Ge360_fol-2
author: Maldonado, Juan de

A ..q)&y.ä, ^.
3 s u- um u

rE R

ts ) 6

A at ho o

* aR

"
Wv n J o
" E .D E REO

5 :
E
M.

of
f aoidA

$

M

"4
Á

fgr

: ^"—
9^

N12«511646287 021

UER TEU LU

übingen

uB T

VE

""€

—— Ra A zi — 9 À iotes AEUPSIREur g o " :
UT OHUUUURNNEMEMCRS st r N E a ines TAE h
D

IOANNIS

ALDON

cAAON OA L V STI
SOCIEFATISIESV

i HEBUILOGI

COMMENTARIORVM
IN OOGVATIYS OR —
EvANOEZLIISTAX.

TOMVS II

AD SERENISSIMVM LOTHARIN-
GlIlEx aDvcEr

MVSSIPON TL

Ex Typographia Stephani Mercatoris eiufdem
Dvcris Typographi. :

M. D. XCVII.

Cum Priuilegio Cefaree Maieftati ad decennium. —

SDENCS

e

CALABRIAE LOTHA-
QU QUENGTARBSOEDLDRBAR ET :

BARRI DVCL &c. ia

&

MVSSIPONYA NAE ACADE
MIAE THEOLOGI SOCIETATIS
RUPT Salutemïineo,qui;cüæ :

vera falus.

ZEUPZG9 S T hocinvera Principum laude,Dvx SERENI1ssIMEj,
vt Füm à fuis bcnefïcium accipere non poffunt,tamen eo-
7 rum erga fe ftudiis dele&entur , faciántque humanitate &
gratià, vt quz officia fuerint maximé , beneficia fuiffe vide-
antur. Víqueadeo ingenuz nobilitati altéinfitum eft bene |
! e omnibus merteri , non defpicere fortunam tenuiorum,| — |
TREUETLSSCS3 5 non efferri magnitudine gloriz , dignitatem in eo ponere;|
[non vt aliisfortunz copiàfed vt humanitatis laude antecellat! Et abundamus nos| -
quidem in hoc genere humanitatis tuz in re noftra domefticis exemplis & Pu-—fE
|blicis , quibus nos quoad vi&uri omnes fumus , immo quoad nominis noftri me-|
moria exftabit, immortaliter tibi familizQue tuz debebimus; fed illa qua intem-] .
peftiua huic loco videri poterant, profiteri animo fatis habuimus, commemorare|
. [idcirco oratione noluimus, quód beneficium qui alieno loco commemorat, gra-
[lam omnem beneficij minuit. Illud huic rei proprium eft , quód cüm fuperiore
anno exeunte Maldonatus nofter cum optimi fui operis parte tua in kotharingia,i
in hac Muffipontana Academia fcliciter in lucem exiiffet , nobis autoribus fe fu-|
ümque opus tibi detuliflet , quod co nomine tibi debuit , quod in Academia tua,
tuo beneficio pofteritati natus erat , hoc tu eius ftudio erga te fic esliberaliter de- |
letatus , vt quod in te iuftum officium fuit , videreris id in accepti beneficij loco|
numerare. Pro quagratia Maldonatus ipfe,flis hodie viueret,qui tibi olimeft] — . !

d EDEOR ROR ia dQ . 2 — copan N

ais

mirarentur , magnus ille eà ztate Cardinalis Lotharingus nihil fe in eo plus quàm
animi demiffionem mirart diceret , tamen tibi gratias ageret, putarétque id fibi

abfolutum magis deberet , quàm cui inftitutum affe&támque tam amicé & comi-
ter placuiffet. Quo officij genere fuum hunc animum probare ipfe non poteft,
hocnos adeo , de eius voluntate , communi erga te beneuolentia , tuz atque illius
virtuti perfoluimus. Proferimus qui excudendi fupererant Euangeliftas duos, fe-
cundis illos curis & vigiliis illuftratos , fcd quz nihil metuendum fit neaut non
primis refpondeant , aut non prz illis laudabiliter fecunda dici poffint. Appare-
bunt ipfiin tuo nomine, exftabüntque, & apud pofteros, & in omnium gentium
luce Societatis noflrx in teac tuos obferuantiz monimentum. Necoramus iam
vt tibi grati fint , qui hoc nobis de humanitate tua pollicemur; hoc confidimus|
fore, vc hzc opera alias euocet, neque hic finem huius Academix fructus tuz Cel-
I'itudini tuífque infcribendi, fed principium ab hoc opere faciamus. Vale, Muffi-
ponti Kal. Martiis. cIo. Io. xcvir. | |

cognitus,tametfi erat eà modeftià, vt cüm alij multa in eo profuo quifque iudiciol.

effe faciendum , vt quam maximà voluntate ergate opus integrum , quod altera|.
mmïartc cumulatum effettuo nomini offerri, tibi addici vellet. Nullum effe cuil-

w

um

- ü;w ii
EEE ODr r R RR NUA T N R

UONNICAS POR ORE R

Ub rgeremet

PRIVLEEGIVM CAE!
SANBRAR MAIESAATIS. 4

AD DECENNIVM.

A pho fupradi£lo in fraudem imitentur ac venum dents, näfque proiude obnixé rogárit, vt fibi ac
|T'ypograpbo iam ante nominato autboritzte no[lra ac prinilegio aduer[us euiufmodi emulatio-
qnem ac fraudem [atis cautuva vellemus.. (onfiderantes naque quam fupradich Joannis 21al-

"OOO VportrHnvss Seundu ,diuiua fauente clementia eleclus Roma-
EM noru m ]mperator , femper 44uguflus, ac Germanie, Hungarie, Bobe-

2
9 CA p

u7 mie, Dalmatte, Croatie , Sclauonie, eoc. Rex,e4rchidux Aaäriæ,

:
.
? )
77
.

o N -2

&

: tatis 15 s v eZHuffibontanum editionem fe[fe meditari Commentario- :
rum Joannis JHfaldonati , eiu[dem Societatis 15 s v T/yeologi, in quattuor £uangeliflas in|
duo T'omos diuiforum , idd, per T'ypographum Stepbanum AMercatorem , qui non leues in ean.
dem editionem expen/as faciat, verert autem , ne , quod plarumque in aliis libris ee lucubratio-|

nbus fieri folet , aljj T'ypographi bos Commentartos queflus ev lucri cau[a fibi aut i')pogra«

*w
ASN
(
eP
NM
N
R

- T.
*

Itandam peropportuni futuri fint , bumillimis ei[dem precibus, tanquam equi[fimis, annuentes,
jex eerta noffra [cientia, animóque bene delberato, pro auctovitate noffra Cefarea decreuimus,|
; * ;

jtutmus , ac vetamus ,ne qui[quam Typographorum , Bibliopolarum ac aliorum quamcunque
- Mibrariam negoliationem exercentium prenarratos Commentarios per decennium ,à prima edi

|rum bereditartorum fines [imili aut alio quopiam characlere velforma , [iue in toto vel in par-
|clam vel occulié, citra voluntatem e7 confenfi mprafkti Stepbani Mercatoris, [uorímue ba-|

|fareum [Dernere, negligere,aut tran[gredi conatus fuerit,eum non folim omnibus exemplaribus,

|perperam quippe excu[is qg* adduclis , (que quidem þ;pradlö?w Stephanus Mercator , aut be-

donati , cuius pre[lans ac rara in'variis di[ciplinu, pracipué vero in Philofopbia ac T beologiía
doctrina., ac druini numinis culrus religióque nobis , ac feclate fídei viris miniflvífque noffris
maiorem in modum predicatur , Commentartj Chrifliano populo sutiles f* ad pieatem exci-

ediximus, flatuimas ac vetuimm,quemadmodum vvigore prefentium decernimus,edicimus fa.

tionts dte computandum intra Sacri Romani Imperij , Regnorímque 9* Dominiorum noftro-
te recudere aut alió recudendos dare , vel alibi etiam imprefJos adducere , vendere , difltraberéue|.
redum prafumato. Siquis uerà fecus faciendo priutlezium c» interdiclum boc noftrum Ce.
redes , eorímue mandatarij vbicunque deprehen[a , vel propria autbovitate vel Mariflratus|.

loci slltus auxtlio fibi vendicare poterunt, de faélo priuandum, fed t9 pema infuper decem mar-|
charam auri puri , Fifco noffro Ce[areo fraudis wvindici e» fepe fati Stephani Adercatoris, -

fuoríümue beredum ofibus ex equo pendenda , decernimu wremi[biliter plectendum». Dum-|
: | : n () 5 modo

iplaria propriis fuis fumptibus quamprimum ad Cancellariam noflram I mperialem tranfmit-

co exutus plane cenfeatur. —— :

dignitatis, aut preeminentie exiflant,tam Ecelefiaflici , quam [ecularibus, pre[ertim werà ii,
qui in Magiflratu con[lituti , vel proprio , vel fuperiorum [uorum nomine ce loco Iuris ac lu-
flitie adminifivationem exercent ne quemptam Priuilecgium bocnoflrum C æþreum,terkere eo
jmpune tran[eredi aut oiolare patiantur, quin botius contumaces , fi quos compererint,prefcri-
pra pena plecli , aliisd; idoneis modis coérceri curemtz : quatenus eov ipfi candem multtam eui-

Cefarei impre[fione munitarum». — Datum in arcenoflra Regia Prage ,die decimafeptima
jmepfis. Adugu[ti. e-4nno Dominimillefimo quingentefimo nonage[rmo fexto. Rgg;;orym,,'
Woffrorum Romani vipefumo primo , Flungarici vigefimo quarto , Bobemici itidem vigefimo

primo.

Rudolphus.

fo.f W. Freymon,.

Ad mandatum facre Caarez - L
Maieftatis proprium.

modo tamen idem Stephanus AMercator terna ad minus corundem Commentariorum exem.|
tere teneatur , quatenus priuilegio boc noflro vuti "voluerit. quod fi neglexerit , eo ipfo prinatus|

eJMandamus ergo uniuer[is noflris , ac Sacri Romahij'mperä j Regnorämque e? Domi |
niorum nofirorum bareditariorum falditis , caiufcunque flatus , gradus , ordinis , conditionis, -

tare maluerizmts. Flarum teflimonto litterarum , manu nofiva fübfcriptarum , ac fiillinofiri '

p c--—- . X

n oANA Uercco s RRUCUADMENENESOI 00 0H

-*
L
-— -

« mj'* C ul
(3$y.

l

tatis Thcologiæ,

99 V M facra Theologis Facultas iuffu R.D.Rectoris congregata effet,
(4195 ïf*j audita relatione quattuor Do&torum;qui ex przdictz Facultatis de-
cAo209 creto IOANNISMALDONATICOMMENTARIOSIN
SQVATTVOR EVANGELISTAS examinarunt , & teftati

X (Antiniisfe nihilerroneum , & fidei orthodoxz contrarium obfer-

st t t u m t m t t

uaffe ;immo multa ad fcripturam intelligendam, & haerefes noftri feculi refellen-
das , verámque doctrinam Eccleftz confirmandam vtiliffima reperiffe : Permifit
eadem Facultas,vt przdictus liber typis excuderetur. Muffiponti x x 1 1 1. Maij.
pl I XKCVE :

Demandato R.D. Reéforis.
Baguad
FACVLTAS PROVINCIALIS

SOCIETS])IS IES V IN PRO—;
VINCIA FRANCIA.

$ Go Clemens Puteanus Prepofitus Prouincialis Societatis Irsv in Prouiticia Franciz poteftate
ad id mihi fa&a per Rdt- P. Claudium Aquauiua Societatis noftrz Prepofitum Generalem per-
mitto, vt duo Tomi Commentatiorum in quattuor Euangeliftas IoANN1s MALboNArI: So-
cietatis noftre Theologi , à do&is , & grauibus Societatis noftre Theologis diligenter examinati;|
& approbatitypis excudantur. In quorum fidem has litteras manu noftra fübícriptas,& figillo noftro obfi-|
gnatas dedimus.Muffiponti Cal. Septembr.an. D; cIo. I5. xcvr.

(lemens Puteanus.

N » M M
'. NN N
OSNN N
"a lu

w À

N

MR

S;I'(::I

"MENTARII

RBOIEIATIIS IESV
ïffïlï()ld()(ïl*(:(j-NL

IN EVANGE-

LIVM' D. LVOW

tiochenus.

Lueas Me-
dicus. ;

|In cómét.

[ , Caluinus
refellitur,

Lueas An-|*e

PR EF

$VcAM Antiochenum
ofnes veteres auctores
faciunt, Eufebius libzo 3.
/. hift. Ecclef.c.4. Hiero.in
22 libro de fcripto.Ecclef.c.
)j17. Dorothe. in Synop.|
& Lfid. lib. defcript. Ecclef.
3 cap. 84. Beda in pref in
! Ada. Apoft. Oecuimen.
; Actorumr. Simeon Me-

taphr. ii | !
Medicum fuiffe arte ijdem omnes au&ores tra-
dunt, ac preterea Chryfofto. hom. 12. in epift. ad

Salutat vos Lucas medicns carifimus. Quod etfi Calui-
nus antiquitatis hoftis, nouitatis amator refellere
conatur ; plustamen tot; tantorümque auctorum
fententijs confirmatum , quàm , quo illud ipfe re-
fellit, apud homines paullo modeftioris ingenij ha-

opus fuerit. t4la indicatione 5 77 fplendidiore elogio fwiffet in-

Col. Ambrof. & Theophyl. ad Col. 4. 14. Nonalio|

|opinor arguméto;quàm quód eo loco dicat D.Paul.

bet ponderis, Netier,inquit , erat Ew?gzlæg,qu&m , vt|.

fignitus. Certe coadiutorem faum , aut fidelem [altesm comi-
L£ ; e7* certamimum participemn voce[[et. Ego veró con-
tra , fi Lucas ille, de quo Paulus loquebatur, Euan-
gcliftanon erat; aliqua eum debuit certiore nota

tiquitas Euangeliftà putans,qui medicus fueri;arte
longé diuería. Titulo autem, quo alio infigniri me-

liorepotuit, quàm vt vnus inter multos , qui fimiub
nominabantur , cariffimus appellareturzQuis enimt

illi carior, quàm Lucas perpetuus eius comces , aut

di('cinguere, non ita defcribere,vt omnis erratet an-|.

A T-I-O.

À nifi qui [olus eum in fümmis periculfs non deferue-
rat? z. ad Tim. 4. 11. Timotheus adiutor etiam in E-
uangelium eiuscrats at non femper coadiutorem,
non fcmper comitem, non fcmper eiufdem parti-

cipem certaminis appellat ; fedaliquádo filium ca-

tillimi füum r. Cor. 4. 17.titulo illi confimili,quem
Lucz tribuit, aliquando tantüm Timotheum nullo
adiunc&to epitheto honoratiorer. Cor. 16. 10. & ad
Hebrzos 15. 2.5. | |
Pi&torem etiam,fcientia,vtarbitror, magis, quà

B rens.Nam Simeon Metaphr. & Nicephorus lib.z.c.
43.& lib.6.c.16.id affirmant. | dc
Ifidorus profelytum fuiffe fcribit,Grecis, & phi-
lofophicis eruditum litteris, qualem mediciná pro-
feffum effe oportebat; Hebraicas veró litteras leuiüs

attigiílesea fuiffe caufam, vt paullo elegátiüs, quàm|

iceteri Euangelifte,fcribat Grece, & fcripture tefti-
monianon cx Hebreis fontibus, fed ex Septuaginta
- jinterpretum editione proferre foleat.Quod de Grz-
ci fermonis cognitione & ftylo dicit, veré dictum
puto:quod delitteris Hebraicis, déq; citatis ex Sep-
C tuaginta fcripture teftimonijsnolim iudicare,quàm
Euangeliftas in eare difcrimenanimaduerto. — —
An Chritti difcipulus fuerit, diuerfas vidco vcte-
rum fctiptorum elfefententias. Orig. dialogo 1. de
irecta in vnum Deum fide, Gregor.in przf.in Iob.c.
i, & Simeon Metaphr. vnum ex feptuaginta duo-
bus Chrifti difcipulis fuiffe dicüt;quos prater Apo-

r.Iren. lib. 5. c. 11 Tertul.lib. 4. contra Marci. Eufe-

effe potuit, aut vocari debuieQuis folus cariffimus,

.'bius libro 5. hiftor. Ecclef. c. 4.Hieron. in Ícriptor.
À. Ecdéb-

profeffione vulgaris facit opinio, auctore non ca-j*

verum fit. "Pcrexiguum enimintereum, & cateros!

ftolosad przdicandum Euágelium dimifit Lucz ro.|

Lucasan
;ex feptua-
'£inta duo»
äbus difcie
ipulus fue-
; Lit.

À eomes,

-|Dominns,e7* Alios Sþþtuxginta duas, e7* mifit ilos binos an-

lium , vix quifquam eft au&tor. Tantüm apud Nice-

Lucas Pau-

3 IOAN. MALDON. PRAEFATIO IN LVCA M.

4

jEcclefc.17.Doroth.in Synop.Beda in prefat.1n Lu-
cam,& Petr? Damian.in ferm.quodà de fan&o Luca
|negant. Itaque Tertul, non Apottolá, fed Apoftoli-
cum virum vocat, quo nomine vocari fc»lebang ij,
qui quamuis Chriftum non audiuiflent, audiuiffent
tamen Apoftolos.Hoc probabilius,non folum quia
plures id auctoresaffirmant , fed quia ipfe etiam de
fc tcfítatur. Cum enim dicit c. 1.2. 5ieut tradiderunt. mo-
bo,qni ab imitio ipfi viderunt, C7? miniflri faerunt fermanis,
minimé dubié fignificat fe non vidiffe , fed auditio-|
neab ijs, qui viderát, accepilffe; qua fcripturus erat.
Idem ex ver. 3. fi recté verba penfentur , colligi po-
teft, Fifum eff , inquit, 2* snibi a[ficuto omnia à prineipio
diligenter ex ordine tibi (ribere, Aifecutum enim fe dicit
omnia diligenter,id eft; fumma diligentia facta, di-
quod qui vidifIet , minimé fecitfet. Neque argumé-
tum,quo quidam vti folent, mouet me de fententia.
Ecclefia, inquiunt, cum cius fcftum agit diem,lcgit
illudex eodem Luca c. 10.1. Poff ha autem defignauit

te faciem [inam in omnem ciuitatem , e2* locum , quo erat ip-
(e veturussquafi vnus ex illis Lucas fucrit. Soletenim
|Ecclefia, quz de alijs diQa funt , adalios propzer fi-
militudinem aliquam accommodare. Quod apud
|[eündem Lucam codem capite ver. 42. (criptum eft,
Maria optimam partem elegit , quis nefcit de Maria fo-
rore Lazari dium cffe?atqui Ecclefiaad B. Mariam
Chritti matrem in cius feftis accommodat. Quod
Matthzi12.46. 47. dicitur,Eccewater tua 7* frarres tui

cognatis di&um cftjaccommodat tamen Ecclefia ad

celebrat feftum. . : TapfE j
Quando, aut quomodo Lucas fufceperit Euange-

phorum lego lib. 2. c. 4. pr&dicante iam D. Paulo
ad cum Thebas veniffe;auditóque credidilfc. Quan-
(tum auctor ille mereatur fidei , ab alijs eftimari ma-
lo, quàmà me dici ;mihi femper audacior eft vifus.
Pauli fe&atorem, & comitem fuiffe omnes con-
Íentiünt, illietiam, qui eum Chrifti diícipulü fuiffe
|putant: déque eo locos illos omnes intelligunt, vbi

16.21.mentionem facit,veteres quidam auctores E.u-

Hexu nominis , vtad Latini fcrmonis formam apta-
retur, cx Luca Lucius fa&tus fit, vt Orig.lib.io.com-

F.

&àque Chrifti pcruefkigalfc,v: illoloco docebimus;|

Íanctam Felicitatem, & fcptc-m eius filios, cum eius|

- [D. Paulus neminat Lucam Col. 4.14.2. Timot.4.11.|-
. |Philem. z4. Quin & Lucium illum,de quo Roman.

jcam Euangeliftam fuille crediderunt, qui modico| -

À.

B

C

fori (Lant quarentes te ,dc vera Chrifti matre , ciáfque D

.|4- & Hicro. in lib. de fcriptoribus Ecclefiafticis re-
- ent : émpit magiffrorum videri, que difcipul: promolgarint.

- re. Quanquam, vt in przfatione diximus quattuor
|Euangeliftarnm, non tam Euangelicam hiftoriam,|
quàm Euangelicam predicationem eo loco fignifi-|

|dera;aut in illum certé non credideras; fed ex Apo- |
ftolorum , aliorámque difcipulorum, qui, vt ipfe|

| jerant. (

ment. in epi&olam ad Rom. fctibit. I m
Duos fcripfitlibros Euangelium primüm;deinde
Apoftolorum A&a.Euangelium, vt quidam volurit,
non folàm docente,atque hortante,fed etiam di&ti-
teD. Paulo. Vnde nàra opinio illa eft, quoties D.
Paulüs Euangelium fuum dicit, hoc Luce Euange-|
lium intelligi, vt Roman.2.16.& 16.25.& 2.ad T'helf.
2.14.quemadmodü Eufeb. lib. . hift. Ecclefiafticz c.

fgrgnt.Tertul. veró ib.4.contra Marc.caufam erro-
risindicat, c?* Luce, inquit, digeflum , Paulo afcribere fo-

In eo omnes confentiunt,cum D.Paulus 2.Corinth.
9. 18. dicit , cuius laus eff i Euangelio , Lucam defigna-

cati arbitror. Alij hortante quidem; non tamen di-
&ante. Alij nc hortante quidem , fed docente;fcrip-

illosin qua fententia Tertul.videtur effz.Nónulli ne
docente quidem folo Paulo ; non enim cx illo folo,
qui Chriftum ante afcenfionem in cxlum non vi-

ait, viderant,& miniftri fermonis fuerát, que fcrip-
fit; didiciffe. Hoc magis credo ; quo magis ctiam
videtur Eufeb. & Hieron. propenía fententia; quia
lipfe in exordio italoquitur , vt non obícuré indicet

inullum feadfcribédum hortatorem habuiffe,neque| -

rationcm aliam,quàm quódalij facere conati effent;

. di&turus profec&tó tanto fe auctore feciffe, fi eius du-|

[&us feciffet auctoritate ; cüm temeritatis à fe notram
velletrémoucte,cámque ob caufam prater ceterorü
Euangeliftarum morem, cur adfcribendum accede- |
ret , rationem afferret, b n o 1
Lucam fuitfe eum, qui poft Chrifti refarre&tio-
nem cum Cleopha Emauntem ibat, cum fefe illis
Chriftus oftendit Lucz 24. 1. fcribunt Gregor. in|
prefatione in Iob cap. 1. & Simeon Metaphr.in eius
vita, & Theophyl. in comment. in cap. Lucz 24.&

1 Libridlu-
ea fcrigzä,

PUM

fiffe enim non qua ipfe viderat,(ed qua audiuerat ab|

Niceph. lib.. cap.34.Sed hanc opinionem füpra re-
futauimus , cum docuimus non fuiffe Chrifti difci-
pulum , quales , vt ibidem teftatur Lucas; duo illi

Mortuum in Bithyniaomnesfcribunt. —

læmis fuz 94. Beda veró in Marc. 73. mortuum fuif-

QD 3cUS
co du x

- Deztatenon conuenit; nam Hieron.& Ifid.anno ; .. PA

" & -
LE ds ,

R EPT iE

SANGTVM

E

4

E 3 //
,x.hra!.wfü

TM
LT

: E m
( dhifd

* *
1

M — —— —

| — CHRISTI EVANGELIVM
" /| SECVNDVM LVCAM. *
ORD
.)CAPVT PRIMVM.
L. *ZESS VONÍAM qüi-dæ&ï müki conati funt o*rdinare narmtio-
nem , qua in nobis completz funt, rerum: 2. ficut tradi-

ä:.l*aral.z-*.
-.:ï ao 19,

1Exo.;0.a.7
Leu. 16. d.

.

LE
:
1

IMal.4.b. 6.
Matt. i;. b.

MA —

- fabeth pariettibi filium,8 vocabisnomen eius Ioannemt: r4. & erit gaudium tibi,
aX exultagio ; multi in natiuitate eius gaudebunti,* $. erit enim magnus coram|
|[Domino: & vinum: & ficeram non bibet , & Spiritu fanc&to replebiftur adhucex

DP

sediiete : M v ;
1 P T a A » " 3
3 Y * :j ^ f »ffïi: .üx' H : ) ; « -f à A r
34 : E aM .»-X,*s, $; M QT d X "Ah U J5 us "] $71 N 1 E N
* 1 , NEQD Is - TT ( : : VA i ,^. k MAMaA " "adeb) w ! MMANERS p I » » 5 3 j
2 Mi . x : A d Á A o
j NOMT tynt E QUBSTA um U R A uacfor NSeNO. MM RO NVAR ' x..q n (UESE A ERE Bo WeESUES ,f EE '. vþ' RD '-g: ^ EE Em . ERE j -" v p2 s; " l »
Tk i a WL N E rff i v--'»; CRRA L UIGL db aLb Rs Q UM : i Pa a j as p N - M wb 3 " ; j:
: " "
i * * ^ t -*', €
) j

| 3 derunt nobis , qui ab initio ipfi viderunt, & miniftri fuc-
jjz runtíermonis:5. vifum eft & mihi;affecuto omniaà prin-
3 Z cipio diligenter, ex ordine tibi Ícribere, optime Theo-

omnibus mandatis , & iuftificationibus Domini fine querela, 7. & non erat illi:

filius eo quod effet Elifabeth fterilis , & amnbo proceffiffent in diebus fuis. 8. Fa-

&um eftautem , cum facerdotio fungeretur in ordine vicis fuz ante Deum , 9. (e-| -

cundum confuetudinem facerd otij ,forte exijt vtincenfum poneret , ingreffus in
templum Domini : io. & omnis multitudo populi erat orans foris hora incenfi.
Apparuitautem illi Angelus Domini , ftans à dextris altaris incenfi. 12.. Et Za-
charias turbatus eft videns , & timor irruitfuper eum. 13. Aitautem ad illum An-
gelus : Netimeas Zacharia , quoniam exaudita cft deprecatio tua : & vxor tua Eli-

vtero matris fuz : 16. & multos filiorumTfrael conuertetad Dominum Deum ip-
forum : 17. & ipíc praicedet ante illum in fpintu , & virtute Elize: vt conuertat

corda patrum in filios , & incredulos ad - prudentiam iuftorum, garare Domino
enim fum fenex ,« VXOI meà Pl"'-oyc'ïe-üitin diebusíuis. 19. Et refpcndens *Angeþiusï

[ibi euangelizare. 20. Etecce eristacens; & non poterisloqui víque in diem;quo|
nzc fiant , pro eo quód non credidifti verbis meis , que implebuntur in tem pore
Íuo. 21. Eterat plebs expe&tans Zachariam: & mirabantur quód tardaret ipfe in

templo. 22. Egreffusautem non poterat loqui ad illos; & cognouerunt quod

plebem perfectam. 18. Ec dixit Zacharias ad Angelum : Vnde hoc fciam? -ergo& |

dixitei : Ego fum Gabriel , qui afto ante Deum : & miffus furn loqui ad te , & haec]

|vifionem vidifletin templo.. Et ipfe erátinnuensillis , & permanfit mutus. 23. Ed

d. þïxifa&mii*

w nesnsntmedid MO n a

- ERN

iib

4

Dan. 7. d
14. .27«

rcsgratiam apud Deum: 3r. ecce concipies in vtero , & paries filium , & vocabis no-|
: men eius I E s v M. 32. hicerit mägnus , & Filius Altiffimi vocabitur, & dabir|
illi Dominus Deus fedem Dauid patris eius: & regnabit in domo Iacob in zter-|
num, 3. &regniciusnoneritfinis. 34. Dixitautem Maria ad Angelum : Quo-
modo fietiftud , quoniam virum non cognofco?5;. Et refpondens Angelus dixit|
ei : Spiritus fan&tus fuperueniet in te, & virtus Altiffimi obumbrabit tibi.Ideóque|
& quod naícetur ex teSanctum , vocabitur Filius Dei. 36. Etecce Elifabeth co-|.
gnata tua , & ipía concepit filium in fene&ute fua : & hic menfis fextus eft illiquz|
vocatur fterilis: 57. quia non eritimpoffibileapud Deum omne verbum. 38. Di-|
xitautem Maria: Ecceancilla Domini, fiat mihi íecundum verbum tuum.Et dif.]
cefhitab illa Angelus. 39.. Exurgens autem Maria in diebus illis 'äbi-j t in montanal.

Mich. 4.€.7

"« — "q104N.MALDONATI COMMENT.-
factum elt , vt impleti funt dies officij eius abijtin domum fuam : 24. poft hos au-
Item dies concepit Elifabeth vxor eius , & occultabat fe menfibus quinque,dicens:|
l;5 Quia fic fecitmihi Dominus in diebus, quibus refpexit auferre opprobrium|
meum inter homines. 26. In menfeautem fexto , miífus eft Angelus Gabriel àj

viro , cui nomen eratlofeph ;de domo Dauid , & nomen virginis Maria. 28. Et|
ingreffus An oclus ad eam dixit: Aue gratia Plena : Dominustecum : Benedicta tul

qualis effet iftafalutatio. 3o. Et ait.Angclus er: INe timeas Maria , inuenifli: enim

cum feftinatione,in ciuitatem luda: 4o. Et intrauitin domum Zachariz, & fa-

llutauit Elibeth. 4:. Et fi&tum eft, vt audiuit falutationem Marix Elifabeth,|

exultauit infans in vtero eius: & repleta eft Spiritu fancto Elifabeth : 42.. & excla-

mauit voce magna, & dixit: Benedicta tuinter mulieres , & benedictus fru&us

peo j : . . . * N : ; $ s 2 4
enim vt facta eft vox falutationis tuz in auribus meis , exultauit in caudio infans

in vtero meo. 45. & beata , quz credidifli , quoniam perficientur ea, quz di&a|

funttibià Domino. 46. Etait Maria:

cent omnces generationes.- xb ITAU TOE :
|.-49... Quiafecit mihi magna qui potenseft: & fan&tum nomeneius: ——
.. $0. Etmifericordia eiusa progenic in progenies timentibus eum.

Deo in ciuitatem Galilzez , cui nomen Nazareth , 27. ad Virginem defponfatam|

in mulieribus. 29. Quax cum audiffet , turbata eftin fermone eius,, & cogitabat|

ventristui. 43. Et vndehoc mihi vt veniat mater Domini meiad me? 44. Ecce]

Magnificatanima mea Dominum : 47.. & exultauit Ípiritus meus in Deo falu-]
| tari'meo. Sincaui d : at av oticdis ;2 4
. 48. Quia refpexit humilitatem ancill fuz : ecce enim ex hoc beatam me di-]

r——w

dC g

i
URU

Gimb»| r Fecitpotentiam in brachio fuo ':"difpäcrfit fuperbos mente cordisfui. - ] :
" — | 552 Depofuit potentes defede, & exultauithumiles. — — : a
VMTE Efu;ri;c;ngtg;jmPlcuvl.i*t bonis:& diuites dimifitinanes.. . . ^ - -
- N 5u[gtepiut;1[mäl-Fuerumfuum',recor;da.tusmifericorqiä? fuæ iab bie]
Pbgenr $$s Slguthcu;us cft ad patres noftros , Abraham , & femini cius m.fæcul.a.
péxes|, $6. Manfitautem Maria cum illa quafi menfibus tribus: & reuerfa eft in do-]
: mumfmm $7: ;Eïi*ff&beïh autem implct,üm eü.tempus»pariendi, &*pCtperit'filiUm;
' — 58. Etaudieruntyicini , & cognati cius quia. magnificauit Dominus mifericor-[
diam fuam cum illa , & congratulabantur ci. 59. Et fadum eft in die o&auo , ve-|
nerunt circumcidere puerum , & vocabant.eum nomine patris Íui Zachariam. n w
6o. EffsfiþQnd;cns mater ,;,ciu*S?,dixit-»:Ncq.uaquam ;fed vocabitur Ioannes. 61 Etj.
* jdixer unt 'ïdlnïm : Quia !ïCmeER in 'C-o;gna-ti-oüe wtua,.qüi vocetur hoc nomine. ä (

U
l
l
||
;
À
: .
; j
*

Sup.b. 9.

*1i6.

x

|

IZach.z.d.9
Mal.4. a.2.
: £

i

PL $. C
12. & 131. d.
i»x

Iet. 23. a. 6.
& jo.b. 10.

Gen. 23. C.]

Ier.zt.É. 55.
Hebr. 6. c.
1. d. 17.

|Apertum efL autem illico os eius , & lin

62. Innuebantautem patri eius , quem vellet vocari eum. 65. Et poftulans pu-|
gillarem fcripfit ; dicens: Ioannes eft nomen eius. Et mirati funt vniuerft.:.64.
Apet | cua cius , & loquebatur benedicés Deum.
6$. Etfactuselttimor fuper omnes vicinos eorum : & fupe'r omnia montana Iu-
dez diuulgabantur omnia verba hec : &6. & pofuerunt omnes , qui audie
rant in corde fuo , dicentes: Quis , putas, puerifte erit? Etenim manus Domini|
erat cumillo. &7. Et Zacharias pater eius repletus eft Spiritu fan&o : & prophe-
68. Benedictus Dominus Deus Ifracl , quia vifitauit , & fecit redemptionem
69. Eterexitcornu falutis nobis:in domo Dauid puerifui. —— ;
7o. Sicut locutus eft per os fanétorüm , quià fzeculo funt , ,Proptharle éenir l-

71. Salutem ex inimicis noflris, & de manu omnium , quioderuntnos: -
72. Adfaciendam milericordiam cum patribus noftris: & memorari tefta.].
mernülurfanqu. 3 od E A
75. Iufiurandum , quod iurauitad Abrabam patrem noftrum, daturum fc
nobk:-' | —. .3 5wWa?wQJ? g'fïFQ; N. p at
— .74. Vthineümore,de manuinimicorum noftrorum liberati , feruiamus illi.
75. Infanctitate, & iuflitia coram ipfo ,omnibusdiebusnoflris. — — —
76. Ettu puer , propheta Altifsimi vocaberis : przibis enim ante faciem. Do-

L .

Mal.4. a. $.
Sup.b. 17.

Cur przfa-
Itione Lu-
jcas vtitut.

[redderefolemus: & D. Paulüsad Timot. ad Titum;

mini parare vlas etus: sH s ts
77. Ad dandam Ícientiam falutis plébi eius : in remifsionem PeC'torum
eorum : | hs Vg ER ais hi - EdES
78.: Per vifcera mifericordiz Dei noftri: ff quibus vifitauitnos , oriens ex
79. lMluminare his, qui in tenebris , & irvmbra mortis fedent : ad dirigendos

pedes noftros inviampacis. - u

IN
. MO u T

.. 8o. Puerautem creícebat , & confortabatirfpiritu: & erat in defertis víque in
diem oftenfionis fuz ad Ifrael. U Ht d :

ss ——

EM CAPVT R

24 Voniam quidem multi conati funt. )) À |vtetetur,quia & alij Euangeliftz fuum ordinem fer-]
Quz (cribit víque ad ver. $. nó| — Juant, nonnullis etiam in rebus maiorem,quàm Lu-
pars Euangelij, fed Euangelij — |cas; pracfatione tamen vfi non funt. Prafationis i'gi-
?K prafatio eft,quaquo cófilio ad| |tur huius non alia nobis, quàm quam auctor ip-
& Ícribendum accefferit, breuiter| — |fe reddit, caufa querenda eft; quód conati multi e(]
! (entidem facere ; & ipfe explorata , atque perfpeta
haberet omnia. Vtitur ergo prefatione, vt obicctio-
nem propellat, quód cüm res , de quibus [cripturus
erat , non vidiffet , aufus taren effet fcribere; red-
dit rationem áudaciz, quód diliventer omnia ex his;
qui viderant, didiciflet. Cur ergo Marcus , dicctali-]
Pqui.s B qui ca que fcribit 'npnfviderat , non candem|
[jrationé reddidit? Refpódeo reddere Marcum , & nó
reddere Lucam pmuinäfcdth Lucas reddiderit ex-|
ponimus;quia potuit,de.Cuit, Voluit; Märclis ,& fi
Jpotuic quidem , tamen noluit;quia non exiftimauit
fortaffe neceffarium. CET j :

Lucam omnts interpretes obferuant. Cur folus fe-

ad Philemonem homines priuatos (cribés , cur fcri-|
bat, nullam rationem reddit, Alij; quö'd*folus YO-
lueritin fcribenda Euangelica hiftoria feruare ordi-

Multi?) Multos vocat, quia plutes vno ctät;heqüc

nem.Quod vtrum ita fit verfü 3. dicemus; nunctan-| - |
enim neceffe eft magno fueririt numero. Aliquantg

'tüm dicimus eam non fuiffe caufam, cur práfatione

À 3 aliter.

laliter Beda, M»lros, inquit, mon t4m numerofitatequam
Were[cos mmltifarie dinerfitate connwmerans s fed de hac re
paullo poft di&uri (um".oui ifti fuerinn,quos Lucas
Euaneclium fcribere conatos dicit, incertum. Ori-
genes homilia r. in Lucá, Ambrofius, & Beda!Ba-

cumque fuerunt, qui Euangelium fecundàm Tho-
mam , & aliud fecundàm Mathiam Ícripferunt. De
Euangelio fecundàm Thomam, & fecundàm Ma-
thiam,quia non conftat,quo tempore Ícriptum fue-
rit, nihil dico.Bafilidem dico intelliei nó poffe,quia
vt ex Eufcbio libro 4.hiftorix Ecclefiafticz c. 7.ma-
nifeftum eft,fuit Luca poiterior. Beda Apellem ad-
dit,quód eodé etatis arguméto refellitur. Fuit enim
aliquanto ctiam pofterior Bafilide, vt idem Eufebius
libro j.c.13. au&or eft. Epiphanius herefi. s. Cerin-

oris etatis fuerüt, vt ex Eufebio libro 7.c.22.colligi-
tur.Theoph. Euangelium fecundüm AEsyptios, &
aliud , quod duodecim vocabatur, in telligit.: Quod
ideo eft probabilius,quód nec probari , nec refücati
poteft. Neque enim conttat, aut quo tempore, aut
quibus auctoribus ea duo cxtiterint Euangelia.Illud
ferc omnesaffirmant Matthzum , & Marcum, qui
Eriüs Ícripferant, non defignari, vt Origenes, Am-

nó quód certa mihi ratione probari poffe vidcatur,
led quód omnibus vulgo probari videam , nolo dif-

filidem veterem hereticum intelligunt , & eos, qui-.|

thum,& Merinthum notari putát;fed & ij pofteri-.-

Ibrofius, & Thcdph. admonuerunt. A qua fententia,| :

cedere. Nam ratio illa, que omnes pene' mouet in-|

A.

B

terpretes , quod Euangelifta dicat .e'w-epce':pno-ar ConARL
fvnt , fateottme non mouct.- Neque enim Grecum

hverbUm proprie Ggmflcat temere aggredl, vt quida
nó potfis ; fed generaliter aggredi;fufcipere;manum
rur,quàm in laude,fdque fexcentis Grecorum ícrip-

enti paffim occurrent, nó recenfebo.Etfi fateor nó
(olàm Ambrofium, & Bedam hoc loco, &*D. Augu-
Iinum libro 4.de confeníu Euangeliftarum c.8.La-
tinos auctores; (ed Grecos etiam , Origenem homi-
lia in hunc locum. 1. Eufebium libro ;. hiftoriz Ec-
clefiaft.c. 18. Epiphan. hzrefi. s. Theophyl. Euthy.
in cómentarijs,& Nicephorü libro 2. c.45.ita intcr-
pretari,quafi aut temerarij;aut itriti, & fruftrati co-

bi fignificationé in laudem potiüs , quàm in vitium
di&um accipimus , non video cur non Matthzum,
& Marcu indicari hoc loco intelligamus, quos non
|vtreprchenderet, fed vtIaudarct Lucas defignaue-
| pit; & vteorum exemplo fimilem füum conatü ap-
probaret, quód riec folus,neque primus fcribere ag-
grediatur Euangelium.Tres enim, cur fcribat ratio-
ncs reddere videtur , quod idem alij antefe fecerint
& liceat fibi eorim exemplo idem facere, quódres,
quibus conftat Euagelium;cxploratas habeat ; quód
remgrata, & vtilem Theophilo amico fuo facturus
fit. Certé hanc interpretationem verbum illud,quod
vcrs jftäquiüll.f: valde Cöfïrmat,V i[am e[t e7 mihz..'Quo
verbo eodem confilio indicat fe Euangelij Ícriptio-
ncm aggredi,qua alij,de quibus dixeraz;aggreffi fui(-
fent, Hác enim vim habet particula illa e7.Ipfe au-
tem non malo vtique, fed bono prorfus, & lauda-
bili confilio Euangelium aggrediebatur; laudat ereo
aliorum etiam confilium,non reprehendit. Quàd fi
nihilaliud hzc fentétia haberet cómodi,;tamen illud|

intcrpretatur , nec id efficere conari, quodvp;crficcre :
ad ópus admouere. Itaque non magis in vitio poni-]

torum exemplis probari poteft; quz quia Gtecé fci-| -

jnatus culpá contincat. Quod fi iuxta propriam ver-|

E

F

,mþä,oppbni videtur ijs , qui ipfi viderant, & mi-|

[fumpto refatari non poteft, quàm quód hoc loco

C |licuit;(ignificare folet, perficere , atque cóplere ali-

Id'uua g« eccuxg) romeat, pleniffime [aens quód,quecumque|
dpromafit Deus , potes eff- z facere , & c. 14. $. inagroc & d ]

[riam texere earü rerum,quz in nobis perfectz funt,
quátq; Chrift"geffit; vt tacité alludat ad prophetarü]

|riam,quarum certiffimaapud fe fides effet; quafque j

haberct, quódfi eam fequeremur , facillimé hererici

ligit ea his verbis primüm omnium Euágcliftarum

gnat hiftoriz , tamen alio argumento ex Ícriptura

Lucas fignificet Matthzum , &Marcum anre. fe É-
uangelium fcripfiffe.Nolo tamen, vt monere foleo,
opinionem meam, aut fufpicionem potiüs, nifi bc-
ne probatam, ram multis prefertim dülentientibus
auctoribus,le&orem fequi. Omnia ponimus in me-
dio,conferat cófiderct,póderet,xftimet;iídq; demum
eligat ; quod fimillimum vero iudicabit ; rationem
modoó,quam par eft , antiquorum au&orum habcar.
Qrdimare narrationem,) dyola t adx duilnaw, narratio-
nem digerere, hiftoriam texere. Nó fignificat eo ox-

dine;quo gefta res funtrecenfere,fed diftináe, atq;

dilucidé,narrando ex plicarc. | :
Qua in nobis complete fant rerum.) a vdy & npiy Tr&-
7 Anpogopuplooy evporypietra .. "rAIpepopéiy » aut. vt alij
ícribendum putant, zrAnpegopety verbum eft valde in
(acris litteris vfitatum. Duo,quátum obfcruare mihi

quam rem; & certam;atque cxploratam fidem facc-
tc.Prioris fignificationis exemplum eft ». Tim. 4. 5.
3l dyfaoviuty (Qu vrA npa(pa'pïin mmisterium tuum imple , &
ad Colof.2.2.. iva mrapesiuüGaw. aj tapdic] euvüy cupGi-
Gadedlor àn drydern ,2 eie dQ Av z rA spogcedas,
CuDtcenc,UE confolentmr iordajtf þmm mfirutdit in charita-

breos G.1t.ÉnÜvjGpSo d€ suagrer pv Tiv aj tudégd eda-

cuiufdam interpretis errorem refelleremus,qui co]- |?22o*-

Ícripfiffe Lucam, quod etíi omnis antiquitaris repu-| .

quid figni-
^

tey g* im omnes dnuitias plenitudine intellellns , & ad He-|

Jo ieitudine ad expletionem fbei v[que in finem.Exemplum
Íccidae Roman. 4.21.3; "rNnpogopiÜesc, 2r1 6 e7yeXlaf;

idYo vol 7rAupogopetéo,vnuquifas in [en[u (no abuidet id eft
perfuafum habeat fuá verá eífe fententiá. Vterq; fen-]
(us reété in hüc locü cóuenit.Prioré expre(fit nofter!
interpres, quafi Lucas dicere voluerit velle fc hifto-

vaticinia,quz per Chriftum impletafunt. Nil enim|
egit Chriftus,quodnó prius prophete predixiffent:
aut vt indicet Chriftum oés partes explceu iffe officij

quit, debui vltrà facere vinea mea, 7* n6 fei?Hoc enim
H(cnfu, eodémq; víus verbo Tímotheum iubet Pau-
lus zrAupogopetdot vl dYaxoviay auTà mplere miui fl erium
fv»wm. Secádum fenfur alij interpretes reddiderüt,
tanquam fi dicat fcripturum fe earum rerum hifto-

erfe&té cognitas,& exploratas haberet.Sic Origen. |
Eomilia in Lucár.& Eufebius libro 3. c.18. & Epi-
phan. herefi 1. Ambrof.Theophyl. Euthy. in com-
mentarijs. Confirmat hunc fenfum, quàd ver. 2. fe-
quitur, freur tradiderunt mbu , qui ab wmitio ipfi viderunt,
C mimifirifuerunt. [ermenzs : probat enim his verbis
TU rA upogopiay , id eft certam illam perfuafionem,&
fidem,quam de illis fe rebus habere dixerat;quia aþ |
ijs nimirum acceperatqui ipfi viderant, & miniftri
fermonis fuerant. /p nobir dicit , vt quidam putant;
Chriftianos intelligens :fed mihi pronomen illud,

vüiög av L «s düüw)xn?oæüejav TC tArid'oc d'yes d- |
|^ec. Cupimus autem vnuquemqy veflrum eandem ofentare

D,

(ni,omnia perfeciffe,que facere cü decuit, Quid, in- [E6.;. 4.

Beza in

WMPQ-—-
Qo Päy in
Ícriptuta

Cet.

niftri fermonis fuerát.Itaque aut de fe loquitur folo

; plumli

x T OT UAR

if

At

VR

u 1 [ —— gpluralinumero, aut defe; & Theophilo, ad quem|A |pofuimus. —— — , —— | p [
É | ifcribebatjaut ; quód magis credo, ?[.c ,& anxþus : .fjä;u:aozmm& primapo zlz!gen:er.) wäjptixaks?nf i
| : fimul, qui cum ijs de rebus ; quás: -rl.berc' agegredie- koT1 dv n aäxecC.w;üOmmbus rebug ah:(? petito
; batur,non dubitarés;tamen eas non viderát, quem-| — |principio perueftigatis. Itaque non Ícientiam his |
! admodum videtur Euthym. interpretari. T. verbis , fed diligentiam fuam ccmmendgt ; quam inij :
3. Sicut tradiderunt nobis:) Probat; vt dixi, vnde il-| — |quereridis,veftigandis;explorandifque ijs rebus ad-
Q lam haberetzAapogop/av,id eft pgrfe&atn, & mdublï -h'lbuerllr,quas (cribere volebat.Etfi rion nego (cxeng g
M tatam fidem , quiaab illis nimirum acceperat;qui| |tiam etiam eatumdem rerum fe habere indicare vo- |
"B lipfi res, quas narraturus erat , viderant, earumque lgufe ; necenim ahg cl.c caufa fuz.m? commédauit di- 1
d magna ex parte au&qr?s fge:rant. (&od autem dxlcl!,, hgennam,pri vt fignificaret, mhvll fc?quod non pe- 1
" quiipft viderunt, (rmm.z/lär: fm:mnt j?r:nonm Sär?cc eftï " nirus cognitum, atquc.per.fpe&gm hgbcrc;t,fcr;gmf |
i óa d. dipyli dul odl » x umnperel pguo,uguonä Acys,qui| B |rum effe; cüm foleat fcmgtm ?hllgc?n. tiz cge coniun- |
15 ab initio fpectatores, & miniftri fueruut fermonis.| . |&a. Fuit tamen n.ïode&dlæ cius diligentiam potius
;Lä |B Itaque vtrumq; verbum ad fermonem refertur;eo-| |fuam, quàm Ícientiam cómendarc:ficut minore nos
] B démque modo vtrumque Latinum verbum eodem verccundga, quantum in aliquaarte laborauerimus;
" referendum eft , quod vt fiat , repeti debet 299 xom2| — |quàm quátos fecerimus progreffus, dicere folemus. !
) , ! dMfermonis nomen hoc modo, qui ipfi viderunt fermo-| |Itaque Orig. Eufeb. Ambrolt. & Beda,qui fcientiam ï
| nem,& miniftti eius fucrünr. Quxlocutio occafio-| / |putant G.gnigcar.i, reprehendendi non funt , càm ex
: nem multis prebuit auctoribus, vt hoc loco fermeno diligentia fcientia confequatur. a |
ï'ï nomine Chriftum mt(.:l.hgcndum pntarent. In qui- OEx ordine tibi féribere.) Opinionem eorü, qui cxi- |
. bus Origenes cft homiliain Lacam r. & Hleron.—l.n (hrpant folum Lucam rerum gefïcarum ordinem in
À a prefatione in Mattheum, Ambrofius,& Euthym.in| ||ícribendo ferualTe, fupra rcfutaui mus, Neque enim g
lb i "Icommencarijs.Sententia quidem vera eft3nam ij, de| ^ Jex ordine fe (cripturum dicit, q.uc.)d.eOdc:m prorfus |
ts quibus Lucas loquitur, Chriftum viderant eiüíque| — Jordine , quo gelte res fuerant, fcribit; (ed quód non
Ay miniftti fuerát: & locutio à facrarum litterarü con-|.— |confusé fcribat , aut quód quamuis non fingulis in

1
i ftimant nomen Aéfe fermona , aut verbi pro re accipi| ^ líss priüs de predicatione, & miraculis, quàm de :
41 vetbunlex Hebrzorü idiomate,qui omnérem »31 verbum| — |pafhone; priüs de paffione , quàm de refürre&tione !]
4b aud. He-appellát,vt infra c.2.15.Tranfeamms in Betblebem,ez vi-| fcrzþat. Hic enim certé ordo eft , quem fi quis Lucá]:
" 1l ?:fm P^ dosmus boc verbis,quod fattum eff.Qui fuerint ij, à qui- ftudiofius, quàm czteros Euangeliftas feruaffe dixc-
"E bus Lucas dicitíe ea, qua fcripturus erat , accepifle,| — |rit, non rc.ïpugnabo. Atque hac fortaffe de cau(a D.
! quzriturà quibufdam. Chryfo&.aþud D.Thom.&| . An?brof.hïfcorico Lucam ftylo fcripfiffe docet.Nori |
D! | Éuthym. omnes Apoftolos intelligunt excc[Pto,W dicit, fe Ícripturum omnia , Íed omnia affecutum.
x ï opinor,Iuda, quem Lucas iam laqueo fufpéfumau-| — 'Nam fromnia fcripta fuilfent, ne mundw quidem ipfe
à ,k ' dire non POCL.IIC- ThCOPhyI PeErum ; Ia.cobtun ;«&I potuä[e: capere eos, quf:rlbedl (Jä?ü, libros IOEUIDIS 21. 2$2
E - Joannem,;qui primi vocati fuerat, & foliresomnes| |vt Chryfoft. hom. 1. in Acta Apoftolorü , & Ambr.
: ab initio cognofcere potuerant. Placet mihi fen-| , |hocloco, & D. Auguft. lib. 4. de confeníu Euan-
; tentia quorumdam, qui B. imprimis Virginé Chri-| ^^ jgeliftarum cap.?. &.Beda in commentarijs monue-
w ï-lulcalsnz ä;:&i matrem intel!igunt. Nam & eam Lucam vidiffe runt. Vifam eft , inquit Ambr. feribere non omnia, fed ex ,
N lüd. — |non folàm credibile;fed pene certum eft; & confu- 0".""!""' Non enim [cripft omnia de a[fecutus eft ommia.
i / j luiffe de rebus omnibus facit vt credamus,ca,quafe| |Quáquam ego ifthuc ipfum, quàd fe omnia affecu-| l:
EM vfum fuiffe dicit, diligentia Et veró quedam fcribit| |tum dicit, non fubriliter, fed populariter intelligé: :
; | quz nemo przter Virginem exijs, à quibus Lucas| ^ |dum effearbitror. Nà fi ad minimos calculos ratio I
audire poffet;poterat ícire,quale eftillad de mirabi-| |ponatur,non om.maxfortaüïs affecutus eft;)nó omnia '
" li conceptione,ortüque Baptiftz. Quod dicitab mi- perueftigauit,quia cüm omnia fcripturus non effet, i
n ti»jideo dicere videtur , quód folusipfe Euangelium| |omnia querendo perfequi magis füperuacancum; d
; à primo illo initio concepti Ioannis fuerit cxorfas; quàm neceffarium erat. Ad eundem modum intelli-|
í ]' propterea teftes inducit;qui ab initio omnia vidi(- p gendum *ft, quod A&orum . 1. ldem fcribit Lucas|- !
W d CONHMN | | -.| * jfe deomnibns , qua cepiffet Ie[ns f«cere , « docere , vexba ;
J / | ». Uifam eft cy* mibi ) Cum dicitvifom eff mibinó fccilfe.. ! um | *
h | humanum tantüm;ac fuum s fed diuinum etiam có- OptimeT heoph:le. ) Theophilus Grecé Dei amicü, :
|

.

TU Myn

n ;!r(:)?)'
—:v.-.-wf.wwwïf?ïöw -

(actudine non abhorret; fic enim Ioannes loquitur

1. epift. c. 1. 1. 2- Quod fuit ab imitoo, quod audiuimws,quod|

vidumwus eculis noflris , quod perfpeximas , €2* manws naj?w
contreFlauerant de verbo vite, teftamur , €g* annuntiamus
volis, Non tamen Videtur huiusioci is cffe fenfus;na

Ivtalia taceam, fzpe obferuaui à nemine, nifi à D.

Ioanne Chtriftum Acyey verbum appellari.Itaque ma-
gis afsétior ijs, minoribus licetauctoribus, qui exi-

filium declarat. Nec enim fignificat pro libito fuo
Deo minimé confulto ad Ícribendum acceffiffe , fed
perinde eftjac fi dicat, vifum mihi eftin Domino, vt
Chriftiano loquar more:ficut Apoftoli dicüt , ;[um
efl Spiritui fantlo e7* nobis A&.15. 18.Nam fi quis dice-
ret; vifum mihi eft fieri Chrittianum, nó vtique in-

dicaret non idem vifum efTe Deo , vt Ambr. & Beda

notauerüt.Vim autem illius particule,e7 , fupra ex-

|

rebus,intoto tamen hiftorie complcxu ordinem
feruet ; quódpriüs de conceptione Ioannis, quàm

de natiuitate Chrifti; priüs de natiuitate , quàm de
circuncifione; prius de circuncifione, quàm de Pu-
. LJ ../( i : ^4 S
rificationes priüs de Purificatione , quàm de educa-

de Baptifmo , quàm de przdicatione, atque miracu-

nomen proprium certi alicuius viri; an commune
omnibus pijs,ad quos fe Lucas fcribere dicat Euan-
gelium.Origen.hom.r.& Ep,iphanï.hgrefl $1. viden-
tür commune facere , eodémque modo videntur
Ambrof. & Beda fentire;fcd moraáliter, vt doceant,fi

Chrifti , quia prior fuit;prius de conceptione,quàm

tionc; priüs de educatione,quàm de Baptifmo;priüs|

hominé pium ;ac religiofum fignificat.Itaque mul-]
; Es E . OM T : |
ti,magnique auctores du»ïltanmt ; eísétne hoc loco

nos Theophili;id eft pij fucrimus ; & nobis hoc effe

o

u 5 - — feipitn

Verbü pro
Íre apud
iebraos.

Catechif-
mi homz.

Iquam ipíe nobis expofuit, vt Theophilum homi-
nem notum , & amicum,eruditi priüs verbis,(crip4 |

.|nihilo minus, quàm quz ad totas Romanorü , Co-

Tucríz ; nam hic Chrifti, illic Apo&olorum Ícribi-

Ícriptum Euangelium. Tribus autem ex rebus in-

; $ . í LUR AR HUR M RTE d
tellisimus nomen effe proprium ; primàm quód di

cat, /t cagnoþu eorum fuerbarjam , de quibus eruditus es,
veritatem.. Quibus verbis indicat (cribere fe ad ho-
minem certum , quem etuditum , & à fe fortaffi:
ipfo eruditum fciat. Deinde ex epitheto, quo vti
tur, Optime 'II'IQeaphtle,, quod non nifi homini certo;
noto , magnóque tribuiffet. Poftremb ex Actorum
1. 1. vbi eodem modo optimum Theophilum appel-|

llans declarat fe ad eum Euangelium (Eripü(fe.' ais

autem is Theophilus fuerit, compertum non habe-
mus. Quidam Antiochenum Epifcopum fuiffe tra.

tum iu ca Ecclefia fuifle Prefulem.| Oecumenius in
cómentarijs in 1. cap. A&or. ex epitheto xodigc Op-

|rime,colligit Prefidem prouinciz alicuius , aut Prz-

fc&um fuitfe , quód eo honoris titilo Prefides or-
narentur,vtapparet Àct. 23. 26. & 24. 3. & 26.
25. probabilis conre&tura; fedin re tam obfcura, &
à cognitione noftra remota nihilaffirmandum exi-

[ftioi; nec id eft ad fcripturam intelligendam necef-
farium. Quaruntquidam,;atque in his Chryfofto-|-

mus homilia r. in A&a Apoftolorum, quid caufe
fucrit, quam ob rem ad hominem priuatum Euan-
gelium, quod màximé omnibus commune effe de-
bct; Lucas fcripferit. Refpondet idem au&tor , aud;e-
r4t , inquit, dicentem Chrifflum Matthei18. 14.. Nenef
voluntas antepatrem ve[lrum qui in celu efl vt pereat vnus
de pufilin ifhs, Alij co fecifle confilio, vt Theophili
principis viri nominc progicns Euangelium inul-
diz , ac periculi minus, gratiz plus haberet.Non vi-
dctur mihi alia quarenda ratio confilij eius , quàm

to confirmaret Euangelio. Neque minus propterea
auctoriratis fcriptum ad priuatum hominem,quàm
fi publicé ad omnes fcriptum etfet,habere patandum

Ícribit; & D. Paulusad Timotheum, ad Titum , ad
Philemoné priuatos homines fcripfit epiftolas , quz

rinthiord, Ephefiorum , Galatarum , Philippéfium,
Coloffenfium , TheffalonicenfiumEcclefias ícriptze
funt, fidei merucrüt.Quarit rurfum Chryfoft.quam
ob caufam Lucas, citm ad eundem Theophilum , &
Euangcelium , & A&ta Apoftol. fcripferit, non in
vnum contuleritlibrum. Tres eiusrei rationes af-
fert, prima eft, vt hac diftinctione dilucidior effet
hiftoria; fecunda , vt eà intermiffione refpiraret , ac
rectearetur auditor ; tertia, quód res tra&tentur di-

tut hiftoria. Placet hxc vltima.

admodum Grzcus auctor Theophyl.adnotauit.Iam

|enim verbis do&tus cognouerat , fed vult Lucas, vtl

eadem fcripto recognofcat.: U
. Eorum verborum.) Earum rerum. Notiffimus He-
braifmus quo ?21 verbum pro omni re ponitur, vt
infra c. 2.15. Zran[eamws v[que Betblebem , 2* videamws
boc verbum, quod fatium eft. — DI MT
Deqmbw& eruditus es. ) eso V &er]noonDne , de quibusg
viua voce do&us es. Hoc enim eft Grzcé sa]ny & g,
vt Act.zr.21. & ad Galatas 6. 6. vnde «aTrynepoc cate-
chifmus,aut xadiyneic catechefis à Chriftianis ea do-

&rina dicta cft, qua Chrifti candidatiante baptifmü

|viua voce initiabanturstranflato, vt quidam volunt,

dunt , quem fcribit Nicephorus libro 3. cap. 15. ex-] .

cft. Nam & quod Theophilo Lucas fcribit,omnibus|

4« F't cogno[cas,) iva Voyvac , vt tecognofcas,qué-

8 I1OAN. MALDONATI COMMENT.

"Y t --

k

B

C

tradebant vocel C55 s
| j esoaday firmitatem ; & vt ita di-|

|homincs liberiàs loqui, quàm fcribere;magis enim
[mus; inde fieri, vt magis fcribentibus , quàm lo-

icam , vt magis fcribenti fibi Theophilus credat. Ni-

jcognita, auditífque Chrifti miraculis in ijs, quz|

jnonneceffariaprzterimus. —— |

jalienigena regnauit Herodis Antipatri filius,qui ob

»I(aias.cap. I r & Hierem.cap. r. .. & Daniel cap.

liam illud fuiffe tempus; quod à Patriarcha Iacob

'IAF

tijs more, qui myfteria religionis (üz fola)

ex ngïfP

- Feritatem.)
cam cettitudinem. : Quo autem modo fcripto po-

phyla&. Theophilum difcipulum fuitTe Lucaz,folere
quz Ícribimus , quàm quz loquimur confidcra-

quentibus credi foleat : ita futurum indicate Lu-

hilaffirmareaufim , fed magis eó' me impellit opi-
nio, vt credam Theophilum non à Luca, fed.ab alio
Chriftiano aliquo fuiffe do&um , atque ideo ad eum
Lucam (cribere, vt càm eadem , qua ab alijs audi:
Läiiïät, Ícriptaà fe legeret; in fide con firmaretur,quia
& in ore duorum, vel trium tefttum flabit omne verbums&
dubium non erát, quin Theophilus, quz ab alijs
audiuiffet, À Luca homine amico,& fideli fcripta le.]
éturus effet, & magno cum incremento fidei fuxl
recogniturus. Siuediícipulus fuerit Lucz,fiuc non;]
hoc mihi videtur Lucas fignificare voluiffe , Thco-

philum quidem priàs audiuiffe de Chrifto, que adl

falutem illi effent neceffaria, fed nondum omnem
ordinc rerum ab eo geftarum hiftoriam cognouit-]
fe ; eam fe velle ipi perfcribere , vt re ad perfectum

priüs audiuerat;confirmarctur. j Ed u
$. Fuitin diebus.) Nota, & vulgaris Hebreoruml
phrafis, qua dies proomni ponitur temporc.Exem-
pla,quia & nimis multa funt , & in rc comperta

Herodis Regis Indea.) Eius , qui primus in Iudza

fingularem induftriam in querendo , conferuando,
augendóque regno cum lï,ati felicitate coniunétam
Magni cognomentum obtinuit. Deco, déque alijs
Herodibus, qui Reges non fuerunt, à quibus, vt
diftinguatur, Rex hoc loco Iudezx dicitur , fcripfi-
mus Matthei 2. 1. Tempus Lucas vfitato hiftori-
corum , & prophetarum more, ex eo, qui tuncim-
perabat, Rege defcribit, vt Mattheus cap. 2. 1. &

t 1 & Ofeecap. r. i. & Miche. cap. r. 1. & Zachar.
cap. r.r. Id duabus de caufis feciff? creditur , & vt fi-
dem conciliaret hiftorie, qua ex defcriptione loco-
rum .,actemporum affirmatur, vt Theophyla&us,
& Euthymius indicant:& vt oftenderet circum actü

ventüro Chrifto prefcriptum fuerat, vt adnotauit
Deda , de quo tempore Genef. 49. & Danielis 9. di-
fputauimus; vnde fi quid quis hoc loco defiderat pe-
terc , licebit. Ea hocloco non ponimus , quia ne-
que eius funt propria, neque ad intelligentiam ip-
fs necellatito d deite : |
Sacerdos quidam nomine Zacbarias.) Quia Ioannes
Chrifti preco fuit, quíque eum primus digito de-
monftrauit , ab eo Chrifti hiftoriam orditur, vt
Theophylactusadnotauit, Hoc eft , quod dixic ver.
3. dytoS w ab imitio vÍque fe rem omnem perueftigaffe.
Auget hocipfum fidem hiftoriz, dum perífonarum|
ctiam circunftantiz declarantur ; tacitéque proba-|

A " a . ;
tU5 , quàm verbis cogniturus effet , exponit Theo:

Deut.17. $..

Dies pto

tempore| -

apud He
brzos,

tur Chriftum verum illum , qui promiffus fucrat,
fuiffe'Meffiam , quia miffus eft ante eum Angelus

Domini, quiprzïpararct viam eius Malachiz 3. 1.
il

eodem enim confilio Matthzys 5. 3. & Marcus c. r.2.
j hoc.

8 | 1$ PO CIOSDUINSGLMCABR CART : : 16
E 1hocidem Malachie teftimonium protulerüt.Opor-| A |neris defcriptio pertinetad fidem hiftoriz, funt,qui
| B | tebat autem præcurforis)ornare,cöxnchar,äiïllc per| |putentLucam indicare voluilfe in eo etiam Zacha-|
H 1 .j : Íonam , quo Plus eius dc Chrifto tc?&unqn.itulm. ha-| |riam fan&itatef.m ü?an'ï declaratle, quod noluc(ri'c CÓ-
)0] | beret ponderxs. .Idc,o& Parentum eiusnobilitatem,| |tra lcgem ex alia tribu , quàm fua, vxorem ducere,
" dignitaté, fan&itatémquecommemorat. Docef sos, |vt Theophyl. animaduertit. At poterat ex [ua, id eft
- ä inquit Ambroftus ; feriptara dimina non Flüf" mores in| — | tribu Leui , non tamen ex familia Aaron falua lege
d- i j5 , qui praedtcftbzles ]th ] fed etiam. parentes oportere lf"f" vxorem accipere. Itaque certius efc voluiffe eum|
B dari, vt veluti tran[mifa ummaculata puritatu haergdz.tæs m| |quam 1.10b111.Hi mum Ioánem facere , quó plus etiam
d js , quos velumus laudare , pracellat,. Qua enum Alia inten-| — |illi teftimonium de Chrifto perhibenti tribueretur
: ti6 boc loco Sancti Euangelzfïæ, nifi vt [antius loannes Bap-| — |auctoritatis. Ideo nonfolüm ex tribu Leui, fed ex
' |B E tifla nabilitetur parentibus , miracalis , moribus , munere;| — familiaetiam Aaron Summi facerdotis, quz in ca
: | | pafrone?Sic etiam chfhjö.'dmwl mater /£nnaà laudatur , fc| B tribuomnium nobiliffima crat , vtrumquecius pa-
lfaac à parentibus nobilitatem pietatis accepit , quam pq/?cï— rentem fuiffe dixi.. Cüm non foleant in Hebrzo-|
ris dereliquit, Similequiddam (cribitBeda. An faerit| |rum genealogijs mulieres , fed viri recenteri , dua-
Summus facerdos, quemadmodum nonnulli gra-| | bus de caufis arbitrer Lucam Ioannis etiam ma-|
ues auctores putant, Ver.9. (üumus diffþutatuti. trem nominafle ; altera, quia paullo poft di&urus
De vice /Abie, ) Ex familia Abiz facerdotis ; qui| |eratex matre fterili fingulari miraculo fuiffe con-
eius vice intemplo facerdotio fungebatur. Ex tri-| |ceptum itaque aut neceffarium , aut valde couue|
bu Leui Aaron , & cius pofteros voluerat Dcus fa-| |nienserat, vt eius nominaret matrem , & quis fuif-
cerdotali fungi munere; cateros Leuitas admini-| |fetdeclararet: altera, vt non folüm patris, fcd etiam :
ftros effe, aliffque minoribus templi officijs occupa- matris teftatam faceret nobilitatem. Sic Paulinus
ri Exodia8. 1. Numer. 1. 49. 50.& c.3.9. Cum autem Nolanus Epifcopgs epiftola ad Seucr. 10. Lucas , in-
pofteri Aaron longo tempore in magnum creuifsét| C | quit, Baptifta beati meritum ab originzs claritate detexit,
numerum , ita vtomnes eodem tempore facerdota- Q ne mfaz*z'wnlhz/f.ormgmm eum commemovraffe exiflimes , !
le munus exercere non poffent; Dauid, vt confufio-| ||nobilem Dommie pracurloris parentem , vencranda prifc« |
nem minilfterij contentionífque occafionem tolle-| — |wobilitatis infrgnia , ev* [num cuique flemma connetht di- :
ret, diuifiteos in viginti quattuor familiasiufsítque| — |vens facerdotem. Zachariam de vice tbia , Credo. wt «
vnamquamque familiam ordine fuo tem plo mini-| pf digmitatem. merito eins oflenderet. adciens nomen ex
(trare, fa&ta. fortitione, quz prima, qua fecunda,| — mful», quod. procaldubio m Hebres effet wfigne , decu-|
qua deinceps ordine miniftratura effetr.Paralip.z4.] — |/ws vzce bonoraum fortitus facerdotium. fungeretur. . De.
;. [n ea fortitione Abisz , qui vnuscrat.ex pofteris nque Addidit , g" vxor eius de filiabus Jaron, — ides
Aaron , capátque familiz , octauus euenit locus , vt Euangelifiam de commemoratione natalinm. [anchi ditino-
. Paralip.24. 1o. fcribitur. Hoc Iofephus libro 7.| — | vem feaiffé meritoyem. , vt if5 , quos erat de proprijs me-
: rantiquitatum cap. rr. Eucher. lib. qq. in. Luc. q. 1.| D|rirg pradicaturus , nomina Awità praferret,. Et uxor in
Beda , & Theophyl. monuerunt. Quot dies queque quit , illi erat de filiabus /Aaron , auxit meritum facerdo-
familia(acerdotium exerceret;non omnino com-| |/4 commemorata mobilitate coniugij , 9* laudaturus vi-
Wpertm'n eft.Multos fuilfe diesex hoc ipfo capitever.| - tam genta ante laudawit vt 'vm'embf'hoi* exiflerct , qui
13.perfpici poteft. O&o dies , aut per fingulas heb-| |/ün£ls parentibwus réfponderet [anttitate ingenita, quafi qua- -
domadces fingulas familias miniftraffe ex 4.Reg.cap. dam iufhitie bareditate. Indicauit Lucas nobilitatem
11. 6. 7. 9. & 2 Paralip. 25.8. colligitur, vbi die fab-| — |geheris aliquidad commendandum facere pracur-
! bathi alij (ácerdotes teroplo cgredi ;alij in templum foris officiutm: quare reprehendendz Ecclefie non
iugredi dicuntur ;omnéíque id au&tores docentIo- funt, qua in legendis facerdotibus aliquam generis|
fephus, Ambrofius,Euthymius, Theophyla&us.Ita-| |rationem habent. | m |
que quorumdam opinio ; quam Theophyl.recitat, | | ^ Ersemenems Elifabetb. ) Quod nomen ipfum ma

Euthym.etiam ample&itur,duos id téporis Abiam, E |tris ponit; hiftoricz , vtait Euthymius;fuit diligen-
& Zachariam fuiffe facerdotes, qui templo alternis — [tia. |

feruirent vicibus , ne probabilis quidem eft. Quo — | — 6. Erant awtem jufli ambo ante Deuin,) Laudauc-
enim modo Zacharias de vice Abiz effe poterat,fi — |rat à genere ; & ab officio ; nunc laudat à mori-
oppofitas, aut certé diuerfas gerebant vices,alteral-; |bus: & fïcucnobilitat.e fecerat ; ita & fanctitate |
terifüccedentes . ^0 5055 - : ! eos fingulati pares facit. Non potuit Euangelifta
-Et vxor eius de filiabus Aavon.) Vna ex mulieribus, grauioribus,illuftrioribus,honorificentioribus vet-

quz ex Aaron Summo facerdote genus ducebant.| |bis corum fan&titatem declarare : hiéretici. tamen| u sT -
Hocetiam eo dicit Lucas, vt doceat Ioann-c'innonï noftri, qui non folàm Euangelici, fednouietiam| putatiuá | —
(olüm ex patre, vnde maximé nobilitas tahitir,fed; —|Euangelifte videri volunt , Euangclifte non. cre-| gaeor ]
cx matre etiam ipfa claro ; facerdotalíque fuiffege-| |dunt. Nimis notus, ac nimis vulgatus corum er- fitiam. |
nere,vt Ambrofius, & Eüthymius obíeruarunt. Nes F |ror C:ff , neminem 1n hac vita veré jiuftam effe;fed? :
folum ( inquit Ambrofius ) ;,;'.Pd,'.m,,'[,m ; fed etiam 4| — |qui iufti in Ícriptura vocantur ; aüt iideo dici iu-

maioribus fanéli loannas nobilitas propagatur , non facolari, — |ftos; quód cum 311&i non fint, iufti hominibus vi-
| poteflate fublimis , fed relygionzs [ncceJfone venerabilis.TAles V. deantur ; aut (-1110(.1 apud Deum non quidcm iufti
Jenim maioves babere debwit pranuntims Chrisli , vt mon e- fint;; fed pro iuftis habeantur , ídque nullum ob ;
Pmtg-fo;?cþ?tqþ;', Fd&maiaribw acceptam , e7* 7 iþþ m- opus vbo,num', ngllum ob mgrigum $ fcd ob föl-ain
! fufam iure natura pradicare fidem Dommua videretur d- fidem , qua quz in nobis non eft , nobis tamen im- j

uentus, Quo autem modo E*lifabeth ,cum ex gcxyete, .Pf«(iïetur Chfifti itl&i'ffa.ï Omnis eorum ratio eít ,
effet Aaron , cognata Beatze Virginis elfe potuerIt;vt) quód opetibus honiinem iuftificari fit totam ob-

infra dicitur verfu36. apud Mattheum cap: 1:9; di- ieru.areï"le*gem ; lcgem autem. totam feruare nemi- | :
'fputanmus';Præterqtï.-ämqtfödj-—hqc tamaccuratàáge-! Inem poffe; quare neque operibus quemquam pof. :j

RUPR 3

"" - -

Libro 3.
Inftit.c.8.
iect.s. -

17 IOAN. MALDONATI COMMENT. 8

| fe iuftificari. Itaque ab operibus ad fidem , à no-
| ftraad alienam iuftitiam , hoc' eft Chrifti, confu-

bis à Deo ( vt Caluini vtar verbo) impoffibilem
datam effe. Quapropter cum exempla illis ex lit-
teris facris, qu: innumera funt, producimus ho-
minum , qui iufti fuille perhibentur , ad hoc erro-
ris, atque impudentiz fuz afylum fugiunt, vt di-
cant iuftos autapud homines,aut apud Deum non
rc quidem vera , Íed imputatione dici iuftitix.Nos
hic nec de quzftione tota de iuftificatione , cuius
alius eft magis opportunus locus , neque de alijs
| fcripture tellimonijs ; in quibus iufti homines
appellantur, fed de hoc vno, in quo veríamur,
loco difputamus. Si tantüm dixiffet Euangcli-
fta fimpliciter ; ac finc vlla adic&ione fuiffe iu-
ftos , iniuriam profec&to illis ; vim Euangeliftz
| verbis faceremus, fi non veté , ac proprié fuif-
fe iuftos, fed fola hominum opinione interpre-
| tarentur.Nunc veró addidit cautioncm etiam non
ncceffariam , 4nte Dewm , qu& phrafi non fallax, &
fola hominum opinionc nixa; fed vera , folidá-
quc iuftitia fignificatur Dei , qui falli non potcft,
iudicio comprobata , vt Origenes homilia 2. in
Lucam , Ámbrofius in commencarijs, Grcegorius
libro 35. Moralium cap. $. & Beda hoc in loco
notauerunt. Ceram Domimo ( inquit Gregorius ) fe-
ge multorum vita difplieet , Tm etiam. foris. bomimibus
plam'. Catite ergo nimi in laudem iuj?amm coningum
Zacbarie , 7* Eü[abeth ab Enangelisia dBum e[l, Erant
infoi amoo ante Deum. . Non entm [ecura. laws. eil taflos
ante bomines apparere,. Quin ctiam quidam iftorum
adnotauit nobilis apud cos harcfiarcha aste Deum
Hebraifmum effe t—vnox 73235 , id eft propter
Deum,quo verbo non folàm bona , iuftáque
opera fignificantur , fed omnis etiam ab illis hu-
mani affe&us labes excluditur. Zacharias veró, &
Elifabeth , & bora faciebant opera;, & ante Dewm;
id eft proptcr folam Dcum facicbant; ita vt ni-

d.

conrentus hac Euangelifta cautione, quafi Lug
theranorum, & Caluinittarum harefim. animo
proïgiccrec , akam adiccit , qua huius crro-
1 rís fandamentum euertit, Incedentes , inquit , z2
omntbus mandati ,eg* iufhificatinibus Domini. Difcr-
üffimis, aperti(fimis , luculenti(fimis. verbis te-
ftatar Lucas Zachariam , & Elifabeth. omnia
legis mandata. fetuaffe , idcóque opcribus ctiam
fuis fuiffe iuftos, Itaque hzreticorum error ,
& erroris fundamentum his verbis. labefacta-
tür. Adnotauit Caluinus princeps eorum in-
terpres hoc inter mandata , & iuflificationes

|effe difcriminis , qubd nwvn &Gaaj mandata |
dicantur , quz .ad mores pertinent ,. qualia

i funt. Dccalogi przcepta : Awejdpotz vcio iufli-
ficationes , qua ad religionis , cultum , qua-
les faerunt in vcterilege ceremoniz. Quz cum
tpYi quafi decrceta. vocarentur, quód non iure

Lnaturg , fed Dei preícripto ; decretóque con-

flarent. s. feptuaginta. interpretes. vbicumque id
nomen inuenerüunt , dieuopa(m iuftificationes

&ore , & ipía per fe non perpetuà vcra cft;

confirmat, Voluit enim , fi iíla obfcmarioï,ve-

eiendum effe , fi falui effe velimus. Hzc enim alia.
non minusabfurda corum hzrefis eíft , legeni no-.

hil in eorum poffet a&ionibus defiderari. Non |

canítulere, Que . obferuatio etíi & infamis au-.

tamen fententiam in hac re noftram mirifice

À

| ptum legis maximum , minimum, cui;,ïf'cünmque
pgeneris elfet, fiue naturali, fiue diuinoinftita-|-

| lare. Qua ratione fic vocentur , nequc inter
Veteres auctores conuenit , neque elt ad id,l

| rillus libro 1. in Leuiticam , & Theophyl.

mes dictas , quód per eas homines iuftifica-
rentur 5 hanc enim ille fententiam magis pro-|-

rà eft Lucas fignificare nullum fuiffe prace-|

tüm iure , quod non illi dilizenter obfcrua(-
Íent. Dixi perpetub obíferuationem illam ve-
ram non cile , quia quamuis , cum de prz-
ceptis agitur. veteris teftamenti , vt hoc inlo-
CO , vera fit; tamen in nouo videmus Ioan-
nem in Apocalyp. cap. 19. 8. opera ,ac meri-
ta fanctorum d»edpa(a iuítificationes appel-

de quo agimus , magnopere neceffarium. Cy-

hoc loco precepta iudicialia iuftificationes vo-
Ccatas füile putant , quód per ill4 iufta pec-
cantibus pcna. redderetur . Origenes homilia
in Numeros 25. & | Augauftinus libroz. queftio-
num in Exodum cap. 95. & Euthymius in com-
mentarijs ceremonialia precepta ita vocata,ra-

tüonem tamén non reddunt. Ambrofius , &
Deda tracantes hunc locum omnia przcepta;

cuiufcumque generis effent; iuftificationes ap-
pellari folita , qubd in feruanda iudiciorum

equitate cernerentur , itaque officij eff- iudi-|
co. Probatur mihi , quód ad mandatorum , &!
iufti&cationum diftin&ionem attiner , Orige-
nis , & Auguftini fententia : quód ad zatio-].

nem .nominis, Theophylaé&tus ideo iuftificatio-

bar. Cur ergo, dicet quifpiam, non omnia man.

data iufüificationes appellabantur? facilis eft ra-1
uo ; ceremonialia precepta ad religionem, &|

Dei cultum pertinebant , quo maximé homi-]
nesiuftificabantur , ideo pars pracipua ; que no-]

--

mine catebat , nomen accepit gencris, & hecj.
| proprié precepta iuftificationes di&tz funt, càm]
omnia alia mandata iuftificationes vocari poí-|
| fenr , quemadmodum apud Ioannem vocatas

fuiffe diximus. Quicquid inter mandata, & iu-

ficationes interfit, inter quz Lucas aliquid cer-|

té difcriminis effe indicat: & quacumque tan-

dem de caufa iuftificationes appellentur , Zacha-].
rias , & Elifabeth precepta omnia , iuftificatio-

néíque teftante Luca feruabant. Et quafi hoc
fatis non. effet , quod fuper etiam erat, epita-

Ífim addidit ,. /fse querela ,. Z wr i, ita. vt nihil]

in illis effet ; quod poffet. meritó reprchendi.

Quo autem hoc , quod dicit , fme querela refez-| -
ri dcbeat , non fatis conftat. Origenes homilia[
2. ad Deum refert ,. vt fenfus fit , cos non fo-]
làm apud homines, fed etiam apud Deum fine]-
. querela fuitle , id eftnon folàm nihilin illisfatf- |
Íe , quod homines offenderet , fed neque quod

Deum. Auguftinus libro 1. de gratia Chrifti cap.

48. & epiftola 95. & Beda:, & Theophyla&tus ad |
homines referunt. Vtrumque probabile cft, fed]
ego ad preceptorum obferuationem probabi- |

liàs referri poffe arbitror , vt feníus fit adco di-.

ligenter Dei mandaia, iuftificationéfque feruaffe, |
| vt nihil in eorum obferuatione defiderari ,. ni-1

peccatorum meritis c.15. & lib. r. de gratia Chrifti
c.48.À vetuftioribus auctoribus Orig. & Ambrof.

Wu-

ànonnullis .

E
in
B.
E
;'-
L.
E.
É s
-
CR
D.
?:;* E
| 3
E
E
| o
e
x

Zacharias
& Eli(a-

tis catue-
tint.

beth. quo-|Detham non omni peccato caruiffe. Sed conciliari
modo iu- :
fti, & qui-
bus peeca-

12

p

t. 8. i dixerimus , quoniam peccatum mon babemus , ipj.i nas
feducimus , €7* veritas in mabis nan ef? ; & propter illüd
quod quotidie in oratione Dominica po&ulam.us:
'Dimittenobis debita noffra etiam Zachariam , & Elifa-

cum alijs au&toribus facile poteft;nó caruiffe quidé
venialibus peccatis,qua: Augufítinus quotidiana fo-
et appellare ; caruiffe m ortalibus »que fela deiufto
iniuftum hominem faciant. Qua interpretatio non
deludendi argumenti cauía à nobis fi&a , fed ex ip-

cis ,quos modo demonítrauimus , ex oratiOng Do-
minica Zachariam , & Elifabeth peccatum aliquod
habuiffe , quia veré dicere potuerunt, Dimitte nobz
Mebita noftr«,, Docetautem epift. 108. & hom. 28. &
140. aliífque pluribuslocis peccata venialia Domi-
nica oratione dimitti ; intclligit ergo Zachariam,
|& Elifabetham venialia tantummodo habuiffe pec-

46. & fermone de San&is 4r.iuftitiam non impedi-
Ire, necanimam occidere venialia peccata; fenüit igi-
tur Zachariam , & Elifabeth , càm venialia tantüm

Po(ui orthodoxam San&orum patrum interpretati-
onem, quam fequi Catholicus le&tor debet. Verüm
temperare mihi non poffum , quin abfurdiffimas
|quaídam hazreticorum expofitiones opponam , vt
liudicet prudens le&or ; quid inter nos, & illos;quid
inter noftras, & illorum interpretationes interfit,
certum habens fore , vt nemini corum recitata ver-
ba fidem faciant, & multis aut rifum ; aut ftoma-
ichum moucant. Qui minimé inter eos hunc lo-

men ad hunc modum fcribit, 2£ w/Aficatione fidai|
profiafatur , vt opera impura , alioqui imnsunda , dimidia-
t4, indigna Dei cenfpetlu , (nedum amore) inflitie mpo-
tentur. Iufli ergo Zacharias , ez* Elifabetb , quód. Dem

Non potuit Lucas apertiüs teftari opera Zacharis,8c
iElif(abeth non folüm munda; fed iufta etiam fuitfe,
acían&ta , quàm dicendo cos fuiffe iuftos , atque in
omnibus mandatis, & iuftificationibus Domini in-
iceffiffe (ine querela : Caluinus verb eorum . opera
non folàm imperfe&a , atque inchoata, fed etiam
immunda fuiffe dicit.. Non potuit Lucas clariüs af-
firmare nullum eos peccatum habuiffe ; quàm dicé-
do inceffiffe in omnibus mandatis,& iuftificationi-
bus Domini fine querela: Caluinus dicit fuis eos|

Ed

(ius Auguft. do&rina fampta eft. Probatin his lo-|

Icata. Docetrurfus idem Auguftinusin fententijs c.|

peccata habuiffent , veré, proprieque fuiffe iuftos.]

cum torquet , Caluinusiipforum magifter eft: is ta-|

(pon imputauerit em peccata , nam e77 fuis vitijs laborabant.| -

BR nonnullis etiam pci[kci:ioribu"s TheOPhyl-. diH"cnl—iA- ne mentionem qui&em vllam facit: Caluinus veró,
tire , exiftimaréque propter illud Ioannis ecpitt. 1. c;

B

C

D

L

fecto eft, quàm vnum;autalterum etiam graue pec-
catum habuiffe. Laborare enim aliquo dicitur vi-
tio, qui in illud n6 femel , aut iterü , fed frequenti(-
fimélabitur. Itaque perinde Caluinus loquitur ; ac
fi dicat eos fuiffe vitiofos , & ; vt íÍcriptura eiufmodi
homines vocare folet, peccatores. Nihil autem Lu-
ce tam contrarium dici potuit affirmanti fuiffe iu-
.[ftos, quàm fuiffe peccatotes. Neque de venialibus
Caluinus peccatis agit , qualia nonnulla facilé con-

vitijs laboraffe. Quod fi infiftamus verbo , plus pro-|

cederemus Zachariam, & Elifabetham habuiffe,fed
de mortalibusagatneceffe eft , qui'nullum veniale
peccatum agnoícit , noftrámque illam diftin&io-
nem, qua peccatorum alia mortalia ; alia venialia
leiTc dicimus , impudenter itridet. De vera iuftitia

*Lucas loquitur; de imputatione, aut acceptatione! .

||terpretátur ; & fi, quicquid fentiebat ; aufus fuiffet

| querela : ifti belli do&ores negant opcribus fuiffe iu-|
ftos. Sicifti'eloriofi verbi Dei iactatores verbum

] eem tenebras , ey* tenebras lucem.

quam Lucas iuftitiam appellat, imputationem in-

profiteri, non alia tantàm ipforum opera, fed illam
ipífam mandatorum obferuationem,quam iulftitiam
Lucas vocat ; dixiífet fuitfe peccatum. Hzc enim;
iftorum nouorum Euágeliftarum do&trina eft, cum

iuncta. Rurfus ad hunc modum Caluinus fcribir,
IufHi evgo , * srreprehenfibiles cen(eritur , quomiam tota. eo-
Fum vita teffatur eos iuflitie additlos effe , regnare m il
Dei timorem ; quod quoddarn eff. Jantlitatis exemplar. Yta-
que non aliam laudem Caluinus Zachariz, & Eli-
labetha tribuit, quàm quód defiderauerint Dei má-

data feruare. Atqui Euangelifta non defideratle can-]-

tüm ; fedomnino feruaffe; & cumulaté quidem,hoc
eft fine querela feruaffe dicit, neque animum tan-
tüm , fed etiàm opera laudat.. Quid autem mapis
Lucz verbis, rientíque repugnás finzi potuit,quàm
quod alij quidam ciufdem gregis interpretes di.
cunt? Loquuur Lucas , inquit quidam eorum , de i-
fhitia fidei , e7* imputatione s nam bac fola ante Deum fu-
mus vere , z'y'—'pro!rie' ifhi; Etalius , Erant , inquit, /a-
fl fide , non operibus.. Lucas de fide, déque imputati-
one iüftitie, non modó non loquitur,fed nec co-
gitare quidem potuit, quia nouum iftorui fig mé-
tumeft , nondum per id tempus inuentum; iíti de
fide, & imputatione interprerantur. Contra veró
Lucas dc operibus difertiffime loquitur docés , qua-
reiufti fuerint. Eramt , inquit, tli ambo incedente;
in emnibus mandatis , «9*. inflificationibus Domiti. fine

Dei , fic fcriptaram interpretaritur , tarnquam fi al-
bum nigrum , nigrum album interpretentur ; &,vt
propheta de Quibuídam fimilibus eorum dixit, di-
cant bon»m malum ,«7' malum bonum ; & ponant /s-

7. Etnon erat esi filius. ) Videri hoc poteft di&u

[non neceffarium ; fed idco , vt opinor , dixit Euáge-

lifta , vt doceret illam Eli(abeth fterilitatem , de qua
dictur" erat , nó folàm hominü opinione,fed re etiá
ipfa probatam fuiffe. Cum enim coniugati diu fuif-

|fent ; liberófque habere cupetent.eóíque à Deo eni-|

xis peterent Etecibus , vt ver. 1. fignificatur, & ta-
men non haberent, certum erat argumentum fteri-
litatis. H . -
sn diebus [nis.) Duas rcddit caufass alteram , cur ante
filium non habuitfent , quia Elifabeth fterilis erat:

erat, ambo etiam fenes elfent. Hoc enim eft proce-

beth tribuit, càm fortaffe & Zacharias fterilis ef-
fct , quiacum coniuges liberos fufcipere non pof-
fant , fterilitas in mulierem, non in virum con-
ferrifoletIudicum 13. 2. 3. Itaque obferuamüs iri
litteris facris mulieres quidem multas, vitum veró
nullum fterilem appcllari , càm non minis viri,

&at caufa , vt maiore Ioannem miraculo natum ap-
gareat cüm diuina fa&um fit poteftate, quod dua-
us rebus , quarum alterutra fatis erat , fterilitate, &

fumma fimul impictate , infania, & iim pudetia con-|

& | . p ais p2 ]
Eo quód effet Elfabeth flerilis , e2* ambo proceféiffeut in

alteram cur neque habuiffentante; necin pofterumff"
.|habere poffent, quód prater quàm quód illa fterilis

dere in diebus fuis ex Hebreorum idiomate poraut|
C3 N33 vt Gen. 18. rm.fterilitaterm autem Elifa-]

quàm mulieres fteriles effe foleant. Vtraque eó fpe- :

in harra;

Ifai. €. $.
Yer.2ó.

L.

fene&ute impedita natura facere non poterat. Tüm

.etam, .

2 ^ CIOAN. MALDONARTI COMMENT

24

etiam, vtomnium in eum animi miraculo excitari
attenti effent, quo faciliüàs ciug de Chrifto teftimo-
niumample&erentur. Fuit etiam forta?fe Euangc— |
liftz animus accepti þ.CDCHCl) , & gaudij ZaChariæ,þ
.Jatque Elifabethee cauiam.d'cclalzarc, quod vttumque
eo proculdubio maius fmt? quód & fcnqs » & fteri-
les filium füfceperunt, Dimitus , inquit Beda, eít
procuratum , vt prouetle etatis, dique comingy frniln pri-
natis l'oannes parentibus na[ceretur, qnatenui ittopinato pro-
lsorta , €7" ipfis donum gratius efficeret , €9*. cateros miva-
euli flapor faturi pro Plycm pararet anditii, Denique pofne-
runt omneiyqui audterant m corde fno dicentes , Quis putes
pner iffeerit * Sic pocta Iuuencus, u '
Nec fuit j5 foboles t4m um vergentibus anni,
Gratius vt donum iam de[perantibus effet.,

Theophyl.fepe in litteris facris (anctas mulieres ftc-
riles reperiri Gencf. 11. 30. & 17. 10. & 21.2. & 29 30.
& Iudicum 5.2. vt intellizamus non tam Dco gra-
tum elfe in procreandis liberis, quàm in bonis ope-
- [ribusagendis fertiles effe mulieres. |
8. Faium efE autema A ccidit H. s.

|thusadoleretur Exodi 50.7.8. Pofluntac fortalle ecizi
meliüs ad precedentia referri, vt fuperior verfus his] -

Jretur im ordime vició [aa ante Deum fecundum chfuetndinem

|Quod nonnulli non ad vllam fortitionem rcferunt,

|Adnotarunt Origen.hom 12. in Gene(; & hoc locol.

