſumptum ex conſuetudine Hebræorum, non ſoriptä, ſed traaita - -, quâ ſibi quidam vendicabant, quaſi inlufftando in faciem ægrotantis morbum depellerent. Ex qua conſuetudine ſumpſit Propheta hoc exem- plum, quod fuit typus Cbriſti, qui inſußfiavit in faciem Diſ- cipulorum, ſignifcans ourationem ægritudinis Piritualis. Si⸗ milia habet Theodoret. in Nahum. (m) D. Cyrill. in oann. L. 12. c. 56. ſic habet: Ut ipſam eſſe ſeiamus, qui ab initio naturam noſtram eres- it, & Spiritu S. ſignavit, rurſus in ipſo initio renovande naturæ ſuſftatione Spiritum Diſeipulis largitur: Ut quemad- modum ereati ab initio ſumus, ſic etiam renovemis é6o. D. Baſil. L. de Spir. S. c. 16. Dominus qui renovabat homi- vem eique reaaebat gratiam, quam ex aflatu DEl acceptam ami mi U vit, per mar ſem wer en II Un res plr tun it ll 1 invibbe⸗ Aientir lt los ecke⸗ Msre⸗ ntoe⸗ Onweni⸗ wbrann eNe. retvin D — Abelen⸗ Conteraß rüt mentum glit⸗ 4. lt ℳeter Fil in elaty guils min Nench bet: Vent .nts. e 7 POTESTATEM REMITTENDI PECCATA. 247 & potentiam ſuam in communicandis D EI chariſmatis; tam facile enim id Iili erat, ac ore emittere halitum. 4. Uti flatu accenditur ignis & nutritur in ligno, extinguitur contra in candela; ita poteſtate illà per inſufflatio- nem datàâà denotavit extingui ignem peccati, de quo Eccli. 8. Ne incendaris ſiammd ignis pec- catorum illorum; nutriri autem ignem charita- tis, quem venit mittere in terram. 5. & ma- ximè demum fignificavit, Spiritum S. non ſo- lùm ex Patre, ſed & ex ſe procedere &c. Non erat, ait Aug. L. 10. de gen. c. §., ſatus ſeu in- . ◻4 ſuffla⸗ amiſerat, inſpiravit in faciem Diſoipulorum &c. Si cut ni- mirum ex limo formatum corpus primèò fecit DE- UsS vivere, cùm inſpiravit in faciem cus ſpiraculum vitæ Gen 2., & witæ quidem non tantůúm naturalis per animam, ſed & ſupernaturalis per gratiam pri- mam, ita hanc ab homine peccatore deperditam non ſemel per Baptiſmum tantùm, ſed etiam per Sacra- mentum Pœnitentiæ ſæpiùs per Spiritum ſuum re- ſtaurari & innovari poſſe indulgentiſſimè conceſſit: Iac facultate inſtruxit ſuos, cùm eos parabat in univerſum Orbem mittere, non tantùm ut Doco- res, ſed & àt Medicos, qui fpiritaliter infirmis, imò & mortuis, quos inventuri etiam inter fideles eſſent plurimos, rurſum mederi poſſent &c. Poſſet quo- que hic uſurpari illud obi 14. v. 14. Putaàsne toties mor- tuus bomo rurſus & toties vivat? Vivit utique, quæ DEl miſerentis infinita Bonitas eſt, quà tamen ab- utendum non eſt, ne uti de ſuo bonus eſt DK.US. ita de noſtro ſeu ob iterata peccata cogatur eſſe ju- ſtus, & pœnitentes inconſtantes permittat tandem impeænitentes dscedere &c., 24 8 DoMINUS CONFERT APoOsTOLIS ſufflatio iſta ſubſtantia Spiritus S. Sed utigue ſig- nificatum eſt, ſic etiam ab ipſo procedere Spiritum, quomodo ab ejus corpore flatus ille proceſſit. Lege eund. L. 13. de civ. C. 24. & L. de Trin. G. 20. Quia Chriſtus Sacramenta N. T. elemento voluit perfici & verbo, ideo cerimoniæ in- ſufflationis adjunxit verba: Accipite Spiritum S. Quorum remiſeritis peccata, remittuntur eis &. Nonnulli., inter quos Theophyl. & Euthym., dixerunt, Chriſtum nunc non dediſſe Diſcipu- lis Spiritum S., ſed idoneos tantùm ad eum ac- cipiendum reddidiſſe; ſed aliena eſt à verbis ipis hæc ſententia, quis non dixit: Accipietis; ſed Accipite. Videntur quidem obſtare ver- ba Joann. 16. Niſi ego abiero, Paracletus non ve- niet ad vos: Si autem abiero, mittam eum ad vos &†.: Ergo nunc, antequam abiret, non de- dit. Sed reſpondetur, ùt ſupra, IHum nunc dari clam, poſtea datum iri manifeſtiùs adhuc & viſibilius in figuris de cœlo, additis donis ali- is cumulatioribus. Illud tamen advertendum eſt, Spiritum S. hic non tam datum eſſe ad eorum ſanétificationem, quam abs dubio jam habuerint, quàm ad verum chariſma remit- tendi peccata, quod priùs non habuerant: Quia enim Spiritui S. tribuitur remiſſio pec- catorum, idcirco cùm poteſtatem hanc Dif- cipulis dedit, Spiritum S. dedit, cui tribuitur rvemiſſio; ideo autem illi tribuitur, quia opera bonitatis illi adſcribuntur, propterea quòd ex Patris & Filii Voluntate procedit, cujus ob- — jeſtum —. jettun oper⸗ tris e Hier. temt dacen cate iplas fellos ſuo, n indie ecip tenci MNira is et getet Ciip 6 tes in mod ata! cecd verde Cixit dis I illis lee eoyte erg Vos §a lio⸗ eſe nllun, Lexe 1n. Mente nikrn itund. lit Ge⸗ pn, Nepe a⸗ Verbis Nten, e Vet⸗ on 0 0N none hne Visdl ncon ſſe 1 en tent⸗ rAl el⸗ e Uitut pen del 30. Ctun 4 POTESTATEM REMTTTENDI PFECCATA. 249 jectum eſt Bonum; quem in modum ſapientiæ opera Filio tribuuntur, quoniam Verbum Pa- tris eſt per Intellectum procedens. Vid. D. Hier. ep. 150. ad Hedib. q. 9. (n). Cùm au- tem Chriſtus utitur verbo remiſeritis, oſtendit Sacerdotes abſolvendo verè remittere pec- cata, & non tantùm peccatorum pœnas, ſed ipſas culpas, quæ propriè ſunt peccata; & con- feſſos pœnitentes verè abſolvere miniſteriò ſuo, & loco DEl, quos DEUS principaliter abſolvit (o). Porro cùm non dicitur: Qiæ Q peo- — (n) Flinc qui promoventur ad Sacerdotium, ſi indignè accedant, gratiam gratum facientem non accipiunt; nihilominus accipiunt poteſtatem remit- tendi peccata, quæ ſpectat ad gratias gratis datas. Miratur ſinẽ cauſa Calvinus, quòd hæc poteſtas ma- lis etiam inſit ac reprobis: Mirari deſinet, ſi conſi- deret Prophetiam à DEO datam Baalam, Sauli & Caiphæ; Apoſtolatum collatum udæ & alia ſimilia. (o) Dives: Cùm Epiſcopus conſecrans Sacerdo- tes iisdem verbis utatur: Quorum remiſeritis &e. quo- modo hæc verificantur, cùm tamen remittere pec- cata Sacerdotes neo-conſecrati non poſſint, niſi ac- cedat poteſtas jurisdictionis? Reſponſio eruitur ex verbis ipſius Chriſti, quæ præmiſit, cùm Apeſtolis dixit: Sicut miſit me Pater, é&è ego mitto vos; quibus ver- bis legati ad omnes gentes deſtinantur, daturque illis ampliſſima jurisdiétionis authoritas in omnes: Ideo quod ſequitur: Quorum remiſeritis ſenſum facit corum, ad quos vos mitto peccata ſi remiſeritis &. Cùmũ ergo Sacerdotibus non dicantur ea verba: Er ego mitte vos; etſi poteſtas ipſa radicalis & fundamentalis, ipſi Sacerdotio annexa, ad eos pertineat, uti ad Apo. ſtolos, vi verborum: Accipite Quorum remiſeritis Go. 270 DoMINS CONFERT APOSTOLIS eccata, ſed quorum S&o. reſpiciendum voluit 7 Dominus non tam ad ipſa peccata, quæ con- feſſione exponuntur & abſolutione indigent, (ſiquidem omnia per ſe liquendo remiſſibilia int) quàm ad perſonas confitentium & abſol- vi petentium; quia nim. in iis, qui ficto ani- mo aut ſine vero dolore & propoſito acce- dunt, retineri debent: Ketineri autem dicun- tur, cùm quis ſinè abſolutione, quàâ indignus judicatur, dimittitur (p). Hoc ergo Sacra- mentalis Confeſſionis fundawentum etſt, ut, quicunque remiſſionem peccatorum conſequi Volunt, omnia & ſingula peccata mortalia Sa- cerdotibus corde contrito aperiant, qui au- ditâ peccatorum varietate & qualitate & fre- quentiàâ de ipſius Rei ſe accuſantis diſpoſitio- ne prudenter in Domino judicent, an talis ea ſit, ut confitens ſolutus dimitti, an verd li- gatus teneri debeat; quis etiam eisdem, qui verè pœnitentes viſi ſunt, ſatisfactionis & poœ- neE Virtute tamen horum verborum a& abſolvere non poſſunt, niſi cùm miſſi fuerint ſeu ovibus Ohriſti aliquibus præfesti, & quò pluribus præficiuntur, eò etiam amplius eſt poteſtatis illius exercitium; ſive dein jurisdictio illa ſit ordinaria ſive delegata, ſup⸗ poſitâ ſemper debitâ approbatione, ſinè qua iſta nec delegari poteſt &c. . . (P) Notandum, quòd ipſo Reſurrectionis ſuæ die Sacramentum Pœnitentiæ inſtituerit Dominus, quia per illud homines ex morte peccati ad vitam gra- tiæ reſurgunt, & quia tunc rité Paſcha celebrant, ſi à peceatis mundati àa veteri ad vitam novam tranſeunt, 4 n woli uecon⸗ eigen, Wiſibn Cabio icho ane to tl⸗ cien ncirnne Nrt⸗ eſt, l, lſeeti. ala r Goinn . Holte is a . Feol⸗ N, C Ee⸗ ere⸗ Cuii tn 1/ 1 ee te. POTESTATEM REMITTENDI PECCATA. 2ſ1 næ ſalutaris modus imponendus ſit. Quod itaque Sacerdotes tanquam Vicarii Chriſti, clave non errante, fecerint, id revera ra- tum erit in cœlo (9). Noſtri equidem inſtituti non eſt, contro- verſiis Theologicis immorari, & quæ ad Fo- rum hoc pertinent, operoſiüs perſequi, prode- rit tamen hic loci ſolidis rationibus ſtabilire, in (q) Sez sjunt HH. (verbis loquamur S. Ambr. . I. de Pœnit, c. 2.) ſe Domino deferre reverentiam, cui ſoli Femittendorum eriminum peteſtatem reſer vent Im nulli majorem injuriam faeiunt, quàm qui cier volant man- dat4 reſeindere, commiſſum munus refun dere Nam cum ipſe in Evangelio ſuo dixerit Dominus 7ESUAS: Aceipite Spiritum 8 Quorum remiſeritis &c. Quis eſt, qui mag; honorat, utrum qui mandatis obtemperat, an qut re- kit Eeeleſiz in utroque ſervat obedientiam, ut peccatum alliget 6& relaxet: Hæreſis in altero immitis in altero in- obediens, vult ligare quod non reſolvat, non vult ſolvere, Jquod ligavit, in quo ſe ſua damnat ſententia! Dominus enim Par 7 7 & ſolvendi eſſe voluit & ligandi, qui utrumque pari conditione permiſit: Ergo qui ſolvendi jus non habet, nee lIi- gandi bEν1. .. Poleſiæ utrumque licet: Hereſi utrumque non licet; jus enim hos ſolis pernꝛiſſum Sacerdstibus eſt. Re- &to igitur boe Eccleſia vindicat, quæ veros Sacerdotes habet: Hereſis vindiceare non poteſt, quæ Sacerdotes DEl nan bhabet. Non vindieando autem ipſz de ſe pronuntiat, quòa eum Sz- cerdotes non habeat, Jjus ſibi vindieare non debezt Sacerdotal Specta etiam illud, quoniam qui Spiritum S. accepit, & ſot- vendi peceata poteſtatem é ligandi accepit; ſic enim ſorip- tun eſt: Accipite Spiritum S. Quorum remiſeritis &c Ergo, qui ſol vere non poteſt pecatum, non habet Serritum §. Munus Spiritäs §. eſt oſfeium Sacerdotis: Jus autem oi riths & in lolvendis ligandisque eriminibus eſt: Duomodo igi- tur munus Ejus vinaicant, de cujus dißi dunt jure & poteſtate? 25ß2 DoMiNus coNrERT APOSTOLIS in explicatis hactenus verbis verum pro Lege Nova inſtitutum fuiſſe à Chriſto Sacramen- tum Pœnitentiæ, pro quo unl Sacerdotibus vera datur poteſtas ligandi & ſolvendi, re- mittendi aut retinendi peccata authoritate Divinàâ, ita pariter Lege Divinâ cautum eſt, ut fiat Confeſſio, quæ nimirum habet modum materiæ, ſicut Abſolutio modum formæ; & Confeſſio quidem diſtincta tum ſpecifica tum numerica peccatorum, ſaltem gravium. He- terodoxi enim vel impugnant veram poteſta- tem clavium verbis illis à Chriſto datam eſſe, & ita ipſam vim Abſolutionis & eſſentiam im- pugnant: Vel ſiquam Abſolutionem utcun- que agnoſeunt, circa materiam variè halluci- nantur, cùm nim. alii volunt Confeſſionem quandam generalem ſufficere ad obtinendam remiſſionem, etiamſi utile judicent quædam in particulari enarrare: Alii admittunt ſolum infidelitatis peccatum neceſſariò enarrandum eſſe, reliqua omnia ſilentio ſupprimi poſſe: Alii demum cenſent, peccata tantùm publica in Confeſſione enumeranda eſſe, ad ſecreta autem occultâque detegenda minimè nos ad- ſtringi, ſed illud in libertate ac arbitrio no- ſtro poſitum eſſe. His ſolidè refutatis, pate- bit poſtmodum, Sacramentum Pœnitentiæ Verè à Chrifto inftitutum fuiſſe per modum Judicii pro foro interno animæ, in quo, utl Vera, efficax & operatoria profertur ſenten- tia, ita ſecretò confitens ſe ſiſtit reum, non 60R- 6 — folege cramen.⸗ Cothpus bi, te⸗ 1oritae unnet modun e; ertun n. e oteſtt mel⸗ m in Uter⸗ alucl onen DGen EGen Do Gumn e blir nelt ⸗ 0⸗ ti⸗ uou Nl ell⸗ on 0. POTESTATEM REMITTENDI PECCATA. 25§3 confusè quaſi & ſuperficialiter, ſed diſtin S & ſpeciatim; prout cœteroqui etiam in judi- cio criminali externo, ut ritè procedat & ſen- tentia conformis ſit delicto, certa accuſatio- nis capita in medium proferenda ſunt, cum eo etiam diſcrimine, ut accuſatori ſuĩ ipſius in ſacro Tribunali minimè liceat, quidpiam gra- ve, cujus ſc. habet conſcientiam, reticere aut diſſimulare. Sit itaque DIGRESSIO POLEMICA. I. Calvinus in Antid. cum ſui ſequacibus negavit, Chriſtum apud Joannem in verbis cit. Quorum remiſeritis & . ullo modo locutum fuiſſe de Sacramento Pœnitentiæ, aut auricu- lari confeſſione, ſed de prædicatione verbi DElI habente ſecum Spiritum S., quo ſolvitur fidelis, ligatur infidelis; hinc & Pſeudo-Mini- ſtri verbi abſolutà concione alicubi dicere ſo- liti erant: Ego vos credentes abſolvo ab omnibus peccatis veſtris &c. Verùm quis non videt 1. & in ſacris Literis & apud PP. diſtincta ſem- per fuiſſe munera prædicare & peccata remit- tere, & nunquam cùm quis prædicat, licèt ex- hortetur ad pœnitentiam, propterea à pecca- tis ſolvit; neque Sacerdos, dum abſolvit in foro pœnitentiæ, unquam dicitur concionari aut prædicare: Quàm parum concionatus eſt Paulus, cuùm in & pro foro externo Corin- thium inceſtuoſum, quem priùs ligando Sa- tanæ tradiderat, ab indicta pœna abſolvit 2 “ 2. Si⸗ 2˙4 DIGRERSSIO 2. Sicut nim. Chriſtus cùm dixit: Euntes do- cete omnes gentes, baptizantes sos in nomine Fatris Spc. diſtinétum à munere docendi tradidit mi- niſterium baptizandi: Its cùm dixit: Sicut mi- ſit me Pater, & ego mitto vos & o., & ſubjunxit: Accipite Spiritum S. Quorum remiſeritis peccata, &ο., munus remittendi peccata injunxit di- ſtinétum ab altero prædicandi. 3. Joannis Diſeipuli non eſſent diſtincti à Diſcipulis Chri- ſti, nec Laici à Sacerdotibus, ſi remittere pec- cata pil aliud ſt, quàm annuntiare eorum re- miſſionem: Hanc enim Joannes cum Diſcipu- lis ſuis perinde annuntiabat, ac Chriſtus cum ſuis; præſtare hoc quoque docti Laici æqué poſſunt ac Sacerdotes; Item eximiè docti & in Sacris verſati uti prædicatione, ſic & abſo- lutione non egerent. 4. Catechumenus non- dum baptizatus admittitur ad concionem au- diendam, quin tamen abſolvi dicatur; imò ne- quidem remiſſionis Sacramentalis capax eſt. S. Hoc modo ſurdi & in extremis poſiti ab- ſolvi non poſſent, quia prædicationi nequeunt attendere & c. 6. Si verbo prædicationis pro- poſito unus aſſentiret, alter diſſentiret, con- tingeret, ut idem verbum eſſet ſententia ligans & ſententia abſolvens. 7. Si remittere eſt præ- dicare gratiä remiſſionis credenti, retinere eſt incredulo negare; ergo Chriſtus actum egiſſet, ſiquidem dudum pronuntiavit oan. 3. Qun non credit, jam judicatus eſt; unde & Apoſtolus 1. ad 8. No- -— Cor. y. Quid mibi de iis, qui foris ſunt, judicare? 9. Ne abſol in Ee ſis, ſt enim lamn 6 Eecd a tull. l. Pauld 9 Ore if tem v turn i elt. Fu meſt nitenti ſiſtav Coor. falen⸗ nendi 1,9 nicat⸗ Et N les, ſt derbor didien i geliun tione inte ver Co end Unter ne aeni Lichrni. Gielt ſe. junrt. Heut nnitd⸗ loamni ieChr⸗ ree⸗ unte⸗ eu. c e olli ihl⸗ 8ho⸗ Al⸗ 00 ne⸗ el. li⸗ Hepnt t. Col⸗ ns . 1. ſt ſet, non 40 Ne! No⸗ POLEMICA. 27ſ p S. Novatianum eſt dogma, negare poteſtatem abſolvendi ſeu Sacramentum Pœnitentiæ eſſe in Eccleſia, quod tamen neceſſarium eſt lap- ſis, ſicut Baptiſmus nondum renatis: Non enim negabant Novatiani pœnitentiam agen- dam & remiſſionem petendam apud DEUM, ſed apud Eccleſiæ Miniſtros: Utl poſt Ter- tull. L. de Pudic. & Cyprian. ep. ad Antonian. paulò ante notavimus ex S. Ambroſ. (r). II. Haud (r) Traditionem & communem ſenſum PP. uno- ore affirmantium illis verbis Chrifti datam poteſta- tem verê remittendi peccata & verum Sacramen- tum inſtituturn eſſe, operoſiùs adducere opus non eſt. Sufficiant, quæ Conc. Trid. Seſſ. 14 c. 1. diſertiſſi- méè ſtatuit ac definit: Dominus autem Sacramentum Pœ nitentiæ tune præcipus inſtituit, cum a mortuis excitaætus in- ſußflavit in Diſeipulos ſuos, dicens: Accipite Spiritum . Quorum remiſeritis peccata &c. Quo tam infigni facto, & verbis tam perſpicuis, poteſtatem remittendi & reti- nendi peccataæ, ad reconciliandos fideles poſt Baptiſmum lap- ſos, Apoſtolis & eorum legitimis ſueceſſoribus fuiſſe cemmu nicatam, univerſorum Patrum conſenſu ſémper intellexit. Et Novatianos remittenai poteſtatem obim pertinaciter negan- tres, magnà ratione Eocleſia Catholiocæ tanquam bareticos ex- ploſit atque condemnavit. Quare veriſſimurs bunc illorum verborum Domini ſenſum ſandta hæc Synodus probazs, & rer cipiens damnat eorum commentitias interpretationes, qui verba illa ad poteſtatem pradicandi verbun DEI & Chrifti Evan- gelium annuntiandi, contra hbujusmodi Sasramenti inſtitu- tionem falsò detorquent. Hæc ibi. Similiter Canon 3. inter Pœnitentiales anathema infligit omnibus illa verba ſecus interpretantibus: Et Canon. 7. iis, qui Confeſſionem tantùm eſſe utilem tradunt ad erudi- endum & conſolandum pœnitentem; quia talis Con⸗ 2576 DIGRESSIO M II. Haud ſufficere generatim ſe peccatorem confiteri, ſed ſingularium actuum & ſingulo- rum reddendam Sacerdoti Chriſti Vicario ra- tionem eſſe evincunt ſequentia: 1. In Confeſ- ſionibus, quæ hujus noſtræ Sacramentalis fi- gura & typus extiterunt, ad particularia de- ſcendebatur peccata: Sic Adam & Eva coram DEO vetiti ligni comeſtionem confeſſi ſunt: A Cain exigebatur fratricidii confeſſio &c. In L. V. exigebatur, ut quisque confiteretur pec- catum ſuum coram Sacerdote (Levit. 16 & 26., & Num. 6,), pro cujus varietate varia indicebatur mulcta, & hoſtiæ compenſatio. Achan c. 7. L. Joſ. peccatum ſuum confeſſus dixit: Verè ego peccavi Domino DEO Iraël; & ſic & ſic feci & c. Joanni Baptiſtæ etiam Matth. 3. confitebantur peccata, & non tantùm ſe eſſe feſſio, quæ fit ob conſilium, auxilium & ſolatium, arbitraria eſt & communis omni genti, non Evan- gelio propria, quæ neceſſariò ſe ſuâque delicta ſub- mittit judicio Sacerdotis &c. Nec dicas, Sacerdo- tem etiam in Baptiſmo Judicem non eſſe, nec pro- nuntiare ſententiam; ergo nec in Sacramento Pœ- nitentiæ: Nam longé diverſa eſt ratio; baptizan- dus enim foris eſt; ergo exerceri in illum judicium non poteſt: Dein in Baptiſmo facilis eſt ablutio ex- terna per aquam cum debita forma facta, quæ ſignifi- cat ſimul & operatur ablutionem internam: At hic aquarum quaſi profluvio opus eit; quam ob cauſam Greg. Naz. Sacramentum Pænitentiæ vocat labo- rioſum Baptiſmum, & alii ſecundam poſt naufra- gium tabulam, cujus ope enatare difficile & arduum eſt, & contentione opus. eſle miſt 4toren lngulo. Ariol⸗ Corlel ntels⸗ Arin e 4eoren der⸗ 1 16 6 levuri entate feſi lih Mn Tn , eſe Oletunm nDym acert, necſe⸗ to e⸗ ptun⸗ Hticue Ntioer⸗ Athi Cauſen t labo⸗ nuuktr rdrun POLEMICA. 257 eſſe peccatores &e. Quodſi id exigebatur olim ab antiquis, quibus tamen certa gratiæ pro- miſſio facta non erat, haud dubium, quin in N. T. idem exigat Chriſtus ab iis, quos decet major perfectio, quibusque promittitur certa remiſſio. 2. Si generica tantùm Confeſſio re- quireretur, multa profectò ſequerentur abſur- da: Fruſtraneæ eſſent particulæ disjunctivæ aut ligandi aut ſolvendi; ſi enim Sacerdos non cognoſcit niſi in genere peccata, vel omnes eſſent ligandi vel omnes ſolvendi, cùm tamen contrarium Chriſtus inſinuet, nim. quædam & quorundam crimina retinenda. Eſſet hoc vel in faciem judicare; vel omnes in commu- ni abſolvere eſſet ſanctum dare canibus & pro- jicere margaritas ante porcos i. e. eos, qui indigni & imparati ad recipienda dona DEI exiſtunt (s). Adhæc fruſtranea foret pote- ſtas ligandi, quam omnes DD. agnoſcunt, ſinè prævia cognitione cauſæ, quàâ omnino opus eſt, ut bene quis judicet: Nam ſi qui quod novit, loquitur, Judex juſtitiæ eſt Prov. 12., pro- fectò qui judicat, quæ ignorat, iniquitatis ju- dex eſt. Hinc in plurali dixit Dominus: Tibi R da⸗- — (s) Sacerdotes tales eſſent ſimiles illis Pſeudo- Prophetis, de quibus Ezechiel c. 13. Et violabant me ad populum meum propter pugillum boraei 6 fragmen panis, ut interficerent animas, qua non moriuntur; vivificarent animas, quæ non vivunt: (vel ùt Hebræa litera mani- feſtius habet) Interfieiebant animas mori non debentes, & eis, quas vi vere non con venit, promittebant vitam, mentiene ter populo mee oredenti mendaciis &c. 258 DIGRESSIO dabo claves, quia quisque Sacerdos duplici praditus eſt clavi, cognitionis ſc. & poteſta- tis &c. 3. Sequeretur, ſi Chriſtus illis verbis non exegit peculiarem peccatorum enumera- tionem, Eccleſiam perniciosè & non in ædi- ſficationem, ſed in deſtructionem eam tanquam ad ſalutem neceſſariam exegiſſe, cùm pote- ſtatem ſibi liberè conceſſam abſolvendi pœni- tentes, qui generatim confiterentur noxas ſu- as, reſtringeret tantùm ad eos, qui in porti- culari detegerent delicta ſua, contra Domini voluntatem: Et cùm multi difficultate hujus Particularis confeſſionis ab ea deterreantur, & generali illà ſe peccatores confitendi alli- cerentur ad Sacramentum, Eccleſia rea exi- ſteret ſalutis omnium illorum, qui libenter il- lam generalem amplecterentur, & ab illa par- ticulari abhorrent. Peccaret quoque in eos, qui fingulares actiones fatentur, præſertim non indigentes conſilio aut doctrinàâ Sacerdo- tis, quia curiosè & ſinè fructu ſingulares eo- rum offenſas inquireret; imò injuſtè eos co- geret ad ſe ſinè cauſe diffamandum &c. In- currerent etiam Sacerdotes periculum perpe- trandi peccata, quæ audiunt, vel ea aliis pro- palandi: Quorum neutrum modò contingit, quia, dum ex inſtitutione & mandato Chri- ſti faciunt, ſentiunt ſpecialem gratiam ab Eo- dem ſibi dari ad vitandum utrumque. 4. Se- queretur, omnes Canonicas ſatisfactiones eſſe ⁸ medio tollendas, quia juxta gravitatem pe- EU⸗ cbl gi fecl que 5. ſit, vuln litis que Ec. tur com 8 gene dun que ſeen pece lenti⸗ Ilia CAn Pot dac pey not eſt lic- dupfe poteln verbi hnummert eli gin 1 pote Cipen. 0xus P⸗ Vomi i anton ide 2 elk terſ⸗ 1en, eos, Bertn ene⸗ ege⸗ OSn eſpe⸗ ri⸗ Lo el⸗ Pe⸗ .B POLEMICA. 259 culiarium delictorum debentinjungi: Nam ſi- quis in genere ſe denuntiet peccatorem, pro- fectò de delicto ipſo minimè conſtaret, adeò- que nec peculiaris imponi pœnitentia poſſet, 5§. Sanitati ipſius pœnitentis minimè proſpe- ctum eſſet: Cùm enim forum hoc medicinale ſit, ſi infirmus non detegeret morbi ſui aut vulnerum qualitatem, nec ſanaretur à præte- ritis, nec præſervaretur à futuris: Paſtor quo- que non ſatis agnoſceret vultum pecoris ſui &c. 6. Major inde peccandi anſa arripere- tur: Si enim, cùm homines non ignorent ſe compelli ad crimina ſua ſingillatim confiten- da & ad pœnitentiam pro eorum qualitate a- gendam, adhuc tamen in peccata ſæpe rela- buntur; ſanè propenſiùs adhuc & licentiùs abſ- que ullo metùs fræno in ea proruerent, ſi ſuf- ficeret pro venia conſequenda ſe tantùm ut peccatorem ſiſtere, quin arduum illud pœni- tentiæ opus, diſtincta ſui accuſatio atque hu- miliatio, neceſſarium foret. 7. Dimittere pec- cata ſinè prævia Confeſſione prærogativa eſt poteſtatis excellentiæ Chriſti; quia ſolus ſinè Sacramento dimittit peccata, cùm ſolus emi- nenter habeat clavem David. Paucis: Sicut nobis baptizatus non eſt niſi ille, qui tinctus eſt aquà, ita nec abſolutus quisquam à ſuis de- lictis, niſi qui præmiſerit apud Sacerdotem ſpe- cificam & numericam, quoad fieri poteſt, pec- catorum ſuorum enarrationem (t). (t) Vanum itaque eſt,; quod Melanchton dixit; ideo particularem audire confeſſionẽ opus non eſſe, „ 260 DIGRESSIO III. Certum & conſtitutum habuerunt PP. omnes, Pœnitentiæ judicium rectè & cum fru- ctu adminiſtrari non poſſe, niſi præcedente di- ligenti peccatorum enumeratione & accuſa- tione apud Sacerdotem Miniſtrum & Vicari- um D. J. C. Reſiſtunt nihilominus HH., con- . . Ce-⸗ quia abſolutio eſt executio alieni beneficii. Equi- dem fatemur id libenter; diſpenſandum tamen eſt hoc beneficium, uti Dominus præſcripſit; unde Pau- lus s: ad Cor. 4. Sie nos aftimet homo ut Miniſtros Cbrifti & diſpenſatores myſteriorum DEI. Hic jam quæzritur, inter diſpenſatores ut ſidelis quis in veniatur. Non autem fide- liter diſpenſat, qui non ad voluntatem Chriſti ad- miniſtrat, Tribunal ſcil inſtituentis, in quo Sacer- dos partes agat udicis, pœnitens perſonam Rei ſu⸗ ſtineat fimul & accuſatoris. Per aliquam eàimque occultam coram uno homine ſui confuſionem in- jundaque opera quædam pœnalia, quæ hodiedum delictis comparata valde modica ſunt, conſequi poſ- ſe remiſſionem culparum graviffimarum atque pœ- narum, immenſum ſemper Dl miſerentis benefici- um manet &c. Sicut autem DEUsS in cœlo non ab- ſolvit niſi eum, qui agnoſcit peccata ſua & detelita- tur cum propoſito ea in futurum declinandi, ita & Sacerdos abſolvens, ut DEO ſe conformet, omnia hæc in pœnitente ad ſe accedente diligenter inve- ſtigare debet; & quia hæc néſſe non poteſt, niſi aut revelatione, quam non habet, aut ſpontane pœni- tentis confeſſione, particularem illam voluit DEUS à pœnitente obſervari, ut eà perceptâ cognoſcat in ſecreto judex, quam ſententiam ferre, quam dictare Pœnam debeat Et forſan ſimplicem agnitionem concedunt Adverſarii quidam, ſed poteſtatem à pec- cato mundandi negant, noſtrôsque Sacerdotes æqui= Parant illis V. T., qui debebant judicare de lepra, gi 1 —— . — ced ſolo hon ſtin del 201 ſece there Mt cun Phar vel,. leynti⸗ Levit lut, Mn babe⸗ gui n darera ſolit ſun Cogr d ace vari aute des s Gid — runt Pe. culaff⸗ dentet⸗ Alſt. Wer⸗ H.,c (l⸗ i Eeni⸗ tamen Unceben fulhi iur, i btemnſle riſtint 10 Hce⸗ 1 Rei 1 Nein Onemn i, ocietun gnipo⸗ gue e⸗ denefi⸗ non 4d₰ Geteltr iins onmni er Me⸗ Nſſant 4 eni⸗ ⸗ Gichan⸗ kionen nige⸗ Sll eprar 4 POLEMICA. 261 cedentes, hanc peculiarem confeſſionem de ſolo incredulitatis peccato faciendam eſſe, non autem de reliquis, quo, neſcio, Bedæ te- ſtimonio decepti, qui ſehiſma, hæreſin & infi- delitatem lepræ nomine ſignificatam aſſeruit, ac illam tantùm Sacerdoti oſtendendam eſſe . R 3 pro ſed eam auferre non poterant. Adducunt cum Lu- thero, hanc in rem D. Hieron. in illa verba c. 16. Matth. Tibi dAabo claves Eo. ita loquentem: Iſtum lo- cum Epiſcopi & Presbyteri non intelligentee, aliquid ſibi de Phariſaorum aſſumunt ſipereilio, ut vel damnent innocentes, wel ſolvere ſe zoxios arbitrentur, cum apud DEUM non ſen- tentia Sacerdotum, ſed reorum vita quæratur. Legimus in Levitico ae leproſis, ubi jubentur, ut ſé oſtendant Sacerdoti bus, & ſi lepram habuerint, tune à Sacerdote immundi fiant: Non quò Sacerotes leproſos fFaciant & immundos, ſed quò babeant notitiam leproſi 6 non leproſi, & poſſint diſcernere; qui mundus qui ve immundus ſit. Quomoao engo ibi leproſum Saceraos mundum vel immundum facitz ſie & bic alligat vel ſolvit Epiſeopus & Presbyter, non eos qui inſontes ſunt & noxii, ſea pro oſtcio ſuo, eùum peccatorum audierit varietates, ſoit qui ligandus ſit, qui ve ſol venaus Ita ille. Eſt ergo, ajunt, cognitio Sacerdotis mera deelaratio &c E. S. Hier. ſatis mentem ſuam ipſe declarat cùm dicit, quòd Sacerdos pro officio ſuo, cùm peccatorum audierit varietates, ſciat, qui ligandus ſit, aut ſolvendus; non autem dicitur ſcire, qui ligatus ſit aut ſolutus, ſicut priùs de Sacerdote V. T. dixerat eum diſcernere, quis mun- dus, & quis immundus ſit: Ergo revera agnovit diſcrimen inter Sacerdotem Veterem diſcernentem de lepra, & Sacerdotem Evangelicum abſolventem à peccato: Siquidem poſt auditionem & inſpectio- nem peccatorum novit, quis à ſe abſolvendus ſit, aut quis obſtinatus ſit in malo & in propoſito re- deundi ad vomitum, ut eum liget; nam ſi talem ab- 262 DIGRESSIO pro contuetudine Legis eſſe voluit. Sed fa- cilis eſt reſponſio: Nam aut infidelitas eſt om- ne peccatum, aut eſt tantùm quædam propria peccati ſpecies ? Si primum ſeu ſi omne pec- catum eſt infidelitas, non minùs debebit in confeſſione detegi una, quàm altera infideli- tas, & ſi omnem infidelitatem quis fatetur, fatebitur & omne peccatum; & ſic evicimus omnia confitenda eſſe delicta, quamvis inep- tè omne peccatum vocetur infidelitas: Si au- tem illo nomine propriè incredulitatis ſpecies intelligitur, quâà nim. DEO dicenti fides ne- gatur, contra heteroclitam iſtam opinionem manifeſta pugnant argumenta: I. Quia ver- ba Chriſti generalia ſunt: Quodcunque ligaveris quodcunque ſolveris- Quorum peccata & Qui ergo facultatem tam amplam ad ſolam infide- litatis ſpeciem detorquent, idem faciunt, ac ſi conceſſum alicui ab Imperatore aut Rege privilegium omnes omnino cauſas poteſtate de- ſolvat, quantumvis verba abſolutionis proferat, is nunquam erit abſolutus. Si autem rectam profe- rat ſententiam, ligando eos, qui ligandi ſunt, ab- ſolvendo eos, qui digni ſunt abſolutione, per ſe- quelam quandam oſtendit, qui ſunt mundi, qui e- contra immundi; qui peccatores, qui juſti & nêti. Facit hue Canon 102. Syno di VItæ: Oportet, qui fa- gultatem ſolvendi & ligand: à DEO acceperunt, peccati fa- cultatem ſpeculentur é peccatorum promptitudinem ad remiſ- ſonem, ut ſie remedium admoveant agrituaini aptum, ne ſi Mnd peccatiè atſerimine ſtætuant, aberrent a ſalnte agrotantis 6. del reſt 108 fige tut elſe vere Pret hon errar gle⸗ ti 0 6 quo ſind aer ton retin DI derit dun⸗ der in Tri ti er⸗ tis ge — dec t eſton⸗ Mropri Ne ee. debirin bel⸗ netnn Vicioen s iney. „San peee ltese Dionean Uia er⸗ lgonn 10 Pnfce⸗ unt, 0 1 Nee tela⸗ e — fertt,) Nt⸗ unt, 1d. kt lke , uecliſ⸗ 4 nnſ, n, t POLEMICA. 262 delegatàâà judicandi ad certum genus cauſarum reſtringerent &. 2. Qui infidelitate laborat, ad Sacramentum hoc non accedit; qui autem fidem habet DEO de hujus Sacramenti inſti- tutione, eo non indigeret, adeòôque fruſtra eſſet inſtitutum: Fidelis enim uùt talis non ſol- vVeretur; neque infidelis, quia non credit. 3. Præter infidelitatem ſunt alia peccata, quæ non minùs excludunt à Regno D EI. Nolite errare, ait Ap. I. ad Cor. 6., neque fornicarii, ne que adulteri, neque molles- neque fures, neque ava ri, neque ebrioſi - Regnum DElI poſſidebunt: Er- g0 & hæc peccata remedium habere debent, quo expientur. 4 DEUsS unum peccatum ſinè aliis non remittit, quia omnia delicta in averſione DEl ſunt conjuncta; eàâ autem ra- tione DEUsS remitteret quædam, & quædam retineret, ſi Sacerdos tantùm ab infidelitate abſolveret, ejúsque judicium in abſolvendo DEUS quaſi ſequeretur, juxta illud: Quæ ſol- veritis ſuper terram erunt ſoluta in cœo & c. Acce- dunt & alia argumenta, quæ contra Confeſſio- nem merè genericam jam ſunt allata &c. PP. & CC. cunétorum exigunt confeſſionem cri- minum, quorum quis memoriam habet. Conc. Trid. Seſſ 14. can. 7. anathema infligit negan- tibus omnia peccata eſſe confitenda. Quèòd ergo Beda in c. 10. Luc. aſſeruerit, infidelita- tis lepram tantùm eſſe detegendam, intelli- gendum eſt de confeſſione publica præcipuè & utplurimum, quia in facie Eccleſiæ ab in- Aà˖»8 4 fide- 264 DIGRESSIO fidelibus fit prima aut etiam poſt apoſtaſiam nova fidei profeſſio; non autem voluit aſſe- rere nec hoc, nec cœtera delicta eſſe ſecretò confitenda. IV. Inane demum effugium eſt, ſola pec- cata publica in Canonibus deſcripta eſſe con- fitenda, ſicut & in L. V. non erat, qui ſpon- te confiteretur ſecreta: Nam, præterquàm quòd à L. V., quæ ad perfectum nihil adduxit, argumentum non teneat pro L. N. 1. con- trarium evincunt verba Chriſti. Quodeunque ligaveris quodeunque ſolveris; ſiquidem non tamtùm publica, ſed etiam occultiſſima, imò contra duo ultima Decalogi præcepta ſolâ co- gitatione & animo deliberato admiſſa ſunt ve- ra vincula; aliàs Sacramentum Pœnitentiæ ad forenſem quandam juſtificationem ſpectaret, cùm tamen id potiùs & primariò tendat ad e- mundationem cordis, utpote è quo exeunt pecata omnia, ut dixit Chriſtus Matth. 15. Et ſi externa tantùm delicta per abſolutionem remitcerentur, eſſet quis ſolutus quantùm ad externa crimina, & ligatus quantùm ad inter- na. udicium poli quaſi ſe conformat judicio fori Sacramentalis, ritè ſcilicet geſto: Si ita- que cœlum remittit ſecreta peccata, etiam hæc remiſit iſtud: Quia autem ſecreta Sacerdos non novit, aperire debet pœnitens &c. 2. Peccatum non habet rationem peccati ex eo, quòd publicum ſit; ſed ex eo, quòd DEUM offendat; nam latrocinium v. g. grande ſem- l per per Ce. car⸗ con non Iten Qun que tirun Gam wer Div ut fert gete trlar lictu Vat Gium leos din Pian⸗ uun, dccd Ka inwe Ca no no — Oſtaſan lvit e⸗ blectetg ſolider eſlecn vniſor⸗ terntn ACENe. 