Cum [acerdotto fangeretur. ) Cv qd. hapaeredem. Re&e
vertit interpres , Cum facerdotis fungeretar. Nec enim
Íe mper facerdos facerdotio fungebatur , fed cum illi
ex Dauidis inítituto , vt facris operaretur,fors obuc-
niebat, vt diximus ver. Ü : n
J ordine vicis [ne.) In fua. hebdomade;, vt ver. $.
explicatum eft. | |
"tnte Deum,) In primo tabernaculo; quod vo-
cabatur fan&um, quod quia eraté regione fecundi

tabernaculi , quod vocabatur San&um fan&orum, |
vbi propter arcam teftamenti ; quz ibi erat, diceba.] .

aUM -

T um Dominum effe dicebatur. Tres enim fuitfe partes|.
?Olymitan; templi nemo nefcit ; cam , in qua populus confitte-
PUC — bat, quzauttemplum nomine totius , aut atrium
populi vocabatur San&um ,aut primum taberna-
culum , vbi quotidie facerdores mane, ac vefperi
thura incendebát Exodi 29. 13.Sanctum fanctorum,!
vbieratarca Teftaméti, & churibulum aureum, quó.
Illemel tantum in anno Summus facerdos p.'cr/,a&olï i
7p.riüs facrificio ingrediebatur , vt afperfo fanguine|
Ipopulum expiaret Exodi 30. 10. & LeuiticirG. 2. V..

brzos 9.2. Primum ergo tabernaculum , aut quod -
in eo erat;dicebatur cfíe rmm 335 te Deum Propterf
cam, quam expofuimus , caufam Exodi 27.21. & 29.
4« 0630. . & Leuiticir. g. 1r, & 3. 1. &c16. 18. Itaque;
(acerdotes , qui illic facrificabant ; coram Domino
miniftrare dicebantur. : AE u

— 9. Secundim confaetudinem facerdetij. ) vv 0 &loc
TIl; iepeTelac. Secundüm confuetudinem facerdota- -
: |lisadminiftrationis, aut fun&ionis, Quidam hzc;
|verba iungunt proximé fequentibus, vt alludatur ad:
|Dauidis conftitutionem, de qua diximus ver.$ Ideo g"F
Euangceliftam non dicere , fecundàm legem ; fed fe-

ftrandi non lege , fedinftituto hominum, & confa-
ctudine cóftaret.Probabile hoc quidem eft , (ed non
vidco ; cur adea, qua paullo poft fequuntur , 7 ;5.
cen[um poneret , referri non polfint, vt non fit fenfus,
Jexijffe fortem fecundàm confuetudinem facerdotij:
fed fecundàm facerdotij confüetudinem Zachariam
incenfum pofuiffe, Confuetudo autem ea erat lege 4

-

cundum con[aetudimem , quód ordo ille per vices mini-]-

. Ialtarc autem incenfi non erat in fecundo , fed inj.

claudatur verbis, fenfüfque fit , Cum facerdotio fange-|

facerdotiy , deinde fequatuz , forte &xiff. pE UM
( Serteexit , vt poneret imncenfum.) (xays và üvpidQgi|
forte defignatus eft , vt faffirct, aut chus inceideret.

que tunc facta fucrit;fed ad illam vcterem; qua Da-
uid inter viginti quattuor familias (acerdotum mi-

ue plures fuerint Summi facerdotes,quorum de nu-
meto Zacharias effct, inter quos iaa fors , quis eo
die incenfum pofiturus effet , in illum inciderit, vi
placet quibufdam: fiue Íimplices facerdotes plures.

corum co die thus oblaturus cífet , fit fa&a fortitio.

j &um fuerat verfü $. Cum facerdatio fengeretur. in ordinc
vt [ue.Nunc fignificat etiam eo tem pore,quo ma-
nensin templo facerdotio fangebatur , fortito illi
|condigiffe, vtanteDominum poneret thura. Cum
enim plures effent eiufdem familiz facerdotes , qui
cadem hebdomade in tem plo facerdotio fungeren-
tur ,& non nifi vnusadolere thus poflet, eft vcro fi-

niftrandi vices diftribuit i.Paralipomenon 24.7.His| -
auctor eftBeda.. Alij ad fortitionem factam tuncfi-|

Summus vnus; inter fimplicesautem, qui ea heb. |
domade inftituto Dauidis templo minilttrabát, quis

An Zacharias Summus facerdos fuerit ; paullo poftj
difputaturi fumus; nunc tantüm dico magis mihi]
eorum placere fenteniiam, qui tunc fortitionem fa-]
&am fuiffe putanc. Nam de illa antiqua iam ante di-|

mile, quodquidam dicunt, & hoc ipfo indicatur
loco fortitione inter ipfos tranfigi folitum fuiffe,
quis eorum id vno, quisaltero dic, aut quis mane,

tar Dominus -habitarc ;coram Dom,i:no ,aut ante D quis vcfpere fa&urus cífet. AC'VIOdC'tLIf Euangelifta

non fine confilio fortis mentionem feciffe , vt rem

ficaret. Difputantinterpretes hoc loco , an Zacha-
rias Summus fuerit facerdos. Ac veteres quidem pe-
ne omnes Summum facerdotem fuiffe putant, Am-
brofius, Beda, Strabus, & Theophyla&tus in com-
mentarijsad hunclocum, & Diuus Auguftinus tra-
&atu in Ioannem 49. & au&tor Scholaftice, vt vo-.
cant, hiftoriz. Mihi Lyrani videtur fententia. pro-

; |babilior, non Summum , fed vnum fuiffe de multis|.
trumque tabernaculum D. Paulus defcribit ad He- E

facerdotem. Neque enim credibile cft Euangclifti,
fiSummus facerdos fuiffec, id fuiffe filentio prete-

omnem diuinitus prouifam, factámque fuiffe figni-

riturü ; cüm tanto eum ftudio videamus quocüque

poteft genere laudis Ioannis parentes cumulare, Ad
|quam laudé maximé pertinebat eius patrem nó fo-
làm facerdotem , fed Summum etiam facerdotem
fuille. Magna etiam argumenta Lyrani fünt; quód,fi
Summus äcerdos fuiflet & in San&a fan&orum (id
enim auctores illi dicunt) ingreffus angelum con-

| neret incenfum , fed vt in San&afan&orum peradti
facrificij fanguinem inferret, quod proprium Sum-

& Hebraorum 9. 7. Nam incenfum in Sancto (an-
&orum ctfi poncbatur, non ponebatur vt facrifi-
cium, fed vt nebula tabernaculum i mpleretur. Ita-|

co pretermiílo , quod erat maximum, vt totum po-
pulum expiaret. Deinde quód Angelus Zacharie
apparuilfe dicatur ftansà dextris altaris incéfi ver.i.

fpexiffet , non dixiffet Euangclifta ingretfum,vt po-|.

mi eratfacerdotis Exodijo.10. & Leuitici 16. 2.30.|

|que nó dixiffet Euangelifta id quod minimum erat;|

Zacharias
anSümus
facerdos
fuerit.

Hfancita, vt mane , ac vefpere in priori tabernaculo

primo tabernaculo , neque in San&o fan&orum vl
d n L a lum

-

-emesse —
r TY r NT

EEMTTNPPLAEU COUR QTE
cpmpD RUL NT

—

1

Zacharias
Summus
facerdos
non fuit.

Ifua hebdomade facerdotis in téplo fungeretur ofti-
lIcio,Summi ea hebdomade fuifle facerdotem. Hoc

lfacrificium offerebatjingredi facerdotes alij atq; Le-

25

UN OLVCAE CAP. T

224 ..

"

lum erat altare,vt rccte cótra D. Augulti.fententiam.
Lyranus probat, & ex D.Paulo ad Hebr.9.4-5 colli-
gitur.Hec maiora funt argumenta,quàm ;lla,qUIbus
hanc opinionem PaulusBurgen.doctus licet au&tor
refellere conatur.Que quia éx ver.fequenti fere du-

rum opinio refelli poteft , qui exiftimant poft ordi-
nem illum miniftrádi inter facerdotes à Dauide có-
ftitutum nullum Summá facerdoté fuilfe perpetu-
um,fed eum,cui fortitó contigiffet,in fefto expiatio-
nis miniftrare , quo folo diein fanétum fanctorum
Summus facerdos ingrcdicbatur , per totü eum an-
num fun&ü fuiffe officio fummi facerdotis. Id enim!
adeo fine teftimonio,& fine ratione dicitur,vt opus
non fitaut teftimonio;aut ratione refutare. Refelli-
tur &aliorü quorundam fententia;qui nullum fum-
mum fàcerdotem certá fuiffe credunt, fed eum,qui

enim nó folüm fine vllo fcrilpturæ teftimonio , fine|
* L " A . p L .z ü LA :
hiftoria vlla,fed etiam cótra Ícripturá, contraq; om-
nem hiftoriam fictü eft.Nam omnes Summos facer-

nui fa&ti fant,Ioannis rr. 49.51. perpetuos fuifle legi-

ranni auaritia, vel gratia,vt alios fubftituerent , alios
officio remouerét z. Machab. 4.24.29.& cap.14.5.13.
j Ingreffus m templum Domini, ) In primá tabernacu-
lum. Nam in templo iam erat,cx quo nó licebat to-

Itaq; templum hocloco tabernaculum appellatur.
| 10. Etemni multitudo populi erat eraos foris bora in-
cenfi.) Non licebat populoin tabernacului ingredi,
fed in prima templi parte cófiftebat , quam templi,
ïam atrium populi vocatam fuiffe diximus ver. pra-
cedentc. Voluit Euangelifta fignificare folum fuiffe
Zachariam , cum illi angelus apparuit, fed tamé ma-
gnam hominá multitudinem , que foris expectabat
orans;appatitionis eius effe&um vidiffemuzum fci-
licet Zachariam,vt totidem teftibus probaret hifto-
riam. Triaex hoc loco argumenta fumunt , qui cx-
iftimant Zachariam Summi fuiffe facerdotem. Pri-
'mum eft, quód fi hoc in fefto expiationis fadtum nó
fuiffet Zacharia in fan&a fan&orum ingrelTo , non
fuiffectanta populi multitudo foris orans,nec enim
vero fimile cífe fingulis dieb? manc, ac vefperi quo-
ties thus incenderctur , populum in templum con-
ueniffe. Refpondeo magis mihi vero fimile videri,f
inó omnem populum, at certé aliquam eius partem,
qui religiofiores effent, couenire illis horis, quibus
facrificium fiebat,in templum confueuiffe. Alterum
leftin fan&um fan&orü Zachariam ingrefïïlm vide-
ri,quandoquidem,vt ait Euan gelifta,folus erat: nam
lebs omnis foris erat orans. Solus autem Summus
facerdos in fanctum fanc&torü fine vllo comite , fine
vllo miniftro ine !

D M T
tem facerdotibus, aut de Summo ipío facerdote, cü

*

tum eiufmodi erat. Verum id quidé eft, fed fatis víu
conftat populum ne intra primum quidem taberna-
culum ingredi potuiffe, Poterant quidé cum eo,qui

uitafed vt femper ingrederentur, necefle non erat,

cuntur, illic refutabimus. His iiífdem argumétis eo-| -

dotes víq; ad Romanor tempora, quib? partim Tu-| .
deorum ambitione,partim Romanoru tyránide an-|

mus: nifi fi quádo Reges ob aliquod deli&ü , aut ty-j

tos octo dies,quibus miniftrabat;exire,vt veríu g.ex].
L.lib. Reg. c-11.6.7.9. & z.Paralip. 25. 9. probauim?.

rediebatur Leuit.16.17. Dealiisau-

in primum tabernaculum ingredieb&ur , nihil cau-|

cuüm nullo in re tá facili miniflro facerdos indigeret.
Quare non folüm Zacharias in primo tabernaculo
folus effe potuit.fed vero (imile etiam eft,fi hicnon
diceretur,fuiffe íolum. Tertiü eft, quód populus o-]
raret foris, quod facere folebat p Summi facerdoti:
incolumitate, quotiefcunq; infan&afandtorum in-
grediebatur,ne quid illi facris operáti aduerfi cótin-
geret : quod contingere folere , quoties minus ritc
thura poneret,experiméta docuifsét. Fingamus eam|
fuiffe opinioné populi,que mihi Rabbinicz fabule
videtur efTe fimilis , fed fingamus tamen eam fuilfe
vulgó fentétiam, an inde efficitur, non íolitü, finon
pro €a, pro aliis tamen rebus populü orare , quoties

Jalij facezdotesin primo tabernaculo facra faciebantj] .

1. o fpparuit Aute illi angelus Domini.) 9o9u vilus cft.
Quod verbü Chryfoft.apud D. Thom.hanc vim ha-
bere putat,vt nó opinionem fignificet, fed veritaté,
Ó :
dere angelum, fed re ipfa vidiffe. Orig. veró horn,in
Lucam 3. fignificarieo verbo putat rerü fpiritualiü
naturá, quz quamuis prafentes fzpe fint, tamen nó
nifi fi velint, & quando velint,& à quibus velint,vi-
deantur ; quafi dicat oftendit fefe Zachariz angclus,
qui à dextris altaris erat, quáuis priüs, quia nolcbat,
non videretur, Subtilis interpretatio,eadémq; vero
fimilis,nifi angelus ver.19.teftaretur fe,vt hilij ortum

pift.irz. c.5. & Ambr. in cóment. fübitum angeli ad-

uentum,oftenfionémq; indicari dicunt, ideoq; nen

legunt vifus eft,fed apparuit,vt vetus vertit interpres,

apparere dicunt, quàm videri rN95, quá linguz pro-
prietatem Grecé ctiam loquétes Apoftoli funt imi-
tati. Qua forma Zacharie angelus appatuerit, Euan-
gclifta non dicit, fed ex aliis fimilibus exemplis;qui-
bus angeli in facris litteris vifi dicütur, facilis eft có-
ie&ura, humana vifum forma Gen.19.1. 15.& Dani.3.
49.58. Cur apparuerit,dubium nó eft. Voluit Deus,
vt ex mifTione angeli conftaret Ioannem nó huma-
najfed diuina virtute nafciturum. VoluicIoannis,&
Chrifti,quaten?fimilia humana diuinis effe poffunt,
quàm fimillimü ortum, quàm fimillimum effe con-
ceptum.Itaq; angelus ad Mariam,vt Chriftijangelus
ad Zachariam, vt Ioannis conceptü annuntiet, ante
ramittitur ; & idem quidem angelus Gabricl,vt ex
verf19.& 26.manifeftü eft. I4m illad (inquit Auguft.
fer.20.& 21.de fanctis ) quanta gloria eff, 7»3:! Zacharte
facerdon,eo Elifabeth flerili à Gabviele,id eff ab illo angelo
Pramittimtf , quo Maria nfttfuimy l)amini puntiatur ,2*
quafi ex 41:7149 frmnilis Donini pramittitur filius fLerilis an-
tefilium Viwginis,ne[cio quod maiss miraculum ipfa nati-
tatedeclarans? Simile quiddá Maximus hom.;. de Io-
anne Baptifta,& Iulianus lib.a.cótra Iudzos.Rurfus

quafi dicat Euangelifta. Zachariam nó fibi vifum vi-| -

Zacharie annütiaret,miffum à Deo;vnde intelligere|
poffümus eum ibi ante non fuifle. Meliüs D.Aug.e- :

quemadmodi & aliis locis folet vertere,cum de fäi.— !
ritualibus rebus agitur,nam Hebrei non alio verbo

Angelus
forma hu-j
mana Za-
charig ap«
paruit;

Car Ánge-
lus Zacha-]
rie appa-
ruit.

naícitur Chriftus ex virgine, nafcitur Ioannes ex fte-
rili. "mbo (inquit Aug. hom.44. & fer.21.de fan&is)j
miraliliter nati , praco «97 tudex; lucerna , cy* dies ; vox «*
verbum ; feruus , «* dominus. De flerili feruns , de virgin
dominus, Ipfe detminws fecit fibi feruia im vtero flerili de fen

n£ in vtero virginis fine bominepatre , qui primi fecit bomi-
nem fine patre, «* matre, Cur apparucritin cemplo, &
quidé in tabernaculo, quattuor probabiles rationes

l& cum thusincédebatur , erat etiam füperuacaneu,

patre,ey? de ancula matre. Et ide ip[e deminus fecit fr bi car-|

Érdni ii

i
Cur ange-p
lus in tem-
plo Zacha-

reddi poffunt.Prima,vt magis cóftaret eum à Domi-
lno mifsü fuiffe,cüm eo appareret loco,vbi Deus ha-

riz appa-
lruit.

b — . bitare

Homines.
angelis ap-
|parentibus
terrentur.

Difcrimen !
inter ange-
lorum &

3

Go 1101 Bd j

apparuit tabernaculo, vbi altare erat incenfi, tamen

jAthauafius in vita Antonij,& Hieron.in c.Matthzi.
i8.& Theophyl.tradiderunt. Pellit prius à Zacharia

2$

IOAN. MALDONATI COMMENT.

26

bitare dicebatur,vb:arca teltament e regione erat,
ynde diuina refponfa reddebantur,quó nemo pote-

rat preter facerdotes penetrare. Nam etfiin primo

ita apparuit,vt ex Sanco fanctorü,& ex ipfa arca te-
(tamenti , quafi ex confpc&tu Dei , apud quem dicit
ver.19. fe altare folitü, prodiiffe videretur. Secunda,

animo,& vacuo humanarü rerü curis. Tertia, quód
Zacharias facerdos eflet, & cófentaneü rationi erat,
vt nó quouisloco,fed in templo, quafi in domo füa,
& vbi Dei refponfa facerdotes excipiebát; hoc nun-
tium acciperet.Quartd Ambr.& Beda reddát, quód
veri facerdotis Chrifti nuntiaturus venitet aduenti.
— dextris.) Ambr.& Beda , curà dextris angelus
apparuerit;hanc rationé reddunt,quód lzta nuntia-

aduentum , e* myBerium facrificy vnmerfalis, e2 calefti

: dmigaudinm pmdimt. Eandem rationem reddit Eu-

thym. Quz eo plus habet probabilitatis , quód et-
iam vidcamus angelosillos;qui poft Chrifti refurre-
ctionem mulieribus apparuerunt , ad dexteram fe-
pulchri partem apparuiffe Marci 16.5.
- fltaris incenfi.) Incenfi dixit,quia aliud erataltare,
vbinoincenfum,fed victimz offerebantur, vt The-
oph.& Euthy. adnotauerunt. Credo etiam ego non

quàm iuxta altare angelus appareret,fed vt oftende-
recfe miffum à Deo , cui eo in altati facrificabatur.

iPiget veterum quorumdam hereticorü fabulam re-

cenfere , qui ex apocrypho nefcio quo libro Zacha-
riz, de quo Athanafius in fynopfimentionem facit,

12. Et Zacharias turbatus ef videnseo" timor irruit fea-

iam bono timere , vt Orig. Anibr. Beda hocloco,&
Chrylotapud D. Thom. monuerunt, & nos Matth.
28.4.5.exemplis fcripture docuimus. Auxit timoré,
quód fe vifo angelo moriturum putaret, vt Euth.in-
terpretatur.Ea enim erat Iudzorü opinionó folüm,
qui Deum, fcd & etiam, quian gelü in hac vita vide-
ret , cótinuó moriturü propter illa verba Exo.35.20.
non videbit me bomo,e9* viuet , vt colligitur ex lib.Iudi-
cum 6.22.23.& 13.22. hunc vehementé mortis timo-
rem duo illa verba fignificant , Twrbatus eff , &c, Timor
iriit [uper eum;nó cnim qu alifcumq; notatur timor,
fed vehemés,& tantus, vt hominem quodammodo
exanimet: qualis ille fuit,quo fe Daniel.c.10.8.fimili
angeli confpe&tuaffe&tum fuilfe dicit. Ego autem reli-
éfus folus vidi vifiong grandem banc,ez" non veman[rt in me
fartituda, fed e7* [ecres mea mmutata efl in me, C77 emar-
mi,neque babui 7wicqu4m virium. | H ;
33. e]it aute ad eum Angelus,ue timeas Zatharia.) Tre-
mentem ,inquit Beda , Zacbariam confortat angelus, W»id
ficut bumane facg?lt'tatia eff [Piritualis creatura vifionetur-

|bart ,1tà eg* angelica äemgmfdtif ff pauentes de afPeflu [

imortales mox blandiendo folari, JAt contra demoniaca efd

us P,.æ/'mtia territos fenferitAmpliore fem...

per horrore concuterequs nulla melims ratione, quám fide fa-

Jperatur intrepida, Hoc ipfüm;quod de differétia boni,

maltque angeli hominibus apparentis fcribit Beda,

i

quód tunc Zachatias aptior fuerit ad excipiendam
angeli legationem, fàcris operás , collecto in Deum|

ret)Bene,inquit beda, angelus e77 m temploye7" iuxta 4l-|
tare, Q7* 4 dextris apparet , quia videlicet &* veri facerdotzs|

cemere factum elle , vt non alia pàrte tabernaculi,|

dicebant Zachariam non angelum , fed monftrum|
quoddá afini vidiffe, vt Epipha. hzerefi 26.auctor eft.|

o s

er eum.) Naturale eft homini confpectó angelo et-].-

Ajtimorem angelus ; vt doceat fe bonum, non malum!

angelum effe,& profpera, non aduerfà velle nuntia.
re;,&vt ait Euthym.vt potfet Zacharias fedato priüs:
animo percipere,quz dicturusilliierat. ^ — :
Quoniam exaudita eft deprecatio tu4.) Reddit caufam,
quamobrem timere non debeat;fed cquo potius;ac
lzeto animo effe , Euthy. Quam auté intellieat ange-
h?s orationé, vix ego quidem dubitar£, nifi magnos
VldCl:Gln auctores fentite aliter, quàm eco nullo du-
&us interprete fentirem.D.Aug.lib.2.qq.Euan g.C.L.
[Chryfofhom.z. de incóprehen.Dei natura. & hom.]|
in hünc locum de natiuirate Ioannis Daptiftz,Beda,
Strabus, Theoph.Euthy.non eam intelligi orationé
volunt,qua filiumà Deo poftulabat, fed qua pro ad-|
. juentu Meffie,&pro populi peccatis precabatur. Ar-
gumentcis his vtuntur. Primüm,quód credibile non
lit facerdotem inter publica vota priuatas mifcuiffe
preces. Deinde , quód nulla iam Zachatiz fpes effet
prolis iül?:ipiädæ,cüm & fterilé vxorem,& Íe,cámq;
fenes effe videret. Poftremó, quód ne affirmáti qui-|
dem aïngelo- crediderit,vtapparetver.18.Si quis que-|
rat,quomodo caufz redditio cum pracedétibus he-
[reat;varie refpondenr. Alij, Exaudita eff ovafio tt4 pfo
peecatis populi,& plus etiam tibi dabitur,quàm pe-
tebas , quia vxor tua Elifabeth pariet abi filiü. Alij,
exaudita eft oratio tua, cuius fignum erit,quàd vxor tua
Elifabeth patiet tibi filium , ficut Ifaias c.7. 14. dixit,
Propter hot dabit Dominus ipfe vobu Jrgnum,Ecte virgo cotie :
cipiet,e77 partet filium,eo* vecabitur nome ejus Emmanuel.
Theoph.hanc opinioné recitat. Alij, exaudiza eff ora-|
t tá4, qua p populi peccatis precabaris;breui enim:
poft tépore remittentur;nam Elifàbeth vxor tua pa4 -
riettibi filium, qui Chriftum oftendat;ac dicat, Erce
agnns Dei, ecce qui tollit peccata mundis fic Chiyfof.hom.|
2.de incomprehen. Dei natura, & Theoph.in com-
ment.In hac ego fententia nihil nifi,quód multorii,
& grauium auctorü eft;probabilitatis inuenio.N eq;
enim períuadere mihi poffum , fi angelus de oratio-
ne pro mittendo MeHg » Próq; remittendis populi
peccatis loqueretur , hanc rationé redditurü fuiffe,
Et vxor tna Elfabetb pariet tibi filium. Caufalem enim|
orationé effe non dubito , nam Er more Hebrzorü
pro Eurm ponitur. Itaq; parum apté ex hocloco in-
terpretes quidam areumétantur, non agi de oratio-
(ne pro filio fufcipiädo, quód no dicat angelus, Vxor
enim tua,fed, Er vxor tn4. Et veró quis credat angelü
de oratione pro aduétu Meffie;aut pro peccatorum

de

D

N-

Et pro
enim apudl
Hebieos.

Chriftiaduentu , déque remiffione peccatorum ne
verbum quidem faciat; in Ioáne veró,qui nouo erat
miraculo nafciturus, orationé totam fuam, legatio—-
némq, confumat? Nam quod dicit yer.17.E: ip(é pra-
cedet anteillum m [iritu,e?* virtute Elie,obiter dicit, &
ita prorfus,vt manifeftü appareat nó de Ioanne pro-|
pter Chriftá , fed de Chrlfto agere propterToanné.
Habeo etiam huiusfententie egregium auctorem
Ambrof. Nop,inquit; medjocre munus f Dei dare liberos
propagatoves generis ,[nccefétom bavedes.Leze Iacob duodecim
filiorum generatione gaudere, braba filius datwr,Zacha..
rias exauditur.Dininum iitur munus fecunditas eff paren-
|t&. Opinor dubium non effe, quin fenferit ÀAmbrof.
[cam Zachariz precationem , quam angelus exaudi-
|tam effe dicit,nó illam fuiffe,qua pro Chrifti aduen-
| |tuaut pro poguli peccatis,fed illà,qua pro obtinen-
do filio precabatur. Et argumenta illa , quzab aliis|
lauctoribus afferuntur,parum mihi videntur habere

" ET

Ioan.;. 29.]

remiffione , non pro filio obtinendo loqui, càm de r

Ponde—-

H
LR
d

" 'nll.'k;ti
,X iil (
Ugl

j
|

.& E
E
R
P.

à »

p TV dN LVCAE CAE L 3 st
Ipóderis. Ná quod dicüt credibile nó effc facerdotem. À imerira fanilori,vt à Deo nomen acaipiéit Syc 1 acob L/rael d- nola d
Dutilieis orisjde actificijs priuatas mifcuitle preces, eitur quia Deii vidit.$ic ds mofler jefma nommatus eff.ante
lidipfum mihi magis incredibile videtur.Nam i Za-| — |qua natus cii no augels 6d Pater nomtimpofnit.Qui auté|
ij fuerint;quiantequá nafcerétur , nomé acceperint,

charias, vt maior pars corü auctorü putat,Sümus (a-
: . i ub E us y N ". i .* M : ; P * wv ; Eó3 ' ; 35 0H
Icerdos erat; de Sümo facerdote fcribitar Leuit16337.|— |Hicron.qq.in Genefimperfectiau&tor ho.*. Albl i^
: in Gen.Eucher.q.2.in Luc.exponit.Ig nowoj n quit,7e.

* Nullus boniinié fstin tabernacule, quado Potifex Jantfnarm t 463 : od zl
ingredituryvt Voget pro (6, €7 prádumo fua , Cr'provnimero — Banrtro raser Salseroré foli lerimwaBaptiflà Ie&memin weci, Ohenei
ceiu Hfrael.Si Summus,vt eg*oï-egi&.x.»m*q,(ac.cfdo;s.tïon teri quattaor fumt Haac,l jin.æd;..ïalomosc"( ofras,qui TA UTH datus,
erat,ctedédum eft, (i Sümo facerdoti Pcrfen*æ *f.C,-Ili"c:ct | d&me zimia res effe,qua nomme. Habuit :tfä laxo'c faunfgs CH
magis publicas & in (an&to fan&torü,vbi maximé de| — | Cbrsfho cómuneyvt antequa nafceretur nome .zllz. à Des afigelo

reb?publicis;ideftde vniaerfa populiexpiationein-! — |deferere darefwr, & q..26. in Gencf fed in ijs olbus au-

orellus femelin anno facefdos agcbat, licebatpriuas, B | Gorib'librariorüvitio pro Samuele Sáfon fcripteft:

; x | ts pro fe; '&.-pzfoiï dOï.I"-IO fï-laPi:C'»S fääue, mUkögm" "Iä. E:*Wf a«t-æd:ä*tiäi,(ïjj'?x-xältf;ig*,tcys*'-niuliiinv'-zïm-:it.u'm-.. :
N 5 ]gispriuato facerdoti & 1n.;m;5?9b11c3 ; at ,.folcnw teei ä*ï"zf""ï(lfwf;ff ))(&gü dicát jd ieret nó loilu priuatum,
» llàcra peragéti licuiffe. Pr;æ-te'äqua: quod nccciï&. non| jatq; g?me.lhcud tibi, fed etiá pubþcq m ómni populo
| |cft, vt in ipfópublico facr;he«ïöf,;**fiä'd*at.ï-t- ante, æut-?po& gaudi i, Priuatü quidé tibi,& quia tà diu optatus;ex-
- | Ipro fuis priuatim rebus orauerit. hgaxq;re.-vtdetm;'ha..;- petitülq; nafg&ïurfilms,& fili^is; qui Chm&iu müdi
üüä * ä | gcre vim,quod fecüdo I.Oö.o*"drxxïm ïobljg fgler«e,omä' | faluagorem -dlgxtg d,cm.ogfïr*et..ï—hc.cmm cff,.Erzt ribi
M | nem ià Zachari fpé abieciffe prolis fuic:guendæ.—Se.d gaudis, C exultatio.Quaib' verbis duobus fignificatur
qe tamé id ipfum facile foluitut;fiae dicam",quod qui- Zachariá plas .l-ætitlxæ capturü cffe, quód talis fibi fi-|
u dam etiá interpretes dicür;nomitüe; cam ajugc'lLl's ve] - Ahus.nzï.ms fucm;, quàm ex Vgï?gam ,& Vfïtïg.ta hl-ijw ortu l
a ] |nic, (ed multó ante cá nódum fpem omncde*pofmff -|cepillet ,,qqu nó decuillet Vtz-q;fz'm.erdgtc, Sc .'graiicm E. |
m |fet,pro liberis fufcipiédis folitá orate;atq; de ea ora- C natu .fe.h,cfþ)öïx*itïflæ'e.þro-pdt?rea gagdïoïqxultathnf ad-b - j
um - Itioneangelá loqui.Necidabfurdü,autinfolitá vide] — iunxit, qua letinia geftiétis hominis eft. Public ve-| —
C — L ri debetiná cümangelusad Corhelid venindixítque] — |ró,quod cátus teti populo propheca in rebustá affli- :
u Orationes tu&, cy-eleemo[yna tua afcileris in memariam m| — &is mitfus fuerit,vt Beda, & Euthy interpretátur.Fa-
T MT uH co(peclis Der A Ct.10.4.nec QIQbä-ïs nec dflbat eleemofy- cit.hocn-a.d 'iampliflcäfdam magäituäinä bizncfïci.j.s vt
LU. : | nas,fed de preteritis lo qux;urt;ratt(jmbus:fmf: (-)rO-.H;c qui nafciturus erat nlius,'.n-ö priuatá mod.o,IVt alij fo-
w L : I tüc,quáuis (pé omné prolis naturalilege fufcipiendel — lent;parétibus, & cognatis;fed publicaetii omni po-
w b 41 labieciffet,quia fpé fuícipiende diuino miraculo non| |pulo letitiá ficallatar^. Quod heretici putátnos hüc |
n . . abiecerat. Ná & Annailla Samuclis materrlib.Reg.| | |locü de populo eriá Chriftiano interpretari,quafi 1-|
É 1c.1.2.cü non dubitarecfe fteriléeffehaud dubiü,quin| — |beamur dieIoánis narali gaudcre;maligne faciüit. Nà
jl , [nullá iam fpé haberet liberos naturaliter procre&di;| — jetíiad nosáliquado accómodam",nó ignoram"ramé]
o l. [orabat tamé,& t& enixé,& veheméter orabat,vc Heli| D |de nobis r effe di&ü : iraqs nó vtimur tanquá tcfti-
" n l acerdoti ebría eiTqVideretur:qujg nimirüfciebatno| |monio;fed tanquá exéplo , vt quéadmodi totus ille]
*w',/ effe apad Deis impof(tsbile o'm.ne.-'verbm & vtipíacecinit| — |ludeord populus nato olim Ioáne letatus cftita nos
9 L ] | dominü mottificare;& viuificare; dcglucere ag ixïfej eius natalé diem agétes letemur.Neq; alienü à facris
H b [ tos,& reducere. Quodautem Zacharias ne afhrmáti| — litteriseft;nón publica modo letitia, fcd lautioribus Letitia pu-
& I H iquidéangelo videtur credidiffe;quomodo intelligé.| | | etiá cóuiuijs fcftosies agerc, vt ex 2.lib.Efdre c.8.10. äfï;ï äïïï
)) j | | Idum HEVCLIS. .dif'putaþims». ,Xït.?nc täïn.clü. 'di.ci.fng non| lin te"igimg:"*ï m qui-t,CïmcdttePinguia,a þihf*e muW, cbug ?&Rjg
- ONER l. | ldf(? s Cf.?'dldlïfe ; quod df Dei potétia c;lubl't'auerl)t.- Q mittitegartes ijs, qui no praparanertit þäj , quia [&fzfï.m i:ïtä*ï::*
d ! Ná neq; vir fan&us tà m.,age de Deo.lienure' poterat, dies 'dfaïmmz-te/?. Atm gl;läluq.uumt,lncbrlat,ur.No 19d il-icos defen-
". jneq; .f'acer.dos :&btahan?l,fj-cSaFæ,* aha'q;x fim.lh'.a in (:'?-. lis (.iolct?(ed qugd dCBfto .[9.11&0?-]1.0?.101?!3 cohm ,fed vduntun
il - | Icris litteris excpla. nc(cxrcï.S.ed ideo nócredidit,quia| |quia fe 3'd'ciolerc., fingüt ; 10s ctiá xllæs ,cwreldere finga-
.*roat | ! certus nó crat,an .lläcsqaïc videbat, vetusacbon" an-! E mus,ref«pohdean.] u.(q; aFCOIIJOdatC ad ipforum mores,
;x' gelus,Sc à Deo miffus eflet. Argumentü, quódvolés| |Necnos,neq; illi ebrictaté probamus, fed hócinter].

Ui N | illi angelus fidé facere, refpádeatver.19. Eze f» Ga-| — nos,& illos diftat,quód nos incbriamur fortalfis ali-

U | H briel, qui aflo ante Deum , «* mifews (um loquiad te, ey| — |quádo,fed lanctos tamé cafté, pieqy veneramur ; illi ] i
": | ebac tibi ngelf(m. - RA s & inebriantur frequetíflime, & fan&os nó honore,
Jc l Et vxor tua Elifabetb pariet tibifib.)Ex te,ctiam fi &| — |fed cótumelijs,conuitiifqs profequuntur.Multis,in-
; : tu fenex,illa & fenex,& fterilis finaut ribi quiatail-| — |quiunt.fuperftitionib* eo die popul? vtitur. Nec fu-
í d |lumà Deo poftulalti. Cum angelus Zachariz vxoré perftitioné fi qua fortaffis inter rüdi(limos homines
f i nomine appellat Elifabeth, indicat fe angelum effe, c&,appïobamm*ï fed n6 recipim" iftos fupcrüitionis
i | 1 qui fingulorum ctiam hominum noueritnomina. | |iudices qui hzrefim fidé fidé fuperftitionem vocát.
" s Et vocabis uome e? Ioanne.) NÓ folü predictio heceft,| |Nos Chriftianü populü graui(fimis D.Bern.docem"

fed etià preceptio nominis imponendi. Voluitenim| F verbis fer. de natiuitate Loánis Baptiftaseri i quide|

l i w - i " . . :g | | n ia Hebraif-
4 Deo ?*^&r Beda in hüc locü differit.zaber boc , inquit Ambr.| — -'Hebraica fit phrafis,qua coram domino magnus dicitur, mus.
'? 2 : | PHRORELUL QR OE 1

1

[De? eum,qui Chriftá móftraturus erat;ita vocari, vt
ipfius nomine n6 folü collatü parentibus benceficiii,
data illi Spirit" fan&i dona;quo adhucab.vtcro ma-
itris facimpletus efse dicitur;fed etiá gratia oibus per
da.loanes enim p Hebraicé gratiofum fignificat.
Habet femper mytteriü aliquodin litteris facris aut
mutatio veteris nominis , aut noui anticipata pofi-

[si&is viris tio, vt Cyril.lib.r.in Ioanné c.7.& Amb.infra ver.65.

|Chriftü oblata mortalib?(ignificaretur, vt (cribit Bc-

multian natiuitate e? gaudeteg* paganis ipfisyvr audiuim?,
leta eft ez* folenu.Alls celebrat,quod wnorat, fed non ita de-
buerat ökrzfüani. Nic vero e7* epfiim bac B.loduss Baptifla
natiuitate gandet,fed wtind denatiuitate,nó de vantrate.

paullo ante expofuim"?, publici gaudij. Coram domimo
dixitaut vt fignificaret veré magnü futurü effe, non
fola apud homines fandtitàtis opinione;ficut de cius

15,Erit enim magnee cora domino.) Caufam reddit,quá| -

parétibus dixerat ver.6.aut valde msenum futurü vt

2 EE

Lib.i4.c.
16. & 22.&
lib.22. cap.
25.fub fi.
ytrobique.

leiunium,
. |cibíque ac
potus de-
le&us me-
xitoria
apud Deü.

Qui reple-
ti Spiritu
fan&o in
Ícriptura.

Lib.1. hift.
|Euang.

IChri£us de Ioanne dixit Matthzi r1.11.& apüd hunc

leíse dicit confe&tum ex dactylis, fed latiüs patet eius

líolet ab Hebrais. 3259 , à Grecis &inspa. ; VOCatUr, vt|
|Hieron. vertit Leuitici 10.9. & Num.6.5. & .R eg.1.

EM

gAri,nec vinoym quo eff lnxuriaympleri eumyqui mufTo pi-|
ritus (anéts defiderat umpleri. N nde collieitur nó folum

vt infra ver.35.41.8c ACt.2.4.& 4.8.31.8c 6.5.& 7.55.&

- lin vtero matris fanctificatus fuit, fed inulto etiá ma-
gis, quia ità fanctificatus , vt fex menfiü infans veni-|.

lzi de Chrifto illi teftificanti credere noluerunt, in.
Ifrac.z0.4.& Matthazizr26.Marcizgt. ——

219

IOAN MALDON. COMMENT.

30

| TqUi maximus eít , ficut Gen. ro.9. dicitur Nembrod| À

venator fwfe robuftus coà Domino, id eft robuftifsimus.
Conuenit cum hacíecunda interpretatione , quod

Euangeliftam infra c.7. 28. Internatos mulieris non (ur-
vexit maior loanne Baptiffa. V cruntamen Orig.hom.4.
Ambrof.Beda, Theophyl.Euthym. priorem fenfum
fequuntur. ! | b 1.
Et vinum 2* jïcemm 920n bil:et.)Thc O Philus Antio-l

chenusin lib.Allegoriari in Lucam ficeram potum

15.& Beda, atq; Euth. hocloco exponit. Idq; apte in|
hunc locum cadit; voluit enim angelus dicere Ioan-

dentem futurum efse; quod neq; vínum,neq; quic-|
quam aliud, quod inebriare pofset , efset bibiturus.
'uz autem genera potus fint , quz inebriandi vim
habeant, huius non eftloci docere.fi quis id dcüde-—h

rat,Plinium legat. Declarat angelus his verbis, quo-

Domino füturus fitnon folüm quia Spiritu fancto ab

|vtero matris fuz erat implendus, fed etiam, quia vi-|'
num,& ficeram bibiturus nó erat. Decet enim vas(in-| -

quit Beda) cele(l gratie mancipatis fecle allecebris cafli-

o

|bonis nos operibus 1ufítificari , càm gratos nos Deo

reddant, fed etiá, quod hzretici maximé negant;ie-
iunia, & ciborum , potüíq; dele&tü magni eífe apud
Deum meriti, cüm Ioánes hac etiam de caufa,quód.
vinum, & ficeram nó biberit,magnus fuifse coram Do-

Samíon Iud.15.14. & Rechabitz Hierem.55.8.

iam largiter Spiritus datur , fed quib ueita datur , vtj
redundare etiam forasin aliquod fignum videatur,

« w ^ ' - 4 m 3
9.17.& 15.9. Hoc igitur loco Ioannes nó folüm,;quia

entem ad fe Chriftum infantem & fenferit , & exul-

Ib vtere matris fae.) Perperam hzreticorü inter-
pres exponit, ab mfantia [na, quafi non in ipfo vtero,
led poftquam ex vtero exiit Spiritu fan&to repletus
fuerit. Manifeftü enim eftangelum, quod futurum
erat,vt loannes in vtero Chriftum demonftraret,in-
dicare voluifse, atque hanc vim habet illa particula,
adhbuc, quafi dicat, antequá ex vtero exeat, cüi adhuc
in vtero erit, quemadmodum omnes veterces inter-
pretes exponunt, Orig.hom.4.7.& 8. Cypi'.ep-.75.&
76. Cyril.E ierof.Catechefi 3. Ambr.Max.in hom.de
natiuitate Ioannis Bapt.Chryfoft.hom.rz.in Ioanné,
& auctor imper.& Iuuen.pocta hunc locü reddens,|
-Clanfum quem Spimritus tpfrs |
- Vifceribus matris complebit aumine claro,
16. Ermultos filiorum Ifrael conuertet.) Multos , non
omnes dixit, quia multi Scribe prafertim, & Phari-

v4d Dominum Deum ip[orum.) A.d Chriftum,quem

nem femper fobrium,femper vacuum, femper pru-| -

mno dicatur. Omnes porro Nazarzi,quíq; fïn[gulari
fuerunt fan&titate, à vino dicuntur abfüinuiíse ; vt

Et Spiriti fan&lo replebitur.) Repleri dicuntur Spi-
ritu fan&to in fcripturis facris non omnes;quibus et-|.

|tione prorfw fimillima 4m£-o.de/2mt fecutivilln fP'agi,vefhi-

tatione demóftraucrit,Spiritu fancto replet?dicitur.|-

de recta fide ad Reginas, Beda, Strabus, & Euthy.ex
hocloco probarunt. Loqui enim de Chrifto ange-

lum ex verfu fequenti perfpicuum eft. . bt
*CX7« Etipfe pracedet anteilla.) Ante Dominü Deum

inussex hocloco probatur Chriftum efse Deum.

peiesiis ii d | | o Iofpmite, G virtute Elie.) Non corpore; fed fpiri-|
nominis fignificatio: quicquid enim inebriare potá| B tu;& virtute fimilis Eliz; Virtutem autém vocat,nó]
| poteftatem faciédi miracula, quia Ioannes, vt Ioan-
mesalter Euangelifla teftatur c.10. VEr.41. fienum nul-|

Inm fecit, Íed virtutem dicit , aut omnem generaliter|

dum Chzxiftiaduentum futurus eft. Orig. hom.4. &

i

Eliam non qü?,guomodd pet Chriflum effe : Et vtt4 fitnt ve-|
rum confeffus eft Chrifium fe non effe , frc vernm con feffus efo] .
nea Eliam fe effe. Quomodo e:ga'cbmpdmhmw ditla preeo- r
pus cum diébi sudicis ? Atbfrt, vt praco mentiatur; boc enim| .
lequitvv , quod audit & imdice, Quare ergo ille non fayn Elias,|.
€7 Dominw ip[eeft Elias ? Quiaim eo Dominus lefus €bri-]. :
D fhw P(æfgurarg voluit futurum aduentum foum,eg* boc di-] -
cere , ngia m [piritus Elie erat loannes, Et quàd.erat Ioaunes B
4d prumum aduernmhoc erit Elins ad [ecndum aduentum.| -
, Videtur D.Auguft.fpiritum hocloco; non Ípiritum] .
illum fanctum, quo Ioanncs in vteto tepletus fuifse] :
;dicitur, Ícd officid preconis Chrifti; & vocationem| -
appellarequemadmodi cum dicit Chriftus, Neféitw| — .

.euims [piritus efta infra.c.9.55.id eft non intelligitis vo-

tantur aduentu.Qwibene,inquit Bedays ffrrim,ez-vir-
tute Elia pratedere dicitnr, quia frcut ille praco venturus iw-
dicis ita hic praco fatius eft Redemptoris.Fnde eo* conuer(a-

tu mcultiseimtln fant defhetfi, Ambo Regis,ev* Regma ve[a-

ILIA4.& 17.10.II.

chig.c.4.6. Que ideo mihi videtur angelus vfürpatfe,

dixerat. Quamquam hecapud Prophetam verba no
de Ioanne ; fed de venturo Elia proprié intelligütur.
Que haud dubié eodé feníu , quoapud Prophetam|
intelligéda funt ; nifi quód ad aliam perfon& accom-
modantur. Veruntamé quis eorum verborum apud

in eo verfatur queftio, vt intelligatur,qui patres,qui
filij appcllentur ; & quid fitaliorá ad alios corda có- |
uertrere. Patres igitur quidá veteres auctores Patri-
archas intelligunt ; filios recétiores Iudeos,qui lon-
&ab eorum moribus, fanctitatéque degeneratfent:

virtutem,& fanctitatem, aut animi fortitudinem,&].
in corripiendis vitiis feueritatem , qua propria qua-].
. jdam ratione fimilis fuit Eliz. Dubiutn vtrü de pre-|
terito, an de futuro Elie fpiritu loquatur; hoc eftan].
fignificet Ioannem talem futurum efse; qualis, dum|
viueret,Elias fuitjan qualis,cum veneritante fecun.]

iM ii

piam tolerant, Vide que de hac re cripfimus Matthei|
Ut conuertat corda patrum im filios.)V exba funt Mála-|

vt doceret Ioanné eum effe futurü, quem Prophera|
|c- precedenti ver. r.ante faciem Domini venturum

Malachiam feníus fit, de eo dubitatur. Omnis veró|.

p

autem

ideóq; infenfi illis antiqui patres effent; reconciliari! -

UT

—

AIPfOI um;,vt dixerat !VCïCPïQ cedentijid eftante Chri-] -
iftum. A'ntCC hriftum enim -præcefs,igt,,ej,ü:qug precur-] -

modo Ioannes,quemadmodá dixerat ; magns coram| C V'Amb,kixï commeg.de preterito interprerantur. Gre-| -
gor.veró hom.7.in Euangelia, & Euthy.hoc loco,&] .
D.Augult.tra&t.4.in Ioanné de futuro. Dominw Tefus|:
|Chriftm, inquit A-uguf)c.w,dszt Elias at venit,eo* ipfecff.
Toannes Baptiffa. loannes aute interrogatus [it fe eoufefus eft |.

cationem veftrá. Que interpretatio mihi valde pla-]
cet. Beda vero,& T heophy.de vtroq; Elie interpre-|.

W^ AVU ADRAT! AE R TA R Yrrird --

--

oftendit , quemq; przdicauit. Vnde Chrifti diuinicuan; a.
tas manifefte probatur ; quemadmodü Cyril.in lib sinitas.

"RUO i^ t

r EE

« F — - ——
m t —-. — £— E

p Em
— — — o as

— m - RTRT

f

z

E- - 3
--

L ES-—
) — | — x

lautem eis; hoceft ipforum ad illos corda conuerti,

]tilesappellari, vt 'Theod. in comment. in 4.c. Mala-

lenim Hebraicé numerum 'legi,non quod Pater filiol

- |Cenuertet cor patrum ad filus , z* cor fittorum ad patres-

31 : a

IN LVCAE CAR L - T M

cum Eliz exemplo, do&trinàque filij refipifcerent.
Sic Hiero.Malachie 4.6.& Auguft.lib.20.de ciuitate
c.19.& Beda fcribés in hunc locum. Ali) patres om-
nes Iudzos , filios Chriftam , & Apoftolos vocari
putant ,adquos X Elias in fecundo , & Iognnes in
primo adaentu Iudzorum effent corda conuerfu-
ri. Ad hunc fere modum Euthym. Alij patres Iu-
daos ; qui prius vocati , id eft nati funt ; filios. Gen-

chiz. Alij cor patris ad filium, id eft , Dei Patrisad
Deum filium conuertendum,fignificaritfingularem|

iratus effet,fed quod Elias, Ioannéíq; effent effectu-|
ri, vt Pater filiü diligere cognofceretur. Hanc etiam
interpretationem D. Auguft.eodem loco -..ac.ihxbct.
Malim dicere patres, & filios non metaphoricé hoc
Igcö',vcl-pro Chrifto, vel pro Apoftolis, vel pro Iu-|
dzis, & Gentilibus, vel pro vetuftioribus, & recen-
tioribus Iudeis accipi,fed pro iis,qui eo tempore;de
quo Propheta loquebatut , viui effent , quafi dicat:

e diffidentes conciliabit. Diffidere autem patres,X|
&lios inter fe indicat;non folüm moribus,fed multo|

|rifeorum, Sadduceorü, Effenorum Iofephus lib.i;.

- Jumteernet fidem i terra? | : :

liis, qui exiftimant hoc fecundum membrum apud|

maxime religione ;dum aliam pater, aliam filius re7|
ligionem fequitur:conciliari autem, dum docti,que|
vera fit religio,eam & patres pariter,& filij comple-]
&untur.Quemadmodum parres,& hiij víque ad ca-
pitales aliquando inimicitias diflentiát, & pugnent;,|
noftra nos hoc tempore mala docuerunt: quem au-
temad modum concilientur, quia Elias, & Ioannes
nó habem?, magis cftimare animo poffumus, quàm|

annes venit;de religione. Maxime veró diffidebant;
tres enim per id tempus Iudeorü fectas fuiffe , Pha-

Antiquiratum.c.9.au&or eft;& Epiphan.& Philaft.|
plures etiam connumerant, Ioggnes veró,quantum.
in ipfo fuit;ad vnam omnes religionem,ad vnum o-
mnes tranftulit Saluatorem Chriftum, quem digito
demonftrauit , & peccata mundi ablaturü effe claral
voce docuit. Idem Elias ante fecundü eius aduentu|
fa&urus eft:nam & tunc magnam futuram efle inter
homines de religione diffenfionem Chriftus infra
pradicit.c. 18.8. erentamen filius bominis veniens putas|

Et incredulos ad prudentiam tnflorum.) Non affentior|

Lucam fecundo illi apud Prophetam membro re-|
fpondere,es cerda filierum ad patres , nam apud Pro-|
phetam membra illa etfi verbis duo , re tamen ipía;|
atque fententia vnum funt. Quod angelus in:elli-|
gens priori contentus membro , quo tota fententia|

€o verborum Prophetz explicationem pofuit... Ex-
plicatio autem hec eft , ey. incredulos ad prudentiam
tnflorum ,id c(tad fidem;ad relizionem corü,qui me-
liàs de fide , ac religione fentiunt. Fidem enim pru-
dentiam. vocauit, cüm incredulitati eam oppona,t,
ficut folet Ícriptura cos,qui iufti;ac fideles funt;fapi-
entes , aut prudentes appellare. Eius rei,quia innu-
[meraexemplaponipolfunt,nullum ponam. — ——
Parare Domino Plelyem perfectam.) 4379:!1.0&'&! nuP:'ap, Aay
;za']za-nwaa'þ&u'ov, parare Domino ( id cft vt paret) po pu-

E

declarabatur, fecundum P'rætermïüt,vatquewcius lo-].

lum przparatum : Nofterinterpres videtur, vt qui-

reipfa experiri. At non diffidebant Iudei , cum Io- D jba attendamm, inquit Auguft.hom.44. baud ambo cre-
| Iduderunt Zacharias ey? Maria:fed mos vevba valemus audi-

|ptifmo prepararet, id eftaptos efficeret ; & quafi fe-

vt eleganti metaphora expreffit poctà Iuuencus;

jan peccaucrit Zacharias ? & quate peccauerit ? Pec-
A(Gc énim Prophera dicit) id eft patres , & lios inter| C jcaffe quidem omnes confentiunt au&ores Augntt.

juinus,quineminer fanc&um; qui neminem iuftum
- leffe vellet,quo magis Zachariz fan&titatem minuat,

dam adnotarunt ; legifle waduphrtowoy perfe&um , id|
S P

eftidoneü, aptum , atq; marurum ad Chrifti dodtri-
nam füfcipiendam. Ac feníus profe&to eft melior.
INam parare Deo populum preparatü , aut tautolo-
gica,aut'minüs certe concinna, &apta oratio eft.His
paucis verbis totü Ioannis officiá declaratur , quod
in eo confiftebat , vt ad fufcipiendü per hidem Chri-
Iftum animos hominum exem plo; predicatione, ba-

rendum à Chrifto agrum profcinderet ; ac nouaret;

Pleb e'æq ne nowabit,

Cum auté dicitur Ioannes plebem perfectá paratu-

]rus,nemo fenfum etfe putet;paraturü plebé,que an-|

:e perfecta effet,íed paraturü plebem perfectá;id eft
perfectá effe&turü. Quamuis tam facile fortaffis hoc
zft, vt non fecerimus admonendo opereprerium.
.18. Et dixit. Zacharias ad. angelim ,"vnde boc fciam?)
indicat fe nó credere,;nifi fignum videat,quod mul-
ros alios viros fanctos fecilfelegimus , Abrahamum
Gen. 15.8. Gedconem Iud.6.17. Duplex hic aucftio,

üb.quinquaz.hom. hom.44. Beda, & Theopliyl. &
ex verbis angeli colligitut ver.20.Et eceerz tacens,e7
non poteris loqui vqy m diem, quo bac frant, proeo quód non
credidifti verbis meis, Silolafpectaremus verba , dice-
:emus & Abrahamum, & Gedeoné,&,;nifi nos pie-

quia verbis omnes aut iiídem, aut fimilibus vfi funt,

* 7

íed Deus qui non tantüm verba foris audit , fed cor

dit Zachariam peccauifle;alios no peccauiffe, $; ver-

re, Deus potefl eg"corda interrogare.I meäginiw,ckarifämi,
quapiams Zatbarias , quando iit, Per quid cogno[féam boc? egn

aity Quomodo fiet iflud,quia virum nan rognofco? imquirendo
dixit , non defferando. Fiinc fecunda foluitur queftio,
quare Pcccauericg nempe incredulitate.Quia non cre-
didifli imquit, verbir meis.Sed hanc ipfam incredulita-
tem alij maius;alij minus peccatü fuiffe putant. Cal-

dicit eum de Dei potentia dubitaffe, quafi facere nó

|hift,

tas prohiberet, Beatam etiam Virginem peccauiffe;|

etiam peccati,verborümq; fontem intuetur,iudica-|

enina fum fenex, et vxor a progrefóur 12 diebim fui&,dejþe. :
drendo dixit , non inquirendo : Maria veró , quando é contra

polfet, vc fenex exfene fimul & fterili coniu gellibc- esumnia

Libro t;
Euang. .

An Zacha-
rias pecca-
uit nÓ cre-
dendo an-
gelo.

( r

Quale Za-
chariz fuit]
peccatum
angelo nó
credentis.
In har-
mon.

Caluini :

facere, quod ne Caluinus quidem, qui omnipoten-|
tiam Deo detrahit, facere poffe dubitaflet? Legerat

. /[ x 2
trema ipfius , vxoriíq: femper ante fterilis fenectute
natü fuiffe filium Gen.21.1.Meliüs alij non ideo pec-

tem,non Dei potentiá confiderauerit: contra quàm

Rom. 4.19. Et nen. infirmatu cft imfide , nec confiderauit

ipfum crimen Zachariz exiftimo tribuendum, cüm

-|polsimus hunc locum minore cius culpa interpre-

tari:itaque potius crédo deaneclo , an verus eífet,

& anà Deo niiffus , dubita(le , vt verba ipfa refpon-

|dentis angeli fignificant , ver. 19. E? reffondens ange-

U

lus :

N N o d : aduerfus $.
rostolleret. Sed quis, nifi Caluinus , credat virum [zachariam]

(anctum , & doctum dubitauiffe , an Deus id poffec'c&ellier ]
profectó Zacharias;atq; credebat Abrahamo in ex-]-

caffe,fed quod fene&utem fuam,vxorífque fterilita-|.
Abrahamum feciffe , laudans fcribit D. Paulus ad|.

corpæf ftmm €emortunn , ci»m ci'e cemæm«cf?t 40n0YHIB €7" | ,
jemortuam vuluam Sara. Sic Enthy. Ceeterum nec hoc|

j

b t

E m

IZacharix
veniale
peccatum.

i

Archange-
lus Gabriel
Iudzorum
tutor.

Cur Ga-
briel ad Za
chariam,&
B. Virginé
miffus. —

. Jera tacens pro eo, quàd non credidifli verbis mes, Non di-

xit verbis Dei, quod dicere debebat, fi Deo Zacha-|

2.Cor.11.14 quod Po&ca D. Paulus dixit, ignorabat, folere fe Sa-

35

IOAN. MALDONATI COMMENT.

34

?lug dixit Et, 'Ego fum Gabriel, qui aflo ante Deum,eg* miffus
fam loquiad tejeg* bac tibi ewangeliXare & vet.20.Et ecce

rias non credidiffect, cüm eum angelus accufaret ,
vellécque quàm maxime eius peccatum exaggerare;
Íed dixit pro eo,quàd non credidifli verbis mess. Non ergo
peccauit , obiiciet mihi aliquis , càm non deberet
temere credere verum effe angelum. Neque enim,

tanam in angclum lucis trásfigurare , & quodIoan-
nes prima epiftolac. 4. . non omni fpiritui creden-

|Refpondeo in hoc ipfo aliquam fuiffe culpam,quód
angelo tamaaperté fcfe oftendenti; & tot figna prz fe

tamen leuiorem fuilfe calpam, quàm fiaut Deo;aut
langelo,quem bonum effe, & Dei nomineloqui fci-
ret,non credidiffer.Itaque libenter ad eorum accedo
fentétiam,qui credunt nó nifi veniale fuiffe peccatà.
Nam quód tam feuerélóga infantia punitus etle vi-

datür, non id magnitudo peccati fecitfed quód non
[olàm in poenam , fed multo magis in fignum,& ar-
gumentum vcritatis mutus fa&us fit. Cüm enim fi-
gnum petenti Zacharie angclus daturus elf(;t:, pru-
denter illud dedit, quod & ad luendá paenam, & ad

Icontradicendo peccauerat. - :

[caufas, quia cü angelo aut tanquá cum homine, aut
brahamus Gencf.17.17.angelo filium pollicéti refpó-
quá con[entut,e? Dominus meus vetulus eff voluptati opera

lo reprcheníus non eft;non peccaffe creditur , ve fu-
praex Auguft. probauimus. Quód dicit, Precefert in
diebus [nis fapra ver. 7. Hebraifmum declarauimus.

chariam fibi non credere , quód non fatisab eo co-
ignitus effeex perfona , ex auctoritate,ex officio fuo
fidem facit. Dicitíe Archangelum etfe Gabriclée, il-
lum fcilicet;,qui populi Iudzorum curam gerere fo-
lcbat;, & frequenter ad eutm mitti Daniclis 8. 16. & 9.
21.quo magis illi tanquá procuratori gétis,tutoríque
credendum erat. Idco fortaffis ille , non aliusad Za-
chariam milfus eft , quód Ioánis ortus ad Républicá

j

fcrenti legationis fuz;non facile crediderit, fed loge|

deatur,vtindicium magni peccati magna poena cre-|

faciendá fidem aptitlimü erat: quia & in fe ipfo Za-|
charias experiebatur , & ea experiebatur parte,qua|
Ego enim fum [enex, €2* vxor mea procefftt im diebus [un.)|
[Duas dubitationis fuz caufas affert; de quibus ver.|
7.di&tum eft. Opponitautem angeli di&tis naturales|

tanquá cü angelo,qui nó diuina;fed naturali virtute|
filià fibi polliceretur, loquebatur.Simile quiddá A-|.

dit, Putá[né'centenario na[cetur filtus, €9* Sara nonagenarta|
parietf& Sara Genef. 18. 1. que riffr occulté dicens , poff-|

dabo ? Scd Zacharias quidem , & Sara peccauerütan-|
gcli teftimonio; Abrahamus eo ipfo, quod ab ange-|.

19. Eg» [um Gabriel.) Quia videbat angelus Za-|

A

dum elffe,fed probandos fpiritus , vtrüm ex Deo fint.|

C

D

E

Iudzorum maxime pertineret. Quare & ad Bcatam
Virginem idem poftca miffus cft publicá populi fa-
lutem nuntiaturus,infra ver.? 6.& fpectabat hoc ip-
(üm ad Ioannis laudé,vt qui Chrifti angelus, quem-
admodum Malachias vocat, nafcebatur , ab codem,
quo Chrift?,angelo nunciaretur,vt B. Auguft. hom.
44. & fer.20.de fan&tisadnotauit. Au&oritaté (üam
declarat,cum dicit; Qu« affo ante Deum , id eft, vnus ex

.|his füm,qui Dco miniftrare folent, Hoc enim figni-

ficat phrafis Hebraica rim ,JD'? "5yftare ante Deü,
qua Euangelifta víus cft,quia folent ferui, qui mini-

F

| , Etemifus fum loqui 4d te,ey* hec tibi enangel/Tare )De-
clarat ofhcium fuü , & legationé exponit.Proprium|
enim angeli ofiicium eft mitti. Quia emnes admini-|Heb-1.14.

Officium| -
|precipuum
| . : j ] angelorü, P-
angelus,id eft nuntius appellaretur, quod vtait Gre-].

gorius non naturz,íed officij nomen eft.Q» facirin-]
: quit,ængelos fuos [piritus , 7 mimifivos fuos Inem vrentem

[(ct;fed etiam fortaffis, vt indicaret hoc primum fuif-

|chariam reddic.Nam etfi id Dei virtute factum eft,
. ramen arigelus tanquam Dei legatus,& loquitur, &
facit.Duo aurem facit eadem opera, punit Zachariz|

gnum jnquit Beda,qwod rogatur,vt qui difcredende locutue

diie . 4 . x
- leris tacens, &, non poteris loqui , aut, vt Graece eftien ow-

iquid dominus iufferit,exequantur, Tobiz r.15. lob

1.6. & 2.1.Daniclis 7.10. Colligitex hoc locoGrego f.
homilia in Euangelia 34. Gabriclem vnü effe de pri-
mis angelis,quod et(i ideo merito creditur , quod ad
tractandum negotium maximum omnium vero fi-
mile fit Archangelum , id eft Principem aliqué An-
gelorum miffüm cffe;tamen id hec verba non pro-
bant, quia phrafis, vt diximus , Hebraica tantüm fi-

gorius, & Beda in commencrarijs eiusrecitans verba,
idémque ante docuerat Athan. aut quifquis eft au-
&or,q. 8. angclos etiam,cum ad nos mittuntur,Deo

gnificat miniftrare, quod omnibus angelis commu-|
|neeft. 0mne: enim admimifiratorg fpiritus (ont , vt ad|
|Hebraos 1.14. fcribit D. Paulus. Colligit ctiam Gre-

i
1

prefentes affifteresquia dicit angelus, Ego fom Gabriel,
q aflo ante Deum.uupd etíi verum eft;quia, vt idem,
ait Gregor. etfi cireum[iriptus eft dngglicw Jpiritus , fam-
mWs tamen ipíe fparitus qui Deus e(t, circumferiptss non eft ;
4n£e€t iitur e9* m[si , q9* anteipfum fant , quia quülibet
mi[si veniant mtra ip[am currunts etfa hoc,inquam, ve-
rum cit,tamen hoc loco i1on fignificatur. Nam ver-
bum illud 4f non fignificat actum, fed confuetudi-
nem, quafi dicataftare foleo. Quin contrarium vi-

à confpectu Dei veniendo difcefferit. Nam etíi vbi-
que Deus eft,tamen eo modo, qno eiangeli dicun-
tut a(fiftere, ideft vcin folio Rex fedens, in folo di-
citur effe czlo, vnde cum angeli difcedunt , non affi-
[tere,fed mitti dicuntur.Quare Iob c. 2. 1. fcribit ve-
Inille die quadam filios Dei, id eftangelos, & fteriffe
coram illo,quaft priüs, cum in legatione miffi verfa
rentur,coramillononfítarent. ^ — ,

detur fignificari , cum milffus angelus dicitur , quafi|:

mittüturan

ftant.

ffratory [unt [Dyritus , im mimiflerium mi[si;ypropter eis , qui
Dareditatern capiwnt falutis, Hinc & nomen accepit, vt

Pfal.103.4. :

afferre.Capratangelus beneuolentiam , vt fidem fa-
ciat , & tacité Zachariz incredulitatem exprobrar.
Retinuit interpres Grzcum euangclizandi verbum,
inó folüm, quód verbo vno Latino exprimi nó pof-

fc ex ordine Euangelij , vbiea primàm voxabange-
lo effet vfurpata. Nam etfi, qu-oqf angelus Zacharie;

ramen eratEuangelij. — — |
O. Etetteerz tacens,e9* mon poteris loqui.) Oftendit
re ipfa angelus auctoritatem fuam,dum mutum Za-

increduli:atem,& petenti dat fignum , quo credere
cogatur.Eadé res & fupplicium , & beneficium fuit;
fapplicium peccantis, beneficium precantis. Dar fi-

eff j4m tacendo credere difcat. Videtur auté a oA clia efle

r , 1 p d'uvdiluos VaAT scris tacens,& loquendi
impotens. Theophyla&tus pro ewá videtur legiffe

xoeàc (urdussfic enim interpretatur Zachariam non
modó mututn,fed etiam furdum fa&um effe , in qua

ftrant, ante dominos ftare intenti, ac parati , vt, fi

etiam

Ef bac tibieuangelkare.) hoctibi bonum nuntium

nuntiabat,Euágelium proprié non erat; proemium|.-

i

Angeli dü

Deo aff--] .

für at
u i ï

firdus, &
TO

p Heb1
AH Qfrcim v

t lnl |
MVT E

" '-ugcml |

x
t*
11
"n

1

Cur Zacha
rias fa&us
furdus, &
mutus.

|quit; patriems, quem vellet vocari ewm,. Sienim furdus

|fent, multos tamen per annoslocuti non eient. Si-

- |Bedadiffimilem affert caufam,vr qui diferedendo( vt il-

TET dxddv, patire AaA & . c p5 9 ao ogus(ec dixateral

AAl u :

|Zachariz prefixum fuerit;quaftio eft loco non alie-

A

p OUUUEUONN LVCARSDAAMRQ U. —— 9

ctiam fententia eft Ambr. & Euthym. in cómment.) Á
Idque ex ver.62. haud dubié probatur. Isnmebanr, in-

non eratquid opus erat innuere,id eft non voce, fed
fignis eum interrogare? Ita etiam videmus effe natu-|.
ra comparatum, vt qui muti funt, fint & ijdeim fur.
di.Itaque Graci codem nomine zopor & furdum , &
mutum appellant, vt vocabulo vno duarum inter fe
rerum coniun&ionem declarent.[dem etiam Euan-
gelifta infra ver. 22. quem hic angelus vocat eseza-
(a,tacétem id eft mutum;sogor appellat;quod & fur-
dum,& mutum fignificat. Quamquam noftra lectio| B
tautologicanó eritfi intelligamus plus effe nó poffe
loqui;quàm tacere;càm multi taceant;qui fi vellerit,
loqui poffent.Quales noftra etate Antuerpiz,Picta-
uis , & Lugduninonnullos nouimus; qui cum pot-|

gnificat ergo angelus Zachariam nó huiuímodi ho-
minibus futurü fimilem; inüitum enim nó volétem
taciturum effe. Quamobrem hacpotiffimum pona
Zacharias affe&tus fuerit, curiofum non eft quzrere,
cüm credendum fitid factum non effe fine ratione;
& rationem intelligere fitlocum huncintelligere. -
Origen. & Ambr. myfterium efIe putant.No» voiws,
inquit Ambr.myfferinm ,nec vniz«s filentium eff .T acet fa-
cerdos ,t&cet Prayhcm.N 70 fallar, /n vnoe vox totrus pl-cl':gk ob-
mutuit, quia in vno tetus ad Domimum per Moy[em populue
loquel»atur. Ce[fati» fAcrorum, «2 filentium prophetarum ta-
CL BIEAS prop/m.e,(y" raciturnitas [acerdotis eft .]N ihil O.b*
ftat; & alium effe fenfum,& hoc indicari myfterium.

le ait)loentns faerat,tacendo difceret credere, Optimé om-
nium Theophyla&us, et«éroc d« (& dvo (a0(x t7406, o

J

xeévem,oc d'édylemrav wrriy, meritó autem bac duo pa[-
/'ug eff vt neque audiret,nec loqueretur ; nam vt non obediens|
condemnatur [urditate , vt autem contradicens taciturai-

Pro e» , quod non credidifti verbis meis . ) Reddit ratio-
nem poenz,quam comminatus erat; quód fibi non
credidiffet.Vide quz ver.18.di&ta funt. :
Qu implebuntar tempore [(20. ) Cum te mpus illud
venerit, quod przfiniui ; ideft poft nouem menfes,|
quibus folent mulieres vterü geftare.. Simileexem-
plum eft Gen.i8 10.Rom.9.9.5ecundiim boc tempus ve-
tiam, Q erit Sara filim ,Cut tempus panz, & tempus
illud circücifionis infantis potiàs, quàmvllá aliud, |.

na. Factus fucrat mutus; furdü(que Zacharias non
tátüm in peenam , fed magis etiam,vt diximus, in fi-|
gnum.Non debuitautem fignum durare, nifi quoad
res,cuius fignum erat,eueniret. Et quia non tantüm
przdixeratangelus fore , vt Zachariz filius naícerc-
tur , fed przceperatetiam illi, vt Ioannem vocaret,
mutus víque ad circunci(ionem,nominifqueimpo-
ïütioncm, qua in circuncifione ficbat , pater manet,
& implere manu fua cogitur,quod priàs angelo ná-
ciante credere nolucrat. Poftulans enim pugillarem
(cripfit,lsannes eff nomen eims vct. 65. |
zL Eteratplebs expetlans Zachariam.) Extra taber-
naculum , vbi dixerat ver. ro. multitudinem populi
fotis orantem conftitiffe, Apparet Zachariam ali-
quanto tempore cum angelo collocutumsfiquidem|
plebs tantain eius moram mirabatur ,neque omnia!
ffortaffe verba,qua interangelum, & Zachariam vl-—ïi
tro citröque dicta fun t,Euangcli&a recenífuit.Itaque E

F

maior forfitan mora fuit , quàm breue iítud col-]
loquiüm , quod hic receníetur, requirere videba-
rup . ! ! | x

33. Erfaum eff vt mplei funt diesoffiiy eius.) O&to

in templo officio fungebantur, vt ver.5. docuimus.

neq; propterea quoód fürdus,mutüfqs fa&us effet, ab
officio difceffiffe.Eeregium documentum , non de-
bere facerdotes incidentibus rebus aduerfis munus
deferere. Gs "* g
— 14. Pofl bos autem dies.) Paucis poft diebus. Hos
dies vocat Euangeliftaillos, de quibus locutus fue-
niftrauerat. * YEUNE
.. Etoccultabat fe menfibus quinque.) Quam ob c aufam
Ícfe Elifabeth przgnans occultaaerit, variz à diucr-
fis au&oribus caufz redduntur. Quidam pudore fe-
ciffe putant; qubd iam fenex conccpiflet , ficut Sa-
ra Gen. 18. 10. rififfe dicitur,cum ab angelo audiuiffet
fe filium habituram.. Sic Otigen. hom. in Lucam 6

C Ambr.Beda,Theophyl.& Euthym. Re[Pugnarc huic
|fententiz videtur, quód aliam ipía Elifabeth caufam|

ver. Ícquenti afferre videatur. ia fie fecit mibt Domt-
nui in diebusquibus refbexit anferre opprobrium meum tn-
ter bomines.Sed ad hoc ipfum Ambrofius , & Beda re-
(pondent. Meritó,inquiunt, etiam fancta Elifabeth era-

cencepit de süro ( neque enim aliter de bomingi ortzi f« «f

[eredere ) tamen partwus '/ïn ernbe[cebat atatem.. Et rir (us

caruilfe fe gdueleäat opprobrio. Fortatfe quod dicit, frc fe-

Jeit mibi Domimus , perinde elft,ac fi dicat, rifui me Do-

mninus expofuit ; ira me fterilitatis probro libera-
uit, vt intemperanti obiccerit infamiz , quafi an-
nofa iam anus rei coniugali operam dederim. Col-
ligunt exhocloco Origen. & Ambrof. & , vt vide-
tur ; ÁAuguft. ferm. 7. de tempore;antequam ange-

tuo confenfu àcommuni, & coniugali thoro ab-

: ftinuiffe.. Hac enim de cauía erubuitfe Elifabethá ,

quód càm anteà mariti thoro feiüc&ta aliquáto tem-
pore vixiffet, in extrema fenec&tute incitata libidine
ad nuptiarum opera redijffe videretur. Cur méfibus
quinque non pluribus, non paucioribus fefe occul-

hanc Orig.Beda,;Euthym. & Theophyl. fuifle exifti-
mant ; quód Poft quintü exa&tü menfem virgo Ma-
ria concepiffet;quafi tunc defierit pudere concepitfe

|anunr, cum cócepiffe etiam virginem vidit. Eo hoc

eit probabilius,quód ipía Beata Virgo, licet cognata
eius effet,menfe iam fexto eam nefcierit conccpiffe,
vt ex ver.36. perfpicuum cft. Monftrauit ergo Chri-
ftus Ioannem à Ioanne monftrandus.Quidam here-
ticorum interpretes dubitaffe Elifabeth dicüt dean-
gcli promiffione , ideo nó aufam fe tanquam graui-
dam gerete;ne, fi (e opinio fefelliffet, ridicula fieret;
quoad fexto iam menfeita vterus intumuit , vt ne-
quc ipfa , nec alij,qui viderent, dubitare poffent effe

ctiam fan&os incredulos iudicare , quibus prima fi.
deiregula eft, non nifi qux aut vident, aut volunt,
Icredere.Quomodo dubitare poterat ; que quintum
iam menfem grauidum fentiebat vterum , que ma-

dies , quibus finguli per vices facerdotes (acerdorali|

Hinc inrelligitur aliquot diebus antequàm Zacha-|
rias officium füum expleret;argelum illi appgruü&*, |

rat;id eft o&o illos, quibus in templo Zacharias mi-|

befcebat gratiam , etfi mon cognofceret culpam,. Nam etfr|

lus ad Zachariam veniret , illum , & Elifabeth mu-| .

taucrit,credendü non eft vacare caufa;cauffam veró|.

pregnantem.Sed ifti ex fuo folent ingen1o homincsl

Continen-
tia coníu-
güex mue
tuo cófen-
fuo :

videbau quz denique dicebat: 5rc fecit mibi Dominws,
| D 4 agnofcens

:

lritum,propterea quód dubitauerat,furdá;mutámg;

Hebtaif-
mus,

Hebtaif-
imus.

IProbrofa
apad Iu-
dzos fteri-
Plias, &
quamob-
rem.

agno(cens nimirum Dei fe beneficio concépitfe2
*anü['que conciperem , quod, qui audierit,ridebic &
rem totam diuina prouidentiapretérque hominum

alienatus à fc fuilfet; tunc reconciliatus effet, non

qgmam refpexilla bum:litatem meam , Jaluafhi. de necefstati-
bus animam meam, id e(t dienatus es me quamuis ab-|

: 'mtz loowere : a;wibm hæc/&ld f/i -caatü,?mlzmdz. E'&thy. N crï)
Jex hominü vitio eam opinioné natam putat, quód
[udai nimis carnaics effent, ideóque ignominiofum

jtione Chriftus uafciturus efíct; itaq; alienosà Chii-

jAlij inter alias illi populo à Dco datas benedictio-

Ifuifle arbitror, quod ftcrilitas alicuius , & quidé gra-

Ms babu: cos präpfer malitiam Adinuentionum corum, de do-

E.

IOAN. MALDONATI COMMENT.

Ly. Queia [ic fecit sntbi Domings. ) N c (terilis fimul,
L D * p l *
inctedibile putabit.
0 n diebus , quibus re[pexit Deus.) Tandem cutn Dco
placuit, cáàmque ego minim? cogitabam. Índicat

opinionem fuiíle fa&am. Refpexiffefe Deum dicit
Hebraico genere loquendi,quafi priüs auer(us; atq;

quód veré;aut priüis auerfus , aut tunc reconciliatus
fueritfed quódante,quafi offenfus effet , liberos fibi
non daret,tunc,quafi reconciliatus , dederit. Refpi*
cere enim nos dicitur Dzus, quoties aliquid in nos
confert beneficij , quoties benignus , & fauorabilis
nobis eft, vt Píal.8;.16. Poteft etiam hocloco figniR-
carc idem,quod dignatus eft; vt infra ver 48. QuiA re-
fBexit bumiitatem. antille [52 id cft tanto honore hu-
milem ancillam fuam dignatus cft;& P(al.30. 8. Quo-

[À

B

iectum, & iacentemetigere. .. — p
— RFuferre op probrium meum mter bomines, ) Kc*ä:xi! 49-
. Doiex U ; T j 7 ;
ferre,dixit phrah Hebraica von* n , id eft rcfþemt

adaufcrendum,;aut remonédum , Latine diceremus,

adiecicanimum ad tollendum opprobrium meum.
Hincappatet probrofam apud Iudzxos fterilitatem
fwffe,vt Gen 30.23. vbi cum Rachel peperiffet, dixit,
ab/iul i Deua approbriwm meum. Q;Lla.m quam duo tefti-
monia, alterüm Exodi 25.26.alterum Deut-7.14.quz
in cam fententiam citati folent;alieno fen(u cititur.
Non enim przceptum illic fed promitfum eft. Cau-
(am quamobrem dedecus haberetur,non candé om-
nes auctores reddàt. D. Ambr.hocloco caufam fuif-
e dicit, quód puderet mulieres,quz non alia de cau-
fa,quàm pariendi , nubere videbantur, non
.Pagdar,er(? enim ( inquit ille) feeminis nupttarum premta

parere.]

exiftimarent carcre liberis.. Sunt qui dicant idcirco
ignominiofum id fuiffe,quód cius populi propaga-

[to fnifft vifos,qui pofteritatcem non haberent,quafi
nihil ad futuri Meffiz gencrationem contuliffent.

nes vnam illam fuiffe , vt in eo nulla fterilis mulier
repericeimr, vt paullo ante ex Exodo 23.26.& Deuter.

[7-14- citauimus.Quarc expertem diuinz benedictio-|
nis,&alienam quodimodo à populo Dei habitam|

fuille mulierem,;que fterilis effet. Veram ego caufam|

uis peccaui poona cffe videretur , quod reipfa Iudei
experirentur cam ob caufam fepe Dcü mulicres fte-

rilcs facerc. C onclzg/?mt Dommw omnen vuluam ,damw,

E

../z'b';melech P;*opter SJaram Uxerem Qfäml)æ Gen. 20. 18.
Itaque videmus clamare prophetam Ofce c. o. 14. If.
Daesr Domime. Quid dabs entda eis vuluam fine liberzs , eg*
vbera arentia.Onanes nequiti eorum m Gdfgez/,c]zau vbl estas
"omeda ex cium eoss nom ddcla(m , vt diligam eis.Itaque pro
codcm fere habebatur,fterilem effe mulierem,& ali-
cu"iüs-vgrauis peccati rcam effe.[ta etià mihi videtur
Gregor. Nyflenus homilia de fan&a Chrifti natiui.
tate fentire.Intir bomines autem dixitfe videtur Elifa-

bcth, quia cüm culpa non fübceflet , apud Deum fte-

] , 26. Inmene autem fexto.) Ab co tempore,quo Za-

( Ver. 41. dicturus eft.. Hec enim parafceuc eft futurze
C narrationis. Paratetiam auditorem ad id, quodan-

D ;

|tempore , Greg. hom.54.Damaftc.in fermone de A(-

rilitas ignominiofanon erat.Quin,vt ver.7.notaui-
(mus,o mnes fcre mulieres, qua in facris litteris fteri-
lesnumerantur , fuere (antiffiniz , Sara , R.ebecca,
Rachel, Arna Samuelis mater , & mater Sam(onis
Iudic.13.z. quetmadmodum fupra Theophy.& Orig.;
.hom.in Gen.i1.obferuauerunt. A

ichariz angelas apparuerat ver.11. vel quo concepe-
rat Elifabeth ver.24.vt Euthym. interpretatar. Iren,
libro 1. c. i1. videtur legiffe , in ipfo autem tempore.
Ambrof.vero in comment, eodem tempore, quali
ambo Gracé legerint &j g Zusdl &eJpc. Exprimir E-
uangelifta temporis circüftantiam, nó folim ad có-
ciliandam fidé hiftoriz, qurz co femper habetur pro-

;babilior, quo -plures temporum;locorü,rerum, per-
jfonarum circüttantiz notátur;fed vt dcclararet, qui-

to tempore loannes Chrifto maior effet natu , quá-
tóque interuallo, qui prxceffurus predicando erat,
3nvafcexido/præc':efiïiï'ct :Simuletiam,vt oftenderet no
xzi[ï Íex menfium fuiffe loannem,cum venientem ad
[f Dominum fenfit;& exultatione demonftrauit, v

gelus dicet vet.36. Alias etiam notat Euan ecliíta cir-
cunftantias, vt D. Bernar. hom.. de laudibus Bearz

|Virginis obferuauit..
Mariam mitfus faerit, patandam non cft, quamuis

Quare fexto menfe angclus ad|

& D. T ho. ex Beda fcribuntfignificatum effe menfe

caufa nos lateat;temere fa&tüm cffe.Strabus ex Hier;|

ic&uram , quealiquando in rebus etiam diuinis ad
verum ducits cau(a hec mihi videtar fmife , quod
voluerit Deus. Chriftum & Ioannem , dominum
& leruum ;redemptorem & teftem paris fere zta-
tis effe, vt hac etiam re fimiles effent; Sed debuit lo-

illo fexto Chriftum fexta mandi xtate nafci. Ne(cio!
an tanti fucricidfcire. Si humanam fequamur con-|

anncs naícendo precedere, quem preceffurus erat

conclu(us,infans infantem priüs quàm vir virum in]

ícx méfium fpatio precedit;quo tempore neque tam :
paruus erat , vt ienoraretur cífe conceptus,neg; tam
magnus ; vtfenfum habere poffe rationis videretur.
Ádhuncfere modam Athan.in orat. de Dcipara,
- Mijfin efd angelus Gabriclà Des.). Kdem aungelus , qui|
ad Zachariam miffus fuerat ; vide füpra vcr. 11. & 19.
Diligenter hoc Lucas narrat omnibus perfonarum
locorum;temporum circunftantijs declaratis,vt do-
ceatrem totam diuinitus fa&tam fuiffe, ideo & an-
gelum , qui miffus fuerat, & Gabriclem , idcft vnü
é primis , & àDeo miffum fuife dicit, non fuo vc-
nille nomine. Irenzus lib. «..c. 19. Augufl. fer. 18. de

e b . . .* --: b 4 *
fumptxone Beatz Virginis. Dernar. hom. delaqu«—

bus virg: : Y

thet 2,15, 2 db
vtd Firginem deffonfatam virs.) Quein hunc ver-
fum dici poterant diximus apud Mattheum c.1. B.
28. Etrogreffus ad. eatm. angelus. ) Indicat Mariam
vcte fuiffe rtooy , id eft reconditam illam virginem,
quam Ifai.c.7.14. predixerat parituram ; cüm in pe-
netrali habitaret. Qua de re , qui hodie dubitant he-'

retici, & apud cognatum aliquéfuum cum ancillis.

láborantem

predicando. Debuitin vtero cóclufum in vtero ipfe]

lordane demonftrare. Debuit miraculo conceptus|
maiore cóccpri Chrifti miraculo fidem facere. Ideo]

In ciuitatem Galilee, cut aomen Näz.grät'ïv. ) VbiMa-.|-
[ti3, & Iofeph habitabanr, Vide; que diximus Mar-

Haretici

noftre cta-

W

"EY N —
— :

m (hæïäïmva : *«f s cdialdsec s

DEU ORU

d

aM À

o

aj
"J

l

j*

:

tis ludai-
Zantes.

jtemeritatis vitio diffiniri. Hoc vt credamus, eius à
Inobis fanctitas ;po&ulac,neq;'o.t.i-ofaxp fuitfe , necin
|requz non maximé deceret virginem, occupatam.
- Iu gratia plena. ) Quod ingreffus ad Virginemi

. |Dei/fi quam aliam , futuram effe.

39

IN LVCAE CAP. l.

laborantem fuiffe malunt credere , Iudaico miih'ï eífe
vidétur ingenio.Itaq; nó magis illis , quàm.apocry-

ne circum&rtur credédum eft;vbi fcriptum eft Bea-
ftze, & antiquis omnibus repugnat auctoribus. Nam.

brofius,Eufebius Emiffenus in bom. de Beata Virgi-
ne,& Andreas Ierofolymit.& Beda, & Bernar. affir-
Imant.Sunt etiam, qui putát claufo domus oftio an-

&itaté, puritatémq; pertinebat virginis claufo effe
oftio, valde credibile iudico. Quid autem ageret tüc
cum ad cá angelus ingreffus eft, quia Euágcelifta non

lindicat, & traditio Ecclefiaftica nulla docet ; nefcio|

an poffit (ine curiofitatis vitio quari , & finc maiori

gelus falutatnouum non eft.Salutauit angelus al-

anec
ïter Gedceonem Iudicum 6.12.253. Sedillud nouum, &

faerat,vt Origenes homilia in Lucam 6. Ambrof. &
Bedain commenrt.notauerunt.Cwm prudentia, inquit
Beda,pauebat, quia beneditdtonis noua. formam. mirabatur,

gee nefquam leita eit, nu[quam aute cotmperta, .Soly Maria|.

bac (alutatio fernabatur. Beneenm fola gratia plena dicitur,
qua fola gratiam , quam nulla alia meruerat , con[ecuta eff.
Quanquam & hoc difcrimen inter Mariam , & .Za-
chariam obferuamus , qubd Zachariam Gabricel ía.
lutaffe non dicitur;Mariam veró non falutauit mo-
do , fed fingularibus etiam , & exquifitis verbis falu-
taüit; & ita prorfus , vt fuperiorem inferior , domi-
nam feruus , Dci fponfam , continuóque futuram
matrem Dei minifter alloqui reuerenter videretur.

pho illius proteuan gelij auctori,quod Iacobinomi4

tam Virginé forte ad hauriendá exijife aquam ; cum|
lilliangelus apparuit. Vtrumque enim & Euangeli-|

|& Lucas,cum angelum ad eam ingreffum dicit , ine|
dubio fignificat eam intra domum fuiffe, & id Am-

gelü ad B. Virginé penetraífe ; qaod & quia angelo,|
|càm fpirit" effet;opusnó fuitaperire,& quia ad fan-

fingulate omnino eft , quód ea víus cft falutatione,|
- |qua nemo ante mortalem falutans hominem vfus

Vtriufque rei caufz hze mihi videntur etffe potuitfe.:
Prima , quód Zacharias vir ; Maria faemina effet ; & ;

!

|faemina quidem virgo ; atque recondita, virorum,

non affüeta colloquijs. Ideóq; credendum etat Ma-'
riam,quàm Zachariam angeli virili dppatentis for-
ma conípectu;atque colloquio magis turbatum iri..
Solent autem angeli eos,quibus apparent, leuádi ti-.
moris caufa benigné falutare, quemadmodum Ge-|

'|deonemangelü illum , qui ad eum miffus faerat, (a-

lutaffe legimus. Quam caufam Theoph. etiam infi-|

nuat. Eandem ob caufam tam fingulari (alutatione!
víus cft,quo plus trepidaturz adderetanimi. Altera.
caufa fuit, vt credibiliora faceret angelus,qua dictu-
ruscerat, Vero fimile enim erat;, cam quz gratia ple-

nà & benedicta inter mulieres vocabatur , matrem

—Lue,) vadps; Hebraico verbo refpondet '15 oW"v,
Pax tibi , quaphrafi Hebraicé loquentem angelum
víum fuiffe credendum eft. Itaque fupernacancam
arbitror illam effe queftionem, quam hoc loco qui-

|dam mouent, vtrum quod Grecé eft yZjpsmelius La-

tiné /£»ean Salue vertatur. Vtróque cnim verbo &
Hebraicum 45 a'ot, & Grecum aj« fatis exprimi-
tur. Iubet Mariam angelus xafodv gaudere; lztari;nó
timere , bonoanimo effe , hoc enim eft db ov, vt

oftendat fe bonüi, nó malum angelum effe, & nó ini-

À

B

C

D

E

dixillet non illi cómune cum multis. Át , inquiunt;]
mulialij gratia aut Spiritu fan&to pleni dicuntur,

'rze confuetudo facit,que dum multos Spiritu fancto,
pauciffimos gratia repletos fuiffe docet,haud obícu-|.

micum, fed amicü venire:nó trifte; fedletum afferre
nuntium.Sic enim Hebrei loqui folent, quoties vo

43.25. Iud. 6. 23. & 19.20. & 1. Reg.1.17. & 2 R eg.15.9.
— Gratiaplena,)) Quod Grecé elt wexaeflopsos.Om-
nes veteres auctores,quafi confpiratione; aut j vt di-
cam melius , infpiratione quadà diuiná gratia plenam
reddiderunt, Arnbr.hocloco, Auguft.in Enchir.cap:
36. & fermonen. & 14. & 15.& 18. & 21.de tempore;
& Hieron. in epiftolaad Principiam virginem , &
Sophronius,aut, quifquis eft au&tor, in fermone
de Affumptione Beatz Mariz, & Eufebius Emitfe-

briel.Bernardum; & alios mille annis receritiores au-
&ores,qui interpretem noftrum fequuti videri pof-
funt, filétio pratereo. Hác igitur interpretationem;|
& omnium veterum auctorum confeníus; & incre-
dibilis hzreticorum diffenfio confirmat, qui no-
ftram , id eftoptimam pertefi verfionem , dum me-
liorem quaetunt, ca re declarantÍe inueniffe peioré,
quód non vnam,fed tot, quot funtapud illos intet-
pretes inuenerüt. Alius enim gratiofam , alius gtatá,
alius acceptá , alius gratiam cófequutam, alius dile-
c&tam , alius in gratiam acceptam , alius gratis iufti-
ficatam,;alius gratis dile&tam interpretantur. Et cum
angclus exquifiuiffe ftudiosé verba videatur ; quib"

nulla oratione zquare poffet; ifti boni angeli; qui
nouum nobis Euangelium annuntiatunt,in que-

nihil fingulare dicere videantur. Verüm angelus
enimueró dum fingulari, & noua vtitur falutàtio-
ne, fatis profecto indicat nihil fe Marie cum czte-
ris mortalibus commune dicere voluifle. Quod fi
tantüm eratiofam ,aut dilecam , auc gratam , aut
acceptam , autaliquid huiufmodi ex his, que Marig
hoftes heretici commenti funt , dixitfez, nihil fané

Ioanncs füpra ver. 15. Elifabeth infra ver. 41. Zacha-
tias ver.67. Apoftoli A&t.:. 4. Petrus AQt. 4.9. Om-
nes illi qui congregati crant Ierofolymz A.ct. 4.31.
feptem illi Diaconi , qui primi electi fant A &t. 6.3. .
Stephanus A. 6.8. & 7.55. Paulus A& 9. 17.& 15.
9. Barnabas A. r1.24. difcipuli omnes Apoftolo-|
rum Act.i.g. Adduntiniuriam nos Chrifto facere,
cui Mariam , dum eam gratia plenam appellamus,
exzequemus. Multos quidem ; prazter Mariam, Spi-
ritu fando impletos fuiffe fuperiora exempla fatis
docent: gratiaautem plenum , preter Mariam, Stc-
phanum legimus.Ex quo difcimus inter Mariam, &
ceteros fan&tos, qui Spiritu fan&o pleni fuiffe dicü-

cim illi Spiritu fan&o , nongratia; Marianon Spi-
ritu fan&to, fed gratia plena dicatur.Multorum opi-
nio eft fonum potiàs vocum, quam fcripture víum
confiderantium , plus quiddam effe Spiritu fancto;!
quàm gratia repleri; fed contra vt fentiam;fcriptu-

ré fignificattáto maius ; quáto rarius hoc effe quam
illud:non quódSpiritus fan&us;qui fons, atque au-
&or eít gratix;gratia ipfa minor fit: maioré enim,vt

Íed quód qui Spiritu fan&to impleri dicütur, nonip-

x4(j

luntab eis,quos (alutant,timoré remoucre, vt Gencef;

nus in hom. in hzc verbaLucz ; Miffus efl angelus Gae

fanctiffimam ornaret virginem, quafi eius mcrita| -

rendis laborant verbis,quibus nihil de illa magnum,|

tur aliquid in illa ipfa plenitudine fuiffe difcriminis,

eglenü effe.

effectu caufam , vt creatura creatoré effe necclfle eft:]

Ll p M ataB s A. M has r PU ia

Quomodo:
B. Virgo :
gtatia ple-
na fuit có-
tta hareti-
COS, ^

Plus ef

gratia , quá
Spiritu s&-
&o,

Ío fpiritut, fed dono aliquo fpirit" ; quod fcfe foris in'

. faciendis

*
, Qua B.viz-
! £O gratia

1 plcna fuit,

Coloff.:.;.
É —

norü largitate,quatenus humana natura capit com-
pleri intelligatur.Nec necetle eft,vt omnes,qui gra-

(( plus, & puriüs in fonte, quàm in fluuio, in liuuio|
[quàm in riuulis eft.Plenus Chriftus gratia,tanquam;
ifons,in quo & fcaturit,& ftagnat gratia; &cin omnes

| þ:nf?is.,ijnquit,yatribm,g-y—'Profketif eratia fi[fé creditur,

imnium veterum auctorum (ententia cít , Ambrofij

jferm. 3. de natiuitate beate Mariz , & Bernardus in

Mog. Beda, Rupertus inlocis paullo üpra notatis, &

dted qualisiam etfet;illi voluit figni&care.Et nondum

.|quàm quód corpore conceperit, vel Chrifto ipfo
ceftante , qui muliere illa dicente , Beatus venter qui te|

T qui atodiunt verbum Det,co- cuffodiant adyinfra c1.37.
|Denique i propterea gratia plena diceretur, quód
. |Chrifto in vtero concepto plena cífet, poftquam

jJAthanafius in oratione illa de fancta Deipara, tan-

4 — IOAN. MALDONATI COMMENT"

faciendis fignis , autalia re quapiam mirabili often-,
dat,dicantur impleri. Qui veró gratia,nó dono tan-
tüm aliquo,fed & gratia iuftificante,& omnium do-

e

Plenus aqua fons eít, Plenus'fiuuius,Pleni riuuli;et-

homines ficut ex capite in membza deriuatur.Plena
Chrifti mater, tanquam fonti proximus fluuius, qui

fluit aluec. Plenus Stephanus,fed tanquam riàulus,

uadiderunt, & quiíquis eius fermoiis de a-riïumptio,
ne auctor fuit, qui nomine Hieronymi legi foler. n

non fAmen eatenus plena, In Mariam veró tatius fratie qua
i Chri(fo e$f , plemtudo veuit , qnamquam aliter, Hzcc o-

hocloco;EmifIeni hom.in hec verba, Miffas eff ange-
lus Gabriel, Chryfologifermone143.Bedz hom. 3.de
Beata Virgine , Rupertilib. 6.in Cantica canticori,
licet fententiam candem non eodem modo omnes
auctores interpretentur, Quz autem ea fuerit gra-
tia,& quamobrem Marla gratia plena dicta fit,de eo
diffentiunt auctores. Quidam eratiz plenitudinem
vocant,quód in ea Chriftus ipfe halitaret , m quo ba-
bitat omna plenitudo duumitatz corporaltter,c77 in quo fant
ommes tbelaurt [apientia , ez7 faentia Dej. Flicron: & So-
phronius in hislocis, quos paullo ante notauim?, &
Auguftinus in Enchiridio c. 56. & Emiffenus in hec
verba , Milfas eft angelus Gabriel , & Pextus Damianus

hom. de laudibus beatz Virginis. Hiipfi auctores
hoc inter fe diffentiunt , quódalij , quia iam conce-
pitfec, alij quia mox conceptura Chriftum erat, gra-

gor.Neoczlarienfis in hom.de Annuntiatione bea-

t Maric:in his Ambrof. Auguft.So [Phron.C hryfo-

Athanafus in orat. de fan&a Deipara: quorum ego
fententiam probabiliorem iudico. Neque enim an-
gelus, qualis cum Chriftum cócepiffet, futura etfet;

Matiam cócepille ; cum hec illi angelus dixit ex ver.
31.& 35.perípicuum eft , & Grecum verbum seyse:-

tia pleni fuille dicuntur,parem gratiam habuerint] -

ecfi minüs , quàm fons aque habert, pleno tamen|

quemadmodum bene omnino Theologiquidam :

ta plcnam vocari Futant. In illis eft Hieron.& Gre-].-

hY

vétOon, quod nofter interpres tratia plenam reddidit,
przteriti temporis eft, Itaque, cuin de conceptione
agitur , perfpicuéangelus docet nódum concepiíle,
fed concepturam etfe: cum de gratie plenitudine,
non implendam fore,fed plenam izm cfTe dicit.Et fi
rem ipfam remotis confideremus verbis, maioris
vtiq; än't gratie, quód Dco Maria grata,quam quód

Dei mater eflet:maioris meriti,quód Deum animo,
portauit g vbera,que [ux if xclpondit,Quin imo,beati,

peperiílet ; gratía plena elle defiffet ; quod meritó

quam abfürdum, refellit. Addo non dici gratia ple-
nam mea quidem fententia , neque quód concepit-

PHSISBSNNI AU

À let,neq; quód conceptura effec Chriftum, fed quàd
iplainfe, quamuis non ex fe plena eílet gratia, qua

plenda , fed plena iamgratia vocatur; vt paulloante|.

C

quidem digna facta eft; vt Chriftum conciperet. Li-j.

hunc enir illi vfum data eft,vt idoneá Chrifti marer-
efficéretur. Id hac tatione facile conftabit. Noa im-[

€x Greco verbo demonflrauimus ; Chriftam autem;
vocatur gratia plena,quód iam cócepillet, aut quód!
conceptura Chriftum effer. Atq; hoc etiam modo;:
fire&te intelligantur,mihi videntur Anbro.Auguft.|.
& Beda fenüre. Uodeia r D IUOL rO M

m

nus cum Maria dicatur effe ; quia Chriftus, aut iam|
coiceptus cum illa erat ; ait paullo poft concipien-
dus erat futurus. In prioti fententia Hieron, & Ber-]
nar.funt. In pofterioreaucteres illi ; 4uos modo di-
ximus gratia plenam interpretari , que paullo poft
Chuiftum conceptuta- cffet ; preterea euam Euthy.i

illo fuperior refutatur. Neq; enim dubium eft, quin!
hec verba, Dem:mus tecum , illorum. precedenuuml

r

" . : , —
explicatio fint , Jz«e ratia plena, Quare eodem mo-1
do intelligantür neceife eft. Gratia autem plena ; vt
docuimus, non idco María di&ta eft,quód aut Chri-]

ftum cóncepiffet;aut conceptura eflet; ed quód di-

efle etiam eodem modo intelligenda. Duo veró
rgcedentia,vt demonftrauimus, non optantis, aut| -

Legimus hec eadem verba & ab angelis aliis non-

ab aliis di&a,vt Ruth 2.4.fed cum aliis dicuntür, pre-i

|[cando , non enuntiando ; cüm Marie, enuntiando,l
non precando dicuntur. Precatur enim Boos meH
foribus fuis, precatur angelus Gedeoni,vt Dominusi
cum illis fit. Aucuft.ferm.de tempore 18. v aAuegratiat

plena Dommws tecum, Dominus inquit tecum.fed plufauam|

Dorimus , per te autem genitus efÍ Dominus. ltaef Domi-|

do intelligendum putat. deeeomye
— Benedilla t in mulieribus, ) Falli etiam mihi viden-
tur nonífolim heretici , fed nonnullietiam , & Ca-
tholici, & non indocti prorfus auctores ; qui ha«
verba precantis effe dicunt. INon enim precatur an- |
gelus, vtàDeo Maria benedicatur , (ed iam benedi-
&am annuntiat;atq; declaratQuam enim maiorem
illià Deo benedi&tioné optare potuit ; quàm vc im-|
pleferur gratia? Atqui ia gratia, vt docuimus, ple-
na erat. Manifeftum preeterea eft hzc tria verba,
Grátia plena , Dorninus tecum , PenediÉba tn in mulieribus,
cüm eodem contextu, eodémque renore di&a fint,

precantis,fed annuniantis, & affirmátis lunt.& hoc |
igitur tertium. Scio Hebraicum participium T
nediédas. pro futuro poni , aut pro imperatiuo vtin|
illo exemplo Zenedi£us , qut. venit in. nomine Domimi,|
Matthzi 25.52. id eft benedicatur,aut benedicendus

cet eam tam plenam, támque abundantem gratiam,;|.
mü*concepwra Chiriftum füiffet , non lBabaitfet, In!-

nondum conceperat, fed conceptura eratergo nonj.-

— Dominus tecum.) Quidam hoc ctiam vérbum del
conceptione Chrifti 'ix'ltelïigi«velum-—:f-,quäfl Domi-

Vtraque opinio iiídem rationibus, quibus vtraque]

uinis repleta donis , Deóque gratiffima. Non ergo|
Dominus cum illa eife dicitur,quód in illa iam con-]
ceptus corporaliter habitet , aut quód fit mox con-]
cipiendus habitaturus : fed quàód 1am per illam gra-|
uam , qua plena efle dicitur , fpiritualiter in illa i.

nullis hominibus Iudicum 6. 1. & aliis hominibus]

mecum, In uneenim licet fit Dominus memetrp [um cveanut |

s tecum,vt [rt s corde ruo, fs t vtero tuoyadimpleat wen-|
tem tham, adimpleat carnens tuam. Iaque vtroque mo-|

cft. Sed preteritorum verborzum intelligentia cogit!

nos

"rv p

iuco-
gintet
qtitio
a B.
;ugincm

i i';cfutamf*

Ànüthe
B.itg
& hz
tra hzi
C05 tT
It

VN L j : ;

m Ri NMeS »

nos hocloco id verbü aliter intelligere. Cüm enim| A yam eff «dit, Similis coniparatio eftapud Greg.Nyffe-
| de re preterita angelus dixerit, 2£we gratia plena, &| | |num in oratione de fanctaChrifti natiuitate,& apud
E Deminus tecym , dubium efse non potelft ; quin de re Theophyl.hocloco. j :
" Heretio. £tiám praterita dicat , Benedifa tu sm n?wlierii'ms. Ab- 29. Que cum audijet , turbata eff im fermone cius.) i j« i
f b inter- urdior hereticorum error, qui non aliam hic bene-| [i4e0G Pi(apay9n. Quz cum vidiffet , turbata eftin
| Ponuas, dictionem fignificari putant, quàm qua omnibus| |(ermone eius, vt legunt etiá Ambr. T heoph. & Eu-
viginem |electis communis fit,quód Chriftum excipiant.Cur . |thy. Cur turbata fuerit, docet Amb. lib.2. de Virgi-
LT 1 refutatur. enim dixit s malieribus , id cft prx omnibus mulieri-| ' nib.dicens, Quafrvimi [becie mota trepidauit,quafi n9 inco- H
||1E bus,vt illi ipfi interpretantur, nifi non communiter| — | gmitwm andito nomine recognomit, Etin exhortatione ad
f L. | cum illa, atque aliis,fed cum illa Íingulariter,& pro-| jvirgines,/Zz fe dacmf,quid fequaris; Jngelii m fpecie viri
|

prié Dominus erat? Neque propterea i mulieribus, — |vidit, e7" pauebat corde, peregrinabatur afhetlu, vnde diait
: u ld efítinter mulieres, noninter omnes homines be-| B |ad eam angelus, Ne timeas Maria, ltaque exiftimat Am-
i nedicta effe dicitur , quod n6 pre omnibushomini-| lbrofnon fermone, fed angcliafpectu Mariam fuiffe
| bus, fed pre folis mulieribus benedi&tafit: verunta-| ||curbatam. Idémque Athanafius fentire videtur q.12.

Ü : men quód ipfa fit gn'ulier, & non foleat comparatig, jaut quifquis carum guq&iog um auctor eft; putat
" | nifi inter ea,que eiufdem genetis funt,fieri. Benedi-]. |enim folam Mariam in hac vita ipfam angeli effen-
. &ionem autem angelus intelligit nó eam,quam fre- dam confpexiffe , ideóque videtur exiftimare info-
j quenter folet &riptum hocnominevocarefiliorum| — |lito mortalibus vifü fuitfe turbatam. Hanc Ambro-

copiam, aut corum procreandorum facultatem ,vt| — |fij fententiam & Greca verba , & ratio ipfa confir-

- |Gen.r. 22.28. & 22. 1j. aut rerum omniü expetenda-| .|mant. Magis enim afpectu , quàm colloquio ange- :
HES D rum afluentiam, vt Gen.24.35. & 27.27.39. & 49.25.| — lorum turbari homines folent,quemadmodum Za- |
| aut humanas laudes , & fauftasacclamationes, vtIu-| — |chariam fupra ver.12. & mulieres, quz Chrifti fe-

dic.5. 24. fed eam, quam paullo ante gratie plenitu-| C |pulchrum inuiferant Matthzi 28. j. & Marci 16.5. »
dinem appellauerat. Illa enim dona, quibus ornataà| j|& 6.& Luce24. . & Danielem cap.10.8. turbatos| -
| | fuerat Virgo fanctiffima , & gratia , quia gratis illtà i':uiiïe legimus , & quia magis infolens cft angelia- EL
" Deo concelsa , & benedi&tio , quia ex eius profe&a] — |[pe&tus , quàm colloquium , quod cüàm humano

M ii Asia , Hiberalitate, meritó nuncupantur. Notanthocloco| |prorfüs fimile (it, minüs homines terret. Alij pro-
| j ROA CIIS : ;

du L B.Virginis, |omnes veteres auctores Mariz , & Euz tacitaman-| |pter nouam , & infolitam falutationem , türbatam:
i E & Eux có-|rithefim , quam id circo ponam , quód eam foleant| - putant, Origenes hom. c. Chryfoftomus de natiui-
ml Zïsïïrfï: |heretici perhorrefcere,non Euz Mariam opponen-| |:ate Ioannis Baptiftz , Hieronymus in epift. ad Eu-
ós /( b tibu. — |tes, fedapponentes, æqtlangäfquþ, quafi non minüs ftochium, Grzcus ille au&or, quem D. Thom. ci-
sE Maria , quam Eua peccauerit , etiam poftquam ple-| | |rare folet, & , vt videtur, Beda ;& Theophyla&us.
d na gratia ab angelo vocatur,etiam poftquam Dei| |Iuuat hanc interpretationem , quod additur , /z fer- i
, —L [mater facta eft, vt quofdam 'iftorum interpretes| D |pone eins , & quod paullo poftfequitur , Et cogitabat, |
a ]. . [FKribere non pudmt.wam dgfïimxh fuerint veteres qnalis e[fet ifla þlmma id eftanxiam illgm , & folici- .
E | [Patres fpiritu , atque f?ntemm? excorum , que fub- tam habebat muütatqm genus falutationis ; hoc e- |
u odE. | iiciam,verbis apparebit. Irenatus lib.s. cap.33. Cenfe-| . |nim eft phraíi Hebraica cogitare. Vtraque re tur-
fïfvïx | 2 à ]qaenter autem e7* Maria virgo oäedzpm muemt;frfidzcms, batatm fuiffe Yero Gmll.e eft, & quia infolitam vidit
a [Ecce ancilla Domini, fiat mibi feeundum verbum tuum.Eua| — |formam , ficut Zacharias , Daniel , & illz mulieres,
» | |vero inobediens ; non obaudiut enim, adhuc chm e[fet wirg.| |quas modó dicebamus , & quia infolitam audiuit
j W ficut Eua inobediens fatha , e" fibi , ey* vniuerfo generibu-| — |lalutationem. Dubitare le&or poteft, quomodo| — :
CM C mano cau[a fatla eff mortis : fic eg" Maria babens predefi-| — |aut afpectu autíermone angeli turbari potuit , que| |
j : | natum virum»tamen virgo ebediens,e7* fibi eg"vuiuer [o ge| |angelorum colloquiis fuiffe creditur affueta, Eae-| - :
: CUP Ineri humane caufa fatla eft [a?ut:k,& ruf.fus,sic 'dgtt.*äm.(gf nxim nor:i.foltu-n .Vulgi pieque plebis , fed D. etiam :|
» u EM ,:mbedænnf nodu'a pl.ut:gnemgccep:t Reræbedzfntmm E Amþroig , & illius apud D. Tl.m.m. auétoris Greci t
s X |Maria : qwd enim 4llzg4mt Virge Eua per incredulitatem, opinio videtur effe. Agnb;:oü, libro ». de Virgini-
: /[ * boc vivgo Maria (oluit per jïdem.Et librq j-cap.19. Quem-| |bus hzcíuntverba , Quin etiam tum frbi minm fola vi-
i »| | E d : admodum enim ia , .*d ;yl Eu Per mfgelzmm ]ärmd?zem fe— delïamr', eum ola e[fet. N "n meddmvdüm /5.14: Cni tet li- .
j Á dutla est , vt qfægeret Deum prauaricata verbum eius , if4 bri mlej]änt ; t'tff 4rf/74"g€lt, 1'02'. PNP?" &1 Demque Q G4- ;
JZC | €9 bacyid eft Marid per 4ngelia-æm fermonem cuangelz'ï(am briel eam , vli 'fmlff?'"ffölfbdf inuenit. Et Paullo poft, 774
21 l eff , vt portaret Deuns al,:e*dien»s eiutó verbo. Et [icxïtt ia fedu- peregrinata eft in Uire, que non eff peregrinata in nglü: vt — :
&&-Xx | a eft, vt efuggret Deum , fic bec [nafa ef obedire Deo, vti agno[cas aures veliriofas , oculos. verecundos, Quomodo |

virgimnis Eue Firgo Maria fieret aduocata , e quemadmo-, — refpondere debeamus,eodem loco indicat Ambro.| |
dum affritlum efl mortigenus bumanum per virginem,fol-| — fius, folitam Beatam Virginem cum angelis collo-

;*ï uatur per virginem. E lertin lib.de carne Chnjfþi.&gl» qui, fed nunquam ante humana cos vidiffe forma. - !
bb 7 bic ratio dcffendzt, quód Dew imaginem, g /z'mzlzmd.z—* F |Hoc ?Pc*.. quqd dicit Peragrznatæeü im viro , qua not
| nem [nam 4 Diabolo captam emula operatione recuperawit,| — eff pereerimata in angelo , id eft Ípeciem viri infoli.
n In virgmem enim adbuc Euam mrepferat verbum adificate-| — |tam timuit ,. qug colloquium angeli folitum non
n;g,; | | Vium mortisim virginem aque introducendum erat Dei ver-| - imuit. Loquitur enim AÁmbrofius 'femigræcö £.
i

bum extruélorium vita,vt quod per eifmodi (exum abierat| — vocsv. | | A 2
E | | in perditionem , per eundem [exum redigeretur in falutem.| Et cogitabat , qualis effet ifta falutatio,) An amato-
| ! Crediderat Ea ferpenti , credidit Maria Gabricli : quodilla, — ria, quia dixerat Gratia plena , an fancta , quia di-|
credendo deliquit,bae credendo deleuit . Ex D.Augu. ferm.| [xerat, Domimus tecum , vt Hieronymus in epiftolaad| -
1j. detempore. Et quoniam Diabolys per þrpmtem Ews$ |Euftochium, & Theophylaäus in Comment, &
locutus, per Eud aures mundo intulit mortem Deusperan-| — |Bernatdus fermone de Beata Virg. inillud Apoca. |
geium 4d Mariam protulit verbum , eg* cunflzs faculis qn- Signumy magnum. Forfe ; inquit bernardus, propterea i

Virginitas

minimé

fufpiciefa.'

Hebrai-
fmus.

Iriam vocet, vt oftédat fe illiamicum quodammodo,

7s — 1OAN. MALDON. COMMENT.

NURU gt

46

!?;imö turbata cát n [ermoneenms , 77 cogitabat , qualys 5[—-
fét iffa Ftlumtio , quöd beïzgcfiïfafm : (efe adiffet $m mulie-
ribus , qua nimirum benediciin virginibus (emper optabat.
Et ex tunc quidem cogitabat,qualis effet ifta benedithn ,quod
iam videretur e[fe fafpetta. Éuthymij magis probo fen-
tentiam , qui hoc Mariam cogitalfe putat , verum
falutatioilla diuina effet , an illuforia , & à demone
fallendi caufa miffa. Nam fandiffimam virginem
vel füfpicatam tantüm fuifle aliquid amatorium, in-
dignum mihi vidétur tanta eius puritate. Simplex

folàm, que non licent; appetendo, &; quod minus|
eft , cogitando: fed etiam dealiis , vt feipfam tuea-
u , fufpicando quodammodo maculatur. Angeli-
cam ego prorfusin Maria puritatem ponendam exi-
ftimo. Angeliveró ne fufpicati quidem , aut timere
ericulum vllum puritati fs poffunt. Itaq; cogita-
tio illa Mariz;qualz 1/la effet [alutationon ex caftitate,
quamuis & caftitas in ea fumma elffet , iio propter-
ea non ex caftitate , quia fumma erat ; fed ex humili-

tione indignam putabat , vt vereretur , ne quisin ea
fübeffet dolus. Hocre&é Bernardus dixit inferm.
de natiuitate Beate Mariz , Mari4 ,inquit, non pra-
tendit meritum; [ed gratiam quarit, Denique v[gue adeo fi-
dit gmtiæ C nn altwm fapit , vt /Ztlutationm; ngelicam
vereatur, Maria inquit cogitabat »qualis e[fet ifla faluta-
fio. Nimirum fefe faltatione angelica. veputabat. indi-
gnam. 2 o :
3o. Et4it angelus er , Netimeas Maria.) Pellit ab ea
timorem angelus , vt ad credendurm, quod di&urus
eftinducat , quemadmodum Theophyla&us ani-

pellatio , quod angelus virginem fuo nomine Ma-

& familiarem etfe , vt Beda notauit. Vide, qug fupra

&atione;ex tacita cogitatione cognofcere.
Iuuenifh enim gratiam apud Deum.) Beda,Quam faln.

batam quaft familiarites netam vocans ex nomine ,ue timere
debeat ,iabet. Et quia gatia plenam vocauerat , candem
gratiam,eg" affrmt plemts, «2* vberits explicat. Ad eun-
dem ferme modum Theophyl. Inuenire gratiam|
apudaliquem Hebraifmus eft , quo aliquando fim-
pliciter fienificatur gratum efle, aut dignum cui be-
neficium aliquod conferatur, vt Genef.18.3.& 19.19.
aliquando fingulariter, & pre €cteris omnibus gra-
cum effe , ficut vulgó etiam dicere folemus,; inuenit
gratiam apud Regem , id eft , aut folus, aut maximé
omnium Regi gratus eft, vt Genef.6.8.& 39.4. Hoc
imodo Bernardus hunc locum exponit fermone 5.de
Agmunti;ztione Domi.nica ; Netimeas Maria ,inuenifh
r-emm fratiam apud Doninum. Quauntam £ratium? gratiam
plenam,gratum jïrgulnem.Putat alibi idemBernardus|
hoc verbo Inueuffz gratiam , tadium Mariz gratiam
priüs querentis fignificari. Sicenim fcgibit [er.4. de

Conflat enim pro UL gerfere.kz.smdm fmffe folieitam,cni
difum e[fl, Ne timeas Marta muenifu gratiamyvtique quam),
querebas.Ttaq; videtur Bernardus in ca efTe fententia,
vt exiftimet Beatam Virginem , antequam ad eam
angelus veniret , adeo fuiffe de humani generis re.-

À. folitam,vt ea ratione meruerit tantam obtinere gra-

effe debet, & minimé fufpiciofa virginitas, que non|

tate profedta eft :adeo enim fe tam fingulari iäluta—,

maduertit. Huc etiam pertinet proprij nominis ap-j

di&a funt ver. 3. Queri poteft , quomodo angelus|
Marie timorem cognouerit?Potuit ex vultu;ex cun-]

tatione in[olita , vtpote, que ei folz ferunabatur, viderat tur-|

Affümptione beate Mariz. H« efl emm ,qua totiw]. —
mundi reparatianem obtinuit, falutem omnium impetravit.

|demptione folicitam , adeóque affidue pro ea orare

|tiam,vt Chriftum ipfa conciperet, pro cuius accele-
rando aduentu precabatur. |
31. Ecceconcipus .) Videtur explicare angelus,quam
japud Deum gratiam Mariam inueniffe dixitlet , vt
.JOrig. & Theophyl. indicarunt , hanc nirnirum ; vt
Chriftum concipere mereretur. Quod dicit Ecee, fi-]
gnificat ftatim concepturam efle, vt au&tor ille Gre-]
cus admonuit,quem D.Thomas citare folet. R efel.
liturex hoc loco opinio Hieron. Greg. Ncocef. &
Bernardi , quam ver,28.recitauimus , Beatam Virgi-
B nem antequam ab angelo falutaretur , concepiíle.
Cum enim angelus dicit , £cce, & concipies , haud ob-
fcuré indicat nondum Virginem concepiffc.
. In vtero,) Putat Theophyla&us , & Grscus ille
auctor D. Thomz propterea Euangeliftà addidifle,
In vtero , vcfignificatet ita concipiendum in Virgine
iChriFtum , VL ex eius etiam fubftantia conciperetur.
,Quod non fíatis firmum exiftimo. Nam & yaep|
;.Suhka!xCa'vm',id eftin vtero concipere,ficut & yac pi
facem,in vtero habere Graca phrafis eft, in qua addi-
tum nomen vteri nihil fententiz , & fignificationi
C addit. Ecfiid angelus fignificare voluiffet , aliis vfus
eflet verbis; neq; enim nomen vteriid fatis declarat,
,cüm potuerit Chriftus in vtero Virginis , & non ex

fubítantia Virginis concipi. :

$ :
Et paries filium.) Facit fidem rei prafentis ex futu-|
ra;videtürq; Ifaiz prophetiam c.7.14.exprimere vo-
luiffe,vtindicaret Mariam eam effe virginem,de qua
propheta predixerat , Ecce virgo conciptet , €7" pariet fe-
dnumn,qg* vocabitur notnen ejus Emmanucl, :
32. Et vecalss nomen eims lefom.) De nomine Icfu
diximus apud Matthzum cap. 1. 21. Illic dicitange-
D lus Iofeph , vocabis somen eius Iefamm , hic Mariz ,fic-|
;ut apud Ifaiam, vt nonnulli ante nos interpretes ad-
,notauerunt , qui putant in Maria Hebrzorum con-
fuetudinem fuitfe mutatam , apud quos patres non
jmatres imponere filiis nomina folerent , hinc ar-
gumentum colligentes Chriftum in terris patrem[

?

Magis pia , quàm probabilis obferuatio ; namapud
| Matthzum, vt diximus, Iofeph , qui fola hominum
opinione Chrifti pater erat , dictum ab angelo cft;]
Vocabis nomen eius le[nmn ; & eam non fuiffe confuecu-
E dinem Iudcorü multis fcripturarum exemplis pro-
bare poffumus. Legimus enim aliquando matres fi-
ls ftis nomina potuiffe , vt Gen. 4. 1. 25. & Gen. 19.
37.38. & Genef.29. 32. 33. & Gen.30. 6. & Iud. 3. 24.
aliquando patres, vt Genef. 4.26. & 5. 29. & 21.3. ali-
quando patrem fimul, & matrem , vt hoc ipfo capi-
te verfu 6o. & 63. Zacharias , & Elifabeth 1demIo-|
annis nomen dederunt filio : aliquando aliud no-]
men patrem , aliud matrem filio pofuiffe, vt Ge-
nef. 55. 18. Rachel vocauit filium füum Zezoz;, lacob
veró eius maritus vocauit Zeniamin . Itaque nolim|
F eavti regula, quamuis & noftra etate multi , & fu-
perioribus Grecus ille au&or apud D. T hom.vfi fu-
erint. Neque enim iftis przfidiis, przfercim tam in-
firmisindigemus , cüm nihil clariüs fcriptura tefte-|
tur, quàm Chriftum de Spiritu fancto fuifse conce-
ptum. Valet tamen aliquid argumentum illud con-
tra ludeos , quód Ifaias non dixerit Napy cv" vecabit;]
pater; fed nNop1 7* vecabit , ipfa virgo , quo magis
confirmetur , quod ante dictum erat , Ecee virge con-
cipiet,(g* partet filium jita efse intelligendum,vt & vir-|

non habuitfe, càm mater iubeatur nomen ponere. i /

*

go,& manens virga conceptura,parituráque fuerit.
| s Hic

difin-

lin E

d. à —— d

—

us p

COU i.

1
n
j

'16'7.2.80

[
1 l
. I'Apo:al. j
r

— ibreis eftef-
fe,

-" M

Pfalol44" 3'
Luc.7.28.

' ^
Apocal. r.
8.& 21,6.&
212. Hj.

yocatri He-

lciaitas iufti, G Ifaize 4.3. Et erit omnas , qti reli&ius fueri

IDeus, eodem Hebraifmo pv*oy, vt Num.24.6.Deut.

- Inon beneficio;sfed natura Dei futurum filium.Et ve-

47 -

IN LVGAE GAP. L

^

o P

|^ Hwent magnus.) Dictum etiam erat de Ioanne
verfu 15, eum älturum magnum fed*al/itcr quàm de
IChrifto,vt Origen.hom.6. Ambrof. Beda, & Theo-
phyla&us adnotauerunt. Ditlum efl etiam de loamne ab

"710 magnm,hic qua(i Deus magnus, Magnus enum Dominus
eo" laudabilis mumis , « magnitudzmæ euó non ef? fiazs, Et
veré eff e7* ille magnus,quia mator qmter utos moulierie pro-

qui minir eff r regno Deiymauot eft illo.M agnus loannes; Ed
coram domino,Ex rurfus , magnas ergo Ioannes , fed. hum
ynagnitado babet principium, babet finem.. Dominus auteam

fmus , Nibil ante primum, vibil vltra noumit, Euthym.
magnum vocari putat , non re ipía, & veritate , fed
opinione;quód do&rina & miraculis magnum fibi

lapud homines nomen fa&urus cífet.Et quidé re ipfaj-

vocati magni;qui De" crat magna nó crat laus, neq;
nouum videri poterat: poterat auté nouum vidcri,

minibus apparcret. Exiftimat Gracus ill-'—e'auäüer D.l
Thome co cófilio angelü hoc addi-c'sifk'*,v:;-,Cthcu.m
à mulis alijs diftingueret; qui càm Iefus vocati fuif-
[cnt,mmagui tamen non fuillenr. . ig
Et filius altiftimi vocabitur. ) Vocazi hoc loco pro
effc ponitur Hebrzorum idiomate,vt apudIíaiam c.
1.2.6. po/f bac vocaberis ciuitas inflt, vrbs fidelis, 1d elt eris

; 3 * : l: P
jn Sion, «7 refiduus in Ierufalem , fanélus vocabitur , id eft
erit. Altiffimus aütem,aut cxcelfus abfoluté vocatur

32.8. Pal 9.5. & 17.14. & 20.8. & 45.5:& 4 9.14. & 96.5.
& 90. 1. & 106. 11. & 76.11. & 816. Dicuntur & viri

terangelus dicit Chriltum Dei filium vocandü effe.
Nam co ipfo, quód hic dicit, vbi de eius ex Spiritu
fancto conceptionc; ortüque loquebatur, indicat eü

ró cui dixitaliquando non dico hominum, fed vt ait|

rtianos , &
Neftoria-
1nos,

Em Znd

jContra A-,

|retur,non modo filius Dci, fed ne homo quidé erat,

iminem Deü , homo auté Deus non fuit antequam

D.Paulusangelorum , Filiws meus eff tz ; ego.bodie genmi
tetPal.z. 7. ad Heb.r.s. Herent noui Ariani in verbo|
futuri temporis, Vocalitur , quafi antequam nafcere-
tur , Dei filius non effet. Nempe non animaduertüt

de homine hic cffe fermonem , quem cenceptura
Virgo,quem parituracrat, qui ante,quàm concipc-

Cóceptura enim erat virgo non nudü Deuim,fed ho-

cóciperctur.Sciunge ab homine Deü,dicit Chriftus;
"ntequam Abraba fieret , ego [um, Yoannis 8. 58. &,ego
fem primus ,e* noui[stmusuius * f2 mortuss , Apoc.
1. 18. Confutatur etiam ex hoc loco Neftorij error,
qui duas poncbat in Chrifto perfonas; duosalterum
Deialterum hominis , faciebat ilios , quem erroré,
& antequam nafceretur Irenzus lib.s,c48. & natum
Beda ex his verbis confutarunt, Eic erit magnus , €77 fe-
lius alti[siem vocabitur , «* dalit ei Dominus tärormm Da-
wid patrir [i) , inquit Iren. ewm qui frt fllius altifsumi bune
eundem,e7* Dauid filium confitens. |
Et dabit il Domitius fidem. Dawud . patrss eim.) Docet
Chriftum, quem virgo con ceptura,& paritura crat;
futurum effe Meffiam, Regem illum Dauidi ex cius
(cminc facceffurum , de quo di&tum eraePf. 131 11. Ze
.melw ventris tui ponam [wper fedem tuam ,& Vaie. 9.6. 7.
|Paranlus enim natus efl nobis , ez- filius datus eff nobss , 7

angelojinquit Ambrof, quia erit nagnime . Sed ille quafi bo-|.

pheta Ianne Baptifla nemm eft. Habet tamen maiorem , quia|

quód qui natura fua magnus erat, magnus cuiam ho-|.

fan&i, & Reges filij Dei;fed aut adoptione, aut acce-| D
|ptaab eo poteftate, reprefentationeq; perfonz. Ali-

A.

B

Lefus idem eff finis,atque Ivrincipium,iclem prunus,e7* nowf-A.—.|

3

C

qez v(quein fempiternum.Et À mos 9.rx. Ig dieMa [ucita-

fatius ef principatus (aper humerum etusye7* vocabitur no-
men eins admitabilis cofilarmsDeussfortus p ater faturi f -
culiprinceps pácis, Multiplicabitur ejms tmperium , C7" pacia
non erit (indi:faper folium Dauid , ey* [nper regnum ais , vt
confirmet VIud,eg* corraboret in iidicio , ey* iuffitià. Amodo;

bo tabernaculum D4uidsquod cecidit , ey* veadificaboa perta-|

cabo eun, ficut tis diebus antiquir. Sedem Dauidis vocat

fti,non in fola tamen Iudza;fed in toto terrarum or-
be fignificalfet. Vnde fa&tum ; vt Chrittus ipíeà pro- ik

rum elfe Dauidem, quenmi inuenturus erat Deus R.ez

Dominus Dens tuws oleo letitte pra con[artibus tois Df, 44.|
$. Dauidem eius tantüm fuiffe vmbram, qui interimi
dum verus R.ex Chriftus veniebat, vnà cum pofteris
fuis regibus cius populo perfonam reprzfentabat.
Sicleremias c.30.9. Q nen dominsbutur es amplius alic-

: EU. X : . :
fctnatura füua Rex,cüm verus effet De?,fed quiaeum

niyfed [eruient Domino Deo fuo,eo Damd Reg: /iwiqzmn fef-

pastorem vtinma , qui pa[cat eas , feruuma mium Dauid : ip[e
evit €e4 u pdjzzorem. Ego Autem Dominus ero ezs n Deum, (7
fernus meus Dawuid princeps in medro eoris, Ex Ezechiel. 37.
24. €P feruns imeus Dawid rex feper eos , eo paflor vnus erit
umnium eorum. Et ver. a. e7" Dauid feruus tmeus princeps
eoram in perpatuum. Ex Ofee 3.5. Pofl. hec veerrentur fl
[ Fuæl,(ff quarebt Dominum Deum me ,€* Dauid f-egw-h
feum.Cuod veró dicit; Dalis ii Dominus indicat k;gi-—

rus finon vi,aut malis artibus occupaturus. Dedif-
(e Chrifto regnum dicitur Deus, non quàd non cf-

1

regem efle declarauit.zir, inquit,eff frliuis mens dile-

E

F

: jfub alijs Regibus Dauidis fuccefforibuslongo fuerat

qmon elongabuntur. Miferebitur enim Dozonus Lacob , ez- eli-

tem [anctum eius, [2 r&dicans pecepmm eius DÜ2.G.

n erit finzs.) Deícribitangelusrzegnum Chrifti fem-

rum finem. Cuüm enim Chriftum Dauidi comparaf-]
Íet,eius iedemacgcptum m dicens, eum nunc illi an-]
tcponiz, Ez regnalitinquitum erernum, e7* veeni eins mon

Jerzt fizi : ne exitimem" nihil eum Dauide maius ha-3-
ibiturum.In domo]Tàcob regnaturus dicitur,quia Ia-
icob duodecim Patriarcharum , totidémque ab ip(ïsï'

propagaterum tribuum pater fuit, vt intclligatur
non efle futurum eius regnum intra vníus , aut dua-
rum tribuum inclufüm terminos, quemadmoduni

temporejfed in omnibus duodecim tribubus rcgna-
Apocal.7.5.& 21.12.quemadmodum alibi D. Auguft,

& Beda obíeruarunt. Sicr,explicatur ab Ifaia rcegnum
Chrifti c.14.1. Propeeff vt venzat tempus eius,e77 dies eitis

get 4dbuc de 1frael , &* requiefcere eos faciet [oper bumum

Ydá VAIMOTWHÀ E15 C7" que corruerant inflaurabo,eg reedifi-]
Dauidis regnum,;non quód Chriftus ; aut tempora-]
liter , autin folo Dauidisregno regnaturus effer; fcd|
od Dauid perfonam geffiffet Chrifti ex (üa pol
quód Dauid perfonam geffiffet Chrifti ex (ua pofte-]
ritate nafcituri, idcóque patrem cius vocat ; & quodi
temporale Dauidis xegrium fpirituale regnü Chri-4
g

phetis Dauid vocatus fit, vt intelligeremus enm ve-]

gem iuxta cor fuum, & de quo dictum effet ; Foxir t

citabo eis. Et Ezechiel c. 34. 23. 2 4. €7" fufcitabo frsper eos] -

timum hezredem fore , qui regnum à Deo acceptu-]

SEHVUESIE

us , in quomibi bene complacui Pipfum audite Matthai 5.] |
14 O. Egoautem conilitutus Fgm rex ab eo [tiper Szon mon-|

3. Etregnabit in demo lacobin ateruum, e7 vegni eiust
piternum , non quale fuerat in Dauide;qui per qua-V

draginta tantüm regnauit annos 2. Reg.5.4. & 4 Reg.].-
12. 12. Ífced quale Dceo conueniebat, nullum habitu-1

turam;quibus n6 fudzi tantüm, fed omnium etiaml
hominum vniuerfitas defignatur Matthzi 19. 28. &|-

[nam:adimngetur aduena ad eos, &* adharebit demui lacnb, |

l—

hd - iaceind

E ial i o
[;

——

CUT PEES

VN

7" Lucjj

Luc.1.35,

Pfa]. 131.12

didit,

|ponatur finis Daniclis 7- 14. Ef dedit ei poreflatem,

|uitatem vocat ; Qv« , inquit , cimifas mon propter etatz

|nnm. bic fic acciperet , quemadmodum [eculum finem quan-

- |dalibet babitnraum. Denique Dauidi ;non . abfoluté,
.|füm eft, ff caffedierint , inquit , fily tux teflamentum
dmeum , ezteflimonia. mea bec ,
Mil eorum. efque in faculum , fedebunt [uper Jfedem twuam:|

Itilone fernpitcmumfrcgnum promiffum eft: quem-

|braos 7. 28. Lex enim bomunes conflitust — facerdotes

'Ibis funt. :

| B.Mátia
jangelocre-

49

IOAN. MALDONATI COMMENT.

Ms

1 &Cap A4. . L le dicet Domims ego funn, æille vocabit m
somime lacob , «97 bic [cribet manu fna Demino , (* inus-
nine I(rael a[iimilabitur , && cap. 49. 6. & dixit pa-
"m eft , vt fis m feruus 4d. fafeitandes tribus. Iacob ,
C faces I];'ael conuertendas ,. Ecte dedi te in. lucem gen-
tium y vt fis falos mea v[que ad extremum terre, Eo-
dem modo cap. 59: 19. 20. & Ezechiclis 37. z1.
& 26. Hoc ctiam adnotauit Beda. Paucis igitur

dicat 5 quod multiplex cft. Regnum Dauidis
perpetuum non fuerat , fed multis fægc inter-4
ruptum cladibus ; quoad omnino Herodis tempo-
re defecit: Chrifti veró regnum , nunquam defitu-
rum dicitur. Fuerat & Dauidi perpetuitas regni
romiffa Pfal. 131 . 1. fed illa ipla perpetuitas tri-
Eus rebus ab iftà regni Chrifti perpetuitate diffe-
rebat; primüm quod illa non deperíona Dauidis)
fed de ipío , eiüfque füccefloribus intelligeretur , fi-
cut de facerdotio fcribit Diuus Paulus ad Hebreos
7. 23. i4. Ef alj quidem plures fatti funt facerdotes id-
circo quod marte prohiberentur permanere s bic awtem eo ,
n0d manear in. eternum , fempiternum. babet. [acerdo-
ri&m. Deinde quód continuatio illa regni Daui-
dis non nifi vfqueadaduentum Chrifti, cuius vm-
braerat, intelligeretur , Chrifti autem regno nullus

Qg* benorcm , eg* regnum , 7* ommnes popali , tribus , €7
lingnæ tpfi feruient s potef?ass eius potesias &terna , qme' nopn
anferetur , «* regnam elns , qmag non corrimpetur , &
Michzz 4. 7. I(ggnïalzit Dom:inus jifper e0$ iB monte
f1on. ex boc nanc , «* v[que in eteroum , hoc eft quod
dicitur Matthai 16. 18. Ef poerte inferm non prana-
lebunt. Sic D. Auguftinus libro 22. de ciuitate c. 1.
lloquens de hoc regno , quod alio nomine Dei ci-

propter multa facula longiudimem , tamen quandoque. ff
niende eternitatis nomen accepi^ [ed quemadmodwm fcrip-
tum eft in Euancgelia a od rgniems non erit. finis, & in
libro ad Orofium contra Prifcillianiftas, & Orige-
niftas cap. 7. Secundiim quid regns eis non erit fenis
nifi fecundum id, quod regnabit in dom lacob ?nam boc ,
quid. ait in. eternnm. propter tpfam .dmlngm;mtem expo-
[eit , addendo , regm eims non. erit. finis ne quifquam ater.

Íed cum conditione perpetuum rcgnum 'promif-

we decebo. eosz o

Chrifto autem , qui non poterat non feruare tc-
ftamentum Dcei , abíoluté, & fine vlla condi-

ladmodum de facerdotio ait Diuus Pavulusad He-

linfrrmitatem babentes : fermo. autem iurifrarandi , qui

poft !e(gmvxef? ,fflinm i. eternum perfetlum.. Cate-
terant, apud Mattheum cap. 27. t1. di&a à no-

34. Quomedo fiet iffod . ) Non funt verba da-

verbis rcgni Chrifli , & Dauidis difcrimenin-ï

lra , que de regno Chrifti hoc loco dici po-|

Á

credidiffe Maria , ni/ï dilygetter Adnertas, Nec enim fa;
eft , vtele&ia - ad gentrandum 'vm;genimm Dei fimm
feiffe "videatur incredula, Ev infra , Etenjm , cum di-
xit , quomodo fiet iffud ,mon de effetlu dubitauit , fed quali-

ftinus homilia 44. & Theophyla&us in commen-
tarijs exponit. Alij non dubitantis, fed admirantis
verba effe dicant; vt Cyrillus Cateche. 12. Inuenio
tamen aliquos , qui dubitaife Virginem dicant; vt
Gregorius Nyffen* in oratione de fan&iffima Chri-
fti natiuitate, Euthymius, & Chry(oftomus homilia

C

D

E

*

F

bitantís dc diuina potcftate , aut de veritateeo-
:pm , quz ab angclo di&a fucrant;íed admi-

jrantis , & cupientis modum fícire ; quo id faci-

endum eflet , ne forté cum aliqua virginitaris
füc fieret iniurià , vt Ambrofius , & Beda in-
. A * H
terpretatur, C;detwr bic , inquit Ambrofius , soz

vVirginem, quia alterius Virginis ; quz peperilfet

-|heciguoranctia fortaffis effe potuit; illa verb mera

|cit fumma ceius caftitas ; & fümmus pudor,

|ficare a&um perfpicaum eft ; nec enim du-

49.in Genef. fed ijdem illi ab omni eam culpa libe-
ram fuiffeaffirmant. Nam Zachariam quidem,quia
fimilia habebar exempla , dubitare non debuiffe, pe-
pererat enim fterilis Sara;pepererat Rachel , peper-
crat Ànna, pepererat Samíonis mater ; Beatam veró

exemplum non habebat, potuiffe fine vlla culpa du-

tatem i£fïus quefiuit effettas. Eodem modo D. Augu-|

|

bitare. Potuerit necne, fuperuacaneum eft difpu-
tare , quia dubitaffe non credo. Caluinus non flk;ut,
iftiauctores, quos modó nominauimus, modcfté,'
X pié fine vlla culpa dubitaffe dicit, fcd rcam potius,

quit, fantla Firgo , nun sniniss maligne refringere Dei pz-
'entiam , quam prims Zacbariak ver. 18. Quod enim preter
communem natura ordinem efl , impofibile effe colligis.. Net
vero magnopere laborandum eft , vt eam purgemus ab omni

[wtro, Pofui hzrefiarchz verba, quia refert, vt om-|

nes intelligant, quo fpiritu, quàm parum pio,quàm
ifuperbo,quàm alieno ab illo fan&orum Patrum fpi-
ritt loquatur; Primüm , càm angelus Zachariam
reprehenderit; Mariam non reprehenderit, fed vt
&D. Augufítinus argumentaátur ; nouo , & mirabil

riam Zachariz culpa facitparem. Et cum Elifabeth

didiffet , ifteinfidclem vocat;quia non credidit. Sed

infidelitati [ T detur , in-|,
tatis ad fuum tribunal vocat. F;demwr, in-l uuus -

(conceptu remunerauerit; ifte bellus interpres Ma-|

ver. 45. beatam Mariam vocet, quód angelo cie-|

B. Virgo

icótra Cal] -

uinum de-
enditur,

Jimpietas , & impudentia fait dicere non effe ma
Ignoperelaborandum, vt fan&iífimam Virginem ab|

impium ctle , (ed ipfam ctiam impietatem omni ab-
ie&to pudore frofïtcri. Non co igitur fenfu rogat
Virgo , qwomede fiet :flud , ícd potiàs , vt virgi-

Íciat, ecquid fibi in eo negotio agendum fit;ec-
qua fuz future fint partes. Itaque non ex in-
credulitate , fed ex caftitate fimul , & obedientia liec
interrogatio profe&a eft.. k
Quoniam. virum. mom. coguofco. ) lofeph virum
meum. Nam 'etfi nullum omnino virum co-
gnofcebat,cognituràue vnquam erat , tamen , vt

o " ao !
credam , de folo viro füo Mariam loqui , fa-

qui non patiebatur, vt de alio , quàm defuo
loqueretur viro. Facit ratio , quod de alijs , de
quibus falua verecundia dubitari non poterat,
neceffe non crat loqui ; de proprio veró fpon-
(o , de quo poterat dubitari, neceffarium om-

nino fuit , vt declararet fe eum - non cognof-
cere, Verbum cognofcendi hoc loco non figni-

bium erat tunc, cum hoc dicebat, virum non co-

omni purgemus vitio. Ifthuc enim eft non folàn|.

nitati fue , & voti, de quo poftea dicemus, re-]
ligioni confulat:aut , vt nonnulli exiftimant, vt

gnofcere. Significat igitur confuetudinem,quemad-
modum fi quis abftemius dicat;nó bibo vinum; not

J enim

i'B.wago'

00 Ms
MA l

E U EE
- - r MR EM Es
E ORTA AEES —
m —— $
—— — —— —-
m — —
cx — X x
— . z — ——

NU

!'dl
ï !7?/

"E
'Küp Wt D
li

RNDM UUOR EMEEEI. MP SBEDRENNEISNREENENE
a s
-
"-c4

E 3 iE GT.
—— — CICOSQIMEUIU C nE m

E
Pz

: "E $ HDOBENCOL'VOARBHVXGONPRIAMS 1 s. — 3v
' tenim fienificatfe tunc, cum loquitür, non biberej A|tantur. Atqui idem ille Diüüs*l?auhis?;qui coi-| !
ï 1 (cd no-nb (olere bibere. Sic dicunt difcipuli loannis, [iugium fan&tum appellauit ; vult coniuges ora-| |
eaï;. | 1 Matthzi 9. 14. Quare n05, C thf&? 'emndfïufä,.dl(- « qdonis. caufa. abü;gcrg- coniugio Iä Cormt 7 $4 Ó
" äipnl'zl*utemmmanäeiumnt?1d'e&, quarenosieiunáre| |an propterca coniugium fþ-thx;.r..aïïlgnï;fpteqlt.
" E 3 folemus, difcipuli tui non folene& Matthzir7.24.| figiuur Maria fan&um coniugij fceedüs ; fed me-
wn-JX | ! | M&gi()er vefler non [olwit didrachma ? id cft ,an mon (o-&| |liorem elegit partem 5 qu& auferri ab ipfa non
D lecfoluere? Neque folam confaetudinem fignifica-| |poísit : nec virum lufit ; cui declarato voto, |
ij | «c poteft ; fed confüetudinem cum impotentiacon-| [confentientíque in eius obfetuationem nupfit :
* l ihä&ï,qüafl dicat Virgo ; Quomodo Heriftu.d quid| |Licebit fterili , aut impotenti viro ícicntem j| :
h" .ï | iiec virum foleo cognofcere , nec poffum? Sienim| |confentientémque vxorem dï?ï?ï'.ï* j quod ne hg-l f
li f i (ola confüetudo fignificata faiffet;in promptufuif-| lretici quidem negant ; non liccbit mulieri vir-
Y d- df angelo refpondere , f1 non foles virum cognof B.|ginitatis votum habenti myfterij caufa ; Deó-|.
qu cete;cognofce nunc, & concipies, quem teconce-| |que ru.xclantc fglcnq i confehtiehzxgue viro nu-| ,
W L: ä þturam dixi. Impotentia autem duplex ?Hf: potuis|. b(ïre?L.lCClï coniugatis poft contraö.:um,zam. ma-|. ?
TT O5 UM aut naturalis, qualis in omnibus hominibus ante| [trimonium . mutuo gonfenfu ab cius abftinere|
Ya ï N -Pffubertatemr,-&&in multisingrandiore etiam atate víu ; & non licebit eadem conditione ante[
n : *8 eft : aut moralis , qua non POITG dicimur facere;| | |contrahere du m Msqds nl MM
.d"/ " qjuöd facere non licet, qqqu.emadmoqdum fi Chriftia-] |.— 2 Spiritus . fantfus | faperuemtet s. te.) Ad que-
" nus dicat, non'poffum in quadragcürpa carmbu.s | üfon.em Vlrgklms , quomodo (EHE-t falua virgi4
N velci , id e(tnon licet mihi. Hzcautem ipía moralis ^ |nitate conccptura , angclus zecté refpondet; Spi- I
L um i impotentia duplex itidem eft;aliaquzex lege, aut| |ritum fancum in eam fuperuenturum effec , id
j n gpäræc*epto-s.aliaquæ ex voti religione nafcitur. Ex eft ex alto , cx r.:ælc in cgm-dcfccniurm.n,qm? :
M I precepto , vt fi Chriftianus dicat, non adoro idola, Cquqd ad conceptionem attinet ; quod vir car- ;
W lideft.nón pollum adorare, quia --.Rroþibe;ot diaina nahccr fa&uf:us crát , fp3r1tua11tcr ; id eft f:m,e ;
ww läges exvomf-vz,l[iCarthuüanus aliquis -dlcat-, non| . vlla corruptione , fz.mgï';þ J m;mde,, Pï*f&'dï"' |
W ] 00 MNefcorcarnibus; ideftnon poffum vefci, quiaim-| jque faceret; Explicauit egregié Chryfoft. hunc lo- 1
Alc'zm:a f '; : | Ple dücr voti-re*l*ïgiön e. Beata Vir'g o fion Pot.'u.it naesr cum h'omiha. 49« 'm -, Gen.cfä .S'P;rzms fm&m ,äfme | l
( M v-i?g'iïää turalem impoteutiam fienificare, cum n.ub1hs. cté — uemiet m fe , €v* virtus Altifsimi abgm?m?:: tib;. Ne| |
H vout. ' idatur fui/le;& re iam ipía nupta effesfignificauiter-] — |qwaras , mqut, naturz madum ; C orglmefn, quan- | :
ä 'gï;o moralem iimpotentiam ; nom eam , quz ex| do üper naturam [nnt , 4ua Jfïunf: Ne jpettes conmgs dolo- |
| Iöge , autprcepto oritur , nulla. enim lege.,* Ye$ , quqdo asanr , quám im muptis , matiuitáti
! 3nullor,,...P;-.æöeptög9'vi.r0' fuo vti vetabatur ; figni- | umgclus erit.. Et quomodo fet' iffud. , mnauit , quoniam| ]
'ï' Ificauit igïgug*imm.glc»m im?o:üentiämv natam. cx --m.mm nm,,.cocgmþ?- ? /;,ne propeer boc jiet . quoniam à i
fE voto. Itaque recté. multi ; grauéfque . auctores| D virüma $om cognofcu. Nam. Jf cognofceres virum , non| ]
óxiftimatunt: Beatam. Virginem antequàm ad| |fwife babita digna , vt buic minifferio [erures, Mit-| :
g eam weniret'angelus , virginitatis votum edi-[ (nitur Spirist'us.fan&us z;d formandum in vtero B - H
| diffe ; in quibus* eft Gregorius Nyffenus in ora-| — |Virginis .ChuPcun.a ; licet. omnes: tíes Pcrfo*næ,* 4
l: tone fd-:;'»-ï*fäxï&iääxnfavChf*i&i»e natiuitate , & D.|. fqupatlerlgïg.,-qtllg qtlemadand0111 nos fpiritu|.
I&uguftinüs im hbro de fan&a wirginitate cap.| |viuimus , ità fpimu Dei omnia. viuificantur Pf;]- Ó
j þ 4. & Bedä,.vt 'laPParict, hogloco ; & in ;hu—.. | IO3. 30:'. Em.llfm fpi:jamm tnum. , ( crexlauntur,(y* ; 1
H nillia in illa-verba. Miffus : eff angeles , &c Bernar- repoualis: faciem terra, Beda , Non wii , inquit . [
i dus'in fcimone-in illa verba Apocalypfis 12..52-..— |qued. mem cogno[cu. [émue , f& Spiritus fancli , quo im-j. 1
jU ll um nagnuncgppavum ,. GC Anfchnusin libro.de| | |plerzs opere. concipies.. Erit. m fe conteptio , hibide nen| : :.T
!FR | ;efxcelfcntiavïBea*ræ'---Vifginis'f«ea&:f: 4;.& Rupertus, | jerir. Multi veteresauctores lnö;xl!am Ifàiz pröphe»üä ï
RP a vir HUtO23c eatantentariórum/in' Cant. Detemporej! E |riam im licitatn. interprctantur cap. 8 $ Et acefe — if— ,
E fccetit/ , Antettecentiores Theolo-| — |f£ ad prophetifJam , 7* concepit , €7 p?pertt.j'i!(afm,qtlaflä |
: . |Spiritus fan&tus loquatur , & ad proplietiffam ac-| ä
d cefsiffe,id eft;in Beata Virginem Íuperueniife pradi4. 74
i | |catur, Terrullianus libro de Trinitate;Epiphan. hzr.|.
L 79. Eufebius libro 7. de demontt.-Euane. cap.7. !
22 .. iGregorius Nazian. n orat. 1n. fan&um Pafcha, Pro«|:
23[1 üncretur, --'f;fl*ij*:recentiores:?j'vl;"*'ifæölögi'p'/oft mltumi cop.i'n-cxomlmäelr;:;lþ n !; | L u 1 : ;4';
$ jcuia- Iofepho"cóniugium eius confenfuvotumà| | . Ef wmtw^^4 fifsimt. obutmora At qtlLl. ) Duo .hzgc !
äf IVircine fa&aijm; .vohmt. Alijl«,läquibusmagis equis. zv;c-rba,. ','dua«s,;-.qu-æïüwncs cglï.tln*ellt : quld'y-ocef
D w idem affeütior; pmiüs etiam;qtüàm matrimonio| jtür vertus fllüf&(W , & quid. fit , ()bu.-mbrftä:t tibis|
Hungererur'fa&um — fuiffe pütant. Horret -enim F deamylrt.uitefm(alnülml Chriftum interpretan-| A
D limburus"pictate animus 'vel.cogitare fandtifsi-, |tur » qui obic&o corpore , quafi vmbra. qua-| 1
mám Vireimem corpus aliquando füum pericu-, |dem Virginem obtexerit ; vt Gregorius libro 184 i
! lo' carraptionis :-expofuiïe ; quod feciffet .pro- Morgl.; cap. 12. & homlhgsg. in Eu.ange,l. Chruyfoft.;ï |
1 Ifecto , ä non obftricta priüs voto.nupfifict. ]. homilia49.in Gen. Marius Vidor. libro r contra; — .
po kerm- (Clamat: pro orminibus hereticis Caluinus ne» fl Aman.Damafcc.nus-hb-ro ? de .Qdev cap. a. Bcf*da: ; &: :
1 [é pa[foraim- -W!jghæm' emnanto - Q;-w*llamri , vt.eum lu- Thcophxlaä.t'gs.m commentarijs. All?., Queïm an.teä
j derets perfidibnque: futuram: foiffe magna. reprehenfrómé, — vocauctat Spiritum fan&um,; nunc virtütem a.lt-lf;-f |
1 idignam 3- f fanttum . coriugig fedus. v fine D& lüflk" : fm:u vocati P*L?tïmf-.a vt El.lthy: quem mlnorFm bésnb -
| bro fhrtwiffet. Sed. ifti fpernere - fan&dum | conius, [&: folum aucorem, verifimiliora tamen dicentem;
| eium eiifimant, quicumque eóniugio non V-- quàm plures maiorcíque illos, fequi malo. Eft cnint .
l EUTTE r m | n UC ciuífdem —

E.

IOAN. MALDONATI COMMEäNT;

54

d

Vos autem fedete in ciuitate , quoadu[que induamimi virtute

lentin facris literis copulari , vt infra c. 4. 14. & Act.

ant ,nonífolàm parüm mibhi religioft , fed pene im-

Ifolàm turpitudinem , fed omnem etiam turpitudi-

mo, & de virginitate fua feruanda folicito remoue-
ret. Non potuit ergo meliüs verti; quäm obumbra-

virginis carnem refrigeratura , vt fine vllo libidino-
fo voluptatis feníu conceptura etfet.. In: hanc fen-
tentiam Auguít. homil.44. & Gregor.libro 27.Mo-

IDomini, & Greg.libro 33. Mor. cap.3. ad hunc imo-

Jexprimitur, nifi per Iumen,eg* corpus, virtus ei altifimi ob-

Pal.16.8. $ub v

bra alarum tuarum proteges mea facie
mpiorum , qui meafflixerumt , Gc Pal g6.2; Et in vmbra

30. 2, Sperantes auxilium in fortitudine Pharaouzs, e7 ba-

bentes fhiduciam m vmbra 2egypti. G Cap. 49.2. In vm-|-
lljma manus [ne protexit me , &c cap.$1.16. Pofin verba mea, .
dqpneretuo , e2* in vmbra manus mea protexi te. IdemDa.| -
[tuch'r. 12. Sic Euthymius , & ante illum Hilar. 2. de|:
Trin. J4fque vt nequid per bumani corpus mbecillitatem,|.
diffideret , virtus altiflimi wirginem obumbrat: infivmitta-| .
tem eius veluti vmbram circumifa tonfivmans , vt ad. fe-|.
mentiam ienntis . [Diritus efficqciam » fubflantiam cor-|.
p-amlem dium& virtutis inumbratio temperaret; eámque|
interpretationem pleríía; nouis interpretibus pro-j
bari video, quafi fenfus fit, virtus «Ieifftimi obumbrabit|
tibi, id eft , proteget te, atque iuuabit , vt concipere|

fine viro poffis, quod hiatura tua facere non pote-
ras. Non admodum diffimilis eft exäplicatio Theo-

eiuídem íententiz repeutio, qua Hebrzi praíer-/ A
tim in canticis , frequenter vtuntut , verfum vnum
Iyna concludentefententia , que priori parte verfus.
aliis ; pofteriorc aliis repetatur verbis,vt Pí.2. 4. Qwi|.
babitat ia calis, irridebit eos , 9* Dowinws (abfannabit eos.|
Eodem enim modo videmus angelum paullo ante| .
dixiffe, /£we Maria gratia plena,Dommus tecwn,candem| .
(ententiam verbis diuerfis variantem. Idem enim|.
elt, vtillic docuimus, Grati4 plena, &t, Dominus tecum.|-
Etfolet Spiritus fanctus; ficut drgitus , fic etiam vars| .
tus Dei eadem fimilitudine vocari , vt infra c. 24. 49.]-
: D
ex 4lto. Iaque virtus , & fpiritus frequentiffimé fo-| '

10.38. & Romanir. 4. & 1. 13. & . Corinth. 2. 4. &] :
Ephef.5.16. 1. T hell. 1.5. Obumbrabit tibi, a tieioes 0.
Qui neício quid turpe hocloco fignificari íomni.|

pudentes videntur. Nam vtid Grecum verbum fi-|.
gnificaret , quod probari pofle non credo; tamen|:
hic contrariam omnino fignificationem habere ne-j :
ceffe effet , vbi id angelus agebat , vt omnem non|.

nis fpeciem,& fufpicioncm à caftiffimoVirginis ani-|:

re, aut inumbrare. Quam dubium non efteffe me-|.-
|taphoram , in qua intelligenda tota huius loci fen-| :
tentia verfatur. Sunt qui per obumbrationem re-| |
frigerationem zftus libidinis intelligant ;quafi vir-]
tus altiffimi veluti: vmbra. quedam ita etlet facrz|.

Lfal.Cap.xz. & lib.55.cap.3. & Beda hocloco inte?)re-
tantur. Álij,vt Bernardus fermohe3.de Afcenfione] -

F o i A at m t

dum ; Quia vmbra , vt verbis Gregorij vtar ,men aliter|

—

ambrauit , quia in eius vtero lux mcorporea corpus [umpfit :y.
ex qua videl;cet abusabratione , omne m fe refrigeritémentio .
accepit, Alij obumbrare putant accipi pro protegere;|-
ficutvmbra in fcïïturis Ícpe protectioné fignificat;| .

alaram tuarum [Jerabo , donec tran[ent iniquitas , & laioe| "

. |phyladti, Firtus altifimi obumbrabit tibiy id eft , teger te|
— guemadmedum gallim , aut ais [olet pullos feis Fcä/dlif fe-|
gere , vt eos foueat, Meliüs fortaffe dixitfet , ficut folet| -
auis oua fua tegere , vt eius calore pulli gignantur,|

excludantárque. Hac enim ratione videtur Spiri.| -

:

NB IU RE

tus fanctus Íanguinem virginis in eiüsvtero fouifïä;ü
calefecifféque , vt homo Chriftus gieneretur. Me.]
lior hzc eít interpretatio, quàm alia; quam idem .af;:
fert "Theophylactus ; vt Grzcum verbum Ymeugs;|

accipiatur pro exia5gager , id eft extrema picturz li-
neamenta ducere. Nam non folàüm prima corpo-

foecundet , atque erauidam efficiat , ficut folet plu-

men producat. In quam fententiam'illud veteres

6,7.Gc lud, Etenim Dominus dabit benignitatem,es ter-

FA meA im inferivibus terre, P(alx58.15.. Videtur angc-

docuimus. .

^ BUA o g

gnetur , aut gCRQbelt z

j.cap. 1. heque Euthymius , & Theophylactus in
3. cap. 23. & Beda.. Alij. adnotauerunt, quod & Be-
da vidit , nomen fan&am , non cum fequentibus,
[ed cum pracedentibus effe iunäendum , vt non
fit feníüs , qwod. ex te nafcetur , veca

auctores citare folent, Cenfiteantur tibi popwli Dens,l
confiteamtur tibi populiomnes ,terra dedit fruilum [fuum,| :
ld eft vterus virginis Saluatorem peperit , Pfal. 66.| -

Dei.)«à sjjoviopSjuor &i ew.. Quod ex te generatur, non|
quàd iam generatum eflet, fed quód paullo pofij. —
generandum. ltaque rectc verteris, Quod extege-|.
neratum fuerit. Quibus verbis non ortus, fed con-].-
ceptus fignificatur , ?«rradt enim non cft naíci , fed].
concipi. quare nofter interpres safcetur dixit pro gi-F-
: ir , ficüt apud Matthzum|
j|cap.1. 20. quemadmodum & D. Auguftinus alicubi
notauit. Hac duo vérba exfe in plerifque Grzcis|
codicibus non leguntur ; neque legit Irenzus libro[

itur [antlum , Íed|
quod. fan&tum nafcetur ex te , vocabitur filius Dei, Yllud|

ris Chrifti lineamenta duxit virtus altiffimi, fed cor-]
pus ipfum totum omnino formauit , atque perfe-|
Cit. Sufpicor ego Grzcum verbum fnrugs , pro[
Hebraico poni qpayn nube obducere, id eft, implu-[ ..
eré , nam nube pluuia fignificatur, quafi dicat fore,] -
vt virtus altiffimi fic in virginem imlgluat,vteam 5

l

commentariis. Legit tamen idem Irenzus libro|

veró nemo , quód fciam ; obferuauit, nomen hoc

fanctom

uia terram feecundare. Qs interpretatio co magis ; :
congruit , quód foleat vterus mulieris in. Icripturaf :
terta vocari, qued.aeæp?um foueat femen , & ger-|:

r4 7;0]?7*4 dabit frattum faum. , Pfal. 84..15. 8z, Non eff oc-] -
cultatum os mewm.à te , quod. fecifhi i occulto , g fobfan- -

lus fummo confilio nomine virtutis , & altiffimi v. !
us effe , quia de ea re agebat ; quz diuinam maxime] -
potentiam poftulabat; quam nomen vtrámque de-| -
cflarat. Scitum eft nomen altiffimi abfolutó proDeo| ".
P oni;folere Num« 24.16. fa'l."17. 14. 60520. 8. & 821
|19:0€45.5. 49.14.6586.5. & 90.1. & 106. 1. Niti-] -
þiunhotc loco artiéulus vnus ideinofize, quo credi-] ..
mus Chriftum non ex viro, fed ex Spiritu fan&ol :
fuiffe conceptum.: Auguftinusfermonen. de tem-| .
pote ; Iderco tibi-frater virtutem. fantli iitus angelius|
[etmo pratexit , ne coniefturis carnalis difutationis bebeta-| :
rus cerle(le tibz. ipfe my]leriwm terrena avgumentatione con-].
| fsidas.. EcLeo fermone 2. de Nauuitate Domini,] -
Origo diferamnilis , fed satura confimilis hbumano vfa,ev" con-] :
Jeetndrne , quod credimus, caret fed. dinina pateffate fab-I
nixuin eft quàd vi qetencpirit , vrgopaprerit virgepee
manferit. Non bic cogitettr parientis conditio , fed na[centio) .
arbitrium , qui fic bio nátus eft , vt vnlebat , e* poterat.,
Si-veritatem: quaris humana natura , cognofce materiamt;| .
fivatinem [cratari ovigitis , virtutem confitere diutam..

atl um t

. 4debque. quod, nüfietur ex te (antium , vecabitur fili :.if $

kb s

[Quo-autem fenfu Chriftus de Spiritu fan&o con-; — "l
ceptus, natüfque dicatur;apud Mattheum cap..20] ——

TT í " P

As

*) 10.r.15.

i

PN

p

X

PUL n p p n

m

"S

—

Ed

TMM E P N

13

Em

E

Pfal. to. 7.

ORGO QUP um D N

Vueffet. €97 veritass G feym. $. Solus itaque emter filios be-

PIITDNMIN LVCAE CAPB 4

Ifanthun hocloco.vim potiusaduerbij ; quàm nomi-
inis habere. Nam etíi , quod nafciturum erat , fa-

id cít non ex voluntate viri, neque ex voluntaàte car-

& virtute eam alti(fimi obumbrante. Itaque non

. : : * £2 -
fan&e, id eft fine viro conceptus , ita proríus ; vt

letiam fi Deus non fuiffet , 1llo tamen cóceptus mo- |.

do , id cft (ine viro; (anctus, quia peccatum origina-
lenon habuiffet, diceretur.. Quod recté mihbi vi-
detur Leo Pontifex intellexiffe fermone 7 de Nati-

P

1fhus homo verus , qui nunquam deflitit efz Deus. verms yno-
|ua creatura n f2 fecit exordzum , 7 mortis f forma de-

nerationis abilenda contagia effet. regenevandis ovigo fyne fe
mine critini ,de quibus dicitur , 401 mon. ex fzngmmbm,

; i " & . 1 : g : *
picentia carnis traberet , «g* ubl eorum ,qua ad animi,

Creator , Ac domumus ommium reram digmrw efl vnus e[je
Imertalinm, elecla fibi uatre ,quam fezerat , qua [Alua mte-
ritate virginea corporea elfet tantum miniflra fu Marzzf;æ?w*
unapi (emunis ce[fante contagio mouo bomuni , €g? porites,

minuu dominus Le(na inmoceus natus eff , quia folns [ime car -
jzm[is» cmcæyifämtiæ : Pollu:ione conctpteis. E.x Gregor. lib.!
li. Mor. cap. 27. Qued. nafcetur ,inquit ,ex te [anibum
vecabitur filias Dei, Nos quippe etfi. efficimur ,non tamen|
| Jantbs na[ümur ,quia ipf[2 matuta corvaptibilis couditusme
confivingimnr , vt cum Proþbe!g-dz'ca;nzafs, Ecce enim in ini-
qm'tatibm conceptms Fæm )Q In peccatis comcepit me mzfaer
mea. je antem folus. veracuer fm&w uatus eff ,qui ut|
ipfam conditionem. natura corruptibilzs vinceret , ex com-
i,mixtiane carnalis vopnla couceptus non e[] , Hloc ipfum
[Beda ijfdem dixit verbis. : | !
| . Focabiturfilius Dei.)Non placet interpretatio Eu.—!.:
1 thym.qui tantüm inteliigit Chriftum vocandum ab
lhominibus filium Dei propter admiranda, atque di-

]uina opera, qua facturus erat. Non enim cam cau-,

! . D 1 ;
Ifam angclusreddit;quamobrem filius Dei vocandus.
effet, quod diuina fa&urus effct opera;fed quód Spi-,

. , 4 pE : l
iritus fan&us fupemenwrus 1n virginem , eämque;

lvirtus altifsimi obumbratura eflets neque vocandi.

,

ide Chrifto, vt Deo, aut certé, vthomine, in vnam
icum Deo perfonáaffumpto loquatur angelus. V tra-
Ique enim ratione Chriftus verus, naturaltíque Dci
filius cft. VtDcus quidem , quia eternaà Dco genc-
iratione produ&us; vt homo;quialicet in tempore
igcnitus, in vnam tamen cum Dco filio Pcrfonam.
ivnitus eft. Quarenon duo filij; ficutnon duz per-

íon: ; fed vnus filius, ficut vna perfona eft. Quam-

[turum eratfanctum, tamen otatio angeli non tamj
x . 5 2 * p K :
cxigcbat, vt dicerecfan&tum faturum,quàm fan&e,

Inis, fedex Deo naíciturum , fuperueniente in vir-|.
einem Spiritu fandto, vt proximis verbis dixerat,|

vocat Chriftum hoc loco fan&tum ; propterea quod| -

Deus effet ,aut quód; vt homo ; peccato careregetíi|
'ea etiam vtraque ratione fan&iflimus etat, ed., quial

luitate Domini:Nafcens it4q4e dominus noster !—ejïw Cbri-|

*

lit hbumano genert fpiritale priucipiuss , vt ad.carmalizge-|.

!corparifllæemtmrzzm pertinent , mon baberet . && fertu. 4.|

obremantiquiilli au&ores Nettorij hercfim duos|
in Chrifto filios , ficut duas perfonas fingentis exl

Á.

D

neque ex voluntate carüis , neque ex voluntate viri , fed e.':c'ï C
| Deonati [unt s,& fexm. 10. Superueniente quippesm e4 $pi- |
driti fantto , e* altifeuma obumbrante virtute in. commuza-|
lbile Dei verbum de incontaminato corpore babutum. (lb hn-| —
mana carnis afampfit , qua e nulium cotitgium deconcu-|

JN

lE

lverbum vocarc fignificat , fed effe,quemadmodum;
fipraver.32. ex Hebrazorum idiomate netauimus.:
1Alij omnes,quos viderim,ita interpretantur, quafi F

jnientc, & virtute altiflimi virginem obumbrante

fi Chriftus Deus non fuitlet, illo tamen modo 2

te, Elifabeth ver. 43. dicit, Zunde boc mibi , vt veniat|
ma4ter Domini mei ad ue? vnde colligit Gregor. ean-j

|quafiante non fuiffet,& ipfu m incptum cít,& inep«

hocloco rcfatarunt, vt Greg.lib.18. Moral.cap.27. &|
Bedain cóment. huiusloci. Quáquam egoó quidem|
aliü arbitrot effe fenfum,vt nó de Chrifto;quà Deus,|
neq; quà homo perfonz coniun&tus diuinz , fcd de
fola conceptione , humanáquegenerárioric hoc in-
telligatur , quafi dicat angelus ; vabz'mr ; id cft , erit
filias Dei , quianon à viro ,fedà Deo virtüre Spiritus|
fan&i gencrabitur. Neque enim de Chrifti natura,|
Ícd de modo generationisangclusagebar. Etcaufay

Spiritus fan&us fuperuenturus effet ii virginem jj

in candem cum Deo períonám affumptus erát, quia|
potuit etiam purus homo Spiritu fan&o fuperue-

concipi, qui neutro illo modo filius effet Dei , cüni
neque Deus eílet, neque diuinz coniunctus perfo-
nz. Ád probandum autem id, quod nafciterum erat|

expolui, aptillima ratio fuit anocli, quianon cx vi-
ro, f(ed ex folo Deo concipiendus erat. Itaque ctiam|

an l-

étum eft; Ego dixi Dy eifn , eg' jzllj excelfi ongm.s,fcd
3 * . . RY : *
hngulari quadam , & propria ratione ; quód non
alium ; quàm Deum haberet patrem, non ab alio,

qui fuit Henos , qui fit. Seth , qui futt Adam , qui fui.
Dei. Intelligitur enim nomen fílius , ficutin omni

bus fuperioribus.. Quid igitur? peribítne nobis hicl
|locus , & contraNeitorianosinutiliserit? Non pe-

rit : nam noh defunt nobis fcx«ipm,rþæ tcítimonia;

Nam cumangelus dicat hoc loco , Quod. nafetur ex

dem virginem , & matrem hominis, de quo ange-t
lus, & matremDei, de quo Elifabeth loquitur ,6-]
TET : Ts x f 2 fatíle filium:!
mulfuiffes quare non duos, fed vnum fuiíle filium;]
nonenim alia de caufa Neftorius negabat Beatam|
Virginem Ó6«xer , id eft Dei matrem ; acgenici-]
cem effe, nifi quia duos in Chrifto poncbat filios.
Quodautem hinc noui quidam argumentantur A-
riani non fuiffe Chriftum fiium Dei , antequàm
conciperetut,quia dicitaneclus Fecabitnr, id cít erit,|

tiüsà Caluinorefutatur. Nàm fiis, quem cxpofui,l
angelus , ecabitur filius Dei , prius quàm concipere-

appclietur , quiaeo modo , id eft non ex viro , fed ex|
Spiritu fancto conceptus cft. Si verb is, quem alij|
auctorcs tradiderunt ; refpondendum , loqui anges
lum de Chrifto, quatenus homo eft, quomodo ;
antequàm concipcretur , Dei filius non crat; qöia
nechomo crat.. Quare incpté Caluinus , vt Seruc-|
ti noui Áriani argumentum effugeret, interpreta-
tus cft , vocabitur , id eft declarabitur filius Dej,
Quo enim modo cum hac interpretatione ratio an-'

ocli

u dl A "IN ii

quam reddit, quá ob rem filius Dei futurus fit, quod] -
? : : Em 37 .
camque obumbratura virtus altiflimi ; non erat ap-j -

taad probandum eo fenfu Chriftum Dei filium fu- -
tarum fuiffe, quatenus Deus ,aut quatenus homol -

ex virgine ; Dei filium futiurum fuilfe eo fenfu , quo|-

tus, quo genitus fuit, mcerito Dei filius vocatus fuit-|
fet ; non folàm vt cateri yiri fan&i ; de quibus di-]:

quàm ab co generatus.Eodé prorfus modo;quo Lv-|
,cas infra cap. 3. 38. Adamum filium Dei vocat, quia|
|nonà vito,fed à Dco gcnitus fuerat; Qui fuit Cainam;|

D

quibus eum Neftorij errorem refuremus,, & quij
|dem multo mclius ex hocipfoloco ; & ex proximisi
| verbis Gregor. rcfutauit libro 9. Regiftri epift. 6

fenfus cít, non eft negandum co modo ; quo dicit|

tar , Deifilium non fuiffe, cum idcirco Dci filius|-

T

Pfalu 31. 60
Ioan.10.34

Céótra Ne-
ftorianos.

x Ü
Obiec&tio
Arianorü
dluitu.-

/ i

q

Sernetus]
noftti fz-
culi Atia-
nus,

hat WW

C3
iddamh TETSINIIS VRR

m s

T : z -A x , 2 /
" IOAN. MALDONATI COMMENT. B -
lþgeli coherere poteft , 1deo , quod najfcf»tur ex te fit.nflum,* Á |quoddicit, verum etfe, concepiffe Elifabetham ; vt|.— 1 E
secabitur filius Dei ? Non dcbemus litteris (acrls abu.—- Íextus iam à conceptu menfisagatur. Verioraenim | i r
| | tentes hercticos refutare. .qud non Íolàüm Caluï— putamus effe, quz longiüs praterita funt;itaque in- B
Tertullia- inus nuno fediam etxamcol;lm, T?f tlfllfalïtls, aut qui-| jterrogati aliquando, an liberales artes didicerimus, :
^i locus |cumque librieius de Trinitate , qui eius legitur no-| [refpondere folemus, iam diu. - 4 b qr
fufpetus. ! i e,auctor fuit,hocloco fecit. Nam cum quidam,| | ^ Qwewvecatur flerili. u hacte 'erili C2 :
refellicur, | ID a ,, nus iterilis Voca-| *

| vt ille dicit;/heretici,vtres eft,Catholici;ex hocloco| |batür, id eft re vera fterilis ezat , vt V€r.32. & 3s. hoc|. .
colligerét eundé filium hominis;ac filium Dei cffe;| |verbum expofuimus. Nonenim vocatam dicitífte-| .
j cum dicatangelus, Quod nafcetur ex tefanttum , vocabi-||- |rilem ; quód fterilis re ipfa non fuerat, aut vocari i
.- (qtur filius De 5 rcfpondet non vnum effe,fed duos — |nunc, cum non fit, fed ver? fterilem fuitle, vereq;]
l hetefis manifefta Neftorij in Ephefino poftea cóci-| |concepife. Sene&utis fimul & fterilitatis Elifabech| - |
^ — [lio condemnatanifi quis forraffealiter poteft,quàm B |mentionem fecit, quia duo maxima (ünt ad conci- P.
| cgo Tertullianum interpretari, Hretilleinparti-| |piendum impedimenta naturz, vt eum Elifabetham i )/
cula illa 2" magnàmque in ca vim effe putatdeo ez| — líterilem, & fenem concepiffe Maria perfpexerit, fa-] )
quod na[cermr ex te, quaftidicat non folàüm verbum il-| |cilefecredat virginem polle conciperc. Propterea| - d
| lud zternum,quod ante erat, íed etíam homo , qui| |enim, quemadmodum Ioannes Chrifti, ita con-|- |
cx te nafcetur, vocabitur filius Dei.Sabtiliter, & ve-j — |ceptus fterilis conceptum praceffit virgimis, vt i.|
téfedadlocum , d* quo agimus,non fatis accom-| — cut illead credendum in Chriftum , ita fterilis par-b-

U2

modaré. Non enim homo cum verbo,fedcum có-| . |tus ad credendum partum virginis viam muniret,l :
ü ceptionis modo comparabatur. I:a habet quidem| janimófque hominum prepararet, vt Gregor. NyC|
! . |vim illa particula ez', fed aliam, quàm Tertallia| — |fenusin oratione de (ancta C hrifti natiuitate, Chry- |
: nus cxiftimat, nempe non folüm tu füuperueniente| |foftomus hom.25. in Ioannem, & Theoghyl. adna- ; |
$ . [in te Spiritu fan&to, & obumbrante tibi altriffimi! C jtauerunt. ; r |
|virtute fine corruptione vlla concipies , fed ctiam, 37. Quia non erit impofSibile apad. Deum omne ver-|
; quod ex te naícetur fanctum vocabitur filius Dei, vt — |um.) Probat angelus hypothefim ex thefi, potuif-]
| Jindeintelligas filiam non faturum viri: nequeenim| — |(e-Deum efficere, & vtante fterilis; & vtnunc vir-d -
patrem é czlo quareret, fi in terris haberet; | o concipiat , qmu nen erit impo[tibile apud. Deum omne| j
36. Etetce Eä.fiäetk Cognata tuad. ) Proponit Ma-l []verbum. (Eod non dicit eft,fed eriz, Hebrzorum mï*-*bm?;
! riz angclus , vt ditis idem faciat; non iam.ratio-| left phrafis, apud quos faturnm modus eft, vt vo-|. —
i nes in re, quz non naturali vlla rátione , fedfoladi-| |cant Grammatici , potentialis.Itaque fenfus eft, Non |
| uinà poteltate facienda erat;at przfens, & dome-| — jet; ideít, non poterit effe , vt Genef. 2 10. zer-]
| | fticum exemplum , quod fortiüs,-quàm ratio vlla| |bum hoc loco nonnulli interpretes proprié accipi] - ; |
| mouere folet. Prefens, quia oculis füis pregnan-| putantproco,quod Deus futurum dicit ; promit..| / ,
E. tem Elifabetham videre poterat , vt paullo poft vi-4D tit; aut iübet; quaft dicat angelus ; quicquid Deus] "-
: dit. hanc vim haábectillud, Ece, quafi rem przíen-| |dicit, aut promittit, & facere poterit.. Alij genera-] ' B
|tem oculis intucndam oftendat. Ideonon Éuam fi-|.— liüs verbum proomnirefumi, hàncque cíle fenten- T i "E
ne viro de vito formatam ; non Rébeccam, non| ltiam,nihilomnino apud Deü impolfibile effe.Hoc : ,(&
Rachelem , quz & ipíz iteriles peperiffent, fed Eli-] |mihi magis congruere videtut ; quia quogeneralior[ : ; 3 -d
Ífabetham , que & viuebattunc, & cum fterilis effet;| — |fententia eft,eo cft ad probandum, quod volebat| . H
grauidaerat, & in proximo, vt facile adiri poffe;| — |angelus, efficacior, & quia parum di&u erat po'fï-*' rE ! lm[w!æ
D habitabat, exemplum proponit.Domefticum vero,| - |fe Deum facere, quicquiddixiffet,promififfet;iu-| —— ]. gt
: » . . [quia Elifabetha eius cognata erat, vteam facile pof-| |fiffétue, & quia vfitatum eft Hebreoram idioma,| - B sls
: ?et inuifere, & an ita eflet oculis cernere. Quaom-| |quemadmodum fzpe docuimus, vt 331 verbas rem]. v assl "d 'gäcfcn-ïr
'1, nia Chryfo&'. hom. 49.in Genef. ob(sruauit. Quo-| |omnemappcllent, infra cap.2. 15 & quia, qui hanc apud He- | f* :
d modo Elifabetha,que vt fup. ver. 6.Lucas dixit, erat| E jinterpretauonem idcirco refugiunt, quód nimis gc- ,ïïxos* T I
de filiabus./Zaro,cognata Marie elfe potuerit; queerat| |neralis effe videatur , nec intellieant, quomodo ve-| - 1 ,
i ex tribu Dauid , apud Matthzum cap.1.17. 18. dif-| |ra effe poffit càm multa fint, qua Dcus facere non |Dei omeis
E putauimus. | | pofïïc ; mori , mentiti, peccare , alium Deum face- R MET. : - ER
A F — Et tp[a concepit filium i feneflutefaa,) Sicuttunon| |re; infc&um efficere, quod fa&um fit ,& hoc ge- Z
C in fene&ute , fed in virginitate tua concepturaes.In| |nusalia, quz fübtiliter in fcholis difputantur ; ni- | ä (l
j hoc enim fene&uti virginitas comhbparatur, quod| |mis mihi tenuiter videntur de Dei fenure poteftate;! — 4 Mtioi
vtraque concipiendi impotens fit. Hanc vim habet| . |& totam fere fcripturam abolere. Nam fi quia ea; E. Li"ugl*f?*j
|particula ez. Quód non folim dixit c"oncepii* ,fedc-| |qua paullo ante commemorauimus, facere non po-| .* " gji:mf"'ï
| "epit flium , eo pertinere arbitror, vt & miraculi, &| | (teft, generalem hancfententiam non admittunt; de-] | I
Es bencficij magnitudinem oftendat, & fimul indicet,| — |leant & illam Marci 14. 36. Pater,ommia tibi pofiibi- i :
| — [quod ante dixerat, Matiam non filiam , fed filium| F /fra fant : deleant & illam alteram Matthei 19. 26.| :
! concepturam effe.Nam maioris potentiz cft hlium,| |&« Marciio. 27. Ommia pe sbilia font apud Deum. |
" quàm filiam generare , càm mulier imperfe&dü ani-| |Gencralem igitur regulam , quam fcriptura tradit; !
4 jmal fit, & maius Dci beneficium filios parentibus| |tenere nos oportet , & ab ca nihil, nifi , que aut[.- :
dare, quàm filias. - "d ícriptura ipfa excipit, aut qua illis , quz excipit, &-[ i
Et bic men[is fextus eff E. ) Sextum menfem prz- milia funt , excipere debemus. Similia autem funt,
gnanti Elifabeth iam agi dicit, quafi dicat eius vte-| — |quorum,cur poffint,aut non poffint fieri, fimilis cft i
rum adco iam intumuifle, vt latere non poffet,at-| |ratio. Excipitícriptura, quod Deus fc negare non I
|que adeo facile ex primo atpe&u eius cognituram poffit;id eft, fidem fuam violare ». Timoth. z. 1. Ex- f-
Mariam verum effe, quod ipfe dixerat; Elifabetham| — |cipit; quod impoffibile fit mentiri eum Hebrzo- |
T fterilem concepiffe. Simul,vtopinor;indicatadeo,| rum 6. 18. Quzrenda ratio eft, cur hecfacere non: :

pofft, —

r w
d- í ) .

f

]iom,
ï
u;r:m, Va
Ll
d "
/Z«LGC; : "7
D.

n5
32eg
v 2

"
IN

0Ye E
M omti
OR ss |

1,4 L
d |

A cdt" sls as ml eNSPOHEEORE

PA Sisdikcnus.

PU WYTU NEP

Buv t

*

: Titulu'sRc-,

inz in B.
tta hzreti-

ditut.

|

1Hereticorü:
irreuerétia -
erga B.Vir- nis,

:
; ginem,
&

l.oudum verbum tuum.) Hxceftilla Mariz fingularis
Lgor. Nyffen. in oratioue de fancta Chrifti natiuitate,

- ldus humana zfítimatus ratione impoffibilis videri|

.|quód 4ncilla tua eft , omnem in eam habes poteftate.

J
.Vnïgmeco-i

cos defen-

- |quidem effet,neque enim pudet eos dicere, fi noóan-

32

66

Pg[ïïf.mNcmPc quiafi poffet, Deusnon eilet. Deus|
enim non eft , qui Deus definere effe P?t.eü. : & defi-|
nit effe Deus, quialiquid repugnans diuinitati facit,
quale eft;fc ipfum negare, métiri, peccare,mori;hac

Diuinitatiautem infirmitas, & im-
porentia repugnat. Itaqge veracft Auguftini 1:(-:gulalr
lib. $, de ciuit. c. ro- & lib. 26. contra Fauftum c. 5.|
IDeum omnia polfe;prater ea» que poffe non poten-
|tie, fcd impotentiz eft; queque f poffct , non effet
amnipotens.
38. Dixut autetn Ma

potentiz fant.

4

vi4, Ecce aucilla domim: , fiat mili fc-

obediehtia , quam tantopere veteres au&tores lauda-
uerunt, Euxque inobedientiz oppofuere. Iren. lib.
;.6.33.& lib.s.c.19. Tertul.in lib.de carne Chrifti,Gre-

Auguft.fer.rg. de tempore, & Theophyl. ipcommé-
tarijs. Cum enim ex angelo modum,quo faiua virgi-
nitate cóceptura effet, cognouiffet, etft ille ipfe mo-

oterat, non reftitit, non difceptauit credens, quod

P
M n |
Deum omne verbumyed fcíe promptam,atque paratam

lenim omnia non potentiz Íed infrmitatis, & im-l

ltimo loco angelus dixerat, Nen erzt impefstbile apad| -

A.

diuinz obtulit voluntati. Quod vero fe dominian-
cillam vocat , non folüm ad hu militatem pertinet,|
etfi ca ipfa humilitas, vt ait Ambr. & Beda maxima
co verbo declaratur ; fed cls m fpectatad diuinz po-
tentiz commendationem, quafi dicat , ille dominus
eft, ego eius ancilla ; iurc fuo dc me poteft, quicquid
velit, facerequemadmodum Theophyl. exponit.Sic
Abraham Sare vxori fuz dixit, Ecceancilla tua in mann
tua e[l, vtere ed, vt libet, Gen.16.6. quafi dicat, eo ipfo,

Propterea Beata Virgo & fe ancillam, & Deum non
Deüm,fedDominum vocat, vt & fuam fubiectioné,
& illius poteftatem vocabulis ipfis oftendat.Ridicu-
lum veró , & ineptum eft, quód quidam hic hzreti-
corum interpretes argumentantur iniuriam nos fa-
cere Beatz Virgini, dum eam Reginá mundi appel-
lamussaliífque fimilibus ornamus títulis,cüm ipía fe
non Reginá fed ancillam appellauerit.Nam ifta fane
ratione nec matrem Dei; necsàctam,ac ne virginem
quidem vocare deberemus, quia iFfa, (e non matrem
Dei,non fan&am,&on virginem,;íedancillam vocat.
Nos Regis n:undi matrem iure mnndï*Reginam ap-

Ínis, dum hzc dicüt,quàm Scribz, & Pharili de Dei
honore folliciti erant; cum Chriftum reprehende-
bant,quód in fabbato curaret , & peccata remitteret,
quz folus remittere poffet Deus. Iftis quidem patro-
is, qui in defendenda Virgine tam diligentes videri
voluntfi eius honos defendédus traderctur,ne virgo

te partum , tamen in parta ipfo fuitfe corruptam ,

idcnim audiente populo concionabundi iactate fo-
lent; 95 ii iiv du :
Fiat mibi facandim vérbam tuum.) Dubium, an hec
Iverba Maria ad Deum,;an ad angelum dirigat: tamen
quia dicit, fecundivm verbum tnwm,non fecundüm ver-

jpellamus, & tam follicitiifti füntde honore Virgi-|

neque preter czteras mulieres haberet quicquam;|.

bum cius; probabiliusad angelum dirigi. Magis du-
bium eft, vtrum optantis , an confentientis verba

.. |fint. Ec Ambrof. quidem;Beda, & Euthym. optantis

leffeputant, quafi audito angelo non folàm confen-

E

: : u ALRI . Q
patiens quodammodo morz.Ircn., vero lib.3.c. 33. &
Damafc. lib. 3. c. . confentientis effe dicunt, quam
Íententíam Beda etiam appmbaüit, cgoóque magis
probo , cüm verba hoc folüm pra feferant ; vt qu&
ante repugnare videbatur, non repugnct,fed fcfïfof..
ferat Dco.Solent quidá interpretes difputare, quádo,
atque quomodo Chrifti conceptio fa&ta fi.Hicron.
in epiftolaad Principiam virginem ; & Bernar. in
(ermone quodam de Beata Virgine ; vt fupra ver. 23.
docuimus; dicere videntur Mariam Virginem , ante

pofuiffe.Eam opinionem illo ipfoloco tcfatauimus.
Alij fere omnes auctores ftatim poft ifta Màriz vcr-
ba corceptionem fa&tam effe putant , Irenzus lib. 3.

35.C.2. & Seduliushunclocum carmine ad hunc mo-
dum exprimens, |
vt ngc'lm imtatle cecimit properata Marie,
Et dilum comitata fídes, vterianquepuelle
— Sdereum mox implet onus.

e j RUR 4 d : : m ; VESRSEEAUR '"*i't—w—f-m- * ; ! .w..:.
Íed etiam optet,ac oret; vt id quam primüm fiat im-|.

quàm ad eani veniret angelus, concepifle, necange-|:
lum illi,quod futurum,fed quodiam factum erat ex-|

C.33.& lib.rg.c. 19. Et Tertul. lib. de carne Chrifti , & |
Athan.in oratione de fancta Deipara, & Damatc.lib.

Qï'"zdo P.

|Virgo Chrk

|
äi"cum con^

'cepit.