1,C dtvn lec den ni i N— ſntre⸗ entent elie, litne⸗ extvt thel tionen thnt Aine leo Sle⸗ bee etN . exeo⸗ bleh⸗ N POLEMICA, 26 5 per piaculum eſt, ſive innoteſcat, ſive non & c. Cùm autem dicitur, Eccleſiam non judi- care de occultis &c., ad forum externum & contentioſum hoc dictum præcipuè pertinet, non autem ad internum & Sacramentale &c. Item de occultis non judicat, non ob defe- ctum juris ſive poteſtatis, ſed probationis; quæ tamen minimè deeſt, ubi ſincera præmit- titur Confeſſio. Si etiam Eccleſia ex quorun- dam ſententia (quod alii negant) oceulta & merè interna non poſſet præcipere, ſufficit Divinum præceptum de occultis confitendis, ut poſſit Eccleſia de jam patefactis judicium ferre. 3. Peccata occulta ſæpe ſunt publicis deteriora; nemo enim negaverit ſecretam Pa- triam prodendi voluntatem gravius eſſe de- lictum, quàm contumeliam gravem alteri pri- vato publicè illatam, aut occultum homici- dium gravius crimen eſſe fimplici furto pub- lico &c. Cùm ergo occulta æquè impediant ab ingreſſu Regni cœlorum, aliquâ ratione ex- pPianda ſunt; non Baptiſmi, qui non repeti- tur, ergo Pœnitentiæ Sacramento, queod in occultorum &què ac publicorum confeſſione & abſolutione legitimam materiam & formam invenit. 4. Abſolutio à peccatis publicis in Canones admiſſis utl plerumque publica eſt, & potiùs edò tendit, ut ſatisfiat Eceleſiæ læ ſæ & reparetur ſcandalum, ita peccatoris inter- no ſtatui, ſinè ſecreto Sacramentali Judicio, non medetur; præterquàm quòd Pœnitentia R S pub- 266 DIGRESSIO publica pro more antiquorum temporum da- ta tantùm ſemel fuerit; neque data Diaconis aut Presbyteris, pueris, aut mulieribus &c. Neque iſta huc pertinent, cùm ſermo ſit utl de Confeſſione, ita ide Abſolutione ſecreta pro foro interno ſeu Sacramentali &c. His præmiſſis, eò liquidiùs patet, Sacra- mentum Pœnitentiæ, prout inde uſque ab ex- ordio Eccleſiæ receptum & adminiſtratum à Catholicis fuit, verè eſſe Inſtitutionis Divi- næ, & ſicut antea promiſſam apud Matth. 16, ita in illis apud oannem verbis à Chriſto col- latam Sacerdotibus fuiſſe poteſtatem judicia- lem in omnes ſubditos fideles ritè confitentes, eosdem peccatorum vinculis exſolvendi &c. Nam I. eorum, quæ ab Eccleſia temporis pro- greſſu inſtituta ſunt, produci poteſt decre- tum, quo conſtituta ſunt, vel ſaltem tempus indicari, quo eorum uſus non fuerit: At de Confeſſione etſi nonnulla extent decreta, quæ tempus aut modum ejus præſcribant, omnia tamen de ea, quantum attinet ad ipſius ſub- ſtantiam, tanquam de re à Domino inſtituta loquuntur (u). 2. Nemo negaverit, Confeſ- ſionis (u) Unde ejus mentionem fecerunt non tantùm Aug. in Pſ. 66. & alibi ſæpe, Hieron. Lom. 8., Chry- ſoſt. hom. 10. in Matth., Baſil. in Pſ. 32., Origen., Tertull. L. de penit., Cypr. Serm. 5. de lapſis &c. &c. Sed etiam ipſi Apoſtolorum Diſcipuli, Clemens Petri diſcipulus & Succeſſor ep. ad ac. Fr. Dom. & L. 2. Conſt. Ap. c. 19. & 23 & Dionyſius Areopag. MWicipulus S. Pauli ep. 9, ad Demophil. Monach. &cc. ſior bell POLEMICA. 23367 — . t ſionis onus moleſtum eſſe, naturmque re- bule. dbellem ac ſeſe excuſantem à propalandis pec- Rſeu catis valde contra luctari: Vel igitur Patres ſena tam grande onus imponere & ſibi & aliis ho- D minibus detrectàſſent; vel ſi imponere etiam “ voluiſſent „ non ita fuiſſet univerſim recep- e tum, & tanto tempore in Eccleſia ſinè con- int tradictione obſervatum. V Conſtat enim in cœ N teris omnibus Eccleſiaſticis decretis ac ſan- in, ctionibus multas interveniſſe lites & contro- e verfias, utl oſtendit traditio cœlibatùs Sacer- de dotum &c. Signum igitur eſt manifeſtum, per- e ſuaſum ſemper omnibus fuiſſe fidelibus onus ite faciendæ Confeſſionis non ab homwinibus, ſed cſee à Chriſto ipſo fuiſſe profectum, atque nobis gege impoſitum. 3. Licèt Eceleſia poſſet conſu- ſen lere, ut infirmiores fideles ſapientioribus ac magls expertis morbos detegerent ſuos, ut 1c conuülium ab eis caperent & medelam, quem- mä admodũ olim in eremum ſeu cœnobia ſe reci- pientes tyrones ſenioribus intima ſua ſenſa & ſd cogitationes detegebant, teſte Caſſiano Col- ispro⸗ n lat. 24. c. I., non poſſet tamen id omnibus t. præcipere; ſed requiritur ad præceptum tam arduum authoritas humanâ major, maximè Gun ut homini confitenti (dolenti quidem, ſed non C perfectè contrito, habenti quidem aliquam, gel, ſed non omnino plenam diſpoſitionem) per abſolutionem conferatur remiſſionis gratia, n6 ad quod opus ſanè fuit ſingulari DEl pacto il- opty lam „ 266g9 DIGRESSIO lam ſe impertiturum promittentis (X). 4. Sicut ſc. priora tria Sacramenta ſpeciales ſuos effe- Gtus non producerent ſinè inſtitutione Chri- ſti; ſc. Baptiſmus ſpiritaliter non regeneraret, Confirmatio non roboraret, Euchariſtia non nutriret, ita nec Pœnitentia ægrotum ſecun- dùm ſpiritum curaret, niſi üt ſpirituale medi- camentum à Domino aſſumptum, visque ſa- nandi, quam ex ſe non habet, illi indita fuiſ- fet: Si sutem exhiberi cum fructu medicina ægroto non poteſt, ſi morbus non agnoſca- tur; Dominus inſtituens & parans medicinam, detectionem ſimul morbi ſeu Confeſſionem mandavit. §. Si Confeſſio recentius quod- dam, (x) Vel igitur DEUS Engulare hoc condidit pa- Etum; & ita Confeſſio eſt inſtitutionis Divinæ: Vel ſi DEUS hoc padum non ſtatuit, Eccleſia promit- tendo remiſſionem peccatorum, rem, quam confer- re non pateſt, polliceretur, pecearétque ſe Domi- nam gratiæ ſimulando, ſuperſtitioſũmque ac falſum cultum inftitueret, non ſinè periculo animi & cor- poris ſubditorum: Nam, ſicut ſuperftitiosè com- mitteret, qui abſque D EI voluntate & juſſu uni- cuique v. g. manus lavanti, etiam non ſatis ad gra⸗ tiam obtinendam diſpoſito, promitteret remiſſionem eccatorum, eoquòd talis manuum ablutio, omni El pacto ſecluſo, talem vim minimè habeat: Ita quoque graviter erraret Eccleſia, ſi absque ſpeciali DEIjuſſu & promiſſione ſeu pacto, conſfitenti pec- cæta ſua & pronuntiata ſuper ſe Sacerdotis verba re- eipienti promitteret remiſſionem peccatorum, ſi- quidem verba illa aut confitentis peccatoris aut ab- ſolventis Sacerdotis de ſe vim jullificandi non ha=, beant &c. 2 ſel ſeu ias dot ven dart Ds! ot POILE M I CAA 269 — ſden dam, ùt fabulantur Novatores, poſteriorum eefr ſæculorum inventum eſſet, & Jure humano wn ſeu Pontificio introducta, ergo ſicut alia hu- en jus Juris decreta abrogare Romanus Pontifex ſin poteſt, poterit quoque abrogare Confeſſio- nfen nem, aut in ea diſpenſare &c. Item quia par in lenet parem imperium non habet, lege Confeſſio- ne nis non tenerentur ipſi Pontifices &c. Quam lufit poteſtatem aut exemptionem nullus unquam Ncſent Doctorum Orthodoxorum agnovit, neque noſr ullus unquam Pontificum ſibi arrogavit &c. einm Supereſt itaque, ut Confeſſio ſit Juris Divini loten poſitivi (Naturale enim, præterquàm quö' id r omnes ubique & ſemper obliget, ad ea, quæ A, ſupra naturam ſunt, non aſſurgit) & ab ipſo Utr Domino noſtro ESU Chriſto inſtituta cre- eD datur atque præcepta (y). . ora. Sufficiant pauca iſta, quæ in verba Chriſti Da Sacramentum Pœnitentiæ inſtituentis com- filinn . . men⸗ Kan (V) Dixit Ipſe Joann. 5. Neque enim Pater judicat NN . quemquam; ſea omne judicium dedit Filio. Et infra: Pa- Iuun⸗ teſtatem dedit ei judicium facere, quia Filius bominis eſt: Et ſanèé Illi ùt Domino confitendum elſt: Sed cùm ſcnen à nobis abſit, & Sacerdotes in Judicio reconcilia- On tionis ſeu Tribunali pœnitentiæ Vicarios ſues re- h liquerit, illorum eſt cauſas peccatorum audire ac tii definire, noſtrum verò illos accedere, uti cum metu pel⸗ quodam reverentiali, pudore & verecundia ob ad- 1s miſſa delicta, ita ſimul cum filiali fiducia, ebrum, H. quæ nunc ex corde ob DEUM offenſum deteſta- ti mur meliora promittentes, veniam à D EI Mini- ſtris obtinendi. 270 DoMINUs coNFERT AroOsTOLIS mentati ſumus: Contra Adverſarios tam acri- ter illud impugnantes aut modum ſuſcipiendi illud & adminiſtrandi adulterantes arma quæ- dam ſuggeſſimus, ut in promptu ſint non tam Theologis, copioſiùs jam ſuis ex armamen- tariis inſtructis, quàm aliis, quibus ſubm con. flidtandum hodiedum eſt cum quibus neſcio & cujus ſectæ hominibus, qui fideles equidem ſe profitentur, quorum loquela tamen mani- feſtos indicare poſſet hœreticos, aut Deiſtas planè & Indifferentiſtas, cùm ſugillare & in jocos quaſi aſſumere ſoleant tremenda & ve- neranda myſteria mediâque ſalutis noſtræ, quæ in Sacramentis repoſita habemus, & præ- ſtantiſſima & maximè neceſſaria. SENSUS MORALIS. 1. Pax vobig. Quando Pacem Dilſcipulis ſuis dixit Dominus, fœdus quoque Pacis cum inimicis ſuis iniit, quia Sacramentum inſtituit Pœnitentiæ, quo operâ Miniſtrorum ſuorum veniam illis confert & gratiam, ſi acceptare velint & cum offenſo DEO verè reconciliari: Cùm enim vera contritio de præteritis deli- ctis propoſitum ſimul contineat, mortifera peccata omnia fugiendi impoſterum, hæc ſi-· quis effugiat, pacem cum DEO æternam ſer- vabit. Lætiſſimo autem Paſchatis tempore Sa- cramentum hoe inſtituit, ut per illud intelli- gamus ſolatium animo & jucunditatem affer- ri, ſiquidem peccatorum remiſſio obtinetun, —π i — tameeri lipiene Nigle⸗ Dontun mamen binenn 8 Neſee eguicet en nile Deiu e E lare⸗ Doſre Ghe Uleſ iscun hſtitnt Uorun epiut eliutt cel. tſen r „ eel. glet⸗ ſedt ntel ſer etot, POTESTATEM RFMITTENDIT PECCATA. 271 & amiſſa D EI gratia reparatur. Lætatur is, qui ex periculoſo morbo ad ſanitatem, ex tempeſtate in portum, ex morte in vitam re- ducitur: Lætatur, qui poſt honoris & fortu- næ jacturam in Regis amicitiam adſciſcitur, multò amplioribus poſtea opibus locupletan- dus &c. An non & ille, cui peccata remit- tuntur, ex periculoſiſſimo, quocum confli- ctabatur, peccatorum morbo in ſanitatem a- nimæ, ex ſæva tempeſtate vitiorum in por- tum virtutum, ex morte peccati in vitam gra- tiæ revocatur? Nônne in Supremi Regis re- aut inductus amicitiam, novis Divini Spirits favoribus & donis ditatur, ſepe multò etiam amplioribus gloriæ opibus in cœlo ditandus? O lætiſſimam peccatoris reſipiſcentis auribus ex ore Conteſſarii inſonantem Muſicam: Ego te abſolvod peccatis tuis & c. Hanc lætitiam per- optavit David, cùm Pſ. 5o. petit: Auditui meo dabis gaudium & lætitiam, & exultabunt oſſa bu- miliata & v Cupiebat ſce internis animi auri- bus à D EO audire remiſſa ſibi eſſe peccata, ex qua remiſſione magnum ſe ait gaudium & lætitiam percepturum &c. (2). 2. Præ- (z) Non erat in L. V. ſuaviſſima illa Sacramen- talis Abſolutionis Muſica, ex ſono quidem humili & infimo mœſtéque confitentis, ſed ex fono ſimul alto & lato abſolventis miſta: In L. N primùm inſonuit, cùm non tantùm, ùt paulò ſupra diximus, Reſurre cionis ſuæ die excitans citharam ſuam, ſua- viſſimo concentu exhilaravit Matrem ſuam, & poſt 272 DoMINUsS CoNFERT AboOsSTOLIS 2. Præ mittitur ſalutatio pacis, ut indicetur, quòd inſtitutum præſens Sacramentale Judi- cium adcuratum quidem & exactum, placidum tamen & mite admodum ſit, utpote nonin rui- nam & excidi, ſed in bonum noſtrum vergens &c. Chriſtus Jjudex conſtitutus vivorum & mortuorum tria conſtituit judicia; unum an- te mortem exorabile, duo poſt mortem in- exorabilia; alterum particulare, cuùm homo animam exhalat; alterum generale in die mun- di extremo: In tribus his Ipſe judex eſt: In vita homines judicat per homines Sacerdotes exorabiliter; in morte autem per Angelos & in extremo die per ſe ipſum inexorabiliter, nullo ampliùs conceſſo Pœnitentiæ ſpatio, omni ſpe veniæ abſciſsâ &c. Nemo ergo ſua- ve Confeſſionis jugum nunc refugiat, ne in tremendis duobus aliis judiciis cadat condem- natus Obſequamur Pauli monitis ad Hebr. 4. Adeamus cum fiducia ad tbronum gratiæ, ut miſericor- diam conſequamur, & gratiam inveniamus in auxi- lio & tempore opportuno &e. (aa). 2. Atten- hanc relquos juſtos fidelésque ſibi ſervos & ancil- las, ſed & totum terrarum Orbem ad eam invita- vit, auditui etiam peccatorum daturus gaudium & lætitiam, ut exultare poſſint ofſa humiliata, imò oſſa, ut ait David, ſecus infernum diſſipata &c. (aa) Thronus Divinæ gratiæ eſt thronus peœniten- tiæ, qui ſolùm in & pro hac vita proſtat, & patet omnibus corde contrito accedentibus &c. Illie ſede- runt ſedes in judicio, ſedes ſuper domum Davia Pf 121. In domo veri David, Chriſti ſcil. Summi Regis ae Sa. Di ſor eſt ſil rit ho oe vit — Clceto, Ue ſdi locvan Mnintui⸗ vepene Orun Cunee ften ⸗ Nhono fenun⸗ Atrl erete gelel iften ſmno oſr Hen Nden⸗ ebrt Grtin lni⸗ Atten⸗ — 1el. iYNit r- dunn 1 imo Ee. niten⸗ patet ſck. Ul 6 POTESTATEM REMITYTENDI PEECATA. 273 3. Attendant autem & Sacerdotes, ad quan- tam evecéti ſint dignitatem, & quàm ſublimi fungantur munere, cuùm in locum DEl quo- dammodo ſubintrant, quis enim poteſt dimittere peccata, niſi ſolus D le US Luc. 5. v. 2 1. Atten- dant, in collatione hujus poteſtatis Apoſto- lis dictum fuiſſe: Accipite Spiritum S. Eſt enim Sacerdotibus Confeſſariis maximè neceſſarius Divinus Spiritus, ut per ipſos lavet, quod eſt ſordidum, riget quod eſt aridum, ſanet quod eſt ſaucium, flectat quod eſt rigidum, regat quod eſt devium & c.: Spiritus ſcientiæ & con- ſilii, ut prudenter judicent & conſulant: Spi- ritus fortitudinis, non reſpiciens perſonam hominum, ut monenda moneant, pericula & occaſiones relapsůs amoveunt, ſcelerum gra- vitatem exponant, pœnam delictis proportio- 5 natam Pontificis, ſedes græcèé αos poſiti ſunt: Et quæ- nam hæ ſedes ſunt, qui throni? Tribunalia ſané Conkeſſariorum ſunt, hoc nomine digna, ſiquidem non ſolùm hominum, ſed DEl ipfſius throni ſunt, cujus judicium illi tanquam Vicarii exercent. Et ideo dicuntur ſedes ſedere, quia ipſi pro tribunali ſa- cro ſedent, & ſimul ſedes ſunt DEl, quia in ipfis ſe- det DE.US, qui per ipſos judicat &c. Sedent au- tem ſuper domum David, quia ſuper univerſam Chri- ſti Eecleſiam conſtituti ſunt judices; ſuper plebem, ſuper nobiles, ſuper Principes, Reges & Imperato- res, ſuper Epiſcopos, ipfmque Pontificem Sum- mum &c. Magna utique Chriſti gloria, ante pedes Miniſtrorum ſuorum, hominum ſæpe pauperum, cer- nere proſtrata eoronata Capita, magnôsque terræ Principes quzrentes remiſſionem peccatorum &c, 274 APOSTOLISDATUR POTEST. REMITT. PECC. natam injungant, non debitè diſpoſitos ſinè abſolutione dimittant, aut ad tempus diffe- rant & c.: Spiritus pietatis ac timoris Domini, ut inter lutum quaſi verſantes nihil ſordium attrahant, & ex ore malignum & peſtilens vi- rus exſpuente nihil per aures in eorum corda veneni transfundatur &c. Univerſim etiam in cœteris actionibus ſuis, converſatione & vita inculpatos ſe prœbeant, nemini dantes offenſionem ullam, ne ſacrum hoc vitupere- tur miniſterium, ne malo quopiam inſpecto exemplo audaciùs alii delinquant, ne ovium erga FPaſtorem reverentia ceſſet atque fiducia &c. Quanquam autem ſeveritate quâdam ſæ- pe opus ſit, noverint tamen hanc piàâ benig- nitate & manſuetudine temperandam eſſe; ponentes ſibi ob oculos Illum, cujus vices ge- runt, Salvatorem noſtrum, qui non venit vo- care juſtos, ſed peccatores; qui hos ad ſe con- fugientes amantiſſimè excepit, qui errabun- dam oviculam in humeros ſuſcepit, inque cau- lam reportavit, déque illa inventa congratu- lari ſibi voluit omnes Angelos DEl, palaâm- que aſſeveravit, opus non eſſe bene valenti- bus Medico, ſed malè habentibus &c. Pau- cis: Habeant ſibi dicta illa Joſaphati Regis ad Judices ſuos verba 2. Paral. 19. Videte, quid faciatis: Non enim bominis exercetis judicium, ſed Domini: Et quodeunque judicaveritis, in vos redun- dabit: Sit timor Domini vobiſcum, & cum diligentiu cuntcta facite &. SECTIO Mee, ſe fe. onini, NCon kenori⸗ tt deien oreh Cunte hers⸗ helo Niun ever nli henf el⸗ ſeesge 0tro⸗ ſecoh⸗ TAbu gecul⸗ gran.⸗ rl enti A⸗2 SSe. SSE= R6☛ * BSRSBBH SECTIO V. DE APPARITIONE DOMINI,; FACTA DISCIPULIS, DIE RESURREC.- TIONIS OCTAVA, PRESENTDZ THO MA. Jungimus huic apparitioni ea, quæ Evan- geliſta Joannes narrat de abſentia Thomæ in prima apparitione, quidque labente tempore hunc inter & condiſcipulos adtum fuerit. Sit itaque §. JI. THOMAS CHIKISTYUM NESUERE- XISSE NARRANTIBUS NON CREDII. Joann. 20. V. 24. Thomas autem unus de duo- decim, qui dicitur Didymus, non erat cum eis, luan- do venit 1eSUS. v. 25. Dixerunt ergo ei alii Diſcipuli: Vidimus Dominum. Ille autem dixit eis: Niſt videro in manibus eis ſxuram clavorum, G mittam digitum meum in locum clavorum, & mit⸗ tam manum meam in latus ejus, non credam. SENSUS LITERALIS. JOon pernoctavit Dominus cum on tolis, ſed diſceſſit; neque enim poſt eſurre- Rionem ſuam ita diu cum illis, ſicut anten, agere ſolebat: Unde etiam ſupra dixerat: Cum adhuc eſſem vobiſcum; quaſi verò nunc cum ipſis ampliùs non eſſet. Fuit ſcilicet cum ipſis & ante & Pog. Reſutrectionem; ſed diverſo ma- 276 NARRANTIBUS SE CHRISTUM VIDISSE de: Etenim prius fuit cum eis in carne mor- tali, comitésque eos habuit domi forisque; poſtea verò in ſtatu, planè alium cum mor- talibus verſandi modum flagitante; hinc ap- parebat eis ſubitò veluti homo cœleſtis & im- Mortalis, & poſt morulam aliquam ſubitdò ite- rum diſparebat (bb). Quæres: Ubinam ergo fuerat Dominus commoratus diu noctúque per illos dies 40., quibus adhuc in terra ſub- ſtitit. & tamen cum Diſcipulis non fuit? det D. Thom. I. c. Incognitum eſt, quibus in locis cor- poraliter eſſet Dominus, cum hoc Scriptura non tra- dat, & in ommni loco ſit dominatio ejus & . Equi- dem ita eſt, ſi de cognitione certa agatur; ſed ſi de conjecturali loquamur, veriſimile pu- tat D. Anſelmus in Elucid., Eum in Paradiſo terreſtri manſiſſe cum Elia & Enoch, & cum iis, qui cum Eo reſurrexerunt. Poſt D. Bo- nav. in vita Chriſti c. 8Q1. idem refert D. Th. L. 3 Sent. diſt. 22 q. 3. ad 3. & eſt rationi con- ſentaneum: Animæ enim illæ non vagaban- tur huc atque illuc; certum ergo habebant locum; nullum autem habere potuerunt dig- nio- (bb) Hinc D. Th. p. 3. q. 55. a. 3. Cirea Reſurrectio- em Chriſti, ait, duo erant Diſcipulis declaranda, ſeil ipſa veritas reſurrelctionss, & gloriaz reſurgentis. Ad veritatem autem reſurreltionis manifeſtandam ſuſſicit, quòd pluries eis apparuit & familiariter cum eis eſt locutus, & comedit, & bibit, & ſe eis palpanaum præbuit. Ad gloriaz autem reſur- gentis manifeſt anaam noluit continuè converſari cum eis „ ſieut prius fecerat, ne viaeretur ad talem vitam reſurrexiſa i, qunüum prius kabuerat. 6861. — en ae, Mot⸗ neir⸗ Ein tol ne Cuare l⸗ ote . ontre⸗ Lh⸗ gatun ilepe⸗ rucie A cu DN. 0 lico⸗ uhn eben c io⸗ — 2 inbir. , um giel 41 A tſ n al, er’ 1 8- THOMAS NON CREDIT. 277 niorem, quàm Paradifum terreſtrem. Recen- tioribus, qui hunc planè ſublatum volunt, multùm reluctari non volumus. Tbomas abfuerat, cùm reliquis apparuit Do- minus in die Reſurrectionis ſuæ. Tbomas no- men Hebræum eſt, græcè ιεÜονο, latinè idem ac geminus ſeu unus ex geminis, qui eodem in lIucem partu eduntur, quia ſc. & ipſe tali par- tu editus fuit: Sicut ergo aceidit in nomine Cepbas, & in nomine Chananæus, ut ſcil. pro eis græcè dicatur Petrus & Zelstes, ita acci- dit nomini T bomæ, ut pro nomine Hebraico di- eatur græcèê Didymus (cc). Duæ autem potiſſi- 3 mæ (cc) Lyranus: Didymus, inquit, idem ſonat, quod dubius, quia propter dubium de Reſurretctiene ita cognomi- natus fuit. Et Theophyl. Diaymus interpretatio eſt no- minis Thomas: Meritò autem Evangeliſta meminit interpre- tationis eus nominis, ut oſtendat nobis, quòa dubitater qui- dam ſit, & id vitii habuerit 4 principio, ut nomen indiat. Sic ille. Aliis nec interpretatio iſta placet, nec ra- tio, quia non reſpondet nomini Hebræo Tomas; quamvis enim νοον Græcis ſignificet dubium, ta- men Thomas Hebræis id non ſignificat, ſed geniinum. Salmeron tamen, etiam hanc vocem denotare du- bium & incertum colligit ex L. 2. Paral. 18. ubi ſa⸗ gitta dicitur miſſa in incertum, hebraicè Tebom &.. Item quia dubius & incertus non eſt unus, ſed quaſi du- pPlex ſive didymus, hinc metaphori«è ſaltem ſigni- ficat dubitantem; & ita accepiſſe videtur cum Eu- thymio citatus Theophylact. Significare etiam po- teſt abyſum à Theem; Hinc gl. ord. Tyemas i. e abyſſis;, quia aubitando plus novit &c. Et ſané in Thoma Di- dymo gemina reperitur aby ſſus; hinc nimirum Di. 27 8 NARRANTIBUS sE CHRISTUM VIDISSE 22 mæ ex verbis Non erat cum eis natcuntur quæ- ſtiones; I. Ecquè factum, ut à congregatis reliquis abfuerit Thomas: 2. An, quia ab- ſens erat, non acceperit poteſtatem remit- tendi peccata? Ad 1 mum ꝑ; det Chryſoſt hom. 86. credibile eſſe, ex fuga, quam capto Do- mino ceperant Diſcipuli, tunc eum nondum rediiſſe. Idem ajunt Theophyl. & Euthymius. Atque inde factum, ut & in credendo tardior eſſet & obſtinatior; Cùm enim mulieres Diſ- cipulis Reſurrectionem nuntiarent, affirmaret Petrus, & Diſcipuli Emmauntini confirma- rent, quia tunc non aderat, nunc cùm ſubitò & inexſpectatò audiret, non credidit, quem- admodum & alii Diſcipuli, cùm primò à fœ- minis audiverant, illis non crediderunt (60). vinæ Boenitatis & Sapientiæ; hine fragilitatis hu- manæ, ita ut in eo impleatur illud: Abyſſus abyſſum invocat Pſ 41., cùm clamavit ad Dominum; Demi- us meus é6 DElsS mens, (dd) Ex verbis Luc. c. 24. v. 9. Mulieres regreſ⸗ monumento nuntiaverunt illis undecim &. argui poſſet etiamw Thomam, quia erat unus ex undecim, ex mulieribus Reſurrectionem Magiſtri intellexiſſe &c. Sed jam ſupra ad hoc reſponſum elt, znaecim poſitos eſſe, quia hic erat tunc numerus Collegii Apoſtoli- ci: Sicut in præſente textu orunter duodeeim, quia tet erant paulò ante, & poſtea rurſus hic numerus complendus erat, aut quia erat unus ex Auodecim illis à Chriſto in principio electis. Potuit quoque fuiſſe Adhuc cum illis Thomas, quando primi illi de Re- Wrrestione nunrii allati ſunt, dein verò alia ex cauſa inde abülle, etiam pauloò ante, quàm veniſiet —— 2——, — — — f———— ———— — THOMAS NON ChEDIT. 279 Ad 2dum èedet D. Cyrillus L. 12. C. S8. Tho- mam licèt abſentem unà cum alus præſentibus Spiritum S. & poteſtatem remittendi peccata accepiſſe (ee). Veriſimilius aliis eſt, iſtud be- neficii & gratiæ à Chriſto poſt octiduum ap- parente collatum eſſe reſipiſcenti Thomæ. Apoſtolis undecim ſe Dominum vidiſſe te- ſtantibus Thomas non credit: An ergo mentiri §⁶ 4 eos S8US: Et ſic ſtri tè implerentur verba Lucæ de an- deeim; & ſimul verba Joannis, quòd tunc Thomas non erat ampliùs cum eis, quando venit 7BSUS. (ee) En verba: Quomedo, dicet quispiam, ſi tune aberat, quando Chriſtus ſufflans dixit: Accipite Spiritum S. &c. Spiritus ipſe particeps factus eſt? Dicimus igitur; wvirtutem Spiritis ex intentione dantis Chriſti in omnes Diſa cipulos pertranſiſſe; non enim quibusdam, ſed omnibus Diſci- ulis dedlit. Quare liberalitate dantis non ſolum præſentes „ ſea etiam abſentes Apoſtoli Spiritum S. acceperunt. Quod anutem non violenta, ſea tuta veraque iſta ratio ſit, authori- tate ſanltæ Seripturæ monſtrabimus. Juſſit DEUS quendamz Moſi (Numer. I1.) ſeptuaginta Seniores Juazerum eligere. Dixit autem de ſpiritu, qui erat in Moſe, ablaturum ſe at= que impoſiturum in illis. Cam verò duo Heldad é6 Medad de 70. Seniorum numero remanſiſſent, as Spiritus omnibus illis 70. immiſſus fuiſſet, prephetaæbant quidem, qui erant cum Moſe, prophetabant autem etiam illi duo, qui aberant: Jo- ſue verò myſterii virtutem ignorans „ & ſecundum Dathan Abiron illos facere putans, rogabat Moſen, ut Heldad & Medad à prophetando vetaret: Tune Di vinus ille Vir opera- tionem Spiritus intelligens, reſponait: Quid mularis pro me? Quis tribuat, ut omnis populus prophetet, & det eis Dominus Spiritum ſuum. Vides, quomode ra- tionem Joſue Moſes rejeeit ? Utinam enim, inquit, uni verſo populo Spiritus daretur Ge, Hæc erudité & eleganter Cyrill. 28 0 NARRANTIBUS sE CHRISTUM VIDISSE eos arbitrabatur? Minimè; ſed formidabat, ne decepti eſſent ſpectri ahcujus viſone; ideo ſe non crediturum ait, niſi & tangat, & mittat di- gitum in loca clavorum, & manum in latus, ſeu niſi diligenter perſcrutetur, an ſpectrum ſt, ne & ipſe decipiatur (ff) Quemadmodum fſcil. reliqui etiam Diſcipuli primò videntes Domi⸗- num, ut Lucas ait, exiſtimabant ſe ſpiritum vi- dere; ſic Thomas Dominum non videns, ſpi- ritum potuiſſe apparere arbitrabatur. Equi- dem S. Aug. Serm. 156. de Temp. verba hæc Thomæ non neganti attribuit, ſed inquirenti: Vox, inquit, iſta: Niſi videro in manibus ejus fixuram clavorum, inquirentis eſt, non negantis. Dum boc dicit L'bomas, doceri voluit, confirmari de- ſideravit &, Item: Dominus in Abpoſtolo ſuo non dubhitationis vitium, ſed ſolicitudinis inſtruxit affe- dum & †. D Ambroſ in Luc. ait, non dubitſſe Thomam de Reſurretctione Chriſti, ſed de qualita- te Reſurrectionis & . D. Cyrill. Thomam appel- lat ſapientiſſimum Domini Diſcipulum; ad- dens: Mibi videri ſolet Tbhomas non infidelitate ma- g5, (ff) Huic ſententiæ favet Origenes L. 2. contra Celſum ſic ſcribens: Aſſentiehatur Thomas narrantibus Je vidiſſe Cbriſftum, quaſi non novum eſſet conſpici defuntti animam: Caterum t Eum in proprio corpore reſurrexiſſe ere⸗ deret, id non poterat as animum indacere: Luapropter non dicit ſolum: Niſi videro, non credam; ſed adjunxit: Niſi miſero manum meam in veſtigium clavorum, & contreéctavero latus ejus, non credam. Hec autene dicehat, quia arbitrabatur fieri poſſe, ut oculis ſe oſferret cor. Pus V. g. abreum per omnia vero humano corpori ſimile &o. Hæec ille. —o e — THOMAS NON CREDIT. 281 gis, qudm ſummo mœrore perturbatus fuiſſe, quia Dominum oulis ſuis non viderit: Putavit enim for- Jitan nunquam ſe in hac vita viſurum. Vitam enim eſſe naturaliter Chriſtum, atque ideo mortis imperium poſſe deſtruere, non dubitabat: Nam qui ab alis in teritum repulit, quomodo àcarne ſua non repul ſſet Mærore igitur, quia ipſe quoque non viderit, & lIæ- titid ſingulari affectus, quia ſurrexiſſe audiebat, ad infidelitatem delabitur, & videre præſentem gliſcit, & ardet, ut pollicitatione illius certior fieret. Au- divit enim dicentem: Modicum, & non videbi- tis me; & iterum modicum, & videhitis me; & gaudebit cor veſtrum. Hæc Cyrill. Item: Præ gaudio, inquit, magis, quàm infirmitate men- tis dubitſſe Thomam diximus, quoniam & de aliis Diſcipulis dixiſſe Lucam non ignoramus c. 24 v. 41. Adbuc illis non credentibus, & mirantibus præ gau- dio & c. Veriſimilius tamen eſt, Thomam ve- rè incredulum fuiſſe, nec poſſe omnimodè ex- cuſari. Quid enim illius verba volunt? Idem, ac ſi diceret: Vos, fratres, vidiſſe Dommum JESU Mredivivum à mortuis refertis, ma- nusque Ejus pedes & latus intuitos eſſe, atque adeò Corpus contrectâſſe &c. Næ ego tam levis ſim, ut ſimplici relationi veſtræ tam fa- cilè credam. Sicut vos inani aliquo forſan ſpectro decepti eſtis, nec me decipi patiar, ſed oculis prius manibusque bene ſcrutabor & luſtrabo, num apparenti id genus corpori aliquid rei ſubſit. An verè ſit Corpus Magi- giſtri noſtri crucifixi, indicabunt veſtigia vul- 5 nerum 282 NARRANTIBUS SE CHRISTUM VIDISSE — nerum in manibus & pedibus perforatis, item apertura illa transfixi lateris &c. (gg). Duri- ties & tarditas in credendo inde patet: Imo Quòd modum quaſi Divinæ Sapientiæ præ- ſcripſerit, quo vellet certior fieri; ac ſi cre- dere nollet, ſi cicatrices non videret, ſinè quibus tamen potuiſſet Chriſtus reſurgere: 2 Quòd craſſiori ſenſui tactûs, tot modis fal- laci, plus tribuere videatur, quàm verbo DEl ſolidiſſimo & falli neſcio; & ea, quæ ſupra na- turam ſunt, per naturalia velut media inve- ſtigare, cùm etiam in ipfis naturalibus ſenſus noſtri, præ ſertim oculi, ſæpe fallantur: 3tiò Qudòd non tantùm, ùt reliqui Apoſtoli, mu- lieribus aut Diſcipulis Emmauntinis, ſed neg omnibus Apoſtolis & eorum Principi Petro, tot teſtibus de viſu, auditu & tactu, atque adeò guſtu, maximè quia ipſe Chriſtus idem jam ſœpiùs prædixerat, voluerit credere; cùm ta- men: (gg) Sed unde ſcivit Thomas, Chriſtum forami- na illa retinuiſſe? E. Vel id arbitrabatur eſſe quaſi connaturale Corpori paulò ante crucifixo, maximè quia de immutatione Corporis glorioſa non cogi- tabat, vel quia alii Apoſtoli viſionem ſuam expo- nentes diſtinctiùs, hoc quoque inter alia retulerant. D Chryſol. Serm. 84. ſie habet: Prædicaturus hac Tho- maæs in gentibus, quemaaämodum tantæ fidei aäſtrueret Sa-⸗ ecramentum, executor ſtrenuus requirebat. Certè Propbetia ma- g quam eunctatio fuit: Nam cur talia peteret, niſi à Do- mino ad indicium Reſurrelctionis ſuæ ſervata ſola vulnera pro- Phetali ſpiritu cognoviſſet? Cogitatio equidem pia, ſed Winus verefimilis talis grophetia. —,., — WeB .nmn. ê. a= — —— . THOMAS NON CREDTT. 283 men, ùt ait Cyrill. I. c. c. y7., in ore duorum vel trium teſtium ſtet omne verbum, hle au- tem plusquàm decem ejusdem rei conteſtes & quidem oculati fuerint. Ab incredulitate itaque excuſandus non eſt, quam ipſe Domi- nus reprehendit: Moi eſſe incredulus & 6. (hh). SENSUSMORALIS. 1. 1 Homas non erat cum eis. Quantum ſit bo- num ſocietas, experti ſunt Diſcipuli con- gregati: Quantum malum ſingularitas, didi- cit damno ſuo Thomas, dum ſolus ipſe ex Diſcipulis aſpectu Domini recreatus non fuit, quia à cœteris abfuit. Habitare in unum, & ſimul (hh) Quædam tamen ejus incredulitatem exte- nuabant: Quèò potiſſim ùm tendunt verba S. Cyrilli ſupra cit Erat enim quaſi naturà Thomas ſeu Di- dymus i, e dubitater; accedebst dolor & mœror, quòd Dominum, ùt ali, non vidiſſet, ac ſe non ampliùs viſurum putaret: Adhæc reſurreétio ad vi- tam immortalem, qualis illa Lazari non erat, res erat magna & nunquam audita &c. Verbis 8 Aug. Serm. 156. Opponuntur alia Serm. 159. (ſi tamen Sermones illi verè ſunt D. Auguſtini) ubi ita sit: Manus quærebat Thomas & latus, & dum curioſus exiſtit in vulnere, mortem ineurrerat in fide &&,; ſaltem mortem fidei reſurrestionis, quia à propria infidelitate ex- cuſari poteſt per hoc , quòd articulum reſurrectio- nis articulum fidei eſſe nondum noverat. Hinc be- nigniſſimus Dominus, qui neminem vult perire, & qui arundinem quaſſatam non confringit, & li- num fumigans non extinguit, non eſt dedignatus per ſe accedere, & medelam ineredulitati ejus ad- nibere &c, . 284 NARRANTIBUS sE CHRISTUM VIDISSE ſimul animis conjungi, uti proficuum eſt ani- mæ (ubi enim congregati ſunt duo vel tres in nomi- ne meo, ibi ſüum in medio eorum, ait Chriſtus Matth. 18. v. 20.) ita ſimul bonum & conducens ſa- luti corporis & incolumitati; uti docet Eccl. c. 4. Melius eſt duos (aut plures) eſſe ſimul, qum unum; babent enim emolumentum ſocietatis ſuæ: Si unus ceciderit, ab altero filcietur. Væ ſoli, quia, cùm ceciderit, non habet ſublevantem ſe. Et ſi dor- mierint duo, fovebuntur mutuò; unus quomodo cale- Fiet? Et ſi quixpiam prævaluerit contra unum, duo reſiſtunt ei & c. (ii). 2. Non erat cum eis, quando venit *ES US. Eis, qui ſe à ſocietate verorum diſcipulorum Chriſti ſeparant, Chriſti etiam præſentia ſub- trahitur, & utut Chriſtum ore loquantur & profiteantur, prenſant tamen Chriſtum quaſi phant afſticum, quem perverſis doctrinis alium ſibi, (ii) Solent animalia, quæ rapinis non aluntur, nec ad eas armata ſunt, ferè gregatim degere, ut plurium conſortio vires ſibi quærant; cujusmodi ſunt columbæ, palumbes, grues, ſturni, cornices; turdi &c.; & piſcibus thunni, limoſæ, auriæ, den- tices &c Atqui hominem quoque natura armis de-= ſtituit; plurium ergo ſocietate quærere ſibi præ- ſidium debet. Unde Seneca L. 4. de Benef c. 18. ſeribit: Fac nos ſingulos: Quid ſumus? Prædz animalium & victimæ, ao viliſſimus & facillimus ſanguis: Quoniam cœteris animalibus in tutelam ſut ſatis virium datum eſt; quæcunque vaga naſountur &s allura vitam ſegregem, arma- ta ſunt: Hominem imbecillitas cingit; non unguium vis „ non dentium terribilem eæteris fecit: Nudum & infermum ſe- cseras munit &e, . — — — n ſi — tut, 1o lel en⸗ le⸗ Nn⸗ 6 na⸗ ie, ſ⸗ THOMAS NON CRFDIT. 