Hoctenendum; & quià , antequam

.labfurdum etfe vidcatur concedere corpusChrifti in-
formem aliquando fuiffe maffam, & alterius fpecici,|
|quàm humanz. : ^

lexiftimarunt veteres auctorces , etficau(am aliam alij

|fua diíceditangelus.

[cmi sbubrabit tibi,8c, Ecce cocipies eg" paries filium, & quia
credibile cft fine cófenfu Virginis noluiffe Deum ex
ea carnem accipere, & obtento confeníü , non erat,
quód cóccprio differretur,cum nihil aliud expedtare
angelus videretur, quàm vt virgo confenfum lega-
tioni fuz adhiberet. Di&tum eft in hanc fententiam
cleganterab Augulftino fexmone de tempore zi. Aef-
pondeiam virgo [acrayutam quid tricas nstidota[[emfuson tiid

obumbrabit tibi, vt prolem gurmas, qg* virganitatem non per-
das, Quod attinetad modum,recté Gregor. lib.9.Re-
giftri epift. 6. & Damaícenus lib.5. de fide c. . do-
cueruntnon folàm in eo Chrifti conceptionem ab
aliorum hominü conceptione fuiffe diucrfam, quód
ille ex Spiritufanc&o,alij viri opera concipiantur,fed
in eoctiam , quodalij paulatim , fen(imque in vtero
formentur,antequam corpufculum animetur; Chri-
fti vero corpus eodem momento , quo conceptü eft,
& formatum, & animatum fuitfe, cuius rei magnum

fit, quiadagendum tempore non indiget; quódque

Et difie[sit ab la angelm,) Cinod Euangelifta nota-
ueritangelum ftatim difceffiffe;non temere factuim

reddiderüt. Athanaf. in oratione de fan&a Dcipara,
ne hzretici putarentnon verbum Dei, fedangelum
illum; qui ad Virginem venerar;fuiffe,qui ex ea (um-
pfiffet carnem. Euthym. vt fignificaret Euangelifta
ftatim poft refponfum , atque confenfum Virginis
conceptionem fuiffe perfe&am. Itaque quafi confe-
&are , cuius caufa venerat,perfunctüíque legatione

39. Exurgens autem Mariain diebus illis Abijt inmon-
tana cum feflinatine.) Minimé obícurum eft Euange-
lliftà fingulis pene verbis fingulare Mariz ftadium in

Virgo cófenfum
adhibuiffetfemper angclus,tanquam de re futuralo-|
|cutus eft, fpirirus [anflus fuperneniet in te,Co7 virtus 4lti[-|

angelus preflolatur, mdee[!,4uod nuntius iffemoratur, [am
4nudiftt, Spiritw fancfus '(zïtpmæmietm teC7* virtus alrifsumi|

eftargumentum, quódres totaà Spiritu fan&o facta|

Sine con-
fenfu B.
Virgiaisnó

ptus Chri-
ítus.

ml

ceptio fi-
mul tota
fa&a.

tiat, vt filius Dei ex Spiritu fancto in fe concipiatut,

d

vifenda cognata füua Elifabetha declarare voluiffe.

C 4 Ho .

1

|

eft conce-]-

Chtifti có-|

Caluinus
inhatmo,.

t

WE wX m

PU SIENVOURU QORU

U ONQ

v
P

R d qe p cosen

R, PC

u Ev N- x
W

hs

: P . ; V
ieum feffrmatione. Vnde vero ftud

|riendz, probandeque fidei caufa tam fubitam profc-
&ionem Mariam fuícepifle,nó fatis honorificé mihi|.
videntur de illa fentire, etái Theophyl. bonus auctor

|Ambro. & Beda reddiderunt. vbj audaut , in quiunt,

quotosreligiofa pro officio, feflina pro gandio & montana perre-
|eit. Tertiam obferuauit Euthym. vt exultatione Ioá-

6i

— ÀÀ

morata,&, in diebus illis, id cft paucis poft diebus, &,
'dium illud tam diligens
profe&tum fuerit;idco, vt opinor,non dixit quia ne-

minem dubitaturum exiftimabat. Qui dicunt expc-

in ea quoque videtur effe fentenua. Nam neque cu-
riofa certé crat, & de verbis angeli non dubitabat,
cüm illi dicat Elifabetha ver. 4 $. Beat4 , que. credidift:.
Eam tamen opinionem , quiade honore Beate Vir-
ginis aliquid detrahere videbatur,libenter amplexus
cft hereticus interpres. Non ergo curiofitas,non in-
firmitas vlla fidei , quafi experiri velit, vtrum, quod
angelus dixerat ver.56. Ecce Ebfabetb cognata tua,c7'ip[a

Íed humilitas, fedDei fpiritus impulit,vt tanta cum
diligentia cognatam inuiícrer. Duas ptiores caufas

boc Maria ,non quafs incredula deoraculo , "ec quafimeerta
de nanti, nec quaft dubitans de exemplo , féd quafi lata pro

nis in vtero gloriofior effet Chritti conceptio, &
Ioannes, ciüfque mater Elifabetha Spiritu fancto rc-
plerentur. | : :

[Hoc enim indjöat,quod dicit, Exmgä's,id elt minimé!

concepit filiuma i. [eneBlute [aa , Ncrum cilet; fed caritas;|

[IOAN. MALDONATI COMMENT.

MO r E 3 p T TA
À imnes prior gratiam fenfrt. 1 Ia naturaordime audmit , ifle extul-i

b

In moutana.) eic làv épdvdv. In mótanam (regionem )
montes Iudez intelligit, quifrequentibus etiam ci-
uitatibus habitabantur. |
In ciuitatem 1d2.)n vnam ex ciuitatibus Iudz. Nó
nominat Euangclifta ciuitatem, ncc memini vllum

ibonum auctorem nominate. Nam qui dicunt faiffc

rI*::ru'fälem,n,obiles fcripmres non funt, & fine vllain
hac reloquuntur probabilitate. Tantüm dicit Lucas

jIudz ciuitatem fuiffe;vt, nifi fallor,oftendat longum
|faiffe iter,càm Nazareth,vbi virgo habitabat;ín Ga-

lilea,domus vcró Zachariz'in Iudga cífet; & quidem,
vt Brochardus, & alij, qui ca l'aftrarunt,loca;tradidc-
runt, fex tantüm leucis diftaretà Ierufalem.
4o0. Etintraum domum Zacbaria , eg* [alutawt Eli[a-
betb. ) Ambr. Fezit propiqua d. proximmam , iuater ad [c-
ntorem. Nec folzs venit ,fed etiam prior falutauit. Decet enim,
vt quato caflior virgo , tanto bumilior fst. Nouerat deferre fe-
moribus, $1 magiftva bumilitatis ,in qua cff profe[sio caflsta-
ti. Ad cundem ferme modutn fcribit Beda.-

betb.) Id eft. ftatim vtaudiuit; voluit enim Euan-

. .. jgeifta fignifi carc falutationem.ipfam Mariz caufam
| . — Mfuiffe, vt & loánes'exultaret in vtero, & vterque ma-

tcer fimul, & filius Spiritu fancto repleretur, quafi
Maria plena iam Dco , Deifpiritum in Elifabetham,
eiüfque infantem os adloquendum apcriés exhala-
uerit ; « quemadmodum parum fobriz-muliercs vi-
num folent loquentes;aut falutátes, vt ille dixit;pro-
pinare;ita virgo caftiffima, & Spiritu fanc&o,gratia-
que plena videtur Spiritum illum fan&um , quo re-
dundabarElifabethz,dum eam falu taret;propinaffe.

1Quem quidem fpiritu.m prias Ioannes infans in v-

tero, quàm mater haufit, hauftamque in matrem cf-

|fudit, atque vniuería naturz lex in renon naturali

inuería eft. Solent infantes in vtero claufi ex matre
vitalem fpiriturn capere;at Elifabetha contra ex filio

jfuo fpiritum cepit. Adnotauerüt hoc Ambr.& Beda,
Fideinquit Ambrofius,diflinChionem [ingulerumquever.

AL Etfatfum eff,vt audiut (alutationem Marta Elifa-| —

bicsen parunlorum,Exultauit im[ans repleta materefl, Nam,

ifentiens Saluatoris aduentum, an fine vllo fenfu fuo

inus pius

62

tAuit vatione myf[lerij la Mariefle Domim fenfit adueuris.t
Fanina mulierss , e7* pignus pigaoris, UF eratiam loquun:
,tz-ar,zlli "ts operantur, Picratzgue myfierimm maternm ado-
viuntur brofeilibus , duplicique mtraculo prophetant matres;
piis mater vepleta , quam filsus , fed cum flius «(fet veple-,
tu5 Spiritn [ant£o, repleut (7" matrem. |

Extltauit infans in vtero etus. ) vcuiluct. Quod pro-
Frium eftanimalium pra luxu faltantium , ficut fo-
ent pulli equini; & vituli faltate;inde ad foctum,;qui]
in vtero mouetur , Diofcorides, & alij Greci medici
trauftulerunt.Qua ratione Ioannes exaltauerit,vtrü

fola diuina potétia, vzex eius exultatione mater Eli-
fabeth intelligeret;quis ille cffet$ quem in vtero Ma-4]
ria geltaret , difputari inter interpretes folet, Calai-

quodam exiliat. Itaque quod dicitur verfu 44.. Exid-
tuit mgma'.iü infans in vtero meo, non (icin tenigi quafæ
infans gaudio fuo , fed eaudio matris exultaucrir.
Quanto melias D. Aug.epiftola $7. ad Dardanum.
Hac funt certé vevba Eli(abetb matris leannis , Beata tuin-
ter mulieret,ez beatus frm(r'w ventva tul, q" vnde boc mi-
b:vt veniat mater domini ii ad me ? Etce enim yut fatla cfi]

D

L

Wocatus eft repleta eft Spiritu fanito,quo proculdnbio veuelaute

Iqui nondum in banceditus lucem,tamen exultauit in £4udi,|

. |&tam fuiffe puticfed fine eius fenfu,fine cognitione,

vex falutationas tne in auvibus men , exultauit im gandi in- :
faus r vtero meo.Hoc aBtem vt diceret,freut Enangelifla pra-i

Itur,

cognotut , quid ia exultatio (fancfcalfet sufantis ,id eft iMius|

fet. Et ruríus in eadem epiftola, Pel propter Icannem ,

quod vtiquenif? operatione Spiritus [antls fieri potuiffe quii
credat? Alij diuinitus quidem exultationem illam fa-|

fine ide,quemadmodum & diuina potentia,finc fuo
tamen fenfu concceptus fuerat. Sic codéloco Auguft.

nionem multa.Primüm quód Eváigclifta,vt Auguft.
argumentatur, de folo loquatur motu;de fenfu vero,
de cognitione, de fide infantis nihil dicar. Deinde
quódcetiam in vtero Rebecce duo infanres Iacob, &
Efau rixati fuerint, idque quemadmodum Ioannes,
vt magniü aliquod matti myfterium declararét Gen.
25.22. cum tamen fine vllo fuo fenfu id feciffe credá...
tur.Praeterea quod fi anticipatus in Ioanne faiffetra-
tionis víus, femper poftea & in ipfo vtero , & inlu-
cem editus eundem rationis vfum habuiffet. Quod
etfi A mbro.'explicans illa verba Ehfaberb impletum eff|
tempus pariendi ,Íponte concedere videtur,non video
tamé vulgo credi. Sunt qui id ctiam ex Greco verbo
confirment exilay, quod,vt diximus;animalium ra-
tione carentium, & infantium , fine fuo etiam feníu
in vtero geflientium proprium eft. I.ibenriüg plures
fequor auctorcs, m«lioribus praíertim ratiónibus

|

seniffe matre,eums pracur[ov ipfe, z* monflrator feturim e7 r

& Eucherius q. in Lucam 3. Confirmant hanc opi-|

Caluinus
'iusfeilicet auctor non folüm nullum illi fen- W
ffum,fed negandium quidem,aut motum vllum pre-
ter natura illi tribuit. Náturale cnim efle, vt gaudiol
getuente matre infaas in vtero moucatür , & modol

L x2

'
L D D ; UT . db 1
'fviam nuhx Probantes OPIHIOHCID. Qmnium vetro a- Ioannis m?

liorum opinio cft Ioanni ad Chrifti aduétum ratio-

nemanticipatam,Irenzi lib.3.c.18. Orig. hom.10. in
Lucam, Cyrilli Ierofolymitani Catech. 3. communi, 7
Ambrofi lib.4.de fide c.4.& in cómenrarijs in hunc
locum , Hicron. in Dialogo aduerfus Luciferianos,
Audctoris opcris imperfedti hom.27. Chryfoft. hom.4.

ide fancto Ioanne Bapti&a, Maximi homil. 1. de nati-

^

m

borum proprietatem,Vocem prior Elifabetb audiuu, [ed Iaan-] :

nitate -

vtero ex-
fultatis an-
ticipatus -

us. iä

rationis v-p

|

L
: g-:.'ozïru»'l'ïj
jiteo o

n ULH
Iu
l iMTUS

91

i

M MM MRH À — — À
Lj

44. Elifabetha loquebai:ïäg ; Exnltawit in quit,m gaudio| ..

j EEE PA

RRR PERRCO
—9C6dclicenm

PU HERMES NU IRTucetast i

w

toeamam n r p :

r NI P N t

— À

| ) — IN. LV.CAE GGAP- E : 64
uitate Ioaünis Baptiftz , Chryfologi ferm. 84. Ber-! À mfans im vtero meo. - merce s s |
hus nardi in fermone de natiuitate fan&i Iognnis,Tþeo;. dT Exclamasit vote magna, » ,.(äöd Euäffgei'i&g
E. phyl. & Euthym. in commentarijs, Quin fun-txll.lte*f dicit exclamatfe Elifabetham voce magna indicat
ï cos, qui cxiftimant proptetea :ächrifto. poB-:ca dictá| |eamnon hu 1ng110,f'ed diuino fpmtu.'locutam fuxiïc;
] effe Prophetam maiorem Ioanne Baptifta interna-| |quo víqueadco plena fuerit , vt continere fe non po-
! tos mulierum non farrexiffe;quód in vtero Ioannes| — |tuerit, quin inclamoremeruperit. —— — —— —
prophetaffet , vt Orige.hom: in Lucam 7. J(Zyïulus | Bengd:&am mter mulæm: ) D. Aqgu&. in Cplfï. ad
Hicrofoly. Au&or imperfe&ti, & Theop hyl.inijslo-| |Dardanum vertit, Beata tw mter muhieres, c?* Lbeatus fre-
cis, quos modb indicauimus: Argümenta quoque &us veutris tui , nullo difcrimine fententiz. Benf:dl- :
huius, quàm contrariz fententiz ; maiorafunt. Pri-| |&aautem dicitur inter mulieres, id c prz omnibus|
imum fi nihil Ioannes fenfiffet , nihil de illo magni,| |mulieribus. Quz ifta it benedictio , & quare intet |
nihil noui dictum effet: atqui perfpicuum eft Euan-| P | mulieres, non inter homines Maria dicatur benedi-
geliitam aliquid de illo diuinum; ac fingulare dicere| — |&s, diximus ver. 28. Vel hinc apparet hanc vocem
voluiffe. Praterca quiaquodangelus dixeratver.15.| — Elifabetham Spiritu fan&o afflatam emififfe, quod
Et Spiritu pnæo,mplebæ&;—udkm ex vtere matris faenon|.— eadcn? dixit. verba » qui angelus dixerart, quafi dicat, !
poteft , nifi nunc, cum in vtero Ioannes exultat ;&| |nunc intelligo meritó te abangclo benedi&am inter| -
Iquodam modo venientem falutat Chfii&um,eiï'e. có- n,?u-!lcres. appellatam; cum mater fis domini mei: No- 1
]pletum. Cur enim dixitin vtero matris fuz Spiritu| [m/,inquit Ambr.fermonem fuim Spiritus jkn(äm , neque|
: ían&o impletum iri , nifi quia exultaturus eratin v-| — |vmquam sblimfeitur. & Beda; fimul, inquit, imtwendum;
: tero? Spiritu autem fané&to nemo nififentiensreple-| - qgad eadem vece Maria 4? Elifabeth, qua à Gabriele benedi-|
tur, Ad hec quomodo S piritufan&o Ioannes replc-—- |jertur , quætfrfus C 4.ngel:4? €7 lzamzml)m veneranda , e9*
g |tus eft, nifi quo ipferepletus repleuit matrem?mater cuntda merito faminis preferenda mouflretur.1dé Euthym.
autem rgplfta fuiffe dicitur SPfii:iFll fan&o,quiapfæ- vVjadnotaui; — — . N - D* S
| ter nature ordinem exultare in vtero fuo fentiens in-| 43. Et vnde becmibi. ) Idcft vnde, autquate ego
: famem'in"ProPhctiamcrupit,*matr&mque Domini| |merui Orig. Ambr. Greg. lib. 9. Reg. epiftola ór.
|fuiadfe venientem agnouit.Eodem igiturmodoIo| |Beda,& Euthym. Non funt ergo verba ignorantis,
annes Spiritu fan&o repletus eft; eodem modo;qué| |aut dubitanus, fed fe indignam affirmantis , vt Orig.
indicauit matri, priusagnouit Chriftum. Deinde| |Ambr. & Beda notaucrunt. Eodem enim modo fe|
| lquoddicitur ver. 44. Exwlramit m gaudro imfans m vter| — |nunc Ioannis mater indignam dicit, vt ad fe mater
I1mesnon poteftde gaudio matris,fedde gaudioIoan-| |Domini fui veniat;quo ipfe poftea Ioannes Mátthai
.'- nis intelligi.Si enim de gaudio matrisintelligeretur,| — 3. 14. fe indignum dixit, vtad fe fufcipicndi baptifmi
[non ex filij exultatione mattisgaudium , fedexgau-| — |caufa Dominus ipfe veniret, vt Orig. Theophyl. &
|dio matris, exultatio filij fecuta effet. Atqui Elifà-| |Euthym.obferuarunt. — ' —— u
beth ex filij exultatione minime obfcuré indicat fe| D] — Pt veniat mater Dominime ad me?) Apertus locus,& .äo*ï"a Ts
& Chrifti matrem cognouiffe , & lxtitiatinta fuiffc] — [illuftris contra Neftorium. Vocatenim Elifabetha TTE
pcrfufam, vt exclamauerit,7sde boc mibi,vt ventat ma-|. . | Mariam matrem domini fui,id eft Dei.Eodem pror-
|reF Domini mei ad me ? Priàs igitur Ioánes cxilijt,quàm| — |fus modo quo Dauid dixit Pfal. 169. x. Dixit. Dominus
Imater eius Chrifti matré agnofceret ; agnofcénfque]| .|Domino meo,fede a dextras meis,& Ecclefiat. c.51.14. 1nwo-
gauderet. Quod igitur primo loco abalterius fent&-| — |cami Dominum patrem Douimi mei,vt non derelinquat meim
| tiz auctoribus obijcitur Euágeliftam nihil de fenfu,| . |dre tribulationm mea, e7 in tempore faperborum fineadiuto-
[nihil de'Cognitione , nihil defideIoannis diceté; fa4 — |rie. Quibus duobus preclariffimis locis veteris tefta-| b
cile foluitur,tis ifthec omnia dixiffe,cum ad Chri-] ; |méti Chriftus Dominus;id eft Deus appellatur.Col-|.
ftiaduentum exultaffe dixitindicans haud dübiéiam| ||ligiturenim ex hocloco ccrtiffimum argumentum
tum przcurforis functum officio.Quod dutem de| |contra Neftorium , Beatam Virginem veté , ac pro- -
filijs Rebeccz in vtero rixantibus dicitur,fimile non| E 'prié matrem fuitfe Dei, vt redté Grego. lib. . Regi- F^
cft. Neque enim id adaduentum Domini fecerüt,fed| — |ftri epift. óx. ,?bferu*auit'. COHï*iïgxit.ur etlam aliud con- b
jaut natur.ali;er,'dfum"diucr(ïs'in';y;cgo motibüs agita-| |tra cos hzreticos,qui negarunt Cþ,m&um Cx Viff,gïil?'e L
bantur, quareadfignificandum myfterium Spiritus| . |humanam fumpfiffe carnem,vt ait fulgentm;sf lib. de *
(an&us víus eft ; autfialiquo fupra naturam inftin-|. — jincarnar. & gratia Chrifti c. 2. Quo enim modo ma-
&u, certé fine cognitioné, qué adid, quod ageba-| |terDei vocari potuit, H'Chfw.iü!??,«?f ea Dceus carnem "
| $. [tur,non eratneceffaria. Nec fequitur, fianticipátus| , veré nofi fgu;npfïg?'VAdnqtamtThcoPhyL folam Bea- P.
' . ]inloanne fuit rationis vfus; eundem in eo poftea| | tam Virginem ante partü vocari matrem , alias mu-
permanere debaiffe, quia cümad demonftrandum| — ilieres non nifipoft partum , quoód àliz omnes vfque l
: tantàm Chtiftum illi datus effet, neceffe non erat;| . |ad partum in abortus faciendi periculo verfentur; ; i
; vteo demonftrato maneret:quemadmodum in Pro-| ||quo illacareret. Nimis fortaffis hoceftargutum. — 1]
[ phetis poftquam ea predixerant , qu Dcus voleba] F| - Et beneditdim frutlus veutris tui.) Fructum vcntris . ]
& .]populo fignificari , non fempér manebat Sp'i:ittx"se |Hebrzi filios appellant , ficut & Galli, vt PC 126. 3. Hebrait-. [
: Iprophetiz. Ex verbo autem Grzconihil argümenti| — |Ciem dederit. dilefiss fai fomnum , Ecce bereditas dominifilg: — ]
: fumi poteft, quia, etfi animantium rationeCaren-| |merces, fru&iws ventrir , & P Ur n. Defruim ventrb| — gi"
: tium propriéeft, tamenadhominesletitiageflien-| — |rwi penam faper fedem twam , id eft ex filijs vuis fuccef-| j
Volgats e-tcs per métaphoram re&é transfertur. Itaque ineliüs| ^ fores tibi regni dabo, & Sapientig 4. $. Cenfrin- d
: äää" nofter interpres vertitexwlrauit,quàm noui quidam, gentur enim rami wcon[ummati , g* fruclus iorum ign-| |
i nouarámque ftudiofi rerim Exiljt , nam exültate| — |tiles , ez* acerbi ad manducandum , e? ad sibilum aptí , id
| gaudio, aut lztitia Latini, inprimífque Cicero paf-] — eftimpiorum filij, antequàm ad maturam &tatem|
fim dicunt. De quacxultatione, yt conftat ex ver| — pperueniant, morientur. Hoc addidit Elilabetha vcr-|
Eis angeli,vt Mariá fupra ceteras muliceres bencdidla al

a f

5 IOAN. MALDONATI COMMENT. - j |
acfelicem declararet, quod alie mulieres etiam fan«| A nitas ipfa verbi poftulat,vt ad illud, Qu« däm T ;E a*:
]&e , & benedicte, non femper benedi&os, &fan-| lteferatur.Non foküm«fc»ipfä-grauiduln oftendens v-1 H v
&os gignant filios : Maria veró & benedicta ipfà fit, | [erum, fed verbisetiam conhirmat Mariz vera effe; TAT h
|& filium genuerit benedictum,vt Theophyladuer-| . qué ab angelo dictafuerant, dicens ea & àÀDominol l !
tit. BDenedictus autem vocatur frucus ventris Ma- dicta effe ;id c& ab an*gelg Aiufru Don]jmi ; i-taveife,;,g | ï ]
| rie non folüm quia Deus erat, fed etiam quiahomo| |quemadmodum di&a fuerant , perficienda , & ideo| :E " |
Spiritu fancto , & diuinitate plenus, Itaque partim| pïffic,ien.da,quöd, Maria ctedidiflet. Quafi dicat illi;y- | * f
eodem modo , partim diuerfo atque matcr'benedi- quod. multis poftea Chriftum legimus folitum di- ! 3 i12m
&us appellatur. Eodem quidem modo,quiahomo,| |cere , Secundum fidem tu«m fiat tibi, Declarat Elifabe- F i H !
quia Spiritu fancto plenus , vt mater: diuerío , quia| jtha f& Spiritu lan&o ad Chrifti aduentum imple-| . f 8 ;
& exÍe,& magis plenus,&quia fine viro conceptus,] . |tam fuitle ver. 41. quia continuó vaticinari coepit. F Pos /*f
- . [vt Grecus ille apud D. Thom.ait ; & quia per eum| B |Et quidem paucis verbis de preteritis, praíentibus,l | ( M
r omnes gentes benedicende erant. Putat Theophyl| |&futuris rebus vaticinatur , vt Gregorius hom.in| — | "
coniundtionem illam , Er, hoc loco caufalem effevt| — |Ezechielem 1,& Beda hoc loconetaueruntDepre-] — | A !
| zepro. |Pfal.59.3. Iratws es , «" enifertus es nobis ,id eft quiami.| jteritis, cum dicit, 6:4:4,7u£ credidifti; de pïqfentibns, | 2 o 7 EM
?;;; ::1 d fertus es nobis, vrille quidem interpretatur,& lic| |cum Mariam vocat matrem Domini füi ; de futuzis,l :

64.5. Ecce t irAtié es, 7* peccauimus , id cít quia pecca-
. |uimus, Ita vt fenfus huius loci fit, ideo tu benedicta
.. Jesinter mulieres , quia benedi&us eít fru&us ven-
tris tui, Res quidem ipla vera eft; neque enim Ma-
ria inter omnes mulieres benedicta fuiffet, id eft
tam fingularem gratiam , prerogatiuámque pre cc-

.|cum dicit fore,vt omnia, que Maric à Domino dictal-
fuerant,reipfaperficiantur. — | !
46. Et ait Marta, ) Cecinit prophetico afflata Ípi-f
gitu. Vixaque enim & Elifábetha, & Maxia prophe-
[rauit: Maria de fe,;Elifabetha de Mariasquiain vtero]
|gerebat eum , qui otnnium prophetarum finis crat.]

! . |teris confequuta, nifi Chriftus ben;edi&us fuitfet, à1 C Oxig.hom.&&Axxgägx;ci:in comrhentariis huius locii
[I028.116. |quo &ipía benedicerctur. De plemtmfme«cnim eu| ladhunc inodum Ícribunt , Nedque otiofwm videtur effe,l
[5 0 jposomnes accepimus,Sed an is fit huiuslocifenfus,ma-| - qued «* ante loanuem Elifabeth propherauit,qo" Maria an-
! . |gis non negarc audeo, quàm affirmare. te Domimi generationem, Serpunz enum 1avs teflamenta fa-
; seeo ] 44- Ectenim, ) id eít ftatim , Ms fupraver. 31 Ecce| — |lotis bumana. Nam feent. peccatum à mulg'exgþy;.gæpi, u E
ais in tcancqf:m, & Ver.20. Eece eris mutui, ld citftatim conci-| — letiam bonsim à mulieribus mchboatwr , vt J'emima quoa mu-
VrpZM Ipies, & ftatim mutuseris, nifi quód illicresfutura| — |l/ebria opera deponentes imflrinitati renunitient z C7- 4"ma,
| videnda demonftratur;, hic preterita fub afpectum|. — qua non babet fexumyvt Maria, qua nefeit ervoremyreligiofa|
, . |fubiicitur. - g u TL CUT | ypenutetur ludiocafftatem. .00 0000 m
| od o F fatlaeff vox falutationis tna in auribus meis , exul-i ] Magnificat amima mea-Domimnum. ) Laudibus tollo;
tAt in gandio in(ans in vters meo,) Opponit voci Ioa!;ä J.|gratias1lli ago ex intimis animi mei fenfibus. Beda,
| 1 [nem ;auribus vterum. Quafi dicat verbum Dei iam|D Tantojnquit, me Dominus támque inaudio mtnere alli-
[ — ( [nMarisconceptum, &eiuslocutum orcàloahme| sans,quód pon vllo lingueoffici explicari, d ipfo vix in-
| — [invteroadhuc inclufo veluti fympathia quadam te-| — ia peiforis affzéln valeat comprehendi, cz" ideatotas 4ni-|
l. . |cognitum fuiffe , & quafi Echo loqueate verbo re-] UR Véres 1 agendis gratiarum laudibus cffere.Eodem moz
| , |lonuiffe voce. Erat enim Chriftus verbum , quod| '|do dixit Dàuid Díal.35.5.4. I Domizo laudabitur anima
| — ( [erat in principio apud Deum ; erat loannesvoxcla-| |mea,4udiant manfaeti,Cg- leteptur.Magnificate Dominum|
l . |mantis in deferto. Preter confüetudinem meam] | thecum Q exaltemus pomen eius in idrp[ura. Er Píal4.9.1
| .|hoc dico;ac veritus ne nimis fortaffe füb tilefit.illud| : . nima AuFe mea exultabit im Demtno ,et deletlaebitur feperi
| À | jfizmum ac folidum,Elifabetham fignificare voluiffe| falntaei [uo. Ec Pfx02.1.2. Benedic ADUMA mea Domino,eg| —
: | . |vocem Mariz , exultationis infantis ; exultationem| — omia que intra ne (ant yomim fantto eius , Benedic aziima| -
! - [infantis,gaudij fui, & repletionis Spiritus fandi Càu-| |mea Dotino , &7* noli ablpwi[cs omnes vetribaztanes eins , &
B ; |fam fuifle,vtfupraver.ardifferuimus. — — — E |PfaLtos. 1. Benedrc apisvna mea Daomino, Domine Deus meus
X [-E a. Et beata , qua ereddifhi , quomiam perficienturea,| — magmficatus es vebementer. Yraq; ex confuctudine fcri-
[ v que dicla fnt tibi à Domim.) G.2, uazaeia u wwsuua, |pture difcimus hanc phrafim hominis effemagnum
i - [99t & a| Ten elomeloie A n2 npuluoie a Is lod tveds. Bea-| n feDei beneficium przdicantis , & pro.eo gratiasl
l | [taquz credidit, quia perficientur, que dicrafuntilli lagentis. .. . PucIscng ts eil? milo:
la Domino. Nofter interpres videtur legilfe evaw]5.| — ]. 247« Etexuleaut [Buitus meus in Deo falutart meo, )Eu-| |
ideo vertit Qw credidifls, &, perfrcientur in te, qua ditia| | chy,Gauifa eftanima mea in Dco faluatore inco. Át- » :
- |fent ribià Domine, quémadmodum legit Ambrofius.| .. |queisquidem vidétar efle fenfus , fi verba tantüm, m h
iQuamquam aut,in Ambrofio ,aut in Bedavitium] - '*Qögïycrboi*uxmgcmm,gf,jginem confideremus.Mibi| | i
elle necelle cfisnam Beda verbis Ambrofij vrensait,| . vero repetitio faperioris lentétic videtur effe. Nani| d
JEeatesqua eredidit, licut & Origenes hom.7. yndefüa| — minüs coheret,vt fe in Dco gauilam dicat, cüm non m
fumpfitAmbrofius.Q uod attinct ad fenfüm nullum| F |de affectib? füis,fed de.Dci laudibus loquerctur. Eft] | ij
[ o iferimen et, cliniiue perfecondsim, fiueperter| - iilimi apud Hcbigos, vevelumynom fenten j
L "" . [tiamloquatur perfonam , de Maria loqui perfpicu-| jtia vnaconcludat;que eadeé in.vprima,&.fäfcfunda ver- fmus' ii
p —— [umfi.Acfortaffisaliquanto maioretn tertia, quàm| us parte diuerfis variata verbis repetatur, prefertim| f
d Jlecunda perfona emphafim habet , dum hypothefis — (in Palmis,Iob;Prouerbiis,& Canticis omnib? vr Pf. : .:, iw
: adthefim quodammodo reuocatur. —— J qea-Qui babitat im calia veridebit eos,et Domin? fabfannabity .. .. EM B.
* . Quemam.perficientur , qua diffa fünt tibi à Borpo.)| — leos. Quam ergo vocaucratanimam, nuncípiritüvo-| - — ä :
K BI Dominol 00785&"53 teterri porecfi/a-ut,ad verbum — kcar.Nam —qu.amruis. apud D.l.ïaulum anita,& f 1 rfws.L u 1 t
al lo P'F'ff"";,.'"."?-Vt fit leníus ; perBcientur à ita diflingui videátur,vt anima pars inferior,fpixitus Animz, &], E J
; jDomino ; aut ad'1jz AA aA npSooic, qua dicta fut tibi| pars fuperior app cllcgqg,vt ad Hebreos 4.12.P T5 jl æï*ä : [
I !vtfcnüls fit , que tibià Domino dic&a fünc. fed vici-l lenim fermo Dei,e7" efficax eo* peuetvabilior omni eladio an-|icripcams. ] | ä i
1;" ( du p v ' , : , ! , DAAVOMEMIMMMHEERES — , r'unpRdt ïlþlff, : " D
l $

l i 5
st
BN E

E . - AUUONIN LVCAE CAPONR O - "p

E | 00 dpiti, e pertingens v[a, ad dsmione anime e77 [iritus: aut) A. |expofitione huius càntici , & fermonede fan&is j5
anima,qua.vmimus;fpi::icus quo fecundàm Deur| — |Beda in coimmentarijs, Bernardus Íer, 42 & 45. inl

viuimus , vt . Corinth. 15. 45. Ffw eff primus bomo| — |Canticum canticotum hunclocum interpretantur.
JIAdam in animam viuentemnow[simus Adam m [biritum| — |Quzftio non eft dere, fed de horum verborü fenfu.
viuificantem, camen aliquando ädein funt Vt.I..quiu t| |Namíiremquidéipfam con fideremus ; cui du biun.ï
7-34.mulier muupta,C7* umgo cogitat, qua Domini /ünf, vt cíle potc&- vel min.imarr:x ! pi;etät.isipg.rteifq lh»ab.epltxl,
fit (anfba e* corpore , 7* [pirituid eft,corpore & anima. Íummam in Maria humilitatis fgl[ïe virtutem?Si ho-
DUR Átque itaaccipitur hoc. 1oco,..V.c t.c&e €XP1'1C8EIII Ap-.- rum.vei:bo.rum fenfum, eo minüs credibile ?ü d.e (ua
| I guít. in expofitione huius cantici, Magnificatinquit,| — Mariam virtute loquutam fuiffe, quo maiot ii ea

| n anima mea DominnmyC27" exultauit fpiritus meus in'Deofa-| — |virtusexcelluit. Haudenim fcioan humilitatis fit fe *
p *ï-xþ lntari meo,V us q7* idem [piritws T n ad F' ipfam /jirttu: di- gpfu m humilern nó folàm agnofcere; fed etiam pro- 4' u
: citur,C9* ad corpus 4nima,quare amma dicitur /?:mmf, «7' e| B fiteri. Sola inter virtutes humilitas fe lp fam ignorat, l*ïiümili-taäg
conuer[o. Et rurfus , anima dicitur inquantum eff vitácer-| — & neício quomodo fit, vt humillimus quifque fimul 27 j
t * 7 poris, [piritus awtem inquantum ejf febflantia fpiritualis,| — | vt humilitatem fuam animaduertir; ac prodit; pet-|aiur.
M | Et quod dixerat ptiüs, Magnificat, dicit nunc ,Exwulta-| — |dat. Deinde non idagebat humillima, & (anctiffima
-,lïf,)) (it,id eft gaudio exultans laudauit.Laudatenim Ded;,| — |Virgo, vt doceret fuis meritis táantum fe beneficium
" qui glorians przdicat , quantumab eoacceperit be-| | |confecutam, vt mater cffet Dei: fed potius vtfe indi-
neficiaum. Hoceft quodait, Exwlraun fPrritus meusi| — |gnam omnino fuiffe tanto beneficio declarátet: no-
Hebrail |Dep (z]opavi mo,pofito; vtopinor,ex Hebrzorum có-| — |luitergo dicere fuá à Deo virtuté ; fed potius f& hu-

fuetudine praterito pro futuro, Exultabit (piritus milä,abïe&'aquu'c. perfoná, & condition&;& vt vno
meus, quafi dicat non meipfam quafi merucrim , fed| |verbo dicam, fuá mdxgmmtcm re(geöfa fuiile; quod
Deum laudabitanima mea,in cóquegaudcbit, atque| — |quáuis indigna prorfus effet;Deusfetáito honorc di-
lztabitur;ab co fe fatebitur tantum accepilfe benefi- C gnatus fuiflet. Hoc dicere & virginem ; & humilem
cium. Sicut dixit Dauid, !n Domimo laudabitur amima| — |decebat.Praterea inter hec verba,& przcedétia ma-
m«4, id cit Domino , nó mihihocaccceptum feram.| | |nifefta apparet antithefis.Dixerat,Manficat amima mea
2 De falutarimeo.)Priàs vocauit Dominum,quod| |Dominii, dicit nunc,Qwia refpexit humilttatem anclla fua,
. ] -- |porentie nomen efe vt indicat D.Paulusi. Corint.8.| |Itaque humilitatem fuá Dei magnitudini opponit,
! 6. Fnus domimus Ie/iu Chr:;/:'m. per quem omntd, «7" gosper codämq; fenfu, & fe humilem, & Deü mag nü vocat.|
upfum , nunc vocat Deum falutarem füuum H.*npw»| . |Deum autem non vocat magnum, quafi fuperbü,fed|
falutis mez, id eft faluatorem meum, quod noméeft| |quafi przcellentem, & fupremum dignitatis gradum
beneficij. Indicat Deum & potuiffe , & voluitfe fefe| lobtinentem: ergo & fe nó vocat humilé ab oppofira
falaare. nde (inquit Auguft. inexpofitione huius| — |fuperbiz virtute;fed ab abieta; vilíque conditione.|
cantici) vtrizque profeffa eff , Dommum, C faluaterem,| . |Denique nonfolet humilitatis virtus lezeiveeic, quo

Pf. BOW. d

vt pro poteflate , quaomni [una creature dommatur,imre me-|^ |verbo Lucas hocloco vfas eft , fed Tazvcepoeiyn vo- ,
tuendum oftenderet : pro. bonitate verà , qua mifericorduter| — |cari, vt A&orum 10. 19. Epheftorum 4. ?. Philip. 2.3. |
iquofdam filuat, dignum dilettione demonfiraret. | Colof.3.12.1. Petri 5. $. etfi humilem; id eft virtute fu-
AS8. Quia re[bexit bumilitatem ancille [ne.)ori 7«O&-| — |perbiz oppofitaprzditum (azvór vocatum legimus
L : Aey eic iv loreiyoows $. d'iourc durd. Quia refpexit, aut| Matthzirr. 29. & 1. Petri . $. Atquein hancfenten-
afpexitin humilitatem feruz fuz.[d eft non cftdedi-| |tiam Theophyl.Euthym. & au&or ille Grecus apud
|| guatus, non eftaucríatus humilitatem ancillz fuz,| |D. Thom. interpretantur, & nif fallor Iuuencus his
C fcd ratiofiem illius habuit. Quid fit Deum refpicere| | |verfibus, | | a | :
"- — lHebraicaphrafi ver.25.expofuimus.Non eft omnino — quàd me dignatus in altum |dqrib. r E4.
] p : Mi Pa n á as o P. ! Ü uang. hift
|[| gïäsq?gt ..abs re, quqd in hunc,lo cum icrlgfï't Augu&.!;(g/jïe&w, ! Er:,cgege ex humglz feljärm! cuntli(que 6:4:4»; pE |
" fjiüia jinquit; Dei tribus enodss accipi folet , videlicet fecundsm £0- ; Ge.nnbus, e9" [eclis voluit Deus equas baberi.
: Meriptara. |emstianem , fecandium gratiam, fecudiam indicium. De primo| ^ |S1c etiam nónulli recentiores interpretes intenlgüt:
T ï. Hebrq.uf.zayfpo/?olws , Omuia nada , 7* aperta funt a.cml:ïs .,eim:, frdper quorum vnus dixit Mariä hocloco humilitaté exer-] - !
| Q ;rït ä;. ;5. 'gratiam Deus nos omnes refpicit , quia oculidomimi /iæl)er i-| |cuiffe,fed non fignificaffe. Nam fiue eius fa&ta, fiue
| n. — Iflos , e2*c. Detertioin fine dieter. Nefco vos. Refpicere per verba confideremus, omnia humilitstis plena funt,
i gratiam eft prius abietlos, e7 dereliffos vifitare. Manifeftü| — |fed quo magis omnia humilitate redundant, eo mi-
J | - left Mariam velle rationem reddere, quàm obrem| [nàs fe humilem appellauit. : s
: leiusanima magnificetcDeum , & in ipfo exultet fpi- Ecceenim ex boc.)Deillce'ps ex hoctempore. |
| 3 ml ritus cius , quia nimirum Deus ipfius refpexiffet hu- Beatam me dicent omnes generationes. ) Declarat, quod
F lY militatem. Quibus verbis magnum aliquod à Dceo| — |dixerat;refpexiffe Dominum humilitatem fuam , id
( j — |beneficium acceptum fignificaricóftat: quod autem, — |eft ex humili conditione adtantum honorem euc-

*».

:—iïmil*itas id fueritbeneficium non fatis conftar. Totain eo res E xiffe,vt Íe omniafecula beatam fint prgdicgmfa.O[P..
tibus mo- 3 : : A CU QNNE f ! : :
- |dis in £cri-, Vertitur, vtintelligatur ; quid hoc loco humilitatis| ^ |ponitomnes generationes, id eft omnia futura
[ptura acci- nomine fienificetur. Tria enim in litteris facrisco| — |culatempori przfenti , quod vocauit bec, Ecceenim
|pitar. - (s . . i : H " E : s n Á p
|folere nomine fignificari, afflidionem, vilem &ab-| — |execs & omnes futuros homines vni Elifabethz;] *
icctam conditionem,& cam virtutem,quzfuperbie| |qux fe paullo ante beatam appcellauerat ; quafi dicat,

2 | opponitümf claiioni, & multiobferuarunt, & res, — deinceps nonfolum tu Ó Ehfabetha,fed omnes om-

"o

M : tam coimperta eft,vtanimaduerfione non egeat.Vir-, |nino mortales beatam me effe predicabunt, vt re&té
sl : tutem hocloco humilitatis fignificaretáto fereom-, — [Theophyl. animaduertit. Cum autem dicit «mnes ge-|
: | [nium vcterum, nouorümque interpretum confen-, — |nerarienes , etfi generaliter, & fine vlla exceptione lo-
usl fu cceditum eft, vt nequaquam auderem, nifi & bo-k quitur , tamen non omnes fine gxcegtionc homines
;Jïïïbï?ïf.iäs | nos ipfe feanzgs auctores veteres, nouogqäe, dlgm-]-ï lluäl'llgl-": ; lEd cos tantäm ( quiin C? rlü*u filiü .fuulïn
xn-äfi;("*"f | ; tire, De humilitatis virtute Ong, hom. z uguit.1n . — icreditur! erant, yt-hEut ylï?-.ad.mwumNa Iudzi qui«

2y BR uU
d EC

dem -
m

conRuitia-
tores,

P p ais u p d

i Magnalia.

T a T LE EUTEANE ERV RR TY

Y

.Hebrai-
i frus,

Calniniftge

[Ita folent feptuaginta interpzetes miracula yocare

. |ine viro Deum , hominémque Virgo conciperet.

M

4Bcata Virgine. Quam interpretationem nominum

| ;Thco phyla&ti pmbabilior,quia violentum videtur;

.[quaft hec , & cetera , que fequuntur , fecunda pars

Iphrafim Deum delcribat. Obferuatu enim dignum
p : $

|dixit, Quiafecit mibi maágua Deus, quod vt breuius di-

— leiue im pauperem. ve[piciunt ,palpebra eius inrerragant félios
- I:bominum , id eft, cuius oculiin pauperem relpiciunt,
: z&cuius palpebra perfcrutantur hominum cogita-|
!tiones. Etiterum vet. 7. Qwoniam influs Dominus, e7

f

imutatur,vt hunc iuftificet, illum condemnet: hunc

hasss t D

69

ilOAN MALDON. COMMENT.

Vib n m t

79

Infidiatur cnim femper ealeaneo eits antiquus ille fer-
pens , quierat calidior m:;fï'.;f 4ïztmanfzbm ferra, Genef,
3.115. Coepit Elifabeth prima oinnium Mariam bea-
tam dicere fupraver. 4$. Secuta deinde eft mulier
illa , quz de medía clamauit Euïba » Be4titá vtltr , qui

fe parmm'f, «" fufr;em, qua füxiféi, intra C€11.27.
; V Ms * TOU E d) M^
49. Quia fecit mibi 1AQP,) 071 TT OWICS 34 AA iA

|ex Hebraorum imitatione , qui res magnas , & ad-
mirabiles nmi»13 appellant. Notter interpres,etfi mi.
nus Latiné , tamen eadem imitatione ff)let reddere
usdgnalia , vt Exodi 14.55. Deuter.10.21.& 11.2. & Pal
70-19. & 105. 21. Magnum veró miraculum erat , vt

Augult. in expof.huius cantici. POT
Qui potens efl.) O d'uua(gc, tU. Potens,quod vnum
eft ex decem nominibus Dei, que Hieron.numerat.j
Apté veró hocloco Maria Deum potentem appel.
lauit , quia de miraculis agebat , in quibus efficien-
jdis maximé oftenditur diuina potentia, vt Theo-
phyl. indicauit, & D. Auguft. in expofitione huius|
cantici , Magnwm, inquit , fint ,ve Vrrro fsne virili (emi-

carne (na sadutum vtero geffaret. Magnum [nitdum [e an-
cillam confeffa e[fet, vt mater fieret f& plafmatovis , Qui p
tens efl : quia credi [potefl ems potentia, poteptem confe[fa eff,
Jfed. quanta , ant qualis, comprebendi non potefl, R.eddit
Maria caufam , curomnes gencrationes beatam fe
prcdicature effent, Theophyl. Alij caufàm reddere
exiltimant , cur eius anima, vtante dixit, magnifica-
iret Dominum, quafi dicat, ideo magnificat antma mea

imagpa , vt Bernardus-docet in fermone quodam de
allufio probabilem facere videtur , fed illa tamen

vt hec particula caufalis , Quia tam longé referatur.
Et [antfum uomen eius,) Q uidam ita hoc exponunt,

fint huius cantici, & quafi abíoluté Maria Dei no-

men fanctum elfe dicat, eiáíque mifericordiam à|
progeniein progenies. Maeis credo hzc, & que fc-

[quuntur , omnia eFitheta elfe Dei, quibus per peri-

eft nunquam Mariamà ver. 49. víque ad finem can-

norificis epithetis , quafi titulis, ornaffe. Nec enim

&u eratjita & ad fententiam minis cfficax,& ad ora-
Uonis ornatum minüs aptum: fed dixit, Quia feoit mi-
hi magna ,qui potens , Quod ergo fequitur, Ef fan-

jnum relatiuum pro altero ponant,vt PC10.4.Domi-
gus im templo [ancfo (ao , Domimus i ceelo fedes eius , id cft,
cuius fedes in celo eft.. Et rurfüm eodem ver. orcul;

p2flittas dilexit , equitatem vidit vultus eit, id cft, cuius

ne Jilium. conciperet, Magnum fuit ,vt Dei patris Ferbum|

Dominwn , id cít magnum pradicat, quia feet eubi,

tici Deum nominalfle , fed figura.quadam oratoria,]
. [que maiorem habet gratiam,eum defccipfitfe,& ho-

éum nomen eius , perinde eft , ac f1 dicat , & cuius no-l
1hen eftfan&tum ; fic enim Hebrai loqui folent , vt

vultus zquitatem vidit , neque perfonarum eratia

Bv

D

dem Gentiles , & hzretici, maximeque Catuiniani; A lamet;illum odio habeat. Ex Pfal.r7.31. Dens mens jm-
5. Virginis lnon laudibus eam, fed couitiis frequenterafficiunt.

F iportansd, osmmia verbo virtutis faa , vamen nefcio an ifta

-Jbrachio fto , perinde eft , ac f diceret; fecit potenter

pelnta via eims,id cft cuius viaimpolluta eft.Quo fen.
íu nomen Dei fanctum appelletur , etfi res eftad..
modum facilis, non confentiunt tamen interpretes.
Nam Euthym. fanctutm, quafi magnum ,atque exi-j
mium vocari putat. Theophyl.quafi mundum, im-

fi potens, fegregatum à rebus omnibus , omnéfaue
P BI eg UEPAE i ,0imBelq
fupefans, & exccllens. Mihi fané&tum dixiffe videtux|
quah venerabile , adorandum , & laudibus propteij]

benedicituf À peruer[is blafpbematnr. -

102.17. Mifericordia antem Domini al «I80, 2" V[que i
&ternuo fuper timentes cum, Quemlocum videtur hic
Beata Virgo,totidem verbis exprimere voluiffe.Nec

magna illa, qua fibi feciffe dixerat;celebrandum. In]
hanc fententiam Auguft.exponit. Horjnquit, nomen|
fanétum efh, cum fanfIis e[l, cum [antlzs loriatur , à fantlul
. 4 |

d $O. Etmefericordia eus À progenie iti progenies, ) Haec|
verba eodem modo interpretor , quo przcedentia.]
Cuius mifericordia eftà progenie in progenics , idi
.4eft perpetua , infinita , Ícmpiterna av 310 vt PÁL,

Poïluwm,mcoütaminatum, quóod verbum Dei in'E |
|vtero Virginis contaminatum non fuerit. Beda qua-]-

?

alia fortatle caufa fuit , cur his và fit verbis. Si qua

|eum , qui tunc erat , miíÍo filio fuo fuam , que nulla

ricordiam. o | |
$r Feéit potentiam iu bracbio fuo. ) Intelligendum

]enim continuata periphrafis , qua Deus ex rcbusà

|tür. Brachium Hebrzorum idiomate potentiam fi-

veró alia fuit, hzc fuit opinor, vt (ienificaret Deuml
noníolumin veterem illum populuim , fed etiam inf

cemporis longinquitate exhauritur,exercuiffe mife-]

25 08 relatiuum g», ficut in precedentibus. Eftj

| [fepotenter , & mirabiliter factis eleganter defcribi-]

* E
Brachium F
in fcriptu-

gnificat , quód in brachiis , ac lacertis virorum ro-
bur;& vires cfle foleant. Exempla in Pfalmis paffim
occurrent, vt Pfal. 10.15. & 36.17. & 43. 4. & 70.18.

res magis explicetur cum potentia , & fortitudine]
coniungi, vt Iob 22.8. Píal. 88.1.14. Haize q1.9. & 62..
3.& Daniclis 11.6. Quod ergo dicit, Fecit petentiam in

brachio fuo , potenter manu fua rem geffit , aut de-
* j * . : * ,
clarauit , quàm potens brachium fuum effet, Vidc-
cur etiam haé phrafiomne humanum auxilium ex-

E icludi, quafi dicat mitacula illa,quz fecit,folum, & àf

nemine adiutum feciffe, ficut dixit Dauid PfAI.7148.
Benedilus Dominws Dews I[rael ,qui facit mirabilia folus,

Iaternum mil[ertcordia eins, Ext laias cap.63.5. C. zrwnäexi,
Q9 non erat auxtliator, quafu,e7* non fuit, qui adnnearet,
eo- faluauit mibi bracbium meum , e7 tudiguatio mea ipía
lanxiliata efl mibi.. Non placet, quod Beda, SEI'&I?HS.,"[ :
Theophyl. & Gracusille audtor Diui Thoma ícri-]
bunt,brachium Dei hoc loco Chriftum vocari,quial.
etfi vere Chriftus Dei potentia , & Dei vixtuseft,

interpretatio loco fatis hzreat. De quo autem mi-
raculo à Deo facto Maria loquatur ; (loqui enim de]
aliquo videtur ) nonnulli querunt. Á cíunt , qui de

ipla Chrifti incarnatione loqui pute
cnum fuit certé miraculum , quaque Déus |
carne filio fuo fummam fuam potentiam declarauit,
qua potentes dem ones,?ui liberé ante in hoc mun-
do dominabantur, de fno deiecit regno; humiles
autem , qui in Chriftum crediderunt, ad regnum

erexit. Sic Auguft. in expofitione huius cantici, &J

Cyul.

d PT

& 76.16. & 78.11. Itaque fzpe folet brachium , quó].

& Pfalass.4. Quifacit mimrabilia magna filus, quouiam rm|

ta pro po-
tentia,

*

Hobr.z.5.

E

—— Ó P RRR

1

,

F

Mdl A a EE aE "
W T

E n Ts ;n»æ';l,&,,w u
UUTDARC n ^m

3
E
x

F . PORWE O MR O ; , Y w : ZA
E T. ^ &L Ts X ; A EE ubato 4 x vIN
b E "n RE : ) x i L 3 ; :" à . 5 : ;—r l « ;

E

dennl"

7Y BOM SIAGQLD v
TCyril-apud D. Tho. Alij ad praterita reférunt,id eft À loquatur.de o folécinterpretes diffentire. T hcoph7-
adrerum pfimamïcrcationö, & reliqua omria; que Cyrillus, & Gracus ille au&or apud D. Thomam p-
Deusab initio huius mundi potenter ; admirabili-| — |reszes dqmones ; quiante Chrifti aduentum in müdoj:
tärquc fCleïC in»facris litteris PC!' hibetur-.(?mr.zmenim L'cgn.a,ban.t*ahumücsï anïneghoïnincgqui à dæmjgn i-
o. 1. . iper ipfam (acta [unt. Ita B.cda. Alij.ad -P.ræfcnqaf E C&" bus VCxab-fgnt:ur,intcli-.lgum;ggtæ vt Thcophyl.aitpz-
runt, quia Virgine patiente natura xfxäa-, & com- jentes Pharifeos, & Scribas,qui fuper cachedram Mo-1 -
| inutata cft; quaíi Virgo i hocpotentiam Deum fe-| |fisfedebant; humiles miferum, & imperitum popu-
[. ciffe- dicac, qubdfecit; vc Virgo ipfa conciperet; vt luin,cui onera imponebant grauia;qua ipfi ne digi-
Theophyl.exponit. Mihi de rebus prateritts videtur| . |to quidem fao attingcre volebanr. Alij.ad exem plar
loqui.,:quia-&;præjt.ezicis.fcnjngc.r vutur verbis, Fec, — faperiorum temporum cxiftimát Virginem alludes
Depafeut Exxlt;zz»it,Imp!c*:äzïäü;mlfifgïü cepit , G quiaía-| me,vt ad Satïlem ,quem Deus de regio folio derur-|
tis apparctthalic*fe(:amdam partem cantici hy-tïïn,um*B* bauit,& ad Dauidem , quem ad ïegnfg'euexit;x.,Reg,
potias elfe , quàm prophctiam. Ixn;hym üoautéma- |16.12.1,Ego Bedam fequor,qui nullum aut przteri-
gis cóuenitcredere caniresànte .a;Dhc.ïO:tæ&as,q quàm| .jrum,aut faflmï;um etiam exemplum notarí purat, ant
przdici faciendas. Caterum nó exiftimo de vno ali4 — |hignificari , quid fa&um , faciendümue fic , fed quid
quo fa&o loqui, fcd vniueríé de omnibusquzDeus| |Deus fgcctg poffinac (oleat.Soletautem fcripzura in
(olicus effet facere; ficut fecit Anna r Reg.a 2. Da-4 |Dcilaudibus poncre,quód regnatransferat ,& alios
uid Pfal.r35.13. — . ( ob doiussia ob Mil de folio c.lr.-ri'jlciat,alios in lolium euehat:quia càm Viny-!
u - D:äerþ:fi&pgrbos. mente cordis [uz. ) Hgbra,lfmlus,ï Ecx'"homxpgshüumrhm Poccn;mïcr.cdatur cfï;c* Regum,
mus. 35 di[þerjz't,diffifmfzt vt Pfal. 32. 10. Domimes d?[(ïþääl 11.1J5 PQUHHïïüm ?üblgCïïdïS, , d'li?ïguexl,di(cïuc' diui-
confilta gmtium,rreproba!' 4zs£em-tzogt£4twn£ïp0þ?4(!07'5*?3 C nam aximé p oteftas apparet Daniclis 2.2 I(J*zp[r mn-
reprobas confilia peinipun, Sunt qui ad hunc modum| — |'4' fcmlfo.m,a" g«m!es,t!m:asfc;it veghia , atque con(htuit , &
verba coniungant Differfit féiperbos mente cordis f , id, C Ecclel. 10. 8. regnum 4 gente im gentem transfertar propterl
[eft;cos,qui mente cordis fui faperbierátvtEuthym,4 — poeeffitiat p imnrier G Pal.106. 40. Effafa eff conreptu|
Alij ficexponunt;vtfi nomen Grecum dfgwoigabla-| — |/oper principes, & errare fecit cosininwo , C* non 12 via &
tiuum fignificerinftrumenti quafi .dicat cepit eos| Lob12. 18. Zaltbewm Regum z?;ä)lu-;z ) 49 praciugis fune re-
fuis ipforum confilijs. Admitabilior etiam videtur| — | s eerwm,& 1. Reg.2.8.Sufeitat de puluereegenum , «y: de
Auguflini Ííentétia , qui interpretatur in exPoHtionc Tercore eleaat patperem y vt fedeat.cum primoipibus ,€77 fo- gt - 3
huius cantici ; Differfit faperbos smente cordis [as , ideft] — um lori;e tene4t, Itaque praetericum pro fututo.cximus |
profundo*.confllio f10, quafi illud reciprocum fw ad Hebraice lingaz proprietate accipi puto, & futu-
'Deum referatur,quod ex Grzcis verbisapparerfieri| |rum ruríus alio Hebraifmo pro modo, vt Gramma-
: nonpoffe.Ego hypallagem cffearbitror,qua frequé| | [tici vocant, potentiali , vt fit fenfus depefour potentes de
ter vtütur Hebrei , Differfit.foperbos mete cordis foi pro| — |fede,ev* exaltamt bumiles ,1d eft deponet , & exaltabit;
l* Difperfit cogitationes cordis fuperborum, id eft ip-|D hocceítpoteftdeponcere,& exaltare, — . i
forum confilia, & machinationes.Difpergunturau-| | — $ E ['artentes impleuit bona , ) 1d cft poveft, acfo-
tem , & diffipantur confilia ; & cogitationes fuper- letimplere , atque locupletare. Sient, quod fequi-]... - .
, borum;cum in:diuerfam euaduntéxitum,quàmipó| tur, Er duites drmifit inanes , id eft. folet dimittere,&| ^ - «
: |purabant.Superborum dixit potiüs,quàm impiorü;| |cos,qui prius diuites cranb;pauperes facere. Eodem]
aut iniquorum, quia quàuis omnes iniqui , & impij enim modo hunc veríum interpretor ; quo fu perio-
lintelligitur , tamen fignificantiüs hocloco fuperbi;| - rem , vt nullum certum notctur fa&um, fed tantüm] -
quàm impijautiniqui vocantur-Quiafupesborum| ||dicatur, quid Deus facere poffit, ac foleat; vrdixit
cófuctudo elt multa & variaagitare confilia, quibus| |Anna1. Reg.2 5. Repleti prívs pro pasabus fe locaucriit,e2
corum ambitio nutriri folet. Similequiddá de aua-| — |f«melici faturati fumt,& Dfal.jj.11. Dowites eguerit, & éfua-
ris Iacobus fcribit c. 4.13. Ecce &uneyqui dicitis , bodie,ant| — jrierunt, inquirentes autem. Dominum non minuentur omni
Veraflino ibimusim illam cuntatenz , 9* faciemus ibi quidem|E, |^ono. Itaque quod Theophyl. exponit Efwrrentes Gen-
annum;e7" mercabumur eo7 lncram faciemus, qui tgnp-m[zs:,: tilesdiuites kudxos;& quod D. Augu ft. eforientes hu-
quid.erit in práffnnm, i ocapoie 0. Imiles , dumstes veró fnperbos; & quod alij efarientes;
P. 57...:,De;zoþitpofmt*es'dg pädg,(g—r'exdlm,wit bumile)| |qui,vtait Chriftus;efmrmot , e fitiunt mfhitiam diutes, us ï"
ais d'uuas as ouro Üpcvov, d'uvde sj dynafte,quo etiá| |qui ea abundant, ideft ; qui profuo arbitrio corru- g
nomine Latiniau&ores vti folent,dicuntur princi-] |ptosad fc indices fle&unt, morale quidem eft; aon
pesac Reges, quia potentes fum.;lt'aqüc nomenf—p»; litcezalé.: — 55 usci anoor i Dorcueee
tentes hocloco non tam potentiam , quàmofhicium] |-. $4 Seiféepit. ) Etiam hoc loco intelligo relati-
quo potétia cxercetur,fignificat, vrapparetexadiü;| uum 4 Íicatin füpcrioribus, càm fit perpetua def- ;
&o de fede,ideft,de throno,de folio regio.Multi enim criptio Dci. vartAoC uféqit hanc vim Gracé habet,
potentes funtqui Regcs non funt, nequein throno |vtdeclaretDeum populum fuuim iam omnino de-
(edent.Hic autem dc Regibus loquitur.Quod fequi- F [ie&tum, defertámque quafi porrecta , ant (nppofita
tur,Et exaltavit bumiles;ad eandem modum intelligé-| — |manu fuftinuiffe, erexiffeque;ficut Dauid dixit Píal.
| dum eft,ex contrario;id eft euexit humiles , & inte-| — |26.10. Patter smeue , 77 mater mea dereliquerunt em Domi-
| gio folio calibcaui.t,vxadc R&ges de-iecerat.chcïellï nus autem affampfir me, Similia funt.exem pl«a Pfal. 3. 6.
dum enim , autintelligendum eft$yo. »oms$ nomen| — |X 17. 17.36.& 62.9. & 68.50. & 72,24.117.13. & 18$.116.
| üpóve fedis,aut folij, quod prgcelï;'erat.Humilcxs».auti*:m $&u4$9&146.6.. — — vb u P
nonà virtute fuperbiz contraria, fed ab abieta ; Ifrael: puerum foum. ) 1fraclem filium fuüim:
humili conditione vocat. Opponit enim humiles| |fic enim folebat Dominus. populum illum ap-
potenübus , id eft Regibus, & 1js,qui in magno ho- pellare Ofce r. 1. Sufcepifle igitur. dicitur. 1f-
noris gradu funt. Quó autem hicipfe fenfus alludat;!.— raclem fiülium fuum Deus , quiacum maximé
lid eft de quibus potentibus, & de quibu,s-humilibusl 'abie&us ; & fuüb Romanorum impcrio afflidus
L - | 1 em ; —— À À .W(, "D POPQMS'&

»

|

lfed quafi menfibus tribus , indicans non integros|

JElifabethz partum videre , quia credibile eft eam
[rore aliarum mulierum nono meníe peperiffe;
|cam autemangelus ad Mariam venit, fextus illi pre-|
-* |gnanti menfisagebatüt ver. 36. vbi etiam fignifica-|
| g,irurfextum menfíem tranfactum non fuilfe: itaque
[non poterat nonus menfis impletus effe, cum Ma-
|riaab Elifabetha domum rediit. Dceinde,quód poft-

file Mariam cum Elifabetha non inenfibus tribus,

manfiffe tres menfes. Quod ffi ita eft ; non potuit|

Jaddidit , Elfaberb autem ampletwan eft tempus pariendis
Jindicans iam Mariam domum rediifze , cum Elifa-
|bethz tempus pariendi impletum eft.' Prztereà,
quód non videatur Euangelifta tacitürus fuiffe , fi
|Maria partui Elifabethe interfuifset , cüm idad rem
. |maxime pertineret , & tanta diligentia narrafset,
|quamdiu Maria apud cognatam manfifiet.Denique
Inó decuifsevirginem interefse partui, & eam fuifse

lefsent , pariente aliqua muliere alió migrarent , vc

quam Lucas dixit Mariam in domum füam rediifse,

confüetudinem,vt omnes virgines;etiam que domi

Igraues auctores Theophyl.Euthy.& Grecus au&or
|D. Thome, & Niceph.lib.r.cap.8.tradunt;qui huius

fententie defenfores funt. Ego tamen mihi omnino

E

F

Iriam manfiffe apud Elifábethá tribus-menfibus, fed,

|plàs tribus menfib? apudeam fermax;:xüiï'c.Habcmf*
Jusenim exempla apud Euangeliftas; vbi ; illud 49475 :
Inó fignificarminüs;fed aur plus,iuftum certé nume-|Quafi in. |
Ícriptura. ]
Chriftus fepté panibus,& paucis pifciculis fiturauc-
. |rat;fuifse quafi qwartuor millia s Ícribit Matth. c.15.18.
ffuifse qiattuor mi!lid;?xcepf:ä* mulierib" ,et paruuli. Scri-
ibit Ioannes c.6.10. numerum eorum,quos Chriftus

iffe quaft quinque moilta s Ícribit.:Matthzeus cap. 14. 21.
Iuulzi; Solent ergo- Euangeliftz eam adhibere mo-

|derationem , vt dicant 4u4ff , non modó cum mino-
|rem numerum fignificare volunt;fed cum aut de iu

bet etiam hzc fententia meliores auctores Orige-
[riem hom.o.Ambrofium in commentariis, Bedam,
iStrab. Lyr.auctorem Scholafticz, vt vocant, hifto-
|ti«. Habet ipfam etiam Ecclefiam , qua tertio men-

llebrat.Argumenta veró;quibus alij auctores in con-

Itrariam fententiam:addudti funt ; facilé foluuntur.|
|Nam quod o biiciturirEuängcli&amfnton dicere Ma-

quafi menfibus tribus, nonmagis indicat minüs, quàm

rüm. Scribit Marcus €.8.9.numerum homindü;quos

-

quinque panibus , & duobus piícibus fatiauit , fu-|

fuifle qunque milia viroram exceptis multertbus e7 par-

fto numero certi non fünt , aut exiftimanr non effc

perfuadeo Beatam Virginem ante partü Elifabcthæl :

-

necel-

|fe poft conceptionem Chrifli Ioannis natalem ce-] -

75 . IOAN. MALDONATI COMMENT. d —
populus ille erat, Chriftus verus Rex venit; qui. À ab éanon difceffifse. Primüm,quia vixalia caufa ex-1
eum nonà Romanorum ,fed à maiore Diabolity-| |cogitári poteft congtua, quamobrem Éuangelifta
lannideliberauit. —— irgjdic ,. |tempusnotauetit trium menfium, quos apud Elifa..
— Recordatus mi[ericordia fa&.) MyneS3yag ixtecasré, — |becham Mariam mianfifse dicit, nifi vtindicaret víq;
vt recordarecur mifericordiz fuz, ideft vt oftende-| — lad eius manfifse partum. Preterea quia credibile nó
ret fe mifericordiz füz oblitum non effe, fedrecor-| — left Mariam »quecharitate impulía cognatam , quia
dari. Sicucenim nunquam veré obliuifcitur Deus,| |grauidaérat;inuiferat; & tandiu cum ca fuerat,haud|
fed ad fimilitudinem hominum tum diciturobliui?| [dubié vt pregnantem adiuuaret , cüm partui ,ideft]
Íci; cum ita nobifcum agit,quafi noftri oblitus eflet,! — |dolori;atq; periculo proxima efset,deferuifle.Dein-
Pfal.12.1.41.10. && 45-24. 66 73.19. itaetiam diciturre-| — |de, quia illa ipfa ratio ; que illam impulerat , vt pra-l
cordari, cum ita fe erga nos getit , quafi priüs noftri gnaritem inuiferet , impellebar , vt eius cxpe&äret :
oblitus fuiffet , poftmodum recordatus , id eft,cum| B partum. Inuiferat , vt, quód angclus dixerat ver. 56.|.
tios orantes exaudit, oftendit fe bene nobis velle,vtl Et ecce Elifabeth comnata tua , o* i[ïzþ cencepit fli"m i (e-
i. Reg.t.19. Efther 10.12. Pfal.97.5.102.14. & lerem.a.i. |ne&baite (52 , rc»ipfäcxperircmr: quis dubitet voluilse
| j&D ;m.zel.l 437.P o UE UE : UUS etiam experiri p'artum?-videräquc ,quó res euade-
38« Sieut loemtus eff ad patres noflros.) Cyuafi dicat,vt| ret, prefertim cum tam prope exitum effer. Ad hecl
recordaretur mifericordie fuc;quam promiferat pa-| |fciebat vtiq; Maria Ioannis myfterium , quód Chri- |
tribus noftris,ícilicet Abraham,& feminieiusinig-| |ftifilij fui precuríor futurus effet ; qui; lbi períua-
cula. Patres intelligit omnes Patriarchas,fedillosin| — |deat noluiffe riatum etiam viderejquem tantum (ci-]
primis, quib? Dei promiffio denafcituro exfemine| — |ebat prophetam futurum effe ;quem audiuerat prz
lipforum Chrifto facta fuerat , qualesfüerunt Abra-| — |gaudio feadueniente in vtero matris exultaffe : Dc-
jham Gen.12.5. & 1.3. & 17.19.8£ 18.18. & 22.18. lfaac . [inde quz non dico cognata, fed quzlibet alia ali-
IGen.26.4.Iacob Gen.28.14.Dauid PÉ151.11. Sed folü C |cuius charitatis mulier,cum per tresapud pregnan-
Jnominauit Abrahá , quia illiprimüm Chriftuspro-| |tem manfilet meníes , inftante iam "þartu diiceffi£.
jmiffus fuerat , & quia ipífe omnium credentium fa-& — |fet? Cur ergo«credamus feciffe Mariam , quod ali- i
Itürus erat pater. Quód cüm dixerit fzenr locotus eff ad| — |am vllam mulierem: fatturam fuiffe indi gnum cft
atres noftros, addat commutato cafu /£brabam,ez* (e-|.— |credere. Denique tempus cum hac fententia recte
mini eius 1 [ecula , ideo fecit, quód Grecum verbum| — |conuenit: agebatur enim fextus iam menífis, ac for-|-
AaAeiy licut Latinum loqui vtrung; admittat cafüm,;| — [caffis exactus erat , vetba enim anceli non 'repu- :
|vtafaltem loquendi Ecclefiafticorumanctorü.Illud| — |gnant ; ver. 36. cum Mariaad vifiraüdam cognatam
in (acula, vel ad milericordiá refertur;quafi dicat,lo-| |domo difceffi. : Manfittres apud E*G'g-l-najïäï"ä men4
! iquatum fuitle Deum,id eft promifille patribus per-| — fes fortaffis integros; vt.poftca dicemus: fed cfto)|
|petüam mifericordiá: velad femen;quafidicatpro-| integros non manferit ; certé fere integros man4
[mifile Abrahamo, & omnib? eius pofteris; qui vfq; D /fiffe negari non. poteft ; & nonum Elifbethz men-| i
ad finem feculi futuri erant; fenfüscodem redir. - | |fem;finon exa&um;inchoarum tamen fuiffe, &| — |
AnB.Vie| — $6.. Man[it autem Maria cum ll , quafi menfrbus tri-|.— fere ttanfactum , cum ab ea Maria difceffit. Pote-
o fïïfhi bws.) Quzri hoc locofolet , vtràm Maria partuiin-| |rátergo Elifabetha parere, antequam. Maria difcc-
: gq(;e ad |terfuerit Elifabethz, an antequam illa pareret,do-| |deret,neque enim neceffe eft, quemadmodurn ex-
f:lu; ïïi'c jmum reai;gic. Pleriqueante eius partum domum, — |perientia docet, vt nonus menfis, vt gfauida pariatg :
"|rediiffe putant, à quibus hzc fere argumentaaffer-| . |tranfaCtus omnino fit. Solent enim inchoato nono|
lri-folent. Primüm , quóàd Euangeliftà dicat man-| |menfe aliz mulieres citiüs , aliz feriüs parere. Ha-|

u uN O AE

w — " MO

"
i3
*
'ï," :?ä

— Ó

m

]

1

ii

"m ;
A Qwa*ï.'fg
I Uoe" !
, ,

' |veró addidit »Elzfæbe*th autem ,,implemm eff tempus pa-

-|non fuiffe neceffarium , vt nono exacto menfeIo-
annes nafceretur. Quod autem quinto loco obiici-:
lebatur non decuiffe Virginem interefle partui: non|

tui muliebri communi nature lege preícriptum eft.

PA

necellarium iuftum omnino numerum declarare.Et
vt concedamus Lucam minüs tribus integris men-

: .* * : ef i ä * . d 3
fibus fignificare voluiffe,tamé nihil inde contra no-|
Iftram opinionem probari potc':fï , quia , vt diximus,

neceffe non eftad pariendum , vt totus nonus men-

lfs exa&us fit etiam in his mulieribus , que mente|
[nono pariunt; nam de partu feptimi menfis hic non|
|difputamus,&qui difputant rem nobis agere viden-]
tur minimé necelfariam,cüm conftet Ioannem non|
feptimo; fed nono menfe natum effe. Secundum]

argumentum plus habere videtur probabilitatis.
Ità enim, fateor, Lucas loquitur , vt indicare videa-
tur, ante quàm Elifabethz: tempus pariendi effet

argumentum non mouebit eos , qui obleruauerint|
fepe Euangéliftas folere priàs narrare , qua: pofte-

rant,abfoluant. Exempla fünt apud Matthæqm x
cap. 26. & 27. notata. Quia ergo Lucas Mariz
hiftoriata nartare coeperat, voluitabfoluere , ante-]
quam de partu Eli&bethz agere aggrederetur. Id-
eo dixit , quomodo ad cam angelus miffus effet;]:

do cognatam inuififfet, quomodo falutaffet ; quo-
do Maria in domum fuam aggreditur aliam hifto-
citco Priüs dixit Mariam rediiffe domum , po&ca

riendi, Ad tertium refpondeo non omnino Euan-|
geliftam tacuiffe Mariam apud cognatam fuam fu-
iife tempore partus.. Cum enim dixit xrr?anf.ïffe jaip.ud
eam quafi tribus menfibus , nor obícuré indicauit in-|

cidere neceffe.erat. Ad quartum eodem modo,
quo ad fecundum , refpondendum eft , aut fcxtum |
iam menfem à conceptu Ioannis , cum ad Mariam
angelus venit , füiffe tranfactum , aut fi non erat,|

intelligo cur minüs decuerit partuiintereffe ; quàm|
parere; parientem videre , confolaríque, atque ad-
iuuare , quàm pregnantem inuifere. Ea veró con«|
füetudo;que affertur , folitas fuiffe virgines inftante
partu difcedere, vereor ne fi&afit. Nos enim inter
honeftiffimas etiam gentes eam coníuetudinem
non videmus ; contrariam veró videmus, vt non fo-
lm domeftice partui virgines interfint, fedaliz et-
iam amice; atque cognate adueniant aliünde, vt pa-
riturz miniftrent. Et fi eiufmodi confuetudo forte
fuit, non erat neceffarium, vt Maria omnesaliarum
virginum confuetudines obfe:uaret »quia ita virgo
erat,vt mater effet. ss | |
$7. Elifabeth autem smpletum efd tempus pariends.)
|Tempus nouem menfium , aut circiter , quod pat-

Obferuauit Orig. Ambrof.& Theophy.non omni-
bus , fed folis fan&is mulieribus tempus pariendi
impleri in fcripturis dici , vt Elifabethe hocloco; &
Martig c.2. 6. quod , vt ait Ambr. plenitudinem iufti
vita habeat , inanes autem dies fint impiorum. Sed
non eam arbitror hoc verbum vim babere, fed eam
potiüs , vt indicet Euangelifta eo prorfus modo,
leóque ordine fucceffifle omnia,quo ab angelo pre-

impletum, Mariam difceffiffe. Czterum hocipfum]|

riüis acta fünt , vt hiftoriam , quam texere incaepe-.

modo domum rediiffer.Redu&ta veró quodammo-]|.

riam , quomodo Ioannes natus eflet. Atque id-]

quid illi dixiffet , quid ipfa refpondiffet , quomo- C

Iterfuiife- partui , quem intra tres illos menfes ac-.|D

di&a fuerant. Dixerat autem angelus de vtraque,

|

Á

D

F

& Maria , & Elifabetha fore ; vt conciperet filium,
vtramque concepilfe , addiditimpletum fuiffe pari-
cat, ne vno quidem die retardatam fuiffe diuinam

promiffionem. H us s L
$8, Etaudiwerunt.) Credibile eft vicinos ; atque

[maximé Dei erga illam cognouerint mifericordiam.

fitus periculis conceptus eft; cunc cenfetur períe-
&uni, atque cumulatum Dei effe beneficium; cum;
que concepit;etiam peperit.

e

Quia magnificaut Domints enifericordiam fnam cum
dia vfus eflét. Magnam veró vocat mifericórdiam,
uit fupra ver.25.

Et congratnlabantur ei.) Ka) cuwtyalpov aurg, ad ver-
bum Congaudebant ei. Quod ideo videtur Euan-

debunt; —— . "s UM w d
59. Etfatinm efl in dieelaui.) Ab ortu. Is enim à
lege dies circuncifioni prefcriptus erat Genefar7.12.

ti ver. 21. Elegerat Deus o&tauum à circuncifione
diem multis de caufts. Prima fuit , vt myfterium fi-

ritualem , & zternam vitam defignare folet , quia
.feptem diebus tota temperalis vita circumadta tra-

poralem vitam eft , fpirituale , & eternum eft. Cir-
cuncifto autem fpin'tualem fignificabat vitam , qua
uus dies tranfactaiam hebdomade primus fequentis

rus, vt doceremur nouam po&'-circuncfüonem vi-

fuit qq;veteris & noui teftamenti quzft.2 9. Valenti-

abutebantur, vt Irenzus lib. t.c. 15.auctor eft.
Venerant crcuncidere puerum. ) Hinc nonnulli col-

ga circunciderentur , interpretantes , venerunt pa-

am,vbiiam erant,fed in Synagogam, vbi non erant.

ermanere , vt in Synagoga circuncifio celebretur.
Alij domi factam fuiffe malunt, nam nullam alibi,
quàm in domo fa&tam fuifle in fcripturis legi.Domi
circumcifum Abrahamum, & domi eundem Abra-

abangelo perimeretur Exodi 4. 25. Domi Iofue to-

5. 3. Certé Ioannem non in Synagoga, fed in domo!

ac pareret ; ideo Euangelifta ; non contentus dixiffe|

endi tempus, id eft füo tempore peperitfe; quafi di-|.-

cognatos iam antca audiuiffe concepiffe Elifabe-| .
|tham , fed dicuntur audiuitfe nunc; quàd in pártu|.

Ante partum enim dubius femper , & multis expo-| -

illa. ) Quód magna Dominus ergaillam tnifericor-|-

quód fterili, & feni dediffet filium , ficut i píà indica- |

gelifta dixiffe,vt indicaret impletum fuiife,quod an-]
gelus ver.14. predixerat, Ef emnlti m natiuitate enms gau- |-

Leuit. 12. 3. & apud eundem Lucam capite fequen-|.
gnificarcetur. Septem dies temporalem,octauus fpi-
ducitur , o&tauus vltra eft. Quod autem vltra tem-|
ópera carnis amputanda erant : Cyprianus ferm. de|
circuncifione. Secunda fuiffe creditur ; quód oda-|
hebdomadis dies erat,quo Chriftus eratrefurre&tu-|.
tam inftituendam effe , nófque cum Chrifto refur-|:
gere debere , & in nouitate viteambulare. Cypria-|.
nus lib. 3. epift.8. & Auguft. fermone ig. de verbis|
IDomini, & ferm r41. de tempore,& quiíquis auctor

niani ad afferendas fuas illas ogdoades eo myfterio|

ligunt morem Iudeorum fuitfe, vt pueri in Synago-|

rentes eius in$ynagogam;,vt puerum circunciderét.|
Nam quos alios poffe intelliei veniffe ? & vtrunque|
arentem circunciftoni interfuiffe manifefté con-|
[tare ver.6o.& 6r.nec potuiffe venire in domum fu-|

Deniq; etiam nunc eam inter Iudeos confuetudiné|

hamum filium , vernáfq; omnes ínos circumcidiffe|
Gen.17.23.24.25.26.Domi Sephorá filium,quem ex| -
Moyfe fufceperat , arrepto circumcidiffe cultro, ne|

tum circumciditfe populum traie&to deferto Iofuel

- d

Cur cit-
cuncifio .
o6&auo die
fiebat.

P ace

. Domi a-
pud Iuüdz-
Oos fiebat
circunci-
fio. ;

o dd d o LL DI

MP

Hebraif-
mus.

| Patcma, circücifum fuilfe fatis mihi videtur ex hoc
ipfo loco probari poüe. Conftat enim Elifabetham]|
matrem Ioánis,cum circumcideretur, fuiffe Prqfen-—
|tem , cum refpondeat ver. 6o0. — Nequaquam , fid vo-
cabitur loanties ; at inon poterat octo dierum puerpera|

:

IOAN. MALDONATI COMMENT. 5$

exite domo , & in fynagogà ire , cum in fanguine cx
praíctipto lcgis triginta dies effe deberet Leuit.12. 4-

tos , de quibus: ver. fuperiore di&um erat. INeque
enim dubium eft, quin aliqua celebritate amicis;
cognatífque conuenientibus , vbicunque tandem
circumcifio fieretficri foleret. Quemadmodü nunc

interpretari , veniffe , ideft ventum effe ad circum-
cidendum puerum , vt Hebrzorum phrafis fit , qui
tertia perfona plurali vtantur pro verbo imperfo-
nalipalfiuo. Fingamus ergo Lainé dixiffe , & ven-
tum eft ad circumcifioriem pueri; non. vtique fi-
gnificaffet parentes , autalios exijffe domo , aut ijífe
aliquo , fed ceeptum fuiffe agi de puero circumci-
dendo. r li.
Et vocabant eum ) Volebant vocare, incipiebant

Cur in cir-
cücifione,'
& bapüif- |
ino nomé
imponirur.

Nomina
Iparentü fi-
lis apud
Iudeos im-
pofita.

Initio ab
Jeué&tu no-
mina im-
pofita,

. |namutata Daniclis . 7.' Adnotauit hoc D. Chry-;

Ines, refponderunt , Nemo eff im cognatione tua , qui vo-

[modi;quin ex euentualiquo plerumq; nomina da-

tunc homines Dco naíci ; & in eius populum refer-

tare vctera, quemadmodum legiimus Iofephum à
Pharaone Saluatorem mundilingua fua appellatum
Gencf. 41. 45. & Danicli , atque eius focijs nomi-

foftomus in homilia de ferendis reprehenfionibus,
& conuerfione D. Pauli, & Ioannes Damaícenus

fernitutem Dei fubire incipere viderentur. Alte-
rum , quod hinc colligitur , eft ; confucuiffe plerá-

torum imponere.Hunc enim illi fecuti morem non
alia ratione Ioannem Zachariam vocare voluerunt,
quàm quod hoc nomine pater eius vocaretur. Et
poft cüm dixitfet mater velle fe, vt vocaretur Ioan-

cetur hoc nomine. Hiec , inquam , eius etatis confüe-
tudo fuit, vtapparet; nam primis illis (eculis, que
(unt facris litteris confignata, nihil legimus eiuf-

bátur, ficut Eua primum filium fuum vocauit Cair,
quia poffrdi , inquit , bominem per Dewn Genef, 4. 1.

Ql;li ergo dicuntur VeniiTe » Vt puerum CifC.ülTlCidC'* |
rent? poffumus intelligere amicos, atque cegna-|

& apud eofdem Iudxos , & apud omnes gentes, quz|
circumciduntur; fieri traditur. Poffumus & aliter

vocate,confilium inibant de vocádo.co Ioáne;amici|
(cilicet;& cognati,qui conuencranr. . j :2
Nomine patrus fet Zachariam.) Duo-ex hoc loco|
collieuntur. Alterum eft , confueuitfe apud Iudzos|
in:circumcifione ; ficut apud nosin baptifmo ; no-|
jmina infantibusimponi. Numante;an peftquam|
circumciíus puer cflet, idnon fatiscompertum ha-| :
betur.Theophyla&us quidem, Euthymius, & Chry-|
foftomusapud D. Tho. poftcircumcifionem poftta
fuiffe putant. Id qua ratione fa&um in circumcifio-|
ne fuerit, & in baptifmo nunc fiat, diucríz à diuer-|
fisauctoribus rationes afferuntur. Theophyl.quód

ri cenferétur. Alij, quodnominum impofitio do-|

minij argumentum effet ; ideóque folitos fuiffe do-|
[minos aut nooa feruis fuis nomina dare; aut mu-

libro 2. de fide cap: 30. In. circumcifione igitur im-|
pofira fuiffe nomina, quód tunc infantes iugum, ac|

que Iudzos infantibus nomina patrum ; aut cogna-]

É

F

tertium vocauit Seth dicens , pofoit mibi Deus (cmen
alind pro /Afbel Genef. 4. 25. & Noeàpatre fuo La-
mech vocatus eft' Noe, quia //fe, inquit ; cenfolab;-

A!*f'frm » i maledixit Dominus Genef, $. 29.. & Abra-

|&Ens Enangelifla premittendum putawit , quod. plnrimi in-

Wper- prophetiam: Elabetb: didicit: ,/ quod. gom. didicerat

ähg.m, voäauit filium fuum Ifaac, quia dixerat Sara,
Aifam fecit mibi-Desus Genef, 21. 4.. $..6.. & lacob
vocatus eft Iacob , quia frattem fuum in vtero füp-
ïpl.:f.n:tauerat., G frater eius Efau vocatus eftEdom,
quia ruffus erat Genef.. 25. 215. 30..& Phares vo-
catus eft Phares, quia maceriem vteri diuiferat ,
Genef. 38..29. & Moyfes vocauit primum filium
ïfu,um Geríam dicens , aduena funin terra aliena; fecun-
dum vero Eliezer dicens, Deus patra mei adiutor meus,
Q eripuit medemann Pharaemis Exodi. 2...32.. Sic Io-
Ícph primogenitum fuum vocauit, Manaffes dicens;
Oblmi[ci mefecit Deus omnium laborum meorum , e27 do-
mus patri mei ; alterum verb vocauit Ephraim di-
cens , Crefcere me fecit Deus im terra paupertatus mea Gen.
41. 5t. $2. Eodem modo Anna vocauitfilium fuum
S.am;ucl, quiaà Deo eum petiuerat 3. Rege 1. 201
Iqannä:s igitur more antiquo ficut Noe, & alij fan-
&,quos nominauimus, ab euentu-nomen acce-
pit; quódgratiofüs apud Deum futurus effet, vt vcr.
1. docuimus. Cur autem hoc Euangelifta comme-
morauerit , his verbis Ambrofius exponit, Mrr2 fas-

fantem patris nómine Zachariam appellandum putauerunt,
vt Aduertas , matri non nomen alicuus diéflicwiffe degenc-
Y i j E A nsd , L :
ri$ yfed id. (anto mfufum fDiritw , quod ab angelo ante Za-

tharie faerat preuuntiatum, Summa eft voluitfe Euan-

; i : P N PeEY u i
pugnantibus, à patretamen, & matre-ore Spiritus
fancti loquentibus Ioánis nomen puero:datum fuif-

fe , vcimpleretur , quodangelusdixerat ver. 13. ex
vecabss nomen ers Ioannem. ! |

6o. Et reffondens nater. eius . )R gpdh&diffe ma-

»34

qui in folo templi adyto íolus cum.folo Za-
charia locutus fuerat ; neque à Zacharia , qui
mutus , ac furdus erat. Reliquum ergo cft, vt
cum Spiritu fancto. impleta fuit ver. 41. totum
amyíterium per reuclationem cognouert , quod

lis vir futurus eífet, vt Origenes homilia 9. Am-

feruaucrunt.'Et *qmdem ille i 'inquit ,AlgnbefïUSo
mutus. intimare vocabulum. fl mequimit: vxori ,. ed

à.marito z. lounnes eff , mquit, nomen eius: y boc. eft,
mom éi mes uomen imponunus , qui um 4 Déo nomen
ACcepit. . Habet vocabulum [aum. , quod 4gmuimws , non
quod. elegimus . .Hælven: boc merita. fanclorum. , vt 4
Deo nomen. accpiant. us

6t. Quia nemo eff in comnationetua,) Vide,que ver.59.

diximus.Licet hocloco animaduertere carnales, &

fpirituäles hominesinter fe pugnátes. Amici, & co-

ignati , vt fieri folet,carnem tantüm cófiderantes no-
[men aliquodgentile dare volebát pucro; pater vero,

fur nos ab operibus , q9* laboribus manuum nofirarum in

& mater , quia non tam carnales, qu'äm fpirim*a!es

,gelr&am indicare omnibus amicis, & cognatis re-| .

prius angelus Zacharig declarauerat. , quo ícili-|:
|cet nomine puer vocandus , & quantus; ac qua-

brofius , Beda, Euthymius , & TTheophyla&us ob-|

$ n ; M p Hebraif- jf
inaudiuit: aut quia -Hebraico ldlölna*te-**r;efppnde-gmus.

1

i
[

|
i

i
á

San&i à

Deo nomeél

accipiunt. j

L

parente$ —

t ( um E N p —

Inpft
TOil

/czz///.? [

" /di!z Wi

——
z—— P
as ,A,ESU -- : 2 r

Aenim

nf
Jf gfi

o
[W,vmï'-ï'

—
-
——

As

Impofitio
nominis

|ditz vocis.

Euangel.

teligione

|quippe erat) idem fcripfillet nomen ; Theophyl. &

caufía red-

|ximus hom prima de natiuitate Ioánis Baptiftz , Re-

[redemptionss bumana [uda dudum cmpit eudire mortalitas.
Ft enim venerádua Baptifl a muto patri aperuit lmguamy it4|.
Jaures bominum falutarm qratie imnouawit auditu, Et ho-

Lib. r. hift,

|men Ioannis , fed cüm ícribere tentaret , reftitutum

Timer pro

| Hebtaifm. l

Serp.

& Ioannem , quafi gratiofum . , quemadmodum
Deum velle intelligebant , vocandum effe conten-
dunt. RU E ( eupide
62 Tnnuebant autem, ) Nutibus ; ac fignis inter-
rogabant, quianon folàm mutus, f;d furdus etiam
etat, quemadmodumprc.)bau.: nus vqr.«zo.luu:ncus
Ícripto exiftimat Zachariam interrogatum.
Placuit muti twtc wfa parentis
Cen [ulere , järiptäquergant edicerenomen. —
|(63.. Et poflulans pugz!larein., ) z axid'iey tabellam;

IQuialoqui nó poterat& nolcbat;vtalio,quàm quo
angelus iufferat nomine vocaretur,pugillaré vt fcri-
beret poftulauit, Theophyl. At quomodo poftula-
uit?nutibus , & fignis, inquit Euchym.
: 70'4:::1:-5 e(? nomen eii.) Non dixizt fit, auterit,fed
cft,vt indicaret,nó fe tunc noméimponere , fedante
ab angelo impofitum declarare : & nó potfe mutarc
homines, quod decretum à Deo effet; vt ex Ambro-
fio paullo ante recitauimus. |
Er mirati [ant vniuerfi)Intelligentes nomen non
ab hominibus,fedà Deo pofitum effe,quado & ma-

vocaretur, Ioannem tamen vocari voluiffet ; & Za-

: L |
quales hodie memoriz caufa apud nos efle folent.:

terJcum nemo in tota gente fua effet qui co nomine|.

Quafi dicat eà re cognita impletos fuiffe omniumi
animos religione intelligentes tot fignis non polle;|
nifi fingulare aliquid , & admirandum à Dco por-

parentes erant , gratiam , non carnem fequuntut; A

B

C rum 24. 3. Aggzi 2. 19. Ezechiclis 40. 4. &

charias ignorás quid Elifabetha refponditlet ( furdus
Euthym. & cum patrem audiflent dicentem , Ioan-

cepifle. | Es tbwg
64. "pertum eff autem ii ) Quód dicit illico,
'indicatipfam nominis impofitionem cauffam fuif-
fe,vi impedita priós Zacharie linguafolucretur,qué-
adinodum veteres auctores obíeruarunt.| Origenes
homiliain Lucam 9. Gregorius Nazian. orationc

prima de pace, Ambrof.& Beda in comment.& Ma-

He,inquit, vox dicirur eurms intonante praconto (acramentis

milia :. Qwd inquit, lud quanto eff flupore mirandum,

inem nomen cius effc;id cft iam à Deo id nomen ac-].