28 5 ſbi, ac revera eſt, fingunt. Hoc utique eve- nit Apoſtatis vel hæreticis ſegregantibus ſe- metipſos, & ab Eccleſis Catholiea receden- tibus, quia non vident ESUM; nec vide- bunt, donec revertantur ad ſanctam Congre- gationem, quam deſeruerunt. 3. Dixerunt ei alii Diſcipuli: Vidimus Domi- num. Divinæ Sapientiæ Diſcipuli, quod ſinè fictione didicerunt, ſinè invidia aliis commu- nicant, & in quam venerunt agnitionem Su- premi Numinis, in eandem & alios vocant: Econtra humanæ ſapientiæ ſectatores, cùm ſibi, quod noverunt, tribuant, intumeſcunt, neque ſapere ſecum alios volunt, veritatés- que ſiquas perceperunt, ſtudiosè alios celant &c. Admirabilis quoque ordinatio Divinæ Chriſti Sapientiæ elucet in his, quas fecit, ſu ipſius oſtenſionibus, cùm conſultò ita appa- ruerit, ut & per ſe videntibus & per alios au- dientibus meriti præberet argumentum: Non credentium autem infidelitatem permiſit, ut majus ex ea bonum eliceret; nempe majorem Thomæ fidem & humilitatem, majorem gra- tiæ ſuæ gloriam & laudem, converſionem in- fidelium, credentium in fide confirmationem (kk). Bene autem Diſcipuli dixerunt: Vidi- mus (kk) Hinc S. Greg. M. Hom. 26 in Ev. Egit mie ro modo ſuperna Clementia, ut Diſeipulus ille dubitans, duns in Magiſtro ſuo vulnera palparet carnis , in nobis vulnera ſanaret infdelitatis. Plus enim nobis Thomæ infeaelitas ad ſi- dem, quam fides eredentium Diſcipulorum profuit, quia duns „ 286 NARRANTIBUS sE CHRISTUM VIDISSE ☛ mus Dominum; verè enim Dominus eſt, qui mortalitatem omnem transgreſſus, nunc mor- ti, inferno, diabolo ac toti mundo dominans, dixit: Data eſt mibi omnis poteſtas in cœlo & in ter- ra Matth. ult. Porro in N. T. videre Domi- num ſymbolum eſt Divini amoris & humanæ conſolationis, cùm in Veteri argumentum eſ- ſet terroris & periculi mortis. Hinc Parentes Samſonis dixerunt Judic. 13. Morte moriemur; quia vidimus Dominum. Et Jjacob Gen. 32, mira- tur, quòd ſinè morte viderit Dominum, cùm ait: Vidi Dominum jacie ad faciem; & ſalva fatcta eſt anima mea. Aliter loquitur David, ad ven- turum reſpiciens Salvatorem: Oſtende, inqui- ens, faciem tuam; & ſalvi ertmus Pſ. 79. V. 4. 4. Niſi videro- „non credam. Quàm me- ritò vel unum Thomæ exemplum percellere debet atque inſtruere animam proprio judicio & ſingularibus opinionibus nimiopere adhæ- rentem. Periculoſa hæc animi diſpoſitio ſen- ſim ſine ſenſu trahit hominem ad incredulita- ille ad fidem palpando rediit, noſtra mens omni dubitations poſtpoſita in fide ſolidatur. Sic quippe Diſcipulum Dominut peoſt Reſurrectionem ſuam dubitare permiſit, ſicut ante Na- tivitatem ſuam habere Mariam Sponſum voluit, qui tamen ad ejus nuptias non pervenit: Nam ita factus eſt Diſcipu⸗ lus dubitans & palpans teſtis veræ Reſurrectionis, ſteut Spen- ſus Matris fuerat cuſtes integerrime Virginitatis G&c. Et Hom. 29. in Marc. Minus mibi Maria Magdalena pra- Kkitit, quæ citius credidit, quam Thomas ,qui aiu dubitavit? Ule enim dubitando vulnerum cicatrices tetigit, & de noſtrs Selttore dubitatienis vulnus amputa vit. L„„C ö Käs — m. =S — — —. lullt, ftn⸗ hont⸗ ine mel epte⸗ ſnn Ue fi el⸗ nli⸗ e⸗ glert ic Ghe⸗ ſen . lita⸗ tem, in. mim s . 1 p/. Nt n — „ TROMAS NON CREDIT. 297 tem, ab hac in temerariam præſumptionem, denique in cœcam mentis pertinaciam, cui nemo niſi DEUsS ſingulari gratià medebitur. Nolimus ſingulares ingredi vias, quas S. Obe- dientia non monſtrat. Vias amemus fideli- bus communes cum omni humilitate nos ſub- jiciamus voluntati & directioni Superiorum &c. Quisquis ſibi confidit, arundini innititur fragili, propriéôque excœcatus judicio facilè in foveam cadit &. §. II. APPARETDOMINUSDECIPULIS PRASENTE 1HOMA. Joann. c. 20. v. 26. Et poſt dies octo, iterum erant Diſcipuli ejus intus, & Tbomas cum eis. Ve- nit *ES US januis clauſis, & ſtetit in medio, &; dixit: Pax vobis. v. 27. Deinde dicit Thomæ: Infer digitum tuum buc, & vide manus meas 3 & uſfer manum tuam, & mitte in latus meum: Et noli eſſe ineredulus , ſed fidelis. v. 28. Re/pondit Tho- mas, & dixit ei: Dominus meus & DEUS meus! v. 29. Dixit ei 7ESUS: Quia vidiſti me, Tho- ma, credidiſti: Beati, qui non viderunt, & credi- derunt. v. 30. Muita quidem & alia ſigna fecit ES US in conſpettu Diſcipulorum ſuorum, quæ non ſunt ſcripta in Libro boc. v. 31. Haæc autem ſcripta ſunt, ut credatis, quia ꝙ ESUS eſt Cbriſtus Filius DEl: Ut credentes vitam babeatis in nomi- SENSUS 288 AFPPARET DOMINuS DISCIPULIS SENSUS LITER ALIS. Oſt dies olto, intellige nondum completos, incluſis ſcil. primo & ultimo. (Il), ſive in die ipſa o&tava Reſurrectionis, reverſus eſt Do- minus ad Diſcipulos, qui rurſus erant con- gregati vel ad precationem, vel collationem aliquam ſpiritualem, vel ad diem Dominicum celebrandum, teſte Cyrill o. In eadem autem domo, in qua priorem, hanc quoque appari⸗ tionem contigiſſe ſignificare videntur verba Evangeliſtæ: Iterum erant Diſcipuli ejus intus ; ſi enim alius fuiſſet locus, illum expreſſiſſet (mm). Venit (11) Sicut ſupra dicum eſt: Poft tres Aies reéſargam j. e. tertià die; & Lucas ait;, Dominum poſt dies olze transſßiguratum, intellige computatis extremis- „qui- bus intermedii ſuünt tantm ſex (mm) Rupert. Tuit L. v. de Div. Off. c. 22. ſcri⸗ bit, Diſcipulos tune non fuiſſe RGe con- ſequenter non in eodem loco, ed in monte h. e. in civitate Nazareth, quæ in monte erat ædificata; & fortaile in domo MARI Matris ejus eos con- veniſſe &c. Ita cenſet, tum quòd arbitrandum non ſit in Galilaam ire juſſos, iter per o&oο dies diſtuliſſe; tum quia Hieron ſuper Matth. cribit: Pofß Reſur- rectionem 7ESIIS in monte Galilaæ conſpicitur, ibique aao⸗ ratur, licèt quidam dubitent, & aubitatie eorum noſtram augeat fiaem. Tune manife ide oftenditur TWome, & latus lanceâ vulneratum, & manus fxas demonſtrat elavis: Hta ille. Verùm hæc verba Hieron. non ſunt ſatis cla- ra, & bene eò interpretari poſſumus, Chriſtum in monte adhuc ſe manifeſtius oſtendiſſe Thomæ, cui tamen jam ante in domo NB. januis elaußis ſe ſatis Wanifeſté oſtenderat. Meliuùs alii tenent cum Aug. , Uetos, einde e do⸗ 1r o⸗ tioven inicun Alen Vnni ſſerde itn; elle Nuil ren gli⸗ ulen ,cor⸗ eh. e fienta 0SC⸗ m no uie r mn Ou UA S Clr⸗ lumin , Ci ſe ſait n Aug. PRESENTE THOMA.B 289 Venit †TES US januis clauſis, & ſtetit in medio, & dixit eis: Pax vobis! Priorem rationem ad ſuos inviſendi tenuit Dominus: Venit iterum ſubitè & ad breve tempus, quia ſuſcitatus erat, ůùt dictum ſupra, ad vitam immortalem & priori longè diſſimilem; nam ſi conſtanter manſiſſet cum Apoſtolis, credi potuiſſet ad vitam ſuſcitatus mortalem, utl Lazarus (nn). 1T Venit L.. 3. de conſ. Ev. c. 25. in Jeruſalem rurſus viſum Dominum, Diſcipulos verò profectionem in Gali- læam diſtulifſe, donec dies transiſſent azymorum. Nam etſi Dominus de Galilæa & per ſe & per An- gelos monuerit, ut eò irent, non tamen tam feſti- natam profectionem intellexit, quin liceret illis per aliquot dies in udæa ſubſiſtere, & ſarcinulas colli- gere; forſan etiam dum hoſtium æſtus aliquantüm deferveret. In die quoque Afſcenſionis Apoſtolis Præcepit, ut euntes in univerſum mundum Evan- gelium prædicarent, & tamen nonniſi poſt 12. an- ns, t notat Salmeron, illud præceptum executio- ni datum fuit. Deinde ex ipſo Joanne c. ſeq con- ſtat, Dominum apparuiſſe Apoſtolis piſcantibus ad mare Tiberiadis; tunc ergo videntur primùm in Galilæam transmigrâſſe, non ante; nam à Nazareth fuiſſet illis per multa milliaria repetandum versùs Judæam, quia proxima pars lacus Geneſareth ſpe- Gat ad judzam. Demum cùm apparitio in mone te credatur fuiſſe illa, in qua viſus fuit plusquàm 5oo. fratribus, non congruebat civitas Nazarethy nedum Domus B. V. in ea ſita, quia non ita com- modé Chriſti frui præſentiâ potuiſſent, uti vole- bat Chriſtus, & ipg deſiderabant. (nn) Qua in re docuit eos, qui ſpiritualiter à morte culpæ ſunt ſuſcitati, ne paſſim & promiſcue cum aliis converſentur, ſed parcé, & nonniſi cum 299 APPARET DoMINUS DIsScCIPULIS Venit januis clauſis, dote ſc. ſubtilitatis fores penetrans: Nec mirum, quèd lignum Ei ce- dat, cui reſurgenti petra paulò ante ceſſerat, ceſſurumque erat cœlum in Aſcenſione. Hinc Aug. in Octav. Paſch. fer. 3. O bomo! ſi à me ra-⸗ tionem poſcis, non erit mirabile; ſi exemplum quæœ- ris, non erit ſingulare. Credis nempe Dominum Cbri- ſtum ſuper aquas maris firmis greſſibus ambuldſſe Credis utique. Dicis igitur mibi: Si per oſtia clauſa Chriſtus intravit, ubi eſt corporis pondus? Recedant paulisper modus & pondus. Ille hæc fecit, cui nibil impoßſibile eſt. Chbriſtus, qui potuit carnem ſuam da ſepulchro producere, non potuit clauſis januie ad Diſ- cipulos introire? (oo). Venit autem nunc pro- pter oviculam unam errantem, ſc. Thomam, ut eam reduceret; ſicut priùs uni apparuerat Magdalenæ, uni Petro, uni Jacobo; ſicut & prædicaverat Samaritanæ uni &c., volens in- dicare, quæ pro omnibus fecit, etiam pro ſin- gulis urgente eximiàâ & incomparabili ſuàâ cha- L ritate juſtis & ſpiritualem vitam degentibus; unde & An- gelus mulieres reprehenderat: Quid quæritis viven- tem cum mortuis? . (o/5) Rupertus adducit exsmplum Apoſtolorum carcere detentorum, qui cùm corpora haberent mor- talia, tamen educti ſunt Angelicâ ope januis clauſis; dicitur enim Act. 5. v. 23. Carcerem quidem invenimus clauſum ecum ommni diligentia, & cuſtodes ſtantes ante januas à aperientes autem neminem intus invenimus. Idem legitur de Petro Acdt. 12. Quid ergo non poterit Corpus IESU immortalitate non tantùm donatum, ſed Di- vVinitati unitum? foren Nice⸗ eret Hne nee n e⸗ mC. lie in n Rxudm itiin ſnd u eſro OWa, Nrueru ſeur ehein⸗ noſ⸗ diche⸗ tat — len i ntr omn nn⸗ ls; Nenin AN ſepiti Copu ſalbe PRESENTE THOMA. 29 1 ritate facere. Etſi autem propter unum Tho mam nunc præcipuè veniat, ſecundariò ta.- men etiam propter reliquos venit Apoſtolos, in fide ſcil. conirmandos: Ideo ſtetit in medio eorum tanquam bonus Paſtor, ut oves videat & videatur ab eis; & gregi ſuo aggreget ovem vagantem & palabundam: Ideo denuo pacem precatur, ne ſcil. turbentur alii, quòd condi- ſcipulum ſuum lucrari non potuerint & ad fi- dem adducere; ne propterea charitatis rum- pant vincula, ſed infirmo compatiantur po- tins, quàm iraſcantur. Poſt communem au- tem ſalutem omnibus dictam & datam, pa- cem utique ſpecialiter offert Thomæ; nam quæ pax huic eſſe poterat, quamdiu incredu- lus erat? Ad ejus morbum curandum Divi- nus ſe Medicus illico accingit, nullà acceptàâ ab Apoſtolis de Thomæ incredulitate ſignifi- catione: Qua in re planè oſtendit ſe DEUM omniſcium eſſe, qui omnia noverit ejus dicta; DEUM fimul omnipotentem eſſe, qui maxi- mè appoſitâ & efficaciſſimà medicinâ vulne- rum ſuorum valeat vulnus profundum animi in Diſcipulo conſanare, & prope mortuo ac perdito vitam & ſalutem in momento reſtitu- ere. Age, inquit, Thoma! accede, propiùs luſtra, oculis non tantùm, ſed & manibus ex- plora, tenta, experire, num Magiſtrum tuum coram habeas? Fiat tibi, ficut petiſti. Aſſe- veràâſti non crediturum te, niſi videris in ma- nibus meis fixuram clavorum &c. Eece veſti- T 2 Liea! 292 APPARET DoOMINUS DIsCIPULIS gia! Vide in manibus foramina! & c. Si ocu- lis non fidis, infer digitum tuum buc &c. Ecce grandiorem aperturam & fiſſuram lateris mei! Immitte mamim & c. Ex quibus verbis patet, non tenuia tantùm & ſumma quæ dam vulne- rum veſtigia à Chriſto retenta fuiſſe, ſed ve- ra foramina; aliàs ab Eo non fuiſſet Thomæ dictum, ut digitum inferret, manum immitte- ret (pp). Corrigitur ſimul phantaſia Thomeæ, cui (pp) Dubium autem eſt, an Thomas vulnera te- tigerit? Haud pauci dieunt eum præ reverentia au- ſum non fuiſſe; & Euthym. Videns, inquit, Ihomas veſtigium ela vorum & lIatus apertum, continus credidit, non expeltans, dum contreltaſſet &&. Plures probabiliùs te- nent contrarium: S. Athan ep. ad Epict. Hoe (cor- pus ſcil.) TWomas s mortuis ſiſeitatum contrectavit &e. Epiph. contra Orig. Adam. Omnino equidem non pote- ris non conſiteri ipfum, quod crucifixum eft. Redarguit enim te per exavtam perſerutationems ac certitudinem ipſius Thomæe, ubi dixit ad ipſum: Ne ſis eneredulus &c. Ambroſ. L. de fuga ſæc. Plenus ſum; ipſe aixiſti: Mitte manum tuam in latus meum - Miſit manum, qui non eredebat, & Domi- num te & DEUMreperit Qc Palpavit Thomas „ ait D Cy-⸗ rill., latus Salvatoris, & iltum ſalutaris lanceæ curioſius pertrettavit. S. Aug. Tr. 121. Videbat tangebatque bomi- mem, &s confitebatur DEIUI M, quem non videbat neque tan- gebat. S Greg hom. 26 TWeomzs ad ſidem palpando reduci- tur. Obſtare huie ſententiæ videntur verba: Quia vidi- Kti me Tomæ, eregidiffi ' Non dixit Chriſtus: Quia vi- diſti & tetigiſti Q&e. B. In verbo viaiſti contineri alterũ, q.d. Quia me tangendo vidiſti &c.: Viſus enim ſolet accipi pro omni ſenſu propter ejus perfectionem & evidentiam; unde quæ reliquis ſenſibus percipimus, Imè intellectu apprehendimus, dicimur metaphorice Co Di — vilere cqui⸗ reliu ledi contren ter co ſitzn Drius ſen Rom ientin Kcn T em gui en lirit nem 41 a tus e⸗ ſai fu tat.. Cn frma Vate, trecte⸗ P. ⸗ Pde⸗ lece snei ſet, Volne⸗ ſe re⸗ Thone nnite⸗ re, Ci — Unente⸗ entia. t, Mnt dn biliͤste le el⸗ ni m ! Tamt, I tueN GUim: 0, aniiß gelmi e,α onchei inil⸗ Ateu, nſole em’ pint, rfonen PRESENTE THOMA. 293 cui illuſionem timet, utl putabat phantaſiæ condiſcipulorum ſuorum nuperà apparitione illuſum fuiſſe. Vel ideo voluit ſtudiosè ab ipſo contrectari Dominus, uti ante dies octo à reliquis Diſcipulis, repetens abs dubio illud, quòd ſpiritus carnem & ofſa non habeat, quæ tangi poſſent, ſicut videret Ipſum habere &c. Hine Sedulius: Tunc limine clauſo Conſtitit in medio, non dedignatus apvertum Diſcipulo monſtrare latus, tactuque probari I 3 Vul- videre; & quæ cœteris ſenſibus hauſimus, in illis non acquieſcimus, quia viſus eſt quaſi ſigillum & firmitas reliquorum ſenſuum. Probatur etiam ex verbis di- ledi Diſcipuli I. Joann. 1. Quod vidimus - — s manus contrectaverunt de verbo vitæ &c Si ille ſe recenſet in- ter contrectantes, multò magis Thomas. Vel for= ſitan Thomas ſtatim üt Chriſtum vidit, credidit, Priusquàâm tangeret; voluit autem Chriſtus, ut tan- eret, quia id aliis etiam Diſcipulis conceſſerat, & homas ita poſtulaverat. Atque ita tetigit, ex obe- dientia potiùs, quàm curioſitate; ex amore quoque & cum ſummo cordis ſolatio. S. Aug Serm. 161. de Temp. ait, eum non tam tetigiſſe ſui causâ, utpote qui ex viſu credidit, ſed propter nos: Hec omniæ ſox lieitè requiſivit, non quòd ipſe aliquia dubitaret, ſed ut om- nem ſuſpicionem inoredulitatis excluderet: Nam ſußfegerat ill a ſidem propriam, viaige quem noverat: Sed nobis epera- tus eſt, ut tangeret quem videbat, ut ſi forte diceremus delu- ſos fniſſe oeulos, non poſſemus dicere manus illius eſſe frufßtra- tas. -- Item: Quod ſibi geſſit Thomas, cunbtis proſteit: Cuùm ſuam enim exercuit ſolicitudinem, fidem omnium con- Frmavit. Quis enim ex hoc dubitet, rediiſſe à mortuis Sal’ vaterem, cujus poſt inferos præſentiam agnoſoat oculus, at- trectet manus, digitus perſerutetur Gc. Conſonat D. Leo P. Serm. I. & 2, de Reſurr. 294 APFPARET DOMINUS DISCIPULIS Vulnerig, & mentem patienter ferre labantis. Agnitus binc potius, quòd ſit dubitantis amicus. Quisquis enim artifices cœca ſub imagine fraudes Inſtruit, & vanas cupit exercere figuras, Non vult agnoſei, non vult ſiia facta requiri, Ut lteant ſub nube doli, nebuldque recludens Omnia, ſolicitos odit ſimulator amicos. Quaàm amanter non egerat Divinus Magiſter cum hoc Diſcipulo? Aſperiùs reprehendit il- los duos Emmauntem petentes: O ſtulti & tar- di corde & u. Cum Thoma blandiùs loquitur, licèt illis multò tardior eſſet ad credendum. Neque incredulum apertè voluit appellare, ſed mitioribus verbis uſus: Noli, dixit, eſſe in- credulus: Forſan deferens aliquantum perſo- næ Apoſtoli, aut quia præſentes erant omnes alii Apoſtoli, nolens eum coram confundere, ſiquidem duos illos Diſcipulos privatim cor- ripuiſſet in via & c. Qud tardior, eò excellentior fuit Thomæ confeſſio. Non ſolùm enim fatetur Chriſtum reſurrexiſſe, ſed ſe ipſum Divinâà potentiâà à morte excitàſſe; cuùm peculiari illuſtratus lu- mine & in quendam ſtuporem raptus, ſubitò exclamat: Dominus meus & DEUS meus! Chry- ſoſt. hom. 86. in Joann. ſcribit, Thomam antea non credidiſſe reſurrectionem, utpote quam putabat impoſſibilem, quia non habebat fi- dem Divinitatis Chriſti; hc autem nunc ha- bitâ in præclariſſimam illam prorumpit pro- feſſionem, quæ non minor videtur illâ, quà Petrus 4 1 I5 — hontie⸗ Aicue. Uftu 1, ehuifi, Nuden Mugtet heycri⸗ iGt⸗ Cgutu, benhin⸗ pelene, nperſ tobe ntere, timent Thome hriſtun tenti tusl⸗ Cbut (. Nantet dil al ne 1r t 4 4 PRSENTE THOMA. 295 Petrus dixit Matth. 16. Tu es Chriſtus, Eilius DEI vivi: Quaſi diceret Thomas: Nunc ve- rè cognoſco Te, qui præſens es, Dominun eſſe illum meum ac Magiſtrum, quem priùs ſecutus ſum; ex po entia verò per reſurreètionem & ingreſfum per januas claulas, & occultorum cordium cognitionem decfarata, agnoſco ſi- mul Te meum verum eſſe DEUM. Confiteor Te Dominum meum, quia morte tuâ redemptus novo titulo tuus ſervus ſum; DEUMmeum, quia plagæ & ſanguis puri hominis, niſi DEl eſſent, à peccato liberare nos non poſſent: Dominum, quia peccato, morti, inferno do- minantem; DEUM peccatis quoque meis ig- noſcentem: Dominum ac DEUM creantem, Dominum ac DEUM reſtaurantem: Meum, quia mihi ſupremo dominio imperantem; me- um, quia hominem mihi per omnia factum ſi- milem; bis meum, & in via & in patria &c. (qꝗq). Eſt ergo hæc breviſſima, ſed perfecta J T 4 hu⸗-⸗ (qꝗ) Adverte, Thomam hæc verba: Dominus meus DEUS meus, direxiſſe ad ipſum Chriſtum: Impièé enim ſomniavit Eraſmus, hæc diéta fuiſſe ad Pa- trem, ut deneget Chriſto Deitatis confeffonem ex- hibitam à Thoma, contra apertum vangeliſtæ te- ſtimonium, ajentis: Dixit e, græcé τα αντιπσ11. e. ipſi Chriſto dixit. Quod jam acuté Athanaſius Orat. contra Arian. animadvertit, dicens: Diſcipulos ſe ado- rare permittit, & plenè illos inſtruit, dum indicat;, quisnam ſit: Thomam item, itæ ipfſum alloquentem Dominus meus & D EUS meus, verbis illis uti concedit. Ut autem ſpiritum Eraſmi agnoſcas à Satana actum, legito. 296 APPARET DOMINUS DISCIPULIS — humanitatis & Divinitatis, ſive duarum na- turarum Chriſti in una hypoſtaſi profeſſio. Ta- tu lateris, ait Theophyl., Tbomas verbum opti- mum indicavit: Duas enim naturas & unam byypo⸗ ſtaſin unius Chriſti docuit: Dicendo Dominum, bu- manam naturam indicat; dicendo DEUM, Divinam oſtendit; & ita unum & eundem eſſe Dominum G DEUM &. Confeſſionem à Thoma factam ſatls approbant verba Chriſti ſequentia: Quia vidiſti me Thoma! oredidiſti; vocem vi- diſti etiam ſumendo in latiore ſenſu paulò an- te explicato &c. Videntur equidem hæc ver- ba repugnare objecto fidei; ſides enim eſt eo- rum aut circa ea, quæ non videntur, &, ut ait Apoſtolus ad Hebr. 1I., eſt argumentum re- vum non apparentium. Hinc & Greg. Hom. 26. Quæ& apparent, jam fidem non habent, ſed agnitionem Gc.: Quonam ergo modo fieri poteſt, ut ho- mo Canonem 12. Synodi V. ubi impiiſſmus Theode- rus Mopſveſtenus ejusdem expoſitionis author ac- cuſatur; ſic enim habent verba de Theodoro: Hie autem & oonfeſſionem Thomæz, per quam, adum palparet ma- num vel latus poſt reſurrectionem Domini, dixit: Dominus meus & DEUS meus, aſſeruit non Ffuiſſe dibltum de Cbri- Ko & Thoma: Nec enim eſſe eum DEIlI M dicit ſea miraeula reſurrectionis obſtupeſcentem TWomam glorificiſſe DEIlIM, qui Iaſeitavit Cbriftum. Hæc ibi. Pondera ſimul ,græcé cum articulis didum eſſe: xρραναια αα i. e. Tis es ille ſummus 6s ſingularis Dominus, vivus & cons Jubſtantialis DElS. Cum artieulo, inquit D. Cyrill. di- eitur autrumque, nequis noſirà vel Angelorum ſimilitudine, ſed Knugulariter Cyriſtum Dominum & DEUM dici exiſtimet Oc. PRESENTE THOMA.,., 297 — Inr. mo credat, quod videt, quia Dominus ait: . Quia vidiſti me, credidiſti. Thomas vidit reſur- 1 rexiſſe Chriſtum; idne etiam credidit? det infe idem Gregor.: Thamas aliud vidit, aliud credidit: . Hominem vidit; & DlEUMLconfeſſus eſt. Et Aug. * Tr. 141. Videbat Thomas tangebdtque hominem 5 n & confitehatur DEUM. quem non videbat neque tan- n gebat &c. Et Tract. 66. Non Verbum, ſed car- nem tetigit, non incorpoream DEI naturam, ſed ho- ⸗ minis corpus curioſis manibus contrectavit: Homi⸗- din. nem itaque tetigis, & tamen DEUM cognovit SGc. * Eſt & alia horum verborum expoſitio. Uti- “ tur Chriſtus verbo credendi eodem ſenſu, quo ti Thomas uſus fuerat „cùm dixit: Niſi videro, r non credam i. e. non mihi perſuadebo Eum re- , ſurrexiſſe: Nam ſi de fide inviſibilium rerum en! loqueretur, fieri non poterat, ut videret & ere- “ deret, debuiſſétque juxta hunc ſensũ dicere po- W tius: Si videro, non credam, quia quæ videntur, — nen creduntur. Ita & Chriſtus: Quia, inquit, kols⸗ vidiſti me Tboma, credidiſti i. e, tibi perſuaſiſti, OrN. me reſurrexiſſe; ſive aſſentiris huic veritati : per experientiam. Sic & Lucas ſupra ajebat: W Adbuc illis non credentibus i. e. non perſuadenti- bus ſibi; nam Apoſtoli cùm viderent Chriſtum à mortuis excitatum experientiâque id agno- o ſcerent, per fidem hoc credere non poterant. res Vult ergo Dominus Thomæ dicere: Hæc tua fſides reſurrectionis meæ non eſt fides, ſed vi- ſamn⸗ ſio: Fides enim ex auditu, non ex viſu &c. Loquitur autem de fide reſurrectionis tantum, ,9 T §5 dGdGddNCe 100 29 8 AFPPARET DOMINUS DIsSCIPULIS —— de qua erat Thome dubitatio, & in qua cre- denda hujus tarditatem reprehenderat; de fi- de Divinitatis ſiluit, quam, etſi in Thoma lau- de dignam, in præſens non laudavit, ut eum confſervaret humilem, & ne videretur eum aliis præferre. Hinc ſubdit: Beati qui viderunt, & non crediderunt. Elocutio hæc Hebraica eſt, quà poſitivum pro comparativo uſurpari ſo- let; uti cùm dicitur 1I. ad Cor. 8. Bonum eſt ho- mini mulierem non tangere & Pſ. 117. Bonum eſt confidere in Domino, quàm vonfidere in bomine & c. ubi bonum pro melius ponitur; ita hie beati dici- tur pro beatiores, quia Chriſtus comparat vi⸗ dentes & credentes cum non videntibus & tamen credentibus. Neque enim Thomam non eſſe beatum voluit aſſerere, beatiſſimus nâmque fuit Apoſtolus; erant etiam alii Apo- ſtoli prius videntes & poſtea credentes, & tamen beati; ſed eos voluit conſolari, quin & beatiores dicere, qui Ipſum non videntes crediderunt aut credent (rr). Si ſcil. inſtitui- TKur — —. (rr) Hinc Theophyl. Non hoe aixit Dominus privant Thomam lezzitudine; ſed conſolans ees, qui non viderant. Quiz enim multi dieunt: Beati oculi, qui viderunt Dominum, ſolatur eos, quòcd beatius ſit non vidiſje &c. Et Euthym. Cüum er- go dieit aliquis: Beati qui temporibus illis fuerunt, ac Chri- Kum viderunt; conſiaeret, quòa beati, qui non viderunt, 21 erediderunt. Notat hic Aug. Tr. 119. more prophe- tico poni præteritum pro futuro: Præteriti temporis Bominus uſus eft verbis, tanquam ille, qui quod erat futu⸗ rum, in ſua noverat pradeſftinatione Ge. Poſſunt equi- dem intelligi beati Patriarchæ & Prophetæ, & juſti crte⸗ deſt nil⸗ Neunn eun enun caely ni h⸗ Niit uund eG die⸗ 1 i hus E OMeG nns A. e1, gun ſentes ſtirut tul — mmul 1, u lor. . i⸗ , ſophe⸗ npen 4 /, teſul PRESENTE THOMA. 299 tur comparatio fidei non videntium cum fide Thomæ, in quantum hæc fuit fides impropriè talis ſeu cognitio reſurreétionis percepta ex viſione, per ſe præſtat fides propriè talis, quæ utl ſola vera eſt fides, verè beatum facit: Si autem fit comparatio cum vera fide, quam etiam Thomas habuit profitendo Divinitatem Chriſti, beatior adhuc eſt ſuo modo & in ſuo genere aliorum planè non videntium fides, quia Thomas ſaltem videndo Chriſtum mira- culosè redivivum diſpoſitus fuit ad creden- dam Ejus Divinitatem, quam non vidit; cùm econtra alii Chriſtum planè non videntes & credunt Illi & omnia de Illo dicta & revelata juxta illud 1I. Petr. 1.: Quem cum non videritis, diligitis, in quem nunc quoque non videntes creditis, credentes autem exultabitis lætitid inenarrabili &c. Beati ergo erant Apoſtoli, quòd Chriſtum vi- dere in carne cumque Eo agere potuerint, cujus omnes V. T.; uti & alii tunc viventes, non viden- tes, & tamen credentes: Potiſſimùm tamen hæe ver- ba dicuntur propter futuros omnes, qui credent, & nos ipſos, quibus quaſi naturalis ineſt cupiditas videndi Chriſtum, tangendi & amplexandi, quique nos judicamus infelices, quôd non vixerimus illis temporibus, quibus Chriſtum viventem in carne & edentem ſigna videre potuiſſemus. Lætiffcat valde, quod ſequitur, ait D. Gregor. Hom. 26.: Beati, qui non viderunt & c. In qua ſententia nos ſpecialiter ſignati ſumus, qui Chriſtum, quem in carne non vidimus, mente fes tinemus: Nos ſignati ſumus, ſed ſi fi’dem operibus ſequimuy: Ille enim vere ceredit, qui exeree eperando quea ereait. 23090 APPARET DoMINUS DrISCIPULIS cujus conſpectus & præſentia tantopere fuit à Patribus deſiderata, utl etiam Chriſtus illos propterea beatos pronuntiat Luc. 10. Beati oculi, qu& vident, quæ vos videtis. Dico enim vo- bis, quòd multi Reges voluerunt videre, quæ vos vi- detis, & non viderunt; audire, quæ vos auditis, & non audierunt v. 23. & 24. Beati quoque erant & beatiores nobis, ex pluribus aliis titulis: Beatiores tamen illis aliquo ſenſu nos pronun- tiat Dominus ratione fidei ſecundùm ſe ſpe- ctatæ, quotquot credimus, & non videmus, quia ubi cœtera ſunt paria, idem & æquè in- tenſus gradus fidei cum ratione, vel ſigno, vel experientiâ ad credendum juvante, minùs beatum reddit, quàm idem gradus fidei ſinè illis adminiculis. Ratio in promptu eſt; quia ſcil. hæc fides plus habet obedientiæ & humi- litatis, & magls captivat intellectum in obſe- quium Chriſti; ſublimius & magnificentius ſentit de DEO illique quaſi ſinè pignore mu- tuatur, ac proinde tali fidei majus reſpondet meritum, & præmium viſionis in vita altera, imdò in præſente vita præmium majoris lumi- nis intelligentiæ, juxta illud Iſ. 7.: Si non cre- dideritis, non intelligetis. Fides quoque ipſa in Apoſtolis major noſtràâà eſſe potuit & fuit ex alio capite, utpote intenſior, majori charitate informata, conjunéta cum ſingulari fiducia, fortior in tolerandis adverſis &c. Imò etiam fidei, authoritati loquentis DEl primaridò in- nixæ & per ſe conſiſtenti, accedere poſſunt EuD culr tat ta, ud⸗ lihe e ciNRt qquib furre iipl Fiſiu hujut paule jam? tarer 6 — ere fut s ilos 1. Muti nint⸗ 1 di liti le eran! ttulit Mobun⸗ lehe⸗ benns, otir⸗ ſono, ,lint ei N tzcu Lpunn⸗ ole⸗ etion fell⸗ Onet lter lun⸗ ⸗ N 1 iter ate lein, kiam i⸗ unt an PRESENTE THOMA 301 cum laude & gloria DEI & noſtro emolumen- to, adjumenta alia, ad vincendas faciliùs ten- tationes, ad eludenda hæreticorum ſophiſma- ta, ad eximendos ſcrupulos, ad rationem fidei omni poſcenti promptiùs reddendam &c. Multa quidem & alia ſigna fecit 71S US in con- Nebtu Diſcipulorum ſuorum, quæ non ſunt ſcripta in Libro boc. De his omnino hic ſermo eſt ſignis, quæ poſt reſurrectionem facta ſunt, uti indi- Cant verba in conſpectu Diſcipulorum, utpote cum quibus ſolùm converſatus eſt Dominus à Re- ſurrectione ſua. Quemadmodum ſc. ante fie- ri plurima oportuit, ut crederetur Eum eſſe Fihium DEl; ita & poſt Reſurrectionem, ut hujus fides confirmaretur. Joannes autem pauca ex multis deſcripſit, quia ſciebat, alia jam ab aliis Evangeliſtis relata; & nequis pu- taret aut à ſe aut ab iſtis omnia recenſeri, in fine Evangelii ſui adhuc aliam clauſulam ad- dit: Sunt & alia multa, quæ fecit 1ESUS, quæ ſi ſcribantur per ſingula, nec ipſum arbitror mundum capere poſſe eos, qui ſcribendi ſunt, libros; ubi de omnibus & ante & poſt Reſurrectionem ge- ſtis loqui videtur; hoc loco autem tantùm de his, quæ Reſurrectionem ſunt conſecuta (ss). * Sunt (ss) Ad hæc quoque reſpicit illud Ac. 1. Quibus & præbuit ſe ipſum vivum poſt paſſionem ſuam multis argu- mentis per dies quaædraginta apparens eis &c. Ubi argsmen. zum non ſumitur pro ratione rem dubiam evincente &t demonſtrante, ſed pro ſenſibili gno ad alicujus FVeritatis elucidationem produdo; ideo græcè ha- 302 APPARET DoMiINUsS DiscipurIs Sunt tamen, qui ſentiunt præſentibus verbis denotari ſigna & ante & poſt Reſurreétionem edita, quia Diſcipuli æquè illorum ac horum teſtes fuêre, & quidem primarii, ideo alii ſi- lentur; item quia ſubdit Evangeliſta, ſe ſcrip- ſiſſe, ut credatur Divinitas ESU, non præ- cisè reſurrectio. Subdit enim: Hæc autem ſcrip- ta ſunt, ut credatis, quia ESUS Chriſtus eſt Fi- Jius DEI, & ut credentes vitam babeatis in nomine ejus. Ex quibus verbis ſimul patet, quis de- beat eſſe ſcopus prædicantis ſive ſcribentis Evangelium; Chriſti ſcilicet gloria & creden- tium æternà ſalus: Cùm Scriptores econtra profani plerumque quærant aut eruditionem & ſcientiam aliorum merè humanam, auc pro- prii nominis ſui memoriam & celebrationem apud poſteros &c. (tt). Hæretici autem & Se- Ctarii Libris ſuis id ſatagunt, ut fidem legenti-= bus & æternam ſalutem eripiant. Ad electos quidem & fideles primariò loquitur Joannes: Atta- — betur: TSε νιια i. e. indicia & ſigna externa, nam quæ ejusmodi ſunt, nec fidem evacuant, nec meri- tum extenuant; ſicut nec vera ſigna ſive miracula, inter quæ deſcriptas apparitiones videtur Joannes ponere. (tt) Unde Cic. L. 9. Ep. Fam. ad Pætum: Haud poſim, inquit, vivere, niſi in literis viverem. Et Plin. jun. ad Canin. Ruff., invitat hunc ad nomen ſuum ſcriptis celebrandum his verbis: Eſynge aliquid, quod ſir perpetuò tuum;, nam reliqua rerum tuarum poſt te alium atque alium Dominum ſortientur; Hoc nunquam tuum eſſe deſines, ſi ſimel cæperit. Atti cre geli deb Fili init ſuit Itzin Egu tiſun iIunp cred beat ſuog bere rizſ. tera (vu). — (nu, ſesurt Cait ihn UIi ſue, nedri⸗ poſt i, h guod Dom 1e nar cume Cro W; Ver 18 — 8 Verdi Konen OHorun o li⸗ leſei⸗ non ne tn ſe kutth i trr gis erdbecn creck⸗ ecoyl jtonen zuc atopet e 6 ſpenli getot nnei Ar — entnn gee nn minclt J umm nHM Pe en ſun l,f⸗ n N/ PRESENTE THOMA. 