D

quod Zatbarias ip[e,dwm pracur[orem falutaris verbi conai-

dApiendum [Z*mlæ Aluo pau[l o tardius crederet, filentio repentine
tacitwrnitatis obutuit nec pr:fïu ïiloquädz recepi[fet vfum, E gulana in eo diuinz potentiz , & propheuæ Hgna

ni(i nomen pueriqi6 vocandus e[fet , clauft of't;i' vincula rela-
Jxaffet? "tque it: fatbumn eff , vt os facerdotale.quod rrepida-
dtzo collgawerat dubitantis, merttum filj nalcentw abfolueret,
Q reparata patris lingua infantw gloriam teffaretur Vide-
tur Iuuencus exiftimare Zachariam nó (cripfiffe no-

illi fuiffc fermonem;aut certé fimul & fcripfiffe no-
mcen , & loquendi recuperata facultate pronun-
tiaífe. : qui UM
.S-ed Prol) mira fdes,taöwlzä eum fc-ribere tentat,
Impltcitam foluit per verba [anantia lt?gguam.
Idem auctor librorum de mirabil.facra Ícript.fenti-
|re videtur lib.s.c. 1. Hlud primum Euangeliftz repu-
gnat , qui Zachariam nomen pucri fcripfitfe ait. Se-
cundum eft vero (imile.Dec auditu reftituto nihil di-
citur,fed credendum autes etiam cius,qua fimul oc-
clufz fuerant , fimulapertas , vt Euthymius admo-
nuit.
6g. Etfatlw eff timov ) Gaudium potius , quàm
timorem indenafcioportebat. Sed timor fic voca-

E

tur ex Hebreotum idiomate rcligio , reuerentia.

jannis impofuiffet, quafi manu fua fubfcribens , at-

(80

Itendi. Viderant Elifabetham fterilem 5 fenémque
peperiffe; Viderant mutum fa&um propter incres
dulitatem Zachariam. Viderant matrem nouuim,
& inufitatum infaiti nomen impofuiife; Viderant
patrem idem fcripfiffe nomen , indicaíséq; id ab an-
gclo datum fuiffe. Viderant ftatim eius folutam
linguam. . Magnam hzcomnia religionem animis
hominum ingenerabant. Similem phrafim apud
Marcumc.4.40.& c..15.adnotauimus. — — ,
( Omnia verba bec.) Res omnes has quz in Ioan-
nis conceptu,ortüquc contigerant, quas paullo anté
expofuimus; - |
. . 66. Erpofueruht omnesqui audiuerant m corde fuo.)
Reputabant ï*PUd animum fuum , quid ea fibi vel-
lent , quidue futurum portenderent, qua de pueri
illius mirabili couceptione , ortáque ferebantur.
Ponerc in cordealiquid , auté contrario ponere cot
ad aliquid Hebraiímus eft;quo fignificatur de eo co-
igitare ; infra cap. 9. 44. & 2I. 14. Prouerbio-

44- f. Danielis 6. 14. & 10. 12.

raculis eífe dicitur? ( u
Etentm manus. Domini erát cum illo.) Verba furt

fe cogitarent , quz de Ioanne dicebantur , dicerént-
que , Quu putaspuer ifleerit? Mànum Domirii eius po-
tentiam fignificare tam notum eft, vt opus non fit
cxemplis. Aliquando manus etiam Domini pro-
phetia vocatur, quod impetu quodam ac vi in ho-
minem irruat ; vt folet fcripturaloqui dicens, /rrwr
m eum fpiritus Domini. Huius fignificatus multa apud
prophetas exemplaleguntur Ezech. 1. 3. & 3. 22.
& 37. n & 40. r Vterque fenfus conucnir in
hunclocum. Nam & Dei potentia, & fpiritus pro-
phetiz cum Ioanne fuifle veré poteft fignificari.
Caterum non dicuntur cum illo fuiffe , quódaut
ipíe miracula faceret,aut futura pradiceret ( quá-
quam linguam patri foluiffe ; quia graues dicunt
au&tores,negandum effe non arbitror) fed quód (in-

cernerentur. Angclus patri vifus, infantifque con-
ceptionem annuntians. Zacbarias priüs mutus, de-
inde non folum loquens, fed de infante ipío pro-
phetans. Sterilis, G anus pariens.. Nomen diui-

Dei potentiam declarabant , fingularémque eum
prophetam faturum portendebant.
67. EtZatharias pater eius vepletis eft. Spiritm fan-
&s.)Tunc. Namante implerum fuiffejant prophe-
taffe non legimus. Etquidem eadem cauffa creden-
dum eft Spiritu fan&o repletum fuiffe, qua loquen-
direcuperauitfacultatem. Quód nomen filio Io-

que confirmans , quodante ab angelo dictum cre-
dere noluerat, .F;de(inquit Ambrofius) quám l-

refstuit , fed etiam infberata concedit. — 1le dudum mutw
praphcmr . becenim gratia Deimaxima ,'quöd eum quie-
|gauerat , confitetwr. In candem fententiam fcribit Be-
da, Quanta , inquit [wpernimuneris eft largitas, ff promp-

Qwis putas puer ifle erit?) Quantus futurus vir,
quantus propheta, qui tot conceptus , tot natus mi-|.-

Lucz rationem reddentis, quamobrem omnes apud|.

» . . A À i :
nitus 1mpoümm. Hzc enim omnia magnam in eo|

nus Dene , ( facili indulgere peccati, — Non folum. ablata|

Ponere in
corde quid
fit.

ManusDo-
mini quid|
fit,

Iud.14.6.19
& 15. 14.
Ezech.r s.

?4 4d dcciPienql;fm nofire fidei fít. pietas ? Ecte laquelu » quá

M lN

-

D E^

ROE ET

a,

Vifitare
quid He-
bra'is figni-
ficet.

81

IOAN. MALDONATI COMMENT.

U

fela eff ablara diffidenti , cum fpiritn [:ra?bmæ eft -rej?tmm]
eredenti. . Quo fenfa Zacharias Spiritü fan&q r.cPlc-
]tus fuiffe dicatur , fupra docuimus ver. 28. Dixit au-
tem hoc Euangeclifta , vt intCUigCtCHIUS-. ea omnia,
qux paullo poft Zacharias cecinit , cx Spiritu fan&to

fuiffe profecta.
quid in hoc cantico dicit, prophetia fit; multaenim
dicuntur,quz ad laudes potius Dei, quàm ad pro-
phetiam pertinent, vtillud ipfum exordium , Zeze-
diébus Dominus Deus lfrael. C unanquam ille ipfx laudes
ex codem prophetico fpiritu profe&z fünt; & fuo
uodam modo , dum prophetiam ornant , ad illam
pertinent,. Sic totum carmen prophetia dici po-

Iteit,- '

69. Benedifiu Deominus. ) Benedicatur,autlaude-
tat Dominus. Vel, dignus eft Dominus, vt bene-

|dicatur;atque laudctur. Hoc enim eft Hebraicé q123,
|vt» Benedittus , qui ventt i2 nomine Domin Matthzi 25.

39. & Marcin. 9. Aliaexemplain próptu funt Pfal.
D 207 00 217. De. CC 30, 221. (€ 4O., 14. Exor-
dituràgratiarum actione:quia magnum erat Dei
beneficium , quod przdicabat.

i Deus lfrael.) Deum Iftael vocat ; non quód Iu-

deorum tantàm , non omnium ctiam hominum
IDeus effet, vcait D. Paulas Romanorum 3. 29. fed
quiain folo Iírael colebatur. ltaque defcriptio eft
veri Dei. Nam folus Deus Ifracl verus erat Deus,

j: demonia, quemadmodum Euthym. animaduettit,

[S1c Darius Daniclis 6. 26.publico edicto confitetur,
d meconff'itutis eff decretum,vt in vniaer[o mpern, e?" re-
—dgno meostremicant,eg" paueant Deum Danielu.Ipfe eff enim

Dews viuens , «" eternus in [zcula, Cum vocat Deum
viuentem , indicat ceteros omnes Deos mortuos
elfe,quia, vt ait Dauid Pfal.13.12.05 babét,eg*no loquen-

[rier,oculos babent, e7 rion videbur. Alia potuitefferatio,
|cur Deum Ifraclis appellauerit: quia hoc nimirum

epithetum ad rem,dc qua agebatur, pertinebats age-
batur autem de redemptione potiffiriàm Ifraelis, fi-
cut ftatim Zacharias dicit, Qsa vifitaut, 77 fecit vede-
ptimmem plebi fa. Sunt, qui velintallufiffe hoc nomi-
ne Zachariam ad foedus illud Dei cum Abrahà Gen.
17. 7. Et flatuam patctum meum inter meyC7 tee7 inter fe-
inen tuwm. poft re in g&nera!ianiäw fois federe Fämpitema, vt

ver.22.Ita Pfal.40.14.. Beneditlus Dominus Dews IHfrael a
.krh[O,U" qu;;æ " ,xïl«-»cu'lum,& P(al.7l.18.'& 10548. 1 1

partem accipifoler.Cum in bonam accipitur, figni-
ferre, miferum libcerare, aut redimere vt Genef, 21. 1.

15.&.105.4. Sic accipitur hocloco.Beda, ;/fitauit;in-
quit;Demimus plebem [aam,quafi longa infirmitate tabefce-
temyqG7 quafi venditam [nb peccate vma filig fum fangume
redemit, Cum in malam fumitur partem, fienificat é
contrario affligere , poenas quaftiudicem ab aliquo
exigere Exodi 20.5.& 32. 54. Ifaiz 25. 17. & apud pro-
phetas paffim. ; (
Etfreit redemptinnem plebifea )Plebi fuz dicit, cum
omnibus etiam gentibus redemptionem feciffet, íd-.

E

|que Zacharias non ignoraret.Erat enim /»*x vera,que:

P

Et propbetauit. ) Prophetaffe dicit, non quód quid-|

: G:ntilium Dij idola erant, aut; vt ait Dauid;Pfal.o5.]

fgm Deus tuus 7* [emimis twi poft te. Vt indicaret prop-
ter faedus illud Deum populim fuum vifitaffe, vtait| -

— Quia vifrtawt. ) Liberauitredemit, vtftatim fe-|
quitur. Hebraifmus eft qui & in boni , & in malam].
icat bencficio aliquem afficere, aut afflidto opem|

& 50.23.2 4.Exodi 3.16.& 4.:1.Pfa1.8.5.& 64.10.& 79.|

À. temin bunc munduwn,loannisti. 9.etätprapitiaw;]

D

C)

E

meret plebé fuá Ifrael , illíque foli prefentiam fuara
Jexliiberet. Nam alias gentes nó perfe , fed per APO—
[Ktolos , & Apoftolorü fucceffores vifitauit. Et Ifracl
|quidem quodámodo ex debito redemit, quia fuum
Jilli promiferat aduentum,alias veró gentes ex fola li.
Jberalitate. Theophyl. Vide quz diximus Matthei 10.

- |perinde effet ; acfi fa&a iam fuiffet , ideo de illa tan-

| |preteritis vaticinantur. Potiüs ego exiftimo Zacha-

[vt Chriftus moreretur. Eodem feníu dixit Simeon

idemptionem à Deo miffam , quia nimirum redem-

Irerum prateritarum effe prophetiam, cum eiufmo-.
idi funt, vt non poffint , nifi Dco reuclante cognof-
ici ; qualis hecerat. -Nam fcire iam tüm venilffe re-
|demptorem , càm adhuc in matris vtero lateret, ne-
[mo nifi prophetico fpiritu potuit. Quare re&té Ori-|
tgenes homilia ro. in Lucam obferuauit, duas conti-

-|quia, vt ait Theophylactus, quzanimalia cornuta

lidque ego confirmo. Cornu igitur falutis appella-
[tür, cornu falutare, id eft diuina manus , atque po-
|tentia, qua nobis falutem affert , vt Pfal.i7.3. Dew|
-Imens. adiutor meus, e7 ücml&a m enm Pratec(?ar meus,

lopem populo fuo non ferebat, nunc veró quafi cre-
[&um,& in fublime fublatum appareat. À tauris
left du&a metaphora , qui quo robuftiores , & fe-
]rociores fünt, eo altiüs extollunt cornua. Sic lo-
[quitar Dauid Pfal.74.5.6.1.& 88.18.25.& ur.9.Signi-
ficatetiam cornu regnü, aut Regem, fiueregni glo- «is, & ce-
Iriam,aut quia, vt Beda;, Theophyl.& Euthym. exifti-

catis toféris non. pro noffris auté rantum, [ed-etiam pro totius
mundi1. loannisa. 2. 85, vnus pn omnibus mortu ef 1.
Corinth.5.14.15.& , dedur redeptionem femetip[am proom-
mbus uobis . Vimoth.2,6:Quia primum venit, vt redi-

6. & Matthzi . 24. Cur preterito tempore víus fit
Zacharias, cum de re futura, id eft de morte Chrifti,
qua nos redemit;agi videatur,nonnulli querunt.Be-
da,& Strabus cauflam hác effe putant ; quod redem-
ptio etfi facta non erat , tamen erat in proximo , vt

quam de re przterita Zachariam loqui. Lyranus, &
Alij locutum effe propghetarum more , qui de rebus
|futuris propter certitudinem euentus tanquam de

riam rem lam prateritam fignificare voluiffe. Dicit
enim Deum fecitfe redemptionem plebi fuz ; non
X MC e e e k ?.
quód redemptio ipfa;quz non nifi morte, & refur-

quód inchoata, quódque iam redemptor veniffet,
fuo redemptionem fecerat; tantüm reliquum erat,
Cap. 2« 0. fc vidiffe falutare Dei , id cft falutem , & re-
ptorem viderat. Non ergo eft prophetia, dicetali-

quis; fi dere preterita loquitur. Nemo nefcit, &
Gregor. aliique auctores multi monuerunt, etiam

rectione Chrifti perfecta fuit , abfoluta effet, fed-

Itaque Deus, quantüm in fe erat; mitfo iam filio|-

-r.—v

Prophetia
etiam Pl'(;*
teritarü eft
rterum. —

neri in hoc cantico Zacharie prophetias alteram
de Chrifto , de Ioannealteram;illam de re praterita;
hanc de futura effe. l DN M
! — 69. Et erexit cornt [alutis nobis,) Cornu poten-

tiam Hebraica phrafi fignificari, nemo ignorat,;

funt, ea in cornibus totum fere robur habent.
Exempla fünt multa Pfal, 45. 6. & 74. 6. 1. & s.
17. & 148. 14. Sic multi hoc loco accipi putant,

Q cornn falutis mee. Exexitfe autem hoc cornu Do-
minus dicitur, quafi priüs deic&um fuiffet, dum

Cornu pro
potétiaHe-
braicé.

»

Pro Rege

mant, cornu olei Reges inungebantur . Regum 16.
L. 1. & . Regum r. 39. aut quia Rex, vt ego arbi-
tror , totagloria, totum robur eft regni. Hic etiam

g«

ni gloria,

feu regno,

fenfus re&éin hunclocum cógtuit , co etiam magis

idco veniebar, vt illuminaret omnem beminem venien-i

: fortagïc'—"M

£

|
1
J

EE

|— qui

1 | n
M IT
Lïxfgnïgn iv

VuME |
T. 9- A
11(,11,4.R€'1R
m W

d V
| !

qm

ftes d à

Bthers. K
A
QNomüdo,

W DEU CUEN LDVCARE LR u L 8 —
fortalfe quàm alter, quód myfterium magis expri-, A ;terpretari pollumus , vt Hebraifmus fit & sfovos gigy; u
/ mit, dum non quodcunque à Deo auxilium, fedille! — poyn 4 facule , id eft qui olim fuerunt , quafi dicar, sus.
ipfe tamdiu expectatus Chriítus miffus declaratur.| — |ficutlocutus eftper osveterum füorum prcjphä:taa
Ét quóàd videatur ad Dauidis promifïionqm alludi| — 'rum. Quemadmodum Gen. 6. 4. dicitur //P; fant p
Pfal.11. 17. Iwe producam cornt Damd, páramitucernam| — tentes À [aculo viri famofi , id eft , ifti funt gigantes illi
Chrifls meo : & quod hoc fit proptié erigere fra&um| antiquiadeo celebrati , & Pfal.24.6. Remini[cere mife-
iam quodammodo Iudgorum cornu,ideftregnum, — rariopum tuarom Domine,et mi[ericordiarum tnaruim, qua
efficere vcrepullulafcat , & crefcat , quofenfu dixit| — à fecule funt , id eftantiquarum ; quemadmodum ex-
Laias cap. 1. 1. Egredietur virga deradite Ie[e , & quod plicatur Pfal. 88.56. bi fant mifericordia twe antiqua
tarim fequatur , /n domo Dauid pueri fui , & quód fre-| — Domine, ficut iurafti Dauid in veritáte tu4? Similis locu-
quenter fcripturaper cornu regnumfignificetDa-| — tio illa eft Pfal. 18. 44. Et ewffodiam legem tuam [emper
nielis 7.7.8.24. & 8.3. 8.9. 20.21. & Ezechielis 29.21,| B. i5 facalumieo m f[aculum [aculi;ideftaternam. ——
Et quód pleriq; au&toresad hunc modum hicinteE| | 7r. Salwtem ex inimici noffris.) Sicut locutus eft , id eft
pretentur, Beda, Theophyl.Euthym. | quemadmodum promiferat nobis , falutem ex inimi-
| In domo Dauid.) In farnilia Dauid,cuiregnum pro-| — ezsoffrir, id eftfore,vt nosab inimicis noftris libera-
QB i miffum erat Pf21.88.56.37.38. & Pfal.151.u. ret ; ita erexit nobis corno (alutis , id eft liberauit. Beda;
Pueri fii. ) Sexui , aut miniftri íui; feruum autem, j& Euthym. exponunt erexir pobis corta, qutäm ex Ipi-
aut miniftrum Dei Dauidem vocat,nonfolum,quia| — meis nofiris , quafi appofitio fit; quod non temere
Deo placuerat , ficut omnes fan&i Deiferui vocan- | probaueriü'i. Quos inimicos Zacharias iütelligat

L

! df&' tur víqueadeo , vt Deus quodammodo gloriaretur tEuangeli&a non dicit; ac nifi certó fcireinits Zacha.

lu- — |eReg.. lfe virum inueniffe fecundüm cor füuum, & omnes| — riamafflatu Spiritus fan&i locutum fuiffe , füfpicio| .
idit u5 rke[Reges boni dicerentur in viis Domini ambulaffe| — aliqua fubire animum poffet Iudcori more, & opi- E;?:Säïf :
n ! gum .. |iuxta omnia, qua fecerat Dauid feruus eius; fed et-| C nione loqui , qui Chriftum Regem ideo venturum|Ckiifte
r - [ — liamquia minifterfuerat Dei ineius populoguber-| putabant , vtíe ab hoftibus carnalibus , id eftà Ro- Sme
d . |nando Pfal.77.70.71. Etelegit Dauid fervum [uum , ey| — manis,Gcaliis gentibus,à quibus opprimebantur,li-
il | fafInlit eum de gregibus oium , de poff fetantes aceepit, — beraret , & inregnum reftitueret. Sed ficut Chrifü
" 0000 deumspafcere acob [eruii (amt, C Hrael bereditatem faam: regx.ïum.fpm.tu'aïe. fu;t ita debemüs exiftimare de
ns | Chrfw G quiain ea ipfare Chrifti perfonam gefferat ; & il-| — fpiritualibusinimicis Spiritum fan&um per Zacha- p
J *ääïgc co |luftriffima illius figura fuerat. Ita prorfus ; vt Chri-] jriamloqui, id eft de demonibus, vt Theophyla&tus
igïom;äfus ftus multis locis Dauid appelletur, & eo nomine| — exponit. Vndecolligitur, quodadintelligédos pro-
Y e :

iphetas diligenter eft obferuanduin, Zachariam fic
24.& 37.24- 2 d interpretari quicquid veteres prophete deIudzo-
70. Sicut locutus eff per os [ancovum , qui à [zculo [upt, — fum liberatione ex hoftium poteftate vaticinantur,
prophetarum eiw.) Hyperbaton eft, ad hunc modum| D. vt Efaias cap.19.20.& 36.15.& 37.32. & Ieremias cap.
: reloluendum. Sicut locutus eft per os fan&orum| — 15.20. 21 & 39.17. & Ezechiel. 15. 21. & 34.22.23. &
b uorum prophetarum;qui à feculo fuerunt.Particu-| — Ofee 13.14. & Micheas 6.4. Nemo igitur prophetas

populo promittatur Ieremiz 5o. 9. & Ezechielis 34.

-|la ficut, autad przcedentia referri poteft, nempe ad

illud, Erexit nobis cornu falutis , v Euthy.& Theophyl.
referunt, vt fit fenfus , ita nobis Deum cornu falutis

jerexiffe , quemadmodum per prophetas oliz pro-

miferat. Autad fequentia falutem ex inimics moffra.

: IVtrumque congruit, fed illud probabilius.Vult Za-

charias, & Dei fidem commendare , quod que pro-
. |miferat de futuro Meflia fideliter praftiterit , idem
lenim eft feue lecutws eff , ac fi diceret , ficut promifc-
rat: & oftendere ea qua de cornu falutis , id eft de
Chrifto iam miffo, dixerat vana non effe, fed vera &
à prophetis przdicta.Prophetasitaque omnes,dum
neminem nominatim citat , teftes adducit , & quo

legens nudam fequatur hiftoriam, cum videat ea et-
jam , quz maxime hiftorica videntur interprete Za-
chariain Chriftum fpectare. |
Et de manu omnium,qui oderunt nos.) Yntelligitur 9t5
xo1V8 , frcust locutus eft ,1id eft promifit falutem, libera-
tionémq; demanu omnium qui oderut nos, hoc eft fore,
vt nos liberaret de poteftate inimicorum noftro-
rum. Repetitio eft apud Hebrzosin his prefertim

E duobus nominibus frequentiffima, Píal.r7.18.41. &

l

,20.9.& 43.11. & $4.13.&c 67.2.& 88.24.& 105.10.
72. VA faciendam mifericordia cum patribwus noflris.)
" PITITETNT]- p;* quy 7ra7e'pwv nuày , vt faceret miferi-
cordiam cum patribus noftris. Id eftideo erexiz corno

Repetitio
Hebrzis
vfitata,

magis eorum te&imonium Cmnmendet,län&os ap-
pellat, quafi exceptione omni maiores. Quod v-
trumque & quód prophetz,& quód fanái fuére,eo
valet , vt eos credamus vera przdixiffe. Quod dicit,

falutis uebis , vt faceret mifericordia cum patribus noffvis, d
Aut , ideo promifit falutem ex inmiais noflris , vt cum |
patribus noftris faceret milericordiam:vtroq; enim
referri hoc poteft. Si priori illo modo interprete.
qni à feculo fant, aut fuerunt,vtroq, enim modo verti] — imur, fenfus erit miff:ricordiam fuam erga patres no-
poteft , quidam ficintelligunt quafi omnes omni-.| — ftros Deum o&cndlfï'c, quód filium füum mififfet,
no prophetz , qui ab initio conditi mundi fuerint| F |quemadmodum Origenes, Beda, Theophyl. & Eu-|

Prophetz
omnes de

;ä:&hgm- de Chrifto prophetauerint. Nam & Adam ipfum| — |thymius interpretantur. Si pofteriore , Deum tunc
runt ; Sä cum dixit , Hoc nunc os ex oftibus meis , e7' caro de carn| — |cum Prqml.(it magna in ea ipfa re erga patres no-
TC ? Imea,Gen.2.25. ad Chriftum,&Ecclefiam profpexife ftros mifericordia vfum fuiffe , quia propter eos| —
teftatur D.Paulus ad Ephef. ;.31. Ec Moyfem quinq; — | Chriftum nobis promifit. Sed quia priorem fenfum
'ni-/p,o W libris legis de Chrifto fcripfiffe Chriftus ipfe docet omnes fequuntur , eum & nos fequamur , expona-
'o'ff:?gfï;, Ioannis $. 46. & de reliquis prophetis dubiumnon! — |müíq; quemodo patres illi noftri iam tunc mortui|
P^ g | eft , quia etfi non omnes fortaffe nominatim de| — |ex Chriftiaduentu Dei mifericordiam dicantur per-
2 ! Chriíto locuti füunt, tamen omnes eorum prophe-| |cepiffe. Id duobus modis au&ores intelligunt. Ori- !
WUb I tiar, alize quidem longiüs, aliz verà propiusin Chri-| |genes hom.1o. & Theophyl.in commentariis,quód
"BI | äm profpiciebant,itaBeda. Simpliciis etiam in-| — 'illis etiam patribus Chrifti aduentus , & redemptio
j , ! E 3 | B D 4 profuc- j
- a |

Grccifmus.

fui cum illisiniti recordaretur.Explicatio eft,vt mo-

[Quidautem teftamentum vocet ftatim explicat.

|videatur. Memorari teftamétui fui fancti iurifiurandi
- |quod iurauitad Abraham.Vtendum hac coniectura

Jbrabam patrem nofirum, d eft ficut iurauit Abrahamo
-|patri noftro. Quemadmodum Maria dixit ver. 5.

5 l1lOAN. MALDONATI COMMENT. ^ ^ &

Et memorari te[lamenti [ai fanthi 5 qua explicatio vide-
tur effe precedentis fententiz.. Itaque fruítra hic
Caluinus difputat mifericordiam Dei, non patri-
archarum meritum fuiffe, quód Chriftus nobis da-
cus fuerit, quafi1d quifquam noftrum negarct. Mc-
liàs ex hoc loco collegiffet multa nobis beneficia
conferre Deum propter fan&os illos patres , quod
ille cum difcipulis fuis negat. Nec enim obícuré Za-
charias indicat in gratiam illorum cornu nobis falu-
tis erexifTe,ne eius foederis, quod cum illis tam ami-
cis ,gratífque fibi hominibus pepigitfet;obliuifci vi-
derctur. ! : L s ;
Memorari teff amenti fu. fantli-) Vt fancti fosderis

* * 7 Z L L . a
dó diximus fuperioris fententic. Grecifmus quoque
idem recordari , id eft vt recordaretur. Reminifci
teftamenti fui fancti vertit Irenei interpres lib.5.c.n.

73. juliurandum quod iurawit ad brabam patrem
naferum.) Opuov ov ujuoge qopóc depadoratlepa npo. ocus
fenfu facilis,verbis difficilis. Iufiurandu Grecé accu-
atinus eft, vnde regatur non apparet. Quidam viti-
um fufpicantur,deberéque pro ópxovs opa« legi, id eft
iurifturandi,quod & facilis error fuerit vnius littere
inlitteram fimilem mutatione:quódq, gcnipiuüs et-
iam Prqce[ïerit dfanunc teftamenti , vt appofitio effe

iudicarem , fi effet neceffaria, & alicuiüs codicis au-
&oritate probaretur. Ceterum quid attinetlocum
corrigere,quem po[ïïmus aliter intcrpretari?quc'*m-

legerint? Si liceret exercere ad hunc modü ingenid,
multas nó minüs fubtiles coniecturas inueniremus,
quibus non corrigeremus,interpretaremürque; fed
peruerteremus litteras facras.. Alij przpofitionem
x? fecundüm, intelligendam effe putant , ficut cum

que & omnes codices , & omnes interpretes aliter|

Greci dicunt sgózor pro 47 eeózov, Qua ratione fen-
tus quidem facilis eft, & confequens , 74 faciend«m
mifericordiam cam patribus noflra ,€v" memorari teft amen-
J feit fancti ífecundum safiurandum , quod mrawit ad -

fient locntus t ad patres noffros , "brabam, e7- femims
eu in [ecula, Alij hociungunt cum verbo fequenti,
daturum f& nobis , vtientus fit Memorari teflamenti foni
fanéh, & "18 d 9vj npiy. & dare nobis iu/ïufmdum 'quod
torauit ad Abrabam patrem nofirum , id eft vt recorda-
retur teftamenti fu1 fancti, & vt nobis praftaret,
quod fe praíftiturum iurauerat Abrahamo patri no-
ftro. Quod nimis mihi violentum videtur , & quia

ad hunc nifi fallor modum intellexit Beda. Ad quod
autem iufiurandum Abrahamo preftitum alludat,
alia eft quaftio , ad quam re&té Theophyla&tus re-

B
" qianc vem , e* non peperctftt filio tuo vngenito prepter sne,
benedicam tibie multiplicabo (emen tuum [icuc flellasca-|.
]Isev" velut arenam,qua eft in littore marz spojfidabit (emen

[o

p|£9modo quo exPofuimus refoluendum. Quando

|fere interpretes intelligunt , (ententia cít facilis , &
aliis fcripturz locis explicata. Nolite , inquit , tizerel ,
pufiIus grex, quia complacuit patri veflro dare vibis ve- |uligiex.
ignum,, infra cap. 12. 32. & , Cenfidite, ego vici mandam,|

[rzt nos feparare a charitate Dei , qua est i Chriffa Iefa Da-|

[quam ipfi nos in illius manus damus. Cirewrt quidem
Manquam . Leo rugiens , quavens quem deuoret , 1. l'etri j.8.

ä)ondet, ad illud Genefis 22. 16. 17.18. allufionem
leri. Per mermetip[um muraut, dicit! Dominus , quA feafh

tuntm portas ynimicorum [uorumy «* benedicentar ia femins
to omnes gentes terra. : ! !
74. Datwram (e nobis.) Explicat vt ait Euthymius,
quid inillo iureiurando contineretur , nem pe fore,
vthoc nobis daret , hoc nobis concederet benchi-
cij , vt liberati de inimicorum noftrorum poteftate
áine timore, id eftliberé illi feruiremus. Oui timo-|
rem hoc loco feruilem quem vocant interpretan-

filiali, fed de timoreinimicorum agi , fine quo effe-

fententiam , aduerbium do4Csc fine timore cum parti-
cipio gurS-e(c liberati iungentis , quafi fententia fit
nos aliàs non (ine timore , id cft non finc periculo,
non fine bellicis cladibus, non finc finguine libera-

berandos. Acutiüs vidit Euthym. hyperbaton ctfe

hoc factum fuerit , perpetua Ecclefiz vexatio facir,
vt meritó dubitemus. $i quemadmodum ver.71.do-
cuimus , non de corporalibus , ed de fpiriwualibus
hoftibus hoc intelligamus , quemadmodura omnes

oannis 16. 33. Et eertws fum , inquit Paulus Roman.
9.39.39. quia neque mors , eque vita , neque angtli , neque|

neque altitudo , neque profundum, neque creatura «lia pite-

mine nofiro. Cyuid ergo alibi iubet nos cewm trmore
C tremore , noftram ipforum falutem operari ? ad
Philipp. 2.12. & alibi, Fide flas , noli «ltum fapere , fed

timead Rom.r.20. Iubet nosà nobis timere,non ab

eft Apocalyp. 20. ». Non tam ille in nos inuadit,

fed ligatus circuit ; quales folent circumferz vrfi,
nec mordere nos poteft , nif1 volentes , & quodam-

tur , verborum nexum non animaduertunt , qui fa-|
ts aperte docet non de timore Dei , aut feruili, aut]

mus Deo liberé feruituri. Theophyla&i non probo].

tos fuiffe, nunc veró fine vllo timore,ac periculo li-]

prineipatus ,neque virtutes, neque in[lantia, neque futuva,|

hoftibus. Nam hoftis quidem non Íolum per Chri- j
|ftum debilitatus , fed victus omnino , atque ligatus

. 1;1'—(—)?uerit, hide enim & gratía nafcituri Chrifti falua-| A modi figuram fupra notauimus ver.55. ficut locutus ef? :
ti fuut,vt ait Petrrus Actorum rg.11. Euthymius veró,| — |ad patres mo(Iros, J£brabam,e" femint eius im (acula. Ego | |
quod propter illos rccordaa.ls fucric Dcus Rromi--ffi. ü? intclligp,vt fit appofitio, non vllius quidem ver- (
Íui, & miferit Chriftum. Mifericordiam enim erga| — |bi , fed totius precedentis fententiz. L£d faciendam
illos füiffe, non modó quód illis Chriftum promi-| [mefériordiam cum patribus noflris , fiurandum quod in- r
iffet, fed etiam quàd fuo miferit tempore,vt datam| — |raiwit ad "tbrabam patrem noffrum, id eft, quod eftiut-
illis feruaret fidem. Hoc magis placet,quiafequitur| |iurandum illud quod iurauit ad Abraham. Atque L

10. Io :41

' Lod 1 [ ! ., ? Nemo lz-
dura traiectio eft, Iufiurandum, quod iurauit ad A-

brabam patrem noftrum,vt daret nobis;& quia .
vaj ópxoy dare iufiurandum , id eft przftare quod iu-
rciurando promiferis , nefcio an quifquam Grzce
loquens dicere potuetit, Theophylactus, & Euthy.
referunt ad verbum pracedens , Recordari, vt fit
metathefis cafus, & idem verbum quod paullo ante
genittuum habuit,nunc accufatiuum habeat.Cuiufz

modo prouocantes. Quijinquit;ef qui vobu toceat, fe aiae ia
boni emulatoves fueritss ? 1. Pet.5. 13. Vera eft Chrytoll. |ipto.
Jfententia,neminemledi nifiàfeipfo. — —
75. n fanclitate eo iuflitia coram ip[o , omnibus die- — i
bus noftris.) Non folum declarare mihi videtur,quo-
modo Dco , quemadmodum dixerat, feruire debea-
mus.ficut Beda,& omnces fere interpretes exiftimàt:
Ifed etiam Euangelium legi tacité opponere, & cu-|
| | " juimodi |

——

m

H

RENUSCRIGANDCTUNT AE R d

iufmodifit vocatio vite Chriftiane breuiter indi-
care. [n vetere nimirum lege;qui Deo feruiebant;nó
tam in vera fan&titate;atque igüici-a,quämqig vimbra
quadam iuftitiz;ac fanctitatis , id eft : m/hitzs carmis,
vtloquitur D. Paulus , feruire videbantur. In Euan-
gelio veró non in vmbra;fed inveritate,non in iufti-
tia carnis, fed in iuftitia fpiritus feruitur. /ewe , in-
quit, hbera , 2" nunc eff, quando veri adoratores ada.rabum
parrem m [pirita, eo7 veritate, Atque hzc eft vo.catl'o'vitq
'Chriftianz,vt pià,fan&e, & iufte viuamus in hoc fe-
culo 1. T hef. 4. 7. & ad Titum 2. 12 Theophyl.& Eu-

&titas ad Deü,iuftitiaad hominces fit. Itaque his duo-
|bus verbis, vtalij quidam adnotauerunt , vttamque
legis tabulam contineri.Magis mihi probabile vide-
tur, vt iuftitia generaliter accipiatur, omnéquc vir-
tutem , etiam ipfam in Deum pictatem compre-
hendat. JEES ln
Coram ipfo.) Omncs fic interpretantur , non fi&é,
non fimulaté,fed veré non folàm hominum,fed Dei
etiam iudicio;Theophyl.& Euthym;Phrafis quidem

mihi videtur. Opponitenim , nifi fallor, legi Euan-
gclium. Inlege homincs non Deum;fed Mofem;aut
|alium prophetam, vel facerdotem videntes Deo fet-
uiebant.In Euangelio veró ipfum intuentes Deum,
ideft Chriftum, quia verbum caro faClutm eft ey" babita-
uit in tobs, Itaq; omnes facti funt docibiles Det, ex ipfo
Dei orefalutem haurientes [oannis 6. 45. Hoc cft,
Iquodait Petrus A&orum 10. 41. 42. Íe , & cateros
Apoftolos ordinatos fuiffeàDeo teftes refurrectio-
nis Chrifti,qui manducauerant,& biber&t;cum illo.

-[qued perfpeximus , «" manus no[Fra contrettaueriit de verbo
]uite, annuntiamus vobis. — : |
Omnibus diebus noflris ) Neque his verbis folam per-
I(euerantiam, vt Beda, & plerique interpretes putant,
fignificari arbitror.Hoc enim etfi verü cft,camen cft
parum. Ergo per tacitam oppofitionem inter Euan-
|gelium, & legem loqui mihi videtur Zacharias indi-
cans ftatum hunc Euangelice vite nullum effe: nifi
mundi finem habiturum,quemadmodum ttatus ve-
teris legis finem habuiffet. Neque hoc ad folam fan-
K&itatem, & iuftitiam , ícdad omnia przcedentia re-
ferendum exiftimo. 7* finetimore de mann inimicorum
jnaj?romm emnibus diebus vite no[lra liberati fermamus illi,

fore perpetuum.

ytitur apoürop he, Videtur enim puerum à numero
ceterorü hominum excludere, & omnibusalijs ho-

cat, tu vcró puer non folum in fan&itate, & iuftitia

niíter eris,& totius pát$tmagna myfterij; tu nobis, vt
fan&é,& iufté feruiamus Dco, vià indicabis,nófque
ad Deum duces , donec eum nobis digito prafentem
demóflres. Quod dicit Propbeta altiféimi vocaberis, per-
inde efl, atque fi dicat, Erz,Hebraeorum proprictate,

3 —— M—9

À inos nó folàm Patrem, fedetiam Filium in litteris fa-|

thym.(an&itate, & iuftitiam ità diftinguunt, vt fan-|

|Ewna contra vallem ZA ialon. Potuit etiam; vt Beda pla-

|Hebraica id proprié fignificat, vt ver.6.expofuimus;|.

|ftus dixit Ioannis 12.30,Non propter me bac vox venit fed
fed tamen hocloco maiorem quandam vim habere|€ | :

Dl |repletus eft Spiritu fan&to,tenerefe non poteft;quin|
EtIoannes 1. epiftola c. 1. 1. Quod videmus oculis noffris|
" mutum fuiffe;iuuat fuiffe peccatorem.Surgitfortior

dwt inquit Theophyl.quid fit;,quod dixerat, parare vias

viam demonftrare. scientiam falotis dixit,id eft faluta-

cris altifimum dici. Quzruntaonnulli ; diomodo|
Zacharias noii intelligentem alloquatur infantem.
Orige. hom. in Lucam ro. Ambrof. Beda ; Strabus,
Theophyl. exiftimát intellexiffe puerü patris verba.
Nam quemadmodum in vtero rationis illi vfus an-|
ticipatus fuerat , fic in co iam nato permanfiffe. Id fi
recipiturquod & diuina potentia; & Ioannis fan&i-
tas , & tot; tàntequcauctoritates probabile faciunt;
foluta quaftio eft. Sinon recipitur , refpondeti po-
teft,non effe nouum , neque à confuetudine facrarü
litterarum alienü,vtres non folüm ratione;fedfenfu
ctiam carentes homines alloquantur. Alloquitur
Dauid montes Gclboé . Reg. 1. 21. Montes Gelboé nec
ros,nec pluua veniát [apervos, Alloquitur Iofue Solem;
G Lunam.lo fué 10.13. fel cóntra Gabaon ne fnótearis,€7"

cet, Zacharias Ioannem alloqui, non vrab eo; fed vt
ab ijs.qui aderát, intelligeretur;cófque doceret qua-
lisquantüfq; vir puer illefaturus cíf:tde quo paulo
ante dubitauerant, Quts,[awæ»s,fmer zJ/?e erit:Sicut Chri-

propter vos.. j EO :
Preibi enim ante faciem Domini paravé vias eim ) Do-
minum vocat Chriftum, ante cuius faciem przccffit
Ioannes, cuiüíque preparauit vias. Itaque manifeftü
hoc eft teftimoniumad probandam Chrifti diuini-
tatem. Sedhecomnia ver. 17. explicataà nobis funt.|.
Hic tantüm notandum compulfum Zachariam à
Spiritufancto canere , vt dicunt;palinodiam. Nam
cum hoc ipfum de nafcituro Ioanneredicenti an-
gclo non credidiffet.poftquam,vt ver.67.dictum eft,

id clara voce profiteatur,ac prxdicet. Inuat aliquádo
aliiïuädo- virtus ex penitentias & malore cótentione
miles pugnat, qui proftratus furrexit. .
77. d dandam [cientiam falutis plebi ew$.) Docet,
Domtti , dare nimirum fcrentiam falutis , id eft falucis
rem , noto Hebraifmo, & Grzcé 29vaj 5»0ow dare

Ícientiam, ideft vt daret fcientiam, ficutante dixerat
&i a pararc,id cft vt pararet. Sed nofter interpres,

ne oratio/fi tot infinita aliud poft aliud fequerentur,

Significat enim Dei beneficium,quod decantauerat,

76. Et tu puer Propbeta alts(simi wncaberis.) Eleganti

| Dei ,ecct qui tollit peccata mundr,
& minimé fuperuacaneaadrecensnatum infantem| — '

minibus vnum opponcere, cum dicit , £t t», quafi di- :
expofuimus Matthzi 5. 6. Quod Gracé cft i deded,
iceram Deo illi feruies.ficut ceteri homines,fed Pro-. F |pro eicdoeei, mirum non eritijs, qui aliquem fcrip-
pheta etiam altiffimi vocaberis. Ipfius Domini mi- :

Itiones adhibent.

| mifericordiam non fi&tam,& vanam , fed ex intimis
vt fupra ver. 5*. & 35. explicauimus. Puracidacius| |Dei profe&am vifceribus,vt vocat D.Paulus ad Phi-
Clarus lib. 3. contra Varimadum , altiffimü hocloco

Dei filium appellari;quafi dicat Zacharias Propheta

fieret obfcurior , verfionem variauit; quod in fimili|. -
exemplo fecit fupra ver. 72. Scientiam falutare dedit|-
loánes populo ; dum illum docuit Chriftum verum!
effc Saluatorem, isnoratum ante;£ cce,inquit;/fgnm

jn remifsienem peccatornm eórum.) Non quod illis|
Ioannes peccataremitteret;neque enim poterat, fed
quód homincs doceret ad Chriftum venire, qui veré
illis peccata remittebat. Ecce,qui tollit Peccäm mundi , vt

vurz Grecé vfum habenr. Poni enim & pro e fepe
monuimüs; Itaque fruftra quidam alias interpreta- :

| . 38. Per viftera mifericordie Dei n—a]?ü.)Vif&erd milevicor- |

di« vocat per Hebraifmum mifericordiz plena: aut

lippenf.2. 1. & ad Col. 5.12. & Ioannes 1. cpift.c.3. 17.
Iungenda auté hzc verba funt cum precedéa verbo,

Chrifti vocaberis. Hinc enim probataduerfus Aria- !

In remi[sionem peccatorum eorum. Docctenim loannem

* P REA s ee s VONHBRODEUROSURQEHISS o pIS s
* :

,"'MOn

UP C SRENONIEC EUR ER TY

b I1OAN. MALDONATI COMMENT. p

tis, fed qua diuina mifericordia, & gratia peccata re-
mitterentur, vt Theophyl. & Euthym. cx(Ponum:.
|o fuquibus vifitaut nos.) Propter qua vilcera mife-
& prod) ricordic vifitauit nos;Hebraifmus. iv in pro J/a,pro-
& 3 pro pter, vtapud Hebreos, 3 pro by, vt multis alijs locis
My ia faci- obferuauimus. : U m

- /

Hebrzis vifitare, diximus fupra ver. 68,
Oriens ex alto. ) aya(9An «£. v-Vec, ortus folis ex alto.
Itaque oriens non eft participium;aut nomen adie-
&iuum, (cd fubftantiuum, ficut ortus , ortus ; Quod
maloré mihi videtur emphafim habere, Vocat enim
Chriftum tacité Solem, vt Malachiz 4«2.&cfapientiz
||5.6. eiáfque ad nosaduentum Solis ortum,quemad-
modum Ifaiz 60.t. 2. Et Malachiz 4. ». Quódautem
addiditex 4/re, indicat quid inter Chrittum Solem
noftrum, & Solem iftum mundi communem inter-
fit: quód hicnon ex 4lto, fed ex terra , atit ex Occano,
.|vt Poctz loqui folent; oriri videatur : Chriftus vero
ex 4lto,quia rectis quodammodo lineis de celo ad nos
víque defcendit. Significat etiam Zacharias primam
originem Chrifti nó ex terra, fed ex cxlo fuilfe, quia
]non ex viro , fed exSpiritu fan&o conceptus fuerar,
& non homo tantüm, fed Deus, & homo erat; Deus
de czlo , homo de terta, ideft de vtero Virginis na-
tus. Sic enim vetercsauctores interpretantur illud
P. 84. 12. Feritas de terraortaefl , eg* in[litiadecalo pre-
/[Pexit.Itaque cum dicit ex 4/to,onon modo Soliifti có-
muni,fed ceteris etiam hominibus;qui ex terra fola,
quod ad corfius attinct, originé trahunt,tacité Chri-
.. ftam opponit. Illuminare autem nos dicitur cius or-

. (falutis oftendit, namifto quidem modo etiam Ioan-

. Ioannis 1.8$. Erat tamen lueerza ardens , 7 &mns. Ioan-
.. [nis $.. 35. fed multo ctiam magis propter falutem ip-

donorumaflluentia redundantem. Hebrzi enim, fi-
' Icut resomnes aduerías tenebras vocant, ita profpe-
tas lucem appellant lfaiz 8. 20. & 9.2 & 20.26.& 60.

. |non magnirefert , fed vellicare iuuat hareticorum
.|interpretem.Bis vno errat verbo, & quia nomé ori-

harmon.,

erdi cit; cum non regionem, aut locum,fed adtum ipfum

.. |Chrifti ortus;id cít aduétus nos illuminauit: & quia
Kfcribitallufiffe Zachariam ad locum Zachariz pro-
— |phetz c.3. 9. & 6.12. cüm illicnó fit Hebraicé nrb,
|quod Solis, fed riov, quod germinum ex terra ortum
Mignificat ; vt nonnulli ante nos interpretes obferua-
- |runt. : | j :
|.|. 79. Iluminare bas, qui in tenebris , 2* vmbra mortis fe-
dent.) Reddit caufam, cur vifitauerit nos Oriens cx

Inon tradidiife populo feientiam; qua ipfe fuis meri-]A |

,

E

, [tus)ficut Solis ortus hemifpherium noftrum illumi-'
. jna5 non folàüm propter doGtrinam, quia viam nobis,

nes illuminauit, quia etfi Sol non etat; ncc lux vera|

fam,quàm nobis attulit , & vitá omniü fpiritualium|

1.& Pfal.42.3. & 96.11.& paffimapud prophetas.Puto

Caluini inientis hoc lóco. orientalem rcgionem fignificare di-|

oriendi Solis declaret. Neque enim regio vlla, fed

alto,nempe, vt illuminaret ijs, qui in tenebris,& vm-
bra mortis fedebant. Illuminare his,& non hos dixit
Latinus interpres Grecam fecutus phrafim, éeiogvaj
— [foie uatnpiiooic ,illucefcere ijs,qui fedent;id eft lumen
illis porrigere.Qui difputant vtrum eeiecva] Grzcé,
& illuminare Latiné infiniti hocloco;an imperandi
modi fit,rem minimé duübiam in dubium mihi vidé-
tur reuocare. Quid fit /Zwmimare lj5 , qui in tenebrzs , e*
vmbra mortis fedent , fuperiore verfu docuimus. Quid
ht tencbris , & vmbramortus , (cdetc ex contrario in-

|qualis peccati ftatus nimirum eft, vt Gregor. lib. 4.
i Moral.c.i7. his verbis cxponit ; /p vmbra mortis federe
V 2 P . MU. . ; : r j
eff A diuimi amoris nótitia in oblinone latefcere, Sedereau-] ——
. jtem hocloco pro habitare ponitur ex Hebrzorum Hebraic
, ? : 0$ idiomate, apud quos 3v vtrumque fignificat, & fe-
|ptura. Fifitauit nos.) Venit, vr redimetet.nos. Quidfit| .

|Threnorumr. I. Quomodo fedet [ola tss , idet quo-

| [triftiffima rerü facies vocari folet, fumpta ex obícu-
- |ris, & vmbrofis fepulchris ümilitudine,quibus nihil

iungit hzc duo, illuminare, & pedes dirigeres prop-

Iphyl. non quód fpiritus crefceret , fed qubd crefcéte]-
corpore magís apparercet,fiue diuinum,fiue humanádl

creuiffe cum corpore: hoc enim Ioannes à Chrifto
diftabat, quà uis idem de vtroque dici videatur, quód

tclhgl Po[e& í nonln ma,gna fOIüm ignorantia * fed
cdam in miferabili afflidarum rerum flatu verfari,

dere,& habitare Pfàl. 156.1.16ix 32.16.19. & Hicremiz

miz 15. 18. dic &egz' €7 deminatriti , H umiliamin: , fedete
quonam defcendit de capite vefiro corona loria vefire , &

modo dcfolata iacet. nvo * wbra mortis ab Hebrzis

videri poteft triftius. Vide,quz de his verbis diximus
apud Mattheum c. 4.16..- AURT ts
A diigendos pedes noffres in viam patis.) Recté có.

terea enam vti folemus lumine, vt pedes dirigamus,
id eft ne offendamus in via:xmaximé cüm de tenebris,

Lucerna pedibws meis verbum tuum, 7* lumnen [cmitismes,

tam vitam. ( folentenim Hebrzifelicem rerum fta-
tum pacem appellare Pfal.28.11.& 36.11.& 71.7.& 73.
3-& r 165.& 11 4.5.fimilis phrafis eft, PAl.12. 4. Hl

mina otulos meos ,ne vnquam ebdormiam m morte ,id eft ne

D fedeam in tenebris,& vmbra mortis.Jaut viam pacis|

IVOcat,viam tutam,rectam;planam , fine vllo ertore,

41417. aut umitur pro iacere ; quemadmoditn idem
- |verbum apud Hebrzos laiz 3. 26. Et marebunt , atque
lugebum p?rte eus , e5" defolata im terra fedebit , & Tere-

& vmbra mortis loqueretur: folemus enim no&ul-
. incedétes,ne impingamus,autà via aberremus, praz-
fcrre facem, Similis eft illa fententia Pfalmi n8. 16,.

fine vllo offendiculo;fine vllo periculo, vt allndatur
ad prophetiam Iaiz c.40.5.4. Parate viam Demiti, re-|
C pEbas faeite im folitudine fémitas Dei noffri. Omnis vallis exal-

Viam pacis vocat , aut quaituradpacé;ideftadbea-| ^ —^

Hebtait
mus.

ponit homil. in Euangelia 3;.

vteius infantiam cum virili coniungeret sate , vno
|Verbo declarans,quid interim egerit;creuitfe nimirá
cum;& corpore,& fpiritu, & in defertum à pueritia

jfua difceffiile, ibíque commoratum , quo ad tricefi-

mum natus annum Prædiïcare inciperet.

l Creffebdt.)COIPOIB,& ztate.Diftinguit enim Crefce-|-
jpat; & Confortabatur, vt illud ad corpus,hocad animáü
fpectet. Facit hacetiam in re Ioánem fimilem Chri-
[ftosde quo dicit c.2.52.Tefu profreibar [apicriaey" atate,

tabztm:; Qr'omnis mons, ez* callas bumiliabitur , ey- erunt|
dprana m directa , - Affpera in vias planas , vt Gregor. ex-

: 85. Puer autem. Toanncs.Quia de reliquo vitz Io-
jannis tempore víque ad annum tricefimü nihil di-
cere conftituerat Euangelifta;przlibauit hzc pauca;|

hocloco Origenis, Ambrofij,Bede,& Theo phyla&i
f&ntentia,qui,vt diximus,vcr.76.cxiftimat Ioannem

modo fpiritus in illo confortaretur ;,cxponit Theo-

fpiritü intelligamus ; vtrumque enim intelligi poffe|
vidco.Poteft etiam fpiritus pro fpiritus effe&tu,id eft

magis fcíe creícente corpore oftédiffes(cd veré etiam

7 gratia apud Deum , 9* bomines. Confirmari videtur|

ctiam infantiz téporc rationis víum habuiffe. Quo-

pro virtuteaccipi, quam vero fimile eft non folàm|.

Chriftus fapientia, & gratia crefcere non poterat,

Ioannes

DL

j*?»mgfü
Y
r L.
«| ;
ER
t 1' s
A
l .
1l
[
1
LE
a
'à i ;*3 :
[ o n
L. | BN
t
i
NU
ïï!i, |
* I |
Cu—: ii *
4 | E
|
Mi —|
s |
Qj —|
l
i
X !
| |
B.
'»Cö.ï |
l I
E
[ OQ-! |
* l
" l
N
] !
UI
*
UA !
Q::H
/
LUR

eT LE £—-
" Pa E d I
t z5 -

[-— -
X
2 — —
if *5 F Fu. . —
Ó —— — [ ]
ES £
s* E
REU

Ioannes poterat.

tricefimus : Tiberij autem Cafaris decimutquintus,

in folitudinem feceffiffe , vc Otigen. hom. n. fen-
Itic. De qua re nos Matthzi3. 1. difputauimus. l
Ffquein diem offenfionis [ma ad lfracl.)Víque ad tem-

1. docuimus ;; quód nimirum apud lIudezos ne-
|minli ante annum tricefimumäætati*s fuz, aut fa','

declarare. Is fuit annus ztatis. eius , ficuc & Chrifti, ïli'ccrcr. b

cAóTvT H

hd

S AcTvM eftautemin diebusillis,exijt edidtum à Cefare
&j Augulto vt defcriberetur vniuerfus orbis. ». Hzc defcri-

?U ptio prima, fadtaeftà prefideSyriz Cyrino: . & ibant
274 22) O !

)d Iudzam in ciuitatem Dauid, quz vocatur Bethlehem : co
quod effet de domo , & familia Dauid, 5. vt profiteretur

1. Etfubito facta eft càm angelo multitudo militiz czleftis laudátium Deum, &

tem conferuabat omnia verba hec,conferensin corde fuo. 20. Etreuerfifunt pa-

icut dictum eft ad illos. 21. Et PORqB*&m* --confumgnati funt dies octo vt circumci-
deretur puer:ivocatum eft nomen eius Iefus,quod vocatü cft ab angelo prius quàm
in vteró conciperetur. 22. Etpoftquam impleti funt dies purgationis eius fecun-
dum IegemlMoyfï,ï tulerunt illum in Ierufalem,vt fifterét eum Domino, 25. ficut
lícriptum eftinlege Domini : Quia omne mafculinum adaperiés vuluam,anctum
Domino vocabitur.. 24. Et vt darent hoftiam fecundum quod dictum eft in lege

|Domini parturtüruti; aut duos pullos colübaram. 25: Etecce homo erat in Ieru-

falem:

| | CCORPA,
Et erat in defertis.) Indicat ftatimà prima Pucritiaj jvtconítatex capite. 3. 1. Quare non anteid tem-]
pus przdicare ceeperit ; apud Matthaum cap. 5.|

pus, quo przdicare ccepit; & fe Chrifti pzecurforem p Cerdotis, aut doctoris, aut prophetz officio fungi

E75 omnes vt profiterentur finguli in fuam ciuitatem. 4. Afj| -
22372 cenditautem & I'ofe'ph à Galilza de ciuitate Nazareth in|

cum Maria deíponfata fibivxore pregnaüte. 6. Factum eft autem,cüm effent ibi,

runt Mariam,& Iofeph, & infantem pofiturn in przfepio. 17. Vidétes autem co-]
gnouerunt de verbo , quod di&um eratillisde puero hoc. 18. Etomnes, qui au-]
dierunt, mirati funt: & de his,que di&ta erant à paftoribusadipfos. 19. Mariaau-]

ftores glorificantes, & laudantes Deum in omnibus;quz audierant, & viderant fi-|

MiCh Oflabzh x
[Mat.2. a.6.].

[

Gé.17.b.12.
Leuit, 12.
a. 3.

[Sup. d. 51.

Mat.1.C. 21

Leuit.12, -
a. 6.
Exod.12.4.2

Nüo 8.!.16« : B

j LCH.!Z-.C.S.

,

o ERN i à
w od

93 — IOAN. MALDONATI COMMENT. . 4
|alem, cui nomen Simeon,& homo ifte iuftus,& timoratus,expc&ans confolatio-& -
neui Irael , & Spiritus fan&useratineo. 26.- Et*r'efpöfü'rü*gc,ceperat,;äïspirim Ían-|
&o ,non vifurum fe mortem., nifi prius videret.Chriftum Domini. 27. Etvenit|
-Jin fPirituin templum. Etcum induccrent P('uemm Iefumj Pagenæsdus, vtfacerent. — |
(scundum confuctudinem legis proco: 28. EtiP&"»ac'cepit;eüm in vInas fuas , &l
benedixit Deum, & dixit: p u : "- B
29. Nunc dimittis feruum tuum Domine, fecundum verbumtuum in pace: |
; 730. Quiavideruntoculi mei falutare tüum; ; Q N E mAT MDE

T m EU
$3 A ROE d u us UCUA
s EUR^ ;gp»*?*ä äxfä)"f,:'* TE s u pO
- Sesum E o D

3.. Quod paraftiante faciem omnium Polpulorum;, | T
31. Lumenad reuclationem gentium, & gloriam P,l'&*bismæï&æl. d ,

3. Eteratpater eius & mater mirantes fhperllhis,quæ'dic'cbahtür de illo. 34 Et] | A N
i6i&.ci4 |oencdixit illis Simcon,& dixitad Mariam matrem eius: Ecce Poflms efbhicinruil. 4 d- f ii
x:;j ; |nam, in refurrectionem multorum in Ifrael: & in fignum, cui contradicetur: 35. [ :
|— j& tuam ipíius animam pertranfibit gladius vt reuelentur exmultis cordibus cogi-|
: jtationes. 36. Eterat Anna prophetiffa, filia Phanuel , de tribu Aler:hzcprocefíe-1
L rar in diebus multis , & vixerat cum viro fuo annis feptem à virginitate fua. 37.. iE
| - daxc vidua vfquead annos octogiuta quattuor: quz non diícedebat de temnploue-| . & -
iunijs,& obfecrationibusferuiens noctejac die,. 538. Ethecjpfa hora faperueniens
confitebatur Domino:& loquebatur de illo omnibus, qui expe&tabàt redemptio-|
inem Ifracl. 39. Et vtperfecerunt omnia fecundum legera Domini,reuerfi funt in E.
IGalileam in ciuitatem fuam.Nazareth. 40. Puerautemcrefcebat,& confortaba-| — /
Juz plenus fapientia: & eratia Dei eratinillo, 41. Etibantparenteseiusperomnes| ——
Iixoascajannos 10 Ierufalemyin die follemni Paícha. 42.. Et cum factus eflet annorum duo-]
( w decim, afcendentibus illis Icrofolymam fecundum confuetudinem dici feftij 45.
iconfummatifque diebus,cum redirent, remanfit puer Iefusin Ierufalem, & n6 co-|
- |gnouerunt parentes cius.: 44. Exiftimantesautem illum effein comitatuvenerüt,
jiter dici,& requirebant eum inter cognatos, & notos. 45. Et non inuenientes, re-|
: -lgreffi fant in Ierufalem,requirentes eum. 4$. Et fadum efl;ypoft triduum inucne-|
rantillumin templo fedentem in medio do&torum;audientem illos, & injccrrogä;-..ï :
| tem eos. .47. Stupebantautem omnes,quieum audiebant,fuperprudentia,& re-| ——
| Mponfis cius.: 48.. Et videntesadmirati funt. Et dixit mater eiusad illum: Fili, quid!
| fgd&i nobis fic? ecce pater tuus, & ego dolentes quzrebamus te. /49.. Etairadil| -
: IOngid efäquöd mequærebatismeäiebatis quiain his;qüæ patris meifuxnï;OPQïfä
- jretmeeffe? 5o.. Etipfinonintellexerunt verbum , quod locutus eftad eos.. $.. Et!

*

i

: |dcícendit cum eis,& venit Nazareth: & erat fübditusillis. Et mater eius conferua-j
| lbatomnia verba hac in corde fuo. $5 EtICfus proficiebat fa pientia, & ztate, &j

| — jgradaapud Beum, & homines, —

LU.

.

: 4 ä ," ,,æ : | 1 p v s | : ! N C A PVT ! I, us '* ! z , ; f :H -4 * ?

EEE UeCTEM ei autem.) Accidit| A induceret, vtvniuer(us defcriberetur osbis,vtiea oc-| —
Ev *(* t vt fepe diximus.Significa-| cafione Maria Chrifto przgnans in Bethlehem veni-j:
p 5889 LIRS45 O. tur autem non cafus, vtvidetur; (ret , veImperatoris obfequeretar edicto ; ibíque pa-j.
i* .1 G REA2CAES Latinum verbum preíeferre;! |rerct, vbi predi&um à Prophetis erat nafcituzam;: i

10155 (ed dininaprouidentis que ef-/. |Chriflum Michzz . 2. N |
242.-0:9)/ fecit, vt eo potiffimum tépore| | p dub i1s.) Subidem tempus. Dubium vtrum .
d Auguftus 'lmpeta.ror in animü . Inato jam loanne, an ante quäm uachgezaggqgii noni ?
»ocm RD QI D " d t benliste

,.
à L
j ( M dOR -
dscit as *äïïäääï*äï*v* ER

—€ t Dn s A a - ao o Mi RRE s al n t at

ao | 2É s R0
Conflat, an ftatim, vt edictum premulgatum eft, dc-| A jfingulorum cenferet facultates, quod non nifiimpe-
: r fcriPtidfa&ä fi.. Quin auctores no'nnulli..fm?t lon- [randi vectigalis -caulïä HCfiPOfP/;ïtj Cïonfï"mt l.mnc
l géante promulgatum , quàm fa&ta defcärlgt—xo; »fe-| jopinionem, quodibidem trad;lcvludam Gaula.mtcm
- |pugnantibusIudzis, & quafinouum fcrmmus,gc- ea de caufa populum comm'(.mïli?e, qugü Iudzis non
- |nus detrectantibus , ad quos deprimendos, vtex Io-| — liceret profanis Regibus tributa foluere. De quo;
— fepho colligunt; Coponius à Romanis mdïïis fue-| ; ficat& de hac defcriptione in A&is Apolt. cap. 5.
rat. Quamquam hzc opiniocodem auctore Iofe-| 57. fitmentio. Illud etiam ipfum, quod Tertullia-| -
pholibro 18.. Antiq. cap. 1. göfutarl m'.xln videtur, |nusfcribit ; hanc opinionem adiuuat, Quid enim !
qui ludzos fcribit non di*fïigile cam fcrultutcn? fuþ-. 2! a;;?»;;Fbat hm;:c;f,clefcriptionexn in Romanorum ar-|. l
* fijffe.Itaque probabilius eft nato iamIoanne edictum| — Cïïï;iul,s.aiïäruari' nifi tributi caufa? Quantum autem |
illud exuititle. us u tributi in fingula capita impofitum faerit , incer- 3
t Cafere "tüguflo.) Secundo Romanorum Im-|'g 'tum; fed probabilis eft multorum opinio, tátum fa]- :5
perátore; cuius anno 42. natus eft Chriftus. .'y'lqle,.F . jtem Iudzis impofitum fuiffe , quantum priüs Dceo, Quale ve-|
quz de hac re apud Mattheum c. z. r. diller-|- 'templóquefoluerc folebát, id clt mediam partem fi- &;egiïläläi
: uimus.ï dcxus ov w NI |eli; qUæ.draChmf&S duas cötithaFS fiua dere MatthQi maRis im«]|
"Misynecdo. | ^ 77* dæjäriäerewr'vniuer[m;a'?þ?fï ):'-sy-i?cgdoclïem eífe;, 17. 24. di fputauimus.De alijs gcntibus minor cft có- peraeum. |
. Jehein &i- qua maior páts pro toto accipiatur; omnes monent, 1^e.&ura, quanti iuffz foïuekre;'n;equc enim idem om- :
| äïl;ss.&c— & res per fe manifefta eft. INec cnim totus OfblS'RQ— nibus tributum imperatum fuilfq credédum eft;cüm :11
| .. ]mani Imperatoris iuffa defcribi poterat, fcü.njg toüis| "|non omnium eadé haberetur ratio.Diifficilior hic cft þfa
cius non pareret impcrio.:Touis*igi'turprblvs. ,:.;.ificü |queftio , quomodo Romani viuente adhuc Herode
ea orbis pars, qua fub Romanis erat ; | QCfC.f lbämf- .. [RegeIudzos cenfere potucrint, illifque vedtigal im-
fuscft. Siimilia exempla paffim .occurrunt, Mar-| |perare. Id facilé; & nó malé quidá foluunt, Herodem
thai a. 10; Et commeta eff vnmer[a eniitas , GC C. 17. 45 C ab Augufto precario regnum accepiffe; itaque non
l tenebra fa&be funt[uper vniner[am terram , & A&órum| / |Kfolàm vedtigalis.fed pene etiá mancipiü Romanorü f
; 1. 28. & 24. 3. & Romanorum r. 9. & ad Coloff en-| Jerat&cad corum nutum & regebat populum,& ipfe
| fes 1, 6. Sunt qui exiftiment; netotum quidem Ro— ï'ïgebatur.: Hoc fa,,'cil& apu dIO(CRhü— -Ecoriiciet
: manorum iimperium fuiffe dcfcr;p;um, fed folam| |Aliaetiam nunc queftio reliqua eft,vtrü omnes om- | 3 |
3 tantüm Syriam ; in qua tunic Iudea c;nfebatür.Seä vrau'no homines,äm foli viri,&.ij 1pfi vt-rum*ognn;säælj- E
probabilius eft; ídque omnesfere auctores tradunt;| — |foli patres familias cenfi fuerint.Nà & hocà quibuf.|
: totum defcriptum imperium. Quaenim rationeau — [dara int er'fn'e übus difputatur, & iuuat aliquidad loci| - l.
quo iure vna pars potiüs, quàm ?1'9??3 defcriberetur] — |huius explanationem. Auctorcs nonnullos inuenio
Inuenio ; qui dicunt hzc ipfa edi&ti fuiffe verba, 14-| — [nó malos;qui folos viros; cófque patres tátüm fami-
Memws , vt vmimer[us deferibatur obis, Cxederem , fi fc] . |liàs defcriptos fuiffe putent. Non credo ; na L
Jedictum legiffe dicerent. Maior quaftio, eti non|D belli,fedaugedi,vt dccimusvétbiesliscau Ea qe ]
ladinodum, vt mihi quidem videtur, ad intellizen-| — (criptio cft; & capitatio,qualem iítam apparet fuiffe,l :
dum hunc locum neceífaria, quám ob caufamca| lin fingulaomnino fiebat capita:& nó erat;cur Beatal |
defcriptio fa&a , qualífuefüerit. Quidam enimin-| . Virgo vnà cum Iofepho in Bethlehem ciuitaté füam|
terpretes non alio confilio fa&tum putant, quàm| . vehiret,fifoli cenfendi erant viri.Hadtenus, quzad|
vt numerus conftaret hominum , qui fb Romano-] — |hiftoriam pertinent illud ad myfterium;edictum il-]-
| rum effent:poteftate. Qua fola ratione Dauidem o-| . |lud non tam ab Augufto , quàm à Deo profe&um
! lim-legimus populum nutieraffe 2. Regum 24. z.| |fuiffe, vt per eam occafionem in Bethlehem Ma..| |
Coniccturam ex Iofepho; & Tertulliano faciurnt.| — |ria veniret, ibíque vbi Prophetz nafciturum prz-| M
'lemmill'e lib. A-ntxiquitat*ü'.m? I8. C. 1. de hac. )0- -diXöraütf', näfcemcur Chu&us f,'. Vt ;Ambmfïus; & :
uli recenfione fcribens nullam de tributo, nulFam Beda hocloco , & nosapud Matthaum c. 2. difputa-|
dealiaeiusfaciende caufamentionem facithicveró| | |uimus. .. - du d !
libro aduerfus Marcionem 4. fcribit hunc cenfam| | — z. H defcriptie prima , faHaeslpra[de Cyrento.) Sic| — i
lAugufti in Romanorum archiuo fuo tempore fer- legendumsetfi in ptzfidis nomine variatur, dum alij] - :
jaatum fuille: tantüm ergo defcripgtionem fuiffenu-| |Cyrenium, alij Cyrinum, alij Quirinum vocanLNó| ——
jmeri, que vna cum alijsfcriptisferuaretur; tribu-| — |ergo fignificatur hanc defcriptionem à Cyrenio pre-| |
.g tum enim feruari non potuiffe. Communem om-]| | [fide , fed co przfide fa&am fuiffe, neque poftea alias|
| nium fere auctorum opinionem fequi malo, ideo| |fuiffe fa&as , fed nullam factam ante,non quidem in|
j dcfcriptionem fa&tam , vt infingula capita vectigal| |hac; vel illa prouincia. Nam in nonnullis fortaífe |
l aliquod certum imponeretur, quod lureconfulü| |prouincijs,vtnennulli putantaliz fa&z fuerant:(ed|
| icapitationem vocant. Hoc vt rhagis credam , &| — jnullám ante hancin -tOïOXfa&ainimperio. Multisde |
: jRomanorumauaritia, & omnium Regum confue-| | |caufis creditur hoc Euangeliftam notauiffe , quod| :
|tudo perfuadet, qui nonnifi duabus de caufis recen-| p. |per fe quidem confideratum vi RU
(fere populum folent, aut vt fciantquantum exco| inon magnopere pertinerc. Prima fuit, vtadhiberet! j
] —— peconiz pofficemungi, aut quantum colligi virium| — hdem hiltoriz, dum omnes temporis circunftantias,|
: lad bellicos cafus. Hanc enim ob caufam à Dauide| |& rerum conditiones exponeret, dum Confülem| i
dpopulum fuiffe numeratum 2. Reg. 24. 9. perfpi- quodammodo dcfignaret ; vtexiftimat Ambrof, $c-| [
cuum eft:& paullo poft doccbimus hanc defcriptio-| |cunda,vt id diuinitus factum apparcerct, nó aliam ob|- :
| |nem non futuri belli caufa fuiffe fa&am. Itaquere-| |caufam quàm vt Chriftus in Bethlchem , vt ÀPro- B
liquum eft, vttributi caufafacta fuerit, vtEuthym.| — |phetis przdictum fucrat, nafceretur ; ideo tunc fa-
] Strabus, Beda, & Grzcus apud D. Thom. audor| &um,ante non fa&um. Tertia, vt oftendetet (üm-l
| exiftimant. Quinetiam Iofephus codem locotra-| — |ma pacis tempore natum Chriftum, qui mundo pa-
l dit Cyrinum Confularem virum miffum fuiffe, vt] — 'cem affercbar. Vbique enim terrarum tunc fuiffe
n | R ii Ewn**
; U

Mofephi la-
ptus.

|zcnes,Ambrof.De tempore difficilisadinodum hinc
- Joritar quz(tio. Conítat ex omnibus fere au&tori-
]ous Chriftum quadragcfimo fecundo imperij Au-
|zuftianno, regnante, vc Matthazus ait , adhuc He-|

|forein Galliam rclegato miffum fuiffe, vt cenfum
hunc ageret. Qua ergo ratione fieri potuit, vt huius|
|defcriptionis tempore Chriftus nafceretucüm om-
-|nes auctores tradant Archelaum poft patrem H«-
^ lrodem nouem regnaffe annos, antequam in exilium

lvt minimüm , rcgnauerit neceffe fit; quibus Chri-

|toctiam plures, de quare vide que Matth. z. 22.

— —IOAN.MALDONALMILCOMMENT. ^"

pacem , claufam que tunc tertio Iani templum om-
ines & Ecclefiattici , & prophani teftantur autorcs.
Qrnrta, vt Chriftus in primo illo defcriberetur cen-
[u, vt nosà cenfa, & tyrannide diaboli liberarer Ori-

rode aatum fuiffe, Scribit Iofephus lib. 17. antiqui-
ratum c. 1. & lib. 18. c. r. Cyreniüm mortuo 1am
H:rode Rege, & Archclao ciíus filio, atque fucccet-

mitteretur ; & Herodes po(t natum Chriftum duos,;

X o
ftus fuit in &gyptos&, fi credimus Epiphanio, mul-

differuimus. Itaque fi przfide Cyrenio vt Lucas ait,
hzc defcriptio fa&aeft, & vera funt, qua de Archc-
lao , & Cyrcnio Iofephus tradit, vndecim , vt mini-
müm , annis Lucas errat. Quod nonnulli refpon-
dent cenfum multisante annis edictum fuiífe, quàm
peragi potfec , tumultuantibus Iudzis, & onus aucr-
fantibus , Chriftum natum fuille càm primum Cz-

factam , cum Iofcphus fcribit , przfide Cyrenio , fu-
prarefutanimus, & hac etiam nuncratione refutari
poteft; quód i tunc, cum natus cft Chriftus,defcrip-
tio facta non fuiffet; non vrique veniffent Iofeph, &

faris edictum publicatum eft; defcriptionem verór

'|tur. Preterquam quód Euangeliftas non errare alia

Imüs viuente adhuc Herode natum fuiffc. Nam fi ex;

|lés ponant, tamen fiab vltimo corum Atratino tri-
|gintafcptem annos numeremus, quos idem £ofc-

Maria Bethlehem, vt defcriberentur. Nam fi quis [e-
[pódcat Iofeph, & Mariam promptiorces fuiffc ad pa-

|rendum edi&o,quomodo d illud refpondebit.quód
pre multitudine, vt verfu 7. docebimus , hominum|

in candem ciuitatem confluentium locum in diuer-

Iforionon inuenerinti Breuiüs ergo, & , vtopinor,|.

mcliüsalij refpondent lapfum memoriaIofephum
diuerfa confudiffc tempora. Quod vt faciliüs creda-
tur , faciuntalij eiufdem au&toris in hiftoria nó pau-
ci, nec diffimiles crrorcs. Sed fingamus tam expertz
fid-i, tamQue probatz cffe diligentiz, vt nullus in
eo alius error fignari poffi;certé fi Matthzus, & Lu-
cas non facri,fcd profani auctores cífent,tamen quia
tempore Chrifti vixcrunt, & cum eo, ciüfque ma-
trc verfari fanoplüsfidei , quàm Iofephus, mereten-

ctiam ratione probari potcft. Conftat ex omnibus|
ctiam profanis hiftorijs Chriftum anno Tiberi] de-

no. Si inde verfus initium annos retexamus,reperie-

regno Tiberij decem, & octo detrahamus annos, cx
rceno autem Augulti 15. rclinquitur natum fuiffe
anno Augufti 42. vt apud Matthzum c. z. probaui-
mus. Nam Auguftum quinquaginta feprem impe-|
raffe annos Iofcphus ipfe lib. 1$. antiquit. c. 4. au-
&or cít. Anno autem Augufti 42. ctiam cx Iofephi
fententia Herodes viuebat. Indicat enim lib. x. de
bello fudaico c.rr. Meffala, & Atratino Cófulibus fa-
&um regem , quos licetannales diucrfisannis Cófu-

phus Herodcm rcenalfe tradit lib. 17. antiq. c. ro.

cimooctauo palfum fuiffe, & paffum 3j etatis an-| -

rcperiemus mortem illius incidiffe in annum impe-

À rij Augufti 45. Cuiusanno 42. Euanecliftiz, & facrae

omnces hiftoriz Chriftam natum fuiffe docent, 1ta-
que duobus poft natum Chriftum annis mortuus cft

- jHerodes. Eodem modo alia quaftio folui poteft,

quz ex eodem Iofepho nobis nafcitur. Scribit lib,
6. ant. c. 3. hanc defcriptionem , de. qua Lucaslo-

. quitur, 37. annis poft AGtiacam victoriam factam
. jfuiffe; quibus fiaddas 14. annos, quosidem Iofe-
phus ai.t Auguftum ante eam victoriam vnà cum
; |ántonio imperauitfe,inuenies íecundàm Iofephum
, anno Augufti j1. defcriptionem factam,idcft nouem
B anais poft natum Chriftum. Vr Cliriftiani, Euan-

1
!

gcli&fæ. potiüs, quàm Iofepho credamus ; vt homi-
jhe5, eius attatis , quo geftares eft; auctori, quàm
remotioris. Duo adhuc.icrupuli vexare lectorem
polffunt.. Alter, fihac d':fcriptio viuente adhüc He-
rodefacaeft, quomodo Cyrenius prafestunc cffe,
jpoterat? Nec enim przfides in Iudza prius co»pe-
jrunt effe, quàm mortuo Herode, & Archclao eius
filio in exilium mitlo , tota ad Romanos guberna-
jio deuoluta eft. Facilis refponfio. Cyrcnius non
Iudzz.fcd Syrise, vt ait Euangclifta , przfes erat, cum

C eftfacta deícriptios fed quia Indzeaad prouinciam

Syriz tunc pertinebat, vt omnes auctores tradunt;

ic-tiam d-cfcribegc. Alter eft , cur fi Herodes adhuc vi-
Tiucbat , non dixit Lucas Herode potiüs regnante
;quäm przfide Cyrenio, prefertim cum non de Sy-

,ä-r.ia ,v bi- prates Cyrenius , fcd dc Iudea, vbi rex He-
,ir,p,dcs crat, ageretur, Sicut Matth. c. z. 1. dixit. Cum
ägqum natue effet lefus m Betblebem lude , in diebus Hero-
'dus regis. .Refpondeo ideo Cyrenium potriüs Roma-
norum in Syria przfidem , quàm Herodem Iudzo.

!

D rum Rcgem ab Euigclifta nominatum;quia de cen-

E.

F

|Iofue 7. 14. & 1. Regumro. 19. ?o. 2x. Etz. Re-

fu agebat Romanorum , qui non per Rcgem Hc-
rodem, fed per przfidem Cyrenium a&tus fuerar.
. Et ibant omnés , vt profiterentur. )A.i&ibypaz"geq&a:;,
vt defcriberentur, vt nomina darent.. Nofter intcr-
pres non folür defcriptionem, fed caufam etiam
Mefcriptionis infpexit, qua ideo fiebat, vt fe quif-
quc huius, vel illius profitetetnr effe familiz, sé-

Pt profiterentur, càm paullo ante idcm verbum reddi-
ditfet , Ut deferiberetur viiuer(us orbis ver. y. & eir6ypdt-

e1 defcriptionem ver. ».
Simnguli m [uam cintatem,) Ibant.Sic verba coniun-

;cius fuit ofüicium non folàm Syriam, fcd Iudzam|

que Imperatori lubditum agnofceret , idco vertit]

genda funt, vt nomen singuli non rcferatur ad ver-
bum profiterentur ; ícdad verbum ibant , & ad id quod|
*fcquitur, in]t?dmtimt'dfem, fensüfque H)t,ibamt omnes
in fuam quifque ciuitatem, vt ibi profiterentur.Po-
teft queri quid opus fueritin fuam quemque ciuitaté|
ire;vt defcriberetur Redté plerique refpondent, fiue
veteri confuetadine,fiue nouo confdio hancinitam
fuiffe rationépopulü defcribendi, vt familiz fingulz|
defcriberentur ; nemo enim cffe potcrat, quin adali-
quam familiam pertineret, in illo prefcrtim Iudxo-
rum populo, in quo tanta diligétia familiarum olim
facta defcriptio tanta diligentia in omnem poftcrita-
tem conferuabatur. Erat hoc & facilius, & brcuius,
itaque omnes populi defcriptiones quz vnquam in
corpþpulo fa&tz funt, hac ratione fa&as lcgimus , vt

gum 24. 2. Quapropter vcero fimile eft hanc deícri-
bendi per familias populi rationem in fola ludea
étiam tempore «eius edicti feruatam fuifle ; alias

veró gentes fuo quamque more fuiffe deícriptas.i -

Querunt ——

us W - " .

dÉ iitebs

lMUl . E ( il M MM E E
z t TE r MU* NEETETES As "x X n d o E
- EEE od ssts iil N IU

P

i 4 d
—

: :g5 IN LVCAE CAPR d .
curin Be- |Ouzruntalij in quam quiíque ciuitatem ire debue-] À |bantin fuam quifque ciuitatem. Sepe monuimus
em ! : : | . | v u
Pïofcc&'" Lit, VC meiæfcmï? in càmne vbinatus,anin eam,| . |m*y aícendere apud Hebreos frequemcr poni pro

lit Iofeph.lvnde oriundus eiet, anin cam vbihabitaret,anin| ire,ctiam fi locus,quo itur eminentior non fit.Quà-

100

i

|/|quearx Sionis intelligitur , quàd zedificataà Dauide Imüm dierá à Nazateth in Bethlelié iter erat;. Credi-
Wf De n abiiselctis bt voloda tur vulgo afino vcétà fuiffe;quod nec probar.ipo;tc*ü,
z d M feendit autem es* Iofeph.) Sicutalij afcende-! — nifi au&tore:populo; & neício ; an Marie pauper-

4s parua , domus paupercula , fapellex exigua. Nullado-| |dam hocloeo iiiter domum; & familiam Dauidis| 4
, mus Ambitio, nift reclinatorium m flabulo , mater in fens,| — hoc difcrimen ponüt, vt qui per feeminas ex Daui-|
filius in prefepi. Certé Niceph. libro r. cap. 15. exifti-| C |de deícendebant, ex eius domo ; qui autem per vi- j
E7 k '

| ml r at at
AE " -

D
PeW

4
jatauus.nati fuiffent. . Credo igitur in*eam. quemque
lijffe ciuitatem ; que nó tribus ; vt putat Euthym. fed
|familiz fug caputeffet.Nam ficut populus in tribus;
lita tribus in familias diuidebantur. Atque. hoc cum
learatione,quam Euangelifta reddit ver.fequenti re-| F.

leam vbi domum , & bona fua habere? Euthym.exi-
|ftimat in cam quemque ijffe ciuitatem , quz tribus
fux metropolis elfet.Fuiffe autem Ierufalem metro-|

. . EY .
polim eribus Beniamin 5 Bethlehem veró tribusIu-

|da; ideo Iofephum,& Mariam , quia ex tribu Iudz

erant , ijí[e Bechlehem. At Euangelifta ver. 4. aliam

. |rationem reddit, ev quöd:JEt de demo , €7' faniilia Da-

wid, Non ergo quiaex tribu Iuda , fed quia ex fami-
lia Dauidiserant,Bethlehem defcriptionis caufa ve-
nerunt. Álij in cam ciuitatem ire quemque dcbuifTe
putant, vbidomum, & bona fua haberet , Nidc*o que
Iofephum ,& Mariam ijffe Bethlehem , quód, càm
ex familia Dauidis effent , domum aliquam paupe-

rem licet,in ea haberent ciuitate. Id videntur ex

Cypriano confirmare potuiffe , qui in tra&tatu de

|Inatiuitate Chritti fcribit his verbis, Fentwnt im Be-

thlebem quam pradixit Gabriels inuenitur Emmanucl, cini-

mat & in Bethlehem , & in Nazareth domicilium,

& poffeffioncs aliquas habuiffe: Quo ergo modo
non erat eis locus in diwerforio, vt dicitur ver.7.fi domum
proptiam habebant? Quomodo recens natus Chri-
ítus in ptefepio pofitus cft? non, quemadmodum

lilliinterpretantur , vt commodiüs , aut tutiüs effet,

(cd quia, quemadmodum aperté docet Euangelifta,
. -s : m N .
alius nó eratlocus. Nec ita profe&ó Cyprianus fen-

]tit; nam quàd dicit, Ciwites parna , domus exigua s fu-
|pellex paupercula, non indicat domum illam quam-
- [uis exiguam fuife Iofephi. Eodem enim contextu,
eodémque tenore dicit , Crutas paroa , atqui nöayro-
[prerea fignificat Iofcepham dominum cius fuifle ci-
-Iuitatis. Sed tantàm docere voluit Chriftum , & ci-
juitatem paruam , & domum exiguam in qua naf-
|ceretur, elegiffe .. Si quzras quznam domus fue;
|rit, tefpondebit ftabulum, NwZ« , inquit ; domws am-
Abitio j miff veclmatorium in [Labalo..| A]ij; in eam vnum-

quemque ciuitatem ij(fe dicüt vbi natus erat. Quod
nihilo magis probabile videtur, càm Marcus cap.

|6. 3. Iofephum ; & Mariam in Nazareth Galilzz
Anatos fuiffe fignificet, (iquidem ibi ciues eius vrbis
1 fratres, & forores Chrifti;id elt omnem eius cogna-
'|tionem effe dicebant. Alij,in cam vnde oriundus
quifque effet; quod non folum Euangeliftz , fed ne
|rationi quidem confentaneum eft... Poterat enim
[vinus; & idem homo ex diuerfis oriundus effe ciuita -
|tibus; fialibi eius pater;alibi mater ; alibi auus , alibi

&é cohzret , Eo, inquit; quod effint ex domoyeo" familia

|Dasid. Exatenim Bethlchem patrialfai patris Daui-
|dis1.Regum 16.1. ibíique Dautd natus fuerat ; & edu-
^ ]catus.Itaqueab co , qui eam familiam primus tegno
Inobilitauit, Bethlchem ciuitas Dauidis appellaba-
|tur,vthocloco,& infra ver.r. Quanquam in veteri

teftamento cüm Dauidis ciuitas nominatur s. ybi-

b

"Jberetur, vt fupra ver. 1.& $.

Diad verbum proximum , 77 profiteretur , aut ad (upe-
fiU.S-g
liget per hyperbaron diétum cfle videatur. Non ne-

quam & fitus Bethlehem,(i cum fitu. cóparetur Na-
zarcth;altior erat,quia aqugà Iudga in Galilaam de-
fluebant. Verba ad hunc modum iungenda funt. Lo-
fcph etiam afcendit à Galilza,à ciuitate Nazareth,ne
fenfus effe videatur aícéditfe Iofeph à Galilza de ci-
uitate Nazareth,id eft;qui erat Galilzus,& ciuis Na-
zareth. HabitabatIofeph cum Maria in Nazareth
ciuitate Galilzz,ibíque,vt opinor,nati erát.Qua au-
tem occafione corum parentes ex Bethlchem géili

E6 cluöd e[fet de demo,ez* familia Dauid, ) N(t))n fo-

lum Iofcphum , fedctiam Mariam ex familià Daui-

ros , ex cius familia etfe dicerentur, niinis fubtiles
interpretes mihi videntur. Nemo enim ignorat,
domum , & familiam idem eífe, fed nimirüum Euan-
eclifta, vt vno vetbo alterum explicaret , vtrumque
coniunxit. Et apud Matthzum probauimus Ma-
riam per viros ex Dauide defcendilfe, & tamen fu-
pra cap. 1. 27.cx domo Dauid fuiffe dicitur.

g. Ft profiteretur.) G. amoga las , vt defcri-

Cam Mari4. ) Poteft nomen Mariz referri aüt

ciuitate migraucrint in Nazareth ; prdrfus igncraä— '
tur; nec , vt arbitror,fciri poteft ; cüm nulla de care|
extet hiftoria, Probabile tamé eft;quod her. $1.fcri-]
bit Epiphan. Machabzorü tempore propter affidua|
bella,qux in Iudza erant, in Galileam commigralfe [

i

Lt fcendit , vexfu precedenti. Hoc probabilius:

go tamen;Mariam fuiffe defcriptam nam corü opi-
nionem; qui folos viros defcriptos fuiffe putancíu-
prarcfutauimus. H

3 n Dcfäzghfm" frbi: vxore þrægnantef.)N'on eft fenfus|

defponfatam illi fuiffe , càm iam effet przgnans; fed
fuilfe illi priàs defponfatam, & tunc cüm in Bethle-

biguitas, quz in noftra apparet verfione nulla cft,

E'dew eyuUo, quz priegnans etat. Defponfata autem

dicitur Grzcé uepwneeupdon ; qua eam proprié figni-
ficat ; que defponfa, & pa&a in coniugium eft;non-
dum tamen domum ducta;quamuis Maria veré iam
duca effer ; vt indicaretur , ita eam vxorem fuiffe;vt
effet tàmen virgo.De qua reapud Matthsum c.x 18;

.|20. differuimus. - ..

G. EaHwm: eft. autem. chm. effent ibi. ) Non cae

per Micheam prophetam cap. $. 2. declarauerat,
vt in Bethlehem Chriftus nafceretur.. Ea proui-
dentia fecit,vt per id tempus edi&um à Cefa-
re Auguilo de defcribendo orbe vniuerío prodirct,
vtea occafione lofeph ; & Maria tum , càm inftabat

— |partus,in eam venirétciuitatem , vt ab omnibus in-
.terpretibus notatum eft. Querunt nonnulli quo-

modo Maria.tam propinqua pártui tantum fpa-
|tium conficére potuerit? Quáttuor enim . vt mini-

"h .

hem afcenderunt, füiffe pregnantem.Grecé ca am-|

fu , nequefola natura fa&um effe , fed diuina pro-|
uidentia: intelligendum .eft, que conltituerat, &

"

dis fuiffe Matthzi r.probauimus. Quódautem qui-j

OT

ETUTE r ais TE A
" — HááÓ — — —— À— ——

7p

j

nianos, .

invuc.

B.Marix u ; d s
grauis noslleftum , ficut ;cxteris imnulieribus , & grauem vte-

ivf Mm, Ornod ego mihi omnino verum effe per-

|partum füum videbat appropinquarc. Colligitur

Ixerit fupra cap. 1. 57. ex ijs, quz ex Origene, Am-
brofio, & Theophyl. notauimus, poteric intelligi.| -
: g

.nuiffet. Itaque etíi verbo aliud, rc tamen ipfa pri-|
[mogeriitus , & vnigenitus idem hocloco funt; vide
jqux de eare apud Matthzeum cap.r.25.difputauimus.

.|uolaifolent teneri adhuc infantes , vt membra con-

| [B. virgini tiàm ; Mariam fine ruptura vlla corporis, fine vl-
pattus finelo dolore peperitle. Quod vtrumque non aliara-
ador ^e|tione Calainiani negant,'quàm quód omnis pie-
ta Calui-tatis; oxnni'(lltlc'hdnoris Beata Mariz Virginis ini-
- mici fint: Si enimaperto peperiffet corpore, quo-

^|& fuis manibus inuolaere? Ita?ue non folum fil-

Di&ione

, Cam obftetricis ope peperille Gregorius Nazianze-

ICI

JOAN. MALDONATI COMMENT.

102

quomodo nullum in diuerforio locum . inueni-
re , quomodo agnum emere non potuiffer? At
leue hoc argumentuim . eft. Fateor ; fed ad re-
fellendum id , quod nullo argumento probatur,
quamauis leue fatis eft argumentum. Magis pro-
babile , & pium cít , quod grauiores au&ores|
Fulgentius in Íermone de laudibus Mariz , &
Bernardus homilia in illa verba Apocalyp. 12, ver. 1.
frZuum. magnam. dpparum i calo , & Nicephorus
libro 1. cap. 1 tradunt non fuilfe Mariz mo-|

(uadeo. Nam quz íime viro concepit, fine do-
lore. peperit, credendum eft & vterum fine mo-
leftia. vlla geftaffe. Nihilergo vicinitas partus im-
pediebat, quó minüs in Bethlehem etiam pedi-
bus venire poffet. Quin iuuabat potiüs ; quia
Chriftus, qui ibi nafíci decreuerat, eam , vt credi-
bile eft, vt eó veniret, inftigabat; & occulto iu-
uabat auxilio, non tam ab ca gceítatus, quam eam
gcftans. Vero ctiam fimile eft Mariam neque lo-
cum,neque diem íui partus ignoraffe; quare có
fe libentiàs, atque alacriüs in viam deditfe, quód

ex hoc loco Mariam non eodem die , aut eadem
nocte, qua in eam peruenit ciuitatem , peperitfe,
vt vulgaris quedam fert opinio ; fed per aliquot
dies fuiffe Bethlehem , antequam pareret , càm di-
cat Euangelifta , com effint ibi , dies impletos fuiffc
pariendi. Cur autem hoc ipfum Euangelifta di-

7. Et peperit. filinm faum primogenttum.) Primo-
genitüm vocat Chriftum, non quod . poft illum
alios, fed quód ante illum neminem Maria ge-

Et patinss ewm inuoluit. ) Gzq4) camapydyucey , &
faíciauit, vt itadicam , id eft, fafcijs obuoluit; vtin-

ftringantur , atque firmentur , enormiter aliquando
fluxura, fi dilloluta effent. Non erat ea diligentiain
Chrifti corpore neceffaria, fed erat debita. Nam
quamuis fine viro conceptus; fine matre feruari po-
tetat , tamen przftitit illi mater officium. quod pia,
ac diligens praíftare mater debuit.. Et paffus cft in fe
ficri Chriftus , quod inalijs hominibus fieri confuc-
uir, vt verum fe hominem czteris, fimilem declara-
ret, Sumitur ex hocloco non minimum argumene
itum ad confirmandam Ecclefiz Catholicz fenten-

|modo potuiflet recens.natum infantem excipere,

(a , (ed etiam fabulofa; & vt fufpicor ex Rabbinis
Inata opinio illa eft; quam non mod3 in. nefcio
quibus apocryphis libris, fed etiam 'apud Suidam
nimis in hac re credulum au&orem]lego , parien-
ti. Mariz obftetrices affuiffe. Acutiàs Ecclefiaftici
viderunt au&tores hoc ipfo loco indicari, fine vlla

!tati fatis conuenia.. Nam quz afinum habebat, A

.F

D

C

L

natiuitate Chrifti;, Gregorius NyíIenus oratione :

[& Bernardus fermone 4. in vigilia natalis Domi-
[ni; Cypriani, & Hicronymi , quia illuftriora fünt,

jnus ca de re fenferit ; paullo anteaudiuimus. Eademl

|pro publica hofpitio ied pro omni etiam do-|

,tx hoc ipfo loco magis ctiam refutari- poteft.
|Quo enim modo in diuerforio, id eft domi(uz

CUfn 7"18 ComIHOdUm,VC XPonCrelïCx thum. At
'confifterent in diucríorio ; ideo fe in ftabülum re-
cepiffe. Alia quegdam inter minüs nobiles interpre-

idiffinientes locum in vico fuperné te&um ; catera

[mercatus accommodatos , quófque Galli patria lin-

nus in Chrifto patiente , Cyprianus in fermone de

de Refurre&ione Chrifti, Hieronym. contra Hel-
uidium , Fulgentius in fermone delaudibus Mariz,|

verba recitabo. Pasnicul;, iuquit Cyprianus , propur-
p^ra » pro by[fo i ornatu vegio lacinte cOngernntur : gens-
mix eft , eo7 obfletrieyege deuatam dilefle fobols exbibes clien-
telam s attreiíat , ampletlitur , imngit ofcula , po rrzgir HAm-
mam , tofum negotium plennm gamlia;nu!lm delor , nul-
la. nature contumelia in puerperio,. Et alio eiufdem li-
bri loco. Ultro, inquit, maturms ab arbere bamla fra-
us elap[us eft : nec vportuit vellicari, quad fhonte pradi-
bat. Hieronymus veroó fic , aL bfit , inquit, v* boc de
matre Saluateris , Q9* viro maffo fft exillimandum.. Nulla
ibi obletrix , nulla muliercalarum frdnlitas interce(tit : np-
f& pannis imuoluit infantem , ipfa e7" mater , £ obfletrix
f»it.. Quales faerint fafciz , aut panni, quibus na-].