2303 Attamen & alii, ad quos haæ literæ venerint, credere poſſunt, quia ad omnes, qui Evan- gelium vel legunt vel audiunt, inſpiratio ſimul debita fiet, & neceſſarium ſuppeditabitur au- xilium, niſi ipſi legentes obfiſtant. Sicut ab initio Evangelii ſui ſcopum hunc ſibi propo- ſuit Joannes, ut Divinitatem Verbi declaret, ita in eadem deſinit, ad finem ſenſim delabens; & quandoquidem paulò ante beati proclama- ti ſunt, qui non vident & credunt, quaſi ſub- jungit: Propterea hæc vobis ſcribimus, ut credatis; & ut credentes beatam vitam ha- beatis, quam ESUS annuntiavit in corpore ſuo glorioſo; habeatis autem in nomine Ejus, per quod unum oportet omnes nos ſalvos fie- ri; ſalute & beatitudine gratiæ in hac, in al- tera autem vita ſalute & beatitudine gloriæ. (uu). SEN- (uu) Grotius Vir eruditus, ſed in ſuis ſæpe con- jecuris audacior, arbitratur duos poſtremos hujus Capitis verſus concluſionem eſſe totius Operis, & ibi finiiſſe joꝛnnem Evangelium ſuum: Ac ſicut ultimum Caput Pentateuchi & caput ultimum Jo- ſue, poſt Moſis & Joſue mortem additum eſt à sy- nedrio Hebræorum, ita & Caput, quod ſequitur, Poſt mortem Joannis additum ab Eccleſia Epheſi- na, hoc maximè fine, ut oſtenderetur impletum, quod de longævitate ac non violenta morte Joannis Dominus prædixerat: Cœtera auté, quæ in eo Capi- te narrantur, addita ad demonſtrandum tempus, lo- cum & occaſionem illius oraeuli. Argumento hoc Grotius nititur, quòd in fine Capitis clauſula reperi- tur: Seimns, quiaz verum eſt teſtimonium ejus: Quibus Verbis, inquit, Eccleſia oſtendit ſe de ſupra a Jo. 304 APrARET DoMINUS DISCIPULIS SENSUS MORALIS. I. ) lcit Thomæ: Infer digitum tuum buc &. Huc optimè applicari poteſt illud Prophetæ Regii Pſ. 36. Homo cùm ceciderit, non collidetur, quia Dominus ſupponit manum ſuam & =. Lapſus fuit Thomas, ſed non omnino proſtratus nec colliſus eſt, quoniam Dominus ſuppoſuit ma- num anne poſitis minimè dubitare, nec de his etiam, quæ ex privatis ipſius Commentariis erant deprompta, cùm alioqui ſi loannes hæc ſcripſiiſet, di cturus fuiſ- ſet, ut ſupra c. 19. v. 35. Et ille ſeit, quia vera dieit. Verùm hæc debilior conjectura eſt, quàm ut merea- tur aſſenſum. Epheſina Kccleſia depoſitum apud ſe Joannis Evangelium conſervare potuit, ac teſtari genuinum eſſe Joannis Opus; nen autem illi adde- Te integrum Caput, cùm Eccleſiæ demandata non ſit à Chriſto auctoritas aliquid addendi Libris Ca- nonicis ſive Veteris ſive Novi Teſtamenti. Mini- mè dubium, quin Epheſinæ Eccleſiæ Presbyteri in- tellexerint maledictioni obnoxios fore, qui ad S. Jo- annis Evangelium non minús, quàm ad ejus Apoca- lypfin aliquid addidiſſent. Si quis appoſuerit ad haæc, apponet DElS ſuper illum plagas ſoriptas in Libro iſto Et ſiquis diminuerit ade verbis Libri Prophetiæ hujus, anferet DFUS partem ejus de Libro vitæ & de civitate ſancta. Apoc ult. Deinde antiqui PP. SS. Chryſoſt. Cyrill. Alex. Aug. & omnis Eccleſia Catholica Caput XXI ab ipſo Joanne Apoſtolo ſeriptum ſentiunt. Poſt narrationem rei geſtæ, ſcribit S. Aug. Tr. 122. in Joann., in qua Thomas Diſcipulus oblatis fibi tangendis in Chriſti carne vul- nerum locis, viait, quod eredere nolebat, & eredidit, inter- ponit bæc Evangeliſta Joannes »& dicit: Multa quidem & alia ſigna fecit ESUS &c. Hoe Cæpitulum velur Li bri huſus indicat ſinem, ſed narratur bie deinde, quemade C0 ge⸗ 10 el gen⸗ Nuss, UN lud! ec⸗ rum crec I er Meis kange — ndin laptura li ſatey, oſnena uſu Noxmic, Apum 10: Et Grit ne Demno Proſi de it dico ti eſam, hete ihunn, Al bec lne⸗ n nydut onpr nlͤl⸗ 4 nme le 1tr 160 MNL. eriin⸗ 8.ſo⸗ oed . A e, zſe 5 Nl Ce l. 1 36 io ionen in qus nin inte⸗ uiden he TRESENTE THOMA.R. 20 5 num non unam, ſed utramque, imò & latus; & incredulum non tantùm erexit & confor- tavit; ſed & ad admirabilem illam Divinitatis confeſſionem ſublimavit. Cœcus Iſaac tan- gendo filium Jacob partim cognovit, partim non cognovit, ſiquidem vocem, non autem manus Jacob agnovit; Thomas Chriſtum tan- gendo, vocem agnovit eſſe Magiſtri ſui & ma- nus, neque hoc tantùm, ſed Dominum DE- UMque verum eſſe agnovit. Congruit illi il- lud Pſalmi 76. D EUMexrquiſivi manibus meis no- &te contra eum, & non ſum deceptus. Dicere nimi- rum Thomas potuit: In nocte cœcitatis & in- credulitatis, quæ Refſurreétionis lucem ocu- lis eripiebat meis, DEUM exquiſivi manibus meis; ùt cœcus palpans in meridie, volens tangere manus ejus & latus. O DEl benig- modum ſe manifeſta verit Dominus ad mare Tiberiadis & imn captura piſoèium commendaverit Eccleſiæ Saeramentum, qua- lis futura eſt ultimà reſurrectione mortuorum. Ad hoe itaqus commendanaum valere arbitror, quòa tanquam ſinis inter- voſitus eſt Libri, quod eſſet etiam ſecuturæ narratienis qisaſs proæmium, quod ei quosdammodo faceret eminentiorem loxum. Argumentum, quo nititur Grotius, leve eſt, cùm tam veré potuerit ſcribere oannes in plurali nume- rO: Et ſeimus, quia verum eſt teſtimenium ejus, ac veréê dixit Nieodemus: Rabhi! ſoeimus, quia verax es Sc. Hune loquendi modum Hebræis familiarem eſle nemo neſcit, imò & cœteris ferè linguis, ut plurali pro ſingulari interdum utantur emphaſis gratiàa. Un- de ipſe Dominus Nicodemo reſpondit: Amen, amen dico tibi; qui«, quod ſcimus, loquimur, & quoa vidimns,) teſtamur oann, 3. J —,— 30 6 DoMINusS APPARET DISCIPULIS nitatem ſummam! Non ſum deceptus, ſic DE- UM quærens: Non eſt mihi iratus, ſed ma- ximà miſericordiàâ ſuccurrit: Seſe tangendum obtulit cœco, videntémque beato tactu red- didit. Vidi, palpavi, cœcus eſſe deſii. Domi- num & DEUM eſſe credo Magiſtrum meum ſuàmet potentiâ excitatum. Tangit lapis au- rum, & quale ſit, demonſtrat taéctu. Sic Tho- mas tetigit pretioſiſſimum aurum Chriſtum, & quis eſſet, oſtendit, dicens: Dominus meus & DEUS meus &-c. Tetigit, & tactus eſt: Te- tigit Chriſtum, & tactus eſt à Chriſto: Teti- git carnem, & tactus eſt animo &c. Conclu- dit Chryſoſt Tom. 3. Homil. de Trin. Palpa- vit Verbum Thomas in incredulitate, & non eſt de- ceptus: Chriſtum D EUM illum confeſſus eſt in fide &c. Quodſi tantum effecit tactus aliquis ex- terior Corporis Domini, imò ſi vel per tactum fimbriæ veſtimenti Ejus mulier illa Matth. 14. credidit, ſe ſalvam fore &c.: Quid non effi- ciet ipſa Sanctiſſimi Corporis Ejus ſumptio, contrectatio intima & poſſeſſio &c.? 2. Quæ fuit Chriſti ES Uerga Thomam mi- ſericordia & charitas, eandem erga te oſten- dit, Chriſtiane! Uti Thomæ causàâ benefici- um repetit, quod ante octiduum ſimul con- gregatis impen dit; ita propter te unum ſæpiùs facit, quod propter plurimos. Quoties ad te venit, lumine gratiæ ſuæ mentem tuam illu- ſtravit, fidem excitavit, cor tetigit, pacem tibi obtulit, quam mundus dare non poreſt quò er i⸗ ig ſer taſe eh C Th te cen ſaſc bee Sr. Dn ge lt Wuar lan Ca tris chl lab Jue eel⸗ Gme. cum Atel. oni⸗ Ceum r. ſello, Ptn, eheu Te⸗ la⸗ ono Np i 1 Ad hl⸗ hech⸗ pno, dn 5 Cken⸗ Chete 4 c PRESENTE TLHOMA.R, 307 quàâ nemo fruitur, quamdiu peccatum ipſi qo- minatur &c. Tu verò mundo addictus, pec- cato irretitus, ſenſuum voluptatibus ineſca- tus, Divinæ gratiæ inſpirationibus reſtitiſti; credere noluiſti teſtimonio ſervorum DEI, dicentium: Vidimus Dominum; experti ſumus jugum Ejus ſuave eſſe & onus leve: Chriſti ſervitus & mandatorum Ejus obſervantia, vi- ta ſecunduùm Evangelii regulas inſtituta lon- gè ſuavior vità hominum, mundi moribus & cupiditatibus ſuis ſervientium. Dixiſti, uùt Thomas: Non credam. Ecee iterum venit ad te ESUS, infirmitati tuæ condeſcendit, pa- cem denuo offert, vulnera oſtendit pro te ſuſcepta & conſervata; incredulitatem ſeu im- becillitatem fidei amanter exprobrat: Moli eſſe incredulus, ſed ſidelis. Reſponde cum Thoma: Dominus meus & DEUS meus Cor ſurſum eri- ge; fidem DEO vero, obedientiam Domino mitiſſimo exhibe &c. 3. Venit rurſus Es UsS propter unum Tho- mam, ut convertat unam animam incredu- Jam & c. Ita nos, ait Theophyl., neque mini- mum contemnere debemus. Ne ſimiles ſimus Caino, qui Gen. 4. rogatus à Domino: Uhi eſt Abel frater tuus? reſpondit: Nunquid cuſtos fra- tris mei ſum ego &o. Simus omnes pro viribus cuſtodes fratrum; ne pereant, toto pectore laboremus &c. Matth. 27. Pœnitentid ductus Judas retulit 30. argenteos Principibus Sacerdotum & Senioribus, dicens: Peccavi & . Egregii cuſto- [U⸗z des 308 APPARET DOMINUS DISCIPULIS des fratris quid reſponderunt? Quid ad nos? tu viderig &c. 2 Utique ad vos Sacerdotes perti- net res hæc, peccatum hoc, homo hic proxi- mus orco; manum porrigite, confilio & au- Xilio pereuntem liberate &c. Nemo noſtrùm de proximi ærumnis aut etiam peccatis dicat: Qiuid adme? Iilud potiùs Pauli in corde habea- mus & ore ad Gal. 6.: Alter alterius oneru por- tate; & ſic adimplebitis Legem Cbriſti &̃. Lex Chriſti eſt Lex amoris, cujus eſt ſic onera pro- ximi portare, ac ſi eſſent propria. Eò ſpectat & illud Eccli c. 17 Mandavit illis, unicuique de proximo ſuo. Item c. 29. Recupera proximum ſe⸗ cundum virtutem tunm &. 4. Beati, qui non viderunt &; orediderunt. Hec noſtra felicitas eſt, qui Chriſtum in carne non vidimus. & tamen Evangelio credimus. Diſ- ceſſit Chriſtus in cœlum, videre Illum non poſ- ſumus oculis corporeis; at verò v'ſioni fides ſucceſſit Hinc D. Leo Serm. 2. de Aſe. Quod, inquit, Redemptoris noſtri conſpicuum fuit, in Sa- cramenta tranſivit: Et ut fides excellentior eſſet ac Firmior, viſioni doctrina ſucceſſit, cujus autoritatem, Jupernis illuminata radiis, credentium corda ſeque- rentur. -- - Magnarum bic eſt vigor mentium, & valde fidelium hoc lumen animarum., inounctanter ore- dere, quæ corporeo non videntur intuitu; & ibi ſige- re deſiderium, quò nequeas inferre conſpeétum &. Deeſt hic vigor mentis infelieibus hæreticis, imbellem habent mentem; hinc credunt, quæ volunt, & ita non verè credunt. Robore hoe & Vekt ſeſti. Uori⸗ KA⸗ ſrim Gien hebet⸗ Ler 1ro⸗ et inei intſ⸗ Hee gehon M 1 Npol es ⸗ 1⸗ ſ 6 ſt, e ℳ, 6 rN ſge⸗ 16⁰ lieſs, ehoe 7 PRESENTE THOMA. 30⁹ & auxilio fupernaturali inſtruxit nos Domi- nus, ut ſupra naturam aſſurgentes certiſſimo firmiſſimòque aſſenſu myſteria inviſibilia com- plectamur: Gratid eſtis ſalvati per fidem, & boc non ex vobis; donum enim DKl eſt ad Epheſ. 2. Grates habeamus jugiter pro tanto dono præ mille aliis nobis conceſſo, & oremus, ut DE- Us illud conſervet & augeat in nobis. Quæ credimus, nune non videmus in ſe ſeu viſio- ne evidenti, videmus tamen munc per ſpeculum in ænigmate; tunc autem facie ad faciem I ad Cor. 13. Fides nim., eſt Divinum quoddam ſpeeu- culum, & velut quoddam, ut D. Bern Serm. 6. in Vigil. Nativ. ait, æternitatis exemplar, prate- rita ſimul, præſentia & futura comprebendens & . Intueamur ſemper hoc fidei admirandum ſpe- culum, quod inviſibilia nobis ante oculos pro- ponit, DEUM Tri-Unum, Chriſti vitam, cru- ciatus, mortem; impiorum ſupplicia, juſto- rum prœæmia & c. Non contemplantibus nobis, ait idem Apoſt. 2. ad Cor. 4., quæ videntur, ſed quæ non videntur: Quæ enim videntur, temporalia ſunt & citò tranſeunt; quæ non videntur, aterna & fi- nem non habent: Ila vilipendamus, hæc æſti- memus & conſectemur: Ita beati erimus cum illis, qui non viderunt, & crediderunt, fide ſc. vi- và: Beati hlice ſpe, ibi re: Beati, quia quod hie non vidimus, in cœleſti Patria videbimus elariſſimè: Succedet enim fidei viſio, obſcuro lumini lumen gloriæ fulgidiſſimum, ænigmati ſumma perſpicuitas, & quem imperceptibili- . U 32 ter 310 APPARET DoMINUS DfISCIPULS ter nobis præſentem cum timore ac reveren- tia contemplati ſumus, DEUM corsm vide- bimus de facie ad faciem &e. Tunc non dicetur nobis, ait Aug. in Pſ. 91.,: Crede, quod non vides, ſed gaude, quia vides. Nunc non videre valde nobis utile eſt; ſi enim videremus quæ credi- mus, quid utilitatis, quid meriti, quidve bea- titudinis afferret ipſum credere? Quæ eſſet mer- ces ſidei, ait idem Aug. in Pſ. 109., niſi lateret, quod credimus? Et D. Proſper Sent. 150. Fides ſemper prævenit viſionem; credimus enim, ut cog noſcamus; non cognoſcimus ut credamus. TFides eſt, quod non vides, credere; veritas, quod credidiſti, vi vere i. e. juxta ea, quæ credimus, vitam in- ſtituere &c. Ille enim verè credit, qui exer- cet operibus, quod credit. Contra de his, qui fidem nomine tenus retinent, Paulus ait: Confitentur ſe nõſſe DEUM., fantis autem negant ad Tit. 1. Et Jacobus c. 2. v. 17. & 26.: Fides ſine operilus mortua eſi &c. (Xxx). 5. Poſt (xx) Hinc S. Greg. M. Hom. 26. in Kv. illa ver- ba Jobi 40. dicta de antiquo humani generis hoſte: Ahbſorbebit fluvium, é“ non mirabitur; & habet fiauciam, uda inftuat ordanis in os ejus, ita huc accommodans interpretatur: Quis per fluvium deſignatur, niſi humani generis fluxus, qued videlicet genus ab ortu ad finem adefluit & quaſi aquæ more uſque ad competentem terminum decurrit 2 mnes morimur, & quaſi aquæ dilabimur in ter- ram, quæ non revertuntur 2. Reg. 14. Quid per Jor- dlz nem, niſi beptizatorum ferma ſignatur ? Huia enim in Jo rdanis ſiumine ipſe Aulctor redemttionis noſtræ baptizari dig netus eft, recté Joraanis nomine eorum multitude expri- mitur, qui intra Sacramentum Baptiſmatis continentur. An- lia ti mu⸗ elen tra⸗ mi Hye flu⸗ e eles Vora „»f — eren Vige⸗ retur ſdile⸗ Valee Crech⸗ eber⸗ nir. Alittt, N ltc⸗ l⸗ ie⸗ mi exer ehß, Utt! Nun Nite Pott 4 Ver- hole: olin n ſut 1 rit tel⸗ n n rn ai „ PRESENTE THOMA 311 y. Poſt dies octo ſeu die octavàâ Reſurre- ctionis ſuæ denuo apparens Dominus lucra- tus eſt Thomam, unde & Eccleſia in die octa- va Paſchæ de eodem Evangelium legit, ſimul autem à nobis poſtulat, ut ſicut fide Chriſtum verè reſurrexiſſe credimus, ita & moribus ex- primamus, atque ita, poſtquàm Feſta Paſcha- lia peregimus, vivamus impoſterum, ut per- venire ad æterna Feſta mereamur (yyy) U 4 SECTIO tiquus ergo heſtis generis humani flu vium albſorbuit, quia & mundi origine uſque ad Redemptoris adventum, vix paucis electis evadentibus, in ventrem ſuæ., malitiæ genus humanum traxit: De quo rects dicitur: Abſorbeb'it fluvium, & non mirabitur; quia pro megno non habet, ſi infi deles rapit. Sed grave eſt, quod ſubditur: Et habet fiduciam, quòd in- fluat Jordanis in os ejus: Quia poſtquam infi deles quos- que à mundi origine rapuit, aahuc ſe poſſe decipere etiam f- aeles præſumit: Nam ore peſtiferæ ſuaſionis eos quotidie Ae- vorat, in quibus a confeſſtone ſedei reproba vita diſcordat. Hæc pertimeſcite, hæc ſolicita mente cogitate! Gc. (yy) *Tranſeunt cuncta, quæ temporaliter feſti- „Va celebrantur. Curate, qui his ſolemnitatibus in- „tereſtis, ne ab æterna ſolemnitate ſeparemini. Quid 2,»prodeſt intereſſe feſtis hominum, ſi deeſſe contin- „gat feſtis Angelorum? Umbra venturæ ſolemni- „tatis eſt ſolemnitas præſens: Idcirco hanc annuè „agimus, ut ad eam, quæ non eſt annua, ſed conti- „nua, perducamur. Cuûùm hac ſtatuto tempore ge- „ritur, ad illius deſiderium memoria noſtra refri- „Catur. Ad magnam illam Reſurrectionis OQavam „ſuſpiremus, quæ in cœlo per totam æternitatem „Celebrabitur, in qua Chriſtus ESUS fidei noſtræ „»conſummator, Diſcipulis ſuis ſe manifeſtabit in „gloria, illosque æternà pace donabit. Ibi ſolum 312 JrsUs ADSTAT IGNOTUS RW9SS SECTIO VI. DE APPARITIONE DOMINI JUXTA MARE GALILE. DISCIPULIS PISCANTIDUS AD- ⁸1ALVJESUS PRIMUM IGNOTVS. Joann. c. 21. v. 1. Poſtea manifeſtavit ſe ite- rum JESUS Diſcipulis ad mare Tiberiadis. Ma- nifeſt avit autem ſit: v. 2. Erant ſimul Simon Pe- trus, & 1 homas, qui dicitur Didymus, & Natha- nasl, „héegotium laus DElI erit, tota adio Halleluja. Hic „fatigamur canendo Halleluja: Odor nos quidam „Divinæ laudis & illius quietis attingit; ſed ex ma- jore parte mortalitas premit. Oneroſa nobis eſt ; laus D El propter molem corporis noſtri: Pleni- 2 tudo ſiné ceſſatione in Halleluja poſt hoc ſæculum „& poſt laborem erit.-=. Ibi cibus noſter Halle- „luja, potus Halleluja, actio Halleluja, totum gau- »dium erit Halleluja, id eft, laus DEl. Quis enim „laudat aliquid ſiné defectu, niſi qui fruitur finéè fa- ſtidio? Quantum igitur erit robur in mente, quan- »ta immortalitas & firmitas in corpore, ut neque „»mentis deficiat intentio in contemplatione DEl, -neque membra ſuccumbant in continuatione lau- „dis. --- Tune erit Halleluja in re, modò autem »in ſpe: Spes cantat; amor cantat modò, canta- z bit & tunc: Sed modò cantat amor eſuriens; tune 3,Cahtabit amor fruens: Halleluja. Laudemus Do- »minum vitàâ & lingus, corde & ore, vocibus & »moribus: Sic enim dici ſibi vult DEUS Halle- s, luja, ut non ſit in laudante diſcordia. Concordent „0 „l . , N N DH Mehe. i — 1 H Nidin NM⸗ — bis A Plen. hlun Lulle⸗ gal⸗ eim gele⸗ n ugte N lu⸗ ttem atl⸗ kine Do⸗ 36 — er. n DIScIPULIS PISCANTIBUS. 313 naël, qui erat à Cana Galilææ, & filii Zebedæi, & alii ex Diſcipulis ejus duo. v. 3. Dicit eis Simon Petrus: Vado piſcari. Dicunt ei: Venimus & nos tecum. Et exierunt, & aſcenderunt in navim: Et illd nocte nibil prendiderunt. v. 4. Mane autem Jasto, ſtetit ES US in litore: Non tamen cogno- verunt Diſcipuli, quia ESUS eſt. v. §. Dixit ergo eis ES US: Pueri nunquid pulmentarium ba- betis? Reſponderunt ei: Non. v. 6. Dicit eis: Mit- tite in dexteram navigii rete; & invenietis Miſe- runt ergo; & jam non valebant ülud trabere præ multitudine piſeium. SENSUS LITERALIS. Uemadmodum Domwinus mortalis adhuc exiſtens, piſcatores Petrum & Andream, & filios Lebedæi olim à navi & retibus ad Apo- ſtolatum evocavit, & fecit eos piſcatores ho- minum; ita à mortuis ſuſcitatus eosdem ad ma- re Galilææ piſcantes iteratò vocat & ad mu- nus melioris piſcationis per univerſum Orbem Uy de- „erge priùs in nobis ipfis lingua eum vita, os cum „Conſcientia: Concordent voces cum moribus, ne „forté bonæ voces teftimonium dicant contra ma- „los mores. O felix Halleluja in cœlo!⸗-- Ibi „enim concordia ſumma laudantium, ubi eſt exul- tatio ſecura cantantium z ubi nulla lex in membris „repugnans legi mentis; ubi non eft rixa cupidita- ,tis, in qua periclitetur victoria charitatis &c. , Ita ferme Aug. Serm. 252. 255. 256. &c. Heæc ſcil. beatitudo illis à Chriſto perata, qui non viderunt, & erediderunt, ac in fide per diledionem operante per-= mäanſerunt. 214 Jzsos ADSTAT IGNOTUS deſtinat; ſimul declarans vanos fore illorum labores in trahendis ad rete Evangelicum mor- talibus, niſi Ipſe aſſiſteret, & verbum ſuum per illos prædicatum in auditorum cordibus effi- cax redderet; Ipſo autem cooperante & ſignis ſermonem confirmante, magnam eos creden- tium capturam facturos. Hoc nimirum in- dicat præſens Apparitio, quæ proximè conſe- cuta eſt eam, quæ contigit in die octava præ- ſente Thomàâ; præceſſit autem illam, quæ fa- cta eſt in monte Galilææ, ubi viſus rurſum eſt omnibus undecim, ùt habet Matthæus, imò 500. fratribus, ùt teſtatur Paulus: Aliàs non diceret infra oannes. Hoc jam tertiò manifeſta- tus eſt ESUS Diſcipulis ſuis, cim reſurrexiſſet à mortuis. Necdum igitur hæc erat illa mani- feſtatio ſolennis, ad quam & per Angelos & mulieres & per ſe Chriſtus ſuos Diſcipulos in- vitaverat. Hieroſolymis egreſſi poſt octidua- nam feſtivitatem Paſchalem rebusque compo- ſitis, in condiétum lecum viis videntur nunc diverſis & ferè catervatim ſociati proficiſci, ſtato tempore ibidem primùm congregandi. Illis ergo in itinere conſtitutis, & Galllæam ingredientibus quibusdam, qui cum Petro e- rant, & artis piſcatoriæ gnari, evenerunt, quæ hic deſcribuntur, ad mare Tiberiadis. Honoris gratiâ nominatur primus Petrus; ſecundus Tho- mas (nunc non ampliùs ſingularis & ſeparatus ab aliis) tertius Natbanaæl, quem nonnulli cum Ruper⸗ dud ſee gs lun täfl Prs te⸗ der ee — lorum Io⸗ funer bos eh Clne crecel⸗ run n⸗ conſe re⸗ ueſr. ſonek ind pon nſift ſe eN, 4066 ſosi ur⸗ po⸗ Pune hl, ſenn o⸗ e oris Te⸗ ts er DIScIPULIS PISCANTIUsS. 315 —,— Ruperto putant fuiſſe Bartholomæum (22): Quarto loco ponuntur filii Zebedæi; quinto alii duo innominati; fortè quia non erant ex nu- mero Apoſtolorum, ùt alii quinque prædicti, ſed ex aliis Diſcipulis (aaa). Dicit eis Simon Petrus: Vado piſcari. Phraſin græcam ſecutus eſt Interpres pro Vado piſca- tum. Volebat ſcil. per artem piſcationis lici- tam ſuæ conſulere inopiæ, ſicut & Paulus jam prædicationi intentus manibus laborabat in textura tabernaculorum Act. 18. v. 3. Ne- que Apoſtoli ad piſcationem revertentes vi- deri debent retroſpexiſſe contra Domini præ- ceptum Luc. 9. Nemo mittens manum ad aratrum & reſpiciens retrò, aptus eſt Regno DEI; neque enim ex cœptæ vitæ pœnitudine id fecerant, ſed (2z?z) Tum quia Joann I ejus vocatio inter alias Apoſtolorum fadas enarratur; tum quia hic in me- dio Apoſtolorum ponitur, i e. Petrum & Thomam ex una parte, & filios Zebedæi ex altera: Item quia apud alios Evangeliſtas non fit mentio Nathanaë- lis, ſed Bartholomæi ſemper conjunctim cum Phi- lIippo, ſicut apud oannem Nathanaéël adducitur ad JESUM àꝝ Philippo &c. (aaa) B. Vincent, putat fuiſſe Andream fratrem Petri, & Philippum fratrem Nathanaêëlis; nam Phi- lippus traxit Nathanaẽlem, ùt Andreas addquxit fra- trem ſuum Simonem ad Chriftum. Verùm, quèd Nathanaél fuerit frater Philippi, non eſt uſquequa- que exploratum, eoquòd nullus probatus id Author referat, & ipſe oannes doceat Philippum fuiſſe à Bethſaida civitate Petri & Andreæ, hoc autem loco Nathanaélem dicat fuiſſe à Cana Galilææ. 316 IrsUs ADSTAT IGNOTUsS ſed ut occupatione ahquâ honeſta tium i. gerent, & neceſſarium ſibi victum quærerent; Præſertim quia religioſæœ illæ ac devotæ fœ- minæ, quæ illos Chriſto vivente alebant, in illa rerum perturbatione longiùs à ſe remo- tis ſua impendere beneficia non ita com- modè poterant. Forſan & illò reſpexit Do- minus Luc 22. dicens: Quando miſi vos ſinè ſac- culo & pera, & calceamentis, nunquid aliquid de- Juit vobis? Sed nunc qui babet ſacculum, tollat ſi- militer & peram & o. Erat ergo opus illud ma- nuum non tantùm innoxium, ſed & laudabile & planè & voluntate Divini ſui Magiſtri, qui aliàs idem tam manifeſto miraculo non deco- râſſet, imò Petro inſpirâſſe videtur, ut piſca- tum iret, quò illis novo ſe prodigio manife- ſtaret (bbb). Dicunt (bbb) Pulchré S. Creg. Hom. 23. in h. I. Negotium, quod ante converſionem ſinè peceato extitit, boc etiam peſy con verſconem repetere culpa non fuit: Nam piſoatorem Petrum, Matthzaum telonearium ſeimus. Et po/t converſionem ſuam ad piſèationem Petrus rediit, Matthaus verò ad telonei ne- gotiumz non reſeit; quia aliud eſt victum per piſoationem qua vere; aliud autem telonei lueris pecunias augere. Atque iis- dem ex cauſis Conc. Carthag. III. declaravit Sacer- dotes, qui ante ſive poſt Clericatum honeſtam ali- quam artem didicére, quæ ſine dedecore & ſcandalo Præſtari poteſt, etiam in Sacerdotio exercere poſſe, non avaritiæ causà, ſed ut otium fugiant, aut de vi- iu ſibi necefſario proſpiciant, ne in hoc conquiren- do graves ſint aliis & moleſti, dummodo Divina Sacerdotii munia non prætermittant, nec ſuperflua Dlicitudo & nimia in res terrenas effuſio Spiritum devotionis & gratiæ ſuffocet atque extinguat. Imè lumn fu. erent le ſo. At, in remo⸗ co t Do⸗ leſ. itd t/. r⸗ cabie , i (. iſer nſe⸗ Dt inn, tM ſun ein 16 1 e. DIecIPULIS PISCANTIBIS. 317 Dicunt ei: Venimus & nos tecum: Uti Petri, ita & Superioris cujusque exemplum ad labo- randum & bene operandum invitat Et exie- runt è diverſorio, & aſoenderunt in navim, non propriam, quam reliquerant, ſed alienam, locatam ſcil vel commodatam, ùt ait Lyran. Quamvis autem tempus noéturnum eſſet piſ- cationi aptiſſimum, Divinf tamen diſpenſatio- ne factum eſt, ut nocte illd nibi piſeium prehen- derent, quò manifeſtiùs eluceret ſignum Di- vinæ potentiæ. Manè autem fatto ſtetit 7ES US in litore: Noluit nocte apparere, ne velut phan- taſma eos perterrefaceret; & quia non dece- bat, ut clariſſima Reſurrectionis veritas in te- nebris oſtenderetur, ſed in luce ſeu mane il- luceſcente, quo diei articulo etiam ſurrexe- rat. Stetit autem in litore veluti alter Jonas è& faucibus ceti ſeu mortis egreſſus: Moriturus quidem ſupra mare ambulavit; at ſuſcitatus à morte in litore ſtat, quia nunc immortalita- tis adiit ſtatum (ccc). Nec viſu, nec auditu cog- reprobanda & culpanda nepligentia eorum Religio- ſorum, qui ex Ordinatione Majorum & Regulæ Sta- tuto operibus manuum certis deberent temporibus inſiltere, ex occulta autem quadam ſuperbia obe- dientiam detrectant, dicentes, ſe ad Religionem neu- tiquam veniſſe, ut vilibus miniſteriis & humillimis officiis ineumbant &c. (ccc) Tradunt quidam, à civitate Bethſaida per duo milliaria aut paulô ultra diſtare litus, in quo apparuit Dominus, & quodam in lapide cerni ves ſtigia plantarum Ejus impreſſa &c. 31 8 JIrsUs ADSTAT IGNOTU8= cognoverunt piſgantes Diſcipuli, quocum a- gerent, vel propter diſtantiam dubimque lu- cem matutini temporis, vel quia nolebat ab iis cognoſci, immutatione aliquâ in medio aére fadà, quò minùs ſpecies propriæ visus & au- ditûs ad eos pertingerent, ſed exiſtimarent, eum eſſe emptorem quendam piſcium; atque ita eò major ex poſtea cognito ad eos dima- naret jucunditas & c. Digcit ergo eis ESUS: Pueri, nunquid pulmen- tarium babetis? Pulmentum vel pulmentarium propriè cibus ille eſt, qui in formam pultis re- dactus eſt: Hoc tamen loco ſumitur pro quo- vis cibi genere, qui cum pane manducari ſo- let, qui græcè dicitur àι, ſeu obſonium, & 7ορασ&ι j. e. cibus, qui additur pani, He- truſco ſermone companatico; eàâque vocçe hic loci piſces intelligebat Dominus; quâ⅛ voce a c- ceptos etiam legimus apud Terent. & Ariſt. Sed cur Viros majoris ætatis pueros vocat ſive puerulos, quod ſignificat grecum nomen a- diæ? det Euthym. eos ita vocàâſſe, quia mo- ris erat operarios ita vocare ob eorum robur & ſtrenuitatem ad labores & c. Significat eti- am græcum nomen filiolos, quo blando nomi- ne Apoſtolos Enè fructu totâ nocte fatigatos, verè inſtar filiorum à ſe dilectos, aliquantum ſolatus eſt & animavit (ſecundùm illud Iſ. 8. Ecce ego & pusri mei, quos dedit mibi Dominus &c. & Chriſtus ipſe Iſ. 43. dicitur Puer meus, quem elegi & c.) Illi ita rogati, quod verum erat, re- ponde- . U M tine pra &! ent! guil Nte Virt tud tae ſen mO lerun ſehil tr, Die ei ece H die cur ter cd tr — Cum. eli⸗ Ntbii d tr Enn harent zitce 6ciot⸗ llter tanion ltesre 0e⸗ ſe 1,4 De e le n leil⸗ ule tſre au 10. rour tel⸗ 1 ont⸗ oc⸗ U 9 Nen ,N DisCIPULIS PISCANTIBUS. 319 Jponderunt ei: Non i. e. ſe pulmentarii ſeu piſci- um nihil habere. Dicit eis: Mittite in dexteram navigii rete; & invenietis. Eventum merè con- tingentem omnique prorſus ratione carentem prædicit: Illi forſan arbitrati, ita ſuadentem & hortantem certo aliquo ſigno ſeu experi- entiâ nòôſſe, piſces ibi natare, absque ulla per- quiſitione fecerunt, quod imperatum fuerat. Et ecce! quanta ſit Verbi DEl & obedientiæ virtus? Miſerunt rete in dexteram; & multi- tudo concluſorum piſcium & magnitudo tan- ta erat, ut attrahere rete, ſuper navim ſcilicet ſeu in altum, non potuerint, licèt ad litus poſt- modum facilius opitulsnte Petro traxerint. SENSUS MORALIS. 1. DEtrus fuit piſcationis Dux: Vado piſcari: Reliqui eum ſecuti ſunt: Venimus & nos tecum. Væ piſcatoribus illis, væ hæreticis & ſchiſmaticis, qui ſinè Petro homines piſcan- tur, veluti piſces tartareis aſſandos prunis. Dicit nim. & diabolus: Vado piſcari: Dieunt ei Arius, Macedonius, Neſtorius, Eutyches cœterique tum antiquiores tum recentiores HH.: Venimus tegum. At Chriſti piſeatoribus dicit Petrus Chriſti Vicarius: Vado piſcari. Di- cunt ei: Venimus & nos tecum, quia nihil po- terimus expiſcari, ſi te non ſequamur Ducem & Pontificem ſummum: Qui non colligit te- cum, diſpergit. Et ideo infra dicitur Petrus traxiſſe rete, & quidem plenum piſcibus mag- nis; 320 JEssS ADSTAT IGNOTUS nis, quin ſciſſum ſit rete: Infiniti enim homi- nes Eecleſiæ ſagenam ſunt ingreſſi; magni Re- ges Prineipésque Viri & c.: Si Petri duétum ſe- quantur, rete non ſcindetur &c. Homines a utem refractarii, qui fibi ſcientiâ magni vi- dentur, magnorum ſimul Principum gratiàâ ni- xXi, ſeindent utique, & eheu! boties ſciderunt &c. Hos ſanè non invitabit Dominus piſea- tione peraétâ ad convivium cœleſte: Venite, prandete & c. 2. Vado piſcari--- Et nos venimus. - Rediit Petrus, redierunt Diſcipuli ad piſcandum, non ad peccandum. Hinc D. Greg. Hom. 24 Quæ ad peccatum implicant, ad bæc neceſſe eſt, ut poſt con- verſionem animus non recurrat & e. Poſt Paſchale tempus ii, qui in Quadrsgeſima pœnitentiam egerunt, redire quidem poſſunt, ut Apoſtoli, ad negotia licita; ad peccatum redire nullo modo licet; imò ed vigilantius attendendum, quò tempus ipſum magis lubricum eſt (ddd). 3. Stetit 7ESUS in litore. Poſt diros paſſio- nis fluctus procelloſůmque pelagus, ad litus jam immortalitatis pervenit gloriæque ſempi- ternæ; poſt dolorum turbines & crucis tem- peſta- (ddd) Hinc monet S. Aug. Serm 192 de Temp. Quia Paſehales dies ſunt, ita à nebis ſanttorum dierum fe- Viwvitas agatur, aut relæxatione corporum puritas non obſou. retur: Sea potius abſfinentes ab omni luxu, ebrietate, laſci- via, demus operam ſobriæ remiſſioni ac ſanétæ ſinceritati 5 sit, quidquid modò corporali abſtinentiä non acquirimus, men- tium puritate quæramus &c, — — — — -- ᷑——— - ͤ — =— — =— — — hont bihe onnſe onſen biri Vtil tem . Pl yt Recdt DriscieuLrs PISCANTIBVUsS. 321 peſtatem nunc in ſtatu conſtitutus glorioſo. Erant Diſcipuli in mari, Ille in arida; quia illi mortales laboribus atque ærumnis adhuc ob- noxii erant, Ipſe verò immortalitate præditus, ab omnihus iſtis liber: Quaſi ipsàâ ſtatione di- ceret, ait D. Greg. hom. 24. Jam vobis in mari non appareo, Ea vobiſcum in perturbationis ucti- bus non ſum & . Et Haymo: Diſcipuli, inquit, in mari erant, quia inter ſluctus ſæculi bujus adbuc laborabant: Dominus in litore ſtetit, quia ab eorum mortalitate alienus erat & . Utinam aliquando Poſt ſtrenuam luctam cum Servatore expona- mur ad fortunatum litus æternitati! 4. Velut empturus piſces rogat Deminuse Nunquid pulmentarium babetis? Re enim verâ e- rat emptor piſcium illorum, de quibus Matth. 4. ait: Faciam vos fieri piſcatores bominum. Hos Ille piſces ſanguine emerat ſuo, hos quærebat, & ab Apoſtolis expetebat. Rectè illi reſpon- dent, ſe piſces non habere, quia necdum ho- mines fuerant piſcati. Chriſtus verò futuram toto Orbe hominum pilcationem miràâ piſci- um capturâ adumbravit: Mitite, inquiens, in dexteram navigii rete &-. Inprimis enim inten- tionem reckam oportet habere animarum pi⸗- ſeatorem: Is rete ad finiſtram mittit, qui non rectam habet intentionem, ſeu cujus ſcopus DEUsS non eſt & ſalus animarum. Miſerunt poſtmodum Apoſtoli omnes rete ad dexte- ram, unam DEl gloriam, non inanes laudes aut terrena lucra captantes &c,, & multitu. XA dinem 322 JrsUs E MIRA CAPTURA PISCIUM — dinem ceperunt, Chriſto juvante, maximam, utl & quotquot ſpiritu imbuti verè Apoſtoli- co animas quæſierunt, & quæ ſunt ESU Chri- ſti, non autem, quæ ſua ſunt &c. Id ipſum deſiderat optimus ille piſcator D. Bern. ep. 237. ad Eugen, Quis mibi det, inquit, antequam moriar, videre Eccleſiam DEI ſicut in diebus anti- quis, quundo Apoſtoli laxabant dlia in capturam, non in vapturam argenti vel auri, ſed in capturam animarum &c. §. II. EsUS E MIRA CAPTYURA PIS- CIUM ADISCIPULIS AGNOSCITUR. Joann. c. 21. v. 7. Dixit ergo Diſcipulus ille, quem diligebat † ESUS, Petro: Dominus eſt. Si- mon Petrus, cum audiſſet, quia Dominus eſt, tuni- cd ſuccinxit ſe (erat enim nudus) & miſit ſe in mare. v. 8. Alii autem Diſcipuli navigio venerunt (non enim longè erant à terra, ſed quaſi cubitis ducentis) trahentes rete piſcium. v. 9. Ut ergo deſcenderunt in terram, viderunt prunas poſitas, & piſcem ſu- perpoſitum, & panem. v. 10. Dieit eis †TSUS: Afferte de piſcibus, quos prendidiſtis nunc. v. I1. Aſcendit Simon Petrus, & traxit rete in terram, plenum magnis piſcibus centum quinquaginsa tribus: Et cum tanti eſſent, non eſt ſciſſum rete. V. 126 Dicit eis JES US: Venite, prandete. Et nemo au- debat diſcumbentium interrogare eum: Tu quis es? Scientes, quia Dominus eſt. v. 13. Et venit †TE- 8US, & accepit panem, & dat eis, & Piſcem ſi- Mmi⸗ ltn lito teſ Gue nen Un e nad nun lud Ge Cele Ver Pun wan, tol⸗ Chr. n N en⸗ tgur oſt⸗ Eon unm U — A DIscIPüLIS AGNOSCITUR. 323 militer. v. 14. Hoc jam tertiò manifeſtatus eſt ESUS Diſcipulis ſuis, cum reſurrexiſſet à mortuis. SENSUS LITERALIS. Ilectus Chriſti Diſcipulus Joannes inſue- tam & tam felicem capturam piſcium at- tentiùs conferens cum eo, quod qui adſtabat litori eouſque ignotus, prædixerat, acceden- te ſimul interiori lumine, collegit facilè, ne- que ampliùs dubitavit, IHlum eſſe alium nemi- nem poſſe niſi Magiſtrum & Dominum ſuum; unde tam aſſeveranter ad Petrum ait: Domi- nus eſt (eee). Quem in vita mortali plerum- que Magiſtrum appellabant, rarius Dominum; à Reſurrectione ferè ſemper Dominum nomi- nabant, quia tunc tempus docendi fuerat, nunc verò regnandi & dominandi, juxta il- lud Pſ. 92. Deminus regnavit, decorem indutus eſt &c. & Matth. ult. Data eſt mibi omnis poteſtas in cœlo & in terra & c. Diſcimus quoque ex hoc verbo Dominus eſt, noſtrorum fruétum labo- rum non nobis, ſed Domino tribuere, uti & X 2 om- (eee) D Hier L. I. contra ovin, hanc cognitio- nem Virginitati Joannis tribuit: Solus Virgo Firginem ag⸗ noſeit ĩ. e, oannes Chriſtum. Et ep. 61. ad Pammach, Prior Virginitas Virginaie corpus agneſcit Ge. Et D. Cy- rill. in oann. Joannes propter mentis puritatem & coradis oculorum acumen, ad intelligendum erat aptiſſimus: Unde Jolus ſignum ſtatim intellexit, & Chriſtum adeſſe cognovit & aliis nibil dubitans ſignißca vit e In Joanne ſeil. im- Pletum illud: Beati mundo corde, quoniam ipſi DElUM vi- Akbunt Matth. J5. 