Qrmare. Hæretici valde þrob—are pofle vellent fe-
T1COS , autcerté pretiofosfuiffe. Nos viles, fi nod

lent. Conítat enim tam pauperem Mariam fuif-
Íe, vt illi ne pregnanri quidem, autparienti locus
fucrit in diuerforio , vt infantem in Præfcpi

cium fatis non habaerit facultatis. Quid Cypria-

omnium veterum auctorum fententiaeft, —
Et rechnawit e»m i prafepio , quia. mon. erat. en

nis fignificare putant , quafi ««QGovpa. non folim

micilio accipiatur,íupra ver. s. refütauimus , &

illis locus non erat? Refpondent non fuiffe lo-

Euangelifta non folàm puero, fed & illis ipíis , id|
eft Mariz , & Iofeph, locum non fuiffe indicat, vbi

tes fertur opinio: ex Bedà, vt aiunt , diuerforium

patulum, & in diuerfas apertum viás, quales illi|
Íunt quos in Gallicis videmus vrbibus adágendos

gua ballas appellant.. Id neque Beda dicit, neque
credibile eft eiufmodi faiffe diuerforium. « Quare
per diuerforium quamuis ion folàm E.ublial m ho-|
Ípitium ; fed omne etiam confuetum hominum do-
miciliumintellieendum etfe putent; ità vc diuerfo-|

:f;
.,
|
i

*
i $
1
H

griaidiuertunt, cxcludi. -Hocmodo maior fenten-
tHe vis additur , vt hignificetur lofephum; & Ma-
ä**ri?m* non folàm in publicis ; hofpitijs, fed: ne in
pa:iuaäs:qüidem ciüiuin :domibus lpcum inueni-
re potuifles itaque. ab. hominibus exclüfos. fe in]

KC

ritürà qui bafdarn qui fieri potuerit, vt illis ia.diuer-

iftiarüm habitationi opponatür ; xamen nó exiftimo

rium,id eft hominum habitatio , ftabulo id'eft bc-|

confuerüm hominum hofpitium; quó omnes pcre-|

ftabulum,id eft in locum beftiarum recepitfe;-Que-

forio

""

tus inuolutus eft Chriftus, certó non 1yoiTumus af-|
e

(ordidos fuiffe credimus , quales pauperum effe fo-|.-

præ' ,

|inopia pofuerit, vt advc'mendum"agnum in facrifi-

locus im. dinerforis. ) Quid hoc loco- diuerforium| Diverfori
; : : À miné .
appelletur, & quale nam fucrit, nonnulli dubi- quid iacek
tant. Eorum opinionem , ?ui diuerforium hoclizsu —

jloco propriam domum Iofeph, & Bcatz Virgi-

E P g

PT NY *
A MODDUENNU U UE

Wif u

]
(
do:

W

E feph,.& Mariain diuerforiolocum non inuenerint,
caufze probabileä afferuntur. Altera xmlltitudg ci-|
uium;,& eorum qui cx genere Daui.dis erat .vn.dlque
| per id tem Poris,vtdcfcriberentut, in eam ciuitatem|

uenetint.

Àn extra
vrbem fta-
bulum fu-
etit.

tit.

|

in diuerfo-
tio non in-

left in dialogo cum Tryphone; inter recétiores non-

iChriftes i reclinatum;tamen dubium 1
ftabulo na-|loco,id eft in ftabulo natus,&

103

—ILVOAE CAROÉH

1"04

non porerat caiquam deeffe locus omnibus fe in
fuam quoque domum recipientibus. Scdcam opi-
nionem vet. 3. confutauimus.. Duz 1gitur,; cut Io-

affluentium. Hec vtopinor potiffima fuit caufajfed

netrap Alij aliam etiam afferunt caufam quód iri Be-
thlehem vitimi omnium peruenifferit. Id non reci-

fephum,& Mari& ad parendum Cafaris edicto fuiffe
promptiffimos. Alij folent quzrere , vbi ftabulum

abomnibus ciuibus vifi fuiffenritaque non potuif-
Ifetlocus vbi Chriftas effet; Herodem latere: & quia
non potuiffent pa&ores qua nodte Chrift? natus cft,
in media vrbe locum inuenire, nullo indice: in qua
(entétia inter antiquiffimos auctores Iuftinus etiam

nulli , quibus ideo non affentior ; quia id in fumma
dicunt Chriftum in Bethlehem non effe natá,quod
Ícripturz repugnat. Et quod de Magis dicitur, leuc

Chriftum,cum Magi venerunt, non iam in ftabulo,
Íed in domo fuiffe , vt Mattheuscap. 2. u. fignifi-|
cat, Et intrantes domum imuenernnt puerum cum Maria
matre eius , q7" procidentes adorauernnt enm.. De paltori-
bus quomodo ftabulum inuenerint, ver. 16.dicem".

forio locus non effee'Si corum vera effet opinio quij À
exiftimantin eam quemq; ciuitatem ; vt defcribere :
tur,ire debuiffe;in qua domum haberet , maior effeti
quzítio: cüm enim (inguli (ingulas haberét domos;|

altera etíam fuit fümma, & omnibus-odiofa pauper-|
tas. Nam fi diuites fuiffent;non dubito,quin illislo-|
|cus non fuiffet defüturus;quó enim pecunia nó pe-|

pio,non folàm quia pro arinbïz'i'pöt*c:fï, fed etlam
quia poteft conie&tura aliqua refatari. Indicauit|
enim, vt àdnotauimus ; Euangelifta faperiore .vcrfu- |
|peraliquot dies; antequam Martia parcret;ibi fuifle; |
non ergo poftremi venerant. Et elt vero fimile Io-

illud fuerit, vbi natus eft Chriftus. Quidam extra vr-|
bem Bethlehem illud ponüt;& quia, fi intra vrbem|
fuiffet,non potuiffent Magi Chriftum adorare, quin|

eft;graues enim auctores Epiphanius,& alij fentiunt|

B

C

D

Càm in vrbe igitur ftabulà illud fuerit, alia reliqua
quzflio eft,quam niíi ab alijs magno ftudio tra&ari
viderem, libenter przterirem ; coniun&ümne cum
diuerforio,an ab eo feparatum ftabulum illud fuerit..
Id ego non folàm incertum effe arbitror , fed etiam.
curiofum quarere.Tamé eft vero fimile publici ho--

Qusle fuc-|fpitij ftabulum fuiffe,in quod fe lofeph. & Maria
.|domo exclufi receperint.. Quilerofolymitanam re-.

eionem lultrauerunt, narrant B:abulgm illud fpelü-
cam fuiffe quandam,in qua prefepe in rupeexcifum!
effet,quod cum teftimonio veterum au&orum con-

fenus in oratione de fancta Chrifti natiuitate fem-
per fpcluncam appellant: Theodoritus veró libro 8.
de grzcan. affect. curat. tophaceum fpecum vocat.
Dubitari etiam poteft an Chrift" in ipfo ftabulo;vbi
prafepe erat,natus fuerit.Potuit enim in diuerforio,
autalibi nafci, & càm locus ibi commodus non cf-
|fetcunis;in przfepi,tanquam in cunis poni. Potuit
|quidem id fieri , fed credendum non eft , ita factum
effc. Nam quamuis Euangelifta non dicat in ftabu-
lo natum fuiffe ,fed, cum natus iam effet , in przfepi

uenit.Nam & Epiphan.hzrefi j1.&: Gregorius Nyf- |

i nó eft,quin eodem].

E

F

reclinatus fucrit. Cum

jin ftabulum abire. Ibi habitabát; ibi Virgo pepetits)

|tus ouere lewet.. Scdnon idco recipienda ea opinio cft;
[quae apud vulgum obtinuit, vtrumque & bouem;|
& afinum Iofephi fuiffczafinum duxiffe vt eo graui-|

jez" afinus prafepe domini fmi M. 1. 3. vt veteresaucto-

mc paftorcs folent. Nofter interpres pto à5eauA -

enim dicit Edangelifta, nó faiffe eislocum ii diuer-|
forio,non de infänre, autnorn de folo certé infante;
Ícd etiam de Iofepho; & Maria loqüitur.Itaque non
folàm fignificat , non fuiffe in diuerforio locuri có-
modum infanti , fed noi fuilfe locam vbi Iofeph;&
Maria commiorari poffent , ideóque in ftabulum di-
uertiffe, Inftabulunm ergo , càm primüm venerunzj| .
locum in hofpitio non rcperientes fefe contulerüt;|
aut fiin ipfttm hofpitium primüm excepti funt;-fu-]
petuenientibus potentioribus coacti funt cedere;X|

ibi natum reclinauit infantem. Curereo Evigelifta
de ftabulo mentionem non fecit, nifi cumi de infan-]-
te in prefepi reclinato locutus eft? Quja non age-|
bat de Iofeph; & Maria , nifi propter infantem : &|
quia quód Iofepli; & Maria in ftabulo habitabant,
non myfterium , fed neceffitas erats vop enim erateis
locus 1n diuerforto ; quod autem . Chriftus in prefepio
reclinaretar ; myfterium erat.. Oportcbát cnim vt
in medio duorum animalium cogno(cerctur,quem-
admodum feptuaginta interpretes rcddiderüt apud)
Habbacuccap: 3. 2. quod noslcgimus, !2 medro an-
uerum. viuifica illud , & ex illis veteres auctores citare
folent: oportcbat, vt cognofceret £os poffefforem [ewm,

res Origenes homilia rs. Ambrofins hoc loco , Gre-]
gorius Nyffenus in oratione defané&a Chrifti nati-| -
uitate , & Gaudent. traatu 8..in Exod. exponunt.
Et veró credibile eft, aliqua etiam tunc in ftabulo
fuiffe animalia , przfertim in tanta hominum mul-
tüitudine, vt prophetia co etiam modo impleta elfc
videretur. Ac Gregorius quidem Nyffenus eo loco/
quem modoó dcfignauim* bouem,& afinumibi fuif
Íe putant. Quamebrem , inquit ; 1dcirco prafépio , quod
eff habitacalum bruterum , 25 , qui de c«lo defcendit , pants
vite proporitur , vtetiam bruta vationalietiam fompto cibo
rationem adipi[cantur.. Mediws Witur Imter l»oucm',(yf 4fi-
num m pra[epi vtrin[que Dominus efl , vt foluto interflitio
ftpis: ambos tn (e[e creet $n vnum vouum bomivem , «2 ab
bec graue ingnm legis auferat,co* ilum fimulachrorum cnl-|

da Maria veheretur; bouem veró vt venderet , &|-
cenfum inde debitum folueret. - ! |
$. Et P'afïores erant in ngion? eadem vägi!antes.) G.
dogan8vlec , in agro 4ftabulantes,fübdio cubantes
cum grege,vt facere in regionibus calidis etiam hye-.

«; vidctur legiffe a^jguorveylec wgilan:es, quod nonj .
malé conuenit, cüm fimilis-fententia, quafi huius
verbi explicatio fequatur.- RE A E
Et cuslodieutes vigiluas talys fupergvegem faumn. ) 1de
euAaxa cuftodias, id eft quattuor no&tis vigilias or-
dine fuo agétes.Szpe dixim" eva a cuftodias quat-
tuor noctis partesà Grzcis appellatas,in quas mili-
iari difciplina diuifa nox erat , vt milites, qui ijdem
tota nocte vigilarc non poterant, quarta vigilareni |
parte ; efféntque femper, qui per quaterna noGtis
interualla alijs íomno, autlaborc oppreffis , intceri
fuccederenr. Eas cuftodias Latini vizilias appellarüt;
idco nofter interpres,non verborum proprictatem,| -
fed fenfum, & vfum intuitus vigilias rcddidit. Ap-
paretex hocloco quod in bello propter hoftes facc-|.
re folebant. milites , id paftores propter beflias,

aut furcs facere folitos , vt excubias ordine fi

— MÀ

! uo age-
E DeH ^

Vrbobir a. R 1 ] .
2j ? WW—* u

:

culinde de[cendit ad turrimy. tder, id eff Arego , mxta quam
| tI " paut ge ä"i'];'as;(?' paftores nocte wgiläï tes audire me-
ruerunt,Gloria im excelfis Deo, «77 füper terram pax bomim-|

IO;

no&is cuftodirent ob Solis venerationetn ; eumque
morem ad Iudzos propter vicinitatem permanafle,
puerilis eft error. Quod dicitim regome eadem paítores

fim , Hieronymü dicentem inducam.Is ia epitaphio
Paulxad Euttochium virguiem fic fcribit. Zand pro-

M N

Cenef.5;.
lx-

j

blimem conftitiffe. Quod dicit, Ecce; rem fubitam,
& improuifam fuiffeindicat. Quisille fuerit ange-|

. |reddiderit claritatem. Idcirco lux ifta miffa , que

Pfal.163. 2.

bus bona voluntatir, Ezin traditionibus Hebraicis ad

: 4 : ?$1;
hunc moduni , Er profechm efd 1frael , «0* extendit. taber-
paculum (uum trans turrim Jtder. Hunc loowm Hebrasi effe|.

volunt vbi poffea templum adificatum efl , t9" turrim -
der ,turrim grcg?a þgmfmre,hoc eft congregationw , eg* «a-

;mrrtk gregit nebulofa filia sion,co mtem;i!läqua& :E;fare Iacob

toria, Sed. (i (equamur ordmem via paflarumy wuxta Bethle-
bem locus efl , vbi wel angelorum grex in ortu Domii cecimit,
vel Iacob pecora fna pat , loco nomen smponens : vel , quod

monflrabatuwr. Qua hora , aut qua vigiliaangelus pa-
etíi fcio auctorem illum commentariorum in Pfal-

fitmareaufum quartam fuitle vigiliam.

verbis magis exprimitur. Significatur enim , quaíi
de cxlo füperueniffe angelum , & fupra paftores fu-

lus, qui natum Chrittum paftoribus annuntiauit,
Euangelifta non dicit, fed tamen Gabrielem fuiffe,

creditum dicit : eniunt , inquit, paffores i. Betblebem,

domus paupercula , fepellex exigua. j |
—— Etcleritas Deiarenmfulfit lss.) G. 3944 Eu nwete,
& gloria Domini , id cft diuinus quidam fplendor.

aliud 2c£av gloriam fuifle credunt; quid enim cir-
cumfulgere potuit nifi lumen? & videmus fimilem
fuiffe Chritli , Eliz , & Mofis in transfiguratione
fulgorem, ab eodémque Luca 4v£av gloriam , feu
maieftatem appellari c. 9. 3t. 31., Nofter certé in-
terpres hocfenfu hanclocum intellexitcum 4v£ar

ipaftoribus affülgeret , vt quos vidcbant, audicbànt-
ique,angelos lucis effe intelligerent , quià Deo mit-
Iterentur ; illí(que fidem haberent. SicLeo ferm. 5.

gerent de maieflate pueri , quem erant im prefepi vifari , nec
putarent qwod* m þla zatura bominaz e[fer cditm,cuf]ïæpem«c
l»ulitie Fgmularemr eccuras .. Recté obíeruauit Beda,
Inufquam aliás in fcripturis angelos czlefti lumine
Ifülgentes apparuiffe. Merebatur Sol iuftitiz , qui

ifuiffe,co pertinet, vt (ignif?ccc non .E;äcu! dbcerive
- |faiffe eos,'idcóq; facilé venire;& Chriftü videre po-|
Ituiffe.Quis locus ille faerit, cum ego dicere nonau-

t5 quod eg* Micbeas þrapþeta C.4.9. teflatur dicens,Et tu|.

trans locumsvbi poflea tenpium adificatum eft babuiffe ten-|.

veriuseff , quodam vaticinio futurum tam tunc nty[leriem|
ftoribusapparuerit;,ne querédum quidem arbitror,| :
mos , qui Árnobio falsó tribuuntur, Pfalmo 129.af-

| 9. Etecce angelua Domimi fletit inxta illos.) G.zreen|
jesGie fuperadftitit illis. Idem fenfus nifi quód his

videtur antiqua effe traditio ; nam Cyprianus in tra-|
&atu de natiuitate Chrifti id tanquam ab omnibus|

quam pradixit Gabriel ,imuenitur Emmanuel cimitas parua,|

Nam ijs nonaffentior, qui aliad lumen hoc loco,,

1de Epiphauia. Cum ortum Dommo angelo nuwntiante pafto-
dres celefds exercitue funt clavitate erreundati , vt nom ambi-

[amicus eft lumine ficut veflimento , vt cius etiam mi-
niftri angeli in ipfius prafertim natali die lumine.

IOAN. MALDON. COMV æ
rent.Itaque quod aüctor Scholafticz fcribit hi&oriæ] À. cur Chriftus ftatim natus-innotefcere voluerit. Sc-

moremantiquis fuiffe, vtin vtroq; folítitio vigilias| cundacurnon omnibus. Tertiacur paftoribus po-

B

E

tiüs, quàm alijs.. Quarta car per angelos pouus ,
quàm alio genere reuclationis, Prima quaftionis

Conueniebat aliquos natiuitatis eius cífe teítes , vt
conftaret , non alium;quàm qui in Bethlchem, & in
ítabulo natus , atque in præ(eFi pofitus eflct, Iudz-

Cur autem non omnibus innoteícere volucrit, in
promptu ratio eft. Nou conuenicbat , vt omnes,
aut multi tunc myfterium cognofcerent, ne res ad
Herodis víqueaures penetraret.. Cur. potiàs pafto-
ribus , mulre ab varijsau&oribus probabiles ratio-
nesafferuntur.. Prima quód fimpliciffimum homi-
num genus idfuerit, quod & Deo maximé proba-
retur ; cuius esm fimplicibws fermocinatio eft , & ad fidem

jdere. Sic Euthymius , & poéta Sedulius, -

[Leo fermone 9. de Natiuitate Chrifti, & Euthymius

dbus pregregum foorum m]?odz'a z):;gildfzftäu! Duntianit dti-

|cit primüm ex paftoribus Euangcliitas , & Apofto-
|los: fecit poftea ex pifc
filio exponit D. Pauiu:

c[Iet natura fua propenfum. Acnimirum facilé pa-j

di,quem in ftabulo natum videbant morc paftoris,

ENI. — 0 a.

facilis ex diuing prouidentiz coniectura folutio cft.|

orum Regem elffe.- Solent nafcentibus Regibus ad-[
hiberi teftes ; ne quisfalfus pro vero. Rex (uppona-|
tur.. Id ipfam Chriftus fieri voluit fe nafcente, & ta-| .
men non defuerunt Pfeudochrifti, qui cius nomine|
fvenirent, diceréntque Erce bic ef. Chriflus , aut il

ftores crediderunt Regern , & Saluatorem effe mun-| -

Cur Chrii-
ftus ftatim
àc natus
innoteíce-

Matth. 24.
1

omnibus;
& cur po-
tids paíto-
ribus.

Prouerb. .
o

re voluit. l

Cur non

quod Scribe, & Pharifzi minime credidiflent, quij

ngluerunt. Hancrationem Cyprianus in fermone
de Natiuitate Chrifti, Theophyla&tus , Euthymius,
& Chryfoftomusapud D. Thom.reddunt. 4 fapien-

atrbos , inquic Cyprianus , & prudentibus non quatit te-|

flimontum , qui parunlis fe veuelat, Im buins docirine im-
tio flatim faflws , e7 ambitie cendemnatur, Sccunda eft
quód Chriftus veniret, vt verus effzt psftor, prin-
cépfque paftorum , vt vocaturàloanne cap. 1o. v.
Il 14. & à Petro 1- epiftola cap. . 2. 25. & cap.
f« 4. Itaque oportebat fe primüim paftoribus oftc-

Tunc prins gnaris paitoribus ille creatus ——
« Encuit , quia paster erat. |
Tertia quia cratagnus vt ait auctor librorum de mi-
rabilibusfacrz fcripture, qui Auguftino tribuun-
turlibro 1. cap. 3. Etin hoc conueniens ab ange-|
lis pera&us ordo conípicitur , vt priüs paftoribus|
natus agnus , & gregibus paftor nuntiaretur, EtSe-
duliuscodem loco; | J |
| gregila.zïjäue fff"æ" 1dl
— fgnu ,er angelicus cecinit miraculacatu, ——
Quarta vt exemplo fuo doceret paftoribus primüm
Ecclefiz myfteriorum à Dco reuclationes fieri; vt
ex illis ceteri difcant, Ita Origenes homilia 1z. &

in c'ommentarïjs. Quàd enim , inquit Lco , paftori-

gelus » etiam neflrum impleui: auditum N ideg dominicis
embus pre[uems , quia verba diwinitus edita cordis anre fer-
Iamns , tanquam g n bodierna þj?imfatc dwgmr , tian-
qeliXo vobss gaudium magnutn , qnod erit omni papulo,quia
natus eft vobu bodie Saluator , qui eft Chriffos Domius (
ciuttate Dauid.. Quinta denique tatio, cur- primüm
paftoribus patefieri voluerit, non alia mihi videtur|
fuilfequàm qua poftea voluit ex pifcatoribus, & in-
fima conditionis hominibus Apoftolos facerc. Fe-

catoribus paftores. Quocon-j
a5 priori Corinth. r. 26. 27. 25.

tot poftea, tantífque confípectis miraculis credere]:

"PFBMELibro 1. ,

Carm.

veftirentur. Quattuor hic quzftiones funt , prima

|Fidetejinquit; vecatren

»evefiram, fhtres,guia pon multij

ppientäs

"

À á N MRRUREERINPRS 6 odl dl o

b

RRR A d

:

Qu n
st
lii

Wa 'm

W '1

Rv
25 — r -
-2 — WI—
BA OvE

hYU as
X Wtl
"MV

1 )Nh"l N
l, 8
W r W

» ad;ïl.ii Blifg,
" :

RHO" s

4?" m 1
»mn;&.*x:]'
i

S -og,(',,,,,'
MUU

p'm^na
» t 0&5/

l

|

OMT.

|

|
"üot pa-.
. ftores, qui-
: bus ange-
lus appa-
ruit.

i

]

jCur pafto-] Euangelia refpondechisvcrbis , fed qtmrcmlurrg5 nobis|
itibus an- ' !
. |gelus ap-
|jpatuit.

LCori4,
2

i« Hebcai-
. finus,

—

$-

. |gularifque erat beneficij. Hanc vim habere videtur|

, bmnipopula". Beda & Theophyl. non folàm Iudzo-|

|bus Gentilibus ; quàm non credentibus Tudeis fue-]

UOUNNDUNCOUMEEG NEWURSPUGESE 0000 0ODUOQNRNMEENTT N

fapientes (ecandium. carnem ,non mults potentes , non multi À
noliles: fed que fénlta funt mundi elcgi: Deu,vt cmfunddtl'
| fapientes : 27 infirma mundi elegit Deus,vt toüfundd tfor-|
tia : qg* ignobili mundi, 2* contemptibila elegit Dews,es*
ea que non fnnt , vt e4 qua font , deflrueret : vt non glorie—
tiar omnis caro 1m con[petilo ens, Y hanc fententiam D.
|Bernardus ferm.5. de Natiuitate, & Theophyla&tus
linterpretantur. D.Ambrofius ferm.1j. & Hieron.in
Epitaph.Paulc,& Beda,& Grecus auctor D. Thomq
docere putant voluiffe Deum, aut eius angelos vigi-|
lantibus, maximéque paftoribus Ecclefiatum cu-

[niad confirmanda füa illa deliria colliïcrcnt,rcfcrrc
piget,& poterit lecor apud Itengum lib.5.c.u.repe-|
rire. Adquartam quzftionem D. Greg. hom.ro. in|

4 qmdmm fít; quäd— Redemptore nato Pajlorilms. in ludaa|
angelus 4pparunit , 9* 4d adorandum lmfzc aþ Oriente Ma-|
gos non angelus , [ed flella perduxit : Quia videlicet Iudass,
ranquam rtiene wtentibus , rationale Animal, id eff ange-|
Iys predicare debit ; Gentiles vero , quia vti ratione mþ':—j
bant , ad cogno[cendum. Domicum non per votem , fed per f-|. —
gna perducuntur. V nde ctiam Paulus dicit prophetias/^
delibus datas non infidelibus : figna autem infi-
delibus, non fidelibus. RUR NNE E.
Et timuerunt timere magno. ) Vehementer timue-|
|rant:notus Hebraifmus , qualis ille Píal. 13.5: & 52.6.|
Hlic trepidauerunt timore, vbinon erat timor , && Matthzi
1.10. Gauifi [ant gaudio magno valde , & loannis 3.29.|
Gaudio gauder. propter vecem jponfi, N ulgatia hec funr.
Timuerunt autem paftores , & fubito , & infolito|
angeli confpeétu. Vide que cap.r.12. diximus. Quot|
paftores fuerint,quibus angelus apparuit, minüs et-|
iam compertum eft , quàm quot fuerint Reges, qui D
ad adorandum venerunt Chriftum: fed tamen D.|
Bernardus ferm. 6. de natali Domini auctor eft fu-|
ille tres , quemadmodum Leo ferm.. & 5. & 6.8 7.
|dc Epiphan. tres Magos fuitfe dixit. Credibileali-|.
quam de ea re olim traditionem fuitle, vnde id vter-| -
que auctor acceperit. áu E
10. Nolitetimere.) Sicfolent plerumque boni an4
igeli, cum hominibus apparent ; territis timorem
jpellere, vt que dicturi funt, equo animo poffint
accipere. Diximus de hac re cap.1.13.50. & Matth.]
28.4.5. | 2 ia 51b E
Ecce enim enangeliTo ?blazä' gandium magnum anod erit| —
omni popnle,) 'Tres caufas angelus reddit,quare pafto-|
res ümere non debeant ; quód illis gaudium nun-|
tiaturus veniat ; quód non priuatum , fed publicum]|.
gaudium commune omni populo futurum ; quód|
non aliis , fedipfis idannuntiaret, quod magni ; fin-]

illud vebss, Gatdium autem vocat lxtum nuntium;l
quod gaudij materiam prebiturum erat. Videtur
angelus & re ipfa, & verbis euangelium initiare.]

nuntium przdicabat , & verbo ipfo víus efteuange-
lizandi , evay/fendQo upiv, enangeliTo vobis, Cum dicit|

rum , ed Gentilium etiam populum intclligendumr
exiftimant: quód maiori Chriftus letitie credenti-]

|rit. Magis mihi fententiz ratio; quàm fententia ipfa|
probatur. Ita enim fe res habet ; maius Chriftum|
Gentilibus gaudium , quàm Iudeis attulitfe ; fed ta-|

rá gerentibus apparere.Quid ex hocloco Valétinia-| B

|expe&tantibus iucundum auditu , & gaudium illud
magnum , quod promileratan |
partim vt ad prophetias illas alluderet , quas paullo

|iudeis. Maiore enim ferit 2ffectu;paftorum animos,|

us , querri Tüdzi omnes expectatis. Defcribit Chri-|
rum fperabant, vt probet pa&ofib us fidem fuam , fe

|confentanea , que à Iudeis crederentur. Redté ex|

lI Betblebern , Ícd voluit ca etiam ratione Chriftum
defcribere, & eum, de quo loquebatur , verum efse] -

dis nomen expreffit. -

Nam & te quidem vera euangelium , id eftbonum| F

|ex Ephefino Concilio facetie Neftorij negantis fe

ftorum , quibufcum loquebatur, quiq; Iudei erant,
fed ad omnium etiam Iudeorum expectationem, ac
fenfum , qui Chriftum fibi folis venturü fpcrabant,
quemadmodum & Chziftus ad eos fe folos venitfe

Íuis ad alienos,id eft Gentilesfefe contulerit. — —
3I.8nia natus eft vobis bodie Saluator.)Hoc eft Euan-

inventurum Chriftum intentis; qui fe ab ea tyran-

uatoris nomine fepe Chriftus per prophetas pro-

toris nomen fplendidum , & lztum erat, & falutem

gelus , pre fe ferens:
íüpra commemorauimus , qtibus Iudeis Chriftus
Saluatoris nomine promiffus fuerat. Quod ait vebs,
perinde eft, ac fi dicat Iudeis,quibus promitfus erat;
led habet aliquanto maiorem vim , quàm frdixiflet]

cum dicit, vebz, quafi illis veniflet folis,
Qui eft Cbriffus Domins, ) Chriftus ille verus De-

(tum angelus omnino talem , qualem Iudei ventu.|
non vana,fed certa, & explorata nuntiare , atque iis

hocloco Chrifti diuinitas probari poteft. Cum e-
nim angelus Chriftum Dominurm vocat;Deum efse
fignificat. - EU du MOR
Ineiwitate Dauid, ) Potuit angelus bteuiüs dicere,

Meffiam fignificare , qui &in Bethlehem, & ex ge-
nere Dauidis nafciturus erat, ideo & vrbis, & Dani-
1. Et bw vobis fignums Inuenietis infantetm paunz;
inwolutwm , €2* pofitum 1n prafepio,) Vt probetangelus
feàDco mifsum efse, veráque nuntiare, fignum ad-
hibet, id eftargumentum, quod fidem facit; fic Ga-
briel dixit Zacharie cap.t.20. E7 ecceeris tucens , €7* non
poteris loqui vfque in diem, quo bac fiant. Sic Marize,ver.
36. Et ecce Elifabeth cegnata tna , €9* ip[a cencepit. filium in
feneliute fua , bic menfis fextus eff li , qua vecatur [le-
rilis, Sicillealius angelus Gedeoni duplex dedit fi-
gnum Iudi. 6.56.57. Illud mouete le&orem poteft,
quód fignum ipfuüm , quod hocloco angelus tradi-

probari pofse videbatur humano quidem iudicio
rem cítimantibus Saluatorem non efse. Notz funt

Deum bimeftrem , trimeftrémue vocaturum. Qui-
dam hoc fic interpretantur , quafi angelüs non de-

arbitror,accommodaté non folüm ad períonam pa- |

teftatus eft, Matthazi r;. 24. quamuis non receptus à|

gelium, id eftgaudiü illud magnum quod fe illis an-|
gelus nuntiaturum dixerat, Saluatorem illis natum|
elle. Quo nihilab angelo maius dici , nihil à3Iudzis]
iucundius audiri poterat, in nullam rem equé;'atq;i

nide , qua oppreffi erant, liberaret. Hoc enim Sal-|.

milfus fuerat Ifàiz 19. 20. & 62.11. & Zachariz 9. 9.].
|Nonigitur temere, fed magno confilio,& veluti ar-
tificio quodam fa&um eft . vt angelus hoc nomine
vfus fuerit : partim opinor, quia ipfum per fe Salua-

dit,non fatis certum efse videatur. Quo enim modoj|signá natd| .
|fequitur infantem illum Saluatorem efse, quia pan-
. |nisinuolutus,& in prefepi pofitus erat? Inde potius

Saluatotis5;
quàm vé:
ruin, &
certütm.

infantem dignofcerent , & ab aliis,f1 qui efsent , in«

derit fignum , quo fibi paftores crederent , fed quo!

. imen angelum de folo Iudzorum populo locutum| — fantibus diftinguerét. Sic Beda, Etnetandum, inquit,

B 4 : 7- —— DANFHN

"N

um IOAN. MALDONATI COMMENT. 7U Em a
Jalertiis , quod fignum nati Saluatorm datur infantem non, À angelorum cum priore angelo factam fuise ; imter- ] | | ptlgl
Dyrio exceptum vffro , [d pannis fquallentibus inwolutum:| — |prevari pofsumus ; aut multos alios é ceelo venifse | || »

angelos , qui ante non venerant, vt Beda, & Euthy-| B
mius intelligunt:aut, quod magis probo , multos| 4 '
alios angelos, qui ibi cum altero prius erant,fed nec
apparebant , neque audiebantur ; aut apparere , aut
audiri certé cepifse. Subitó autem dicit , quod de
improuifo aut apparuerint , aut audiri ceeperint. Eó|
pertinebant omnia, vtnon vnotantügiaut duobus|peuer,s| — |
teftibus , in quorum tamen ore omne verbum ftare|*& :5 ].—
lex precipiebat;fed omnium fereangelorumtefti-| — —
monio , Chrifti ortus , Saluatorííque officium prow

hnonp.in ernatus auro fHratorussfed im pra[epibus tnueniendum.,
IAIij fignum hoc eíle ,. quód Chleftus tanquam veri-
tas debuerit figure renfi)ündcrc ;in veteriautem Te-
ftamento düos potiffimüm homines Chrifti figu-
ram fuiffe Mofem, & Cyrum; vtrumq;autem, dum
infans effecin. füumma inuentum fuifle. paupertate.
Nota vtriuíque hiftoria eft, altera ex facris, altera ex|
. prophanis auctoribus.Bernardus etiam in iis eft,qui
|paupertatem , tanquam verum Saluatoris fignum
datttm fuiffe putant. Quod. ego magis arbitror ad| B
mores , quàm ad litteralem , quem quarimus ,fen-| . |baretur ; ze&téq; in lib. de Natiuitate Chrifti fcribit|
fünà accommodatum. $ untqui exeo,quódange-| |Cyprian: Multiplicantur teffes militia calefla conclamat,|
- lus dicit pofitum in pretepi, colligant Prgfepeülud,i eredit pafforum . cuneus , Qg* exmltat, Rectà etiam Beda,]
| in quo Chriftus iacebat , celebre , & vulgó notum| - & non minüsad mores; quàm ad fenfüm huius loci
fuiile , quód nulla alia adiecta loci notatione pafto-| laccommodaté ; Uo , inquit , euangel/Tapte nuntio na-|
res, vbilocuseffetantellexerint ;jidque ex Brochar-| — |tamin carne Deum:, mox multitudo milutia celeflis aduo-|
- do confirment. Ceterüm Brochardus non fcribit,| — |lans, copfono s laudem creatoris ore promm;n? »vt G fui,
quale , quámue celebre fuerit , cüm Chriftusmatus| — |ficwr fewper , obfequij deuotionem Chriflo impendat, «* nos
eft, fed quale fua fuerit etatc. Sicigiturexiftimo fi-| | fue pariter inflituat-exemplo ; queties vel. aliquis fratrnm
|gnum , quod angeius tradit, ineo confiftere; quód| — | facre eruditiens verlis mísnuerit , velipfi lea , fiue audi-
futura predicat , fore ; vt cum có paftores venerint;! C |t4, qua pietatis [int , ad imentem reduxerimus , Deo flatioy
infantem in przeepi pofitum inueniant: quód,nifi à| laudes ore,corde,ez- opere reddendas. udih s
. [Deo1miffus f,lt,)ïiifet,'fc.irc non potuifet. Nam etfi iam| 14. Gleria im alti(fimis Deo,eg" i terra pax bomioibws| —
| . füminfansin Ergfepiipofims erat,poterátque de re| — [bena valantatis. ) Breüis licet fit angelorum hymnus,|Angelorá
prefehti certó ; & afleueranter quiuisloqui;tamen| |multas tamen habet difficultates. Illud conftat Deij|hrmnss.
potexat,matcr antequam eo paftoresvenirent, indc| | |laudes in eo cani, eiüíque duas efse partes , alteram, |
remouere , &aut materno more in vInas acéipere, inqua de Deo ;alteram ; in qua de hominibus aga-
aut alibi ponere: quod facturam non etfe angelus| |tur. T'res alij faciunt,vt;Gleria im altiffrmis Deo,vna t
diuinauit. Atque hocfenfu Cyprianusinlib.de Na-| |Inrerra paz,altera ; Im bominibus bona voluntas, quem-
diuitate Chrifti , & Euthymius interpretantur, cítq;| — |admodum Grece legitur , tertia. Quam opinionem|
l—lib.x. Regum cap.10.2. .fimi—lcadmodum-excmplum;4- poftea refutabimus. In prima igitur parte illud fo-

;

dMeftis ap- - : " r dh ^ - i ieut iil : : i
. |pellentar, |vocari dubium non eft. Solent enim ange:h »quiin| :| fequcn'tla viX optantis cfsc pofïïnt ; Et' iB terrA pAX be-|
: celo funt , Dei milites appellari Iob 25.5. fiue quàd| |msmibe, vt illiipfiauctores confitenzur : Atqui vero
^ - |Deo; tanquam duc milites , obediant , vt Beda ait;| -- |fimile profé&ó non eft tam paucis ver'bis. tantopere |
$ fiue quód iis etiam ad gerenda bella pro militibus| ^ |laudandi rationem fuifse mutatam. Ita etiam Theo-|-
&j o|vtátur Deus , vt ex Daniele c.10.20. perfpicaum eft.| . phylaétus , & Euthymius exponunt, Senfus ergo eft
(4Kigum |Q.uamuis alio quodam fenfu militia codliinlitteris| — Gloriazn altiffimis, id cft incolo parta eft Deo;hoc e&j
r *ïp facris idololatr lv-äl.;ï,lnxfaml? Cgc.folcat,.&?lläfquc figni- materiaglorificandi Deum angelis quiin coclo funt, :
dij — [Hcetquapro Dl.,lS;-cft vaniffimis hominibus coleban- Chrifto nato exhibita eft. Itaque non iungo 1llud? |
| tur. Multi, & noti funt loci. Duobus nominibus In dtffimis cum Deo,quafi Íenfus Gt, Gloma..Dco, qui
Euangelifta angclorum multitudinem exaggerauit, ^ leftinaltiffimis, quemadmodum quofdam interpre-j l
& quod non fimpliciter angelos, fed militiam,quafi| — ltari video , fed in altiffimis Gloria eft Deo, id eftan-|

| 'Cut angeli

egito , Íed nimirum Euangeli&q id ftudij non fuifse,

dem erat necefsarium, .. |

- Y gesEr fnbito facta eff cum angelo snultitudo enilitie ce-|
[militia c- o5 Militiam coeleftem anselorum multitudinem

vt probaret Sauli Samuel vera effe; qucdixerat, & D
libi diuinitus reuelata, hoc tradit fignum , €uws abre-|
r5 bedic a me-y inteéntes duos wiros inxta. fepulcbram Racbel|.
m finibus: Bentamin n meridie, dicenta, tibi , nuepta fanz
afina , 4d quas wras perquiraendas, Maior queftio eft,|
quomodo potücrint tará facilé paftores locum in-[:
. [uenire , cünxangelus tantüm: dixerit infanté in Fræ-
lcpi pofitum elle, ec; in quo przfepi efset;declara-|
uerit. Credibile eftangelum locum omnino pafto-|
ribus defignalfe , & quodammodo demonftrafse di-| -

L

vt omnia angeli: verba ; led ea tantüm , qua.ad rem| ,.
maximé pertinerent , queque myftcrij aliquid pre|.
le fecrent, recitaret; quale cft illud, quódin ciuitate|.
Dauid efset natus ; quódquein ptc;f&:pi eum inuen-|'
turiefsent ; quorum alterum ad deíctibendam per4
Ílonam veri Meffig ; alterum ad faciendam dictis fi-

1

magnum angelorum exercitum, appellauit;&: quàód
jiultitudinem fuifse dixit. Quod ait m'ulticudineml

1

|eum:ob mifsum Saluatorem lsudant. Adde quód|

] üm.dubitatur,sintnehec verba optantium;precan-
tiümue angelorum , an annuntiantium ; id eft an

Deoangeli gloriam optent,quafi dicant , Gloriain
excelfis firDeo ;an enuntient, tanquam fi dicerent,
Gloriain excelfis eft Deo. Multis interpretibus o-
prantium efse placet ; quód, vtait Lucas, Deuman-

datur,optare, que nondumiin co fint; fed;quz in eo
iam funt , predicare, vr ab aliis cognofcantur , aut a-
pud íe certé confiteri. Omnes Pfalmi exemplorum
plenifunc, qui càm Deum maximé laudant , resab
co mirabiliter géftas commemorant;Pfalmus 105.&

gelo dicta fuerant ; proculdubio confirmare volue-
runt; Ille autem.zon: dixerat, quod futurum erat,

rem natum efse ; ergo & ifti nihil Deo optant , fed|

geli, qui in altiffimis fünt , Deum laudant , aut lau-|

geli laudarent ; qui veró laudant , optrandi modo vtil
Íoleant. Atqui indk,eïo & contrarioannuntiantium
efsc probo. Eft enim laudare non bona'ei,quilau-| -

ioäPxætcma cancnte's,..angcli ea,quaà priorc an-j

fed; quod iam erat factum, annuntiauerat, Saluato-|

dent, vt exponit.D.Augu.lib.. de fermone Domini

À

J jn mon.

ob
; ETE

elh.

|
«
M*.'w'ä
x

um u
1-.&'.'5,:.!-;35—3;

m

* H
AOg
..425 D&; um
, II

i:c:zm,j l
!
B2 i
2
Vkl

:m/ |

dn monte c. ro. Solet enim caclum pro angelis, ficut

Duws.

- [inter fe diffidebant , veniente Chrifto conciliatos.
-|Non conuenit cum hac interpretatione,quod infra

jrare homimem aduer(ua patrem. [(num , « filiam. adner(us

- |confentaneum , Ipfe, inquit D.Paulus yeff- pax noffra,

Amet tPfO n Un'"fnfm«.þguæm ham*in fmifdï irens. fdt f"l,(y" wr"xïc-m—*-*
deiliet ambos im o carpere , Des pér crmcim , imberficiens ini-
deneittas im femetipfà : ey- veniens etiangel/auit pacenr y uov
Jpros qui longé fuifhs s ev* pacemiais qmi prape, Quaniam per
- Mpfem babemus aeceffam amb» smvmno ffiriti ad patrem ,&
jad Romanos j. . 2. Iwfhficat ergo-ex-fide pacem babeae
; $6 dtl Dmm-meommum: m]qmm fe/*?fmchrgfiamper
puem ez* babemm acceffom per. fidem in gratiam iflam m|

——

terra pro hominibus accipi Deuter.52.1. Iob 15.15. &
Dí31.68.55.8c 148.1. | .
Et in terra pax bominibus bone voluntatis. ) Sunt, qui
duo , vt paullo ante diximus , in. his verbis membra
diftinguant, Ermterra pax bemimibus bona veluntas,

te Mariz , Nicephorus lib.r.cap.12. Theophyla&us,
& Euthymius in commentariis. Ego vnum tantüm
membrum effe arbitror vetuftiores fecutus aucto-
res , Origenem hom.in Lucam 13. Cyprianum tra-
&tatu de natiuitate Domini,Hilarium in 2.de T rini-
tate, Ambrofium ferm.1;. Auguftinum lib.z. de fer-
mone Dominiin monte cap. 10. Seuerianum apud
Chryfoft.in fermone de pace, Cefarium homilia r2

moralium cap.7. & hom.8. in Euangelia , Bedam in
commentariis , Bernardum ferm.4. in vigilia natalis
Domini, & ferm. 2. de feptiformi fpirituin Chrifto,
& ferm. 1. de fan&o Andrea , & ferma.de laude; &
gloria femper attribuenda. Nec fcntcn?ia*fat»is .ali.-
ter conftare poteft. Nam cui in terra , nifi homini-
bus, pax effe poterat? Itaque caelo opponitur terra,
Deo homines,quodDeo glotia,; hominibus pax di-
catur eífe ; iidem ruríus homines angelis opponun-
tur , quód in callo angeli Dei gloriam ; in terra ho-
mines hominum pacem celebrare videantur ; quis
ergo feníüus eft , Et m terra pax bominibus ? Mittamus
enim nunc illud bone voluntatzs , de quo poftea diffc-
remus. Ad quos heminibus pax efle dicitur,ad De-
um?an adangelos? anad homines? Sunt,qui ad ho-
mines dicant , quafi fenfus fit , homines , qui priüs

cap. 12. j1. & Matthei ro. 34. ipfe defe teftatur Chri-
m:us , Nolite arbitrari , quia pacems. venerim mitteresm ter-
ram : nou venipacem mittere, [ed gladium, Veni enim fepa-

matrem faam, q9* nurmm aduer[us (ocrum [uamyez* vomi-
ci bomintt , domeflicieiu. Alij ad. angelos pacem refe-
runt , quafi homines , qui prius propter peccata fua
langelis inuift erant ; fublato per Chriftum peccato,
reconciliati illis fuerint : quemadmodum videntur

jmagis probo.Credibile enim eft declaraffe angelos,

ex €o lucri hominibus acceffiffet , ficut declaraue-
|rant Deo accefliffe gloriam. Quid autem acceffit,
| ?uod pluris faciendum , magifque przdicandum ef-
|fet; quàm quód pax illis.cum Deo effet conciliata ?
Eftqüe hoc.coníuctudini. loquendi. fcripturarum

qui fecit vtrag, hum ; Ephef.aia: & ver.g.16748.19.
|Legerm mandatorum decretis ewacuans ,'ut:duos condat.imn fe-

o ais disue s m

qua flamus, Atque ita Nicetasinterpretatur in com-

bonaenim voluntas non bone voluntatis Grece eft.|
ISicAndreas Ierofolym.in férmone de laudibus Bea-

LeonemYferm. 6.de natiuitate ; Gregorium lib. 38.]

Cyprianus in tra&xatu de natiuitate Domini;Grego- E
rius , & Seuerianus exposere. Alijad Deum , quod|-

dum Dei beneficium ergahomines laudabant,quid

A.

D

C

D

|ment.in onat.z:dell)'afchfä« Greeor;Nazianzenk *

|coniungi. Reliqua igitur eftaltera queftio , qua ra-
Itione verba iungenda fintjid eft , quónam fit geniti-

|homines. Quidam enim ad pacem re
[bus, id eft pax ex bona Dei voluntate , liberalitatéq;

profecta. D. Cyprianus in tractatu illo de natiuitate|
Chrifti, & Ambrof.ferm.1;. & Beda in comment. &|.

^

Bone voluotatis.) G. «ud'oxia bona voluntas.tit u-
tém éud'oxía proprie , quz ab Hebrzis vocatur pryys
nifi quód w in fcriptura facra,& de Deo,& de ho-

altera quomodo legendum , altera quomodo verba
iungenda;ex his enim duabus rebus fenfus huius
loci colligendus eft.Omnes nunc Greci codices ha-
bent ivd'exiz ; bona voluntas ; atque ita omnesnon
antiquiffimi Grecorum interpretes legunt, Andreas
terofolymitanus, Nicephorus, Theophylactus;Eu-
thymius,& hisantiquior Gregorius Nazian: orat.2;

auctoritas eíle debet; & omnes fere antiquiffimi
auctores Latini fimul , & Greci Origenes hom. in
Lucam 13. Cyprianus in libro de natiuitate Domi-
ni, Cyrillus Catechefi 1z. Ambrof.fermone 1;.& qui

Beda,Bernardus. Ratióque ipfa docet ita efle legen-
dum. Nam quis quefo feníus eft , in hominibus bo-
na voluntas ? Exponunt quidam, E* i terra pax bomi-
pnibw , que eftbona Dei erga illos voluntas, vt fit ap-

Ipofitio;fed hoc quàm violentum eft? Preterquam|

quàd,vtante probauimus,non fünr hec duo mem-
hominibus iung? debet. Itaque non poteft alterum

fubftantiuum, nifi in fecundo cafu cumiifdem recte

uus ille bena volustatis xeferendus , ad Facem ,an ad
erunt ; quafi
fenfus fit;yEt in terra pax bone voluntatis in homini-

Bernartd.fer.r. de fancto Andrea, &, vt arbitror, ne-
vt pax non omnibus hominibus, fed iis tantümi;qüi
mihi videor à multis eorum n6 fine ratione diffen-

tire. Purant enim illibone voluntatis hominesap-
*pcilari, qui bonaám habeant voluntatem , & ad reci-

omnes,quos citauimus;,auctores explicant; & quidé

p'ilacü erurit ; quos bona Deus profecutus eft volun-
|quoód notiómhibus hominibus Chiiftus pacerm at-

minibus; ivd'oxfa veró , quantüm equidem obferua-|
re potui , fere defolo Deo dicifolet: fignificat enim].
|bonam Dei erga homines voluntaté ; &; quam vul-|
go vocamus , gratiam : quod vetus interpres feleth
reddere beneplacitum , ficut verbum éud'oxéry bene-]
placere Ephcïrg. Caterum duplex hic queftio eft;|

de Pafcha, Sed non dubito multis fretus auctori-|
ibus affirmare Gracos nunc codices hoc loco etfe
|corruptos , legendümque effe iuZoxíat bona volunta-
t5 , vt nofter legit interpres ; cuius magna profectó;

fupra eitati funt Auguft. Czfarius , Leo, Gregorius;|

bra,Íed vnum , quare nomen pacis neceffarib cum|

mo nóantiquus quidem auctor ad homines refert;|.

bone funt voluntatis , annuntietur, Alferitior , fed |
quo fenfa dicantur homines bone voluntatis , in eo

piendam»»diuinam mifericordiam , & pacem illam, |
queannuntiabatur,;pro peníam;quales illi ipfi pafto- |
|res erant , quibufcum angeliloquebantur, vt iidem

ita vt Ambrof.(ignificari his dicat verbis pacem non |
idebiti elfe;fed meriti , quafi pax nó quibufuis homi-|
nibus, fed bona eam voluntate merentibus promit-|
Itatur. Quodà fümrno licet profe&tum auctore,imi- |
tarile&torém nolim. Iam docuimus éud'oxlar n6 ho-|
minum , fed Dei erca homines boiiám voluntatetri|
jfienificare: Itaque E;nfus eft, Erinterra pax bomimibus|
|bona volutitdtu: , d citiis,quos Deus amauit, qui Deo!

N
sud ozíc
in fcriptu-

Ia.

)

'uibus verbis predeftinatidefienantur ;non| -

Vulerít , cüm dicst D. Paalis pacificaffe omnia,, fue|

PEEM ETE RE

qna

SFOTSISURI RORU NU EEE T -
pH ESRRIRUPI

m !

E

Infpiratio-
. nibus diui-
inis ftstim
Obtempe-
zandum.

re apud

Iquæirz terrie, /;'æequæ "m celo Fm:, adColofi. zo.& fe de-

2. . & pro omnibus mortuum effe ; Corinth. 5. 14.

Icordia, atque liberalitate, &;vt ipfius przdeftinatio-

demptionem per þngzginefn CM , remi[sionem peccatorum fé-
cundum diuitias gratit eime, 4 |

| quad audiuimws , g* nsanus noflre contrellauerunt de verbo
iVerbá pro|vit , annuntiamus vobis, Scd dubium non eft verbum!

:5 1OAN. MALDONATI COMMENT.

"" *,

dille redemptionem femetipfum pro omnibus 1.ad Timoth.

fed quód eius pax ; atque redemptio non omnibus,
fed folis predcítinatis, qui eam recipere voluerunt,
profutura elfet. Quia quos Fmdg[hnamr, bes * vocawits
Q9* quos vocauit , bos e2* tnflificanit R0.8.50. Potiüs ergo
fignificatur, nó hominü merito, fedíola Dci miferi-

nis verbo vtar,i eud'exi« beneplacito,vt nofter vertit
interpres,hanc inter Deum,&€ homines recóciliatam
effe pacem.Hoc enim eftquod quafi hunc locum ex-
plicans fcribit D. Paulus Ephef x. 7. : quo babemws re-

1j. Bt fatlum efl , vt dfcefferunt ab en 4ngeli.) Docet|
Euangcliftanon fuiffe irritam angeli orationem , fed
perfuafitfe paftorib",atq;ftatim eos de vifendo Chri-
fto deliberaffe. Vtile moribus noftris exéplum. Om-
nes infpirationes bonz angeli funt , qui nobis Chri-
ftum faluatorem noftrum nuntiant. Cüm difíceffe-
runt,cüctandum non eft,ne iniecta in animum no-
ftrum fan&a defideria refrigefcant. Statim quzeren-
dus Chri(tus,qui non nifiin Bethlehem,id cft in Ec-
clefia, & in prafepi, id eftin füumma paupertate, in
fümma humilitate inuenitut. T.
Et videamms bec verbum,qued fattum eft.) Ambrof. &
Deda, & Bernard. fer. 22. in cantica Veróum hocloco
Chriftum ipfum interpretantur ; quód erar in prgici-
pio apuad. Dewm , & quodearo faBlum eft , «* babitauit m
nobi , & de quo quemadmodum paftores, Ioannes
etiam dicit 1. epift. c. . 1. Quod vidimus oculis no(Pras,

pro re qualibet poni,vt fcpe monuimus,vfitato pat-

|Nolim tamen lcuiter ab interprete noftro difcedere,
|cüm nalla przfertim neceffaria cogat ratio. Séfus efcl
|congruus, Cognouermnt de verbo , qwod ditlum erat illis ab
angelis, id eft re ipfa compererüt vera füiffe,que fibi
jangeli dixiffent. Quódautem fequatur , Er emaes, qui

|nó fuiffet;id paftores euulgaffe;quia cx illisipfis ver-

[modo fibi angeli apparuiffent , & quid de co pucro

|funt de ijs , qua fibià paftoribus dicebantur, de vifis
Jangelis,& de ijs,quz fibi nuntiaffent. Grecé non eft
|prepofitio, Er, nec legit Ambrof. & fententiam ma
1gis videtur impedire; quàm adiuuare. |
19. Maria autem con(ernabar omata verba bac.) Omnial -

- [quafi lzta nouisfignis,paftorámque teftimonijs có-
Hirmari , quz ipfa priüs ex Gabricle didicilfet, Hoc

Differgant laté celeris vaga femima famaz,
oMirantes laudant, letantes conflupuerunt.—--—

audierunt mirati funt, potuitrec&te dici,etiam fi didtum

bis fatis poterat intelligi eos narraffe qua ab angclis

16. Et omnes qui audierunt.) Paftores natrantes; quo-

nuntiaffent.. : -
Et de bis ,que difla erant à paflovibus ad rpfos. ) Mirati

verba paftorum ; aut potiüs omnes res quzQueà pa-
|ftoribus de Chrifto narrabátur , quáfque ipía in tota
| Chrifti natiuitate accidifIe animadüertit. Putát Am-
brof. & Beda Mariam aliquod à paítoribus myfteriüá,
quod ante ignoraffet, didiciffe ; Obfezuabat certé, vt
|opinor,omnia,non quaf i filij fui ignara myfterij,(ed

|enim eft;quod Euangelifta dicit. Conferens in corde fio,
jid cft (equentia cum pracedentibus cóparans,& ma-
gnam omnium ad ciufdem myfterij cofirmationem,

D |& fidem confenfionem animaduertens,quemadmo-|
jdum exponit Euthym.Omnia verba hec quidam, vt

Lib. 1. hiff,
EÉuang. |

audiuiffent. Notauimus in Hebrzorum idiomatis Hebrsi-. |
^ 4 mus
morem eorum effe, vt antecedentia, & caufas taceát;
|confequentia, & euentus exponant. -

Hebreos.

3 grati fimus, quan doquidem tantum in nos ille con-
. [tulit beneficium,vt natum nobisSalaatorem peran-

. |Notarunt Origen. Ambrof. & Beda;quod & litterale
||fimul & morale eit, ideo paftores inueniffe Chriftá,|-
- [quiafeftinantes venerunt. Quodautem dicit Euan-
.|gelo confirmare dicunt; Nen medrocre , inquit Ambr.
fidei tibi boc videatur exemplæm,-nen vils perfona pa Jflerum.] -

-plicem rfqutjz'föit » qu« leltmre 4udita, e* j?q;arp nq,ffirctf.

|ferunt,quód ftatim fequatur, Er omnes , qui audierunt,|

fim Hebraiíme, quem & Euthymius hic animad-
uertit. RI ION Wa wcaen Iu uH
. Quod Deminus oflendit nobss.) Quafi dicat,ne Deo in-.

eclos oftenderet. Tranfeamus ergo , fettinemus, fe-.
Qquamur quó vocat Deum. Sicetiam apud fe dicere
oportct cos,qui à Deo ad meliora vocantur. - :
.. 6, Et weneruut fellinantes , «* inuenerant. ) Duo his
vetbis Euangelifta indicare voluit; paftorum dilige-
tiam, cum feftinantes veniffe dicit;& eorum;, quz ab
angclo dicta fuerant, veritatem , cum dicitinucnitfe
pucrum pofitum in przfepi , ficut angcelus dixcerat.

gelifta pofrtis n prafepio Ambrof, & Beda di&aab An-

Certe quo vilior ad prndentram , eo pretiofior. ad fidem, Non
gymnefia cheris veferta (apientium,(ed plebem-Dominus fim-

Sunplicitas enim quaritur, non ambitio defideratur; ——
17. Cegnouer unt de ver 504) G. J*te*;»va;p:Qr;ambig;uum
eít. Verti enim potef;aut cognouerüt,vtnofter ver-

tes noui tranftulerunt. Vtrumque eongruentem ha-
betfenfum:fed quidam ideo pofteriorem priori pre-

murati fant. Atque ita T heophyl.exponit,cundémque

titinterpres,aut diuulgarüt, vtalij quidam interpres|

jdolorepaftorum aduentum, & quzab il ?
flisà fe vifis;auditífqs narrabátur,Euthym."

Mfütas, ecce vi)ga conciptet ,-€9" pariet filium. Pradixerát Mi-

2 -a ii

IfIom.Legerat MatiaBes cogmomt pofefforem [umon, e7* afmus
Mprefepe Domini fün.Videbat n prafepi Dei filium vagientem,
F qui bomines faluatac jumtta,e77m bi Éuguliatque huin[-
midiyrm]üfrebat que rlcgcmt ;€" nmp-öralmzt bis qne audic-

ibat , ev* videbat. Quod dicitin corde fuo indicat apudfe

| 4pp4mit. incelo obíeruauit. -

1

[Theophyl.refert, interprerátur,verba paftorum cum
verbis Gabrielis conferens c. 1. 31. Alij melids,omnia
|non folàm quz dicebantur , fcd etiam qua ficbant ,
rfalutationé angeli;conceptum fine viro;partum finc
de ange- d
[li j heophyk — |
|Bernar.in ferm.in illa verba Apoc. 12.879m magntim :
|apparuim in calo. Beda veró cum veteribus prophetijs

. |Mariam;que fiebant;contuliffe putat, Qmia fanclosin- H
E quit;feripturas lqgeragt; er faebat Praphems,cö'f?rebat e4,que 4
Lecum funt a& de Domino,cum bis , quenóweratà Prophete| —— 7!
feripta de Domino, 7 éollata ad inticem c:?mmit inflar cele-| ]
Lféris Cberubim focia fni vultus lnce concordia, Dixerat enim n
| "

|Gabriel , ecce concipies in vtero, 7* paries filium. Pradixerat äï'fm'.

Jeheassfilias m n turre gregis adnenturas,ey"poteflatem pri-
immam tunc e[fe ventura. Dicebant paffores aperna fibi ciuita-
t5 in turre gregu appariffe cobertesqua natis canerent Chri-

«A(., d x

9. hh l

/Mich. 4. $.

lomniaferuaffe , necin vulgus indicauiffe. Singulare[
|humilitatis, atque modeftiz virginalis exemplum,]
Iquemadmodu mäj,dnotauit;Am brof. Dæam.wein'quk)
Mantla virgmis im omnibis caflitatem,qua n mintis ore pu-|
|dicayquarm corpore argumenta fidei confevebat m rde. idemi
. |Bernar- in fer. illo in verba Apoc. 12. Sigpum magnum|

Ícnfum carmiue Iuuencus exprefhit...« -

20. Et reuerfi font paflores.) Videri poterat non nià-

EU AL al iA

k
w
pl -
edir
T
?"M

ii

1
|

ii

P M lia
soccbau RmR

. |Matthzi s.
W. .

|
|

It

CUANOLVCAL CAB-IT

I6

i(P(is ab
langelis di&a fuerant , quando tram leti , quaft com-
[potes voti rediiffent. Hoc eft quod dicit , Inompibws

|uinis parere legibus. Venerat enim , vt iple poítea

|feri ex muliere;ita voluit fponte fua fieri fub lege ad
1Galat.4.4. Alij

[íuo baptifmate nobis remedia pcurauit,id eft noftris
abluendis fceleribus aquarum , quz fubiit , lauacra|
confecrauit;ita etiam circumcifione, quam fufcepit|-

|videlicet eàm per le à vitiorum labe purgandam , &
|in nouiffima die fignificans ab ipía multifariz mor-
calitatis ; ac mortis pefte penitus eíTe reftaurandam.

[telligatur. Intelligendum autém eft,quod paullo an.

]lems 'efas. De nomine Iefus, quz dicenda erant Mat -

j peretur.) Voluit Euan velifta docere neque caíu , nec

[(tus ita vocaretur ; cum antequam conceptus eílet,

Ir.2r.reddita eft,& illic à nobis explicata , quia ipfä þl—

|tionis dies,vtillic probauimus. Átque eo ortalfe
Iconfilio Lucas pretermifit,qv 4 de ea re Mattheum:
[fcripfiffe Ícire. Nam de circumciftone , & purifica-
Itione,de quibus nihil Mattheus dixeratjipfe diligen-
|ter egit- G.npepas l8 na-Saeacqnd enric , dies purgationis

Ifpicor,quód puer proximépraceffiflet. Alij codices

gaudio declararet vera fuille omnia , que

qua dudierant, e7* viderant, ficut ditum eff ad .z,llos". !
ar Etpoffquam con[ummati f[ant dies oflo,vt eircama-

deretisr puer.) Intelligendum,circumcifus eft,ficut lex

! prqcipicbat-,v-idc quäe diximus càp.1.59. Cur circum

cidi voluerit, qui innocens cüm effet,circumcifione
non indigebat , queri folet; faciléque ab omnibus
refpondetur exempli caufa fecille;vt nos doceret di-
dixit, non legem foluere, fed adimpleres aut vt folueret ad-
implendo,vt Origenes interpretatur, Et ficut voluit

dicunt non fua,fed cotius humani ge-
neris perfona circumcidi voluiffe. In quä,ff:nlhm ex-
ponit Beda;Redcmptor,inquit,noügr,qul vt pecca-
ia mundi tolleret,fine peccato venit in mundiuficut

non füa,quz nulla erant admiffa purgauit,fed noftre
in fe nature vetuftatem docuit innouandam,& nunc

Focatimmn eft nomen eins lefus.) G. Ka] éxAnOn,& voca-
tum eft, Coniunctio ez' redundabit , nifi aliquid in--

te docuimus , circumcifus eft; ez vecatwm eff nome.

thai r.21. diximus. Cur autem in circumcifione no-

cap.r.59.
Quad

vocatum efl ab angelo , priufquam im vtero conci-
" . b n E r *
humano ,fed diuino confilio fa&um fuitle,vt Chri-

id illiab angelo nomen datum fuiffet. Ratio norhi-
nis abillo altero angelo, qui apparuit lofeph Matth.

: s N :
wwm faciet populumi fuum à peccatus eorum.

i

ai. Et poflquam impleni [unt. dres purgationis. eina,)

chzeus narrat'cap.2.1.1s enim prior fuit; quam fPurgg&.;

ein , genete faeminino, id eft Màriz. Quidam codi-
Chrifti , fed vitio manifefto , cuius cautlam fuilfe fu-

legunt aomy, iporum, vt legit Origenes, Theophy-
la&tus, & Euthymius, vt ad matrem,& filium refera-

mina infantibus ponerentur , expofuimus fupri-|

Pratermittit Lucas Magorum aduentu, quem Mat-| .

ces Grzci habert durZ, cius, maículino cenere,id eft

ignopere necellarium , vt .ï.iaangielifta diceret paito- A Euthym. non probo dicentis vxorum purgauonem
Ires ad gregem fuum rediiffe , fed. propterea dixit,
|vt oftenderet omnia fuitfz completa , quemadmo-
|dum illis ab angelis nuntiata fuerat , & vt ex eorum

B

E

tur. Quod fimiliter vitium eft. Genere enim foemi-
ninolcgendum etle, déq, fola matre agi ex lege ipla;
quz citatur, Leuit. 12. 3. perfpicuum elft , vbi de Ícla
mulieris purgatione fit mentio. De infante tantum
dicitur, vt,fi maículus fuerit , circumcidatur octauc

die , de viro nulla mentio. Itaque interpretzrionem

C

D

- Jeonceptus (um,e77 in peccatis concepit me mater mea,quem-

r

viris etiam folere tribui. Minüs etiam illam Origen.
qui ipforum interpretatur mattis, & filij. Quem au-
&orem cüm foleát inctedibili faftidio haretici con-

lermo eft, ac de illa ipfa non quafi fignificare Euan-
gelifta voluerit locum in ealegem haäui[ï'c ; debuit-
iéque quafi etffetimmunda aliarum mulierum morc
Ipurgari.Quod etfi Origen.credere non horret;hor -
rent meritó pij omnes au&ores , horret aliqua reli-
gione imbutus animus. Quidenim in ea vireine etf.
poterat , quod purgari poifet »quz Deum ä

: . TOR ! O.
locum habere , vbilegis ratio locum habet , lex ill

Mofis in Maria nullum habebat locum, cüm eius ii
|nulier poft partum mundari iubebatur , erat, quàc
:ffet immunda: Maria veró mundiffima erat. Era:
1utem mulier poft partum duobus modis immun-
la, & politic&, & moraliter. Politice quidem , id eft
juod attiner ad externam veteris illius Ecclefiz po
itiam , quia poft partum folet diu purgari anguis
j res natura fua turpis eft , etiam cogitatu; & vo-

;xoribus eo tempore vterentur,vt & illos honeftio:
*es redderet, & mulierum infirmitati confuleret, n.
|imbecillo adhuc ex partu , & fracto corporeà nimi
|Moraliterautem cenfebatur immunda coram De
aut eius immundus effet vfus , fed quód per conce

ceretur , ficut dixit Dauid , Eece emim in in'zquimtiläm

admodum Origenes hom. 8. in Leuit. & D. Auguft.
3.in Leuit. 40. expofuerunt. Vtraque ratione Beata

[ uperuacaneos,& horrendos, qui mulieribus folent
duere poft partum , illi luxiffe credendum eft , que

nejfine dolore pepererat ; & non in peccato , fed in

|bum illud Euangelifta feeundsim legem Moyfi, quafi di-

40.in Leuit. & Titus Boftrenfis Grecus auctor cita-

la effe non potuerit. Sic Titus Boftreníis , & Ber-
nardus ferm.5.de Purificatione, Theophyla&us;Be:

ynmn os fi feminificauerit, ad verbum,id eft fi femen
gfecerit ; fi prolem genuerit : vocatur enim proles ab
IHebrzis aliquando ymt femen. Iudicetle&tor, hoc

cemnere, tamen ertantem hoc loco , quàm alibi ve-|
|ra dicentem fequi maluerunt. De fola igitur matre|

ine virc|
cóceperat; fine corruptione, fine dolore peperetac.|
Itaque fiiuzifperitorum regula ven eft , ibi legem|

z ratio locum non haberet. Ratio enim legis , qu:|

aitlegiflator mulierem certo poft partum tempor. |
-mmundam iudicans horrorem maritis iniicere , n:|

|libidinofis , & intemperantibus maritis vexarentun |
mulier, non quód fan&tum non effet matrimonium |

ptum ex viro originale in prolem peccatum tradu.]

Virgo lege foluta erat. Nam neque fanguines illos|

line viro conceperat, fine corruptione,finc apertio-]

piritus fan&tificatione & conceperar , & pepererat|
.JChriftum. Hanc vim habere quidam putant vet-

cat hon fecundüm veritatem , fed (ecundàm legem|
|Mariam fuilfe purgatam ,id eft non quàd purgatio-].
ne indigeret , fed vt obferuaret legem, fic Áuguft.q.

cusà D. Thoma. Alij ex verbis ipfis leeis id probant;|
quód ita lex habeat Leuit.rz.2. Mulier fi fafcepto femine|
pepererit ma(culum , immunda evit feptem diebus iuxta dies|
feparatiovas meriftrne, Hoexent in illo verbo fufreptofe-]
mime, quafi Maria, que non fufcepto ex viro femine |
(ed ex Spiritu fan&to fine femine cóceperit, immun-.|

dain commentariis, & Origen.hom.8.in Leuit.fiuc] -
Cyrillusett eorum commentariorum auctor. Sun|
quibus hzc ratio non placet , quód Hebraice fit

Putificatic
B. Vitginis
qualis.

Pfl.fo.7. ]

i

i v ao .
modó teneat Deatam Vireinem purgatione non

eguiffe, —

|

| —Àáu — —ÁT638-HALDGNATI CONNTNT — —;

: lict, dum menftyda Patiebamr » leparari. iubebatur,
þ&äüO autem d/e infans ciïcmïcideretur,»ipfa vero
triginta tribusdiebus maneret in fanguine purifica-
j tionis,ita vrnihil illifan&um tangere, neq; in tem-|.
plum ingeedi licerez, Qubd f peperiffet faeminam,
vtrüque güplicabamrtäpus. Nà primü eratimmü-
da per quattuordecim diescodé ritu, quo méfítruate
mulicres immundz cranr: deinde per féxaginta fex

—

| — * ILemtn.s. Solet huius lcgis ratio queri. Ac primum
| ?'CU.I prius per feptä ; aütquattuordecim dies m-ulier;
que peperiffet codem modo cenfebatur inym unda,j
latq; li meftrua patereturEius rei n0 admodá diffici-
- liseft cóiectura. Partus ipfe quafi enus quoddá erat
imeftrui;ex méftruo fcilicet genitus,méftruo in vtero
altus, méftruo editus.Ideo eodé modo & quz peper-
crat, & que méftrua habebar,ieimüda effe iubebatur,
codéque feptem dierü fpatia fepcrari Leuitici rg. 19.
5i vero peperifletfoeminam irmmunda erat-nó iuxta

ribus dicbus , quàm menfrua, fed eodem ritu ctat

idics.in. fanguine purificationis mánerc inbebatur| C j eit,vt hzc verbà pto filio, fiue pro filianon copulet

dies,fed iuxta ritum Íeparat;onis mftruz ;quia plu-| Dj fidem , & oblationems ináfculis circuncifionis facra-|

EE cä—äïifc. Cur ergo fübirc legem voluit? Cur vglui; &| À |vtero formatus elt, mulier non fuergt feparata , quia ]
i, - ze (sl circücidi Chriftus, qui cum circüciftonis Hius-efïet, extrá corpus non effluebat: poft partüm vero totus 1
bijt Purii-.circuncifione non indigebat? Refpondet Bernard. fimulcum fotu ex illo formáto cenfebatur effluere, |
rationi. r paruis fermonibus fetm.7. Quid eff autem,quód dicr- quare tot dieb* feparatur mulier , quot méftruo eius| |
mus Beata Mariatmn purificari 1quid vero quod ip[um. Iefmnn| fanguine in vtero formatus eft faetus,fi mafculus eft, n
dicimus . circuvecide $ Enimuero tam nen indigust ia purifi.| quadraginta,fi fæmina,o&oginta.Mütäli-'s"Vcrö.i:ario 1 11
cARione , gwäm æeqwe ille fär;*æncæane. Noba ergo (y**hiq ar-| fe.iïe pötu-it,qufbd cüm propter P?Fæïü æo*«riginale iq : ä
concidita UET d i ä!ï;;i Pæ—rgfmtm* Zn*æämïts exemplwm Pd.mfm'- -fætum ttran f'miifum fe para-re tur gnulier ; tot diöbüs | æ
tibus,Vt à viti s continentes primmm per gp[am continentiam| - feparari debuit;quot peccatum tranfmifit. Traními-
| cicconcidamr , deinde à comnfei per penitentiam perifice-V — M autem peccatum quadraginta diebus in mafculü,
] . qum. Lex hec ezat , vt fi mailier mafculu mpepceriffe| lin foeminam octogintà: quia per animátionem pec-| :
'ï . * |perfeptem dies immunda qiïfet iuxta dies Íepáratio- B |catum originale :ralaünittitzla:;animatiQ-äutfä vtdi-|
nis menftruz, id eft códem ritu codém quedierínu-| |ximus,maículi fit quadraginta diebus;fasmine octo- m
Imceroà conífortio bóminum lepararetur, quo mu-| j|ginta. Quxrit D. Auguft. eodem loco fi propter .p.'ec-' ! *

catü orieinale tranfmiffum in filios purgábatur mu-

( lier; cur non potius Hlij'purgabanmr,cumfpeccatü

non in matre , fed'in filijs effet?Refpödö; etiam filios|
purgari iuffos;fic enim legit, & iügit verbalegis Le4
uitici12.6. Cumq; expleti fuerint dies purificationi fue pro
Milro , fiue pro Jïlia,dcfä»rä:dgtmm annisulum in bolecanflum,.
G pullum columba,fine turturem pre pecéato ad ofliug . ta-
|hernaculi teffimenij yita inquam Auguft.legit & iun-

|cum precedentibus ; fed cum fequentibus; vt figni-j
] ficetur pro filio;fiue pro filia facrificium offerédum,| -
|eóqueinfantes ficut matrem per feparationem pur-
[gari. Qux opinio neque ab alijs au&oribus recepta]
[ ceft; neque cum texci verborum congrtit, quo ne-|
|quaquam obfcuré fienificatur,nó pro filio , aut filia,
|fed pro matre,quia filium, aut fliam'peperit facrifi-
] cium offerendum, Traque faciliu s refponderi poteft
]fán&ificandisatque mundandis à péccáto orieinali|
J infantibus;aliud fuiffe rémedium; foeminis parétum

E

|mentum. ^ - s2Up. ! b E "4
: 23. Sicut feriptum eft in lere Domini, ) Alia hec eft]
]lex Exodi 3. 1. & Leuit; 27. 26. & Nümer. 8. 16; Vbi

tres;fiue fexaginra fex dics ; quódattinietad ritü pur"| ]propter primogenitos in ZEgypto interemptos, vt
: gationis intereffe putat,quód feptem,fiuc quattuor-| [eiusbencficij perpetiiam Iudzi memoriam confer-
* Idecim primis diebus adeo im munda cenferetür mu-| ^ |uaren tiuffi funt omnia tam hom inum , quàm cate-| - !
liet,vt quidquid tangeret, ficret etiam immundum: rorum animalium primogenita Deo cbn'iï:crar"e.-Scd.näïfäg:*
reliquis vero diebus vfque ad oblationem facrificij pro primogenitis hominum affüumpferat- fibi Deus|cotaas. ! :
. non quicquid rangeret effetimm üandum,ipfatamen| |tfibüm vnam Leui Nüm. 8. 15.18. itaque hominum . |
, eatenus immunda effe t vtneque in templum illi in-| |primogeniti offerebátur quidem Dco in tem plo, &| )
d Igredi,neque quicquam fan&um tangere liceret. Ita. E. pretio redempti refumebátutà parentibus , quia eo- |
| Ivt.hec fepamtio eodem modo ab illa differre videre- rum loco téplo Leuitz fcruicbàát. Primogenita veró| l
F tur,guo nuncapud nos maior à minore excommu- Jalíorumanitmaliam fi munda erant, facrificabantur; i
j inicatione differt.Quzri foletcur vtriq; dies & prio-; — fiimmundaredimebáitur, mundis oblatis eorü loco 1
] - [resfeptem in ea quz mafculum , & pofteriores tri-| . Exodi r15.& 34.20.Profert Lucas verba legis , omme :
d Jgintatres in ea, quz fceiminam peperifiet,fuerint; ]; rithepgenitum. adaperiens vuluam [anfum Domitto voca- F
: —— duplicati.Duas eiusrci cauías fuiffe arbitror,alteram. : -!:'tur;id cftei fan&um eriteo Hebraifmo, quem fu- z.
naturalem , moralemalteram.. Náturalem quidams! | praexpofuimus c.r. 3. 3. De quibus verbis ad Chri- -
quod vt Philofophi , & Medici tradunt mafculusin! — ftum accommodandis folét omnes & antiqui, & re- |
vtero quadraginta diebus,fozmina octoginta forme-| - |centiores interpretes difputare. Quidá foli Chrifto| — — $
: tur,animetórq;.Quo dubium nócftrefpexiffeDeü, — hanclegem proprié connenire putant, folum esim].
/ cüm mulierem, qua mafculum peperiffet, quadra-' p proprié vuluam aperuiffe,qui folus claufam innenc- I.
zinta,quz foeminam , o&oginta immundam haberi: rit;ita Origen.homil.in hunclocum14. & Terrul.in f
Cor im- duflit. At huius ipfius rei queritur xatio;cur tanto té. lib.decarne Chrifti, & Ambrof:& Gregorius Nyf- |
äü*ïjj;;; ".DWDCUS mulierem immüdam. cíle voluit, quanto| [|fenusin tcftimonijs ex veteri teftaméto collectis , & : ,fi
Jamdi. |in eius vtero formatus;atque anim atus eft partus A d Epiphan.hzrefi 78.8 Hieron. lib. 5. contta Pclagia- E
| . . .feam queftionem;cüm nullam lex rationé reddat, nó nos , & Theophyl. & Euthym. hocloco; & Grs.ecus 3
| poffumus nifiex coniectura refpondere. Formatut auctorapud D. Thom. Pio quidem fenfu hoc lfïgs . ; |
factus ex menftruo fanguine mulieris, quare certifh-] | Jau&ores dixifse credendum eft;ídque poftca doc,esz : i
mum fignum cft cócepille mulierem, fi nec morbo, mus;fed abutuntur tamen eorum teftimonio 9ä!c11— j E
neque ztate impediente menftrua illi fluere definát.| | [niani, vt probent Chriftura verématrisvterí ape-| —— 1
L Propter fanguinem illum , quo fatus ante partü inl lruifse,ciquc abftulifse nafcendo virginitatem. Hxc H
, r ET : | dine us RE T . ,. ! enim Es

AnChti'l
A ofymati
E EL
0 atl

L WE -6
|—M—— A — —

POMS GN u ss BNl

CA
Liliog
SLe.
Mi
.j?zmh :
n h-
E
Q?ïlkïq

VA
lM.
L ï.bxx.

s

'?:1,0 I)f

«ir a MN
Lbt J
ORU
GDIO T
L *
Quia d
ia v

Lj

l

r An Chri-

æf:;;n:;ïs ad ea verba infüetgCatholicorü aures inhorreícunt.

ruiffe di-

'cendus fit.

tomo 1.2.

;'oris deferendos efsearbitror, fed in bonam partem

IChriftum cum aliis cóferamus , potiüus ille,qui clau-|
(um,quàm alij, qui apertü inuenerunt , aperuiffe vi-|
deatur. Ego femper hoc fenfq cos auctores expofui;|
vt nó de re ipfajid eft de apertione vteri,fed de aper-|

uis neutram propriö aperiat,tamé dum facit,vt vtra-

jApud Sur.

dduriffime dicere videntur Chriftum vuluá aperuiíse

II9

IN LVCAE CAP. Il

120

ditca

enim inter alias innumerabiles eorum etiam herefis
left,vt matrem Chrifü in partu virginé fuilse negent.
uod & alios iam olim hereticos docuifse , & Epi-
phan.hereft 7 $. & Beda hocloco teftantur.Nolim e-
fquidcm dicere quod viros. nonnullos ddo&os certe
atq; Catholicos fine'cuiufpiam reprehéítone noftra

vterum apetuifse. Nam etfi pio dicuntfenít, tamen

Nec eos au&tores veteres, qui Chriftum vuluam, &
quidem folam aperuifse dicunt ; quafi damnatos er-

interprecádos. Non facit fatis itidicio meo;quod re-

alios hereticos , qui Chriftum negarunt verum cor-
pus habuifse ; id dixifse ardore abreptos difputatio-

Eadem enim ratione dicere debuifsent Chriftum

care voluifse inuenifse Chriftum vterum claufum:
nec enim, quod claufum non eft, aperitur ; ideoque
dixifse eum aperuifse, non quód aperuerit; nam nec
alij proprie infantes aperiunt;, cum corrupta lam
matris virginitate apertum Jnuennant : Íed quód fi

tionis effe&u loquantur ; quafi dicant ita Chrift ex
Spiritum fandtü aperuifse coclos Matth. 5.16. quia &

defcédit,quàm fi veré aperuifset coclos. Intelligebát
quippe auctores illi tantoperein facris htt.ens exer-
citati thfm illam,aperire yulua,non.iïgl.nficarä ve-
ré aperife,fedprimum naíci,quód,qui primus nafci-

matris reipfa probare,oüendcreq; no eíse fterilem;

rio claudere vuluam , aut vterum fignificat fterilem
lacere mulierem:ficut Deus dicitur mulieris vuluam
aut vterum aperire cum foecundam facit;que fterilis
erat, Genef29.31. & 30.22. Ergo & Deus magis pro-
prié vuluam mulieris fterilis, quàm non fterilis,cum|
eam fecundam reddit , aperire dicitur ; quia quam-

que poffit parere , magis proprie fterilem qua clau-
ía , quàm foecundam , quz natura fuaaperta císe vi-
debatur,dicitur aperire.Ita prorfus;nifi fallor,aucto-
res illi dixerunt , folum Chriftum vuluam aperuiíse,
non quàd aperuerit proprie, fed quód folps f;laufam
linuenerit,folus per nunquam apertam exierit.-Hunc
eorum fuifse (enfum ex Ámphilochio Greco aucto-
re didici , qui homil.in Hypapantem his verbis rem
breuiterexponit: Quantum. pertinet ad.virgmalem na-
turam, Virgmis clauflra mullo modo aperta (unt ; quantum
veró ad potentiam geniti Domini,nibil claufum ,omnia aper-
r4, Didici exipfo Hieron. vno ex iis auctoribus, qui

lib.z. contra Pelag. 5elns,inquit, Chriflws claujas portas

etate dixifse video , Chriftuma modo quodam matris|

Ípondere quidam folent illos coótra Marcioniftas , &|

nis,ne Chriftum incorporeum phantafima facere vi-|
derenvur ; fi dixifsent matris vterum non aperuise.|

apertis *ad*difciþuloS ianuis ingrcüum fuifse Ioan-|
Inis 20.19. Meliusalij ; tantüm eos auctores fignifi- !

C

claufo exiiffe vtero,quemadmodü fi aperuifset. Tan-|
quam fi dicas illum aperuifse fores Ioannis 20:19.ant|

ille tam veré ad difcipulos ingrefsus eft,quàm fi vere|
fores aperuifset;& tam vere Srpiritus fan&us de celo|

tur,viam aliis poftfe nafcituris aperire videatur.Aut;|
vt alij interpretátur, aperire vuluá& eft foecunditatem|

D

TE a AR TE Ut
quod facit quifquis primus nafcitur. Sicuté contra-| p

F

: Tmluæ virginalif 4pe'ruit y qme t4men clau[æ iugiter permd,n,-i

À.

B

(érust. Quo enim modo intelligi poteft aperuifse,&
tamen claufas iugiter permaníle , nifi quía nó vere
aperuit.fed tam veré exiit, quàm fiaperuillet ? Ideni

rum auctorum fententias nihil commemorare atti-
net, qui vno omnes confenfíu claufis vteri viis Chri-
ftum exiiffe docuerunt. Ambrofius epift.81.Leo fer-

Fulgent.in ferm. delaudibus Beatz Mariz , Eufcb.
Emilffenus in hom. inilla verba , Eccequam bonum, e7
quàmi incundum babitare fratres in vnum, Damafc. lib.a.

do non mintiit Fd facrauit , cotidem verbis ex Augu-
ftino fumptum eft. Reliquum igitur eft , vt docea-

gemin folo Chrifto feruatam fuille , quia dicit , fan-
&um Demino votabitur , & folus Chriftus ititer omnes
homines veréatque natura fua fan&us fuit , ita Vi-
gilius libro contra Eutychem 3. Sed non cft fenfus

ex viro conceperat , nec ille vterum aperuetat. Ca-

|rerum , vt fupra expofuimus , verbum aperire , non|
(ignificat aperire , fed primogenitum effe. Itaque|

hoc fenfü veré Chriftus vuluam aperuit , quia verc

qui dicunt Beatam Mariam V irginém v[que ad partum, pot
virgitem efJe Fojf partun : fed nuxta fidem Catholicam clau-
fa virgimis vtero quafi [bon[us [no proceféilfe de thalamo. Alia

templo offerretur. Sed fecit hac inre, quod apud

interrogatus à Petro nomine córá , qui cributa col-
ligebant;num tributumfolueretrefpondit, guid nib;
videtur Sinos, Reges terra á qmläm ac:ïiaiunt tributum, vel;
cen[uri ? a filus , an ab alienis ? cumque dixillet Petrus,
ab alienzs, intulit , ergo libert funt filij y vt autem tie& [can-

ntes fHaterem , illum. fümens da en pfo me, €7* te. Eodém

nonteneretur,ne quis offenderetur Iud&orurü. -

locanflum , «" pullum columba , fiue turturem pro pecca-
to ad. oflium tabernaculi teflimonij . quéd (1 non inuenerit
VIATIMA E1H6 , C patuerit ojferre agnum ; Jumet duos twrtu-
res , vel duos Pu/los celumbarnm , vnum in bolocanflem,
eg. alterum pro peccato s Ombt'tq'ue pro e« (acerdos , z* fic
mundabitur, Nbi fimiliter difputari poteft pro quo
hoftia illa offerretur ? Diuus Auguftinus , vt fu-
ra meminimus , quaflione 40. in Leuit. pro fi-
Fiö offerri debuiffe putat. Fefellit eum quód cum
hzc verba pro filio., fiue pro filia , cum pracedenti-

Grzcusille auctor D. Thomaz Ícribit.Caterum álio-l

mone r.& 2. de natiuitate. Gauden. tra&t.2. in Euan-j
gelia.Gregor.Nyffenus in hom.de occutíu Domini;|

de fide orthodoxa c.14. Illud quoq; quod in publicis|.
piecibus canit Ecclefia, Qui vorgimitatem matris nafcen-|.—

mus quomodo calex in Chrifto , & cius matrelo-]
cum habuerir.. Alij alia ratione putauerunt eamle-].

legis , vt quod fan&um eft Domino , offeratur , fed|
vt quod fan&um non cft, oblatione fan&um Domi-]
no fiat. Contra veró alij dixerunt nullo modo I'egc'm' |
Chrifto , & Mariz conuenire potuiffe , quia riec illa|.

primogenitus fuit , quod nemo mihi meliàs , quàm|,
Beda videtur expofuille. ftaque quod. ait , adaperiens|.
vuluam, con[uete natiutatis moreloquitur ,nos quod Do-|
minus nofler [acri ventris bofpitium , quod. mere[fne f[anti-|
ficaret , egreffus demrgmalfe credendus fit , saxta bareticos]|

meliore ratione Chriftus ab ealege liber erat , quia;|
cüm filius Dei naturalis eflet , opus uon erat, vt ei in|.

Mattheum cap.17.25.26.27. euim féciffe legimus, vbi .

dali'((mm 05 , wde ad. máre ,€7 z;iii'tcc bátnám ,Cg eumi.
Pijcem ; qui promis a cenderit , tolle ; e2- 4'pma 0YC6us 1mue-|-

ergo confilio in templo offerri voluit, quamuis lege].

£o exlit,

Serm. 24.
de tépore

24. Etvt dar,ent bofliam.) AMia hac érat lex Le-Inotis pa- ].
itficl 12.6.7. Cumdaue ex leti fueri ec bvl n tiicationis |
ultlcl 12. 6. 7 ma T f erint dies pun]ïcat:anu ss E

[ue p jiä.& , /z'ue [* flm def'ïe! agnum anaiculwm'in /905 quotrífum;

bus iungi debeant, cum fequentibus copulauerit;

Chtiftüs
claufo vte-

Pfal.ig.k

pedaAm hasl

"ID r r ag ts

"
à 5

ii j —
"o t* Nl o IAMn i p

!

Em

- :

É - cccOHeN d

|

Paupertas
lofeph , &
B. Virginis.

"

llieris,quemadmodum cum leprofus;aut

|legem immunditia peccatum dicebatur; Non quod

121

—ioOAN. MALDONATI COMMENT.

WT

12.2,

löï&rebämx igitur illa facrificia pro purgatione mu-

fluxum paticbazur,&mulier longa habens menftrua
mundabatur Leuit.14.2.3:4-& 15. 14.29. Diuites offe-
rebant agnum in holocauftum , & pullum turturis
aut columba pro peccato. Qui veró tam pauperes

os turtures , aut duos pullos columbarum , alterum
in holocauftum ; alterum pro peccato. Pro peccato
autem , non quód menítruum , adt luxus feminis
morbo accidens morale peccatum effet ,fed quód
legale , quemadmodum omnis corporis fecundüm

iplurm facrificium peccatüm diceretur , aut pro pec-

cato non vllo certo , fed pro Eeccato tdantüm in ge-
nere offerretur, quibus duo

fimpliciffima funt animalia, & de müdatione ageba-
tur. Obferuarunt hocloco omnes interpretes tan-
tam fuiffe Iofeph Marizque paupertatem,vt agnum
vnum emere non pollent. Hocenim de caufa vide-
tur Euangelifta non legem totam , fed eam tantàm

turum , aut duos pullos olumbarum, v in dicaret, non a-

Auguítinus queft. in Leuit. 4o. Dubitant aliqui, qui

res l&go qui exiftimare videantur Mariam fimul du-
quöd vttunäque -videatur"Euang'cliRa "*Jc'oniungerc".

fius libro z. de Ábraham Patriarcha cap. 8. Atlex

[non vttoíque , fedalterutros tantüm iubebat offer-|
te pauperes, aut duos;inquit;turtures,aut duos pul-|

los columbarum , & Lucas verba ipía legis recita-
uit; neque credendum eft Mariam plüs , minüfue,
quàm lex przcipiebat obtuliffe. Vtros igitur obtu-
lit? tarturcfne, an pullos éolumbarum? Id nefcio
an poffit quifquam , cum Euangelifta non dicat, ne-

mihi videtur veri , vt duos pullos columbarum,

quia eft credibile rem fuiffe magis v

rum ,& non columbas , aut pullos turturum Ber-
nardus fermone $9. in Cant. äanc putat fuiffe cau-
fam , quód licetalias pci' columbain Spiritus fanctus
defignari foleat , tamen quia libidinofa auis cft, non
decuetit , nifi ea ztate;qua libidinem nefcit , offerri
pro Domino. Turtures autem non pullos turturüm

cui placet,liberum eritample&ti.Monendus tamen,
antequá ex hocloco difcedam, mihi lector eft, Ori-
|genis opinionem caueat, qui non veras türtures,ve-

quàm vt duos tuitures obtulerit , & quia facilius re-|
periti ; & quia iïiinotc pretio emi [Po*tu'cfrunt ; &|
| e itatam colum-|
|bas , quam turtures offerre. Itaque illi qui ex domo|
|Dei fpeluncam latronum fecerant , non turtures|
in facrificium , fed columbas dicuntur venales ha-|
buiffe Matthzi 21.12. Cur dixerit pullos columba-|

qui feminis|.

erant, vtagnum etmere non poffent , offerebant du-].

us modis nonnullos|
eum locum interprctari video. Agnusautem , tur-|.
tur , vel columba offerebantur, quia mundiffima,&|.

partem,qua ad Maríam pertinebat,recitafle par tur-|

gnum,fed aut duos turtures;aut duos pullos colum-]|.
|binos propterinopiam obtuliffe , Beda hoc loco, &

fieri potuerit vt facultatem emendi agnum non ha-|.
buerint , cüm Magi iam veniffent , &aurum , thus;|.
& myrrham Chrifto obtuliffent? Quid enim de eo|
thefauro actum effe: De ea re apud Matthzeum cap.|
. 1. difputauimus , inde lector petat. Grauesauc&to- QD'

os turtures , & duos pullos columbarum obtuliffe, |

Itanifi fallor Origenes fentit homilia4. & Ambro-|.

que hoc magis,quàm illud indicet, affirmare. Sed fi|
quid in re penitus incerta conie&ura valet , fimilius|

dixifse , quód turtur cafta quacunq; fit etate. Hocfi|

ag

F

Alciem fuifse dicit. Credendum enim eft Mariam , etfi
leee non tenebatur; proprie feruaíse legem;vt Euan-|
céliftà haud dubi? fignificare voluit,cum tanto dixit|

É

ftudio fecifse fecundium legem Mofis.

ante oculos ponat. Defcribit iis fignis hominem,
que eius auctoritatem commendare poterant , quo

men eius ponit ad faciendam fidem hiftorig.Iuftum,
dicit,& vt eius commendetur teftimonium,& vt ve-

&umin illo fuilfe, refponfumq, ab eo accepiffe;non
vifurum fe mortem , nifi prius Chriftum Domini vi-

lcius teftimoniü h&bfeatur,?qubd nontam humanum,
quam diuinum fuerit. Nez folum ab angelis,et prophetis,

tnflis generatio Domini accepit teffmonium. Omnu etas c7*
vtera [exus euetorumd, mitacnla fidem aflrumnt.Virgo gene-

folationem Ifrael , id éftaduentum Meffiz , non fo-
làm ficut omnesalij Iudei expe&abant, fed vt poftea
declatat, íciens Spiritufan&to reuel&te eum fe, ante-
quam moreretur,vifurun
ritus [aucins erat n e2, quid& fic interpretancur , vt í

Ak; þrophrc.tiaq fpiritü intf:lligu;ït. Vtrumig; fané fpi-
ritum habuiffe ctedendá eft , illum quia iuftus erat,
hunc quia ftatim prophetauit. Et videtur Euágelifta

— àj. Etécce bomo erat i Lerufalem. ) Dicit etce,vt rem]

cius de Chrifto teftimonium maius videretur. INo-]
& timotatum, G. ivAaG; pium ; & religiofum fuitlej

to fimilius fit;quod ftatim di&turus eft Spiritum fan-l
diffe.Omnia deniq; eó tendunt,vt quàm grauiffimüj
inquit Ambrof.es à pafloribus [ed etiam à [enoribus,ez7|

Vat lerilis parit,mutus loquitur, Elifabeth prophetat,Mague|
aderat,vtero clanfus exultatyvidua cofitetur sflus expetlat.i
Espetlans confolationem 1fradl.) Expectafle dicit con-]

efle. Quódauté ait, Er Srpi- |
titüs fanctificationis;& vt Theologi loquátur gratia|
uftificans fignificetur,qua paullo ante iuft? fuiffe di-| -
|&us efat; quemadmodü Greg.NyfT. apud D. Thom.