3224 JrEsUs E MIRA CAPTIRA PISCIUM omnem inde redundantem gloriam: Non no- bis, Domine! non nobis, ſed Nomini tuo da gloriam Pf 113. Siquid operamur boni, Dominus eſt, qui operatur, quia omnis ſufficientia noſtra ex DEO eſt. Id bene noverat David, qui di- Xit: Non enim in arcu meo ſperabo; & gladius me- us non ſalvabit me Pſ. 43. & Pſ. 126. Nec enim in gladio ſuo pederunt terram, & brachium eorum non Jalvavit eos; ſed dextera tua & brachium luum & c, Petrus ubi audit, quia Dominus eſt, impera- re ſibi non potuit, quin præ vehementia de- ſiderii illico perveniendi ad ESUM ſeſe com- mitteret mari, natando celeriùs aliis Eo poti- turus & fruiturus (fff). Qudò verò honeſtiùs & (fff) Notare hic licet diſerimen inter duos Apo- ſtolos Petrum & oannem cum D. Chryſ. Hom. 86. in Joann. ita loquente: Proprios mores referunt Petrus & FJoannes: Ille fer ventior; hie altior erat: Ille vebementior; hie perſpicacior: Ides Joannes prior agnovit 7ESIIM; Pe- trus prior ad euns properavit, præ amore &s deſiderio Domini- eæ præſentie moram navigii non ſuſtinens. Sicut & nuper præcucurrit oannes Petro, Petrus tamen priùs in- greſſus eſt in ſepulchrum. Hæc ſc. charitatis indo- les eſt periculum non timere, ſocios cundtantes non exſpectare &c. Propter alios nemo ſe ipſum & bonum ſuum ſpiritale negligat. Paſtoris potiſſimùm eſt exemplo Petri plus aliis feſtinare ad Chrifſtum, & eœteris ſe ferventiorem oſtendere, ut alii ſic eum ſequi incipiant. Nuſpiam majus periculum in mo- ra, quàm dum ad Chriſtum eundum eſt: Neſcimus enim, quamdiu currendi ſpatium habeamus: Qui- libet ſummo ſtudio feſtinet, nec curet, ſi alios ceſ⸗ ſantes viderit &c. in. 1 ſi⸗ N Nr Mrion ltet, hoſtra gbic⸗ iuere⸗ ſinr it lline G, perd⸗ ale. econ⸗ bpolt eſti 4 — Ap. n ⸗ urus 6 Nertier; M:E Demiti⸗ Cnupe riis in. nlo⸗ Santes um mmüm WMem, eeum nmo⸗ kimu Qui. eel A DIsScCIPULIS A6NOSCITUR. 32 5 & modeſtiùs compareret coram Chriſto, tu- nicam induit Petrus, conſtrinxit autem, ne impedimento eſſet natanti. Tunicam illam ali- qui putant fuiſſe interius indumentum, quod ſubucula ex lino ſeu induſiam dicitur: Alii verò penulam ſeu togam, græcè τιaνιι +α ſen ſuperindumentum; quod autem dicitur erat enim nudus, ajunt, non ſic intelligendum eſſe, quaſi omnino nudus cum ſociis fuerit in navi, ſed quòd ſuperiorem veſtem abjeciſſet, ut commodius piſcaretur: Hebræis enim nudum dici, qui togâà exutus, interulà ſolùm ſeu ami- culo indutus eſt, ex parallelis Scripturæ locis conſtat. Ita Saul nudus prophetàâſſe I. Reg 19. v. 24. David nudus ſaltâſſe 2. Reg. 6. v. 20. Iſaias nudus ambulaàſſe Iſ. 20. v. I. dicitur: Et in L. Job. c. 22. v. 6. dicitur: Nudos ſpolidſti ve: ſtibus (ggg). Pervenit itaque Petrus primus ad X 3 Do- (ggg) Tradunt Teophyl. & Euthym, eρνhταα eſſe ami dum quendam, quo Phœnices & Tyrii pil- catores utebantur, ſive nudi eſlent ſive veſtiti, quem ſuperimponebant: Carebat autem manicis, & cor- Pus ad genua uſque contegebat, cujus uſus erat, cùm piſcarentur; nam ſimul & agilitatem eis tri- buebat & inter aquas ornatum &c. Similiter ſunt, qui putant, Petrum tunc ſuper aquas ambulaſte, ùt aliàas Magiſtro jubente fecerat, & hoc adſtruunt ex eo, quòd tunica præcinctus eſſet, atque ita per aquas profundas trajicere non potuiſſet & c. Cajetan. putat, eum per aquã iter feciſſe pedibus, quia non erat pro- funda &c. Verùm non recedendum à communiore & antiquiore ſententia, eum per aquas natando con- 326 JIrsUs E MIRA CAPTIIRA PISCIUM Dominum; alii autem Diſcipuli ad litus navi- gio pervenerunt, quia non erant tam ferven- tes & animoſi ùt Petrus, & quia attendebant ad rete repletum piſcibus &c. Erat autem ſpatium quaſi ducentorum cubitorum uſque ad litus conficiendum: Cùm ergo cubitus contineat ſeſquipedem, & paſſus ſit menſura quinque pedum, ducenti cubiti efficiunt pe- des 300., paſſus verò 60. (hhh). Ubi tendiſſe ad Dominum, licèt forſan ubi vadum attigit, aliquod etiam ſpatium pedibus confecerit &c. (Chhh) Hunc Petri adventum ad Dominum ex- pendit D. Bern L. 2. de conſid. ad Eugen. his verbis: Ergo juxta canonas tuos alii in partem ſolicitudinis, tu in plenituainem poteſtatis vocatus es: Aliorum poteſtas certis arlctatur limitibus, tua extenditur & in ipſos, qui poteſta- tem ſuper alios acceperunt. Nöénne, ſi cauſa extiterit, tu Epiſ copo cœcum elauagere, tu ipſum ab Epiſcopatu adeponere, etinm & tradere Satanæ potes? Stat ergo inconeuſßſum privilegium tuum tibi tam in datis elavibus, quam in ovibus commen- Ratis. Accipe aliud, quod nibilominus prærogativam confir= mat tibi. Diſeipuli navigabant, & Dominus apparebat in litore, quodeunque jucundius erat, in corpore reai vi vo. Seiens Petrus, quia Doeminus eſt, in mare ſe miſit; ſie venit ad ip- Jſum, aliis navigio pervenientibus. Quid iſtud? Nempe ſig- num ſingularis Pontificii Petri, per quod non navem unam at eæteri quique ſuam, ſe ſæculum ipſum ſuſoeperit guber- nanaum: Mare enim ſæculum eſt z naves Eccleſiæ,. Inae eft, quod alterâ vice inſtar Domini gradiens ſuper aquas, unicum ſe Chriſti Vicarium deſignaverit, qui non ani populo, ſed cunctis praeſſe deberet, ſiquidem aquæ multæ populi multi. Ite cùm quisque cœterorum habeat ſuam, tibi um commiſſa eft gr anaiſſima narvis, fadta ex omnibus ipſa uxiverſalis Eccleſia boto Orbe diffuſa &c. S rece Reſ. egdie Coen tiawi Luc. joſte ſtitn bere ad Matu ſimn num. Uliis Gent Weg⸗ ſend ref⸗ der re, ghi⸗ der lie⸗ ve — Mavi- ven⸗ lebant Autern Ulgue übitot enſort int pe Dhi Iiit 8 mn er. verbin ui artit niftr nlyi⸗ ,Aien M mmun⸗ lunſn⸗ ehat i1 imn AA ⸗ — PeSHH ; ly⸗ , eum ,ſ B 4 4 , A DISCITPULIS AGNOSCITVUR. 327 Ubi Diſcipuli appulerunt ad litus & exſcen- derunt, viderunt prunas poſitas Aναρνανοτα αααε vv, ſtruem carbonum & piſcem ſuperimpoſitum ſc. ſuper prunas, panem autem ſeèorſim poſi- tum. Ut vult cit. Chryſ., hæc omnia Chriſtus recens creaverat in ſignum Omnipotentiæ in Reſurrectione ſua monſtratæ. Potuiſſet Ille equidem omnes ſatiare de piſce uno prunis ſuperpoſito;, utl de duobus illis piſciculis ſa- tiavit ingentem turbam hominum Joann. 6. & Luc. 9., præcipit tamen, ut de captis piſcibus ipfi afferrent: Aferte de piſcibus, quos prendidi- ſtis nuncg: Quia dum aliunde habemus aut ha- bere poſſumus viétui neceſſaria, non debemus ad miracula confugere, neque ea, quæ ſupra naturam ſunt, præſidia efflagitare. Voluit nos ſimul uno illo piſce erudire de paucitate eo- rum, quos ipſe in perfona propria convertit; aliis verò multis deſignare multitudinem cre- dentium, qui operàâ Apoſtolorum, virtuti ta- men Ipfius innixâ, ad fidem convertendi eſ- ſent. Non ait: de piſcibus, quos ego vos prebende- re feci, ſed quos prendidiſtis; quia ſic ſolet in 8S. Scripturis Spiritus nobis opera bona adſcribe- re, non ut hinc nobis placeamus, vel nobis quicquam attribuamus, ſed ut potiùs illi, ex quo omnia proficiſcuntur, tribuamus, ſiqui- dem omnia bona operatur in nobis: Hinc, licèt epulas jam paratas à Chriſto Diſcipuli in- veniant; jubentur tamen afferre de piſcibus à ſe captis, quia DEUS opera noſtra cum ſuis X 4 CcCeeoöÜpypLp. 7 32 8 JESUsS E MIRA CAPTIRA PISCIUM conjungi vult, ut ſimus DEl adjutores tum in proprio tum in alienæ ſalutis negotio. Poſt- quam Petrus ſalutaverat & deveneratus fue- rat Dominum, reverſus eſt, forſan Ejusdem juſſu, ad ſocios, ut tanquam artis piſcandi pe- ritior eos juvaret in trahendis piſcibus ad ter- ram, imdò ipſe dicitur traxiſſe rete in terram, quaſi ipſe omnia ſolus præſtitiſſet: Non abfſ- que myſterio & tacita ſignificatione, piſcatio- nem ſpiritualem ſubeſſe uni Piſcatori ſummo, & ab hoc dirigi debere &c. Numerus piſci- um 153. indicabat animarum capturam fore ex omni hominum genere; cujus figura jam aliqua præceſſit tempore Davidis & Salomo- nis, quo 153. millia fuêre proſelytorum 2. Pa- ral. 2. v. 17. Quòd autem, licèt piſces tot & tanti eſſent, non ſciſſum ſit rete, præſagium fuit miræ unitatis eorum, qui per Apoſtolos Virôs que Apoſtolicos in Eccleſiam erant col- ligendi (iii). Dicit (iii) D. Hier. L. 14. in Ezech. c. 47. de hoc nu- mero ita ſcribit: Ajunt autem, qui de animantium ſorip- sre naturis, & proprietate, qui &α„οναα tam Latino quam Græzce didicére ſermone, de quibus Oppianus Cilix eft Poeëtz doctiſſimus, centum quinquagintz kriæ eſſe genera piſ- eium, quæx amniaz capta ſunt ab Apoſtolis, & nibil reman- ſit ineaptum, dum & nobiles & ignobiles, divites & paupe- res, O omne genus hominum de mari hujus ſæculi extrabhitun ad ſalutem Hæc ille. Sed valde dubia eſt hæc ſen- tentia, cùm innumeræ piſcium exiſtant ſpecies ob magnitudinem maris, & quælibet regio ſuà gaudeat Piſcium varietate &c. Imò ſunt, qui plures velint eſſe piſcium ſpecies in aqua, quàm individua ani- malium in terra, licẽt nota non ſint nomina, quem- — be ſill e⸗ I 4 tomm in Poſtt. ls fs⸗ lnsten ncſpe⸗ Aten⸗ erran on t. iſeno⸗ fummo⸗, s gii⸗ ore Ia ſn omo⸗ 1e es 101 ſgiun . ktolon nteo idt — 0c nu⸗ n ſeng Lalinej ies eta nmal- AitH eſen⸗ es 09 udet velin 1 1nH ee A DIscuLIs AGNosScITIuR. 229 Dicit eis TESUS: Venite, prandete! Poſt la- berem ad prandium paratum ſuos vocat Do- minus, uti ſcriptum eſt Pf. 127.: Labores ma- nuum tuarum quia manducabis. Ex his colligitur, Apoſtolos tam ex reverentia, quàm admira- tione auſos non fuiſſe Magiſtro appropinqua- re, quamdiu ab eo invitati non fuerunt; nunc autem ad ejus mandatum promptè obedien- tes diſcumbunt: Nemo autem diſcumbentium (ita vulgata interpretatio correctior, olim e- nim legebatur etiam αaρ παταſcentium ſeu diſ- cipulorum) audebat, neque opus ducebat, in- terrogare eum: Tu quis es? Tam evidentem ſcil. de ] ES U ſuſcitato nunc habebant notitiam, ut ulteriùs interrogando injuriam ſe IIli infer- re arbitrarentur; planè ſcientes ex vultu, voce, factis, quia Dominus eſt. Et venit 7 US in locum, in quo diſcum- bebant Diſcipuli, & diviſit inter eos panem & piſcem, utl aliàs ſueverat: Ego autem in medio veſtrum ſum, ſicut qui miniſtrat Luc. 22 Evange- liſta non addit, an Chriſtus quoque comederit: Supplet tamen Lucas Act 1 & 10. Nobis, qui manducavimus & hibimus cum illo, poſtquam reſur- rexit à mortuis &c-. (Kkk). X S§S Hoc admodum ex innumeris ftellis nonniſi mille vigin- ti duæ ab Aſtrologis fuerunt annotatæ. (kkk) D. Chryſoſt. Hom. 87. in oann. & Eu- thym. c, 18. hic adnotant, jam non in cœlum Chri- ſtum reſpieere benedicendo panem, uti ante Reſur- rectionem, & per hoc oſtendere, quæ olim diſpen- ſatorié faciebat, nunc ſe facere ůt DEUMomnipo- tentià præditum Gecc. 7 330 JrEsUsS E MIRA CAPTURA PISCIUM Hoc jam tertid manifeſtatus eſt SS Diſci- pulis ſuis & . Quærunt PP., quomodo hæc ſit tertia apparitio, cùm plures aliæ præceſ- ſerint? D. Aug. L. 3. de Conſ. Ev. c. ult. hoc referendum putat non ad numerum apparitio- num, ſed dierum diſtinctorum, in quibus ap- paruit, & quidem Diſcipulis, ſaltem pluribus congregatis: Nam primo die apparuit Diſci⸗ pulis ſine Thoma, & poſt octo dies iterum cum Thoma, & nunec iſtis ſeptem, inter quos etiam erat Thomas. Hic verò per Diſcipulos ratione materiæ i. e. Reſurrectionis Chriſti te- ſtificandæ, intelliguntur Apoſtoli, qui ſc. erant electi tanquam proprii Reſurrectionis teſtes, ut conſtat ex Act. I. Oportet ex bis viris, qui no- bisecum ſunt congregati in owmi tempore &c. teſtem Reſurrettionis ejus nobiscum fieri unum ex iſtis. Porro ideo dicitur in plurali Diſcipulis, ut ex- cluſæ intelligantur apparitiones vel ſoli Pe- tro vel ſoli Jjacobo primo die factæ, utl & duo- bus Diſcipulis Emmauntinis, qui Apoſtoli non erant, & multò magis Magdalenæ & aliis mu- lieribus factæ (IIl). SEN- (1II) Diverſis his apparitionibus & ſuè manife- ſtationibus veré Dominus omnia ſua manifeſta red= didit; ſcil. Divinitatem ſuam; eandem, quam ha- bebat ante, animam; idem quoque corpus, nune tamen Divinis gloriæ dotibus ornatum. Oſtendit Im Divinitatem, indicandoſe æqualem Patri, cum quo miſſurus eſſet Spiritum S.; videndo cogitatio= nes Diſcipulorum; penetrando, illuminando, in- Hammando, pacando corda eorum; aperiendo ſen- lium Scripturarum, prædicendo futura &c. 246; Ean- c0 Pportio⸗ bibose⸗ Dhrbue 1Di⸗ ſterotan tercuos Pehadn Urſtite⸗ ſeerint teſtes alinn⸗ 1. Man Nei Ute⸗ Ale⸗ Eco⸗ olinon lison. N — inkte elrlete um r Uune ſeocit cum ftatio⸗ o, in loſe⸗ A DIScIPULIS AGNOSCITUR. 331 SENSUS MORALIS. I. QIngularis prorſus fervor fuit Petri & ar- O dor admirabilis, quòd vix audiens Do- minum eſſe, qui cum ipfis loqueretur, proſi- lierit in mare & c. Qui fervent ſcil., ii in om- nia gravia & d ifficilia velut in mare ſe conji- ciunt propter Chriſtum: Qui frigent, etiam in parvo vadosôque flumine ſuffocari timent. Res arduas aggreditur ardor, frigus manus complicat in rebus etiam maximeè neceſſariis & negotiis magni momenti juxta illud Prov. 20. Propter frigus piger arare noluit. Item: Ab- ſcondit dem eſſe animam probavit eadem loquela, eadem doctrina, eadem agendi ratio, ratiocinatio diſſerta- tio de & ex Scripturis, impletio eorum, quæ ante promiſerat, uti erat porrectio clavium ſeu poteſtas ligandi & ſolvendi data, miſſio ad prædicandum Petri authoriſatio in caput &e. 3 ti: Idem corpus exhibuit, detecto ſepulchri loco vacuo & relictis in eo mortalitatis exuviis, in eadem forma & figura ſe ſæpiùs ſiſtendo, vulnerum cicatrices tanquam charateres diſtinétivos exhibendo, ſe tangendum offerendo, atque adeò cibum ſumendo &. 4: Idemſimul glorioſum declaravit; dotem ſubtilitatis penetrando ſaxum; ingrediendo januis claufis c. dotem agilitatis, apparendo quibus quando & ubi vellet, aſcendendo paulò poſt in cœlum &c.; im- patibilitatis, nullam moleſtiam ſentiendo, nullâ re egende &c.; claritatem verò ſive gloriam ex ani- ma in corpus profluentem ac fulgentem communi- ter non proferebat, niſi forté apud Matrem uüut ait Bern., ne alium illum eſſe exiſtimarent, & ne ful- gore perſtrictos à ſe arceret & c. — 332 JkEsUS E MIRA CAPTURA PISCIUM ſcondit piger manum ſub aſcella ſua, & laborat, ſi ad manum ſuam eam convertit. Et Prov. 26. Di- cit piger: Leo eſt via, & leæœna in itineribus & o. Leones hos omnes & leænas i, e., dæmones & poteſtates inferas ſpernit fervidus, DEl ſe. auxilio fretus, & cum Davide canens Pſ. 26. Si conſiſtant adversum me caſtra, non timebit cor meum & c. (mmm). 2. Piſcatorum primus eſt Petrus: Vado piſca- vi, qui & Princeps Apoſtolorum conſtitutus eſt dicentium: Venimus & nos tecum. Habet ille co= adjutores ſuos, Thomam i. e. peccatores con- verſos, Nathanaêëlem i. e. innocentes, filios Zebedæi i. e. donatos ſapientiâ, aut, ut alibi dicuntur, filios tonitrui, ita ob inſignem elo- quentiam nuncupatos, & cœteram prædica- torum turbam, qui fub innominatis veniunt. Piſcaturi autem cum Petro deponant veſti⸗ menta ſeu omni rerum temporalium curà ſe exuant & c. Cogitent magnos labores in ſacro hoc miniſterio ſibi ſubeundos, & Snaviter ad- (mmm) Uncde illud D. Bern. in Vigil. S. Andr. Adami, inquit, voluntas non habuit fortitudinem, quia non habuit fervorem &o., Si ergo habere cupis fortitu- dinem; ſi referre vis præclaras de orco & mundo victorias, habeto fervorem. Palmæ fervidas amant regiones: Sic vicoriæ de tartareis hoflibus fervi-= dos poſtulant milites Chriſtianos. In cœlum navi- gas flumine adverſo; fervoris impetus neceſſarius eſt, ut fluminis vincas impetum Niß, ait Beda in Luc. 1 3. 5 mentis contentio ferveat, unda mundi non vim etur, Per quams anima ſemper sa ima revocatur. n din rt, 0. Mi. 4 E.. mones D. Pl.10, ebit a l ien tbtet leco⸗ scol floos talbi elo⸗ ddiea⸗ unt. eki⸗ ri ſ ſice vitet . — Antt ls . hrttu⸗ Nc mant errie vi⸗ Urins a in ir A DISCIPULIS A GOsSCITUR. 33 ⁸ adnitendum eſſe, ut, ſiquas piſcantur animas, pertrahant etiam in litus, à fluxis nim. ſæculi voluptatibus & occaſionibus peccati ad ſta- bilem & firmam Chriſtianæ juſtitiæ profeſſio- nem, ne ſcil. reti rurſus elabantur &c. In no- cte autem ſine luce piſcantes eapiunt nihil, quia ſine Chriſto non eſt fructuoſa prædica- tio aut ſalutaris & c. Stans Ille ad litus immor- talitatis exſpectat à ſuis capturam animarum, quæ quafi Illius cibus ſunt (nnn). Captis piſ- cibus Diſcipuli ad litus ſive ad portum vitæ æ&ternæ appellunt; quò aliqui per medios flu- ctus contendunt, in ſtar Petri, per Martyrium, vel Religioſi Statůs nuditatem, quæ Martyri- um quoddam ſpirituale eſt; alii verò in navigio ſeu vita non tam auſtera, tamen laborioſa Ec. Appropinquantes litori fideles id genus ope- rarii videbunt Chriſtum, & convivium æter- num ab Illo paratum: Venite benedicti Patris mei, poſidete paratum vobis Regnumà conſtitutione mun- di! Matth. 25. v. 34. 3. Duabus piſcationibus, quarum una fa- a eſt initio prædicationis Chriſti, altera poſt Ejus Refurrectionem, duos Eccleſiæ Status ſignificari docet S. Auguſt.; primà ſtatum Ec- ð H cleſiæ (nnn) Hinc ex piſcibus à ſe productis & aliis, quox Apoſtoli ceperant, communes facit epulas, ut ſic eſtendat & eos, quos ipſe converterat, & eos, quos Apoſtolorum erat miniſterio eonverſurus „ Eleſti convivio offerendos, & Chriſto ESU æternüùm in- corporandos, ut unum fſint illius corpus: Caput enim &memra unus ef Cöriftus; àt identidem inculcat S. Aug. 334 JrEsUsS E MIRA CAPTURA PISCIUM cleſa in hoc ſæculo militantis, alteràâ in futu- ro ſæculo triumphantis. “*Prima piſcium cap- „tura bonos & malos ſignificat, quos nunc ha- „bet Eccleſia; iſta verò tantummodo bonos, „quos habebit in æternum, complet in fine „hujus ſæculi reſurrectione mortuorum. Ibi „JESUS non, ſicut hic, in litore ſtabat, quan- „Go juſſit piſces capi, fed aſcendens in unam „havim, quæ erat Simonis, rogavit eum, ut „à terra reduceret puſillum; & in ea ſedens „docebat turbas: Ut ceſſavit autem loqui, „dixit ad Simonem: Duc in altum, & laxate re- „tkia veſtra in capturam. Et illic, quod capcum „ſt piſcium, in naviculis fuit; non ſicut hic „rete traxerunt in terram. His ſignis ibi Ec- „Cleſia in hoc ſæculo, hic verd in fine ſæculi „figurata eſt: Ideo illud ante, hoc poſt Re- „ſürrectionem Domini factum eſt; quia ibi „os Chriſtus ſignificavit vocatos, hic reſuſ-⸗ „citatos. Ibi retia non mittuntur in dexte- „ram, ne ſolos fignificent bonos; nec in ſini- „ſtram, ne ſolos malos; ſed indifferenter: La- „Xute, inquit, retia veſtra in capturam, ut per- „mixtos intelligeremus bonos & malos: Hic „autem inquit: Mittite in dexteram navigii rete, „ut ſignificaret eos, qui ſtabunt ad dexteram, „ſolos bonos. Ibi rete propter ſignificanda „ſchiſmata rumpebatur: Hic verò quoniam „tunc in illa ſumma pace Sanctorum nulla e- „runt ſchiſmata, Evangeliſta dixit: Et cum tan- „»ti ſent, non eſt ſciſſum rete; tanquam primam „1 ye yIII „ yte jn „ V „nil i l. yreb „tis, „ls H „he „kur „Ni 122, A DrISCIPULIS AGNOSCHURyR. 33 5 „ Piſcationem reſpiciens, in qua ſciſſum eſt, „& in illius mali comparatione commendans „boc bonum. Ibi capta eſt piſeium multitu- , do tanta, ut impleta duo navigia mergeren- „tur i. e., in ſubmerſionem premerentur; non „enim merſæ ſunt, ſed tamen periclitata: Unde „enim exiſtunt in Eecleſia tanta, quæ gemi- „Mus mala, niſi cùm tantæ multitudini obſiſti „non poteſt, quæ ad ſubmergendam prope- „modum diſciplinam intrat cum moribus ſuis „à Sanctorum itinere penitus alienis: Hic au- »»tem miſerunt rete in dexteram partem, 6 »»jam non valebant trabere præ multitudine piſeium, „quia illi, qui pertinent ad reſurrectionem vi- „„tæ& i. e, ad dexteram, & intra Chriſtiani no-⸗ „Wminis retia defunguntur, nonniſi in litore, 5»l. e. in fine ſœæculi, cum reſurrexerint, appa- „rebunt. Ideo non valuerunt ſic trahere re- »„tia, ut in navem refunderent quos ceperant „Piſces, ſicut de illis omnibus factum eſt, qui- „bus rete diſruptum & naviculæ preſſæ ſunt. „Habet autem iſtos dexteros Eccleſia poſt fi- „nem vitæ hujus in ſomno pacis, velut in pro- „fundo latentes, donec ad litus rete perve- „Niat, quò trahebatur. „ Ita S. Aug. Tract. 122. in Joann. Vide & Sermones 248. 249. 250. 251. 252. Edit. noviſs. Pariſ. Congreg. S. Mauri. (o00). §. III. (oοο) Adde, in prima piſcatione non exprimi magnitudinem & multitudinem piſcium; quia fſecili- cet, cùm in illa etiam ineludantur reprobi, hi apucd DEUNſꝑ nullius pretii aut numeri ſunt; imò cùm 326 PETRVUS TOTI EcCCLESIE E ðẽ”ùe PETRUS UNIVERSA. ECCL.ESIA. PASTUOR A CHRISTO PREFICITUR. Joann. c. 21. v. I5. Cum ergo prandiſſent, di- cit Simoni Petro 1SUS: Simon Yoannis, dili- gis me plus his? Dicit ei: Etiam Domine, tu ſcis, quia amo te. Dicit ei: Paſce agnos meos. v. 16. Dicit ei iterum: Simon Joannis, diligis me? Ait illi: Etiam Domine, tu ſcis, quia amo te. Dæit ei: Paſce agnos meogs. v. 17. Dicit ei tertiè: Simon Joannis, amas me? Contriſtatus eſt Petrus, quia dixit reprobi plurimi ſint & quaſi innamerabiles, meri- tò numerus non exprimitur: In altera autem piſca- ni coram DEO funt, etſi parvi in mundo videan- tur; numerati quoque omnes ſunt, quia eorum no- mina ſcripta ſunt in Libro vitæ: t numerus qui- dem centenarius denotat perfectos & centuplum fru- Qum afferentes; quinquagenarius proficientes; ter- narius incipientes per fidem, ſpem & charitatem &c. In litore apparuit piſcium numerus, ſic in fine fæ- culi apparebit numerus juſtorum prædeſtinatorum, qui nunc occultus eſt. Qui ad dexteram collocandi ſunt, utique veré dexteré & ad dexteram in rete concluſi ſunt: Crediderunt enim & credent, quotquot Praordinati ſunt adk- vitam zæternam. Ideo non dicitur: Mittite in dexteram veſtram, ſed in aexteram navigii 3 multi enim ſunt ad ſiniſtram navigii, qui nobis ſunt tuntur & ſalvantur, quos convertendos minùs ſpe- rabamus; multi retrocedunt & damnantur, de quo- rum ſalute confidebamus &c. D tione cùm ſoli contineantur electi, hi omnes mag- ad dexteram; & econtra ad dexteram navigii, qui nobis ſunt ad ſiniſtram: Multi ſiquidem conver- prij ſie niſtr cum ille Cun opp ger⸗ 6 non ny VIO n Paleh oſ tiam Gche ſus clar⸗ 11s, 3pen peee poll is con t in⸗ luſih 7,16, 1 4 Drkt ei: Ihran , ii — e, er n piſn les mmi. Vide rumte. ui ll⸗ umtt⸗ tetztet⸗ ten den e ſn Lorun loent i fete ſie Ccltur: nlni istun . gi onver usſe e a⸗ PASTOR A CHRISTO PRXFICTTUR. 337 dixit ei tertib: Amas me? Et dixit ei: Domme! Tu omnia nöſti: Iu ſcis, quia amo te. Dixit ei: Paſce oves meas. SENSUS LFTERALIS. ppropinquabat jam tempus, quo erat Chri- ſtus diſceſſurus in cœlum, oportebat igi- tur Vicarium conſtituere, à quo tanto pro- prii etiam ſanguinis impendio fundatum Eccle- ſiæ Regnum viſibile viſibiliter in terris admi- niſtraretur. Cum ergo prandiſſent (neque enim cum aliquibus legendum prendhſſent ſeu prehen- diſſent ſe. piſces) ſeu pranſi eſſent Apoſtoli cum Chriſto, utpote quod tempus tanqusm opportunius cum illis loquendi Chriſtus ele- gerat (ppp.), ſpeciatim ad Petrum converſus, V. eum (ppp) Conſueverat ſané Dominus à cibo ſumpto non pauca, neque vulgaria aut aperire aut operari myſteria. Sic præter primum miraculum in convi- vio nuptiali Canæ perpetratum, poſt cœnam Agni Paſchalis inſtituit Sieramentum Euchariſtiæ; in vel poſt convivium in domo Simonis ſuſcepit in gra⸗ tiam Magdalenam atque defendit; ante 6. dies Pa- ſchæ exceptus à Martha, ab eadem Magdalena rur- ſus inun cus, brevi ſe moriturum ac ſepeliendum de- claravit; primàâ die Reſurrectionis apparens Apoſto- lis, cùm de piſce & melle ſylveſtri manducſſet, aperuit illis ſenſum Scripturarum, & ad remittenda peeccata impertitus eſt Spiritum S. &c. Ita nunc poſt prandium, ad quos ſuos invitaverat, manife- ſtis verbis Petro tradidit Pontificatum: Nos ſimul commonefaciens, ut cibo accepto non minùs ad ex-= ercitia ſpiritualia idonei fimus, quàm ſi impranſi & incœnati eſſemus, & ut in ipſis conviviis occaſios nem quæramus, promovendi ſalutem proximi. 338 PETRUS TOTI ECCLESIXE ⸗-⸗ — eum alloquitur, & ſummum Eccleſiæ ſuæ Pa- ſtorem conſtituit, luculentiùs declarans, quæ in præcedente miraculoſa piſcatione jam in & per Petrum præ reliquis omnibus ferventiùs occupatum perpetraverat, & ad præſentem ſcopum jam ordinaverat & direxerat. Cùm aut in prima apparitione ſub veſperam Apo- ſtolis facta eandem contuliſſe omnibus vide- retur poteſtatem, dicens: Sicut miſit me Pater, & ego mitto vos & ., nunc ad omnem ſchiſma- tis & factionum occaſionem amputandam u- num omnibus præficit Petrum, & promiſſas Matth. 16. claves Regni cœlorum primariò illi concredit (ꝗqq). Equidem omnes Apo- ſtolos (qqq) Præeminentiam Petri & authoritatem fu- er omnes alios etiam Paſtores uti hæc Domini al- locutio, ita jam prævia multa liquidò oſtendunt: I. Et mutatio & prædictio mutandi nominis ejus ad primum Chriſti conſpedum Joann. 1. 2. Quèd in Catalogis Apoſtolorum ſemper dicatur primus; non rimus vocatione, aut nudâ tantùm numeratione, (quia nullus dicitur ſecundus aut tertius, aliorum- que ordo penes diverſos Evangeliſtas invertitur, Detrus autem apud omnes ſemper dicitur primus) ſed propter primatum, quem inter omnes cœteros gerere debebat. 3. IIIi ſoli didum: Zae⸗ Petrus Ge. Pro illo ſolo, uti pro ſe, pendi tributum juſſit Do- minus: IIli ſoli morte inſtante dixit: Ego rogavi pro se, ut non deficiat fides tua c. 4. Primus inter Viros vidit Chriſtum ſuſcitatum à mortuis; Angelus mit- tit mulieres ad Apoſtolos, nominatim ad Petrum; rimus ingreditur ſepulchrum ante Joannem; ſolus 2d Chriſtum venit per mare &c. 5. Primus poſt eba. ,Gi nin ntius tenn ( Ao Oe. Nien, lnn⸗ n. iſ nar⸗ ⸗ ſoſot tein 4 pinii⸗ HCunt! eila udin Gnon Mode lorün⸗ ertieut, Nin Ccterol mGe. ſtho⸗ u „ . Viros mit etrum ſolui u — PASTOR A CHLISTO PREFICITURN. 239 ſtolos in univerſum Orbem legatos deſtinavit ne verò quiſquam exiſtimaret, derogare Eum Hierarchiæ Eccleſiaſticæ voluiſſe, & omnes Apoſtolos pari omnino poteſtate & authori- tate præditos, nunc ad Petrum ſolum tanquam totius legationis Caput, ad quod jam diu de- ſtinatus erat, verba facit audientibus aliis, ut cùm ſpecialiſſimè illi concreduntur agni & o- ves, illi tanquam Principi & Paſter ſummo ſe fimul agnoſcant concreditos & ſubordina- tos Apoſtoli ſeu Paſtores reliqui, & intelli- gant per Petrum tanquam Os Collegii Apoſto- lici & totius Senatûs Eccleſiaſtici audiendum ſibi, quid credere & profiteri aliisque prædi- care debeant, loquendumque fſibi ore illius eſſe, ad quem ſpecialiſſimè & per quem loqui- tur Dominus. Vocavit autem illum Chriſtus nomine proprio Simonis, & non Petri, quia nunc illum ſolenniſſimè facit Petrum ſeu petram & rupem Eccleſiæ; & diſtinéctius goannis ſeu 2 Jona Aſcenſionem propoſuit ſubrogandum in locum ju- dæ; primus poſt Spiritum S. acceptum publicè præ- dicavit; Ananiam corripuit & Saphiram; ſeptem diaconos eligendos curavit; primus in Concilio ſen- tentiam dixit, quæ obtinuit & ab omnibus appros bata fuit paucis additis à Jacobo lpiſcopo Hiero- ſol. De Petro ſolo legimus, quòd vel iMius umbra ſanarit infirmos; de aliis verò: Per manus Apoſtolsrum fiebant prodigia &c. Communis item ſemper fuit locutio: Petrus eum undecim, Petrus & Apoſtoli Ge.: Si- cut cùm dicitur Meyſes & Seniores i. e. Caput eum memꝗ bris potioribus aut Princeps cum Magiſtratu &c. 340 PETRUS TOTI EccCIEsSIX Jona filium, quò eum ab aliis meliùs diſcernat Apoſtolis, quaſi jam prævertens & eludens fri- volas mterpretationes HH. noſtrorum tempo- rum, quæ nimirum dicts ſunt ad Petrum Paſce e meds &-o. ad eum communi nomine Apo- ſtolorum diéta eſſe, contendentium. Verùm ut non eſt diétum à Chriſto ei omnium no- mine: Diligis me plus bis? nec omnium nomine ipſe ad Chriſtum dixit: Zu ſcis, quia amo te; ita nec ei omnium nomine à Chriſto dictum eſt: Paſce oves meas (rrr). Ver- (rrr) Opportunè autem eum antiquo Simonis, à d- dito etiam Parentis gJoannis nomine compellat Do- minus, tum ut admoneat priſtinæ humilitatis, ae doceat ea, quæ nunc accepit, munera ex natura ſua ſe non habere, ſed ex gratia, ne aliquando de illis glorietur. (Unde & olim cùm Pontifices Romani in Templo S. Joannis Later. proponerentur, omni Papali depoſito ornamento in ſede marmorea col- locabantur, & inde aſſumebantur, inter decantatum illud Pſalmi 112. Suſeitans & terra inopem & de ſfercore erigent pauperem; quamobrem ſedes illa ſtercoraria ap- pellabatur) Tum ut etiam ipſum ac Succeſſores ip- Hus admoneret officii ſui, quod eſt eſſe obedientem DEI gratiæ, & obedientem ſimpliciter; & ex ea- dem obedientia curam animarum acceptandam: Nomen quippe Simonis obedientem ſigniſicat, ſicut Joannis gratiam DEl, Jone verò ſimplicem ſive co- iumbam: Et ſanè qui omnibus fidelibus præeſt, de- bet inprimis DEO, cujus locum gerit, obedien- tiam; quam ſi DEO præſtabit, faciet & DEUS, ut ipſi obediant ſubditi propter DEUM: Tum de. nique, ut hoc tantum privilegium perſonæ Petri, non autem qualitati ejus i. e, bonitati aut ſan titat ut ckaritati collatum putemus: Exornat quidem rha ffi. npo⸗ o⸗ erun ⸗ vine jite nel: Ver⸗ — r6,10. lrho⸗ tis,1 tunfu le i ommn Hjomhl er eol⸗ ntatum ſon rilip⸗ ſlores⸗ Cleten intim: al PASTOR A CHRISTO PRXFICITUN. 341 Verba ſequentia Chriſti ad Petrum, & Pe- tri reſponſa ad Chriſtum quibusdam quæſtio- nibus pleniùs elucidabimue, quibus rectè ex- plicatis eò planiùs conſtabit de ſenſu ſenten- tiæ Chriſti, ab hæreticis noſtri ſæculi tantope- re contra Catholicos agitato. Conantur etiam- num illi, omni modo verbis tam perſpicuis tenebras offundere: Sed priùs Solis fulgo- rem, quàm verborum Chriſti ſplendorem ma- ximéôque Pontifici collatam per illa ſupremam dignitatem, extinguere valebunt. Quemad- modum fruſtra laboraret, qui in Solem jacta- ret pulverem, ut ei fulgorem adimeret: Sic fruſtra laborant adverſarii, dum in manife- ſtiſſimam lucem ſententiæ Domini inanes ger- ras, gloſſas & interpretationes violentas ceu pulverem ſpargunt, quo in eorum reeidente oculos magis excœcantur. Qliæritur Imò: Cur interrogat Dominus Po- trum de eo, quod ipſe meliùs noverat, quàm Petrus? det Theophyl. in Joann. Quare Cbri- Nſtus, qui ſerutator eſt cordium nibilque ignorat, in- terrogat? Non boc facit, ut diſcat, ſicut nos, ſed ut doceat & manifeſtet aliorum fidem. Sicut & cum in- terrogaret: Quem dicunt bomines Rlium bominis quam fidem confeſſionémque à nobis requirat, indi- cubat: Ita bic Orbi daturos Magiſtros ac Doſtores, V 3 quales charitas & ſancitas poteſtatem , & uſum poteſtatis legitimum ſan um & meritorium reddit, illa tamen &t poteſtas & uſus conſiſtere poteſt ad ſalutem alio- rum, licet non ad ſalutem, ſed exitium exsrcentis. 342 PETRUS TOTI ECCLESLIE quales illos eſſe velit, ternd interrogatione bene in- culcat (sss). Deinde interrogavit Dominus, ut nos, qui corda hominum penetrare non valemus, ubi eligendus à nobis aliquis eſt, & ad dignitatem Eccleſiaſtieam promovendus, priuùs tum ab ipſis eligendis, tum ab aliis hau- riamus notitiam de dotibus ad munus ritè o- beundum illi neceſſariis &c.: Quà ſimul in re cautè omnino utendum teſtimonio eſt, tum eorum, qui adverſarii ſunt illius, de quo pro- movendo agitur, nam vertunt tales omnia in deteriorem partem; tum eorum, qui amiciti4 aut nimiâ familiaritate eidem ſunt conjuncti, quia iſti è contrario omnia extollunt, & ſu- pra veritatem illuſtriora prædicant & c. Hinc Paſchalis II. c. Significâſti de Elect. & Elect. pot. Si conſcientiarum factor & cognitor ſecretorum cognitione hde uſus eſt, non ſemel tantum, ſed & ſe- cundò uſque ad contriſtationem; qud nos ſolicitudine oportet totam Eccleſiæ prælationem imponere fratri- bus, quorum conſcientias non videmus . Quæritur 2dô: Cur Dominus interrogat de dilectione Petri erga ſe, non de ejus ſcientia & aliis dotibus & e.? . Ea quæſtio convenie- bat (sss) I1æc verba, etſi ipſius Theophylacdi non ſint, ſed Oecolampadii, qui cùm in mutilum ex- emplar græcum incidiſſet, de ſuo hæc infarciit, ůt ipſe teſtatur; non iſunt tamen reprehendenda, niſi in eo, quòd verba ad ſolum Petrum directa, üt pau- 15 ante advertimus, ex mente corrivalium ſuorum ad univerſos Orbis Doctores & Magiſtros tranitu- lit, quò ita Primatum Petro adimeret. ral ſe⸗ ſige ſun lng nen ſile hoſt (ere li a Elte . non . ſeen reda, Ut run dia, pot ene in⸗ hinus, e hon elE ends, ishao rteo⸗ nre un op⸗ Woirir Mieti hiune⸗ l IHe Lied ewuN 1% tgine aiti⸗ 0e 6 ſciepti⸗ pvene⸗ d — dino lucn er keüt, 1 da, u Pal. ſuons trunl PASTOR A CHRISTO PRFICITOR. 343 bat vel maximè Divino Magiſtro, ſiquidem charitas univerſa dona & plenitudinem Legis continet. Sicut ſcil. in corporali conjugio maximè deſideratur honeſtus & ſincerus Viri amor erga uxorem, quo uno univerſa matri- monii onera ferri queant; ita in connubio ſpi- rituali Paſtoris cum Eccleſia nihil eſt ad feren- dam ſarcinam gubernationis magis idoneum ac validum, quàm charitas, quæ benigna eſt ac patiens & prorſus neceſſaria ad tot devo- randa faſtidia &c. Et ſicut olim Petro ob in- ſignem de ESU opinionem & excellentem fidei confeſſionem Regni cœlorum promiſſæ ſunt claves, ita nunc promiſſæ exhibentur ob ſingularem in ESU M & ejus oves dilectio- nem; ut intelligant Paſtores, eximiam quandã fidem & excellentem charitatem præ aliis à ſe poſſidendam eſſe, ſi ſuo velint muneri ſatisfa- cere. Petit quoque Dominus, num ſe Petrus diligat, ut conſoletur eum de remiſſione pec- cati admiſſi; charitas enim operit multitudinem pec- catorum I. Petr. 4. (ttt). Porro nomine dile- 4 Stionis (ttt) Hinc S. Ambroſ. Serm. 46. Poſt lacrymas Pez- ffor aſſumptus eſt, & alios regendos accepit, qui prius ſe ipſe non rexit Arnobius in Pſ. 138. PEecce Apoſtolo pæœnitenti ſuccurritur, qui eſt Epiſcoporum Epiſcopus, & major grads redditur ploranti, quaâm ſublatus eſt deneganti. Et infra: Ut non ſolum reouperaſſe, quod aämiſerat, probaretur „ ve⸗- rüm etiam & multò amplius pœnitendo, quam negando per- diderat, acquisiſſe. Ubi, quod ait de gradu ſublato, potiùs de gratia ad tempus ſublata intelligendum eſt; Apoſtolatus enim amiſſus non eſt. Unde Cy- 9344 PrTraus ToTI EccLEeLzZ ctionis Chrutt non interna tantum, quæ cerni nequeunt, ſed externs etiam dilectionis ope- ra, quæ videntur, intelligenda ſunt: In boc, inquit ) ann 13. cognoſcent ommes, quia Diſci- puli mei eſtis, ſi dilettionem habueritis ad invicem, i. e. ſi proper me charitatis opera in proximorum commoda mutnuò contuleritis. Et de Chriſto ipſo ibid. dicitur: Cum dilexiſſet ſuos, qui erant in mundo, in finem dilexit eos i. e. argumentum amo- ris manifeſtum, mortem pro nobis ſuſtinendo, exhibult. Plura dabit Senſus Moralis. Quæres 3tt Cur Dominus de dilectione ſui Petrum omnino ter interrogat? B I. Ut ovi- um rill Hier Cat 2. Petrus inquit, Princeps Apoſtolorum excellentiſſimus coram ancilla ter negavit Dominum, ſed ad ſe reaiens ſie wit amarès Atque adeò non ſolum negationis il- lius accepit condenationem, verum etiam dignitatem Apoſto- lieam non ablatam retinuit 8S. Aug ep. §. 24 Bonifac., Santtus qusque Davia ae criminibus mortiferis pœnitentiam agit, & tamen in honore ſuo perſtitit: Et beatum Petrum, quando amarißimas lacrymas fudit, ntique Dominum negaſſe paænituit, & tamen Apoſtolus manſit. Optat. Milev. L. 7. de Schiſm. Petrus ter ſolus negavit, & tamen bono uni- eatis de numero Apoſtolats ſeparari non meruit. S. Bern. Serm. I in Feſto SS. Petri & Pauli: Peccavit peceætum grande Petrus Apoſtolus, & fortaſſis quo grandins nullum eſt: & tam velociſſime, quam facillimè veniam eonſecutus efe, G ſie, ut nihil de ſingularitate ſui Primats amitterer. Ita illi. Falsò ergo adſtruunt HH., Petrum, negando, Apo- iſtolats gradum perdidiſſe: Et ſi etiam perdidiſſet, ifateri nihilominus deberent, ſingulari Salvatoris in- ldulgentiâ eum nunc, etiam cum fœnore ſcil. cum Primatu, illi jam ante promiſſo, nunc autem actu acollato, recuperàâſſe &c. ecerhi ope⸗ In be, ⸗ ent ee. morun Chrito ienann iN nenc⸗ ſoneſl Utont — elme 6, 4 ini nik⸗ 10, itentiem Petrum mn “D ler.. lore i 8, Bern . ann lmih 4 10 Itnili Apo⸗ ſciſlen torit in. l. cun n a0 PASTOR A CHRISTO PREFICITUR. 34 um ſuarum curam & regimen illi & efficaciùs imprimeret. 2. Quia ter negaverat (ait S. Aug. Tr. 12 2.) redditur negationi trinæ trina con- feſſio, ne minus amori lingua ſerviat, qudm timori, E& ne plus vocis elicuiſſe videretur mors imminens, qudm vita præſens & c. 3. Quia ad amorem DEl perfeétum requiruntur tria, nim. ut diligatur toto corde, totâ animàâ & totâ mente: Simi- liter ad amorem proximi, ut diligatur corde, ore & opere: Corde; ut pro ejus ſalute Paſtor ſit anxius & ſolicitus, uti erat Job pro filiis ſuis, quos ſanctificabat conſurgens diluculo & offerens holocauſta per ſingulos: Ore; do- cendo, monendo, corrigendo, increpando &c.: Opere, ſubſidia illi exhibendo tum ſpiri- tualia Sacramentorum, doctrinæ, exhorta- tionis, boni exempli, conſilii & ſolatii, tum etiam temporalia pro facultatum ſuarum vi- ribus &c. 4. Quia tria potiſſimum, quæ amo- rem DElI impediunt, Paſtoré dedecent; amor inordinatus poſſeſſionum caducarum, amor nimius conſanguineorum, & amor præpoſte- rus ſuĩ ipſius (uuu): Sciebat enim Chriſtus, fu- . turog (uuu) Hunc ſenſum eleganter tradidit D. Bern. Serm. 79 ſuper Cant. his verbis: Non otiois repetitum eſt toties: Petre amas me? in commiſſione ovium. Et ego quiaem ia fignißientum perinae puto, ac ſi Petro dixiſſet Tſus: Niſi teſtimonium tibi perhibente conſcientid, quòd me ames, G valde perſecteque mes, hoe K, Pplusquam tuot, plusquam tua, plucquam & te, ut hujus repetitionis meæ numernt impleatur, wequazquam ſuſcipizs cquram banc, neæ te intromittas de ovibus meis, pro quibns ſanguis utique meus effuſus eft. Terribilis ſeye 346 PETRUS TOTI ECCLEsSTZ turos haud paucos, qui non amore lpfſius, ſed proprii commodi & lucri causàâ curam anima- rum ſuſciperent, imò ambirent & extorque- rent. Hinc ſummus Paſtor à Domino conſti- tutus Petrus ipſe ep. I. c, y. monet: Paſcite qui in vobis eſt, gregem DEl, providentes non coactè, ſed ſpontaneè, ſecundiun DEUM; neque turpis lu- cri gratid, ſed voluntariè; neque dominantes in cle- ris, ſed forma facti gregis ex animo. Quæres Atò: Cur Dominus interrogavit Pe- trum, an plus bis ſeu plus aliis Apoſtolis Ipſum diligat; & quare in prima tantùm interro- gatione, & non in duabus aliis facta eſt hæc comparatio? k. Sunt, qui verba plus his éò explicant, an Petrus diligat Chriſtum plus, quàm alios ſuos condiſcipulos, quia de eo vi- detur interrogatus, quod ſcire poterat cor ſuum explorans, num pluùs Chriſtum, quàm co- apoſtolos diligeret: Item plus bis, nimirum iis, quæ reliquerat; denuo quæſitus, an iisdem re- nuntiet, etiam omnibus, quæ ſperare adhuc poſſet, caducis bonis &c. Hunc ex ſe non ma- lum ſenſum magni faciunt Novatores ex eo, ne cogantur confiteri Petrum, Chriſtum ſu- pra eœteros diligentem, majorem etiam præ cœ- mo, & qui poſſit etiam impavida quorumvis tyrannorum corda coneutere, Hæc Bern. Et Serm. de tribus Ord. Eccl. Illud tu judiea, utruùm poſſt his convenienter aptari trina Pe- eri interrogatio; ut hoc ſit dicere: Amas me? Amas me? Amas me? Habes charitatem de corde puro, & de conſcien- zia bona, &; de fide non fiöta? u, ſed AMima- vorgbe⸗ cohlti in gui ulte irlu. in⸗ Ntbe⸗ loven Nterro⸗ eſt hee ſt Ps eo 1t me miis⸗ el⸗ hwe nnt. eo/ I 1 nr, l⸗ — nant Eccl ina N 3 ve! ae⸗ 1 PASTOR A CHRISTO PREFFICTTUR. 347 — cœteris omnibus authoritatem accepiſſe &c. Sanè tam adcuratâ & repetità interrogatione tunc opus non fuiſſet: Quid enim magnum erat amare Chriſtum plùs, quàm Diſcipulos? Neque enim Chriſtus quaſi zelotypiâ ageba- tur, aut de Petri erga ſe dilectione cum reli- quis Apoſtolis contendebat. Quare ex mente Patrum alter ſenſus retinendus & præferendus eſt: Diligis me plus his i. e. plus, quàm hi me diligant; atque ad tollendam amphibologiam vertendum erat plusquâm hi, utl etiam vertit Interpres Syriaci exemplaris. Ita autem Do- minus interrogat, ut oſtendat præficiendum eſſe aliis, qui etiam alios dilectione præcedit. Petrus autem vel id noſſe poterat à Spiritu S. edoctus, vel licèt ipſe omnino certus non eſ- ſet, Chriſtus tamen, qui ejus intima nove- rat, ita interrogare poterat, & Petrus etiam ita arbitari & reſpondere, more amantium, qui nulli in amore volunt cedere &c. (Xxxx). Dices: (xXxx) S. Aug. Tr. 24. in Joann. ita in h. I. ſcri- bit: Hoc reſpondit (Petrus) quod de ſè ipſo ſeiebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur, ſeire poterat, qui cor alterius videre non poterat. Sed tamen ſuperioribus ver- bis dicengo: tiam Domine, tu ſcis, quia amo te, ſatis & ipſe deelaravit, ſeientem Dominum interrogaſſe, quod interrogavit. Sciebat igitar Dominus non ſolum, quòd Ai- ligeret, verum etiam quod plus illis diligeret eum Petrus. Et D. Ambroſ. L. I0O. in Luc. c. 24. Dominus nen dubitz bat, qui interroegabat; nen ut diſceret, ſed ut docerer: Quem ele vandus in cœlum amoris ſui nobis velut Vicarium relin- quebat: Non quòd ampliùs non eiſet nos amaturus, 348 PETRVUS TOTI ECCLEGITX Dices: Sed nunquid Joannes paſſim in Evan- gelie dicitur Diſcipulus, quem diligebat 7ES US, dilectione utique ſpeciali præ aliis? Ergo & Joannes præ aliis EKSUM dilexit. . Joan- nem diligebat ESIUS amore teneriore & quaſi privato ùt Diſcipulum, hinc in finu ſuo eum requieſcere permiſit, Matrem ei commenda- vit &c.; Petrum amore fortiore & quaſi pub- lico ac univerſali ùt Paſtorum Principem: Si.- cut & Joannes tenero & perſonali amore plus dilexit ESUM, Petrus amore forti & quaſi la- tiore in grege complexus eſt Chriſtum (yyy). Quòèd ſed magis, cùm non ſatis eſſe putaverit, nos per ſe ipſum inviſibili modo paſcere, niſi etiam præ- ſentiæ ſuæ ſubductionem per viſibilem ſui Vicarii amorem ſuppleret. Sabdit Ambrofius: Bene cenſeius Jſus non ad tempus aßumptum, ſed jami dudum L) E eognitum Petrus teſtiſicatur aſfeltum. Quis eſt enim hie alius, qui de ſe hoc facilè proßiteri poſſpt? Et idec qusa ſolus prafitetur ex omnibut, emnibus axtefertur. - Tertiò Doviinus non jam diligis me, ſed amas me? Interregavit; & jam non ag- nos, ut primò, quodam lacte veſcendos; nee oviculas, ut ſe- cunds; ſed oves paſoere Jjubetur, perfelctiores ut perfectior gu- bernaret. Sic Ambroſ. declarans Petrum plus omni- bus à Chriſto dilectum plus ceteris Chriſiũ dilexiſſe. (yyy) Accommodari hue poteſt, quod Diodo- rus Siculus L. 7 Bibl. refert: Unus & idem homo Alexander M. Macedonum Rex de duobus amicis ſuis Cratero & Epheſtione vehementer amantibus dixit ſatis eleganter: Craterus amat Regens, Epheſtion Alexanarum. Hinc & Greg. Naz. Or. de moder. in diſp. conſerv. Hæser es qus tetius Eccleſiæ ſunt, Petro; quæz amoris privati, ZQoanni attributa, Et Or. ad jul. di- ſertè Petrum vocat Diſcipulerum omnium ebariſtmunm: uti Tertull. L. 4. adv. Mare. S Ugo on. Ebel ſoenn nener⸗ ob⸗ S lenſn eihnin 6, gi4 Netus jor 6 non 4, 1 Alir olmhl⸗ ſerſi. Dioto⸗ fomo mici tbus Gin ger. n Dilnij u li rtl „ PASTOR A CHRISTO PRXFICTTUR. 349 Quèd verò Dominus in interrogatione tan- tùm prima poſuit comparationem illam plus his, in aliis verò ſuppreſſit, dicendum eſt, vel eſſe ſupplendam ex prima in duabus aliis, vel potiùs Chriſtum videntem Petrum prudenter reſpondiſſe, neque aliis ſe in amore prætuliſ- ſe (ſicut olim, cùm dicebat: Etſi omnes ſcanda- lizati fuerint, ſed non ego Marc. 14.) ſed tantùm dixiſſe: Etiam Domine, tu ſcis, quia amo te, con- ſultò noluiſſe urgere illud verbum: plus his; nam amare ſe affirmavit Petrus, plus verdò aliis aſſerere, etſi in ſenſu ſupra explicato fors po- tuiſſet, auſus non eſt. Ex quo modo reipon- dendi colligitur, quòd Petrus ipſe verba Do- mini in ultimo ſenſu acceperit, an ſcil. Ipſum diligat, non plusgqudm alios, ſed plusquàm alii. Quæres ytò: Cur in prima & ſecunda inter- rogatione Dominus dixit: Græcè «νανπποςας in tertia verò αιÜει αα, num myſterii aliquid in illa verborum varietate ſignavit? Maxi- mè, cùm Petrus in prima & ſecunda reſpon- ſione non dixerit «guανα ſed α Ver- bum enim græcum &ννιναρ11lus ſignifieat, quàm ιιπιο, ſicut & apud Latinos plus eſt amare quàm diligere (222). Latinus tamen Inter. pres (222) Hinc Cicero L. 9. ep. 14. ad Dolab. Luis erat, qui putaret ad eum amorem, quem erga te habebam peſſe aliquia aecedere 1 Lantum aeceſit, ut mihi nune deni- que amare videar, antea dilexiſſe. t L. I. ad Brut. Clos dius Bibunu: plebis deſignatus valde me diligit, & ut α RHαερꝛdicam , valde me amas. 3570 PETRUS TOTI EccLESIE pres &νοααταπαοα vertit in diligo, & ιιο in amo, & ita Chriſtum facit interrogantem illo verbo humiliori diligendi, & Petrum reſpondentem verbo acriore amandi, ut non facilè deprehen- di poſſit diſcrimen, utà & Aug. propterea non agnovit Tr. 123. ſeribens: Uhi etiam demonſtra.- tur unum atque idem eſſe amorem atque dilectionem; nam etiam Dominus noviſſimè non ait: Diligis me, Jſed amas me; ſicut & nunc verba illa promiſ- cuè apud Authores confunduntur. Ambroſ. tamen ſupra cit. in not. hanc agnovit differen- tiam, ſed ita, ut inbærens verſioni Latinæ, plus ponat in verbo Chriſti ultimo amas, cum tamen grœæcum verbum ultimum e minus ſonet. Ponderatio illa verborum græcorum & differentia, quam videtur & agnoviſſe Ci- cero in Latino, mirificè placet Salmeroni, cùm ita commentsatur: Petrus duplici modeſtiàâ u- ſus eſſe videtur; alterà, quòd cùm Dominus quæſivit: ,‿α—ας α Amas me? reſpondit: G.- Xéοα ε, Diligo te; alterâ, quòd non ait: Dilgo te plus bis, ſed ſimpliciter: Dilige te. Secundò interrogatus eodem verbo &νανπαπρ, verbo rur- ſus tenuiori utitur &ιιν αο Diligo te. Tertiò denique verbo &aι αε diligis me, ab ipſo Do- mino interrogatus, idem σεα tert'& reddit. Aſſumit ſcil. in tertia interrogatione ipſe Do- minus verbum modeſtius, quo Petrus in bi- na reſponſione uſus fuerat: Ut ſignificaret, quòd in hac vita non obtineatur perfecta & conſummata charitas, ſed nonnulla atque ex par- onmg, verbo⸗ entem ehen. hon Pnſre kimen, ane, ſonl⸗ ſrrol getel⸗ aune, C 6nui eOroN ſe. bcun eſtii⸗ mi ,. Dge cuned vof⸗ Tentd ſoho⸗ feccit leho⸗ en bi⸗ caret, ela 6 gue ex in PASTOR A CHaSISTO PREFICTFTUR. 351 parte: Dominus tamen conſultò in prioribus interrogationibus grandiori verbo uſus eſt, non ſolùm ut intelligamus, ad quem terminum pervenire debeat noſtra charitas, quæ ſaltem in cœleſti Regno obtinebitur, ubi nulla carnis infirmitas, nulla ſæ culi cupiditas noſtrum er- ga DEUM infirmabit amorem; ſed ut etiam, dum multum à nobis exigit, aliquid ſaltem amoris eliciat, ne, ſi parum peteret, nihil à nobis obtineret. Ideo à verbo grandioris ſig- nificationis, in tertia interrogatione tranſivit ad humilius, ut ſaltem illum minoris dilectio- nis gradum non denegemus, etiamſi in & à nobis majorem perfectionem optaret. Vide- tur ergo primo loco majorem exegiſſe ehari- tatem in illis verbis: Amas me plus his? Se- eundo paulò minorem dicendo: Amas me, quia non addidit, plus bis: Tertio adhuc minorem dicendo: Diligis me? Hæc ferme Salmeron. Juxta verſionem autem Latinam, bis dicendo diligis me, & ſemel amas me, aſcendit Chriſtus interrogando; & ſic ſignificatur, in charitate ſemper altiùs eluctandum eſſe; qui enim non progreditur, regreditur &c. Quaæres 6tò: Quare Dominus agnos & oves, & quidem juxta Latinam lectionem, bis ag- nos, & ſemel oves Petro commendavit? Be. Inprimis certum eſt in his verbis omnes om- nino fideles, qui Chriſto in Baptiſmo non en dederunt, comprehendi, & Petro ſummo Paſtori paſcendos tradi; ſive boni ſint, ſive mali?* 262 PETRUS TOTI EcCLESIXEX mah, ſive perfeéti ſive imperfecti, ſive in- cipientes ſive proficientes, ſive prædeftmati ſive reprobati (a), ſive ſuhditi ſive imperan- tes „ſive Laici five Clenici &. Quüasnquam autem alhàs pramiſcuè accipi foleantioves & agni, agnoverunt tamem Patres & Interpretes diſcrimen, cùm nomine agnorum intelligant fideles ſubditos, qui in fide ſunt infirmiores & ladle potiùs aluntur, quàm ſolido cibho; nomi- ne autem ovium quæ matres ſuntagnorum, Præpoſitos, Apoſtolos; Epiſcopos & Presby- teros, quorum eſt alies gignere &regere. Cœ- terùm tam ovis quàm agnus animal eit à Paſto- re ducibile, egétque hujus cuſtodi4, ne in peri- cula incidat; éſtque pariter animal gregale, inerme, utile ac ſimplex &e Et cales debent eſſe fideles omnes, ut ſe ſalubriter paſci & regi ſinant, etiam illi qui paſcunt & regunt alios, à ſummo Paſtore, neque aut hi aut iſti ullo modo ſuperiori poteitati reſiſtant. Licet ((2) Sicut enim Angelorum cuſtodia ex velunta- te DEl indifferenter tam præ- quàm non prædeſti- natis impenditur, itaà & Chriftus utrosque regimini ſui Vicatii & Paſtoris ſubjecit Chriſtus ipfe qua- ſi Vicarius fuit Dei juxta illud: Egs veni in nomine Patris mei, & nen gecepiſtis me Qe, Et tamen poteſta- tem habuit omnis carnis „ita ſuper Judam, ſicut ſuper Petrum, & eâdem curâ atque doctrinâ ambos pavit; & quòd Judas non reſipuit, ipſius judæ vi- tio, non Domini culpàâ effe tum eſt: Itaà ergo & Petrus curam ſuper omnes accepit, & quotquot ex his pereunt, ſuâ propri culpâ pereunt &c. the ſto Auu Nin ſi Gio u fri eti⸗ tibt Cir Dra⸗ Ee Ta tre PASTOR A CHRISTO PREFICITUR. 2 54 autem Dominus ſimpliciter Petro commiſe- rit ag!nos & oves, & non addiderit omnes; in quo infeliciter ha ſit Lutherus; Eum tamen intellexiſſe omnes, ſuſfficienter & Scripturis & Patribus & ratione evincitur. Nam cùm Chri⸗ ſtus inquit: Animam meam pono pro ovibus meis Io- ann. 10., ſanè non aliquam earum partem intel- lexit: Sicut & cùm dixit: NMon ſum miſſus niſi ad cves, Auc perierunt domas Hiaël Matth. 16. nequis putet ſolos judæos nomine ovium intelligen- dos, ſubjunxit: Alias oves habeo, quc non ſunt ex hoc ovili, & illas oportet me aaducere &c. Qua- re corruit ſententia Illyrici, & aliorum Lu- theri ſequacium, docentium Petrum fuiſſe Pa- ſtorem ſolùm eorum, qui erant è judæis, non autem & Gentibus. Fruſtra autem recurrunt ad illud Pauli ad Gal. 2. Qui operatus eſt Petra in Apoſtolatum circumciſionis, operatus eſt & mi- hi inter Gentes; ibi enim ſermo non eſt de in- ſtituta primum à Chriſto Apoſtolica jurisdi- ctione, ſed de hujus exercitio & factis horum duor Apoſtolorum: Q. d. Qui fecit, ne Petrus fruſtra & fine frudtu prædicaret Judæis; fecit etiam efficacem prædicationem Pauli in gen- tibus. Ex eo ſanè, quòd Petrus prædicavit Circumciſioni ſeu circumceiſis, non ſunt ejus prædicationi metæ poſitæ; ſieut nec Chriſto ex eo, quòd dicatux Miniſter Circumciſionis ad Rom. 1. non enim ſequitur; ergo nihil pote- rat Chriſtus in gentibus: Ita nec ſequitur de Pe- tro Chriſti Vicario. Petrus ſcilicet primum & “ 22?2 S pria⸗ 955 zuPETRESTOTI EceLESTE Te præciguum exercitium prædicationis habuit in.Bdzis Guram bamen etiam Gentium ha- buit, quæ ben Fetrum converſæ ſunt & An- tio chiæ && Romæ; tiipſe Act. 1 y⸗ Nos ſeitis; inquit, quoniam ab antiquis diebus HMeus in, Vehis elegit , per os meuj audirs Gemes verum Evan: gelti & eredere. Sig & Paulus etſi Gentibus tamen stiam Judæis prædigavit, ingrediens per Synagogas eorum Act. 99, & quidem ini: tium ſumens ab eis, uti ipſe conteſtatur Ju- dæis: Hobis oportebat primum loqui verbum D EIs Jed quoniæm repellitis illud, & indignos Vos judica⸗ alibi affrmat, ſolicitudinem omnium Ecgleſia- rum ſibi incumbere 2. ad Cor 11. &c. ( hei (é) Si ſolidum eſſet, quod opponunt HII., pro- baret, Petrum non habuiſſe jus eundi ndum univerſum & prædicandi Evangehum omni erea- turæ, i. e, tam Gentibus, quàm Judæis, cùm tamen ipſe primus fuerit inter illos, ad ques Chrifius es risdiétionem habuit ſuper præputium, ergò primus Apoſtolorum, ovium & agnorum Paſtor, fratrum confirmateon, Eccleſiæ petra & fundamentum retru- deretur à maxima parte gregis ad anguſtias Judæo- rum. Qur ergo, Angelo ſuadente; accerſitur à Cor⸗ , I., ſignanter ait; Petras ⸗ ein evec,onis enekt is ed prapilit Tekit’,aiEen, GeTReus Prir ola Paptizatus ſolutem Gentium defigait Se. — Potiùs ergo Paulus Poft Petrum uti judæorum ecum aliis, ita & CGentium cum aliis Apoſtolus fuit poſt A . ⸗Hine B. Chryſoſt, 1 Fi . e Ut⸗ Ul l⸗ ti PASTORA CHRISTO PRFFICTTUR. g5† WVanum ſimiliter & commentitium effogium eſt Hutheri, verbum & ffioum paſcendi ad ſo- lam pfædieationem verbi DElreffringentis: Paſtus hie ſeu pabulum ſpirituale lieet etiam mußneri huie nomen dederit, non propterea il- lius vim & poteſtatem exhaurit, quäm partum miniſterium Heliſœi a tus fundendiaquam fù: per manus Heliæ & Imo pr& dicatie ſupponit aliam poteſtaten: Qubmolo enim prudicabunt, niſi mittantur ad Rom. r0O. Nunquid Paſtores inſignes plures fuerunt & ſunt, qui per ſe ipſos non prædierunt neceprædicant. Suffieit in. ſpectio, vigilantia; préôviſio & cura de pabu- lo & c. Præprimis attendenda eſt poteſtas ju- risdiétionis, quà utendum eſt fortiter & fua- viter, ut eoêrceantur improbi, animentur bo- ni &c. Sicut uſus eſt Paulus I. ad Cor. 4, n virga veniam ad vos, an in cbaritate & ſpiritu man- ſuetudinis2 & a ad Cor. 13. IMdeo bæc abſens ſeribo, ut non præſens durius agum ſecundum ar arce, . quam denit Dominus mibi in ædifcationem, non in de- Nructionemh &c. Planc poteſtatem eàmque am- pliſſimam dedit Chriſtus Petro ejusque ſucceſ- ſorihus in totam Eccleſiam. Hinc etiam in gra- co pro Scos puſce, in ſecunda Domini interro- Petrum, qui Cornelium primus ad fidem conver- tit, monitus mirabili viſione, quâ juſſus fuerat etiam amimalia immunda manducare &c. Quidquid de- mum ſit de exercitio prædicationis inter Apoſtolos diſtributo, plienifſima Paſtoratus Eccleſiæ authori⸗ tas reſidsbat penes ſolum Petrum, 1 2 3 5 6 ParRüSTOTI EcCLESIIH . Quemadmhodumfeilſi abundans & locuples Vire quamplurimos Opiufn greges Poflidens, a penegrinaturus, alidhein ui 1600 gregi- & agnos, ille Venè eflet univerfalis Paſtor & etiam gregibus præpo nere, mmO re, autremnovere ſi opus elet &:z it⸗ Domi- nus omnia fidei Petri concredidit, ei univerſalem tradidit, & euram I. miumovium, & oviliume & eorum qui hispræ- ſunt, maxime cum & ipfi ſint oves &c. (W. Nec — non (e) Uti 2. Reg: 6. dicitur: Dizxd Dominus Ad le: paſets pPopul’vw meum Iſzael; & ipfe David de e BI. 7. de poſe fœt ates acepit enm paſcete acoh Irai! hereditatem ſuamn. Ht lazgch, E. ber ent Baſèorem unnm, dut psſoat cas, ſer A*“& Matth e. dicitun ex Mich.5. F te riet Hx, durzegat nepulain weuam Iſtail s Abi grece hibetür go- eve. Kimiliter Pf. 22. Dominns regit me; ſive pPafcit im 2 „SDnipil miihi deenit, 3 in doro paföa mne 6ollocgit Pf. ee vader non ,, els, l, ſ9 Ai,e eii IHrarl; intenders ui deancis Welket, ove Jo- „„. Et idem non-infrequens eit apus Seriptores . X, ev& Ne⁵ t ) FIIE D. Bern. I. arde conſid ad Réugen P. L S ve re, i wes Greâ*ſlsnte) untsquiden, E 35 EE 4 1h el eiiores & Ytegidmn Paßßores ; Weakaakaet glorioſusz; qusnt diſperentius utrumque præ oæteris nomin baraitäfti. 1 vum, menin Da- Mhes, üti Homerus Regem Agam emnonemvor Habent iui ili alignato geges, ſinguli ſingules; tibi uni verſi — PASTOR A CHRISTO PRXFICITUn. 377 nonratio idem perſuadet, quia indefnita pro- ſtaret, quas oves Petro commifillet, Grantüm elt, quia per Sos Petro commendattamfuos, gqufimmedfaté cura ipfius fubfunt (quia etiam LNSISsTetrus erediti; uni unus: Nec medò ovium, ſed & Paæſtorum o viune V ia, a probem , quæris! Ex verbo Domini: . Hon Nioo Epiſeepyram, ſea etiam Apufßfalorum fie ab- ſoluts & ae,ſerets tote 6ommiſſe ſunt oves? Si me amas Pe- tr ce ovαw meas! Quas iltius aut illins pepulè, eivi- tatis aib zegzonis aul Gerti regni! Oves meas, inquit. Cus non pliniez, Mon, Neſign,He aliqzuas , ſea ſgndſſ ommner 2 Ni- i excipity, ul, afftiliguitar näbit Tta Bern. KEKt Innoc. IIII c. Sohitæ de Wlajor. & obed- Neßis, inquit, in bes t0 V er, 7o Zuner ves Epriſti wommißſa , dicente Demina: Pa ſee oves meas, non di'ft inguente inter has es alia At Alie- num 4 ſao Aemon’ftrartt o vili qui Perrum 6 Succeſſeres isſius Mugiſiros Lon pecognoſekret & Paſtores Ge, Kuſeb. Emyſs. Serm de Nativ Joan Ev Bnimam, inquit, agnos, de- iunnde oves ei eemmiſit, quia non ſolam Paſtorem, len Paſtorum b.7 Paftonem ſſe bonſtituib. Baſeit igitur Perrus genes,, paſeit & 65 veyz piafoit lies, Paiſeit & matres Tegit G Tubdtos & pra- r ars. Omniumigitur Bifter eſts Terraetes Näanks G ewwesi 6 Ereleſia nibtt eſt. IJYM 37 8 PErRUS TOTI ECCLESIEY Petrus utlejus Succefſôres regere debebant Eceleſiam particularézad exemplum aliorum) quàmſubditos alorum Paſtorum, quoniam E- piſcopus Rom. eſt Ordinariorum Ordinarius, &tam in Epiſcopos; quàm in eprum ſuhditos, jurisdictionem & poteſtatem &Gxencet. Rur- ſus agnos teneriores bis commendathequia in fide imbecilliores majorircurâ &cuſbedhià in- digent; ſemel verò oves urpote grandiores & ſbimet melius providentes iie Amiſtites om- nes & Paſtores particulares, qui ſub Petno ſumm a univerſali Paſtore alios paſeunt (e). 0 3 Qucres, 72) Ojcum fupra jadt, Latih am lettiopem; quodäi enim Græcam (uti & Syriacain Hteram, qu’oves bis, & agni ſemel commendanturt, (lampleéti veli- mus, ſuum quoque illa ſenſum commodum habere poteſt. Bis oves, ſemel agnos Dominus commit⸗ tit, quia qui in fide Chrifliana adulti ſunt, & alios docere ac regere debent, majorem merito ſolici- tùdinem injiciunt ſupremo Paſtori;: TPum quia be- ne Guratis Superioribus ſen Epiſcopis, bene quo-⸗ que proſpicietur ſubditis, ut prôpterea maxima pars regiminis Pontifcii magis debeat intendere Prflar tis, per quos medios regit Eccleſiam, quam ſubdi- tis, qui ſub Capite ſano & ſaneo ſana faciliüs erunt & integra &c.: Tum quia minores & minori negotio & moleſtia pafcunturi & corrigun- tur; at maljores potentiâ & ſapientid; præſertim fa- vore Principum ſæcularium armati, difficiliùs regi ſe quandoque ſinunt, obedientiam & ſubjetionem negant, Schiſmata in Eceleſia DEdgenerant, üt vg. olim Patriarcha Conſtantinopohtanus, uiinemen Oecumenici tempore Gregorii ambiebat, & Dioſ- corus Alex., qui in ipſum Pontifſicem Romanum ebant run) zul⸗ grius, ditos⸗ iin gin⸗ G Oe. lr Plro⸗ ttt el e 1e. I hnn Nele PASTORZA CHRISNOTPRHFCENTUR. 379 Qrares 7mo Quid Eirca trinum Petri ret ſponſunm adhuc obſenvandum? e. EPrima & ſecundaoreſponſio conſiſtebat in his werbise Euam Domine, tuſcis, inin amo tes uhi inprimis ſe diligere recipitq ita enim illi dictahauwcon- ſcientia ? unde interni hujus ſui affectsteſtem vuhkt JESLM. ipfum; profitens-in- hoc Ejus Di- vinitatem: Neè autem affirm atio iſta Ktiam De. mine, extendi putaretur ad'totum quæſitum, ideo tantum Addit, quòd diligat, non autem quòd plus aliis diligat, propriàâ experientià& lapſu cautior & modeſtior fattus. Siifecit ei teſtimonium perbibere cordi ſuo, noluit judex eſſe cor- dig alieni; ait S. Aug. Cüm autem terfiè quæ- ſtionem repeteret Jominus; contriſtatus ſ Per trusz venit enimälli in memoriam trina nega- tt0, quam ctiam ESUS-illi prædixerat, & quiſem tune, cum tam grandia promiſiſſet: Donine,f cum aratus m & in carerem & in mortem ire l-uc. 22. Animam meam pro te ponam Joann-n 3. Et ſi aportuerit me mori tecum , nonte- nepabo Matth. 26. Werebatur itaque, ne nota- ret in ſe Dommus smoris defectum, propte . quem ſc in terrogando eum urgeret, aut ne rurſus Præ videret ill'us in amando inconfitan- tiam & co Ernihil ſibi ſuperefie intelligens, ad- Inſus Scientiam — huic “ quàm: zucs teieen Ercommußicatiomis ferre, & 1 omnesilli, qui ultimis temporibue negârunt“, zu thoritatem ſuam pendere à Romano Portifeei 2 lique ſubeſſe recusairunt. nolejt ul lupb X3 1A 22202 360 U Prernus TOTI EcoLBTE Pr. oprizmentitribuene: 114; inquit⸗ ommnia n noſti, etiamintimæmea, bam prerd enbiagquäm futura; Gädeogquinmfceis omnian Neisetiam Aatia anote 22, an n &aantum a ni)e IIIGIS SENSIS NMORALIS. Rersamendnrsdade danais Blu- Eec nal⸗ 2 389 0 21 IIIIII 29 39141 KEtrooppertuniſſima ofſertur Oecaſiatri: pIeT mha negationem gombenſandirripé con- Aeffione; itenstam perfidiam eluchdieomaloe ire fide ac dilectione & Præc larè Aug. Serm. 315: al hom. 27 inter 0 P. etidavit Petrus, & a ter: (orig mſpehor elt audire, Dgulde ame- ⸗ Aan tædioipſius Petri: Miratur enim interrogari à præſoio toties, clm ſemel Ruſſeret reſpondere ertam neſtienti. Sed: tanquam diceret Dominu; :Ex- Pelte, ut numerus 1 girimius impleati Ar. tert, tonſitea- tur per amorem, qui ter negaverat per timorem & . t Ambros. Serm 46. Hoc dictinn Petri ad com- mnum H . . 1() Juxta dnOrondsem ſemtomtianm contriltatus en Petrus, quòd illis ter repetitis inverrogationibus ointelligeret à ſe epofcei ſummum illud amoris Pa- oralis offiçium quod- eſt dare animamupro ovi- bus ſuis: Auditâ fiquidem: morte, hominis natura B contriſtatur, licèt ſpiritus hetetun Hinc Hfus eum 1 alarurg neque enimdili ommiſiflet tetùm gregem ſium „niſi eum ſeiret , in amore perſeveraturum; imò prædielt Hujus ſui amoris teſtimonium luculen- MRimum Betrũ in morte daturum: De hoc ſeq. d. IyV. ere tir,E pardn . Remej: Ime,r i dt tertnin audit ro enſationem prioris heaſtekte errorit . Aen enim Domi. Nrr i lote, t Nie dernn 6,6 n, Nlet ſter⸗ CNN Dyni ſ6euns Onivte sr. N nütin seun tege Ulum clen DW PASTOR A CHRITO PRTFIETUR. 361 tal, opete, Hur Aade fuerant fortes in carne &e Et S. Aug. in Pe3 sS Oeesles impetus hahebas ad mandum, tales Hisbeag zea eitifgen mundi Ag. Hoceſt, quod Paul, ait ad Rom. 6., Humanum Adico prepter infrmitatem carnis veſtræ; ſicut e⸗ vin erhiluiſis membra veſtra ſervire immunaitiz & iniqui- ri e auitaten, ira nunce exhibete membra veſira ſervine iuſtikic in an Iißoationem &o. Ubi Apoſtolus ait: Huma- am Nico equia üt notat Aug. ep. ad Anaſt plus ali- nuu tertiò uegavenat) toties conftetur; & quoties eulpam delinquendo eontraxerat s taties gratiam dili- gendo conquirit: Quüàâm ingens forſam numerus peccatorum, quæ fecimus, & quàm exigua & pauca opera bona, quæ in illorum deletionem & compenfationem reddimus, cùm tamen DEUS per continuas inſpirationes ad hæc ex- citet, exſtimulet, urgeat &c. Diligamus nunc multùm puat'remittantur nobis peccata multa: Shvalde peccavimus, valde virtutem cola- üSA.⸗(). Que propr iæ animæ diſpendia ſpi- — WNR D. Greg. in illud Iſ. 40. Qui cenfdunt in Domi- bunt ortitudinem, ita commentatur L. 19. Mor. tant fonlitndinem, quiz fortes ſtudent eſſe in ſpiri- „quid dicendum fuit, ſi jam ifli ferre potuiſſent., Et Greg. in Job. 29.“Cum per Apoſiolũ ita dicitur qui. busdam, eorum infirmitati condeſcenditur: Per- inde enim eſt, acſi dixiſſet: ſi nequaquam ampli- „us poteſtis, ſaltem tales eſtote in frudibus Bono- „rumoperum „gquales fniſtis dudum in actione vi- „tiorum &c. 3,20Et ) Bern ad FF. in monte ait, „hoc achbbhos quidempertinere homines, ſed non- „dum perfeftoss perfecdtorum enim efſt longé ſupe- »aTaAre virtutibus præteritavitia, julkitiämque multò „majori amore &cententione proſequi, quaàm pro- „ſetuti ſint peccata: Inxta iltud Baruch 4. Sieut fuit 362 ½ UPrTRUSTOTI Eetitez 3TA ritualia- fecimus, eadem recuperationeproxi- mi & alienarum animarum luero cum fœnore etiam feſtauremus:s Quæ ſervitia Deoin pro- pria penſona ſubtrsximus, novos Geiffdeles ein ſervos addueendo mukiphcemus Gcd Nes. nimum abjiciamus Magno auſa virtutis iter ingrediamur, ipſosetiam innocentes antever- tere adhuc poſſumus, & fuperare amorenin- Chriſtum, utrpoſt peœhitentism ſublime elu- ctatus eſt Petnus (M)“ Neque hib tacendum il- lud eſt, quòd Chriſtus detro trinam negatio- nem nom objecerit ſeuin faciem exprobrritze“ ur enim n adgerti EuthyN non merinit Dor n ii ziminusnn — —¶— C/ 2 e at⸗ eßer, . ut erraretis 4 1PgO, g tantum enverten: 0 tes it enum requirite eum &o. Veré ſa. Prnitlen fe vor deberet millies fuperare conatum illum & dorem, quo ſerviebant mundo & peocato; ſed manum dieo, utinam eo ſaltem ardorne EO nune ſer⸗ viant, quo olim ſervierunt mundo &c. 1 ( Hine Arnobius in Pſi 138. Cαa ter vegetus negatari ſaa, quanm Jolus habuit, tribkit Voteſtaten, eS5 . ſolumgesgera „ Auoa amiſerat, prohberetun,, verum crigm Es miltò amplius pa nitendon Tiam negande perdiderat 4 6 quiſiviſt & Et 50Ambrof. Serm 46. Antequa 4 Petrus, Lapſus ef ; pofkraquan, Rrvit, erectus tſE; & qui ante laerypas Ferzzrotor ewritit, poſt Laerymas Paſtor aſfum. ptus eſt , S,: alias zegendos ageepit, qii prius s ipſè nen regzit S⁰ο. Et tChryt hom, S8. ad pop. Ant. Poſt gra Tedmn rurſus Pelrum ad Priorem honorem rediexit Paæmnitent: ei per tokun Urbém teirazun, Brelefte preſi Ainkianm dilr; 6 quod omnbus majus eff, illum majorem omnib . Dominuam Aurege⸗ rbaritatem pobit oſtenait Gc. 2I1300 948J V 2 li lon⸗ ſun NViy C la⸗ gui⸗ mb rog ing Milg⸗ lort Lern flin i . Uin⸗ ſtudn ktiann Pac veni ſier ſies 1. ſuar Ln ane aVe Vi PASTOR A CHRISTO PREMICTUR, 363⸗ mius malerum, eorum, bqui reſipiſcunt & c. Et ubiabundawitiniquitass ſieperabundatgratia &. 