[

ideo dixiffe Spiritum fanctü in eo fuiffe, vt rationem
tedderet,quomodoab eodé Spiritu fan&oreäpöfum

Spiritus fan&us in o erat. Sunt qui exiftimant hunc|
Simeoné magiftrü fuiffe Gamalielis ad cuius pedes

lis vnum ex auctoribus magne cógregationis, quiin
Thalmudicis libris Simeon cognomento iuftus ap-
pellatur.Neício analiquid eiufmodi Niceph.inaudi-
uifset, qui lib.r.c.r2.vitam illi , vt Chriftum fuis ocu-
lis videre pofset;ad multü feniux propagatam fuifse|
tradit. Alij eam opinioné refellunt, nec tanti res eít;

mtis. Sacerdotem nónulli fuifse credunt, vt Cyrillus
Icrofol.in hom.de occuríu Domini,& Epipha.in lib.|
de vita Prophetarum.Contrà Theophyl.& Euthym.
exiftimát, meliore puto iudicio. Nam i facerdos fu-
ifset , non id tacüifset Euangelifta, cüm tam diligen-
tet hominem defcribere voluifset. Cecum fuifse;&
adChrifti contactá,cüm eum in vlnas fumeret,zecu-
Iperafse vifüm apud Celfüm inuenio lib. de incredu-]
Etatclud(;orü ad Vigilium,qui inter Cypriani operaj
circüfertur. Sed nec tam infigne miracuiü,& ad rem.
tantopere pertinés filéntio Euangclifta preteriifset.

dyrd uesenptliepi]sov, & erat ci dinino oraculo reu ela-]
füh'ffiftï Matth.i.20. & 2.12.22. Quomodo oraculum
iftad acceperit, noftri non eft diuinare. Hoctenca-|
mus quod Euagelifta nobis tradit;illum i fum Spiri-
taii farictü qui in ipfo erat , id illi reu»el-a?sa ". Qua ra7
tionie occafionéuc;incertü. Nifi quód eft P..robabile
lvoluifse Spiritum fanctii aliquos Iudeos Chrifto in

ráfue columbas, fed turturum, & columbarum fpe- l

tem p*i*u'm

accepitfet,indicans propterea accipere potuifle;quia|
S. Simeon.

fc D.Paulus eruditá fuiffe dicit;difcipulü veró Helle-/A8-Apef

32.3.

vt in caperuéftiganda multum opere ponere debea-|

a6. Etreffonfum acteperat à Spiritu (anélo.) G. xg) nv :

uis fuerit

]

lt ho.

?ü*ïptura &C

l

Mitio j Pï

: Chri&otö'&iüöarcmr,&quia'fän&iiïimf,& quia pro-
pheta,& quia maximé fenex erat, & quia fumma aui-|.

lindicauit Euälgc*li&ä, primum cum virum iuftum , &

|riter fcribit eum expectatfe confolationem I£raelis.
|Itaq; quod Lyranus dicit ardétiüs oranti Simeoni vt
|Deus Chriftum fuum mitterec, Deum id reuelalle,
|non tam probabile,quàm credibile eft.Ouod autem
|fcribit Niceph.lib.r.c.rz. legcn;i oraculü liaiz C.7-14.
| Ecce virgo concipiet, «* pariet flipgm, atq; ea dex rc iqlþcp
]to aftitiffe angelum, nuntiafféque non priüs moritu-

|fuis vidiffet oculis,eius au&oris fapit ingeniu quafli-
|bet fepe ex vulgo opiniones colligentis. |

|Hebreorum phrafis mb mwa videre morté , aut gu-

|thei 16.28.Marci 9.1.& infra c.9.27.

vnétus à Domino, aut iuffa Domini futurus Mellias

| 123

CIN IVOAE COARO HO

IZA.

te mplum oblato quam grauiffimum pubþco inlo co
prebere teftimoniá, quo omnis POPEIIUS intelligeret
eum quem expectabat Meffiam natá effc, ideo duos
& ctate, & fanctitate dignlfïixnos. fide teftes , fexu di-
ueríos Simeoné, & Annam elegiffe. Quattuor ergo
de caufis Simeon inter omnes Iudeos electus eft , vt

ditate cius defiderabat aduentum. Hzc omnia tacité

timoratü fuiffe dixit ; fecundum cum dixit Spiritum
(anc&tum in eo fuiffe; tertium cum aitso vi[»rum mor-

temynifi videret Chriflum Demini , quartü cum fingula-

rum,quàamEmmanuclem illá;,de quo illic agebatur,

Non vifarum fe mortem.) Non moriturum. Nota
|ftare, id eftre ipfa moriendo experiri , vt Beda ctiam
ladnotauit. Multa exempla Pf. $8.45.Ioan.8.51. Mat-

, E á

Nifi videret Chriffhs Domim.)Chzriftus Doi.nälini:;siä eft

Ch

UFRU NDUQ

o

| Ecclef.

Scriptura .
iuxta ho-
minü opi-
nionem
.. 1loquitur.

Mhoritus feventie, e7 pietatis e97 repléatt eum [aritus timorz

Itn» vt Patresomnes tradiderunt.Euthym.Chriftum
iDominum , id eft patris propter eius fimilitudinem
|vocatum putat, minüs probabiliter. u

ivt Theophyl.& Euthym. exponunt. Iuuencus, mo-
[nente aut reueláte Spiritu fan&o, vtin templum ve-|-

; I.ib.z-hi*&.l j

|fed eas etiam,que la&auerüt;nutrieruntQ: appellare.

.....

Domimiaie 11.2. Àtq; de co proprié di&u eft Pí,44.8.
Propterea vnxit te Deus Deus tuuá oleo latitie [* co fä rtibus

27. Etvenit in [Dirita. ) Impulíüsà Spiritu fäh&o ,

niret: eó enim Chriftam, quem'expectabat, veniffe.
Isd, vbi curmato defeffus corpore templum. — — — .
lam gmma: pmetmr,mäWwJ jjairmu g,-,'&w;w j
Ecce fimul parumm gremi» geuetrica leJum, —— ——

"fdtemplum[enfitvemfe, — . 7 - :
Et cum inducerent puerum Iefom.) Yn vemplum , vt
Domino, quia primogenituseratofferrent. " — -
— Parentes eius. ) Parentes vocat Mariam , & IofePh
Illam quia veré parés erat,hunc quia parens effe ctce-
debatur,vt explicat Euangelifta c.5.23.Loquitur fcri-
|pturafepenumero iuxta temporis;& hominium opi-
nionem, vt Hierony. in c.Ieremie 28. adnotauit. Sic
Mariaipfa, que fe n6 ex Iofeph, fed ex Spiricu fan&to
concepiffe non ignorabat, Iofeph Chrifti patrem
vocat infta ver.48. & Euangelifta ver.35. Alij,in qui-
bus Origen. patrem honoris caufa Iofephum voca-
tum fuiffe dicunt, quód nutritius effet Chrifti ; iicut
folemus matres non folum eas ; que nos genuerunt,

Aj

B

D

E

|tisheceffe verba , quafi Simeon vifo iá Chrifto De-
lum orauerit; vtfe de hac mortali eriperet vita.. Nam

uf

j

». X

218. Etipfeaccepit ewm
onem ficut & facerdotem, cui oblatus fuerat, Chri-

11 quá fortalfe ea particula vim habet. Nam matrem
in vInis geftatfe credibile eft;facerdotem in vInas ac-
cepilfe probari non poteft.Sed fortaffe nullam ea di-

cepit,non credenris modó ; fed valde etiam amantis
fuit.ComPle&:imur enim,quos amamus.Quare plus
Simeon recepit , qum illi a Spiritu fancto promif-

làm videt, fed ctiam tangit , atq; comple&titur, &,vt
eft credibile, oículatur. Quem inde vir fan&us fru-
& Origen.hom.15. indicauit , Fzmbriam;inquic, vefBz-
menii [q/ïæ mulier fengut ,O fanam c]f. $11lla ad extremam
partem ve[limenti tantum emolumenti babuit , qwd putan-

4 fe geff ari , qui d. vintlos venerat. refoluendos ? Cyucerunt

| anonnulli quomodo Chriftum fine indice cognoue-|

rit:Quafi veró idem ille Spiritus qui fan&to feni pro-

non illi potuerit, & puerum oftendere,
dum & Iuuencus exiftimat factum effe.
Et benedixit Deum.) Laudauit;
bi promiffüm praftitiffet. — —
eftgratulatorium , quale illud Mariz fupra c.r.46. &
illud Zacharig eodem capite ver.68. Solent fere,qui

carmine cecinerunt. Itag; genus ipfum dicendi nu-
neris aftri&tum, indicat Simeonem Spiritu fàn&o
perfufuni hec ceciniffc. |
Nunc dimittis.) Videtur
mittes;&quidem Cypr.in lib.de mortalitate, & Ori-

Thrafimundi;/ Beda,& Lyranusin cóment.ita expo-
punt,vt futurü legliïe videátur. Putant enim o pran-

Hebrei vota fua per futurii tempus explicare folent.
Quare quod apud .Axi?br.l'cgitur—szc dimittexitium:
efle fufpico—r;Icgcndumq; dimittes, Sed omnes Grgci
codices magno confenfu leguntstrea verc dimittis . De

Iquorum verborum interpretatione difputatur.Qui-| -
F

dam fic exponunt , non quafi de tempore prafenti

acereat fecundiom con[netudamem legm pro es.) Vide
fuP;:a Ver.25.& 24. j 215 l M : :
! im vlnas fnas.) Particulam e7|
|hancvim quidam habere putant , vt fignificet Sime-

itum in vinas accepiffe. Malim dicere ficut & matré,|.

&io vim habet,fed iuxta Hebreorum idioma redun-]
dat. Cuius reiadeo multa fünt exempla , vt notari
jnon debeant. Quod in vlnas Chriftum Simeonac-]

íum fuerat. Promiífum erat fore,vt videret :non fo-|-

&um perceperit,facile per ie quiíq; eftimare poteft;| -

dum eft de Simeone , qui in [nas vinas accepit mfantem , eg*|.
brachums tenens latabatur , atquegaudebat videns paruulum|

miferat fore,vt Chriftum,;antequá moreretur,oculis| -
iurs cerneret, quiq;,vt in templüm iret;inftigauerat;|
quemadmo-[

gratias egit;quód fi-|

.19. Nunc dimuttis. éruum tuum Domine, ) Carmen|

Spiritufanc&o pleni Deum laudá&t , carmine laudare.|
Meliores enim verfus Spiritus fan&tus , quàm pocti-|.
cus furor facit. Sic Mofes Exodi 15. 1. & Deuter. 33.1.|-
l'ic Debora Iudic..1. ic Anna r. Reg. 2. r. Deilaudes

dicendum fuiffe, Nunc di-|

gen. hom.t5. in Lucam, & Ambzrof. Flllgääätalib;r.ad.' |

loquatur,dicatque fe iam iam de vita migrare;nec c-|
[nim,cum hec diceret,animam agebat : led quafiiam]|
mori fibi tranquillo animo liceret. Tanquá fi dices|
ret , quandocumque tibi placuerit feruum tuum ex|
hac vita. dumittere ; in pace dimittes , cüm videriml
oculis meis Saluatorem tuum. Non improbo , fed|
alium fenfum, quem Cyprian. in lib. de mortalitate;|
|& Euthym. in commentariis indicant, mágis probo. |
Promiferat Simeoni Deus fore , vt tonante , quàm|

Vota He-.
braiper
uturum
tempus ex-
plicant, —

d

F a

Chmüu*mi vidifset , moreretur. ; quaft , poftquam!

m n dédon od

s

w

M gt ts r

vidi -

]promiferas. Ad vtrumque refertur.Cum enim Deus
Simeoni promifit fe. illum non dimitfurum, nifi]

|qua vno verbo explicari poteft. 7 p«ce, id eft con-

]. 6. & PL 4 '9'.«Simile'äuidda3n lacob Gen.
|46. 30. dixiffe traditur, cum Iofephum filium

[]j30. Quia vi

[cit; quia Chriftum falutisanc&torem vidit. Etfi om-

s JOAN. MALDONATI COMMENT.

126

vidilfet;fta:im moriturus eflet; cum vitailli non alia
de caufa , vt fupra ex Nicephoro recitauimus, quàm
vt Chtiftüm videret, producta elIe videretur. Hoc
ergo cum fciretSimeon,ctiam itunc non moricba-
tur,tamen quia ftatim fe moriturum credebzï.t, tan-
quam moriens prafenti vfus eft tempore , Naic dimit-
t féruum.tuum Domine. Dubium ad quem hzc verba
dirigantur, ideft, quem Simcon Dominum vocet.
Theophyl. hocloco,& optimus auctor fui temporis
Algerus lib. 2. de Sacramentoc. r. ad Chriftum re-
ferri putant. Hinc enim probantSimeonem Chrifti
diuinitatem cognouitfe , quód Dominüeum appel-
lauerit.Meliàs alij anctores ad patrem referunt;à cu-
ius fpiritu refponfum Simeon acceperat, non vi-
[urumfe mortem, nifi priàs Chrifta Domini vi-
deret. : T.
( Secundum verbum tnum in pace.) Sicut mihi promi-
fi(ti. Sed dubium eft, quó hzc verba refcrantur , ad
verbum dimsirtz, vt fenfus (itymuvc drmitrz,id eft ex hac
vitaeripis me,ficut mihi promififti; an ad nomen !»
pace vt fit fenfus nüc dimittis me in pace;id eft cóten-
tum , atque quietum animo, quemadmodum mihi

Chriftnm vidiffet, promifit Chrifto vifo feillum in
pace dimiffurum. ÁAtque hoc eft, quod dicit. Nwnc
dumittis [erunm tuum Domine fecundum wverbum tuum in
pate.Un pace autem Cyprianus interpretatur in libro de
mortalitate quafi in pacem , tanquam fe nó in pace;
id eft contentum, atque tranquillum mori dicat, fed
quafi ad vitz zterns pacem ex huius vitz carcere di-
mitti,In eandem fentétiam Theophyla&tus interpre-
tatur. Alij quafi paceiá per Chriftü inter Deü & ho-
mines conciliata, vt Origen. hom.t$. Ambrof.in có-
mentarijs & Greg. Nyffenus apud Diuum Thom.
Euthym. tres affert expofitiones , In:
nam. Nuncenim, quaz me perturbabanr, de diuina
incarnatione cogitationes pacificatz funt. Vel in
paccíecuritatis, quia deinceps mortem non me-
tuàm propter nimiam fene&utem. Velin pace gau-
dij; quia deinceps non contriftabor propter liberta-
tem Ifraelis; iam enim vidi liberatorem. Res facilis,

tentum hucufque vixiffe ; equo animo , & minimé
In pace enitm in facri: litteris mori dicuntur qui ma-

loquitur , pleni dierum , atque rebus vfi profperis ex
hac vita difcedunt,quemadmodum & hocloco Ori-
gen. indicauit. Exempla ífunt Gen. 15.. 15. & '4.
Regutn 22. 20. & . Paralip. 34. 28. & Tobiz

Íuum,quem mortuum credebar, vidiffet oculis , /am
latus moriar , quia vidà faciem tnam, €7* faper(hitem te ve-
linquo. | |
derunt ocul met falutare tuum. ): Salutem.
tüam., quam in mundum mififti, quam Zacharias c.

Sedquiafolent Septuaginta myyw» vertere eadwpiov,
& Latinus interpres ewlipiov ad verbum falutare, cam
confuctudinem & Grecé Lucas , & nofter interpres
Latiné fecutus eft.. Salutem autem Det fe viditfe di-

gace cogitatio-|

tur1, contenti vitz przteritz fpatio, &, vtScriptura;|

repugnanre morientem, cum Saluatorem viderim. | *

|

N

1.68.redemptionem appellaueratqnyyo» /alutem tuam.| -

in es fere veteres interpretes Chriftum ipfum falutem
quafi faluatorem vocati putant , Bafilius in Pfal. 61.

Á

|faluatorem in confpe&u omnium populorum;gen-

juarentur. Omnes populos intelligit non. tantüm

B

dAMunt ex boc ouilt , e7* ilas opartet me adducere Ioannis 10.

D bat; vtis, qui tanto tenebatur defiderio Iudeorum
- |vidédi faluatorem, faluatoré etiam videretgentium,
|cognofcerétqs maius fe quà expectabat beneficium

E [mtroierits Matth 10.. $.. Quód quidam verbum pa-
b Cs P EE $ ^* *s - ; H MMFTATE k
Iraft ad predeltinationem referunt , mihi non

Ifententià eft.

'gL'ermfi I (rael.) Quod Jalutare thum. pamj?i ante faciemi

wit lumen tuum , «* glerta Domini faper te ortaeff.. Quia;
ecte tenebre Nopt'rimt !&?'4'23, C Ml'ga f"öpülvff, /;'[7"' ?e
jautem. -orietur Deminws , €7 gloria eius m f& videbi-.
pur, Ef Ambulabunt | gentes dn lumme f , /€7

& Auguft. lib. t. contra aduerfar. legis, & Proph,
Cap. 11. T | | P

|. 31 Quod pavafH ante faciem ommium populorum.) Quem
Itiümque pofuiíti, vt quicunqueé vellent; ab co fal-

ludeos , fed omnes etiam omnino gentes, ficut fta-
üimexponit, Lwwmen ad reuelatisnem gentiwm.. Admi-
randa Simeonis fides, qui primo intuitu obuo-

uit, & credidit, quod vix Petrus Apoftolorum prin
|ceps poft vifum, auditümque docentem Chriftum,
poft illam auditam vocem, Jflias oues babeo , qua tnon

|116.. poft demiffum de cxlo vas illud linteam omnil
janimalium genere refertum A. 10.. 1. 14.. intcl-
Migere potuit,aut credere, Chrifti redemptionem
non folüm ad Iudxos, fed ad czteras etiam gentes|
omnes pertinere. Recté id apud D. Thom. Grz-
cus ille au&or animaduertit, Jfrrende , inquit, /a-
gacitatem dz.gm Q* venerandi fens, 4æ:eq*mm dzgnm vi-
deretur beata. vifionu , reftolabatur falutem lfrael. vt
4utem quod. yerabat obtimt , exclamat (e vidiffe [alutem
omuium populorum : adeo enim infante imeffabile wnbar
iMuffrantewm , vt proce[fa tempors fecutura mox frbi Jfre-

tam fero myfterium illud reuclauerit, diuino iudi-

mile eft, ideo Simconi rcuclatum , quia conuenic-

accepille, quemadmodum & Gracusille D. Tho-
[mz auctor admonuit; idco Apoftolis ante aícen-
fionem in czlum Chrifti non reuclatum ,. quia
|conueniebat, vt myfterium; quodante id tempus|
|predicaturi non crant, ignorarent, Priüs enim,
quàm Spiritus fan&us in illos mitteretur, prohi-

;gmti:ikz ne abieritis , 97 1n. Ciwitates, Samaritanorum . ne

probant; non enim Sirneon de pradeftinatione, fed|
de predeftinationis a?i; effe&u , quód quem pater
lab omni zternirate Saluatorem mittere: decreuiffet,
Ifuo mififfettempore, vt proprijs ipfum oculis pof-]
fetcernere. quanquam Procop. in cap. 25. Ifai. in ca

& ,

31 Lumen ad . veuelationem gen?ium ec gl,arikm le-

ï mninm Populommf,þ.-l;unim «d reueld«t:ar'zgq gentium , pet
appofitionem, id e[t vt lumen effet gentibus rcue-l
landum, populo verà tuo Iírael magnam allata-
rum9loriam. Videtur Simeon ad veterces Ifaiz pro-

imfhitiam meam , non elongabutur , q7* falus mea non me-
abitár, Dabom Sion falutem, e' Hfracli 7glari4m meam,
& c. 60. L 2. furge iWuminare lerasfalem , qui4 vc-

lati adhuc fafcijs infantis myfterium illud cogna-] -

rent not4. Sednimirum non fuopte Simeon ingenio,| -
feddiuina , ficut Apoftoli poftea, confecutus cft]
[gratia, Qug. cur Simconi, tam citb, Apoftolis|

cio relinquendum. Si quid tamen humana in diui-l
nis fdmtandis confilijs coniectura poteft, vero fi-|

|biti funt extra ludzam predicare. /s s/am , inquit.|

phetias alludere voluiffs Ifaig 46. 13. Prepe fe

de Salua- !

1
1

ln : o

Simeonis |

tore fides.] —

Ri 7 x ii d asss p L. P s iiame r i

TET

" z T z at — * m s aeasr :"«. s
I E um ia i edddec g. MW .
p . ; -

x
Ioann.t.9,

ret,habebat, Chriftum illis gloriam allaturum. Nam

|que nos genuerunt , fed etiam que la&dauerunt ma-|.
Itres appellare. Aut vt putat Beda, & ante 111um Hie-|.-
ronymus dixerat;ex hominum opinione,qui Io«f;ph ;
pattem exiftimabant eife Chrifti , vc infra explicat| .

BA TT EM LVCAE TCADUL Q G! — — 128

9. $,& 12.35. 36. 46. Quàd autem ad reuclstionem
gentium non Ifracl; ad gloriam veró Ifrael non gen-
tiüm dixerit , credendum eft non temere fa&tum ef-
fe , vt multi auctores boni notauerunt. C.aufa non
fuit,quàd gentes in tenebris, Iudziin lumine verf;x:f |
rentur. JÜuminat enim omnem bominem vementem in

bus in tenebris , $urge, Mluminare lern[alem , quia venit
lumen tuum; lais 60.1. fed quod Indzi, fi cum genti-|
bus comparentut , in luce tuiffe videri Pcïü.ïnt ; quia
vnius, veríque Dei cognitionem, venturique Chri-
ftiGdem habebant. Duplices denique fcriptura te-
nebras facit , peccatorum , & ignorantiz ; gentesin
vtrifque , Iudzi in alteris tantum peccatorum te-
nebtis veríabantur. In quam fententiam Athäna«
fius , & Cyrillus apud D. Thom.cxPonunt. Ahg fa-
tio reddi poteít, quód de Iüdeis aliud , quod dice-

etíi gentibus magnam etiam attu.lit glori;nn faluti
coniunctam , Iudeis tamen precipuam quandam,
& fingularem attulit, Primó quód ex illis effet pro-

vanam.

u dicebantur de illo. ) Patrem eius vocatIofeph , non
quód veré pater effet , fed quód nutritius , quemad-
modum Otrigenes homilia16. & Auguftinus libro 2.
de confeníu Euangeliftarum cap. t. multis verbis ex-
ponunt. Hac enim phrafi folemus non folum eas,

Euangelifta càp.j.2 3. vide qua fupra diximus ver.27.|

thymius ad eatantüm refert , queà Simeone dicta
fuerant , quafi propterea Chrifti parentes non ante
cumà paftoribus, non cum à Magis adoraretur ; fed

quód maioraab eo de Chrifto; quàmà paftoribus,
quàm ab angelis , quàm à Magis dicta fuiffent. Pro-

eges m fflendore ortws tws. Chriftum lumen appcllar'ifA; — 34. Et benedixit eis Simein. ) Gratulatus illis efttam
äde eit in facris literis vfitatum Ioan. 1. 9. & 8.12. &l

bunc mundam ; & Iudeis didum fuerat quafi iacenti-/.

|qui víq; ad Chrifti mortem non vixitfed Mariz ani-

pagatus , vt indicat D. Paulus Romarn. 9. 4« j & vt] . Jiaillud de Chrifto dixit , Ecce bic pofrtw eff m rumam,
Beda , Theophyla&tus, & Euthymius exponunt| .
Deinde quód fuam illis folis præ.fcntlam«;xhlbuxcf !
tit , apud eosfolos miracula fecerit. Preterea quóc l-
jillis prdmiiïus venerit , & comm'lmplcuenp pro-]
' phetias , corum chm re ipfä cónfirmans non fuiffe

3;. Et erát pater eiu , (* mater mirantes füper bis,|

dixit,Beneditda tu inter mulieres,ey benedi£lms frattus ven-
tris t5 Gc rurfum , Beata qua credidifli , quomam perfic-
entür , qna dicla [unt tibi à Domino. Itaque non magis

fuiffe facerdotem. Sed de hac re ver.». differuimus,

Euangelifte ferie refutatur.

phyla&us ideo Simeonem ad folam Mariam , vt di-
ceret,que fequuntut, reli&to Iofepho fe conuertiffe;
quoód illavere mater;ille non vere pater etlet. Chrifti;
Puto etiam hanc fuitle caufam , quód res non Iofe-
phum attingeret , fed Mariam. Non enim Iofephi,

am gladius penetraturus erat. Ez ts&m,inquitpfrm
«nimam pertranfibit gladius, Ac fortaffe n6 alia de cau-

quam vt hoc diceret de Maria. Videtur enim latis
criftia mifcere voluiffe , & cum Chriftá lutare Dei,
inmen gentium,eloriam Ifraelis appellaffet; Marieq;
oenedixiffet,id eft, beatam eam tali füfcepto filio
orzdicalfet , vtriufque etiam füturam diuerfi gene-
tis paffionem predixiffe , vt Mariam ad tolerantiam
oEgparatetio s (* 3 | !
Etce pofitus eft bic in vuttam, * in vefnrretlionem mul-
toram in !frael,) Facilis fenfus ; predicit fore Simeon,
»tin Chriftamalij non credentes offendant,cadant;
1tq; damnentur;quales pleriq; Scribarum, & Phari-

ctià Petrus interpretatur r.epift, c.2.7.8. & D.Paulus

Mirantes faper hi, qua diebasitur deillo.) Hgc Eu-| -

nunc cum à Simeone laudaretur., mirati fuerint;| -

qug à prima Chrifti conceptione vfque ad diem il«

ter fe collataadmirationem augebant. Poteft dubi-
tarí, quomodo Maria; que tam diligenter ab angelo

lis,quantfüfüþ ,quem conceptura erat , futurus eífet,
admirari potuerit , que deillo àSimeone diceban-
tur:cum admiratio nonnifi rei noug , &ab eo, qui
admiratur , priüs ignóratz effe foleat. Erat quidem
Maria abangelo do&ta , inyfterij fummam maximé-
que, quód ad immaculat& ipfius conceptionem per-
tincbat; fed nec fingulas myfterij partes edocta fue-
rat,neq, crat neceffarium à Deo illi reuelari. Creíce-
bat enim ficut Chriftus hominum opinione , ita et-

]fterij partes,& vt ita dicam myfteriorü myfteria cum

|babiliàs mihi videtur Origen. homilia 16. ad omnia,|-

lum acciderant , hzc verba referre. Omnia enim in-|

antequam Chriftum conciperét;édocta fuerat, qua- |

'"|tribui poffe videatur. Similis locus eft , ex quo ma-
iam ipfa reuera fapientia,& etate.Eiufmodi ergo ry-]

21.Cora.15. Quódautem pofitum dicit, n6 fignificat
ea ratione à Deo miffum fuiffe, vt in eum aliqui non
credentes offenderent,quemadmodü nonnulli,non
fatisvt opinor;prudenter interpretantur: nec folum
mium, hoc parum eft:fed indicat ita propter fe cafu-
(et,vtaliqui caderent.fed vt omnes refürgerét.omnes
enim faluos freri volebat, r.ad 'Timn.2. 4. Quemadmo-

dum cum ipfe de fe dicit Ioannis 9.39. Ie iudicinm ega

vident ceci fiant, Non fignificatfe proptereain mun-

-poHtus,ita*fcompamtus, vtin hoc deinduftriaà Deo

tam ccrtus,ügnificatur cuentus , vt diuino confilio

gnam hiclucem accipit, Iaizz 8.3.14.14. Deminum ex-

ercituum ipfam (antlificate , ipfe paur vefler , cz- itpfe terror

. lenucleatiüs, & difün&ius audiebat;admirabatur. :

feelicé prolem,beatos illos dixit;qui talem hab-e.rcnt :
filium. Sicut Elifabeth c.1.42.45. eadem gratulatione|:

colligi ex hocloco poteft , quod nonnulli colligere| .
conantur Simeonem , quàm ex illo Elifabetham].

Improbabilis omnino eft eorü opinio , qui hgc non] -
folum de Iofeph,& Maria;fed etiam de Chrifto di&a] .
| |elfe putant;quafi Simcon non foliin parentibus,fed
etiam infanti benedixerit. Quod ex ipfa verborum] .

Et dixit ad Mariáàm matrem eimää Notauit Theo-] |

Chriftus
quomodo:

in ruinam,|
& in refur-
rectionem

multorum.

acorum fuere:alij credentes réfurpgant , id eft à pec-|poiis fu-

euentum,vt alij putant, fignificari arbitror. Illud ni-|

ros alios;alios furrecturos, quafi ideo veniffet, vt alij|.
caderent, alij refurgerent ; quamuis non ideo venil-]-

im bunc mundwum veni, vt qui non vident, videant , & qm'1 :

|pofitus videretur,vtaliqui caderent. Dicam fortaflc]
: . x j i L * L . . LI " 3
& clariüs,& breuiüs. Huiufmodi locutionibus qua.|
lesin fcriptura multz fünt , non Dei confilium , fed|

catis liberentur. Quemadmodiü non folàm Gregor.ti
Nazianz.orat.19. Beda, Theophyl.& Euthym. fed D.|

dum venille;vt aliqui czci fierent.Erar enim lux vera, lonn.1.9.
qua iluminat esmnem haminem venientem in bunc mtun-
dum.AtCI', hæc 'Cf-)c-.v-is illius,di&i'onis P(*FIWJ,V[ non Ca-
. fus, fed confilium fignificetur ; non quód eo confi-|
lioin cuiufquam ruinam pofitus facrit , fed quód ita|

Ifaie locus|.

expofitus; |.

veflev. Et erit vobis m [anthificationem : in lapidem antem

: 3 offen- —

$igni variz
fighificz-
tiones.

195 lbfïmfionis C m petram féandali duabus domibus l[rael ,un

l&* capientur..Cum enim Deus non in ruinam Íe , ed

Itamen multos corum fua culpa caíuros affirmat. Hic
vetus eft fenfus , nec velimalias quafdam intetpre-|-

|ruinam , ad aliorum refurrectionem Chriftum pofi-

Murrec&uri fxgnifïccntu r. Sed non dubito genitiuum

|&tione dixitle, quia ideo paratum fuerat, vt omnes
iillo; quicumque vellent,fruerentur : cum autem di-| -

- jvexillo Ifaiz 11 10. totidémq; modis hunclocum ex-
ponunt. Nam fignum contradic&tionis , aut cui con-|.
-|tradicitur effe, quia cruci eius , que falutem noftram
Aagnificat;à Iudets pariter, & gentibus contradictum|

[Corza)-Sic Beda,& Theophy.exponunt.Quam in-

12.9

laqueum , C7* m rugnam babitantibus Lern(alem, Et offen-
dent ex eis plurimi,C7* cadent ,«" conterenturset wretientur,

in n&ificationem populo fuo poíficum etffe dicat,

tationes, quas apud Origenem, & Theophylactum
inuenio le&orem fequi. Ruinam non peccatum,fed

ruinam & refurrectionem effe; nibil enim aliud effe,
tefurgere, quàm peccatum in nobDis cadere. Non a-
lios eífe qui cadant, alios qui refurg
prius à peccatis , quibus füperbe ftabant , cadere;

rum ; fed eundem cum vtroq; nomineiungendum,
vt fitfenfus multos eofdem & cafüros, & refurrectu-

ros.Mirabilius,quod idem Or?c.cxpozuit Chriftum

id eft , vripíein mortem caderet , muli veró alij in
vitam ïeüxrgerent.- Inter eos etiam qui adaliorum

tum exponunt,funtqui genitiuum mwlteram, non ad
tuinam, fed ad folam refurre&tionem referant, quafi
non multi cafuri, fed aliqui cafuri, multi vero alij re-

multorum, & ad ruinam,& ad rcíurre&tionem elle re-
terendum , quemadmodum ratio ipfä Grammaticzc

Thom.obferuauit ; cum Simeon Jwmen 4d. rencelatis-
nem gentism paratum dixit , abfoluté ac fine vlla adie-

xit m ruluam , e7" m refarreflonem , addidille multorum,
quia necceciderunt,nec furrexerunt omnes,

hic locus fuiflet , fi nemo eum expofuitfet ; fed fccitj

videretur. Multi enim interpretes diftinxerunt va-
riafignorum genera. Aliquando , inquiunt, fignum
accipitur pro fignificatione ; aut pro eo , quod ali-
quid fignificat. Aliquando pro miraculo;aut prodi-
gio ,vt feä:mt [igmt,xof pradtgm multa n Popwlo,A&Ot.g.
12.&C, figna nofira non vidimus , iam non eff propheta, Pfal,
7,3.9.&,!oþitin ""Eg ypto figna [na, P1.77.45. Aliquan-
do pro feedere Genel.9.12.13.15.16.17. Aliquando pro

cit. Indar, inquit, fcandalum, geritibus autem flultitia, 1.

terpretationem Euthym.etiam recitauit.Item Chri-

fuit, fed quibus à multis non credentibus contradi-
cetetur. Eiiciente enim eo dzmonia alij credebant;
alij dicebant in Zee/(ebub Prz'ncilpe demeniorum eicit de-
monéa , infra cap.rr. 1. & Matthei 12.24. Qu expofi-

Itio plerifque recentioribus placuit auQtoribus. Et fi-| -

gnum foderis fuiffe inter Deum, & homines qui.]
dam, vt Nicolaus Lyranus, interpretantur. Sunt qui

'ipfms peccati caífum , & interitum fignificare. Idem|

zant ; fed eofdem|

pofitum fuilffe z» rumam , z* refurrelinem multerum;|.

poftulat. Meliore iudicio Gregor.Nyflenusapud D. -

- Etinfignumy, cut cóntradiitus ) K, eic evjseiov aylihe-|. —
- [yeuiucov, g" m figawscut contradiaitur. Neício an facilior

multitudo,& varietas interpretationum, vt difficilis|-

Iftum magnum fuiffe miraculum, quia & conceptio;|
& natiuitas,& vita,& mors eius tota miraculis plena|

IOAN. MALDON. COMMENT.
I
Signum igitur hoc loco, vt quod tes eft;breuiter di-
| cam;accipitur pro eo figno, in quod folent fagittarij

B

pofteain nouam vitam refurgere.Itag; genitiuum il-| -
Mum maltoram nón cile repetendum , quafi (énfus fit
in ruinam multorum , & in refurrectionem multo-|.

|quod Hifpani patrio prouerbio folent dicere, ftul-

idixit, Ee 4J?ia£ent in me, quem confixerunt , & Ioannes in

|uenire avleyojduov, cui contradicitur, non enim fa
tariorü figno contradicitur.Refpondeo fenfum eife,| —

D

- etiam locum varie interpretum fententie obfcurio-]
rem reddiderüt. In duabus di&tionib? obícuritas eft;|

- |Chrifti.Grece nulla eiufmodi ambiguitas eft,vbi ge-

-|am, quàm ad Mariam, referri períonam. Et fiambi-|

130
fent pofitum dicant. Alias interpretationes tacco.

collimare, quem exezéy Greci vocant,vt T hren.;.12.

quod omnes fereIudei non folüm lingua, fed etiam
/ : : z
blafphematfe , etiam crucifixerunt, factámque efle,
torum fignum. Quemadmodum Zacharias c. 12. 10.

Apocal. c. r. 7. Et videbit eum omnis oculue, 7* qui eum
popugeraot. Hunc elfe verum fenfum ex eo perfpicu-
um eft; quód cum certum fit voluiffe Simeonem
Chrift paffionem,mortémq; fignificare,cum ftatim
dicat , Et twam ipfius apimam pertranfibit gladiw 5 nulla
preter hanc interpretatio fit alia;que ad eius paffio-
nem,mortémgq; poffit accommodari;Hac autem ex-
politione aptiffima metaphora ei? mors declaratur.
(;onfi gicur enim fepe;cófoditur, laceratur à fagitta-
riis fignum , quemadmodá in paffione Chriftus Ípi-
nis, clauis , haíta confoffus eft. Obiiciat aliquis non
bene cum hac interpretatione epithetum illud con-

I)

In fignamycus contrad«iturjd eít,de quo fagittarij inter

Tetendit arcum [nwm, 7* pofait me quafi [ignim ad fagittam.|
Itaq; fenfus eft Chriftum pofitum eíle in fignum , in|

manu tela fua coniicerent ; non enim conrenti fepe]

git-i

Íe contradicétes alij aliis certant , de quo transfigen4
do contendunt , in quod certatim fagittas fuasiaci.| -

Chriftus
quomodo

juntaaliis affirmantibus fe propiüsattigifle; aliis con-].
tradicentibus. Quo verbo fienificatur fore,vt certa-] -

dm Iudei in Chriftum manusiniiciant. Atq; hec cft

di&ionis , quia non eftepithetum Chrifti, fed figni.

|Non enim fignificat Chriftum futurü effe fignum,|.
foréqs, vtilli contradicaturs quod fi dicere voluiffer,] -
dixiffet potius ew centradicetur, vt T ertul.vertitinlib.] -

de carne Chrifli , aut , vt idem alio modo transfert,|
od : a rvb
contradici;id eft de quo feriendo,configendóq; cer-|
tari folet. Hoc non animaduertentes quidam inter-
pretes dixerunt propterea Simeonem prazffenti tem-

gen.acceflit,etfi is ipfe nó latis mihi videtur affecut.|
3g. Et fuam ipfius emmam pertranfibit gladim.) Hunc|

anima, &gladio. T'uam ipfius animá mirum quomo-
do Hugo bonusalioquin au&or interpretetur,fuam,
inquitypfins apimamyd eff animam ipfius Cbrifli,que tna

eft, fi per gladium Chrifli paffionem inteligamus, Non mi-
Tuamipfrus animam jid eft tuam animam que eft ipfius
nititus aorsc ipfiue, fcemininus eft, nec potcft ad ali-
guus eflet , tamen ratio ipfanon patetetur , vt aliam

perfonarn,quàm Mariam,referret. Gladium omnes|
confitentur non proprie accipifed metaphorice,

cauía, cur non dixit cui contradicetur,;fed, cuicentra-)
dicitur, aut vt Hebreorum loquamur modo, contra- -

contradicibile : Íed fignificat futurü fimilem figno, cui|-

porevífum fuiffe, quód iam tunc coeptum fuiffet có-|.
tradici Chrifto ; iam emm ante turbatum Herodem|.
]fuifle,omnémq; Ierofolymá cumiillo,iam, dii Chri-| -
ftus ad necem querebatur,occifos infantes.Nó enim|. -
de ca,vt diximus;cótradictione,fed de morte, & pa-]
fioneagit. Nemo ad hunc fenfum propiüs quá Ori-/

nüs altera eiufdem auctoris expofitio mirabilis eft|

iignum hic |.
'dicatur.

"s

inífignum vitz , quo actiones noftrz dirigendz cf.|

*

: id(ïdc Ambrofius , & Beda monuerür.Nec littera, 1.
g o nl ss | quit

RR dn

/

X |

Quo:nodo RE
pmunip, s
'X C&[u[. *
M

n
R
u
1
AX

Q*)

MM
hul.

,

E
3
—E—

. |dem fententiam Et quidem Auguft. aut quifquis ille

iique firnificaum quia eiam Maria,per quam geftum efd my--

jità tamen vt im ve[urretlione bonore , e77 virtute jïrm.«rc'm'r'-:fJ
»mnes [eupare 'quodam in morte Domiihi dubitarent , non ta-
]men in dubitatione snanerent, Sic enim animum pert'ran/i:

131

IN LVCAE CÁP. li.

| quit Ambrofius , uec bifforis docer ex bac vita Mariam
Jerporalis neris. pa[stone mugra]fe. Non enm auima , fed
Jcorpus - materialt gladie trmfurlaelmtur. Etfl ratio
|qua id Ambrofus, & Beda, aliique nonnulli re-
Icentioresan&ores probant, non fatis efficiat; qubd
lf proprié gladius acciperetur, non d;xxife-t: tuam ip-
fius animam, fed tuum ipfius corpus pertráfibit gla-
ldius. Ná anima,& pro toto homine,& pro folo cor-

inquit Dauid; pertranfjjr animam eiw Píal.104.18. cum
de fetrcis certé compedibus loqueretur, quz non a-
nimam;ffed corpus attingebant. Res ipía ex hiftorijs
manifefta eft , quamuis alio argumento probarinon
poffet beatam Mariam neque martyrij,neque genus
aliud violentz mortis fubijífe; itaque necetle eft , vt
gladius aliter,quàm pro martyrio , aut violenta acci-
piatur morte. Scio non defuiffe , qui pro morte non

dio Maria occubueric, fed quód , dum iuxta Chrifti
crucem effet, vi oppreffa doloris animam exhalaue-
tit , alioqui nihil de illa his verbis fingulare di&tum
fuiffesá naturalé , (icutomnes homincstátüm morté
obijffet. Eam vim habere di&ioné, e7', cum dicit Si-

ficut Chrifti,ita etiá tuà.Nam de Chrifto paullo ante
dixerat eum in figimam , cui contradicitur pofitum

. Jfuiffe, indicans, quod mortisgenus fubiturus effet:

fübijtautem Chriftus veram mortem ; ergo & Ma-
riam cádem mortem doloris plenam fubijtfe, fi qui-
Idem idem vtrunque gladius transfoffurus fignifica-

]tur.Quz opinio eadem illa;qua probatur, ratione re-

fatatur.Nam cum Chriiti & Mariz gladius idem;aut
certé fimilisfore fignificetur, & Chrifti gladius ve-

[rus fuerit, ferro enim occifus eft,verümquemmartyriü]
l(ubijt; fequitur & Mariz gladium ferrum fuiffe,at-
|que martyrium. Quod neque au&orces illi cócedunt,

nec vllaex hiftoria, vt ait Ambrof. probari poteft.
Veto fimiliora afferuut , qui nó mortuam iuxta cru-
cem;fed exanimatam fuiffe dicant;fed neque hoc ip-

|fam credendum cft, & eft tafiquam crrori affincà

i . Bo á HO E " :
nonnullis notatum auctoribus,cum neque in fcrip-
tura facra,nec in vllo antiquo,& bono auctore lega-

mus. Contra potius legimus eam Chrifto moriente
, s

[iuxta crucem tam integris füitfefenfibus , vt cum éa

de cruce Chriftus loqueretur L0&.19.26.Alij gladium
interpretati funt dübitationem in fide icií enim tam

fcrtim (ecuti funt Chey(. Auguft.aut qui(quis au&tor

[elt 1q. vcteris, & noui retaméti,q.73. Amphilochiusj.

in hom.de occurfu pomini,& Theophylin cóment.
citat & D.Thom.Bafilium in epift: ad Optim. in eá-

eft au&tor, in morte dubitaffe ait, fed ftatim fuiffe e-
interpretatur verbum illud; Pertranfibit, Quod. áutem,
inquit, adiecit dicens , e7* tnata ipfius animam pertranfibit

ladius ,ut reuelentur wultorum cordiaiu topitationet boé V

'erium incarnatunis Saluatorir,im morte Domim dubifaret,

pore,contentum pro continente fumi folet. Ferrum,|

E E H IN :
naturali,fed violenta accipi putarent,non quód gla-|.

meon, Ef tuz ipfius amma pertvafibit gladiw ,quati dicat;|

Á

. jaffli&um;abie&tüámque vidiffet filium,dubitaffe. Cu-|
/. [ius interpretationis primus fuirauctorOrigen.hom.
* [in hanclocum 17. eum deinde nonnulli Greciprz-

iufdem Chrifti refurrectione confirmatam : ï,fïccï'qe ,

gladims, fi dnbiutatio non permaneat in cugitatione, fed pellatur .

E

B.

C'illa proprié dicere voluiffe. Alij gladium verbü Dei

[cftau&tor ferm.r.de affumptione;Bede, Theophyl. &

Jipfe Chrifti gladius Mariz animam penetraturus di-

;&aliorum pofteriorum iillo au&torü pictatem laudo,

vifarü admirationem ; ftuporémque appellauerint;
Caterum vereor vt eorum auctorum verba hanc in-
terpretationem admittát. Meliüs de (an&tiffima vir-
gine cogitandum , cuius farictitas, & iri filij paffione
conftantia confecuta eft, vt vulgo fola tüc fidem cre-
datur retinuiffe. Quod etfi verum,vt opinor,non eft;
lícióqueà bonis effe Theologis refatatum;tamen hoe
certé indicat;,omnes homines piosiudicaffe maximé
eius fidem moriente Chirifto -fäilï'c-cdnüantcm. In-
ueriio,qui gladium vltimum Chrifti iudicium iricel-
ligant ; & ignem illum ; quo omnes próbandos effe

eft in com.in Pfal.118.5ed przterquam quód illa opi-
nio de igne purgatorio ab omiibus fine difcrimine

&oris fuit, tamen metitó à pofterioribus Theologis
rcie&ta eft ; ideo non poteft is effe fenfus huius loci;
quód ifta ratione niEjl de Beata Virgine fingulare
|diceretur;scürd manifeftum fitSimconem aliquid de

cfle dicant ; quemadmodum D. Paulus ad Ephef. 6
17.appellat.Quem gladium Mariz animam tráfijífe;

xit. Ad hunc modum Ambrof. hoc loco, &lib. de

gladium hic pro amorc poni , quafi futurum dicat

9. fed longc*:*hdcabeü à fenfu huiusloci ; vbi non de

quàm fapientum fententia eft ; quod dum fimpliciüs
|veritratem quaztit, faciliàs inuenit. Id hoc loco acci-
diumvchementem dolorem fignificarequem Maria
ex filjj paffione percepturaerat. Quanquam nó vulgi
tantüm, fed etiam Hieronymi, aut quicunque alius

Euthym.in cómentarijs cft. Tantàm videtur obítare,
quód, vt diximus fupra,aut idem; aut fimilis Chrifti,
& Mariz gladius futurus fuiffe fignificetur ; in Chri-
fto autem nó folus dolor, fed vera etiam, & corpora-
lis paffio;atq; adeo mors fignificatur. Dicá hic,quod
an le&tori probaturus fim nefcio. Gladius hocloco

|Mariz ; fed Chrifti fore fignificatur. Non enim duo
fimiles alter Chrifti, alter Mariz, fed vnus tantüm
Chriftigladius defignatur;ipfa eius mors ; atque ille

citur; nó quod occifurus eam omnino effet,vt Chri-
ftum , fcd quód Chriftum occidendo cam effer vul-
neraturus, Sumpfit enint, vt opinor, Simeon de me-
dio metaphoram.Szpe víu venit, vt aliquis tam for-
titer gladio, aut hafta quempiam tranfodiar, vt inal-
tcram partem pladius egreffusaliqué proximé aftan-
tem; fi non occidat, grauiter vulneret. Hocindica-

idem ille mortis gladius, qui 1llà occifürus erat , ma-
trem etiam , & catne;& affettu , & loco proximam
vulneraret, atque transfi getet. Vulneraturum; ttanf
fixurü mque fignificauit;cut dixit , Pertranfibit ; non

DONQUNNE

qui ita hos veteres auctores interpretari conati funt;|
.|quafi dubitatioriem non infirmitatem fidei, fed rerá

dicitD. Paulus 1. Corinth. 3. . inquibusHilarius -

(übeundo,etfi Orig;& fere antiquiffimi cuiufqueau-|-

quia Maria verbum Dcei , ciü(que myflerium intelle-
viteinibus s.Memini & apudalios interpretes legere]|.
[|Simeon , vtamor erga patientem filium Mariz ani-|
Imum vulneraturus effet. Nam & &mor gladio ali-].
quando comparatur,amantílque animum vulnerare|

dicitur, alserafli, inquit. cer meum feror mea. Cant. 44

amore,fed de dolore agebatur.Verior aliquádo vulgi|-

dit,vbi probabilior mihi vide£ vulgaris opinio gla-|;

iqui Mariz animam tranfiturus dicitur, non j pfius|

Quidnait
ladij no»
mine hic
intelligerte
dum fiti

uitSimeon in Chrifti etiam paffione euenturum,vt| —

ao

Vapernenientereformante [epriftina virtute. D. Thoms,

. Voccifurum,cam noh corpus;fed animam dixit; vt in-

EEE

il a

PRPIREO HO ERE T m N

ais i

o - MM

135

1OAN. MALDONATI COMMENT.

134

effecturam.. Hzceftemphafis ilarüum duarum di-
&ionuin eg^animam. Cum cnim dicit e2*, fignificat
ieundem fore gladium,;qui & Chriftum occifurus, &

|mortem,fed intimum dolorem declarat. |
Qr reuelentur ex multis cordibus cegitationes. )Mul-
ti hzc verbaiungunt cum proximé pracedentibus;|
- |quafi ideo gladius virginisanimaam penetraturus ef-
(et; vt appareret quid quifque in animo gereret , aut
certé foret , vtex co hoc fequeretur. Vtrum enim
particula U cau(fam hic an euétum fignificet, modó
non difputo. Àd hunc modum Otrigences , Hilar.
|Chryfoft. Amphilochius;Theophyl.ijs inlocis,quos
]paullo ante demonftrauimus. Diuerfo tamen fenfu.
Nam Origen. Chryfoft. Amphil. & Theophil. per-
milfurum Dcum , vt Maria de fide dubitaret, vt eoj
modo cius cogitationes apparerét. Hilar. veró ideo
extremi iudicij igne probádam, vt eius ficut & alio-
|rüm hominum cogitationes pateficrent; &, vtait D.
Paulusr. Corinth. 4. s. illuminarentur abfcondita te-
nebrarum. Vno vtrumque verbo refutatur , quód Si-
.[mcon non foiüm de Maria, fedde multorum etiam
loquatur cordibus. Exalijs etiam auctoribus non-
. anulli funt,qui fimiliter legant , quamuis non fimili-
terinterprecentur. Ambrof. ferm. 13. in Pfal.n18./Ze,
-|inquityareligit,qui [abulam,ez* aurem mentis vigore traf.
! eendit,e77 ilam aiimamsquam pertranfiut gladyus ad reue-
landa cerdz octulta perpetua premio libertatis. attollit , vel
- Jexammands [irmonibus fallicà [eruiens quofeiique virtutu
Mu amrefefceperit, myfierto [anélificat [Pirituali, . Videtur
.|dicere voluiffe verbum Dei , quodlib. ;. dc Virgini-
jbas gladium interpretatus füerat , ita virginisanimà
jpenetraturum, vt cius patefacerct cogitationes.: Ad-
mirabilis etiam eft interpretatio quam Euthym. ad-
.|hibet. Ftreuelenturinquitycogitationes erum , qui fufpi-
cabantur banc non e[fe 1llsus matrem. Sicut enim multi ad eà
|refpcientes qua bominz fant, duebant bominem tantum effe
filium Marie : ita vor[am alij attendentes ad ea qua. diumi-
AE e1ti erantyfofbicabatur,quod effet tantum Deus, nec ef.
fet bac mater eims : tunc autem intuentes eam amaré dolen-
: |tem , ac pluvimum lugmtem , Paturad, cedere , credidernnt,
- |quod mater effet exus: qg* retegebant , [iue prodebant cogita-
|iones cordium fuovum,que à fafpicione procefferant. Melior
.j fMententia eftminis licet grauesauctorcs habeat, eo-
; |rum,qui hzc verba ad fu periora referunt, Ecce btc po-|
JMrtus e(f inrunam , e27 m refarreflonem multorum , e27 m
J gnum cui contradititer , quafi ila verba,, Et rmam spfrus
.Janumam pertranfibit gi4diits parenthefi legenda fint, at-

[ regggnem j mnltamm,, 'Ut rmclentwr ex multig cgrd;þw cggg
, |tatienessid eft , vt co patienteappareat, quo gui;[q; €r-
|gaillum animo , qua quifque fide fit. Quod non ap-

niffet habitu, temporaliàque largitus fuiffet benefi-
cia, nemo non eum fccutus fuilfets fed abiectum,
Jaffli&um , & tam multapatientem videntes alij fc-
(quebantur , alij perfequebantur; alij credebant, alij
lJirridebant. In ipfa ctuceex duobus latronibus alius
|[tanquam Deum orat, aliustanquam hominem ne-
|farium , fceleratümque blafphemat, vt recté Beda,&
Theophyl. in commentarijs, & Gregorius Nyffenus
apud D. Thom. exponunt. Id hodiéque fit Chrifto
Jid eft eius corpore Ecclefia Catholica inter Turcas,
& heteticos,maximéq; in Anglia patiente , alijs fidé

dicaret non corporis morrem, fed animi dolorem! À

* i
^.

Martiam vulneraturus eífet:& cum dicit ammam , nó|.

que hic fitfenfus, Ecce bre pofitus eff zm rumam , ez* re[ar-|

paruiffetin rebus eius profperis. Si enim Regis ve-|:

D

19
|defcribit,

F

|ter nuptui datam fuifle; & fcptemannos vixiffe cum |

ïli;us auctor Bcda de fuo dixittempore. . 5ed c7- fa[q:
odie,inquit , e7* ví(que ad conf(ammationem [aculi prafen-

frre non eeffat , cism figmo fidei ab improbis contradii cióm au-
dite Dei verbo multos cum Chriflo vefurgere , fed plures à
credulitate vuere gemebunda pertratlat,. Nihilhic przte-
rca notandum , nift particulam 77 non caufam , fed
ris iam locis adnotauimus. L
|.36. Et erat "Ifnna prophetij]ät. ) Erat in Ierufalem
mulier quzdam nomine Anna , quz fpiritum pro-

|euentum, & confequentiam fignificare,vt innume-|

producit teftem,quemadmodàü obferuauit Ambrof.

miracula fidem aflruunt. V'irgo geuerat,flerilis pavit , mutus
loquitur Elifabeth prophetat , Magus adorat , vtere claufm
exultat , vidaua conf:emïagmjiw expettat.E.t infra, Prophe-

Met;tamen ca erat conditio perlone,vtà nemine po£-
jfeteius teftimonium recufari. Quid quàd prophe-
ti$ erat, & non humano, fed dinino fpiritu loqueba-

jtatusez* moribus talibus inducitur,vt digna plane fuiffe cve-
|datur , que redempterem veniffe omnium nuntiaret.. Quod
|dicits proce[ferat i diebus mz:l'tif , Hebraifimus eft, quo
admodum fenilis fignificatur etas , vt fupra cap. i. 7.
18. Quodautemait 4 virgiitate[na ; fic interpretot,
quafi diceretà prima fua pübertate,à prima virgini-

|cut dicimus à pücritja,id eft ab eo tempore, quo ali-
proptié virgo dici;cü nubilis effeincipit. Necenim
Iptoprié virgo eft, qua capax non cft. corruptionis.
|Voluit ergo Enangelifta fignificare Annam à prima
Ifüa pübertate, id cftab anno duodecimo;, aut circi-
|viro, quo mortuo abanno decimo nono , aut circi-
ter vfque adoctogefimum quartum permanfitfe vi-
duam , vt eius caftitatem cotnmendaret, quz profe-
&o valde tam longo tempore, tàamque immatura
vixiffe cum viroà virginirate fua, id eft ex quo tem-

probo. i

G.ac érQyoyd osueyla leayapuv circiter annorum oc&to-

tis Ecclefie ammam eladim durifeina tribalationss pertran-|

pheticum habebat. Alium diuerfi fexus Etfangeliüa

1 Non ]alimz inquit, «b angelz, «* propbetu, e7* à pafori-
bg& »fed etiam 4 [emoribus eo" iuflis generatio Domimi. acce-
Apit teflimonium.Omnis atas,e7* vterque fexus, tu&torimque

tauit iqufe $1meon, Pfoplyemuerat copulata COGIMgio, lprophf-
tauterAt virgo ; debwit etiam vidua prophetare , ne qua. aut
profeféro deefet,aut fexus , Cyuo autem omni exceptione|
maius eius teflimonium haberetur, & diligéter eatu
& multis nominibus laudat. : Defcribit,
|dum riomen eius , & geftus , & ztatis conditionem
|Cxponit. 2£254,inquit,f/lia Phbanuelis , detriba .A/Er,
vtdua, maior octogenaria,nequis eum puraret igno-
bilem,& obfcurum citare teftem.Laudat vero fimul
abatate;fimulà continentia, càm dicit eam Íeprem
tantüm à virginitate fua annos cum viro fuo vixiffe,
|reliqua víque ad multam fene&tutem etate. viduam
permanfiffe ; fimulà pietate, & religione,quód dies,
|acno&tes effecin templo ; fimul ab omni fan&itate
D |vitzsmorümque feucritate;quod iciunijs femper, &
obíecrationibus feruiret;fimulà diuinis donis, quód
propheticum haberet fpiritum,quem fi non habuif-] -

tur? Reété dixit Ambrof. 1deo 4224 7 flipedgs vidu- |

Ktate ; ideft ab co tempore , quo virgo effe cospit, fi-|

|quis copit effe .puer,. Tunc enim famina incipit| —^ "*

xtatéamilfo viro;probata eft. Scio alios exponere|
porenupfit: ex quo virgo eífe defijt: fed minimé|
3. Etbacvidaa v(quead anuos ofloginta quattuor.) |

ginta quatcuor. Nofter interpretes videtur legiffe |

3

|acgantibus, alijs pro fide morientibus.Quod & An-

quættgoor

Soc érüy óyd ov Teayapov , víque ad annos ecfeginta| -

"E
E oj

Infigne c1-].
ftitatis ex-]-
explum. ]

: mipälïc;l
J wücde-
3 eiie P]
E EM
n 1?*
; H

"a i |
u

|

Í
i

—

tholii d
Mtnfo a
wudi G
m if

^ Ptmot (w
i
' ï?e:

. |Harmon.

Caluinus
Annáàpene
accufat fu-

. jperftitio-

nisin Hat-

imonia.

fenfio ad-

Tuerfus Cal-

uinum in

Jterca Spiritum fancum Anng datum fuiffe,quód té-

Ieiunij Ca-
tholici de-.

jetiam dicatur Deum coluiffe. . Nos per fe, inquit Cal--
- |uinus, Fd quatenua ad orationem refertur vestmium ad culti
. |Der pertinet. Ac Euangelifta eodem contextu;codém-

- Joratione Dom. Annam dicit iciunijs illis, & obfc-

|

venit in fDiritu n templsi. Et quod dicit [nperseniens , aut

| |venilfe , vt quz à Simcone de Chrifto di&ta fucrant,|
jconfirmaret. Qua fortaffe cauíafuit, cur Euangelifta

idua permanferit.Minüs probabile.

-Lf"" deillo guquod de Chritto intelligendum effe per-|

135

ponunt , quafi octoginta quattuor totos annos vi-

| Qua non difcedebar de templo.) Quug frequens erat
in templo.Non difcedebat dixit Euangelifta per hy-
perbolem, (icut qui valde familiaris alicui eft, dici-
tur ab eius latere nunquam difcedere. Non ergo di.-
citur non diíceffiffe à templo,quód in templo habi-
taret , vbi habirareanulieribus non licebat,fed quód
affidué frequentarettemplum ; quemadmodum fa-
cere pias mulieres decet, maximéque viduas. Et qui-
dem Origen. & Euthym. non abs re dixerunt prop-

plum frequentatet. Eóq; exemplo Chriftianas mu-

lieres ad frequentanda Chriftianorá templa cohor-|

tantur, alio prorfus fpiritu quàm Caluinus,qui parü
abfuit, quin Annà ob frequentatum tam affidué c&-
plum fuperftitionis argueret. Puduit palam dicere,
ed ijs qui eius mores, ftylàámque perfpe&tü habent,
fatis dicit aperté. : | |
Ieiunijs, «* obfecrationibus (eruiens.) Qui interpre-
tantur 1ta quafi zermngs , c9* obfecrationibus certius fit
cafus , fignificetárq; ieiunijs, & obfecrationibas fer-
uijffe;id eft dedilTe operam; non (atis mihi videntur
Graciwerbi proprietatem animaduertere Aæa:gw'iu,
quod in facris quidem litteris non datiuum rei , fed
perfonz foletadmittere. Quare non eft fenfus ieiu-
nijs,& orationibus dedille opcra; fed ieiunijs, & ora-
tionibas Deum coluiffe, hoc enim Grzcé eft Aaces-
ul». Itaq; ex hocloco Catholica aduerfus nouos he-
reticos fententia confirmari poteft ieiunium nó fo-
lum exercitationem,& mortificationem elfc corpo-
ris., fed etiam religionis culuim , cum Anna ieiunij;

que modo dicit Annam ieiunijs, & obfecrationibus
coluiffe Deum,oratio autem per fe ad diuinum per-
unet cultum. Ac Cyprian. quidem certé in libro de

crationibus Deum promcruiile,
38. Et bec ipfa bora [uperueniens.) Eoderm mométo
téporis,quo Simeon in vlnis tenebat Chriftü,illám-
que diuinum in eius laudem hymnü canebat. Anna
quaíi codem;quo Simeon fuerat, vt in templum ve-|
nitet;afflata fpiritu fuperuenit. Suam fingula verba
emphafin habent.. Nam quód dicit Zzc,vnica fylla-
baomncs illos títulos comprehendit, quibus paullo
ante Ánnam ornauerat.Hac,inquit,talis, ac táta fo-
mina,tefti(que digniffima fide venit. Et quod dixit
Ipfa bora , indicatadeo opportunum fuilfe eius adué-
tum, vt non nifi Spiritu fanéto impulía veniffe vidc-
retur ; quéadmo dum ver. 27. de Simeone dixerar, £t

vt Grzecé eft;£iea(s, adítans,aut affiftés,oltédit idco|

verba Annz nó recitaucrit, quia indicauerat in ean-
dem fententiam, qua Simconem, priüs locutá fuitfe.
Confitebatur Domino, ) Laudabat Dominum , aut.
gratias Domino agebat,ex Hcbreorum idiomate rrv

nifi quód Græca(lgrc:poütio maiorem addit vim «s-

BepoA 06 9, vicillim cófitebatur , id eftlaudabatDed:

: E. : $^
confirmans ea,quz à Simeone dicta fucrant. Domi-

1

Inum vocat Chriftum , quia ftatiim fcquitur Er logwes -

L

IN.LVGAE CAB - d.

Muattuor,quemadm odum vertitjatque fic quidam ex-) À

C

E

fapiétia & gratia crefcere nó poffet. Tlud certü neq;

. fpicuum eft. Dominum autem haud dubie vocáuit

Deumrm, itaque Chriftum Deum éffe fignifica-
uit, Euthym. . z : :
Omnibus , qui expellabant redempfionem lfrael.) G.

gic Euthym.verb p lerufalem.Vtraque lectio bonum

redéptionem,fed ijs tantàm, qui erant in Ierufalem.

. [Si veró legamus 'frael;hic erit fenfus,locutá effe om-
nibus,qui expe&tabant populi Ifraclitici redemptio-
nem,vt fupra ver.25.Fortaffe vtrumque Ícripfit Euà-
gelifta,omnibus qui expectabát redéptionem Ifrae-
lis locutá effe in Ierufalem, vbi habitabat; nec eniml

decebat mulierem concionabüdam per alias difcur-
rerc ciuitates, Quid?an nó omnesTudei redéptionem

expec&tare profitebátur; fed alij vel incerto tempore;

ditores deligebar.
Multis de caufis Euangelifta hoc videtur dicere.& vt
Marie;atque Iofephi relisionem declaret, qui nihil

vt indicaret in Chrifto omnia, que in primogeni-

thlehem tamdiu faiffe cómoratos , quàm religionis.
Renerfi [ont in Galileam.)Vtrü ftatim reuerterint in
Galilzam, an prius ex Bethlché fugerint in Zgyptü,
dcinde ex ZBgyto regreffi fe cótulerint in Galileam,
|vt Matthzus indicat,apud illü c.2.13.22.25. difputaui-
mus.Pretermi(it Lucas fugà in Zigyptum , atq5 Ma-

ts copiosé fcripfiffe Matt haum. ! |
40. Puer autem cre[cebat , eo7 co forta batur JpirituoDe
tota Chriíti Fucritia, & adoleícetia vÍq; adanná tri-
cefimü;nihil neq; alij Euangelifte, nec Lucas narrár,
preterid quod infra ver. 42.(olus cómemorat Lucas,
Chriftü càóm duodecim eïgfet annorü, & cum paréti-
bus ad diem feftá Ierofolymà veniffet, clam (ï ab il.
lis fubduxitfe, & cá Do&toribus difputaffe. Quid re-

liquafeceritztate,hoc vno verbo cóprehendit , cre-|

uilre.corporc,& fpirim , quod alijs verbis poítea re-
petit ver. $2.dicens eum creuilfe faprentia, «77 &tateye
gratia apud Deit;t7- bomines, Quorü verborü quia eadé
eft (entétia; vtrumqs fimul locum híic explanabimus.,
Omnis in co quzftio verfatur quomodo fpiritu , (a-
pientia,& gratia creuiffe dicatur , cü ab ineunte zta-
te & fpiritu,& fapiétia,& gratia plenus fuerit, & nó
ita quidé plenus,quemadmodüà Ioannes,& ali j non-,
nulli homines pleni fuiffe dicütur, fed ita, vt fpiritu,

|diuina fapientia,qua vt Deus preditus erat,quia infi-
nita;neqs humano fpiriw,id eft anima,quia ilmparti--
bilis eft;crefcere potuiffe.De humana fapiétia omnis
eft queftio.Fuit hic olim locus acri admodum ftudio

que ea difputatione fammateligionis noftrz diuini-
(tas Chrifti, Obijciebit Ariani Deü non eíle, qui fpi-
ritu fapientiàqs profeciffet, Refpondebant varié Ca-
|tholici; quidá profeciffe quidé vere, fed humatia,nó

& iepovG p in Ierufalem.Origen. hom. 17. Lírael le-

habetíenfum.Nam fi legamus is l'era(alem fenfus erit
non quidem locutam effe omnibus ; qui expectabát

Ifraelis expe&abát?Expe&tabant quidem, aut fe certé

vel minore curaalij aut eo tempore , quo venit , aut|
majore expectabát defiderio. Hos opinor intelligit,|
hos Annaauidiores difcendi Chrifti aduentum au-]
39- Et vt perfecerunit omnia fecundum legem. Domini.)|
corum,que lege precepta fuerant;pretermiferin .

to;ac Rege fieri oportebatrite fa&ta fuifle;& vrinfi-|
- [nuaret non ob aliam caufam Iofeph,& Martàin Be-]-

gorum aduétum , fortaffe quód fciret de ijs rebus fa-

—

inter Catholicos,& Arianos agitatus,difceptabatür-|

diuina fap ietia,& pr-ofcciife vt hominä,hö vt Deurn!

TOE ET

Chriftus
quom odo
fpititu, &
fapientia
creuifle di-
catutre

Ms

: lAthanaf.&rm..æ.cötm Arianos,EPiphan.in Ancora-

. to,Àm-

NU AE um EEE EE

scentht ! Pofteriores Thcologi rem magis illuftrarunt; qua-
| quadzua-. |dtuplicem in Chrifto fuilfe fcientiam;diuinam,bca-

P** — itam,infufam, vfu comparatam,quam experimenta-

verbain modoaccipi. Jffcende , inquit Chriftus, a4 patrem
eodem lo* ' : :
co non eo- , 1
dem mädoihæc verba eodem contextu dicta funt, codem modo
accipiéda.

— —IOXN-MALDONATI COMMENT. — "

|to, Ambrof. in libro de incarnationis dominicz fa-
Icramento c. 7. Cyrillus libro ro. Thefauri c.7.& lib.
dere&a fide ad Reginas, Fulgentius libro 1. ad T hra-
fim.Beda,& Euthym. Libenter hanc fentétiam om-
nes hzretici noui, Lutherani, & Caluiniani amplexi
(adt. Magisferendü i corum , quos nominauimus,
Patrum auctoritate commoti feciflencíed , vt puto,
nefciebant eam aliquorum Patrum fuiffe fentétiam,
non fecututi fortaffe,fi fciuiffent; tantum contra il-
|los bellum fufceperunt:nunc autem cum fola id im-
pietate, addu&i feccrint,qua non fan&is modo , fed
Chrifto etiam,quantum poffunt detrahunt,ferendü

refponíio ,non immerito cítà pofterioribus Theo-
logis fubtiliàs rem explorantibus repudiata. Et veró
lilli ipfi,qui eius fueruntauctores, Athan. & Cyrillus
| quaä ca non fatis fidétes alias adhibuerunt. . Nó veré
in fe profecilfe,fedia nabis,quia vt nos fpiritu.fapi-
entia,& gratia proficeremus, effecit ; itaque non de
propria Chrifti perfona,fed de perfona corporis ei",
quod eft Ecclefia,vt multa aliajd etfe dictum. Item
quod rem magis cótinet, non veré;ac re ipía, fed de-
monftratione,oftenfionéque, & hominum opinio-
|nc profeciffe,quod &illi quos dixim"; & alij omnes
.|Veteres,recentioréfque auctores docuerunt Origen.
hom. in Lucam 20. Epiphan. in Anchor. Gregorius
Nazian. in orat. delaude Bafil. 30. & 'Theophyl. in

-|ad Paulum Diaconum in illa verba Ioan.14.28. Pater
H maror meeff ,& Damafcen.in lib. de duabus naturis.

'lem vocaucrunt. Ergo nec diuina,nec bcata, neque
infufa (cientia proficere potuiffe , quia infinita erat;
|. : |folaprofeciffe experientia , quemadmodum indicat
D. Paulusad Hebrzos . 8. cum dicit , Didicit ex. 55,
qua pa[fus eft ,obedientiam. Confirmat Theophyl.hanc
interpretationem ex vcríu 46. vbi dicitur cum do-
&oribus difputaffe;,omnéfque prudentiam eius mi-
ratos fuiffe. Vnde collizit propterea di&tá effe eum
profeciffe fapientia, quia fuam hominibus fapien-

À. | remortuos fepelire mértnos [aos,in quit Chriftus Matthzi
5:21.dubium non eft quin prioriloco animo,pofte-
|tiore corpore mortios appellet; fed cóiunxitin eá-
|dem con textum,;quia vtrique, quamuls non eodem

& etate Chriftus dicitur profeciffe; quamuis nó co-
|dem modo fapientia & gratia, quo &tate,profecerit,
.jNam ztate quidem veré, fapientia & gratia fola ho-|
.|minum opinione profecit. Obijcitar dénique quód
. |C- .90.idem deToanne dixerit,Puer autem erefcebat, eg|
|tonfortabatur fbiritu,loannes veró non fola hominum

: j opinione;fed veré creuerir. Refpondeo etiam de Io-
profe&to non eft. Hzcaliquorum veterum auctorü]

. |ram Domino appareret;;in fefto Pafchz ; in fefto|
| hebdomadarum Id eft Pentecoftes, & in fefto taber-

zian. n . ophyl in| |[put crab;pro feemina profiteri videbatur. Non pro-i
huiusloci comment. Czfar. Dialogo.1. Vigilius lib.|.
5 & $. contra Eutych. & Gaudence. in refponfione|

. |teruallo.Hugo,& Lyran.cum ijs,qui longiüs habita-.
|excufabatur. Mihi non videtur probari pofle Iofe-
|phum non nifi die Pafchz venire folitm. Nam etf

|gattamen alijs duobus feftis diebus confücuiffe ve-|
|nire: fed quia; quod narrate volebat j duodénem

|homines,; fedetiam apud Deum fapientia, & gratia,
- |dicatur profeciffe. Neminem veró vim Hebraice
-Aphrafis ignorare idem effe apud Dcum,& veré, vt cü

dicuntur. Refpondeo,quemadmodum recentiores
omncs Theologi,ac nonnulli etiam veteresrefpon-
derüt,fenfum effe profeciffe apud Deum, id eft veré,
[nó quód veré profecerit, fed quód hominibus vere,'
ideit non folum apud homines, fcd ctiam apud Deü
Iproficere videretur. Obijcitar, quód codem modo:

tc autem veré profecerit, non fola hominum opi-
jnione. Reuocandum in memoriam cft, quod mul-

ptura verba in codem poftta contextu non eodem

meum , «7' patrem vecfirem Yoannis 20. 17. fi, quia

accipi oportet, fequetur illudabfurdum Deum non

aliter patrem effe Chrifti , quàm noftrum, quod ex|
.|cadem fcriptura falfum omnino effe conftat, Doi-

tiam oftenderat.. Obijcitur contra hanc interpreta-'

tionem à nonnallis quód veríu 5». non folum apud .E | die Pafchz contigerat, folius meminit Pafchz. Me-

C. r.G.Zacharias, & Elifabeth iufti apud Deum faiffe.-
I metü , vt Matthzusait cap. 2.22. fecefferant in Gali-

Miter tépore; fed de co tantàm,quo relegato iam Ar-
chelao fine vllo eius metu venire potuerünt; aut ti-]

Idicatur fapientia, & gratia,quo etate profeciffeszta- F , moripretuliffe , faciléquein tanta hominum multi-T

- |tis fupralocis adnotauimus, folere aliquádo in fcri-|. |nullo excepto per fingulos annos veniffe dicit, &

rat,Nà Herodes Archelai pater,vt apud Mattheum

modo, mortui dicátur.Sic hoc loco fapientia gratia,

(epho,& Maria idem dixiffe, nam vtramque Chrifti
parentem appcliamt tamen non fequit—ur aut Iofe-
pl—;um eodem modo quo Mariam ; aut Mariam non

4 Etibant parentes en.) Quomodo Iofephum|
Chrifti parentem vocet,diximus fupravera;. ——
Per fingulos anmos m Ierufalem in diefeflo Pa febe l-
bebatlex, vt omnis mafculus ter fineulis annis co-

naculorum Exodi 25. t5 .16. 17. & 34.25. & Deuter. 16.
16.De faeminis nihil dieebatur , quia, cum ideo co-|
ram Domino appaterent vt profiterétur, vir,qui ca-|

hfbe-þantur tamen mulieres.fi vellent, id faeere rcli-
gioris caufa, Itaque Maria,etíi non cogebatur lege,
) AUX . . ; j p ; E
& longéà templo habitabat, tamen cum fuo Ífponío

. |ingulis annis ad templum veniebat Curamtemnon] —

veniretIofeph nifiin fefto Pa(chz in templum;cim].

habitaret, quattuor fcilicet, aut circiter dierum in-|

rdnt,difpt:nfatumEJj(ï&'diCunt, vt nó nifr die Pafchz
venirent. Nam co die nemo niíi morbo impeditus

Euangelifta folius Pafchze mentionem facit,non ne-

Chrittum Ierofolymz inícijs parentibus remanfiffe,

ritó veró dubitat Auguft. libro ». de confenfi Euan-|
geliftarum cap. 10-quomodo potuerint Iofeph , &
Maria vnà cum puero Chrifto per fïngulos annos
Ierofolymam ire ; cum Archelausibircgnaret, cuius]

leam. Duobus modis refpondet , aut , quod dicit E-
uangelifta , non effe intelligendum de omni genera-]

morem Dei,&legis eius obferuationem Archelai ti-

tudine, quanta eo die Ierofolymam conflucbat, po-
tuiffe latere. Hoc eft probabilius; quia Euangeliftà

quia Iofephus libro 17. antiquit. cap.-15. Archelaum
decemannos regnaffe tradit. Iraque cum hoc ipfum
accidit;quod modo Lucas narrat ; aut Archelaus ad-j
huc regnabat;aut vno certé anno ante regnare defic-

. 2.22. probauimus , duos vt minimüm poft ratum
Chriftum rcgnauit annos. TM . m

bt

42..E:

d d a «t

?11'0 modo , quàm Iofephum Chrifti fuiff paren-] - "i
OHEIN. - ! | Rn n

ter. per annos. fingülos. venire iuberetur, caufam] -
fuifle credendum eft,quód tam longé áblerofolymis| — —

| E

£j4
hr I
I?.ia!hh :

1. lib. hift.
Euang.

12 2633

1 Duodeci-
|mo anno :
eur fapien-
tie fuz fpe-

. 4timen de-|
|derit Chri d [ ^^ —— ? IT r ptum ene. Atqt :
: jratione quzítio explicata cft à Beda in commenta-| E
rijs prirna & fecüda. Alio etiá modo &idem Beda; &
JAmb.adíecáda queftioné refpódent;propterea düo-

ftus,

Cut clam

Jparentibus

remanferit
in Ierufa-
lem.

Ine huius verfas ad explendam fententiam , Afcendit
& puer cum illis , o nimirum Hebrzorum idioma-
lte» quodfupra ver.21.notauimeas. An afcederit Chri-

hi videtur Euangelifta obfcuré licet indicare ; cum

IMarialeptem azymorü die«s;'r—it*"e--ce*lebta.ifernt,' quem-|
ladmodum lege priceptü erat;Leuit.25.6. 7. & Deut.|
-|16. 8. Expre(fit hoc Euangelifta, non folàm vt leges| C
lferuaret hiftoriz; quz circunftátijs temporis, & loci
|commédatur, fed etiam vt Mariz, & Eofephi'religiö;-
Inem oftendetet omnia; quead Dei cultum pertirie-
banit;rit6 porapentidm: o
]parentes eins.) Infcijs parentibus. Parentem vocat etiá
. |Iofeph ea ratione; quam fupra expofuimus vet. 27.
[Triahocloco quzri poffunc; cur voluerit Chriftus
Itemanere in Ierufalem ; cur eaetate;non ante ; non

phwe fapientia bac, e2* virtutes? Matthéi 1. $4. & ; Quo-

|piffe; quod hoc myftico numero miffurus poftea ef

Iloco veteres hzretici Valentiniani colligerent; Ire«

|ergo Euangelifta dicit, rematfit i Iernfalem , non ità

|certo diuinóque cófilio id fa&um fuerit. Et quidem

19

27 EE i ii p RRR d

" o n Mi gt P^ pl ag I t u x M o o ol s af
Vieeiré agf o od -

LUC 140

k n
[

TR2 Et cum as effet annorum duodecin.) Deeftin fi- À

ftus cum parétibus in Ierufalem per fingulos: annos,;
an co tantüm anno quo hec contigerunt;quia gran-
diufculus erat, ceeperita(cendere , incertum ; fed eft
robabilius per fingulos annos afcendiffe;idque mi-

non dicit eo anno afcendiffe ; (ed remanfiffe in Ierd-
falem , quafi infinuans alijs anitis afcendifle qui-|

diffe intelligeremus. Atque ita Beda fentit in hom.
in hec verba , & Iuuencus carmine hunc locum red-
— tl templum latis puertim perduceye fefhis
— Omnibus annorum vicibus dessore ol ebant.— —
43. Confammati[que diebis.) G. g leduedtvtus 2
npaspacs GC Cüm pcrcgiffent dies ; id eft cüm IOfCP"h,*&

E

, ï
&emanft puer lefns 1n Iem/älemg,ïü—' non cognáuerunt

poft; cur infcijs parentibus. Videtur Chriftus in ipfa

.. |fua püeritia fpecimen aliquod diuinitatis fua* pre- D
— 7 lbere voluiffe;ne;fi poftea annos riatus trigintà nullo
--* |datoante fapientiz fuz documento'de improuifo ad
— |docendum prodijffet; homines ma |
|quàm crederét. Nam cüm & hunc (apientiz fuz gu-
[ftum dediffet puer,tamen poftea dicebant ludei, 7n4e

gis admitarentur,

moda bic litteras [cit,ctum non didueritfTYoannis 7.15.1d au-
tem duodecimo ztatis anno facere conuenicbat,quo
potilfimüm tcn-ägore incipit puerorü ingeniütnap-
parete ; & capeffendis litterisaptum effe. Atque hac

decimo ztatis fuz anno fapiétiam fua oftendere coe-
(et Apoftolosad predicandá Euangeliá.Quidex hoc

nzus lib. 1. c. 17. docet, néc opere precium eft eiuf-
modi deliria recitare. Ad certiam queftionéEuthym.
& Grezcus ille au&or D. Thomz refpondent ideo
clam parentibus remanfiffe , ne fi id illis indicalffet,
autab ipfis impediretur, aut illis ; (í morem nongef-
fifet, videretur non fatis obedire. Magis alia ratio
quam affert Beda mihi placet, proptérea id fecilTe, vt
oftenderetalium fe habere pátrem;cuius res illis etiá
non confultis agere deberet, qnódque illis foleret 6-
bedire;voluntate folitum facere , non debito. Quod

intelligendum eft;quafi aut ertore;aut cáfu,fed quáfi

Origenes hom.ro. videtür exiftimare inuifibilem fefe l

dem, fed non remanfiffe; & quiafi fatis cH*e-qputaue- B
lrit dicere afcendiffe parentes, vt & puetum aícen-

s ais

s tlb t

F

MP SMS

ftca volentibus enlh"ïüaki's* läpidare'abeOh'dit fe ; id

Icredibile ett turmatim , cppidäcimquc & venire Ío-

iquodBeda in cómenrarijs; & in homiliain hzc ver-
|Iud&is; vt venientes ad feftum,domümque reuerté-
|tes, fepatatim viri;rmulieres, ac pteri progrederétur.

|Ita fa&tum vt pater cum matre,marer cum pátre pu*

]if ec funt ipfa per fe probabilia.quis enim credat ina-
|tres filios fuos paruulos à latere fuo patfas fuitfe di-

|queamicos eum quafiuiffe ; non-obfcuré fignificat

|non cum pueris, fed cum cognatis,& a
|lioqui non inter Cognatos & not$s, fed intet 'uc"rffo'sz

|pueri g'r*eg:at.im',*feparat,*ïniq'tüijcþrogfe'di'folcbä.t,quc.f— :
[modo pater cum matre, mater cum patre ; vt illi di-|

|polfe effe nifi cüm pueris? Quodautem dicit Euáge-

.|tror vtà parentibus omnem negligentiz , culpseque
. |fufpicionéremoueret.Nó enim neglectu,& in curiá,

parentes cófecerant, càm Chrifttim puerum defide-
|rarunt; diem alterum in remetiendo codem itinete|

Jinueneruntin templo ; in medio Do&orum , vt Eu-

fic interpretantur, vt eundo , redeundóque confim-

eft difpáruir,inuifibilem fefe fecit Ioannis 8. 59. Idem
quoque videtur apud D.Thom. Grzcusille,quem ci-
tat; auctór indicare, eftque credibile hominem pra-
Ícrtim Grecumex OOrigenefumpfiffe. — — ——
44 Exiflimantes autem eum e[fe o comitata.) Curn om-
iies Iudgi ad fcftum Pafche diem confluere folerent,

litos, & redire. Incó igitur comiratu Nazárethano-
rum ciuium cognatotum prafertim; amicorümque
putabant patentes cffe Chrift um,vt cx euentu colli.
gitür ;inter eos enim folos eum dicuntür quafiuiffe.
Hoc certius;quiá ex ipfo Euágclifta (ümptü eft,quàm

ba, & Bedami fecatus Lyranus tradunt;morem fuilffe

erum effe crederet;ne vterque de illo inquireret.Que

Ícedere? & videntur tum Euangeliftz , tum inter fe
repugnare, Nam cüm dicit Euangelifta parentes exi-
ftimaffe,eum effe in comitatu, & inter coenatosat-

Iofephum , & Mariam fimulij fi'e,putaiïäque Chriftü
amicis cffe, A-

quzfiuiffent. Pugnantia etiam initer fe dicüt; f1 enim

cunt,cffe putabant, cum ex confuetudine fcirent, nó

lifta exiftimantes effe in comitatu, ideo dixiffe arbi-

fcd credétes in comitatu cognatorum ; & amicorum
effe iter vnius dieifuiffeprogreflos. —— j

non veriire,quarere coeperunt. Vnius igitur dici iter

confumpferunt;tertio die càm eum diu quefiuiffent]
tliym.exponit, meliàs vtique quá qui vnius diei iter

ptus dies vnus fit,.Ierofolymz verb quarendo duo.
Illud enim Euagelifte verba magis ptz fe ferunt cum
dicit vezerunt iterdie, — 7 —— od
46; Et fatlum eft. pof triduum.) Dubium an tribus
diebus oninino ttanfactis,an ipfo tertio die Chriltus
inuentus fuerit. Vero fimilius tertio inuentum fuiffe
die. Ho€ enim ea plirafis aliquádo fignificat , vt cüm
Chriftus dicit fe moriturüm , & poft tres dics , id cft

idie tertio refurre&turum Marci 8. j1. atque ita fentit
Euthyri; Quodautem tertia die; non ante, nec polt

Pofl triduum jinquit;reperitur in téplo, vt effet indicio; quia
poft triduum trimphalis illiws pafsionis in [ede caleflt,ez7 bo-
|pere diurtio fidei oftra [e vefurrétturué offerret , qui mortups
iil assb LO ndptin u

— Peneruntiter diei. ) VÍque ad toCtem;quo tempore
|eredebant, vt erat vero fimile puerum adfe cenandi,
|& hofpitandi caufa ventarum , quem càm viderent

Kfucrit inuentus, Ambrof; myfterium interpretatur|

, Jnwenerunt illm in templs. ) Er ciom quaverent , inquit
Origen. hom. 19 tion imuenerunt inter C^gHAEef 5 nec enim

fecille, vt Ierofolymz remaneret, quéadmodum po-

.....

potérát bumana cognatto Dei filium continercs non inueneriat

Ed lz

- Inter

| z

Chriftus
quo fenfü
in medio
/"Do&orum
fedit.

1

d

inter cognatos ,quia dna vnatora erant notitia s 'fcigntijiquc]
mportali, V biigitur inuemiunt eum 77 templo.. Ibi enim inue-
imitur filius Dei. $i quando q2* tu qqæþer;is filium Da , quare
prumm in templo, illac prapera, ibi Chriflum fermonem, at-

141 -

IOAN. MALDONATI COMMENT. 4

que (apientiam id fl fiham Dei vepertes. :
Sedentem in medio doclorums,)Inter doctores. Hebraif-
mus;vt, medius veftrü ftetit,id eft inter vos,nec enim
vt opinor fignificatur illum inloco do&orum con-
fedilfe, vc quidam intelligunt. Nam necEuangelifta
tanquam do&torem, fed tanquam diícipulum tediffe
indicat,cum audilTe tàtm,; & in terrogaffe dicit,quz
difcipuli funt partes ; nec idltantailla Scribarum , &

TONT MO CA NRES 00

- |Pharifzorum fuperbia, quos Euangelifta do&orcs|

lfierividemus. . " .

.|animaduertit 3.parte Paftoralis c.26.Pjgilantiinquit;
|eonfrderatine penfandum e[l quod, cum Lefus annorum duo-
deem drcitur im roedio doctorum [edeus,non docens , (éd.inter-

|per diuimitatis Patïtiamïwrvlmm- féientia ipfrs [ums dotloribws

, juatim poftea finita difputationc. Apparet etiam.ex

.|Necrogatcur idfecerit, cur cum doctoribus difpu-

vocat , profecto tuliffet. Sed in medio do&orum fc-
dilIe dicitur , quia credibile eft do&tores in orbem
iuxta parietes editiore fediffe loco: auditores veró in
medio humilioribus fübfellijs, vt multis etiam locis

" £udintem illos e7 interrogantem. ) Non do&oris,
ícd auditoris agentem perfonam. Re&é id Gregor.

r(gdm'inmnitmï; Qþ,cxemplo feilicet ofenditur,ne infirimw
dacer&quis Audeat , ft ille puer doceri ipterrogando volwit, qui

mmiffrawt. Quanquam ex Euangclifta colligitür ita
illum difcipuli perfonam cgiffe, vt dum interroga-

ceret.Propterea enim ftupebantomnes fuper prudé-
iia& refponfis eius. Multa Beda in commentarijs &
inhom. in hzc verbain eandem fentétiam,in quam
Gregorius fcribit;qua & ad explicationem huius lo-

éocadimmoregaptalunn ..5 0. 45 L
.. 47- Stupebant autem omnes , quieum audiebant , faper
prudentia, e7* refpon[js eius.) 9erl 8 euvésd fuper intelli-
gentia;id cft quàm acuté, & bene res intelligcret. Eft
credibile tanquam diícipulum interrogatum, & qui-
dem de maioribus myftcrijs,cum viderent doctores
illá fupra eius captum aztatis refpondere. Nam quód
quidam hzreticorum putat interpres refpófum hoc
loco Hebrzorum more pro quouis poni fermone,
non conuenit in hunclocum,vbi Chriftus ab Euan-
gelifta audiens folüm, & interrogans inducitur.
48. Et videntes,) lofcph & Maria. Ad cos enim hoc
puto referendum potius,quàm ad omnces qui aderát,
vtquidam volunt. p
"LAdmirati fant.) Non ficutalij propter prudétiam,
& refponfa cius,nam eius prudentiam;(cientiàmque
non ignorabant,fed quód cum preter opinionem in
medio do&orum difputantem reperiffcnt.
Et drxit mater eius ad ilum,) Placet quod pié non-
nulli notauerüt, non hoc ftatim,& coram omnibus
matrem dixiffe;ne gloriari eo videretur filiosfed pri-

hocloco,vbi clariffimé Iofeph pater, Chrifti nomi-
natur,eum veré non fuiffe patrem;videmus enim nó
IO(C'Ph ; fed Mariam qu.alï paretem libcrö,ac iure fuo
Chriftum intetrogare, Quid feaiff nobis fc? |
Fili , quid fecifli nobis fic?) Non funtaccufan tis , aut
reprehendentis verba,(cd mirantis; atque dolentis.

tauetitsfed cur ita fecerit, vt parentibus infcijs caufa
doloris fuerit. Hanc habent vim duo illa verba wo-
ka, &:/ïc, j Pav ; !

tus refpondebar , magnos illos magiftros multa do-|

Á

€

)

F

|poterat accidere, vt Maria que fciebatíe de Spiritu

|cos adalia tranfmieraffet, & quod magis puto,ne re-
fuertiflet ad czlos , cüm illi placuiffet iterum defcen-
|furus. Patrem quomodo Iofeph Maria vocet Chriftil
diximus ver. 27. Obfernauit D. Auguft. infer. quo-]

dQ dixerat ei,ecce concipies in vtere, C2* paris filium,eg7 ve-
: abis nome einá Iefmyhic evit wagnue, co filiue altiftimi vo-|
Jeabitur.Mernarat parere fibum altifimiseg erat bumillima.|
|nec fe marito . necim ordine nominz praferebat , ve. diceret
Ego, e7* pater futte . fed p^ter tuns, inquit, e7* eg . l
L «49- Etait ad illos.) Solamater interrogauerat , Fil;
qurd fecifhs nobis fic ? fed quia pro fe , & Iofeph interro-]

runtaliqui cur dolebant, cárue a uærcbä?CHii&üirï
& filium Dei effe credebant: nec enim filius Dei ez-
rare, aut perire poterat: refpondent Orige. hom. 19.
& Euthym. in comment. Non puto cos idcirco do-
luiffe,quia putarenterraffe puerum, nec perijffe; nec

fancto concepiffe;qua & angclá loquentem, & cur-
rentes paftores, & Simeonem audiuerat prophetan-
tem,timerct, ne puerum perderet oberratem. Aliud
quiddam dolor,& quzftio parentum,quàm fimplex
Ic&or intelligitfonat, Quómodo ením tu fj
Ícripturas legis ,
quodam , ac tormento,non quód Ícripturas erraffe,

trinfecus habeant veritatis (ermonem , atque ratio-

|Rem, & tu nequeas inuenire,quod verum eft : ita &|.

illi querebant;ne forte receffifet ab cis;ne rclinqués

dam de Chrifti parentibus, modeftiz fuiff virginis,
q.uod,non.dxxcrxt,. 90 & Pater tuus, fed Pater tuus,
i ego. Chriflum, inquit;pepererat angelus.ad eam venerat,

[gauerat , vtriquerefpondet , vtrumque docere vo-
jene r od i : | s

Cu: dolét,.
& quatunt ;
Chrilli pa-] .

quando|
queris in eis fenfüm cum dolorc!

aut perperà quid habere arbitreris , (ed quàd illz in-|

—— uid efl quod me quarcbati?) Non reprehendit pa-
|rentum erga fe curam;folicitndinémque;fed patrem
|Deum parentibus hominibus anteponit. Refpon-|headit p«1
[detquidem reprehendentis modo; non quód verée
|reprehendat, fed quód fi parentes fciuiffent; qua: in|
|rex& quam ob caufam occupatus effet; ver? faiffent
|reprehendendi, fi,vt fe fequeretur ; à patris eum ne-f

z

1

rentes hd!
amiflum, |

'Modeftia
B. Virginis;

1 ul
1 í [

|

H

!

|gotijs auocare voluiffent.Iraquenon vtargueret, fed] -
vt doceret;reprehendentis habitum induit. Nec de- s
bet piusle&or Caluinum audire, quem dicere non| -
puduit Mariamà Chrifto merito reprehenfam.Sem.] -

|per enim ferpcns. ifte infidiatur Marie calcanco :
ledipía conteret caput eius.Sctibit quidem Ambrof:

Chriftü hocloco arguiffe matrém ; fed cofenfu.quo
[nos explicauimus dixit. v sf

Vefetebatis. ) Videtur ignorantiam reptchendere,

[quód ea nefcirent, qua fcire cos oportebat. At vnde|

id Ícire poruerütex angelis, ex paftoribus, cx Magis,

Jex Anna, dicuntaliqui. fciebant quidem cx illis ; vt

fupra diximus,myfterij íummam, eum mundifalua-|
torem miffum fuiffe, lumenque ad rewelationem ga-i

|tium fuiffe propofitum; fed fore,vt pucr adhuc defer-].

tis par&tibus fe fubduceret, vt cum doétoribus in té-

[plo difputaret, nec debebant, nec poterantícireseam

igitur ob caufam admirabantur. Non erego cos Chri-
ftus reprehendit, fed reprehendentis fpecic docct;|
quemadmodum docexe fimulata noniiunquam in-]
crepationt folemus pueros, etíam cum nullam in il-

m

Ecce Pater tuue , e7* ego delentes quarebamu te.) Qua-

— ia

hus d "lt.