2QuodmonetPau lus ach Hebr g. Wegile quisquaim ſihi ſicmit honorem Med qui otatur D EO tanguam Aaron, id in Petro cernimus, qui non ſumpſit ſibi Pontiſi eatùs onorem, ſed à Do- mino vocatus & conſtitutus⸗eſt I, egis novæ & omnium nationum Bontifex) ficut Aaron Iſraëlitanum tantum in . V. 0O Sunt tamen, qui oneribus hiſge etiam cum contentione & ambitione ſe ingerant libentérque illis hume- ros ſupponant:; de quibus S. Bern. Serm. 30. in Cant. Miron audaciam plurimorum, Juos vide. mus de ſiuis vineis non oolligere niſi ſpinas & tribii- los; vineis tamen Dominicis etiam ſe ingerere non verentur &v. Et Serm. 2 de Aſc. O perverſitas Ffliorum AdanI 0 abidſio, gtig euiimn aſotidere dil. cillimum Vit, deſcendere autem facillimum, ipſi &d ler- viter aſcendunt, & diſtciliis deſcendunt; parati ad cel- ſitudines & bhonores graduum Eccleſiaſticorum, ipſis etiam Angelicis bumerig formidandos & o. D. Greg. Paſtor. c. 9. Virtutibus pollens coattus ad regimen veniat & .. Si autem, qui virtutibus pollet & ſcientiâ, cCoactus venire debet, quid oportet facere illum, qui his ſe deſtitutum novit? 3. Ekathinat Dominus Petrum, priusquam ſuas illi tradat oves: Diligis me? Aquilæ, aitplin. L. ro vaptæ Prædepondüs priüsepplorant,. dumed fers , brdſertimchtn natantes aves ex undis in acra aechere parant, ne gra. vitate oneris G Lun- Errnen honorumpon: ARSXaminatg ſi vires fibi fiaqait ne⸗ und cum n vereda (rd. 4. Iüterrogar Doôminus borr um: : Diliginen WR — dis 2 GEre6s ſel emhhes; qui ves funt, viult Paſtere ſuperär Charitate. Quemad- . odum prælatus elt offeio) Gc debet wirtu- te fubditis eſe⸗ H 1. radmtior; na- a ege Bemn. ep. 22. tadS, ind t, e era 5 Jea, oxere penſantibus tedio lLunt atque Zotmi- aini Melti non tantà IJacilitate ourrerent ad honoy es, ſ eſe ſe nririn Se onerz: Gravari profeltè metnerent, neqzue cam e⸗ 9 Per?enlo & Tabore quarumlibet affeltarent efules dig- pis tuas Wine verd ſola attenditur gleria, & non pana Gc. Adam esd. ep. Curritur ag Eccle Raſticas curas, tanuanm F earis jam quisque victurus t, cum ad curas Zer venerit H Pjuüres ſc. non ponderant onera curæ animarum ahnhexa, ſed honores; altiores eſſe volunt, non melio- 1 6&c. Sed audiant eund. ep. 27. Si akioyen qudm melis- rem, We deledfat, non, preminus, ſed prroipetsatn eaſpelta g, ) Unide D. Chryoft. Ta zlde Saceyd, antd ine ter ſeſe diſfenti⸗ bominss ratzonis Wam Bahentes bruta 1a. one art ie, Arſſ. Bnut; tanthn ſant diſerimen inter eum, „ ſost, Perafete eor, ui Palokntmr, eſe Velim, at ne majus e e, &s Et D. Greg in Waſtor. Tantum debet 1 ble, 3 Biige vita Paſtars Ee HBaiteris offcium ett, oVes (mhbditas ad- Chriſtiana officia exequenda per⸗ trahete: addhoé autem opus eit magno ardore, zs- 10, vigilantid, veluti machinis, quibus furſum tra- kantin; ut ait D. Gig. Naz. in Or. de haud. D. Baſil; „ — y Populs 2io Erarzſeendene: Brasſesis⸗ GDeant ue diftar PASTORACHRISLO PBXFIEITUR. 36 5 on toties internogart Domigus Petrhtne 1midQui⸗ n haritas eſt quaiſi animæ Auahtites;5 If ait. D. Iin Bern. Serm. 27. ih Cant. Eiritgs, s animæ æſtimetur de menſina o atis, Auoin 6 va & Idoſtendit Aρρ1eI:ad LCor. 13. Si cha- 4 itmtem mtqn habueres tnii, ict. CUm ergo Chri- . ſtusimagnum veller effe populi ſui Paſtorem charitatem imee requirit magnam;, A qaua 10⸗ A. Ia verè magnus Güaht fat, nen à maghitudi- ne apum shon à mnaghificentia palatiorum- 1o non à longa famulorum caterva &c. & C. 20: Quia charitas inter virtures præcellit, meritò. 3 poſtulatur ab iis, qui ir ELceleſia prwcellunt. D. Bern. L. 2. de Cohlſid. Monſroſa ves eſt gra- .„ ds ſauntutes, & animts ininus ; ſedes Primd & d- 4 ia ima Sc (4):. 31i0t Quia ex charitate reliqua- 6 decora ſpiritalia & bona opera Prælati tan- un Et ipſe D: Baſilius dicebat, vix eſſe, ut etiam per ſum- pmmyn Pafog AHeduatun merlium, ae per exuberantem virtukis m; ra Ain e, vlger 86 2 wiegiogritaten pertrahbat α 6. Quo-⸗ D nam ergo vulgus perducetur, ſi non virtus, ſed vi- ,. tium in Paitere exuberet? Nunquid Occini poferit „ . ilud OL. 2. Stent popelns e Sacendüt. e (1) D. Greg in . I. Reg. C. 16. Cüm de Davidis ngn uncione in Regem verba facit, ſic ſcribit: Mle ali« Arute, ecypasjifitix Yant 1cbatktai werd Lagks orpe i Ia- e tier: Pey faten, Auippé umaisqjui deee cogneſeitkrea Ratkek Tir- eh in, 1 Sponſo von bognefßeumu, „s Juis eceten, don Galent oA enk; asn Szocſts igoefeat 5en Qportet aftorks 4. “ PEGEgnοcερ homimibus sſed nonniſiez acie * t⸗ 4 charitatis „neiaudiantiiliud Oſ 8.: W, regne verunt; i on er me; Prineipts exriterknt & nen tegrevi e e 366 7ſ ρÜ„G†1†1Ü⅞sς TrorEceLEsTZ quam ex fonte promanant. Neceffaria eſt Faſtori bono patientiæ, ad telerandes tanti muneris labores tl oharitas verò, ait Ic. Pau- lus, patiens eſt? Neceſſaria eſt erga &ves be- nignitas zcharnitas benigna eſt: Neceſſaria eſt hu- militas ne celſior locus parist tumerenm, & quia hulla ſplendidior gemma humilitate in Omni præcipuè ornatu ſummi Pont’ficis ,uti ait Bernz charitas non inſlatu: Neceſſarius eſt proprii commodi vontemptus acharitus non juas vit quæ ſua ſum & . Necefiarius ſt ammaruftt zZelus: is maximè ex charitate oritur? Thu h . cut infernus &mulatio Cant. 82. Si/infefhnsſeus ejus incolæ dæmones ad perimendas ahimas totoconatu invigilant, nihil aliud ecurant- non opes, non honores, non voôluptates; patieturne ab his ſe Paſtor ſuperari? Non ae- cendetur zelus ejus, ut, quod dæmnés fa- ciunt, ut perdant; ipſe faeiat, ut animas ſer- vet? Neceſſaria eſt fortitudo ad perrumpen- das difficultates 3 charitas omnia ſuſtinet:? Ien tis & iut mors dilettio, omnia pericula & ipiam mortem ſubiens pro falute animarum: Ne. ceſſaris eſt eorreptio ovium absque ameritur dine, id præſtat charitas: bona Aater ,alk J72 ſæpe cit. Bern. ep- a,, charitas, JHurs Ne Yoeak n infiy mos, ve exerckat provetkos Nde nygiidt ing gfe:d cos, Atverſis Merſ/u ewbibens; Neut RRos Hiligit uni derſoyh Cuim ar gueit; Mitis eſt , pie Melr Yevie, De tientir out iri/ti bunmiiliter'inhghari &6. a152 Epiſooporum Status eit Akatus perfectiohis; per- 6 4 1 ! PASTOR ACHRISTO PRXFCITUR. 367 perfectio autem potiſſimum repoſita eſt incha- ritate & Hæc nota chanacteriſtica Prinéipis Eccleſiæ; hoc Rationale illuch; quod ſuſpen⸗ ſum & pectere hrafert &c. & C. 8 1usti 5. Diligis me 2 Paſee oues meas Sn. Nr ul Hum euim manifeſtiuns indicium, quèd quis diligat Dominum quàm ſi curam habeat ovVium illi= us &c. Hine non diciturâ &i diliginoves means„ Paſee gas, ſed: Diligis me? Reſce eves meas: Dili- gendæ utique ſums non tamen propter ſe, ſed propter DEEM, earumque amor ex amore DEI. provenire isbede &huic uni inniti, bou ali & conſervari. Hinc Aug. verba Chriſti vult idem ſonare, ac Quid retribues, guid dili- gis we? Dilettionem oſtende in ovibig, ſ dilebtionem erga me⸗ babes: Rei oſtendas; babes & . Latet au- tem magna vis in pronomine, cùm dicit Chri- ſus: Paſce agnos meos ; paſce oves meas &. Paſcere enim oportet ùt oves Chriſti, non ut noſtrass amore Chriſti, non noſtrè; eâ ratio- ne, quâ vnit Chriſtus, non exoticè, nomne- gligenter, non deſpoticè &c. D. Bern. ep. 237/ad Eugen. Ipſa Domini tui ſponſa⸗ i.e Eetler Ra, guc tibi commi ja. ſ mutetur in melius, S Jjam nequaquam Sarai, Jed Sana nominetur. Sisan! migus Sponſies, ne di xeris dileſtam ejus Principem meam (1ita Saraji interpretatun) ſed menhem ( ita intenpretatur Sara ) snbil tuum in ea vin- dicans niſi gnod pro ea, i oportuerit , etiam animamsn dare debes &c, Stylum. verè ſtringit D. Aug. Tr.n, Iaj: in Joasnn! LQui⸗ hoc animo palcunt „OVes 6 368 „OVes Chriſti, ut ſuas eſſe velint, non Chri- „ſti, ſe convincuntur amare, non Chriſtum; „Vel gloriandi, vel dominandi, vel acquiren- „di cupiditate non obediendi, & fubvenien- „di; & DEO placendi charitate. Contra hos „Vigilat toties inculcata iſta vox Chriſti: Di- „ligis me, quos Apoſtolus gemit, ſua quærere; 2 ,101 4& J ESU Chriſti. Nam quid eſt aliud »iligis me? Paſce oves meas, quàm ſi dicererur: „Si me diligis, non te paſcere cogita; ſed oves „Meas ſicut meas paſce, non ſicut tuas; glo- „riam meam in eis quære, non tuam; domi- „nium meum, non tuum; lucra mea, non tua; „Ne ſis ex iis, de quibus ait Apoſtolus 2. ad „Tim. 3. Erunt homines ſe ipſos amantes, amato- Tes pecuniæ, elati; ſuperbi, blaſphemi, parentibus „on obedientes, ingrati, ſceleſti, irreligioſi, ſine af- „fectione, detractores, incontinentes, immites, ſinè „»benignitate, proditores, procaces, cœati, volupta- „tum amatores magès qudm DEI, babentes ſpeciem Pielatisz virtutem autem ejus alnegantes (m). Non ergo PETRVUS TOTI ECCLESIN (m) Hæc ipſa verba Apoſtoli pergit explicare S. P. te Piæc omnia mala ab eo velut fonte inanant, „quod primùm poſuit, ſe ipſos amantet: —— Non fint „ergo ſe ipios amantes, qui paſeunt oves Chriſti, „ né tanquam ſuas, ſed tanquam ipfſius eas paſcant; „& velint ex illis ſua lucra conquirere, ſicut ama- vtores pecuni«; vel eis dominari, ſicut elati; vel glo⸗ „viari de honoribus, quos ab eis ſumunt, ſicut ſa- aabperbi; vel in tantum progredi, ut etiam hæreſes fa- „ciant, ſicut blaſphemi; nec cedant ſanctis Patribus„ ſicut parentibus non ebedientes ; & eis, qui eos corrigere e yye Pno n yl N ſte⸗ e Nt Red „V —. 2 PASTOR A CHRISTO PRFFICITGCR. 369 ergo nos, ſed Dominum amemus, & in paſcen- dis ovibus ea, quæ ſunt ejus, non ea, quæ ſunt noſtra, quæramus. Neſcio enm. quo ine vplicabili modo quisquis ſe ipſum, non DE UνMamat, non ſe amat; & quisquis D E. UMW, non ſe ibſum amat, ipſe ſe amat. Qui enim non poteſt vivere de ſe, moritur uti- que amando ſe: Non ergo ſe amat, qui, ne vivat, ſe 3 amat: ð „Volunt, quia perire nolunt, mala pro bonis red- „dant, ſicut inerati; interficiant animas & ſuas & alie- „nas, ſicut ſoerleſte; materna Eccleſiæ viſcera difſi- „Ppent, ſicut irreligioſi; non compatiantur infirmis, „ſicut ſine aſfectione; fomam ſenorum maculare co- „nentur; ſicut dJerractozes; cupiditates peſſimas non refrænent, ſicut incontinentes; exerceant lites, ſicut sie, mites; neſciant fubvenire, ſicut fmebenignitate; in- „dicent inimieis piorum, quæ oceultanda cogno-⸗ „Vverint, ſicut proditozes; humanam verecundiam in- „Verecundâ exagitatione perturbent, ſicut proezees; non intelligant neque quæ loquuntur, neque de qui- „bus affirmant, ſicut eοοι latitias carnales ſpi- „ritualibus gaudiis anteponant, ſicut voluptatum a- s,Matores magit quäàm DEI. Hæc enim atque hujusmodi „vitia: ſive uni homjini accidant omnia, ſfive his a- „lia, illis alia dominentur, ex illa radice quodam- „modo pullulant, cùm ſunt homines ſe ipſos aman- „tes. Quod vitium maximé cavendum elt eis, qui „Paſcunt oves Chrifti, ne ſua quærant, non quæ „IESU Chriſti; & in uſus cupiditztum ſuarum non „conferant, pro quibus dankuis fuſus eſt Chrifti: „Cujus amor in eo, qui paſcit oves ejus, in tam „magnum debet ſpiritaliter crefcere ardoerem, ut ‚Vincat etiam mortis naturalem timorem, que mo- „ri nolumus, & quando cum Chriſto vivere volu- „mus. . . CHRISTUS PETRO ET JOANNI 370 amat: (m verd ille diligitur, de quo vivitur, non ſe diligendo magis diligit, qui propterea non ſe diligit, ut etin diligat, de quo vivit. Ita idem Aug. CHRIUS PETRO EY YOANNN DIVERSUM MORTIS GENUS PKMXEDIcIZ. Joann. C. 21. v. 18. Amen, amen dico tibi: Cum eſſes junior, eingebas te, & ambulabas ubi volebas; cum autem ſenueris, extendes manus tuas, & alius te cinget, & ducet quò tu non vis. v. 19., Hoc autem dixit, Vignificans qud morte clarificaturus eſ- ſet DEUM. Et cum boc dixiſſet, dixit ei: Sequere me. v. 20. Converſus Petrus vidit illum Diſci- pulum, quem diligehat 7S US, ſequentem, qui & recubuit in cœna ſuper pectus ejus, & dixit: Do- mine, quis eſt, qui tradet te? v. 21. Hunc ergo cum vidiſſet Petrus, dixit JE5U: Domine, bic autem quid 2 v. 22. Dicit ei JES US: Sic eum volo manere donec veniam, quid ad te? Time ſeque- re. v. 23. Exiit ergo ſermo iſte inter fratres, quia diſcipulus ille non moritur. Er non dixit ei S U: Non moritur; ſed: ſic eum volo manere, donec ve⸗ niam; quid ad te? v. 24. Hic eſt Diſcipulus ille, qui teſtimonium perhibet de bit. E& ſeripſit bac: Et ſcimus, uia verum eſt teſtimonium ejus. SENSUS LITERALIS. PRadiderat Chriſtus Petro ſupremum loco ſut in terris Paſtoratum; & continud in- dicat, quid munus illud ſecum ferat; quòd ni⸗ — un/ lion, M 5 1t in torlet⸗ Eet 1M ⸗ . . . 1 o tol e, N Eiteun eſene , ol nu e lle il t: 4 DIVERSUM MORTIS GENUS PREDICLT. 371 mirum uti ipſe animam ſuam pro ovibus ſuis poſfuit, ita & ejus Vicarius Petrus debeat pa- ratus eſſe ad ponendam pro iis animam, imò quòd hanc reapſe poſiturus ſit, atque ita ipio facto declaraturus, quòd vera fuerit trina a- moris ſui erga Chriſtum conteſtatio: Maijio- rem ſe. bdo dilectionem nemo babet, ut animam ſu- am ponat quis pro amicis ſuis oann. 1 5. Opus au- tem hoc charitatis maximum ſive Martyrium parabolicè illi prædicit: Cum eſſes, inquit, ju- nior, cingebas te pro libitu manibus propriis, & more juvenum faciebas iter, & ambhulabas teln & quò volehas, projliciens te adeò in mare; cum autem ſenex fa ctus fueris, more ſenum, qui ab aliis veſtibus induuntur & ducuntur, exten- des manus tuas, videlicet in cruce ſuſſigendas, & alius te cinget (non poſt, ſed ante extenſio- nem manuum, nam priùs ſignificatur quid paſ- furus ſit, dein quomodo, nempe injeétis vin- culis ab alio præeinétus) && dutet ſcil. in car- cerem & ad crucem, quò tu non vis, i. e. cum reluéctantia appetitûs ſenſualis, non volunta- tis & ſpiritùs; ipſa enim natura à morte abhor- ret. Hinc Aug. L. 10. Conf. c. 28. Quis velit moleſtias & diſſicultates pati? Tolerare jubemur eas, non amare: Nemo quod tolerat, amat: Quamvis enim gaudeat ſe tolerare, mavult tamen non eſe quod tole- ret (n). Addit oannes his verbis ſignificaſſe Aa 2 Cbhbri⸗ („) 8. Chryſ hom. 87. ex his verbis Chritti colli- it, Petrum tunc nec fuiſſe j—uvenem, nec ſenem, ke4 virum perfectum ac mediæ ætatis; nam ab hoc ₰ 372 CHRISTUS PETRO ET JOANNI Chriſtum, qud morte Petrus clarificaturus eſſet DPDEUM, NB. qud morte; non enim præ dixit ei mortem in genere, ſed mortem crucis; fi- quidem nulli alii magis propriè præcinéti, & extenſis manibus ſupplicio afficiuntur, quàm qui ad crucem damnantur. Tunc Petrus, ait Tertull. in Scorp. adv. Gnoſt., ab altero cin- gitur, Cùm cruci adſiringitur. Similiter explicant Chryſ. Cyrill. & alii PP. (o) Quemadmodum aU“ tempore uſque ad martyrium fluxerunt adhuc 37. anni. Conſiderari quoque poſſunt in Petro duæ quaſi atates fidei: Fuit enim aliquando junior ante ad- ventum Spiritůs S., cum juvenili animo & ardore promitteret multa, ac diceret: Etiamſi oportuerit me mori teecum, non te negabo Qe. „& hæc omnia propriis viribus innixus; propterea etiam lapſus & c.: Quan- do autem ſenuit per virtutem Spiritüs S, fidem per- feétam & charitatem, Virque iam maturus propri experientià factus, imbecillitatem agnoſcens ſuam, Deo totus innixus, utique & implevit quod proe- miſit, in carcerem & mortem ſe abripi ſinens &c. Hune invenit exitum, ſcribit Aug Tr. 123., ille negator & amator, przſumendo elatus, negando proſtratus, ſlends purgatut, conſitendo probatus, patiendo coronatus, bune in- venit exitunz, ut pro ejus nomine perfectn dilectione morere- tur cum quo ſe moriturum perverſaä feſtinatione promiſerat? Facit nune ejus reſurrelctione firmatus, quod immaturé pollice- batur inſirmus &. (“) His PP. & ipſis verbis textüs ſine ratione re- pugnat Beza, auſus ſcribere: DHui ex hoc loco colliguns Petrum fuiſſe erueifixum, ineptè argumentantur, cuùm Chri- Kus in genere prædieat Petri mortem violentam fore &e Nun- quid pſe potiùs vel maximé ineptit, præfractè adeò cum aliis HH. negans, Petrum fuiſſe crucifixum? E hifi Pir poſt per i0 eir clari polt 1pfe le . rglil te i⸗ rdore nit m. Gun⸗ nßer⸗ top ſuam pro⸗ ns ⸗ nihel ,ut Hneiß — oriſq i,7d! nlc ligun nCi „Nun- geleh ium DIVEREU MORTIS GENUS PRXYDICTT. 373 autem Dominus mortem ſuam in cruce no- mine exaltationis expreſſit, ejus acerbitatem te- gens; ita hlic nomine extenſioms manuum (ſub- intelligendi ſunt & pedes) & præcinttionis ean- dem crucem ſignificavit, infirmitati Diſcipu- lorum ſe attemperans, Medici prudentis ad- inſtar, qui amaram potionem dulcedine qua- dam condire ſolet. Porrò, quemadmodum pii clarificant DEUM, piè vivendo, cùm o- ſtendunt, quòd DEUS ft juſtus, ſanctus, & juſtitiam ſanctitatémque diligat & c.; ita & a- more ejus moriendo clarificant, cùm DEUM tantæ eſſe bonitatis teſtantur, ut potius ſit fortiter cadendum, quàm ab ejus doctrina, fi- de, ſpe promiſſorum, aut dilectione ullo mo- do recedendum. Et cuùm hoc dixiſſet (ESUS Petro), dicit ei: Sequere me! Non eſt hic ſermo de ſequela ad Apoſtolatum, quæ jam præceſſit; neque de ſequela in cœlum, quò parat nunc aſcendere Dominus, quæ poſtea ſequetur; ſed de ſeque- la præ ſente, per greſſum ſimul corporeum ſig- nificata; [ESUS enim à prandio ſurgens cœ- pit ambulare, & Petrus eum inſequebatur, & poſt Petrum Joannes. Significabatur autem per ſequelam corpoream, Petri ſequela tum in officio tum in morte: Q d. Sequere me ita- A aàa z ue Sciverit utique oannes, quòd morte crucis Petrus clarificàrit DEUX, quia ſcripſit Evangelium ſuum poſt mortem Petri, qui paſſus eſt ſub Nerone, cüm ipſe ſeripſerit poſt mortem Domitiani. 374 CäHRISTUS PETRO ET JOANNI que, Petre! quoad vixeris, in Paſtoratu ſumo, quia te meum Vicarium conſtituo; ſequere in morte, quà & mihi aſſimilaberis: Tenebis pro me ſupremum locum vibilem in terris, donec, ſicut ego ſufſixus ſum cruci, & tu pro- pter me ſuffigéris &c. Tunc implebitur, quod aliàs dixi tibi Joann. 15.: Què ego vade, non po- tes me modèò ſequi, adhuc nimis infirmus; ſequé- ris autem poſtea, exemplo & meritis mortis me& pro te & ovibus toleratæ animatus & confor- tatus &. Paſces pro me oves commiſſas, & mecum pro eis animam pones. Calicem me- um necdum bibendum dedi; bibes autem tunc: Paſſus ſum, quia volui, & traditus in manus peccatorum, licèt mihi aliter olim ſuaſeris, dicens: Abſit àte Domine, non erit tibi boc Matth. 16. Neque tu, licet tui tibi ſuadebunt aliter, detrestabis pati, cum hora venerit &c. Ege Solymæ, in Jjudææ Metropoli, morte meàò clarificavi Patrem meum; tu & me & Patrem meum clarificabis Romæ, quæ caput eſt gen- tium: Via iſta eſt, quâ ad hanc Reſurrectio- nis gloriam perveni; eâdem tibi incedendum eſt &c. (p). Con- („) Conſentiunt PP. Meritò diltum eßf Petro, ait Aug., ſequere me; qui non ſolum mertem, ſed etiam mer- tem orucii, ſieut Chriftus, expertus eſt. Et Cyrill. L. 12. in Joann. Sub ænigmate eſfendit veſtigia, & paſſtonem Chriſti Petre ſequendam. Iêt Luthym. Sequere me, ut viaelicet etiam erucifigaris, & aqualem ſuſtinens mertem &c. Non ſermone itaque tantùm, ſed & exemplo Chriſtus ani- mæt Petrum, ficut & olim Prophetæ & verbis & faſtis vaticinati ſunt, v. g. Jeremias c. I. catenas lig= Imo, ere ebis erris pro. guod * Nall. es pfor⸗ de⸗ tunc: zMs eris, tch. ltter⸗ U⸗ e tlen ger⸗ ellio⸗ don CN⸗ — 9/it nier⸗ 12, 1 Grißi Aliee Non Dl⸗ di 6 Iliy DIVERSUM MORTIS GENUS PRXYDICIT. 375 Converſus Petrus vidit illum Diſcipulum, quem diligebat ES US-- ſequentem. Ambulabat Chriſtus primo loco, ſecundo loco poſt Chri- ſtum Petrus incedebat, Petrum tertio loco ſequebatur Joannes; tum quis flagrabat & ip- ſe deſiderio martyrii pro Chriſto, & ſeire cu- pPiebat, quo mortis genere Illum eſſet clarifi- caturus, tum quia cognovit perſonam Chriſti in Petrum translaram, ideo eum ſequitur utl JESUM; & utl Petro jam arcte jun us erat, eò nunc arctius conjungitur (4). Ecce nunc propior Petrus eſt ESU, quem tamen ante ſecutus eſt à longe, & aliquantùm remotior Joannes, qui tamen IIIi adſtitit ſub Cruce, quin propterea invideat hanc ſortem Joan- nes Petro, aut Petrus ſe jactanter efferat, probè agnoſcens omnia ſe debere DEO bpau- perem de ſtercore elevanti, ut ſedeat non tantum cum Principibus populi ſui, ſed & in- Aa 4 ter neas in collo ferens, & Ezechiel c. 1. portans vaſa transmigrationis ad præaſignandam captivitatem & transmigrationem illius populi; & Iſaias c. 2. nu- dus ambulans ad denotandam nuditatem, quæ po- pulum manebat &c. (4) Singulare vinculum inter Petrum & oannem ex omnibus apparet: Præterquàm quòd interfue- rint teſtes aliis potioribus Domini getitis, lamnes ſimul cum Petro miſſus eſt ad parandum Paſcha: ambo ſecuti ſunt [ESUM captum, ambo cucurre- runt ad monumentum &c. In Adis Apoſt. ambo aſ- cenderunt in Templum ad horam orationis nonam; ambo mittuntur in Samariam, ut conferant ereden- tibus Spiritum Sanétum & . 376 CHRISTUS PETRO ET TOANNI ter Principes principem locum teneat. Me- mor autem Petrus beneficn ſibi praſtiti à Jo- anne, cum hic loco ipfus Magiſtrum inter- rogaret de proditore, ipſe nunc loco Joannis Magiſtrum interrogat, quia advertebat id cu- pere reſcire Ioannem, quid nim. cum hoc fu- turum eſſet? Imò eò fidentiùs quærit, quèòd crederet, eum ſibi in dilectione Chriſti non imparem eſſe, & forſan majorem, adeôque luculentius hujus ſui smoris teſtimonium da- turum, & modo planè ſingulari, utpote ſin- gulariter à Chriſto dileétum & ad ſingularia reſervatum &c. (r). Petrus itaque jam inti- mior quaſi ex commiſſo ſibi munere & fami- liarior DOomino factus, audet curioſitate ſi- mul quâ⅛piam ductus ex Eo quærere: Domine bic autem quid? Q.d. Jam ſcio, me ſecuturum te in & per mortem crucis, hic autem dile- ctus Diſcipulus tuus quomedo te ſequetur, quem vitæ habebit exitum, quid pro te petie- tur, quâ morte te clarificabit? Noluit Do- minus, quod Petrus rogabat, aperire, ſed re- ſpondit: Sic eum volo manere, donec veniam: Quid ad te? Tu me ſequere. Duplex eſt hujus loci le- ctio: Altera eſt: Si eum volo manere &c. Altera: Sic () Cùm de ſe Joannes ipſe tres prærogativas hoc loco memoret, quæri poſlet, quomodo citra jactan- tiam hec ſcripſerit? Item: Quare potiùs ſe nomi- nàrit aiſcipulum, quem diligebat 7ESUS, quàm diſcipu- lum, qui ailexit 7ESlM! Videatur deſuper Salmeron Tract. 32. tran wen vit⸗ ni⸗ Me. o. Nter⸗ nnis 1 l⸗ e f⸗ o non cue n . eſi⸗ blaris hinti⸗ fani⸗ te ſi⸗ nine Urum 1 lle⸗ pete⸗ o⸗ edte⸗ (un ,le. kerd NN — 1shoc ictt . nom ſcip. veros manere & c. (⁵) DIVERSUM MORTIS GENUS PREDICIT. 377 Sic eum volo & c. Prima extat in textu Græco, verſione Syriaca, & in quibusdam Codicibus etiam Latinis, ſecunda in correctis Bibliis vul- gatæ editionis. Sed ſenſus utriusque verſio- nis idem eſt. Prioris hic; Si eum oο Iuper- ſtitem eſſe & vivere, donec veniam, quid ad te pertinet, 6 Petre! hoc rogare vel curare? Quæ tua ſunt, cura; alienas curas dimitte &c. Poſterioris hujusmodi: Eſto hoc, quèòd ego eum velim ſic manere ſinè martyrio & c., ſive: QCuam; vis velim eum ſic vitam prorogare uſque ad adventum meum; quid hoc attinet adte? Ad ipſum attinet; ad te verò attinet, me ſequi. D. Cyrill. ſic exponit: Si etiam vellem Ioannem minimè mori, quid ad te &c.? Coincidunt iſti ſenſus; utl & ſi legat quis: Si ſic eum volo A a 5 Exiit ()Poſt S. Chry ſoſt Theophyladus putat Petrum voluiſſe habere ſocium & collegam joannem; & verbes Domini ita interpretatur: Si Jeannem volo ma- nere in boe loco i e. in Galilæa, & non mittere tecum 6 Petre, donec veniam b e. donee mihi placuerit, ut & illum educam ad pradieationem; quid ad te 2 Alii, ût idem author ait, ſic interpretabantur: Si eum volo manere in bis lo- cis, donec veniam eontra Judæos percuſſurus eos virga Ro- manorum, quid ad te? Dicebant enim hi Joannem uſ- que ad Veſpaſiani imperium loca ſuperiora pera- grâſſe, prædicantem & manentem illic; inde autem tranſiiſſe, quando capienda erat eruſalem. Oecu- menius in ep. Jac ſic explanat: Si eum velim manere in vita, donec veniam ad evertendam Jernſalem per Romanos; quid ad tes 37 8 ChHRiISTUS PgTRO ET JOANNI Exiit ergo ſermo iſte inter fratres, quòd diſcipu- — jus ille non moritur. Ex prædictis ſcilicet Chri- turk ſti verbis hoc arguebant diſcipuli, quod ta- tur, men ipſa verba præciſè non indicant, & ipſe cuch Joannes propterea addit: Et non dixit gSUS: mnt Non moritur, ſed ſic eum volo manere, quia Chri- lum. ſtus potids, ut Petri interrogationem amo- ob veret, ſub conditione locutus eſt: Si ego ve- (den jim illum vivere uſque ad meum adventum, mo aut per omnia etiam ſœæcula, quid ad te? In- Uimno⸗ valuit nihilominùs iſta opinio etiam poſtmo- Vene dum inter non paucos, qui ſentiunt oannem emn non eſſe mortuum, ſed vivum translatum in Paradiſum terreſtrem, ut cum Elia & Enoch eA Antichriſti temporibus Eccleſiæ opam ferst (t). Ad- & confirmant hoc ex ſeqq. ratio- unuli nibus: I. Verba Chriſti propriè ſumpta id verd videntur indicare: Sic volo eum manere, dones ſtzen veniam: Adventus enim ejus duplex eſt: Pri- tenp mus in mundum non poteſt intelligi; ergo ſe⸗ nbb⸗ cundus ad judicium. 2. Joannem nemo vi- Gn dit mortuum, neque ejus oſſa conſpexit; quod aye indicium eſt translationis in paradiſum. 3. An- Win tichriſti inſaniæ occurret Henoch ex Lege na- tni⸗ . . tu- Crce (7) Theophyl. in joann. Ouidam dicurt Joannem t vivere, & ab Antiehriſto oceidendum ouu Elis præaicantem eri⸗ Chriftum &c. Hippol. M. in Or. de conſum. ſæc. Prior Mn Domini adventus preeurſorenm habuit Joannem Baptiftam ; R pefferior zutem Enoch, Eliam & Josnnwem Theslogum exhi- Olej bbit &e. Metaphr. in vita: Jeannes Enoch & Eliaæ cen- jungitur S&o. D. Damaſc. Or. de Transfig. Gosnnes uſqus mo⸗ sa edventum Chriſti exper: emnins meortis perftiturus eft Grs Van Chri⸗ 00 ta⸗ Kioſe . (i. mo⸗ o⸗ wun, ) ln. ſtwo⸗ nnem umin och ſerat atio⸗ un 1 1 ,nn ier. ole mo N ghol 1A gehr. ll⸗ — ſadnnin eantenn . Prior ſen mn erli⸗ s. 14 2 76* * . DlIVERSUM MORTIS GENUS PREDICIT. 379 turæ, & Elias ex L. V., par itaque eſſe vide- tur, ut etiam occurrat aliquis ex L. N., quæ cum ſit pra ſtantior cœteris, præſtantiorem mittet Ducem, dilectiſſimum Domini diſcipu- lum. 4. Forſan hæc ipſs uns ex cauſis fuit, 0 b us Chriſtus adeò ſingulariter Joannem dilexit & voluit in Evangelio hujus præcipui amoris fieri mentionem, ut nim. Chriſtiani ul- timorum temporum illum maximè ament & venerentur, Chriſtum in illo conremplantes. J. Hæc etiam cauſa videtur fuiſſe, cur ſpeci- alem revelationem in Apocalypfi acceperit de Antichriſto. Imò 6 dicitur ſoanni Apoc. c. 10.: Oportet te iterum propbetare Gentibus. Gα Lopulis, & linguis, & Regibus multis &e Hoc verd nondum videtur feciſſe, quia Epheſi man- ſit; ergo credendum eſt, Joannem id facturum tempore illo extremo. 7. Chriſtus fecit om- nibus Apoſtolis gratiam Martyrii, & cur aman- diſſimo ſuo Joanni negàârit, quod is utique op- taverit maximè & oraverit? Sanè non defuit animus fortiſſimo Apoſtolo; ſed animo Mar- tyrium; non deerit autem in fine ſæculi: Id: circo ante non ſubiit mortem, quia tunc ſubi- bit, cum Henoch & Elia compos futurus deſi- derii ſui, ut impleatur ipſius Domini verbum Matth. 20. v. 23.: Calicem quidem meum bibetis. 8. Joannes millus eſt in dolium ferventis olei: Cur non paſſus eſt Dominus illum tune mori? Cur magno miraculo vitamilli conſer. vavit? Repetere videtur: Sic eum vο mares, nec 3 80 CHRISTUS PETRO ET JOANNI donec veniam; tunc morietur. Denique verba Chriſti myſteriis plena ſunt: Ergo non ſine eauſa dixit: Sic eum volo manere: Neque ſine cauſa diſeipuli dixerunt: Diſcipulus iſte non mo- ritur. Non eſt contemnenda iſta ſententia; argumenta enim pro ea allata, licet facilè ſol- vi poſſint, tamen cum Authoribus citatis pro- babilitatem efficiunt, Joannem mortuum eſſe ſentit communior opinio (u), quæ inde confirmatur: I. Quia ipſe Joannes videtur ſignificare quòd non re- Stè putârint condiſcipuli, eum non eſſe mori- turum, eorumque opinionem corrigere; Hine Euthym. Quis, inquit, relinquitur ſermo aſſer yentibus Joannem non eſſe mortuum, cum jam ipſe luculenter clamet, quòd errent, qui hoc ſuſpicantur. 2. Quia ita videtur ſentire Eccleſia, quæ ejus feſtum celebrat, ejúsque interceſſionem fla- gitat, quod Sanctis vitàâ functis & in cœlo de- gen- (2) Ita S. Hier. L. de Script. Eccl. Confectus, in- quit, ſenio Joannes ſexageſimo oltavo poſt paſſtonem Domini anno mortuus eft O&Qc. Polycrates apup uſeb. L. 13. J0: annes, qui ſupra peltus Domini recubuit, Epheſi obaormi vit G. Tertull. L.. de anim. c. 50. Obiit & Joannes, quem in ad ventum Domini remanſurum ſruſtra fuerat ſpes &c. Aug. Serm. 149. verba Chriſti ſic explicans: Sie ecum volo manere i, e. ſine vulnere, ſinè eruciatu dormiat, & exrſpeltet me. Et Tr. 124. in oann. In quibusdam Scripturis, quam- vis apoeryphis, reperitur, Joannem quando ſibi fieri juſſit ſe- pulehrum, fuiſſe præſentenz incolumem; eöque eſfoſſo diligen: tiſſimeque præparato, ibi eum ſe tanquam in lettuio collocàße; Ktstimque eum eſſe defunttum e. Conſentiunt Epiph. hær. 79. Doroth. in Synopſi, V. Beda, Haymo, gloſſ. Veel Meit i lud bea etia gine Verba n ſne⸗ e ſine on o⸗ tendia; eſol. fepro⸗ gnnior Oria on le⸗ ewor⸗ eHine ⸗ n e tunr. r ejus en fa⸗ rloce⸗ 1 l⸗ Demin M rniuit i . . Aug. 1 gbl An lie luriſt Epibt gol DIVERSUM MORTIS GENUS PREDIcCIT. 381 gentibus congruir. 2. Quia in Conc. Epheſ. Reliquiarum Joannis mentio fit; reliquiæ au- tem mortuorum ſunt (æ). 4. Apoc. 1II. mul- ta narrantur de duobus tantùm teſtibus, qui Antichriſto repugnabunt, ſcil. de Elia & He- noch; tertius non additur: Nulla autem vi- detur poſſe reddi cauſa, cur non fuerit addi- tus, ſi Verum ſit, tertium fore joannem; imò de illo maximè mentio fieri debuiſſet, nempe inter teſtes præcipuo &c. ()). Iic (X„) Sacras, inquit, Sanctorum triumphatorumque Martyrum, maximeée verò beatißimi Joannis Theologi atque Evangeliftæ reliquias videndi, eàsque complectend: deſiderio agrantibus &c. Et Cœleſtinus P. in ep. ad Synod.: Joannis reliquias præſentes honoratis &o. Chryſ. in ep. ad Hebr. Hom. 26. Apoſtolorum plurimorum oſſa neſoimus, ubi jacent: - - Petri & Pauli quidem, Joannis é; Thomæ manifeſta ſunt ſepulobra &Qo. (y) Prioris tamen ſententiæ Patronis non deeſt, quod ad hæc argumenta reſpondeant: Ad imum di- cunt: Joannes non abſolutè negat, verum dixiſſe Apoſtolos, ſed tantùm ait, Chriſti verba id non a- pertè ſigniſicare; quia non dixit: Non meritur, ſed: Sie volo eum manere &c. Ad zum: Joannem in para- diſo, quod ad animam ſpeſtat, jam frui beatitudine ſeu viſione D E in corpore mortali, eandémque eſſe ſortem Eliæ & Henoch poſt mortem Chriſti & e. Eccleſiam feſtum Eliæ etiam celebrare 20. Julii, proinde nec mirum, ſi Joanni in paradiſo terreſtri Pariter viventi feſtum celebret: Neque mirum jl- lud, ſi DEUS concedat hoc privilegium viſionis beatificæ aliquibus præter legem ordinariam, quos etiam præter legem ordinariam tamdiu in terra re- tinet, cœlo digniſcimos; quæ latiùs deducit Barrad. 3 82 CnHKRISTUS PETRO ET JOANNI Hic eſt Diſcipulus ille, qui teſtimonium perbibet de bis & . His verbis ſuo, quod ſcripſit, E- vangelio Joannes ſubſcribit. Hic ſc. ipſe diſci- pulus, de quo Dominus dixit: Sic eum volo ma- nere, ſeripſit hæc, & veriſſima ſunt, quæ ſcripto teſtatus eſt: Q. d. Certiſſimis indiciis comperta habens ſeripſi, quæ ſceripſi, utpote qui inter- fui plurimis ſermonibus & operibus, & paſ- ſionibus Domini, utl & iis, quæ poſt reſur- rectionem acciderunt &c. Hinc patet aliqua cauſa, quare Joannes paulò snte ſe vocaverit diſeipulum, quem diligebat ES US, & qui recubuit ſuper pectus ejus & ., ut nimirum Evangelio ſuo authoritatem conciliaret (2). Addit demum Joannes: Ne autem putetis, omnia Chriſti geſta & miracula literis me mandaſſe, ſcito- te multa in Libro hoc ſeripta non eſſe; tot enim Ad tium: Per reliquias non intelligi corpus & ofla, ſed ſepulehrum, pallium, crepidas, & ſimilia. Ad Atam: Mentionem tertii ſive oannis jam factam eſ- ſe præced. c. 10. fupra cit., aut illis duobus c. II. non jungi Ioannem, quòd alio fortè loco & tempore ab Antichriſto occidendus ſit &c. (2) Hinc Theophyl. Quasre Joannes de ſe ipſo tefti- meonium fert! Dicitur ad ſeribendum poftremus acceſſtiſſe, oum ad id motus eſſet per Chriſtum: Propterea ſæpe dilelctionis me- minit, oſtendens cauſans, propter quam .d ſoeribenaum ae- ceſſerit, quòd Chrißtus commiſerit hoc opus ei, qui præ aliis magis Ailigehbatur. Et Chry ſoſt. Suam dilektionem cauſam, quare ad ſeribenaum venerit, ſæpe oſtendit Oc. Meminit & ideo recubits ſuper pectus, quia ex eo dicitur hauſiſ- ſe fluenta Evangelii, adeéque fide digniſſimi, quò ex pectore Chriſti hauſtum ſit &c. Cre nin ind Vven ſeil lur . cet ſin⸗ gen ſeil iige gri e Hie tor l e therbitt Plit, b⸗ ſecſi Clutni⸗ Lleripto Onper Ui inter⸗ Cpal telor⸗ Alu cavert felhe ee ſo Cemun (hnt ſeſto ſe; 101 enin! .V SN, nilinn,/1 1im II N vhoren en⸗ Gumin dn tit minitl ha , ie DiIVERSE UM MORTIS CENUS PREDICVT. 383 enim & tanta ſunt, ut, ſi ſigillatim ſcribenda eſſent, multitudinem Librorum mundus ca- pere non poſſet. Hyperbole hæc eſt, quàâ fi- gurâ utitur etiam ipſa quandoque Scriptura ex vulgari more loquendi, v. g. Geneſ. 22.: Multiplicabo ſemen tuum ſicut ſtellas cæœli, & ſicut arenam, quæ eſt in litore maris &c. & c. Conſtat nim. has locutiones eſſe hyperbolicas ae pro- inde non falſas, aut à veritate diſſentientes: Hyperbole enim eſt, cùm, ſalvàâ rerum fide, verba tantùm ſidem ſuperare videntur, quæ ſcil. rem, quæ indicatur, ita excedunt, ut vo- Iuntas tamen loquentis, nec fallere cupientis appareat, ſiquidem rei magnitudo dicendi ex- ceſſum exigere videbatur. D. Aug. Tr. 124. ſinè ullo tropo ſic interpretatur: (apacitate le- gentium comprebendi fortoſſe non pauſſent. Mundus ſcil. ſeu homines mundi ſpiritu præditi intel- ligere non poſſent, ſupplendum eſt, ſinè DEI gratia & Spiritu. Et Iſid. Peluſ.: Si hoc dictum de dogmalum magnitudine & ſummitate, quis acci- piat, à vero minimè errabit. Nec avarus de volun- taria paupertate ſermonem cepit, nee laſcivus eum, qui de pudicitia erat, nec alienorum bonorum raptor eum, quo de juſtitia &. Prior tamen ſenſus vi- detur potior, ùt arguitur ex verbo græco ..- cuασ 1. E., Capere, quod propriè ſpatium loci de- notat: Si enim de intelligentia ſermo eſt, vel unum parvum Scripturæ ſacræ caput mundus non poteſt capere ſeu aſſequi & c. &c. W SECTIO 3984 CHRISTUS APPARET SECILIO VII. D DE DUABUS POSTREMIS DO- MINI APPARITIONIBUS. His breviter immorabimur, tum quia quæ- dam jam expoſita ſunt, tum quia ipſum My- ſterium Aſcenſionis Domini, in quo finitur Evangelium, cum ſuis circumſtantiis latiùs re- fertur in initio à tuum Apoſt. ubi opportu- nior in illud fuſius commentandi locus erit. CHRISTUS APPARVIN MONTE G AI. ILM A. S Matth. c 28. v. 16. Undecim autem Diſcipu- li abierunt in Galilæam, in montem, uhi conſtitue- rat illie 7SS. v. 17. Et videntes eum adora- verunt: Quidam autem dubitaverunt. v. 18. Et accedens 7ES US locutus eſt eis, dicens: Data eſt mihi omnis poteſtas in cœlo & in terrua. v. 19. Run- tes ergo, docete omnes gentes, baptisantes eos in no- mine Patris, &s Fili, & Spiritus ſantti: v. 20. Docentes eos ſervare omnia, quæcungue mandavi vobis. Et ecce ego vobiſeum ſum uſque ad conſum- mationem ſæculi. pparitio iſta fuit celeberrima, & à Chri- ſto multoties prædiéta. Nominantur au- tem undecim Diſcipuli ſc. Apoſtoli, non quòd ſoli ipſi adfuerint, his enim ſolis domi ſeu So- lymis rurſus apparere potuiſſet; ſed quia erant teſtes te 0 lin un 2. ſin ben tuls ne col zuu lire = = — IN MONTE GALIL. 385 teſtes primarii & convocàârunt Diſcipulos ali- os, ſiquidem, ùt alibi jam diximus, veriſimil- limè hæc ipſa viſio eſt, in qua viſus eſt plus- quam 50. fratribus ſimul, ut perhibet Paulus 2. ad Cor. 6. ex quibus multi manent uſque adbuc, ſive in vivis erant, cum hæc Apoſtolus ſcri- beret. Ideo nimirum locus electus eſt, tum ap- tus capiendæ tantæ multitudini, tum etiam magis ſecurus, ubi congregatis loqui Chriſtus commodè poſſet; in judæa enim, nedum in aut circa urbem Solymam, tantus cœtus fieri non potuiſſet abſque ſtrepitu & tumultu ad- verſantium Judæorum: Mons ille probabi- liter fuit mons Thabor, in quo jam præviè per ſui Transfigurationem Chriſtus oſtendit gloriam Reſurrectionis ſuæ; non mons aliquis vicinus Solymæ, qui ita dictus ſit, quia Ga- lilæi accedentes Solymam in habitatione ibi- dem exſtructa ſolerent divertere. Cùm ergo in wonte hoc ſe ſtitiſſet Dominus, utl pro- miſerat, videntes eum & Apoſtoli & Diſcipuli, ut æquum erat, adoraverunt; quidam autem, non ex Apoſtolis, utpote jam ſatis convictis in Jeruſalem, ſed Diſcipulis, qui primò Eum viderant, dubitaverunt, num verè hic eſſet Ma- giſter ſuus à mortuis redivivus (aa). B b Ac- (an) Cuùm Matthæus eœteras omnes apparities nes Apoſtolis factas prætereat, & hanc ſolam in monte commemoret, cenſent alii voluiſſe eum tan- tùm mentionem interponere dubitationis Apoſto- lorum præcedentis in Jeruſalem, eorum ſcil., qui CHRISTUS APPARET Accedens †1 Eſus locutus eſt eis, dicens: Data eſt mihi ommis poteſtas, utl jam dixerat Matth. 11. Ommnia mihi tradita ſunt à Patre meo, & oann. 13. Sciens, quia ommia ei dedit Pater in manus &. Data ſc. illi hæc poteſtas ut Filio DEl à Patre per æternam generationem; data ùt homini, ipſo conceptionis puncto propter hypoſtati- cam ſeu admirabilem naturæ humanæ cum Di- vina unionem; data novo titulo propter me- ritum paſſionis & crucis: Propter quod & DE- UsS exaltavit illum ad Philipp. 2. Quia ſc. Diſ- cipulos in Orbem univerſum legatos deſtina- bat, declarat modò, datam ſibi eſſe poteſtatem ampliſſimam: Euntes, inquiens, docete omnes gentes, græcè ααππιννοε11¹. e. Diſcipulos mi- bhi facite ex omnibus gentibus: Q. d. Antea interdixeram, ne Evangelium communicare- tis Samaritanis cœterisque Gentibus, quia pri- mum miſſus eram judæis, Patribus eorum pro- miſſus; nunc verò (quoniam Domini eſt terra & plenitudo ejus Gc. Pſal. 32. „ & quia dedit mihi Pater gentes bereditatem meam & poſeſ- ſionem meam terminos terræa) tanquam com- munis Dominus & communis omnium Salva- tor, mitto vos ad omnes gentes. Modum Diſcipulos faciendi addit, ritum ſcil. non cir- cum- putabant ſe ſpiritum videre &c. Alii ajung, eos non dubitâſſe de Reſurrectione Ljus, quam illis a- bundé teſtatam fecerat, ſed an ille, quem forſan eminus videbant, ipſe Chriſtus eſſet; nondum enim Proximus ad illos acceſſerat. tur eſl li⸗ in E I ſlie eju dor Al t hII. .l, 1G.. Date mini⸗ ti⸗ De tile⸗ D. Di. Kinn⸗ Mlten Cohet mi⸗ inter Are⸗ iri o. u t. o⸗ lvr⸗ Aun ler⸗ ⸗ — 605 15 ¹ lan ninn IN MONTE GALILEE. 387 cumciſionis, ſed Baptiſmi: Baptizantes eos, quæ nots eſſet quàm facilis, tam diſtinéctiva fideli- um. Jam apud judæos moris fuerat, ut bapti⸗ Zzarentur, qui ſe à falſorum Deorum cultu ad 9 cultum unius DEl convertebant: Sed & apud Gentes uſurpatum antiquitus fuit, ut, qui initiari vellent, priùs toto corpore ablueren- tur, haud dubiè eo ipſo teſtantes propoſi- tum novæ vitæ, quod ab eis Myſtagogi exi- gebant, ùt ex Libanio & Lampridio diſcimus. Quàm ſanctior autem Baptiſmus hic Chriſti eſſet, indicant verba ſequentia: In nomine Pa- tris, & Filii, & Spirilus Santti: Baptizari enim in aliquem ſive in ejus nomine eſt ſe ei aucto- rare & devovere, & de ejus nomine appella- ri velle; quo ſenſu Paulus I. ad Cor. 10. v. 2. dicit judæos baptizatos eſſe in Moſen ſervum ejus, ſeu Moſi tanquam DEl miniſtro cum bona fiducia regendos ſe commiſiſſe Et ibid. C. 13. V. I5. negat, quenquam baptizatum in ſuum nomeni. e. ſibi velut novi dogmatis au- ctori mancipatum eſſe. Quotquot itaque ba- ptiſmo Chriſti baptizantur, profitentur ſe cre- dere & adorare Sanctiſſimam illam Trinita- tem, cujus Myſterium nunc primò Chriſtus apertiùs revelat; ideo non dicit in nominibus, ſed in nomine, quia una eſt tantùm Divina eſ- ſentia, ſubſiftens Perſonis tribus; unus tan- tummodo DEUS. Præcipit ſimul Apoſtolis, ut non ſolum fidem, ſed etiam mandatorum obſervantiam novos fideles doceant:; Docen- B b 2 tes 38 8 CEKRISTUS APPARFT tes eos ſervare omnia, quæcunque mandavi vobis. Hinc, ùt hodiedum, jam olim duo exigeban- tur ab iis, qui baptizari poſtulabant; fides ſci- licet & propoſitum emendatioris vitæ; quod utrumque per interrogationes & reſponſio. nes expediri ſolebat. De fide hoc modo: Cre- dis? ajebat Miniſter Baptiſmi: Credo, reſpon- debat baptizandus (bb) De vita & moribus ſo- lenni illà formulàâ interrogabantur, quæ 3Dud er- (5“) Neque verò in hac fidei interrogatione Pa- ger, Filius & Spiritus S. nominabantur tantùm, ſed cer- tis notis deſeribebantur, ſeu diſtinéta SSS. Triadis dabatur cognitio, quæ ab Apoſtolis tradita ad no- ſtra uſque tempora pervenit, eò ſemper clarior, quò magis impugnata eſt ab HH. Satagebant enim An- tiſtites, ut vana HHrum commenta diſertis verbis damnarent, qui ſe aquis baptiſmi abluendos pari- ter & ſacrà docrinà imbuendos tradebant orthodo- xis Epiſcopis. Profectò& SS. PP. häc und Baptiſmi formulà demonſtrant fidem Unius D EI ſimul & Trini: Si enim DEUS Trinus non efſt, quare in nomine Trium confertur Baptiſmus? Si autem Fi- lius & Spiritus S. non ſunt unus cum Patre DEUS, cur conjunguntur? ILwæqualium ſocietas, ait Ambr. L. I. de fide c. I., melioris offenſa eſt, & injuria ejus, qui ve- zus DEUS eſt, ſi ei non verus alius comparatur. Eodem argumento utebatur Athanaſius contra Arianos: Qu⸗ communio aut quæ ſimilituao Creatori eum ereaturæ 7 Itaque nihil reſtat niſi ut cum Filio numeretis ſimul & conjungatis oreaturas illas, quæ per ipſum fabtæ ſunt. Eò etiam ſpe- Sat illud Greg. Naz.: Tinitas revera Tinitas; Tizi- tas gutem non rerum inaqualium enumeratio! Alioqui quid prohibet etiam denarium, aut centenarium, aut decies mille nominare, ex totidem coaleſeentem Go. d cli ter reſ⸗ / ves . uid⸗ VO li hug ſed ex 6 tare viba⸗ eſte ue 1d ſti⸗ =. =- = = E — ne ’ ſeleer⸗ Triadi 20 no⸗ nid AN verbin 6 hat. thoco⸗ Ptiini mul 6 Uute n em EUS, br.l 1 Vodenn * e n Ai i vi il — IIIIN MONTE GALILXX. 389 Tertull. Cypr. &e. ſæpe occurrit: Anrenunti- ent diabolo & Angelis ejus, vel cultui, pompæ, ſpe- Staculis & operibus ejus Ctc. Ideo ergo jungun- tur illa duo baptizantes- & docentes ſervars omnia &. Non ſufficit Baptiſmus & in Baptiſmo ſu- ſcepta fides; addere oportet mandatorum ob- ſervantiam (cc). Neque ſufficit ſervare man- data aliqua, ſed omnia (ùt de ſe profeſſus eſt Da- vid Pſ. 118. Ad omnia mandata tua dirigebar; aver- ſari econtra, quidquid his repugnat: Omnem vi- am iniquam odio habui) (dd): Et ed promptius, quia, qui mandat, ſupremus Dominus eſt, cui omnia debemus &c., qui ſervantibus æ- terna præmia, frangentibus æterna tormenta reſervat; ideo additur: Quæcungque mandavi B b 2 vohis: (e) Non enim auditoret Legis juſti ſunt apud DEIIM; ſea fackores Legis juſtißeabuntur àad Rom, 2. Effote falta- ves verbi, & non auditores tantum, fallentes Vormet ipſos Jac. 1. Quàâm multis congruit illud Gen. 27. Vox quidem vox Zacob'eſt, ſea manus manus ſunt Eſan; quorum vox Eccleſiæ eſt & Apoſtolorum; quidquid enim hi docuerunt, credunt & ipſi ac profitentur; at ma- nus moanus ſunt Eſau, hiſpidæ, piloſæ, non bonis, ſed malis operibus plenæ. Abrabam Pater noſter nonne ex operibus juſtificatus eſt offerens Iſaac filium ſuum ſuper al- tare? Vide, quoniam ſides cooperabatur operibus illis, & ex ope- ribus Faes conſummats eſt ac. 2. Sine his ſc. imperfectæ eſt & mortua fides, ſicut imperfectum eſt ædificium, quod ſolum habet fundamentum, neque hominem ab injuriis aeris defendet &c. (da) Uti Parentibus oannis Baptiſtæ, ſic Chri- ſtianis omnibus incedendum eit in emnibus mandatis S& uſtiſioationibus Domini ſine querela Luc. I. 390 CHRISTUS AFPARET vobis: Ego ic. Dominus, Salvator, Judex ali- quando veſter &c. Meritò David Pſ. cit. TZis manddſti mandata tua cuſtodiri nimis, cum magna ſcil cura, ſolicitudine, diligentia & volunta- te & c.; hinc ſubdit: In toto corde meo ſeruta- bor mandata tun & . Juravi & ſtatui cuſtodire ju- dicia juſtitiæ tuæ & o. Ecce vobiſeum ſum & c. Mittit nunc Dominus Diſcipulos ſicut agnes inter lupos, utl prædixit Matth. 10. Q. d. Ne timeatis luporum ſeu Gentium rabiem! Ege DEUS vobiſcum ſum; ego dabo robur, quo adjuti victoriam reportabitis oves duodecim de innumeris lupis &c. (ee). Quod (ee) Ita & olim di dum eremiæ c. I. Ego dedi te ho- die in civitateni munitam, & in columnam ferream, & in emurum zreum ſuper omnem terram; & bellabunt ad versum te, & nen prævalebunt: Quia ego tezum ſum, ait Dominus; ut liberem te &. Robur cœlitus immiſſum Apoſto- los reddidit ſimiles munitis civitatibus, quæ ab ho- ſtibus capi non poſſunt; reddidit columnas Eeceſiæ ferreas, & muros æreos ſuper omnem terram &c. Bellirunt adversùs eos tum dæmones tum homines; ſed non prævaluerunt. Dicere poterant cum David Pſ. 123 : Nifß qui«z Dominus erat in nobis, cùm exurgerent homines in nos, fortè vivos deglutiſſent nes &. MNiſi Do- minus fuiſſet cum Apoſtolis, vivos velut oves de- glutiſſent lupi; at truculentos lupos oves imbelles deglutierunt. Hinc D. Proſper L 2. de voc. gent. c. 2. ſic Chrilli verba exponit: Cam fieut oves introie- ritis in medium luporum, nolite de vefira infermitate trepi- dare 6 Diſcipuli, ſea de mez poteſtate confaite, qui vos in hoc opere non derelinquam zp nen ad boc, ut nibil patiamini, ſed Praſtiturus,; ut nullä ſæ vientium eruaelitate ſuperemini Go. Une e⸗ ſtu⸗ chi lire eis Tin Pre Hun 10 der a ille — — — —=— IN MONTE GALILEX. 391 Quod oves facere poſſunt inter lupos, id face- re potuiſſent Apoſtoli inter Gentes, ſi cœleſti caruiſſent auxilio. Hæc mutatio dexteræ Ex- celſi eſt, quòd ipſi lupos converterint in oves. Non Apoſtolis autem ſolum, ſed & Eccleſiæ hac facta promiſſio eſt; neque enim illi vixe- runt uſque ad ſœæculi conſummationem, vivet tamen Eccleſis, cui cum ſuis ſemper aderit Chriſtus inter medios perſecutionum fluctus; unde nec portæ inferi prævalebunt adversus eam Matth. 16. Nomen civitatis (Eceleſiæ) ex illa die: Dominus ibidem & c. Ezech. 48. Verè Chri- ſtus Emmanuel i. e. nobiſcum DEUS Iſ. 7. & Eze- chiel. 2. Ego ero ei (Eccleſiæ) murus igneus in circuitu contra hoſtes, & in gloria ero in medio ejius, ab omnibus Chriſtianis colendus & ado- randus. Erit autem nobiscum non tantùm præſentiàâ Divinitatis nos defendens, ſed & humanitatis, nobiſeum habitans in Auguſtiſſi- mo Sacramento: In medio tus ſanctus Iſrael &-0. His verbis finiit Evangelium ſuum Matthæ- us, ne nimiùm triſtemur de abeunte Servato- re, ſiquidem apud nos manſurus ſit inviſibili- ter uſque ad conſummationem ſæculi. Bb 4 §. II. Noen fuit ſc. Dominus cum Apoſtolia, uri fuit cum adeleſcentibus in fornace Babylonis, ut ab omni illos cruciatu liberaret, ſed ut juvante ipſo, quod majus eſt, perſecutiones, tormenta & mortem in &O Ppro converſione gentium tolerarent. 392 CnRISTUS APPARETY ð ne c vr Ac it A e C e §. II. CHRISTYUS DISCUMPBENIIBUS DISCIPULEIS POS TREMUM APäPPAREI. Marc. c. 16. v. 14. Noviſſimè recumbentibus illis undecim apparuit, & exprobravit ineredulita- tem esrum, & duritiam cordis, quia iis, qui vide- rant eum reſurrexiſſe, non crediderunt. v. 15. Et dixit eis: Euntes in mundum univerſum, præœdicate Evangelium omni creaturæ. v. 16. Qui credide- vit & baptizatus fuerit, ſalvus erit: Qui verò non crediderit, oondemnabitur. v. 17. Signa autem eos, qui orediderint, bæc ſequentur: v. 18. In nomine meo dæmonia ejicient; linguis loquentur novis; ſerpen- tes tollent; & ſi mortiferum quid biberint, non eis no- cebit; ſuper ægros manus imponent, & bene babebunt. A'bn ddn hane non fuiſſe omnino ulti- mam, ſed poſtremam tantùm in prima die Reſurreétionis haud pauci tenent, ex quorum ſententia verſum 14. C. 16. Marc. (hic repeti- tum) ſupra jam pag. 204 attulimus & paginis ſeqq. explicavimus; afferentes ſimul aliorum ſententiam, præſertim S. Auguſtini aſſerentis, eam contigiſſe in die ipſa Aſcenſionis; ſiqui- dem I. in die Reſurrectionis apparuit tantùm decem, nunc autem undecim (Iff). 2. Poſt ſe- roti- (f) Equidem ipſe Aug. ibid. reſpondet (ſc. ex ſententia aliorum) undeeim poni, quia tunc hic erat numerus Collegii Apoſtolici, manet tamen ratio Auguſtini adhuc ſalva: Licèt enim per duogecim be- — — — DiscIPULIS DISCUMBENTIBUS. 393 rotinam illam apparitionem & ſermonem ha bitum die primâ, manſit adhue cum Apoſto- lis per dies 40., nunc autem, poſtquam locutus eſt eis, aſſumptus eſt in cœlum (gg). 23. Hic diſ- cumbunt Diſcipuli; ibi videntur prandii & coe- næ quaſi obliti, inter ſe conſilia contuliſſe; aliàs cibum Dominus non poſtulâſſet &c. 4. Acd. I1. dicitur, quòd Chriſtus uſque in diem, quâ aſſumptus eſt, Apoſtolis ſe vivum præhbuit poſt paſſionem ſuam in multis argumentis per 40. dies apparens eis & loquens de Regno DEI v. 3.: Et v. 4. ſubditur: Et conveſcens præcepit eis, ab Jeroſolymis ne diſcederent & . Ergo danda ali- qua apparitio pro die illo, quo aſſumptus, in quo nim. conveſcens illis hoc præceperit; nul- la autem aſſignari poteſt, quàm quæ habetur in hoc Evangelio &c. Demum quidquid ſit, ipſe ſermo ſat's indicat, quòd paulò ante Aſ- cenfionem prolatus ſit (bb). D Bb § De ne ſignificentur undecim, quia in illo numero 12. Do- minus conſtituit dignitatem Apoſtolicam; hàâc ta- men ratione ceſſante, duriùs & violentiùs undecim ſignificant decem. (g) Nec obſtat, quòd, ùt Aug. ipſe rurſus obſer- vat, non dicat Evangeliſta: Poſftquam hac locutus /7% „ ſed abſoluté: Poſtquam locutus eſt. Cùm enim certé Dominus aliqua mandata dederit in die Aſcenſio- nis, & hæc ipſa verba, quæ enarrat Marcus, maxi- mé digna videantur, quæ Chriftus in diſceſſu pro- ferret ſuo, perinde eit dixiſſe: Poſtquam locutus eff eis, ac: Peftquam bac locutus eſt eis. (Eh) Similiter verba Lucæ c. 22. à v. 44. Er dixit ad tos: Hæc ſunt verba G&e. uſque ad verſ. 49. incluſ., quæ CHRISTUS APPARET De exprobratione incredulitatis jam ſupra . dictum pag. 206. (not. ii). Vel referri hæc 1 poteſt ad alios Diſcipulos, quorum aliqui ad- ſt huc hæſitabant &c. Et dixit eis: Euntes in mun- t dum univerſum prœdicate EKvangelium ommi creatu- V ræ& &. Phraſis hæc Judvis tritiſſima eſt, per i⸗ quam omnes homines denotantur, maxime o hi, qui Iſraëélitæ non ſunt: Pro omnibus enim vi mortuus eſt Chriſtus, ideque fructus mortis lit Ejus ad omnes homines pertinebat: Utl ho- ne rum omnium Conditor, ita & Salvator erat ge (üi). Qui crediderit & baptizatus fuerit, ſive Ju- tl dæus ſive Gentilis, ſalvus erit; qui verò non cre- ſi diderit, condemnabitur, etiamſi Judæus ſit. De br fide autem viva loqui Dominum, alibi dictum: ſte Hinc D. Gregor hom. 29. Fortaſſe unus quis que — apud ſemetipſum dicit: Ego credidi. jam ſalvus erok . Verum dicit. ſi ſidem operibus tenet; vera etenim fi- u des eſt, quæ in boc, quod verbis dicit, moribus non con- ſ dedimus pag. 205. cum ſubſequente explicatione, 8 in hoc tempus conjicit Lamyus: Cùm enim Do- e minus in monte Ohiveti in cœlum aſcenderit, poſt ſat apparitionem in monte Galilææ, regrefſi utique ſunt s Apoſtoli in Jeruſalem, é qua poſt ſumptum prandi- K um datämque prædictam inſtrudionem eos eduxit n in Bethaniam v. 5o. ſeq. apud Luc. tel (1) Nomine creaturæ ideo venire hominem „ Rotzt hic D Greg. . quia i erentura aliquid habet homo: Habet namque cemmuane eſſe cum lapiaibus; vivere cum i erboribus; ſentire eu awimalibus ; intelligerce eum ingelit Se., I[tem: Omni cresturz preaicatur EBvangelium, quia ho⸗ 1 ma focei ur, prepter quens in terra emmiz eresta ſunt &c. — ſüuprt eer iad. Nue. tu⸗ per ine im tis ho⸗ erat Ir. t⸗ De⸗ Um. ge 6o⸗ f⸗ l⸗ o⸗ — one, 0 4 ndi⸗ Urit m) Let ℳℳ 1 ho⸗ 1 (&N) Miracula autem hæc erant, non curiofitati, —— —- DIsePULIS DISCUMBENTIBUSs. 329 tradicit. Evangelicæ autem veritatis per Apo- ſtolos prædicandæ totidem quaſi ſigilla & te- ſtimonia erunt quamplurima miracula non tantùm per illos, ſed etiam novos, quos con- verterint, fideles patranda; dicitur enim: Sig- nma eos, qui crediderint, ſequentur (E?). Nontamen omnibus nec omnia hæc dona data ſunt, di- viſiones enim donorum ſunt &c.: Nec æqua- liter pertinent ad omnia tempora, ſed prout res & profectus Evangelii poſcebat, & ubi alia deerant credibilitatis ſigna &c. (1). Cœte- rum ſigna illa, quæ hic enumerat Dominus, ſubſecuta ſunt, & iis multò majora: De qui- bus dicendi campus aperietur in Actis Apo- ſtolorum. §. III. ſed vero mortalium bono accommodata. Hinc D. Aug. L. de util cred. c. 16. Quædam, inquit, miraculz Jſunt, quæ ſolam faciunt admirationem, quædam verò etiam gratiam magnämque benevolentiam conciliant Nam ſiquis volantem hominem cernat, miratur tantummoado; ſiqmis au- tem deſperato morbo aſpeltus, wmox ut juſſum fuerit, conva- leſèat, admirationem ſanitatis ſaæg, ſanantis etiam cbari- tate ſuperabit. Talia facta ſunt à Chriſto; ſanati languidi, mundati leproſi; inceſſus elaudis, cæœcis viſus, ſurdis audi- tus eſt redaitus Gc. Diſcat inde, qui miras animo- rum facere converſiones vult, docere utilia, præ- terire curioſa &c. () Hinc ciĩt. Greg. Neceſſaria hæe in exordio Eceleſiæ fue- runt: Ut enim ad ſidem ereſ ceret multitudo eredentium, mi. raculis fuerat nutrienda, quia & nos, ecuùm arbuſta planta- mus, tamdiu iis aquam aſzundimus, quouſque eæ in terrz Jam coaluiſſe videsmus, & ſi ſemel radicem fixerint, irriga- tio ceſſabit Go. 8S. Aug. Miracula iſta moas non hunt; 396 JEss coRAM DISCIPULTS 2 äü —— O RS ☚ . nnare r N J ESUS E MONTYE OLIVARUM CORAM PDISCIPUEIS IN COELUM AS CENDIT. Marc. c. 16. V. 19. Et Domimus quidem E- 8US, poſtquam locutus eſt eis, aſſumptus eſt in cœ- lum, & ſedet à dexteris DElI. v. 20. Illi autem profelti prædicaverunt ubique, Domino cooperante & ſermonem confirmante ſequentibus ſignis. Luc. quis non moverent, niſi mira eſſent; at, ſi ſolita eſſent, mis ra non eſſent Ge. Idem. L. de ver Rel. c. 25., Accepi= mus; inquit, Majores noftras viſibilia miracula ſecutos eſſe, per quos id altum eſt, ut non eſſent neceſſariæ poſteris. Cum enim Booleſia per totum Orbem diſfuſz ſit, nec miracula illa in noſtra tempora durare permiſſaæ ſunt; ne animus ſemper viſibilia quereret, & eorum conſuetudine frigeſeeret genus hu- manum, quorum novitate flagravit; nec jam dubium nobis eſſe debet, iis eſſe eredendum, qui eùm ea pradiearent, quæ pauci aſſequntur, ſe tamen ſequendes populii perſitadere pos tuerunt Sc. Et L-. 22. de civ. Dei c. 8. Quiſquis ad- buc prodigia, ut eredat, inquirit, magnum ipſe eff proaigium, qui mundo eredente non credit e. Ut Legem Veterem DEUS Iudæis traderet, miracula edidit in Egyp- to, in monte Sinai, in deſerto & in terra promiſſio- nis; poſtea miraculorum abundantia ceſſavit, non tamen omnia; ſiquidem adhuc edita ſunt à Prophetis & c.: Lodem modo ut Legem Novam in totum Or- bem induceret, miracula ſtupenda perpetravit in Pa per ſe ipſum, & per Diſcipulos toto Orbe &c. ofſtea illa miraculorum copia ac frequentia eile de- ſiit; fiunt tamen ſuis opportuna temporibus à Viris ſanctis, ad D El electos ſuos gloriſicantis majo- rem gloriam fidelesque in Religione & certis ejus effieiis & ſolidis devotionibus roborandos &e. . li⸗ ieg V. Mn fin ule nil 8 e Iua im⸗ leſ ſere ubi glo ut ex gu le din taal — N N N 1. Gen le le, ,s Beghi⸗ 1, C luila nper M. ncbis . ℳ t . 4a- eren gyp⸗ nod hetis 07 t in Ce. de⸗ jris ajo⸗ ejus IN COEILUM AsCENDIT. 397 Luc., c. 24. V. 70. Eduxit autem eos ſoras in Be- thaniam, & elevatis manibus ſieis benedixit eis. v. 5§ 1. Et factum eſt, dum benediceret illis, receſſit ab eis, & ferebatur in cœlum. v. 52. Et ipſi adoran- tes regreſſi ſunt in Hieruſalem cum gaudio magno: v. 53. Et erant ſemper in Templo laudantes & be- nedicentes DE UM, Amen. X domo Solymæa, in qua discumbentibus Diſcipulis Chriſtus ultimò apparuit, poſt finitum ſermonem eos eduxit & comitatus eſt uſque in Bethaniam, & cùm jam reſtaret nihil, niſi ut quæ præceperat eis & promiſerat, per Spiritum S. obſignarentur, elevatis manibus be- nedixit eis, quà homo in morem precantis bo- na apud Patrem, quà DEUS autem bona ipfis impoſitione manuum ſuarum conferens; & oum benediceret ülis, ſenſim & ſenſim à terra re- ceſſit, ſeque intuentium conſpectui ſubducens ferebatur in cœlum (mm), & ſedet à dextris DEl, ubi per dexteram ſignificatur ſupremus locus, gloria, honor præcellentiſſimus etiam Chriſto ut homini collatus juxta illud Pſ. 109. Sede à dextris meis & .: Et ſimul indicatur, quem ini- quo judicio nuper damnaärunt Judæi, Eum ſe- dere (mm) Cùm autem Marcus eſſumptum dicit, intelli- ge non alienà, ſed propri virtute aſſumptum. Di⸗- ci etiam poteſt aſſumptus à Patre, üt ait D. Thom. 3. p. q. 7. 2. 53. Sicut, inquit, Chriftus dieitur proprid virtute reſurrexiſſe, & tamen ſuſcitatus eſt à Patre, eoqusd eadam eſt virtus Patris & Filii, ita etiam propriâ virtute aſeendit, & tamen A Patre eſt slevatus ſen aſſumpikut. 398 Jesus coRAM DISCIPULIS dere nunc ſupremum Judicem & c. (un). Apo- ſtoli autẽ cum reliquis Diſcipulis poſtquam ex- tremam Magiſtro ſuo extremuùm in terris viſi- bili exhibuiſſent reverentiam, & ut verum DEUM adoraâſſent, cum gaudio magno & ſola- .—MZ t10 (nn) Nullus locus præcellentior eſt loco, qui ad dexteram eſt Regis. Hic 3. Reg. 2. Salomon ſedere feoit matrem in throno ad dexteram ſuam. Gen 48. Joſeph Manaſſen primogenitum ſuum ad desxteram Jacob poſuit, Ephraim ad ſiniſtram; at acob commuta- tis manibus dexteram præcellentiorem ſuper caput Sphraim collocavit, præferens illum fratri primo- genito, quod Joſeph ægré tulit, dicens: Non ita con- venit Pater; hie eßt primogenitus; pone adexteram tuam ſupen caput ejus &c. Id quoque indicat petitio illa Marth. 20 Dic, ut ſedeant hi due felii mei, unus ad dexteram &e. ubi dextera priori loco nominatur tanquam hono- ratior &c. Item in judicio Chriſtus ait juſtos 4 tris collocandos &c. Dicitur ergo Chriſtus ſedere àa d dexteram Patris, quia ſupremum tenent in ce. lo thronum ſuper omnes Angelos, Cherubinos ac Seraphinos &c., üt explicat Paulus ad Eph. 1. Con- Nituens illam ad adexteram ſuam in cælieſßtibus, ſupræ omnem Principatum, & poteſtatem, & virtutem & dominationcm, && omne nomen quod nominatur, nen ſolum in boc ſaculo ſed etiam in futuro: Et omnia ſubjecit ſub pedibus ejus &o. Neque ez metaphorica aut parabolica hae locutio- ne ſequitur Patrem ſedere in loco ignobilieri utpo- te à ſiniſtra Kilii, nam præterquam quòd DEUS nec dexteram habeat, nee ſiniſtram, locus, quem Rex ipſe occupat, eſt ſemper honoriſicentiſſimus, & veluti fons, à quo honor in omnes locos ema- nat. Quamvis ergo ſedeat ad ſiniſtram alicujus, non dicitur ſedere in ignobiliori loco, cùm ipſe ſit ho- noris regula & menſura; Nulla habetur tunc ratio ti⸗o pen Nee Pa a ſe fer⸗ cey er co tur rer ſini tur⸗ tera ua⸗ e dea hil Cat ig n⸗ „ 1 mn v apr vin H ali⸗ IN COELUM AsCENDITI 299 tio regreſſi ſint in Jeruſalem, juſſis Ejus obtem- perantes, cùm eos inde diſcedere noluit, do- nec induerentur virtute Spiritús S., quâ⅛ poſt paucos dies induti, illicoe cœperunt prædica- re Domino cooperante, & Evangelium ſemper latius & latiùs divulgare, accedentibus fſcil. ſignis, quæ ſubſecutura Chriſtus promiſerat, & Legem Ejus demum ad ultimum terræ pro- ferre. Interim, non tam paucis illis ſeu de- cem diebus Aſcenſionem inter & Pentecoſten mediis (quibus Baronius putat, eos ſe domi continuiſſe) quàm tempore ſequente adven- tum Spiritûs S., antequàm Solymis diſcede- rent, erant ſemper i. e. aſſidui in Templo, laudan- 1 tes ſiniſtræ illius, qui Regi aſſidet, ſed ſola ratie habe- tur perſonæ & dextera Regis, ita ut illi, qui ad dex- teram ejus ſedent, hongrincentieri loco ſedeant, quam qui ſedent ad finiſtram; ipſe verò Rex abs- que conttoverſia, etiamſi ad ſniſtram alicujus ſe- deat, omnium præſtantiſſimum locum occupet. Ni- hil ergo de infinita Majeſtate Patris detrahit Chriſti admirabilis ſeffio ad Erus dexteram, neque ligniki⸗ cat Eum eſſe majorem Patre, ſed Regiam ijus dignitatem &c. *In Divina ſc., curia, ait D. Thom. 5 „aàſſiſtunt Angeli juxta illud Dan. . Millia millium mi- , niſtrabant ei, & decies centena millia aſſiſtebant ei; ſed nullus legitur ibi ſedere, quia omnes ſunt ibi ſer- „vi & Miniftri,,. Et D. Bernard. in illud Luciferi apud Iſ. 14. Sedebo in monte T'ftamenti &c. 6 Siccine, ubi Mant omnes Angeli, univerſi miniitrant, tu Pacis „inimice ſedebis? „ Sedet ùt Rex Chriſtus ſolus: Hinc illud Pauli ad Hebr. 1. A It em Angelorum dixit aliquando: Sede à dextris meis &, 400 JEsUsS CcORAM DISC. INCOELUM ASCENDIT. 4 tes G. benedicentes DEUM. (Lamyus putat, illud ipſum cœnaculum, in quo ſuper eos deſcen- dit Spiritus S., fuiſſe intra ambitum Templi). In Acta Apoſtolerum, volente DEO, com- mentaturi, tum de Aſcenſione Servatoris, tum de Adventu Spirits S. pleniùs diſſere- mus, & hic prætermiſſa ſupplebimus. Vitam D. N. J. C. in terris actam, in Ejusdem Nomine, in quo cœpimus, interim finimus: cum Evangeliſta Luca dicentes: A M E M. (00) (oo) Quòôd S. Lucas concluſerit Evangelium ſu- um nâc voce Amen, mirari quis poſſet ex eo, quòd Ilvangelium non ſit pia precatio sut hymnus ali- quis, ſed Divinorum geſtorum narratio. k.. sig- nificare voluit id, quod in hiſtoria maximè requi- ritur, nempe veritatem, quæ in Evangelio Divina eſt atque adeò ab omni falſitate alieniſſima. Amen enim iderm ſignificat, quod vere: Q. d. Omnia, quæ ſcripſi, verè ſcripſi ac fideliter, eademque omnia confirmo, dicens: Amen: Eſt enim Amen confirman- tis, uti I. ad Cor. 14.-— - Quemoao dicet àmen ſfuper tuam benedittionem? Eit etiam optantis, & idem ſo- nat ac fiat, uti Pſ. 71. Benedictum nomen Majeſtatis ejus in æternum; 6z replebitur Majeſtate ejus ommis terraæ: PFiat „ fat, Hebraicè Amen & Amen. Et Pſ. 88. Benediltus Do- minus in æternum: Fiat, fat. Quia ergo de Diſcipulis Domini Lucas dixerat, quòd fubſtiterint in Tem- plo laudantes DEUM, addit Amen, i. e. utinam fiat. Utinam & nos cum Diſcipulis DEUM ſemper lau- demus ac benedicamus, & nunc quidem in tem- pere, & olim in æternitate. ENDTT. hillud eleen. npl). com⸗ fris, ſere⸗ demn. n,; — Umn lu⸗ gude us ali- . Sig⸗ requi⸗ Mivina Ammn 4, gu ofnni rman⸗ ſiher m ſo⸗ 0 V. pulis ſem⸗ ſat⸗ rlau⸗ tem⸗ reſurre . Rom 8. Vitam aleh. CHRISTVS DEI FILIVS. POST RES VRRECTIONEM IN TERRIS AaREnS! EXPI. ICATIOINIS WXTUOR SS. EVANGELIORUM PARSPOSTREMA, COMPLECTENS VITAM D. N. J. C. GLORIOSAM SIVE TEMPUS A RESURRECTIONE EjUS USQUE AD ASCENSIONEM IN COELUM: ALME CONGREGATIONI MAIORI ACADEMICEÆ SUB TITVULO B. MARI. V. AB ANGELO SALUTATE O BLAT'A. BAMBERGX ANNO ueC⅛XEᷣX Typis õ Georgii Klietſeh Alms& Univerlitatis 'ypographi. MI 15 15 N Focus O Salance Q R 1 K — — 10 2 . Copyright 4/1999 VxyMaster Gmbh wwwW.yXymWaster. com 1 VierFarbSelector Standard*-Euroskala Offset