Chriftus .
non tepre-]

rétes fuos. ]

|

ls
lu
|

2
4

ER
4 5?[3ï[&l'9m

1 [
P^2 p

. 0;9!
I'ncgaff(

PH'ICF.PI

Wa

Lsj

im t

V

SOMNRNE
r Xk)ijmx N

EN
W
i N
Q |
itin.
Alig
ipler
ndo
äOlOtc
ïïïMTQ)
lnïln
ato-
:itl
iügafs.
r

l

|^
Itf

T
! d

d i
^ iþl/
Yor
US»*-'!O.

AW

t
j : N
: P u fm;tn;;fä
?aþon-/*f*-"-'f; :
'J -,/I.'lm;»
X sz |
t -
x
CW& RC' .
hi ] l
qeret t XX
3 MP

pQ P

hNI ID r t

; Oportet

t uid figni-
aAcet.

Chrifii

I45.

D — l 3
ELK d 3 iab - "EE " i r EESPRNDERS EO UE QO PA AVCIR CO MT BPT GEIALSEESS 22 EW N ROU B IOT 2 RSNTIEE TL HO G RB OISL A Ralb
j ' 3
Vi T " BLP L d 6a od P » : d N
N " X n E : : : 2 "CM A E f w J E
t E t " E .v S X R
: i 1 n 4Á * à $ Á ï*x *
kocome DO $ N * ; ' * : ho * LO u N
: : «v ^ 3 £ $OXE A 4 .W X
X — 2 i

[eriplamrappeltai. Dei enim, non hominam tem-[ A
|plua ezat. Ácnó tamlocum loco;quàm negotiane-| .
gorijs, petíonas pcrfon.is,cïppq*!n-ere;videcur.Negg—- R
tia Patris füi celeftissncgou]s minibus humanis,etiá)
párentam focietád, obedientiz, confolationi, Sicut|.-

- lalibi dicit mets cibus e/!,wfæmï volutatem eues qui mi-| -

At matrer plulauam me,non eft medignus Matth. 10o. 37.

lx
, *

imagis obedire debeat, paueim habere.

|Épiphan.herefi ;o.Ebionitas rcfellit, qui Chriftum|
iLofephi filium effe putabant. .

.opertet me efe )Decet,non tam affirmation&, quam
ucgationem fignificari atbitror , quafi dicat oporte-
batme,nonaliain re; quàm in patris mei negotiJs

. Ject nou fatis bzretici habent, vt nobis; nifi Chrifto|

X eond *

- [domum,áut £erti patris fui app cllaffet: nec ali am eó-
rüm,qui hocró deIofepho. & Maria;fed'dealijs au-|.. : ( usQuo EUSBEHSIM
|voluiffe fienificare; & fingularem Marie diligendiam
; x à lo sl db du : CR CR TE st

EUR

rzclarum: r , C CC :
ol cxemplim nobis reucrentie relinquereterga paren-;
4 pooocnow-e x RD MUA MR : p« o , E
peuetue d tes t Orieen. hom.20. Ambrof. Beda, Theophyl.&
j« iubiecu-: '
onis erga

fuperiores. .

letiam ipfi atbitrij libertatem tollàr. Refutat Origen.|
hocloeo Valentinianos, & veteres illosomnes hze-|..-
|reticos, qui Chriftam filium Dei veteris teftamenti —
cffe negabants càm hocloco eius Íc dicat agere ne-|

lontix. u r : : V
1 0 odf WW i. s ..N.r a. - M E .' ) 2 r - i " AO
I £5 '.gggg;;(ängnrmteüexemm,wrþnm ,.quad locutus efl 44

3 -

1

|verbi non irite

* ;

. Jtris ipfius , qua vocabat; vt homines primüm doce.|-
]rer,dcinde pro illis moreretur.Itag;neque Euthymij| -
dnterpretationem probo;qui ve rbunnó intellexiffe|

iditoribusintelligunt,dc quibus ver. 47. di&tum fue-

Ibis poltea tradidit obferuandum. Qwi amat patrem fui,|-

occupaium cífe,non in ppereilifbgs?lüqdis, non in hü- :
manis curis.Errat enim hrretigus quidam interpres;| :
qüin'cceiïï faccmhpc verbo fignificari dicit, q.uafx'g;ä
|potucrit Chriftas aliud facere, quàm faciebat. Scili-].

leis.) Verbum quidem intellexerant quid fignificaret;]
lciim pátreim fauth peum appellaban, dicebátque cjus|. .
- ]fe negotia agere oportere;neque enim idpoftange-| -
llos, poft paftotes, poft Magos, poft Simcones, pott D
|Annas pétetantignorares fed fnyfterium , nimitum| .-
llexerunit; qua cffent ncgotia illa pa-j: .

|Chrifti parétibus hocdictum fit; per fyuccdochem.
lintelligendum.Non enim Tofeph fimul, & Mariam,,.

Icdfolum Iofephnon intellexile, —

gr.Et defcendit'eum es,Cg" venit N ææci*eth,ü-?nüþbdi-
ne lc&or exiftimaret emancipalfe fe Chrift , & po-
|flea vt ncgoria patrisageretS; obedientiam parentum

o

rat, v[lapela.*zfif]ägri*? pmd"mtid : (fnüanfïs et, Autfide, ;

jeus iIis.) Videtur Euangelifta cón fulto hsec addidiffe;|

incelexiffc. Difcedit ergo cum parentibus; & fubdi-] .

itus illiscft, vtqui fe paullo ante Iudzorum docendo|
;magiftros Deum effe oftenderat; terrenis etiati obe-|
- diendo parentibus hominem profiterctur:fimülque

o

iEuthym.adnotarünt. Ambrofij verba quia illufttiotà -
parenes& funt.ponam; Quid enim magifler virtutis mf efficium pite .
tAUS z'mpler:e:,,?wE: miramur f patri defert qui þbd;*mr)mgg-—-
jri? Non vtique infirmiuati, [ed puetatis ifla feibietti et. Et ^ -
linfra, Difte potiies twe vrilitatis praceyta,ey exempla pieta-y.—
|t& agnofce. Difce quid parmtilzw tuis debeas cim legu àp4- :
|dtre filiwm non voluntate ,non opere , ton tempore difcrepare..

Ya«

IMariam , & Iofephum putat, id eft quód templum!. -

E

iter tlle celeflm:
jbes padorz mit epámum t
Mim, matrt lläng.f:- faflidia, masrilenga diferimiza cun mifeta
m ipfrs votorum fruthibsa maun peritulum eff , 77 cum edi-

B ]ab:ä-f?ä:]j? parentibus nofiri j mator mimori fabyatur.

iNam quia »iaiorcm.lo ffph udeþ'a—: 4latt propterea eum pa- |

Jtur bis qui patrum atatem babent. Quid laquer depaxetibw,

|Magna cura vidctur hoc Euangelitta docere , idem

lin obfcruandis Chirifti mylterijs ; & maiorem quan-

dam fidem,cognitionémque,vnde eà p roficifcebatur dis " nl
"i hr cium o ( g od ',Ex'ijs.ig

— |ciffe, (upra ver. 40. dilleruimus.

t5

Etfi perfonss duo; poteflate vnum [ant. Et vrique nullum pa-|
| s laborem genevationas expertus efl . T'a matri de-

)riam ,vuginï*g.fzf:k cfä/fämüum,Ap'igirm-!zcrim— |

derit c]uod aptanihbartu F! ulimr,mrf[; timore.Q gidäniz 05 p^-
tres lequar pro filiorum profzclu,e ponltiplitatos alients wfi- Y
bus cen(us , iatláque agrtcola femin 4 pofterorum etatibus pro-
fïsmra ?Nannepra b 0bfeqmd faltem äportct ræ]mædi. Breif-
uiter ex eodem loco,& Arianos refellic, & Catholi-
corum mores iiformat. Re&te etiam Origcn. hoc

ad (pirituales parentes sccómodat. Difrapim , inquitj

rétis bonore coluit omnibue filijs exemplum tribuens, vt [ubu|
z'y'czanmr pqrmtiäwaf&fod f patves gsmon J,fzæriiï-'t,(ul"räjcianf

e filis? fs Lefus felius Dei [abijeitnr lofeph , cz- Maria , ego
nan fabijciar Epi[cogo , qui mihi à Dto ordimatus eff pater:|
Non fu bjciar Prqflï)-rero qui niïk: Domini d.g::amne prapo-
fitus '9/2? Pmo-qued inte!llgtbat 1 ofp/: quia máaior feerat 'efus,
qui fobijcebatur fibi, c7* [ciens mamerem effe fabicttum trepi-
dns moderabatur imperium, V. ideat evoo^ vnu[(a uifaue quod
fepemelioribus prepo[rtus [rt i ferior, eg? mnbmnquam acti^
dat vt ille qui [ubictlus efl, melior frt eo qui fibi videtur effc
prepofitus-Quid um intellexerit dignitate [ublimur ;nin ele-
uabitur (uperbi (
vem e[fe jif!;e&im,. quomode € lefas fabiettus fuit 10 [eph.
Alia multá videre le&or poterit apud Gregor. Nyf-

[fen.in orat; in haé verba Pauli vCoriath.15.28. Twne|.
le ipfe filius fabietus erit ei Copiosé hunclocum ediffe-
'rentem , & apud Bernardum fer. 1. de laudibus Beatz

Virginis, & fcr. 19. in Canticum Cant. —

Et matereius coh[ämalmtf emnia verba bac in corde fuo )

enim disctat fapra ver. 19. Ecanimaduertimus, càm
multaalianonfolüm de Maria, fedetiam de lofeph
dicat,vt qubd Chriftum ambo quaficrint ver. 44. &
48. quód mirati fucrint ver.33.& 48.Quód tameu di-
&a, fa&tàque Chtifti animo recondiderit, feiper de

cxemplum Chriftijnon folum ad carnales,fed &tiam|.

(ola Maria dicit.. Vnde intelligimus duo Euágeliftam,

* "
:

obferuatio. Quia enimmagnam in Chriftum habe-

bat omnia verba. ems in corde (io, non quaft pv eri , qui duos

ncre quid Chriftus vfque ad annum etatis fuz trice-
(imum egiffet; nempe fapientia, & etate, & gratia

do&toribus difputaffet, vt ex eo vno intclligeremus

-Jexemplo, quantàm poftca etate progreffus profecif-

fet,qui adhuc puer eo víque profecerat , vt doctores

ldum fit Chriftum fapientia , etate , gratiáque profe-

|

*YETSISCUII T NAERIE EEE B
i
I 4. 4.

erbia ex.eo qs&ö"d maier eff , fed.faiet tta fibi mdis--: o

bat fidem, quidquid ab co fieri videbat,obferuabat,: -
Quod ij fam 'obferuauit Origen. ;plzu ; inquit; « ^ -
,qmd quam de..hamïm-e Mþicq&mr, vndae €7 ;z,ï/ig;l;g; i.

Mecim ejfet annirum , fed eiua qui de Spiritu fanloconeeptis| 7

i

profecitle. Ac fottalfe proptereafuperiorem narta-, —
Ibat hiftoria, quomodo annos namsïdugd(—gimcmnï 5

|difputande fuperaret. Quo autem modo intelligen-] -

$ - y » ; Y $ VA. us
* . ;
— : s d ER a2 3

G TTTDAM

o EE
Diligential
B. Maric in
obferuan-

J ogne t Tefie profiebat fapientia, er enate r gratim) ——
" |Voluit his paucis verbis Euangelifta breuiter cxPoää :

?s

: MMaraas 4

I^i.40.44.|Cans baPtifmUm ,,Fænitentiæ inremiffionem Pecc:ætorum rA fiqut fï:riptüm eít in

. [A&.4.8. 6.

Mat.;.3.1. [

Ioan.1.c.33

Mar.1.b. 8.
Ad&. 1.. 4.

Mart.6,€.17

& 17.3. $.

Z.Pft.- T. do

Mat. 3,b.7. ?7

2 eEXCYSY À Yeor
[^ $ U
"

EL 9.
Z BN
] ET
* * !

: 1 B Rov cBP& Fv

T - o X
r w at r m o o n Mib ho m Pv — —

ELA ROT u

»)

x Siefum dignusfoluere corrigiam calceamentorum eius: ipfe vos baptizabit in Spiri-
d&isaa t fancto, & igni: 17. cuiusventilabrum in manu eius , & purgabit aream fuam,
[ "(X congregabit triticum in horreum fuum , paleasautem comburcet igni inextin-

Macees)uibili. 8. Multa quidem, & alia exhortans euangelizabat populo. 19

t »5irdile&usjn te complacui mihi. 25. Et ipfe Iefus eratincipiens quafi annorü triginta,
^ — [vtputabatur , filius Iofeph , qui fuit Heli , qui fuit Mathat, 24. quifuit Leui,qui
|fuit Melchi, qui fuit Ianne;qui fuit Iofeph,, 5. qui fuit Mathathiz, qui fuit Amos)
[qui fuit Nahum , qui fuit Hefli , qui fuit Nagge , 2&. qui fuit Mahath,qui fuit Ma-[

igel . Hero-
(des autem tetrarcha cum corriperetur ab illo de Herodiade vxore fmtrisfüi ,& de
.. pmnibus malis, quz fecit Herodes, 20o. adiecit & hoc fuper ominia, & inclufi] —
[M255.45.]Joannem 1n carcere. 21. Factum eft autem. cum baptizaretur omnis-populus ; «X
k-*".erf-l-b. . - ; HU - n A TO UIo GRU NU EOE ag r m i . j : . - s ;
Toxes- Iefu baptizato , & orante , apertum eftcelum : 22.. & defcendit Spiritus fantus
n corporali fpecie ficut columba in ipfum: & vox de czlo facta eft : Tu es filius meus|

ewouw N N o autem quintodecimo imperij Tiberij Cafa] — .
WVOOOWAW) ris, procurantePontio Pilato Iudzam,tetrarcha auté Ga-
2295 llez Herode,Philippo auté fratre eius tetrarcha Iturzze
Qub & Trachonitidis regionis, & Lyfania Abilinz tetrarcha
; 2. fub principibus facerdotum Anna , & Caipha: factum
eft verbum Donuini fu perIoannem, Zachariz filium , inj
deferto. 5. Et venitin omnem regionem Iordanis, Prgdi)-(

Libro fermonum Ifaiz prophetz : Vox clamantis in deferto : Parate viam Domi-]
.|nizrectas facite femitas cius : j. omnis vallis implebitur: & omnis mons, & collis
[humiliabitur: & erunt prauaindirecta: &cafpera in vias plams: 6. & videbit om-
]nis caro falutare Dei. 7. Dicebatergo ad turbas que exibant vt baptizarentur ab| .
Ío: Genimina viperarum quis oftendit vobis fugere à ventura ira ? 8. Faciteergo| -
fructus dignos pcenitentiz , & ne coeperitis dicere: Patrem habemus Abraham.
|Dico enim vobis quia potens eft Deus de lapidibus iftis fufcitare filios Abrahz. 9.]
|Iam enim fecurisad radicem arborum pofita eft. Omnis ergo arbor non faciens
pesen fru&um bonum, excidetur , & in 1gnemljmi»t4tctur. 1o. Et mïerroogbgnt eum tur-
] jbe,dicentes: Quid ergo faciemus? i. Refpondens autem dicebat illis: Qui habet]
.. |duastunicas, det non habenti : & thqbet iefcazs ; Hmilitcr faciat. i. Venerunt |
jauter & publicani vt baptizarentur , & dixeruntad illum: Magifter , quid facie-| -
.|mus? .. At ille dixitad cos: Nihil amplius, quàm quod conftitutum eft vobis*,f
"4faciatis. '1,4.;-Inte'frogaögint autem eum & milites, diccntcï:s:f(lu-idfacicmus&. nos| |
. |Etaitillis: Neminem concutiatis ,neque calumniam faciatis: & contcnti eftote
- |ftipendijsveflris. 1. Exiftimante autem populo,& cogitantibus omnibus in cor-|
s PODU 1is de Ioanne , ne forte —ipfc cffct.Ch-riüus: . 6.. '.,refponditl Ioanne'ïs , dicens
ss exlomnibus: Ego quidem aquà baptizo vos : veniet autem fortior me , cuius non

,qui fuit

*hathiz , qui fuit Semei , qui fuit Iofeph,qui fuitI

uda , 27. qui fuit loanna

dpup

b c

i 146 TODMSLVCABSOCAIBRCIMS - — 47
IRefa, qui fuit Zorobabelqui fuit Salathiel, qui fuit Neri , 28. qui fuit Melchi , qui
Ifuit Addi, qui fuit Cofanqui fuit Elmadam;qui fuit Her, 29. qui fuit lefujqui fuit
Eliezer , qui fuit Iorim , qui fuit Mathat, qui fuitLeui, 3o. quifuit Simeon , qu:
fuit Iuda , qui fuit Iofeph , qui fuit Iona , qui fuit Eliakim , 3. qui fuit Melea , qui
fuit Menna, qui fuit Mathatha , qui fuit Nathan , qui fuit Dauid, 32. qui fuit Iefle,
qui fuit Obed , qui fuit Booz , qui fuit Salmon, qui fuit Naaffon, 33. qui fuit Ami-]
nadab , qui fuit Aram , qui fuit Efron , qui fuit Phares , qui fuit Iud« .34. qui fuit
lacob , qui fuit Ifaac , quifuit Abrahz , qui fuit Thare, qui fuit Nachor, qui fuit
ISarug , qui fuit Ragau , qui fuit Phaleg , qui fuit Heber , qui fuit Sale, 36. qui fuit
Cainan , qui füit Arphaxad , qui fuitSem , qui fuit Noe , qui fuit Lamech, 57. qui| -
fuit Mathufale , qui fuit Henoch , qui fuit Iared , qui fuit Malalecl , qui fuit Cai-|
- [nan, 38. qui fuit Henos , qui fuit Seth , qui fuit Adam , qui fuit Dei. actli
E IN ; CAD 1IHh- oX
e NNO autem quintedecimo impe—-h À ratorem;qui vbique tunc dominabatur, & Prefidenr
rij Tiberi Cefaris.) Nonfolum| — Indez;,aliófque tetrarchas, inter quos diftributum|
alij Euangcliftz,quifolà Chri- regnum fuerat, nominauit. Aliam rationé Origen.
O ftipredicationem, & mortem| hom. 21.& Gregor,hom.2o.in Euangelia afferüt, fed
* narrare videntur voluitfe ; fed allegoricam;proptereá & Imperatorem gentium, & "
U ctiam Lucas qui eius quoque| Iudzorum tetrarchas nominaffe, quód Chriftus &
: infantiam,pueritiam, ztatém-| Iudzisfimulveniffet,& gentibus. — — — —— —
endam fufcepiffe videbatursre-| | Procwrante Potio Pilate Indeam.)Quuia regnum Iudeze| ..
lliquum tempus víq; ad annü tricefimum, quo bap-; iamabolitü erat, & in tetrarchiasreda&tü;nec dicere| — ^
tizatus przdicare capit, przterierunt. Quo magis| licebarquoIudeorum Regeid quodnarraturuserat| —
| credibile eft,quod homil.in Ioan.y6.Chryfoft. trádit| — accidiffet, loco Regis nominat eos qui tetrarchias|. I
Miracula|ca miracula,quz in libris quibufdam apocryphis à ^ gubernabát. De tetrarchijsatq; tetrarchis, vnde ori-| "I
H .,Clz,rif,fä P|Chrifto in infantía fua fadta dicuntur,vera non effe, B ieiné habuerint, & in quottetrarchias ludzorü re-]
- [&a, & tai-|cüm Lucas ea nó narrauerit; qui hoc;quod duodénis| . gná ab Augulfto tributü fuerit , quibüíq; Herodis fi-]-
-Afa. |fecit, tam diligenter commemorauit. Defcribiter- — [ijsfingule cóceffe , docuimus Matthei 14. 1. inde fi
. |go Lucas quomodo Chriftus fefe profiteri coeperit — inefcitle&tor petàt.Cüm auté czteros tetrarchas no-
|Saluatorem müdi ; quomodo fuum,vt itadicam;in-| |minet,folum PótiumPilatü Prefidéjaut r;«uéra Pro-
lierit magiftratum Ioanne priüs przdicáte, viàmque, |curatoré vocat, quod Iudza;quz Ethnarchiz nomi-
- Bd ipfum excipiendum munienté. Hoc & alij fece- — ne Archelao Herodis maiorisfilio data fuerat ; rele-|-
|runt Euangelifte Matthzus c.4.1. & Marcusc.1.2. &| — eato Vienná Gallie vrbé Archelao Ethnarchia, aut
. |Joánes c.1.23.24. Sed Lucas magis hiftoricé omnibus| — tetrarchia effe defijffet , & Syric prouincie fuiffetad-
|temporis,loci,perfonarum circunftantijs diligenter| iun&a. Itaq; non proprio iam tetrarcha , fed mifloà -
expofitis. Quod ideo feciffe putandum eft, vtfidem| — Romanis Prafide;aut Procuratore regebatur. Fuit 26
|adhiberet hiftoriz,vt Euthym. admonuit. Tempus| c Pétius Pilatus fi Iofepho credimus fextus Iudeorü "
| primo loco defcribit dicens Ioannem Baptiftam an-| " Przfcs.Ná Quirinum primum facit, quód ad redigé-
no decimoquinto imperij Tiberij Caaris cospiffe — dasin fifcá Archelai facultates milfus fuerits quáuis
Iä*:äïï:g przdicare- Curnonante;apud Matth. c.5. x. docui-| nó proprié Iudza,fed totius cómuniter Syriz Prefes|.
: Itépore ca--[Ímus,quod apud Iudzos nemini liceret ante annum| — leffeclib.r7.antiquitatum c.vltimo;& lib. 18. c/r.& s.
jperit« — Getatis tricefimum aut facerdotisjaut doctoris munus| |Sccundü facit Coponium; tertium M. Ambiuium;
| — ffungi. Anno autem Tiberij decimoquintoIoannes| |quartü Annium Ruffum;quintü Valerinm Gratum, "
[tricefimum compleuitannü.Natus enim eratanmo| |cui dicitfextü Pontium Pilatü fucceffife lib. 18. c. 5. i
quadragefimo fecundo Augufti, vt apud Matth. c. a. . Rexitauté Iudzam Pontius Pilatus vfque ad Tiberij|-
. [probauimus ; imperauetat autem Auguftus annos| - inorté annos decé,vt idé Iofephus tradit c.lib.eiufdé
quinquaginta feptem, vt Iofephus au&or eft, aut/— .ex quo tépora retexentes facile colligimus quoto|ousto ri-
F IT - |quinquagintafex vt Tranquillus, & alij nónulliau-| ||Pótij Pilati Prefidis anno Chriftus & przdicare coc- : o
&ores tradunt, minimo difctimine, Eadem etate| D perin& mortuusfuerit. Cüm enim Iofcphus dicat gïfpïïc ;
: . |Chriftuserat;cm eodem arino quo Ioannesfextan-| |Pótium Pilatá vfq; ad Tiberij mortéPrefidem fuif-|Chittes&
d tüm pofterior menfibus natüs effet, Defcribitautem —— fe;alio veróloco fcribat Tiberium viginti duos udiede .
| |tempus predicationis Ioannis ex imperio Tiberij; |peraffeannos lib.i8.c.8.collieitur Pontiü anno duo-| -
"|cum eius ortum non ex imperio Augufti,fübquo, |decimo TiberijIudez Prafidé fidtum ; cámquean-|
natus fuerat,fed ex Herodis fcgno de(cripfilï"l:t C. 1.»5.'? no decimoquinto eiufídem Tiberij , vt Lucas-docet,
|quia cum natuseft,adhucIudea proprium habebat — |Chriftas;& Ioannes predicare coeperinttribus vero
Regemyerant enim res,qua in eacótigerant;,cxpro-, |poftantis paffus fuerit, fequiturinitium pradicari-
prio potius,quàm ex alieno Rege defcribendz;cüm, |onis,de quo hic Lucas agitin annum Ponrij Pilati
auté przdicare coepit deleto regni titulo ià prouin- jertium,;Tiberij veró decimutniquintum;morté aue|
., |ciam redacta cxat,SyriæQueattribsma, ideo & Iü'fïï&;-d tem Cth'r'i&ijin'annum Pilati fextum, Tiberi-j"ver*ö

N 1OAN. MALDONATI COMMENT. —— u-
ldecimum o&ctauum iucidiffe: f1 quid forte hoc in-] À |ter meam conie&uram afferré poffum. Erat Chalcis,
| tereft le&oris (cire.Sunt qui eos qui tüc Iudeam iam| . |cui Lyfanias imperitabat , contermina Iudzz intra
Syriz prouinciz adiunc&tam abminiftrabant, nótam| — |eam regionem comprehenfa, quam Deus promife- E :

Prazfides, quàm Procutratores fuifle dicant.Quod ex|-
Iofepho videtur probari poffe, quo auctore conftat|-
lib.17.antiquit. c. vltimó, & lib. 18. c. 1. totius Syriz,|.

^rat Abraliamo;fita in móte Libano , vt Iofephus ait,
iaut illi certé adiacens : & eft credibile maióre ex pat-
te àludzis etiam tunc habitatam fuiffe,licet (ub alie-|

& Indzx vnum tantüm fuiffe Prafidem, non ergo
poteracIudea, qua prouinciae Syriz vna pats erat,
proprium Przfidem habere. Illud certé conftat, fi is|

quiludzam gubernabat Przfes erat , Przfidi Syriz.

|nigena viuerent domino. Hzc potuit effe ratio,
-jquamobrem Euangelifta ciüsetiam tetrarchie mé-
|tionem facere voluerit. At quid Chàlcidi cum Abili-

na,aut vt meliàs dicam,cum Abilina regione , cuius

fuiffe fübiectum.Scribitenim Iofephus lib.i$.antiq.| . |hic Lucas Lyfaniam tetrarcham fuiffe diciefüpra in-
c. . hunc ipfur Pontium Pilatum,de quo agimus,à| B |dicauimus fuiffe in. ea regiorie Abilam vrbem vn-
Iudeis apud Vitellium Syriz Prafidem accufatü ma-| — |de regio tota Abilina di&a effec.Plinius autem lib. ;
| giftratu motum ab co fuiffe, &cRomam adImpera-| — |c.18.Abilam vnàm ex fex tetrarchijs,que Decapolin
torem miffum, pofito ciusloco alio;quiIudzam in-| ||tegionem cingereninftàrq; regnorum cffenr fuiff:
jterim regeret. Vox Grzca qua vtitur Euangeliftalate| — |dicit.. N M s |
Ipatets generaliter enim fignificat Principem , Du- CO Sübprincipibia facerdetum fnna ,v* Caipha.
cem,Gubernatorem effe sfeuorevd ; nofter interpres|. |ouomodo Annas,& Caiphas facerdotes faerit,Mat
vertit hoc loco $?«4oveio/6c procurante. Quanquam| . |thzi 26. 3. 57. expofuimus. Voluit Lücas omnibu
idcm alibi vbique foler Prafidem vertere, vtinfrac.| . |modis tempus ícribere mon folüm ex annis im
20.20.&C fupra c.2.2.& Matthziro.18, & Marcis.9.| |perij Tiberij,& ex Prafide, atq; tetrarchis ,fed etian
- |Kdémquelofephiinterpretes folentfacere. — — | — |ex principibusfacerdotum , quós Annam tunc ,
7* Tetrarcba autem Galilee Herode, Pbilaippa'lz'tn'e)t'nfhc-;ä C Caipham fuiffe dicit:Non quód fimul facerdotes fu
tre elis tetrarcha Iturae, €77 Tra&kamftidzä regionms , C2* Ly-) crmt nullum enim Reipüblice Iudxorum täm*:pu.ll
?-gggzzïa,(ïäiliw tetrarcba.)De Herode, & Philippo,eo-| . |tam perturbatum fuiffe legimus , vt duo fimul Sum- Princd
: rámque tetrarchijs Matthzi 14. 1. dwi(iï'ex:uim us. De| |mieffent fa"de:dþ,töä ,ncäld,fivnquamaccxdxffe:,lo-ï ia ;ä* |
Lyfania maior, & huius loci propria queftio cft, quis fcphus earum rerurm diligétiffimus Ícriptor tacuif)| nontur.
nam fucrit; & an 'pa:;;"emvnam regniludez in tetrar- ' | 1 :

fet, Nec , vtalij putant, quàd priüs Annas, deind
2 ^. v u O P. E « : : "UI ^ $32 o ftokdo TY AAE $44 (b 4 pE 4 VEETISEF TLTb D A
ichiam redactam adminiftrauerit. Nam Euangeliftay ||Caiphas , quo tempore Chriftus, & Ioannes przdiz
lia cum ceterisannumerat, vt corum fratrem, Hero-

: t icarunt, fuerintfacerdotes, quafi eorüim pradicatio,
!dis magni filium facere videatur, qui lï)attcxn vnáre-

: 3 aisl
1 "D ccfïi-P
: 0 ii
L. 4 Vi AO
1 *b gam.fïc, æ'us
slb
uamfftt

PA

Quomodo? " X
Annas, «
Caiphas

| Lyfanias
quis, & vbi:
tctrarcha.

—Ó

. e| |nequein folius Aniiz,neque in folius Caiphe,fed n
|gni eius in hereditatem accepram gubernaucrit. Ita| .. |vtriufque fimul facerdotium incideri quemádmo-| ^
- : |Boni etiam au&oresnonnulli fentiunt Bedahoclo-| ||dum[Ifaias initio prophetiz fuz non vnum tantüm,| . ï
[ leocadhym.incommentn zcuceQuamopi. Ddilosfubquibesprophesilet hominaWtRe] —
— — ] [agienemfcilcfuit diligentioribus interpretibus re-| . |ges, quod nó vno tantüm, fed multisalijs poft alios
- Ifatare. NamIofephus qui Herodis Magni resomnes| reghantibus prophetallet. Vt1lgaflshæceüop1nxo, |
laccaratiffimé perícripfit, nullà illieiufmodi filium| — fed minimé probabilis, càm cx Iofepho conftetlib. il
J|Lyfaniam fuifle tradit, & lib.z.de belloIudaicoc.2r.| - " 4
-|vbi cius narrat mortem , tres tantàm filios Arche-
jlaum;Philippum,& Herodem reliquitfe dicit.Idém-
Ique- Hegefippuslib.1.c.46.teftatur.Hüc errorem hi-
d |ftoriz meliüs quidam viderunt, quàm emendarunt.
|iNam dum corrigere voluerungin alium ipfi nó mi-
- [norem inciderunterrorem , Lyfaniam hunc Ptole-
|mzi cognomento Mennazi dynaftz Chalcidis filium| É
|fuiffe dicunt;qué patri fucceffiffe Iofephus lib.14.an-
tiquitatü c.21. & lib.a.c.4. & Hegefippus lib. r.c. 29.
auctores funt. Neque animaduertunt eundem etiam
lofephum illo ipfo pofteriore loco fcribere eum Ly-|
ifaniam,quem Ptolemzi filium fuiffe dixcrat, ab An-
jtonio Cleopatre impulíu occifum fuiffe triginta vt| -
iminimüm annis,antequam Chriftus nafcerctur.Ita-| -
|..|que tantüm abeft , vt cüm Chriftus przdicare cospit;| ..
" dtetrarcha eifet regionis Abilinz, vt fexaginta ante| —
' Jannisfuerit mortuus.Cogor in re obícura eorü;quo-| '
- |ad meliorem inuenio;probare conic&turá, qui hunc| F |ali
. |Lyfaniam de quo Lucas loquitur , eius Lyfaniz filiü! -
|patri cognominem fuiffe credunt. Bonütantàm au-|. —
|&orem defidero. Inuenio qui dicát Abilam vrbem,| . .
vndercgio tota Abilinadi&tacft,cognomento Ly-| |
(anium appellatam, vnde probabilis conie&ura du-
|ci poteft;,omnces eius regionis tetrarchas Lyfanias,(i-
cut Reges omnes ZEgypti Pharaoncs; vocari folitos.

P ictene e RSGFOBUNU P TRNEDRCNERUD ONCUUN ERE

E
s

* *

Sr«a)

Mi ais

ia
M^
öir;::i
"e
H ^
N22
* £
«
p o
E
m
- &
9go3.
: peh o
z
ie!
63
rA
e
v "
e:
e .
-^
2.
ea
hm s
C
L
E n du
" m*æ
^6
m
E m'
D
Em
a* g

NI A UNUSE
T *'"t&ääæ& ä,gæ-;&,-w"m,«,;,,p :

![Curigitur Lucas eum Lyfaniam cá Herodis numce-| | |fuiffe Pótificem anni illius , quafi alternisjannis ille, f"&fwl.idm
qrauit flijs, fi nec filius eius erat, necin vllam regni| , |& AnnasPontificesfolerenteffe. — —— q

:eius partem fuccefferaenec in hacre quicquam pre-|7- | —— Fa&pmef verbum Domim: faper Toannem Zácbarte

E —— , "IN LVCAE CAP. HL. j
j Fl-:;nn m dejerto.) Iuffus eftà Deo Loánces, càm in de-| A jvzrwm. Eccleíia enim non delercum, fed domus; non f
j Hebtaif- 1ïferm effctpredicare. Hocenim Hebraicaphrafisfi-| — |via,fed meta cft;qno vocandi homincs funt. Domi.
| m — lenifican Verbum Domini fuper aliquem fieri , Ifaize nus eft Chriftus , cai venienti paranda via eft, Ante|.
38. 4. Hiere. 1.2. 4« Il 13« N 2. 1. 60 7. 1. & . 9. & 14. facicm enim eius idco Ioaxmes;nf.ui.ïh:q eft, vt viam
| 1. & 16. r, & alibiapudhüc, & alios Prophetas pat-| . |eius przpararet,. Vnde Chrifti diainitas manifefto
: fim. Det mihi hoc loco le&or veniam, vtabominá-| 'argumento probari poteft, Nam apud Ifaiam no-|
i di auctoris Caluini vtar verbis. Co/guew ,inquit| meneft rv quattuor litterarum,quod; affirmanti-|
binc nullos effe veros datfores, n?jï qmbw fnmm*?wm cf 4 De bus etiam Hebrzis,de folo vero Dco dici potett, Via
wuns ,nec /zæffrit«verbum Da baberenifi acmïla: eti«m /þ" Ihnt !30 minum agimi,quiper cam, quam Ioannes|
|ritnalis vocatio, $i ergo fummà Prophete vocatismem Devex-| — prxdicabatpoenitentiam,;explanandi crant, vt m ol-|
| fe&'amnt,qm'l:': fnnt qm bodie fe mäemnt??'f]hmam.m?z ho| |liter'venientem exci perent Chriftum. Montes Ori- Quid mó-
- Caluinus| Caluini veraem eff; vt de Creten -1bu*s.-T1t1.x.ng dicit D B ggzncs,& Beda homines fuperbos;valles humilcs eífe tid, & val-
fugmï*ï Paulus,fed nullo potuit Caluinus teftimonio melius d1.a1 nt:Sed.Vt de füperbisid cácedamus,qui per pgs-|Pum. 2«f
"äm:u: c.|coargui quàm hocíuo nullo potuit tormento tota| |uitentiam ln.lmiliandi ; ac deprimendi fjmr ; quid dej.
.äfïiäï eius Ecalefia faciliüs Iabcfa&ag.- Nam fi non f.uf- | humi.hbu-s dlccmus?quoxpodo ungl.cburur?quomo- ;
igerit. .noglïfïcit verbum Dei habere ; nxü; accedat. vocatio;] do.erxgelxtur?'vt ad æqualltfucm redigantur? Án ha-|
ihdae Avr ipíe dicit; quid de ipfo ; déque omnibus &, |milescíie definent, füperbíque fienu Refpódet Bedaj
a Caluinianis ; & Lutheranis miniftris dicemus; qui| |hocideodi&um etle,quia qu fe exalrat , bumiliabitur.|
j necà Deo profe&tó vocati ,àut miffi funt , nec ver- C. 14. IL & 1.8; 414. Athzc fentenu.'a de premio,|
1 bum Dei, fed diaboli habent? . Alia que & hoc lo-| illa delabore dicta eft , ex qua contrarium potiüs ef-
! co , & duobas fequentibus verfibustertio, & quat-| — |ficiturneminem in hac vita extolli, neminem crigi,
to dici poteránt ; à nobis apud Matth.cap. 3 1. 2.| |debere,nein altera hx;xpllictqr.Allter etiam Origen.|
; dicifuntr s esetos o tepbsup) buvbosühs CimontesTudzos,quia mPerblg valles Gentiles , qu ia
TWS C g. Omnis vallis implebitur , qgt emms mozs , e7* cg!!z«s humiles erant , appellari.Sed praterquam quod Gé-, ;
Jïäïïmfäïïjäjj Ibumiliabitur.) Priorem partem huiusiíaie c.40.3-4.| — |tiles nihilo minüs fuperbi, quam Iudzi erant, cüm|
liiv h teítimonij, ex clamanti in defirto parate vidfliBorimi, — | quicquideratin mundo /operbia vite effst , quomo- 1. Ioan, $«
t i g dreflas facite [emitas ii quiaà Matthzo ctiam, X Mar-j — |do Gentiles qui válles erant exaltari jid eft humiles| -q
m I u co c. r. .adducta eft , illic explicanimus; Hoc quod| jcífe definere oportebat? Nihilergo per montes ,& :
B Lucas addit;/nunc explicandum. Loquebatur eo ;0*— - [collesaliud; quàm vie inzqualitatem,afperitatémq;|
| co Prophetaex períona DeidelIudcorum redu&tio-| — | defignazi azbitror ; ficut ftatim dicitur , Er afera ia
J | ne ex Babylonica captiuitate aucdtore Cyro, & fub| — | vieeplanas.Hoc enim eft, quod maximé afperá;atque
: leius figura dcalia maiore ; verioréque reductioneà| |difficilé viam reddit, fi nunc in valles defcédat;nunc| :
| capriüicate diaboli per ChmP.cum facwnda,quema-a.i- ' Jinmontes affurgat. Explananda'lgimr eft via , id cft :
| modum Euangeliftz omnes interpretantur. Loqui- D | vitiorü inzqualitas, repugnantiaque ad virtutis mc-
| k jtür aatem prophetico ; ld efi.:'poäticoffqrc more,per| j|diocrirarem redü*:ccnda ne quid fubeuntem in ani-|
1 profopopceiam dicensmittite preconem;qui .vblquc mos noftros Chrittum offendat. Quem fenfum,ne- à
terrarum clamet,maxim? veró in deíerto, vbi magis! — | mo meliüs quam Euthym. animadacrtit; qui & il- ï&ïï?"
|deuia, & magisafpera viaeft,vtomneseam explana-| |ludre&é obferuauit; vniuerfale illud 024 nó vni- gugit'usfim
: re, préparáréque curen t»vcnt;trovDomino;yätumn;. | zlcrfalitct accipiendum. Nec enim omnces valles ex- äägzuäs
L. quippe, & ipfum per (e-zquafïdu'ccm;egrcgium po-| ]jaltatas, nequeomnes montes, & colles humiliatos|" h i
h- |pulum fuum in patriam reducturum;non decere, vt fgi(ïc per Chriftu m , id cít non.omnia Gs | [
i x | Rex tantus.q:.udquam in via d:cuänfmk,qmcqualm in| |ta correda , quia mulzx viam parare noluerunt, |
in i | equale;quicquam afperum muenila-tf.A- confuctudi- — |Quanquam fi id qugd paullp an te dicebamus , ve- |
Qitun |neRegum metaphora Fan'Pta?eiïg:.,:qmb?s regnum. — |rum cft, futura pro imperatiuis pofiza effe , fupe:-.-
zS.Veï-ïäl fhïiï.mm ; aüt vrbcm ?hquafm mcu-n-c.lbus viz.non ex-' E | uacanca cft hecobíeruatio. Nam quamuis nó om- à
lii | jplanari quö,verqm etiam ornari ijlent. Hoc ergo , |ues valles exaltata ; necomnes colles humiliati fue-] -
: Ailr jeft parate viam Domimi , id e-fl:» D-(?;nl:le;venctlro; re£as! — |xints tamen Deus; cuius ca vox eft, atque.przco-
9 " facite femitas enunt ; id eft quibusilletranfiturus eft, & | |nium, omncs valles exaltari, omnes colles humilia-
,Cgl,'p. | onis vallis implebitur , eg" omum mens, «7* colls humilia-sïï phiatierdtis : 2555 : : & ]
VABR . bitur, Nam vt via plana (iGneceffe eft;vt valles.fiqua, — G. Et videbit omtis caro falutave Dei . ) Salutem E
5 - Joccürruntexaggerentur , & montes;fi qui fun t,cx-ï quam Deus p20pulo fuo daturus cft, vc fupra c-aþ,. 2. "
A gebrait-| planentur in campum. Futura proimperatiuis Hc::-fï , |30- Carnem pro. homine fumi tam fcitum eft , vt
r jmus fatz-|breord morepofita funtimplebitur , --id:e&implf:a:t'ur,,3 [opusnon fit exemplis docere.. Daobus autem mo-
*[fE- N ;ïääuï- LIamilialitur , id eft humilietur. Sicetiam erwntprauwa, — |dishzc poffunt intelligi. Autita vt fignificetur fore
i |» . — Whoceftobliqua) m dmrea;id eftfint. Quodtuncde| vt omnes homines confpe&uri effent, quomodo |
i |viaBabylonica dicebatur , dicitur nunc eodem Pro-' F |Deus populum fuum primum à Chaldeorum, de-| — |
o Ipheta ad Chiftum fpectate;de viatotius mundi, qua, * |indeà diaboli tyrannide liberaturus cflc: , ficuc Pfal.
n omnes gentes ad Ecclefíam Euangelij przconio ex-| |73. 12. dicitur Deus speratia cfle falutem in medioterra,
A citz ventutz&erant. Primus autem przco Ioannes| jidefttoto infpectante terrarum orbe.Et Píal.47.6.7.
1 Mfuit , qui propterea fe vocem in deferto clamátiseffe| — |7pfi , inquit, videntes frc (quod Deus fecerat erga po-
7A lLs VIdixit. Dcfertum corporaliter quideta fuitillud ip-| |pulum fuum ) admrati font , conturbati fnnt , commati
a ! 2?;211—? fum iuxta Iordanem , in quoIoannes vixit;acprz-| —|[wnt,tremor apprebenditeos , && Pfal. 67.. 25.. viderumt
MM . jne quid fi- dicauit: fpif'itualiter autem totusterrarum orbis, in mgrefues tuos Deim , mere[fus Dei wmek , Regis mei qui. efd n |
^ : i*g puse que late vox eius infonuit.Necenim Ambzofio fub-| — |fan& , id eft quomodo Deus gradcrctur , veniensad |
ilb Ad Gal. 4. Ícribo , qui defertun?.Ecclcüamæin--terpretatur, quód| [ferendam opem populo fuo. Simile illud eft Pfl. o7.
ffïuæ "E e fæ&æï flf R,mf"l" fh d*-".,æm?m'*,ï*"ï quam ens qua lf-*l??f lv d. Fiderapt omnes termin terre f[alutare Dci no(iri : E;l

ho : | : n . G 3 ilad -

TG NI EPe AE r n . t Es ctey st dieta RORU j

1 Fructus
jpredicatio-
|nis S. Ioan.
|Bapt.

DP EU DP E Ra a W. t

192

dOAN. MALDONATI COMMENT.

E

illud Ifaiz 41. 4. s. de hac ipfa re lpqu entis, Q
operatus est , e7* fécit , vecans generationes &exordta' ? Ego
Dominus , primus, cy" nowiSmmus ego fums vidermnt infula,
7* timnerumt , extrema ferre obflapuerunt, & cap. $2.10.
Parauit Dominus bracbiwm [anélnus finim m oculis omnium
rentium : (9* videbunt emnes fines terra (alutare Dei nofhri.
& cap.61.9. Pt (Gietur in gmtlbm j?meg eornm, €9" germen
eoram in medio populorum 5 omnes qui viderint eos cogno[cent

quod fiecauerit Dominus 4quas maru vübri ad vefiris intra-
itum, quando egreffi eftis. ex , /Egypto , €7* qua feceritus duo-

..'qui non babetis avgentum properate, edite e9* comediteyveni-

|te,emite ab[z, argento, e7* ab(2, vlla commutatione, & c.66.

14. F'idelstus, C97 gandebit cor veftrum , e7' o[fa veflva quafi
berba germinabunt , €7* cogno(cetur manus Domini ferui

dems ,& Ver[g 18. Ego autem oper eorum , 7* cagitationes
]eorum : venio vt congregent cum amnif'nu gentibus ,«g* lim-|
un s Q9 venitit C videbwst gloriam meam. Nverque|
fenfus melior videtur effe , quàm ille quem Gregor.|

hom.2o.in Euangelia,& Beda in commentariis affe-

tie oculum nifi ad extremi iudici diem. tetendit ? vbi cim

ele£lijeg" reprobipariter videbunt; vt ez* wfhi de munerere-
tribütionis fae frne fine gandeant , C* mmfli in vltione [up-

Jphictj m perpetemm gemant. ^ ! |
7. Duebatergo ad turbas.J Vide Matth.5.7.vbi hec;|
& omnia, quz fequuntur vfque ad verfum deci-!

mum , explicauimus.

celifte non narrant. Lucas fru&um quem auditores
ex Ioannis concione perceperant, exponit. Primam,
dicit cormmotam eius concione turbam , vt viam ab

leo falutis quereret ; ptopenfior enimfemper ad pic-

tatem eft Populus, quàm qui prudétiores fibi viden-
tur. Et verb cum Lucas dicat & imperitam multitu-
dinem,;& publicanos homines pro publicis habitos

annei de falute fua confuluifle;folos non dicit Scri-
bas,& Pharifgos eum interrogaffe.Interrogat Fc')pu-

|lus , Quid ergo faciemus ? Particula ergo indicat aliquid

prius dixifle Ioannem , quo docuerit omnes audito-

|res in errore verfari,nec ca,qua ibant via, faluos effe
poffe ; aut aliquid certé in eandem fententiam, vnde
Icolligendo Popalus interrogauerit quid ergo faciemus?

quaft dicat , fi ita viuende vt viuimus ; fi id faciendo

[quod facimus,falui effe non poffumus, doce quid,vt

falui fimus, facere debeamus. Potuerüt hoc collige-
re ex illis verbis penitentiam agite, id eft, preterita do-
lentes peccata vitam,moreíq; in melius commutate,
que alij Euangelift&e cómemorarunt. Potuerunt et-

illos, 7nia /fhi funt femen , cut benedixit Dominus, S1c dice-|
Ibat meretrix illa Rahab Iofue 2. 10.11. Audimimms

rünt, Qujia omuts caroinquit Gregor. accipitur onmis bo-|
pio , falutare Dei videlicet Cbriflum in bac witaemmis bomo|
|videre non potwit. Fb ergo in hac fententia "Pro'pbeta' praphe- |

apertis celisminiflrantibus angelis, confedentibus "t poftolis|
p fedemaieflatis fa& Chriflus apparuerit , omnes bunc e7'|

Io. Etinterrogabant eum turba dicentes , quid ergo fa-|
ciemus?) Hec que fequuntur víq; ad ver.16. alij Éuan-|

peccatoribus, & milites fzuum hominum genus,Io-|.

.Oxi; hac' À rat, Gemmina vipemrm q»;'s oflendit vobis fugere-. 4 ven-

B
bus /morrbaorum Regibus qui erant trans Ierdane, Sehon,|
(* 0g, quos interfecifln, e7" bac audientes pertunuimus, eyr |
elangwit cor noffrum , nec reman[it m nobas fpiritus. Autita;|
vt fenfüs fit fore , vt omnes homines videant , id eft!
guftent, experiantur , percipiant falutem Dei, parti-|
cipéfque fiant eius beneficij, fi tamen velint. Omni-|
bus enim in commune;ac fine difcrimine gcmis,aut :
petfonarum fuiffe propofitam,ficut idem Ifaias vati-|
cinatus fuerat c.55.1. Omnes fitientes venite ad aquas , 77 |

P

[nes enarrare. Percwl/2 ,inquit Gregorius hom. 20. in
Euang. & Bedain comment. rerrore fuerant turba, gmï

lenim caritatis fpecie , vt illic diximus, omnes 1n-
telligit. Itaque.non eft herenduim in verbis. Quodi

Iduas habet tunicas , alteram necetffarió dare debeat;|
Iquemadmodum quidam nimis litterales interpretes|
lintellexerunt.In vniueríum precipitur erga
|caritas , & compendiofiffima oftenditur et
'|via. Sed totum caritatis genus per duas maximne ne-|

|tum, atq, veftitum vt Bafil.apdd D. Thom. Gregor.

fura ira? Facite ergo f'uélus dugnos penitentia, vX putat Eu-
thym. & ex illis ruríus ver. 9. 44m fecuris 4d radicem ar-
beris pofita efl. Quibus extremum illis interitum nifi

tis, que credibile eft grauiter ; & vehementer dixitfe
Ioannem , nec fuiffe ab Euangeliftis commemorata,
quibus propoütum non erat integras eius concio-

cenfilium quarebant, Hoc igitur certum eft fignum au-
ditorem profuiffe , cum commota , &
Ícientiaad concionatorem venit, vt de fua eum fa-

puné funt corde , 77 dixerunt ad. Petvum ,«97 4d reliqms
vApiffelos , quid. facszemns wrri fratres ? Ext cuftodem il-

Quid meoportet facereyvt falums fiam ?.
tus à diuerfis generibus hominum Ioannes, accom-
modaté ad vnumquodque refpondet. singulis, inquit

priffa loannes vefponfum, Quanquam vt Theophyl. ad-

notau

plicior erat,nonfolum à malo abítinere, fed bonum
etiam facere precepit;publicanos veró,&milites ab-
füinere tantüm à malo, neminique iniuriam inferre.
Arbro:quod turbe dicit,cómune omnib?putat effe
preceptum ; quod publicanis, & militibus, illis pro-
prium. Zecjinquit;ez alia officiris pracepta proprta fr-|
gulorum ,mifericordia comunis eft v[ns. 1deo communia pra-

tefipiícant,interminatur. Potuerunt & ex aliis mul-|

a[gitata con4 .
lute confulat. Quemadmodum illos Petri audito-|
res feciife legimus A&tor. 2.37. His autem auditis com-|
lum carceris , qui tremefactus Paulo ; & Sylz ad pe-/
des procidiffe dicitur , A&or. 16.29. 30. rogafftque,|

3t.. Qui babet duas tunicas, det uon babenti,) Confül-|
Ambrof.generibus bommum conueniens tribwit fanfus Ba-|

itsloc inter fimplicem turbam,& publicanos;|
«* ! ; LI L] * * * r] z u 2 * j
militéíq; difcriminis adhibuit, quód turbá quia fim-|

cepta omnibus officiis ,omnibus etatibus necefaria , c* ab|.

omribys deferenda, Non publicanns, nonaniles excipimr,mnï
'agricold vel vrbanus , diues «2 pauper s omnes in. commune
admonentur , vt conferant. non babenti, Mi[ericordia emm
plenitudo virtutum e[l.. Et 1deo omnibus eff propofita perfe-
Éle forma virtutis yne veflimentis, 4lim,mtzs,5' fs parcant.
Redé hec Ambrofius.Etenim cüm fimplex populus
nó foleat ad inferendam iniuriam effe procliuis, nec
vllo fibi proprio laborare vitio ; preceptum illi cum
omnibus hominibus commune Ioannes tradidit.
Qui babet, inquit, duas tmmicas det uon babenti. Speciem
vnam caritatis.pro toto genere , id eft pro omni ca-
ritatis officio pofuit. Sicut Chriftus apud Mattheum
Cap.25.35- efwrimtenim , «* dediflis milu manducare. Vna

qui fecerunt, boni quamuis auctores, valde labora4j

Á&or.18.In fenfum igitur intendenda mens eft. Qui|
nec tam anguftus eft, vt de folis tunicis , ac efcis Frq-f |
ceptum intelligendum fit;neq, ram latus,vt quifquis|

roximül

e falutis|

ceífarias , maximéq; cómuncsipecies declaratur, vi-.

hom.20. & Beda hunc locum explicans adnotarunt.

| Liam ex lis que Lucas ver.7.& 8. Ioannem dixiffe nar-| '

.« Quan-

runt, quomodo id ab Apoftolis ipfis feruatum fu-]
Jerit, cüm Petrus duas tunicas zonam, & calceamen-
Ita dicatur habuiffe A&orum. 12. 8. Paulus vero , &]
Itunicam , & penulam2.ad Tim. 4.13. vt Oecumen.]

Quis fen-

fus huius
qui habet
duas tumi- |
C4, det, ;

G.

!

aAb d amte R A ""

E NEAII EDAE d ao — -

zi

L4

- s.

i
P VTRU ORE II ESNUE d :
x RE * ; ;
um OM d :

fllfwos |
mil
|pe-
Que,

fii.
üm-
Qu
ii
iab

RUX

"14 l f /
IÉ I
r

:4

Ioan, 14.6.

d

"a - — DDULTHBNCLA AR OADBHL

ag

has duas fpecies pofitas fu«i.iï'cgutant ; quód non ha-
benti , fed qubd danti magis fint neceffariz. Maioris
enim effe caritatis, qua fibi neceffaria funt dare, quá

Ique fuperflua.Quod quidem verum eft;fed non pro--

pterea has duas [pecies à Iöarfxlc pofitas arbjtto: ; fed
potiüs,quód pau perib? magis fint neceífariz. Nemo
enim fine victu,veftitàque poteft viuere.Etita vide-
cur Ioannes orationem fuam confultó moderatus,vt
non vidcatur auditores ad íummam , fed ad neceffa-

riam tantàm ad falutem caritatem obligare voluitfe.

Ideo non dixic, qui habet tunicam , det eam,fed qui
habet duas tunicas;det alteram ei qui nullam habet.

IHoc etiam obferuauit Ambrof. M[ericerdie tamen ; in-

quit, zp/rms pre fpoþilvilitate coditionis bumane men[nra Fr—
natur , vt non frbi vnu[qui[que torum ertpiat fed quod babet ;
ewm pauperibus partiatur, Duas veró tunicas dixitn on
certum tunicarum numerum,fed cuiufcunque vefti-
tus, & per veftitum cuiufcunque boni alterius ex-
terni fupeïrfluizt*atem denotans. Fierienim poteft, vt
aliquis non duas tantüm, fed multo etiam plures tu-
nicas habeat, omnes tamen illiad tutandam vitam
neceffariz fint; eum Ioannes non cogit vllam dare
non habenti. Etfieri rurfum poreft, vcaliquis vnam
tantüm habeat tunicam , & quia ea illi neceffaria nó
eft;ex Ioannis fentétia eam illi;qui nullam habet dare
debeat. Contia veró,cüm dicitsonbabenti,non folüm
eut intelligit . quiomnino nullam habet , fed eüm
qui etiamfialiquam , etiamfi plures habeat ; tamen

lad caendani vitam pluribus indiger. Illi enim;quám-

uis multas habeat ; quifquis plures neceffarijs habet
dare aliquara debet. Summa eft;duabus ex partibus
obligationé eleemofynz dandeloannes przfcribiu

Jexinopia pauperis,fi tnendzx vitz neceffaria non ha-

beat ; & ex abundantia diuitis; fi plushabeat quàm
illi it ad vitá neceffarium. Eadem modcrationelo-

[cutus eft Chriftus optimus interpres huius loci in-

fra c. 1. 4 1. V'erwntamen quod fapere[! , date eleemofynam;
(* écceomnta munda [ant vobis. Caeterum quia plerun- j
que vnatunica vni hominiad conferuádum corpus
fatis clTe folet;per vnam tunicam; res omnes neceffa-]
rias; per duas, res omnes füperfluas fignificauit. Ex-
plicauit hunclocá egregié Hieron.q.t. ad Hedibiam.
Qui babet duas tunicas,det Alteram non babentis de. fí 5cy-

hia frigera [intez* alpina niues, qua non duabws, e7* tribus

tunicis, fcd vix petudum pcllzbm rePellnnmr ? Quicquid ergo
córpor, noftro fafficere poteft., s* bumane [uccurrere smbeail-
litatiquos nados natura profudit; bec vua appellanda eff tu-
m'a; e7quiequidin præf?ntibm*alimm risneceffavim eft ; boc
vnius dier viclus appellatwr. Hoc mihi non paullo ma-
Igis placet; quàm quód Gregor. & Beda fcribunt. 14.

bat,fi falui effe vellent? cáim & Chriftus vnica-viafa-
lutis effet , & ipfe idcirco veniffet, vtadeum homi-

plebem perfectam? Id iam ante feciffe credédum ceft,
quamuis Euangelifta non dicat. Debemus enim exi-

arce , inquiunt , de diuidendis cum proximo duai'b'uï( twnicis| .
datur praceptum , quia boc de vna dici non potuit , -quauniamh; |
Mf vra dimiditurnemo veflitur, In dimidia quippe tumica ts ] .
[mudus remanet,qui accipiteo* nudus ,qut dedir. Mitum vi-]
deri le&ori poteft , non aliam magis expeditam falü-|.
tis vian,auditoribus fuis Ioannem oftendiffe,& ma-|
Igisad munus illud,quo fungebatur,accommodatam.] -
[Quin dicebat,credérent in Chriftum,quem predica]. ^ |tía notauit, quibus id hominum genus infame eft,
! iczdes, calumnias , auaritiam, feu latrocinia, autex-

nes adduceret;&,vt angelus dixit c. 1. 17. vt pararct illil.

|ftimare Ioannem virum tam fan&um , tam enarum

imyfterij;tam amantem Chrifti, quíque in id vnnm à

IQuanquam Gregor. q.uïi-dcm,öc Bedanon propterea A

C

D jtatis iuftificati; cüm Ioannes interroganti populo,

E

| vitam mgredi;ferna mandata Matth.19.17. Magis vtique

(5.) Grzcum verbum zpox(v, quo Euanegelifta vfus

|quanta visfuerit orationis Ioannis, quz etiam mili-

- |hoc illis nihilaliud facientibusad falutem effet , fed
|quód fit vero fimile eos,fi his rebus, quibus frequen-

Deo miffus erat, eam officij fni parté; qua erat prz-
cipua, non negligenter prætcrijffe. Ac fortalle cünm
hoc; quod Lucas natrat, dixit; iam Chriftum digito
demonftrauerat , iam dixerat ; ecce /£gn Dei , ecce qui
tollit peccata mundi , Yoannis 1. 29. Nec etim in liacre
Lucas temporisrationem habuit. Nec mirum eft ita
refpondiffe loannem;,cüm Chiriftus ipfe de eadem rc

[ab adolefcente illo interrogatus; Qwid boni faciam , vtl

babeam vitam aternam ? non tefi ponderit nift 5j vis ad

precisé quàm Ioarines, & minüs noui diceiis. Quis|
enim ignorabat; ei, qui velletad vitam ingredi,fer-
uanda effe mandata? Ioannes aliquid videtur dixiife
noui quod in Decalogo n6 omnino effet expreffüm,
vt,qui duas haberet tunicas; ei quinullam haberet;
alteram daret. Ceterum cogitandum eft vtrumque
accommod4até ad auditorum captum locutum fuiffe;
qui maiora tunc quamuis illis dicta fuiffeut ; capere
non poterant. Etnon crát vinum nouum in vtres
veteres immittendum , neruptis vtribus effundere-
tar.Similes de charitatis officijs loci funtIacobi z; 15.
16.& r.loan. 3. :7. Maximé veró huicloco affine eft
quod cribit D.Paulus 2.Corinth.8. 15. 14.& D. Hie-
ron. ad explicandum hunc locum adducit. Non enim

772 prafeuti tempore veflra abundantia illorum inopuam fep-

interpretarentur , deberéque doóctorem; qui vtrum-
que teneret non habentibus impertiri.Sedallegoris
cü hocipfum eft. Magisad rem pertinet,quod Iren.
lib. 4.c.40. ex hocloco probat, nos operibus chari-

quid fe vt faluus effet,facere o porteret;nihil aliudte-
(ponderit, quàm vtexerceret opera chariratis; — —
13. Nibil amplius quam quod con (itntum eft vobis ,fatia-

eft;ambigue eft fignificationis.Nam & facere;& exi-
gere fignificat. Hoc pofteriori modo non folüm au-
&ores Grzci Origen.hom in Lucam 23.Gregor. Na-
zian.hom.25. cótraIulianum, Theophyl.& Euthyr.
[cd etiam Latini Ambrof. in commenrarijs ; & ferz
mone 7.fiue is Ambrofij,fiue Auguftini eft , fermi. 19.
de verbis Domini, & Bedaii hunc locum fcribens|
interpretátur. Senfus eft melior,quàm quem La—tüiä
noftri interpreris verba videntur prz fe ferres quan-]
quam & noftra verfio hüc admittit fenfum ; eodém-
que modo intelligenda eft ne faciant plus quam 11—;
lis conftitutum cft. Erat enim illis conftitutu m,quá:

vt alijs frt vemi[stoyvoby autem tribulatto, fed ex eaqualitate;|

pleatsot e il(o.mm abundantia wjiræ imopie fit fi:pp*leäi*eüä |
tum, vt frat equalitas, Rcfert Theophyl.fuiffe qui duas] -
tunicas.duos fcripture fenfus litteralem, & myfticum] -

Matth.9.17
& füp.$.575

exigere. Publieanos fuiffe tributi Caefaris exactores
apud Matth. c. y. 46. & c. 9. 10. diximus. l)

$i

14 Interrogabant autem eum e* milites,) Oftendit

ts homincg pfcrtlmque feroces emollierit. - L
Neminem conentiatis nec calumntam faciati,e7 contenti
effote fl'ipendus ve[Irz.) 'Tria potiffimüm militum vi-

torfiones. Ab his cos abftinere iubet.Non quód fatis

tiüs peccare con(ueuerant , non peccarent, necalijs(

cum tributi exigere deberent; plus facere, erat plu$ -

peccaturos.Idémque de publicanis dicendü eft,quos
ctiam iudicauit Ioanncs facilé cztera vitia vitaturos,

— P : "-

" RUT

1

CIPINEEETITIC oos

m

IOAN. MALDONAT. COMMENT.

( 36 | BN , l
fiillud quo maxime laborabanccuitarent. Probarüt; À euminterrogarent, num ipfe effet Chriftus, ltque
ex hocloco nonnulli veteres etiam auctores nó cfle; — imeritoà quibu(dam dubitatum eft, num refponfum| k
lillicitáà Chriftiano homini militare Ambr.fer.7.Au4 — ihocIoannis,quod hocloco Lu cas,& Matth.c.3.11. &|
An fic lici- la ft, epift.s. & lib. 22.contra Fauftum c. 74. Res perj .Marcus c.1; 8. recitant Baptiftam dediffe, idem fue- ,,
) t ï;: Íc facilis erat ; nifi hereticus fpiritus, quiomnia hoc|' rit; codémque accidcrittempore , atque illud qued|
l* - Hempore turbauit;in dü bium reuocaffet.Nam neque, — loannes narrat. Vr idem effe videatu r,facit fimilitudo
| Chrifítus Centurionem illum, cuius taa toperelau-; fententizsvt diuerfum,facit quód hic populo & qui-| i
dauit fidem,abarmisabftinereiuffit Matth.8.10. ne-|. |dem non interrogahiti fed tacité apud e coeitanei| !
! quzPetrus Cornelium alterum Centutionem,quem illic legatis (acerdotibus, & Leuitis, ijídéque Phari-|
[ baptizauit & in fide inftruxit , A&. 10. 36. 48. coegit ('æ;is non interrogantibus modo, fed etiam coatra il-|
/ mutare idgenus vitz. Recté monet Ambrof. fer. 7.|— lum fübtiliter difput&tibus ref, pódiffe dicatur , quód- | |
| Jaut quod magis credo Augull. fer. 19. de verbis Do- 8 quchocante baptifmum à tribus Euanecliftis ; illud|
mini hoc preceptum nó adíolos milites, fcdadom-, |poftbaptifmum à Ioanne fa&üm commeimoretur.
nes in vniucríum inagiftratus, & Ecclefiz minifros, n neutram partem argumenta fünt neceffaria, (ed in|
| pertinere, E;e, inquit , cogno[cere (e debet omniz bome qu1, — hanc probabiliora. Atqueita Ambrof & 'Beda fen-l
pmiitat, Non enim zantim deijsmilitantibws [ripturalo-/— tite mihi vidétur. Vterque enimcolligit ex hocloco|
quitur , qui Armáta miligg'æ detinentur $ fed qmifquis militie| | Ioannem prophetico fpiritu intimas animi cooita-|
! fne cindulo vtstur , digmitatis f mles ad[eribitur. /ttque) / iones cognouiffe; neque enim verbis vllis,(ed (olis
ideo bac fententia poteft dici verbi gratia militibue, protetto- lrcfpon,difïï: cogitationibus, quia dicit Euanocliftal
ribus, mnc'?z'flue Refforibus .ez* cuicmque 4ui fipendia pu-| — AExitimante auter papuloe cagi-fant:bmfä»mi;gäg; ,',ï trilil
AMlice fibi decreta confequitur- 51 amplius quavit táquam ca-| — us feisne forte sp[e effet Chriflus, Quod fi ita eft;non da-
lmntator e* coneu[for Ioannis (ententia condemnatur.F fque — Ibium,quinaliud hod faerit teftimoniu quüä'm illud :
| - |adeo autem boc inoleuit malum,vt iam quafi ex cenfnetudine.C, quod Ioan nes Euagelifta à Baptifta exhibitum fuiffe l
qvendantur legas,-eormm;mmr Iuta y fentetia ip[fa venala fit, ïircfcrr.Räfquc conuenit aptifä més5 cimrenim Ioan- :
qee nullatam: can[fa. gofstt effe fims cauffa. Hacautem diuina,/ nesnon Ierofolymz, fedin defertoadIordanis oram | |
Mententia, qua ad milites loquitur potefl etiam 4d clericos re-| — |verff: aretur , non poterant ludzi illi primores qui fa-
. torqueri , quia. etiam[i non militare videamu [aculo , famen| |cerdotes, & Leuitasad eum legauertit, in eam venire
I Tii Deémino,€7* Deo militamuis , fieut 4it I Pg/iolm . Nemo mi- fufpicfcncm Tf ïh*uaiïïaaxïdcs Meffias effet, nifi id exl
moth.z.4 itans Deo intricat [e noqótiys lecnlaribus, — ( ipopulo,qui ad audicndum Ioannem cxibat, Ccogno-
dpocoags Exiflimanteawtem populo.) G. rpocd'oxivzog exi- — iffent. Quare credibile eft priüs populum eam de
Mtimantéaut expectante;id eft expectatione, dubira| — Ioannc opinionem concepitle; illique,vt ttes narrát
|tonéque fufpéfo, vtftatim dicit, veferteipfe offet Chriz — Euangeliftz ; vefpónditfe loanncm. Dcin increbrc-
-Iffw«. Cum enim dubitaret, expectabat enentum rei; — ifcetite fama, Chriftóque baptizato , & à Ioannetan- "
Iqui declararet effétne Meffias, an non. Mouebatur D/quam vero Meffia demonttrato principcs Iudeorum| :
'Hoannis fan&itate; & officio baptizandi;quemadmo-, — |rem ex ipfo Ioanne cognofcere voluitfe : càm vna ex
" |dumex Euangelio Ioannis conftat, vteum Meffiam; — |parte viderent populum Ioannem táquam Meffiam|
4 rcffcacrederct', auettebatur cultu l;oug&)ab eo-.diuerfö;; jvenerantem; alia ex parte audirentillum palam pro-| :
- |quo fuum Meffiam fperabat véturum effe, Sedfacile' "fiterinon fe fcd Chriftü, quem baptizauerat, vc rum| :
|fuit illis.fi fcripturas fuas cófuluitfent;intelligere Yo- - ;Icfïe Mefliam. Ita & ego fentio , qnanquam me Am- l
Jannem Meffiam. effenon polfe; càm totafcriptura — |brofij, & Bedzargumentum non admodum mouet. |
|doceret Meffiam ex tribuluda, & ex domo Dauidis, — |Nam quodLucas dif:ir;väx:f/t'iman!epalaüläg'ï,-*?'., cogitanti-
nafciturum ; Iosnnem antem viderent.& patre, &| — bus,Gz c.non negat ctià interrogaffo, aut de ea certé re]| r
[matre ex tribu Aaron originé ducerc. Notauit Ori-| llocatum fuiffe;fedititm fortaffe ignificat loannem]
Igen.. periculofum effe fiauditores maioré quàm ve-| - F.epulide Íe nimis magná opinionem cotrigere vo-
|ritas ä-irat de concionatore opinionem habeant; in-| E u:ilïeï.Monentur hicconcionatores quemadmodum|ywoca u
|déque nonnullas barcfes natas dicit; idque nonnul-| |& Origen. indicauit;ne fc patiantar fupra mezita füajpro cócio-|
lisprobatexemplis,quz videreapud eumle&orpo-| abaüditoribus honorari, aut laudibus cfferri, fed ni-/ ^^**
terit. Ioannes c.r19. Ícribit ludxosab Ierofolymafa-| | |miam de feopinionem ptemant; laudémque; & ho4
|cezdotes , & Leuitas aliquotad Ioannem legaffe , vt Inorem omnem à fe in Chriftumdeclinent. —
» À.
|
^ |
!
|
Pa : TAE R 1
4 CAPVT "
/

D
|
/5 il
x

MOXUP u AT dStMuueus EESUDME

Bs r

gelizaæpaup eribus mifit me , fanare contritos corde, 19..
|miffionem , & cxcis vifum , dimittere confra&tos in remif lonem , Prædicarc an-|
.|num Domini»acceþtdinf,& diem retributionis. 2o. Et cum plicuiffet librum,
|teddidit miniftro , & fedit. Et omrifum in fynagoga oculi erant intendentes in|
|[eum. : 21..Ceepitautem dicere ad illos: Quia hodie impleta eft hzc fcriptura in
"Jauribus veftris. 22. 'Etomnes teftimonium illi dabant : & mirabantur in verbis
||gratiz , qua procedebant de oxe ipfius, & dicebant : Nonne hic eft filius Iofeph:
: 4 23. Et altllhs " V.t.»iqge-idiætisï mlhlhanc fimilitudinem: »Med,ice c:ur&teipfünïz
|quantaaudiuimus fa&ain Capharnaum ,fac & hicin patriatua. 24. Aitautem:

EL

E 3

V m
« P NNNS N
N Y

N NSSM Y ;
XX N T N : : j
-x » XXX.XX '-.N Qs xx N Ü j: E at
^ , v 4 ;
N N N NNSNAN ? MEN » M
*& NY 1 RA
"« " Y ;
XX/SX N N N : :
: F ANNAEAA M ( ;
l 1 3 A ;
d " N
N :

s
:

0/&- 'A 27

lum di

* |ueriscoram me ,erunttua omnia. 8. Etrefpondens Icfus,dixit illi : Scriptum eft:

Dominum Deum tuum adorabis , & illifoliferuies. 9. Et duxit illum in Ierufa-

|lem, & ftatuit eum fuper pinnam templi, & dixitilli : Si filius Dei es, mitte tchinc
ideorfum. ro. Scriptum eft enim quöd ;Angelis fuis mandauit de te,vt conferuent

te: .. & quiain manibus tollentte , ne forte offendas ad lapidem pedem tuum.

|i.. Et refpondens Iefus, ait ilfi: Di&tum eft: Non tentabis Dominum Deum
Truum. 13. Etconfummata omni tentatione , diabolus receffit ab illo , víque ad
|tempus. 14. Etregreffus eft Icfus in virtute Spiritus in Galilzam , & fama exiit
. |per vniuerfam regionem deillo. 1. Ecipfe docebat in fynagogis eorum , & ma-
|gnificabaturab ommibus. 16. Et venit Nazareth , vbi erat nutritus , & intrauit
fKfecundum confuetudinem fuam die fabbati in fynagogam , & furrexit legere.
|r7. Ettraditus eftilliliberIaiz prophetz. Etvtreuoluit librum ,inuenitlocum

przdicare captiuis re-

Amendico vobis , quianémo propheta acceptus eft in patzia fua..25.. In veritate
dico vobis , multz vidux erantin diebus Eliz in Ifrael , quando claufum eft cz-

26. G adnullam illarum miffus eft Elias,nift in Sarepta Sidoniz, ad mulierem vi-

|duam. 27. Etmultileprofi erant in Ifracl füb Elifzo propheta: & nemo eorum
|mundatus eft nifi Naaman Syrus..28. . Et repleti funt omnes infynagogaira , hzc
udientes. 29.. Et furrexerunt, & ciecerunt illum extra ciuitatem« & duxerunt

hllh anms tribus ,&menfibus Íex cum fa&aeifctfames magna in omni terra:|

Matt. 4.a.ti
Marol-b .Iii

Dcüi&*i.;æ |
Mgt.q,.a.agy

Deutet. 16.] -
C.13. & 1Q,
d.20.

BPf.so. cnm] -

Deutet.&
C.16,

Matth. 4,
b :

Matth. 15.
5554
Mar.6, a.3.
Ioan. 4.f. -
h -

Ifai. 6103 T

jy.Regum
17.8.9« !

4.Reguni
$daa. -

Jillum v(quead fupercilium montis, füper quem ciuitas illorum erat zdificata vt

praeci-

n 77 5 pas

1 —

iMatchai 4.1
b
Mar.t.c.21.
Matthzi 7.
1d.28.
Mat. c.25.

Pþ

defcenditin Capharnaum ciuitatem Galileejbique docebat illos fabbatis. 3». Et
tupebant in doctrina eius,quia in poteftate erat fermo ipfius. 33. Etinfynagoga

|cens: Sine , quid nobis, & tibiIefu Nazarene? venifti perdere nos? fcio te quis frs,
|Sanctus Dei. 3s. Et increpauit illum Iefus , dicens: Obmutefce, & exi ab eo. Et

| 160

5 — 1OAN. MALDONATI COMMENT.
pracipitarent eum., 9. Ipfeautem tranfiens per medium illorumibat. 3. Ex

erat homo habens demonium immundum , & exclamauit voce magna, 34. di-

cum proicciffet illum dzmoniumin medium, exiitab illo, nihilque illum nocuit.
36. Et fa&tus eft pauor in omnibus,& colloquebantur ad inuicem,dicentes:Quod

left hoc verbum ; quiain poteftate & virtute imperat immundis fpiritibus , & ex-|
|eunt 37. Etdiuulgabatur famadeillo in omnem locum regionis. 38. Surgens

: EMatthai 8.

; iIMatcit. -

d.34.

1

? "
W wb s
r

| — [ibusoportet me euangelizare regnum Dei : quia ideo miffusfum. 44. Et erat|
- priedicansin fynagogis Galilzez. * Pn-olqgu Rbdrntecup N a o
hs; ) Esvs autemplenus Spiritu [mc*?a.)'" A |ez* wrrtutes ? au&tor.eft Matth. c.15.54. & Marcus cap.|
l 2 Semper Chriftus Spiritufanéto|. |6. 2. Euthymiusin virtute fpiritus interpretatur ple-
| ( plenus fuerat;fedfignificat poft- — nus virtute faciendi miracula , non quód initinere
| $) quam in illum iam baptizatum| - miracula fecerit;fed quód ad ea facienda virtute Slpi—-
; p5 Spiritus fan&us defcéderat,ma-| - |ritus fandi inftru&us, paratüfque venerit in Galila-| -
233 gisin eofefe quàm antea demó-| am. Theophyla&us verum attigit fenfum i w'rm;c&,

. |daermonia à multis clamantia , & dicentia: Quiatues filius Dei: & increpansnon
|inebat ea loqui : quiafciebantipfum effe Chriftum. 42. Factaautem die egref-
| [fusibatin defertum locum, & turbx requirebant eum, & venerunt víq; ad ipfum:
[- j& detinebantillum ne difcederet ab eis.. 43. Quibus illeait: Quia & aliis ciuita-

- leum a&tionibus diuino prorfus fpiritu gubernari, vt
- Origenes homilia 32. interpretatur. Qua fequuntur| ..
- [vfque ad ver.14. apud Matth. c.4.1. expofita funt.

Tn virtute.

|retici cuiufdam interpretis explicatio. In virtute| .

-juscseltenebatur magnis febribus: & rogauerunt illum proea. 39.. Et ftansfuper illam
] Jimperauitfebri:& dimifitillam: Et continuo furgens,miniftrabatillis. 4.. Cum

autem foloccidiflet : omnes , qui habebant infirmos variis languoribus; ducebant
illosad eum. Atille fingulis manus imponens, curabát eos.: 41. Exibant autem|

autem Iefus de fynagoga , introiuitin domum Simonis. Socrus autem Simonis|

þiritm ideft àemioy, vt eius vtar verbis , afflatus,

— firaile, aparuifIéque inomnibus| .
: a&tus , impulfus Spiritu fan&o. Sicut dixit Matthzi

4.1.du&tum fuiffe 4 fPrritu im defertum , vt fentaretur à|.
: Miabolo , & Marcus c. 1. 12. expulfum a fpiritu m defertum.|

ass Er regreffos eff im virtute [Biritus m Galileam)) Re- . Alkhicidem fit Chrifti in Galilzam reditus , atque j
: ! |greffum dicit, quia inde priàüs in Iudzam venerat, vt lille qui defcribiturà Ioanne cap.4. 3. apud Marcum |
rf . 'àIoanne baptizaretur;vt idem Lucas cap. 3.21. &] - cap.1.14.difputauimus, vbi copiofiorem huius, & fe- ]
— — Matth. cap.3. 13 & Marcus cap.r.9.aperte dicunt.Ip| - |quentis verfusexplicationeminuenies. .. - 1
— gMpirito autem rediiffe dicit, vtindicaret omnibusin|, | 16. £t venit, NaXarttb. , vbi erat nutritus, ) Putat
tebus a&um fuiffeà Spiritu fan&o. Animaduerti] -|Theophyla&us, &rante eum Orgenes hom.52. pri-
mus Lucam pratet cateros Euangeliftas ftudiosé| |muüm venifle Nazareth , antequam in vllam aliam m
| .. |hocnotare folitum , Chriftum Spiritus fan&i duc&tu| - Galilez vrbem dgigqrt;crä;, quia id primum Euange-
Quid ür, omnia feciffe vthic & fupra ver.x. Abfurdaefthz-: . 1iiï'g:'narraujt;; yüäe"»ThEOphyla-&üSï'äfglï'ffient.amï j
! - |debere nos ciuibus ; ac popularibus noftris primo i

dMisis, |fpiritus regreffum efle ,id eft eum iuuante Spirituic loco prodeffe , &, vt ait D. Paulus, maximé demeflico- 1.ad rimo- |
d. fgn&o omnes diaboli tentationes fuperaffe. NNec| " noftrorum curam habete, fed ex ver.25. manife-| P* 551
lenim hic iam de tentatione, fed deredituin Galile-| |ftum eft priüs peralia Galilez loca prqdica[ï'c, & mil-
- |am agebatur. Meliis Origeneshom.in hünc locum| . - racula feciffe. Et ex tota Éuangelica conftat hifï:.o'riaï
32.propter vi&as —tentationes auqöftam illifuilï'e virtu- : ;nulfqua.m cpm mmïfs P quäm in Eatria fua verfari saem
|tem fpiritus;id eft magisfefe in eo oltédiffe,fic enim| '|docere folitum ; quia non eff propheta. [sne bonore ,uftm|.
intelligendum ; idémque Theophyladus,& Euthy-! : ,pqm'a fna , ver.24.& Matthzi . 57. & Marci 6. 4. &
.. |mius notauerunt. Bedain virtute.fpiritus intellieit, Ioannis 4. 44. & rurfüm Matth. cap. 4. 12. manifefté |
. linvittute miraculorum;aut faciendo miracula,ficur| |dicit, cum primüm Chriftus in Galilzam veniflet, |

," - auditores dixiffe poftea leguntur , Uzde buic (apientiay . —— elicta ciuitate Nazareth, id cft,non adita, vpg;zterita, :

z —À
M u ——
n —
E

n
, J*M N
;ztflzms,ï
Wztrhæi)
"m
ä:f(rw:/

,

La
u
Va
r.)'l« PH' .'
T/7; EE
J
Ym
m

r Ee ET

^ MT um o
z

Cur Chti-]
to traditts ( erudo erat,vt hinc apparet, vt ei,cþui adlegendum
endum,&|fürrexiffet , liber tradereturab Archifynagogo , aut
* Jeiusiuffu ab 'ipfius miniftro, cui poftea Chriftus li-

161

SIN LVGCAE CAP. DEÍL- -

ALE 3 J i i n

Incglecta, venifle Capharnaum, fic enim eum locum
interpretor.Quid ergo inter huncaduentum in Na-
zareti ,&illumin Galilgam reditum , quem Lucas
Lvel:.z4. natrauit, Chriftus egit ? Ea nem peomnia;aut
fere omnia qugà Matthxo à c.4. qu; ad 13.& à Mar-
coàc.r.víquead 6.commemorantur.

X

[jnagogam.) De ca confuetudine diximus apud Mar-
cum cap.I. 21.23. 24.39. NNotetlector, i Ambrofium
hoc loco legerit, & Ireneum lib. 4. cap. 40. memo-
tie lapfum. Dicunt enim hanc hiftoriam conugiile
in Capharnaum. : d
—— Et[urrexit l«äerc.) Apparet liberum in fynagoga
vnicy!q; fuitfe dicerefi quid occurreret, vt apud nos
in publicis difputationibus difputare. Quod ipfum

- fidem Lucas indicat A&or. 15 15. & D. Paul. r.ad Co-

Irinth.14.50. Qua víuslibertate folebat Paulus Chri-
lítum per fynagogas predicare Actor.9. 20. & 14.1. &
]17.2.17.& 18.4.19.& 19.8.

17. Et traditus eft il liber lfaie frefl;ätæ. ) Eacon-

brum reddiditfe dicitur , ver. 20. Origenes homilia
31. non cafu, fed Dei prouidentia eum librum Chri-
fto datum fuiffe dicit,vbi locusille effet;in quo aper-
tiffime de ipfo ageretur. Alij Iudeorum ftudio fa-

uis apud ipfos educatus;ad legendum furrexifletnec
eum vnquam docentem áudiuiffent ; alia veró ex
parte fama percrebruiffet magna eum cum admira-
tione omnium in aliis. fynagogis docere folitum,
multáque facere miracula , volebant clariàs noui
magiftri eruditionem dato libro omnium difficilli-
mo, myfteriorámque pleniffimo experiri. Probabi-
le eft vtraque ratione factum effe , Iudeorümq; ma-

|litiam diuinz feruiiffe prouidentiz.

— Et vt rendluit librum , muenit locum , vbi. feriptum
erat, ) Nec hoc fuiffe fa&um cafu,fed diuino con-
filio , Chriftíque prouidentia eum volentis potiffi-
müm locum legere , vbi de fe , déque au&toritate
legationis fu agebatur, Origenes, Theophylactus,

|& Euthymius monuerunt. Admiranda vbiq, perfpi-

citur Chrifti prudentia. Sciebat ciues füos maxime

|omnium itcredulos fore , quód feab infantia vidif-

íent per omnia, vitiis tantüm exceptis, cateris fimi-
lem hominibus : volebat illis fuam probare legatio-

Inem, & oftendere quodammodolitteras fuas , qui-

bus fibi pater eam ; qua vtebatur , au&toritaté dedif-

|fet; maluítque eas propheta ore recitari,quàm fuo.]

Víus igitur confuetudinis occafione , qua cuique
in fynagoga ad legendum furgere licebat , & ipfe
furrexit, &, vt fibi Ifaias potiffimüm propheta dare..
tur, Iudzorum animos mouit , datámque ita ape-
ruit , vt cafu in eum locum , quem maximé legere
cupiebat , incidilfe videretur ; neque quicquam af-

|fectatum , quicquam de induftria quefitum appa-
|reret.- | |

]teeus !!aiq
Jexpoftus.

18. Spirit Domiei (aper me.) Agebat Ifaias cap.
61. »nde hiec fumpta funt verba , & cap. 6o. de tem-
orc Euanïclij, £iüÍque conditionefub figura Ifrae-
itici populià Babylonica captiuitate liberati. Pro-
miferat Deus cap. $9.19.20. Iudzis fe miffurum re-
dcmpwrcm » um venerit ,inquit , quafi fluuims vielen-
tus , quem . [Diritué Domint cogit , Q9* venerit Sion redem-

— Etintrauit fecondum con[netudinem fnam die fabbati in|

&um fufpicátur, quód cüm nunquamantea , quam.

A

[Eum redemptorem hocloco prophcta loquentem
inducit, & fe eum effe oftendentem , quià Deo Iu-
dzis promiffus fuerat , Deus defcribens eum re-
demptorem , quem miflurus erat dicit , Cum venerit
quafi fluuius vielentms , quem [piritus Domini ceeit, Dicit

ritu miffus fum , eo actus, co impulfus, eo plenus ad|
predicandum Euangeliurn venio , vt dixerat verío

more faciunt füo , nullum detrimentum patientc

|lententia. Et neício an quorundam diligentia my-| -
fterium in ea re querentium nimis fit arguta: maius|.-
fecerunt operepretium qui Trinitatis myfterium|myfterium
ex hoc loco probauerunt, quód Dominus; id cfi Robaur x
[|Pater , Spiritus , & Chriftus tanquam tres eiufdem

naturz perfonz introducantur, lrenzus libro 3.cap.

10. & 20. & Phobadius libro contra Arianos , &|ro.s.bibli-
Ambrofius hoc loco ita fecerunt. Quanquam Cy-|9^- Paut:

prianus libro 2. aduerfus Iudeos , & Euthymius in

tatem vocari putant,quod & aliis locis fieri videmus
priori Corinth. 1. 45. Propius vero eft , vt S iritu/sL
lanctus fignificetur , quo, vt diximus, impclleïa*amf,:
agebatürque , vel quo plenus erat , qui füper eum

volunt. : B
Prrpter qiiod voxit me.) Omnes antiqui auctores

IB«

iam miffus Chriftus, fjaritus Demini faper me; quafi di-|
cat non meo proprio, priuatóque , fed diuino fpi-]-

I.14. quód Hebraicé duo verba , fywi x , Septua-|
ginta;& cos fecutus Lucas vno verbo xveis reddunt |-

loco Ifaix.,

comment. huius locifpiritum Domihi , non Spiri-|-
|[rumfanétum , vt illi quos nominauimus ; aliíque o-
mnes auctores exiftimant , fed ipíam Chrifti diuini-

requieuerat , Ifaie 11.2. vt omnes fere interpretes| -

nonaliter Chriftum quàm ipfo Spiritu fancto ab-
unde, ac largiter in ipfum effufo vn&um interpre-
tantur. Irenzus lib.;.cap.ro. & Cyprianus a.lib.con-
tra Iudeos ; & . Athanafius oratione 2.contra ÁAria-

lica cap.ro. & Ambrofius hoc lä)co, & Ruffin.in ex-
pofttione fymboli, & Auguftinus lib. r. de Trinit.c.

26.& lib.3.contra Maxim. cap.16. & Hieron.in comz
ment.in c.ó1. Ifaiz, & Profper lib.de promiff.p.s.c.i.

niente fuiffe vn&tum, vt Cyprianus. Alij, cüm in ba-

bz , vt Irenzus , Athanafius , Ruffinus , Auguftinus
locis iiídem , & Hietonymus in commenit. in cap.|

cap. 1. Addit Athanafius codem modo nos poft ba-

ptiímo Ioannis quem Chriftus fufceperat, hpoü
quem à Spiritu fancto vn&tum fuitle figni
Quaftionem quidam excitant non pretermitten-]

effe tautologia.Putant quidam Euangcliftam feptua-
gintafecutü interpretesab Hebraica, quam vocant;

nos , & Eufebius lib. 9. de demonftratione Euange-] .

Sed ex iis auctoribus alij ipfà fua diuinitate vnéctum[
fuiffe volunt;nam & ea fi piritus eft,& eius plenitudo,|
|vtait D. Paulus Cololff. 2. 9.in Chrifto corporaliter].
habitabat; vt Euthymius. Alij, càm conceptus cft|
de Spiritü fancto , ipfo fpiritu in matrem fuperue-]-

ptizatum Spititus fan&tus defcendit fpecie colum-|.

Ifaie 61. & Profperin libro de promiffionibus par. ]. -

ptifmum vngi folere , & Spiritum fan&um accipere|.
vt fignificat D. Paulus z. Corinth. r.21. HocPetrus|
con&irmat AGor.ro.58. lefeas, inquit,4 NaTaretb quo-| .
modo vnxit eum. Dens Spiritu [anélo , 7 witute, qui per-| -
F tranfüt benefaciendo, €77 fanando omnes eppreffos a Diabo-|-
lo , queniam Dems erat um ilo, Loquitur enim de ba-|-

icat.|.

dam, fi Chriftus non aliter quàm Spiritu fan&to vn-].
&us eft,quomodo dicit proptereaíe vn&tum à Deo;|-
quia Spiritus fan&tus in ipfo erat , videtur enim|

Trinitatis

Chriftüs |
vnétus $pi^
ritu fancté
3:10 fenfu
caiür«

L|

prer, g 'ei,qui redeunt ab Iigttate m acobdicit Dominw..

veritate difcrepare , quód Hebraicé fir py», e quód,

vt

|

itaffe clarius. Septuaginta vero , & Lucam vértere|
«"|8 tée? cuius cauffajaut pEopter quod;vt nofter red-|

"Spiritüm faper Chriftum veniffe, quia vné&us: erat.

ienim quod füugiungabfurdum incurrunt.INon enim]

diffe; quisin conééptioncfuaSpiritusDomini fuerat
fuper eum,quemadamodiü Greca verba pre fe ferunt.|.
|Ecé cótrario ; propterea Spiritum fanctum fuitfe fu-|
'[per eutmi cüm baptizatasetfet, quia in conceptione
leodem Spiritu fan&to vnétus fucrat, vt Hebraica in-

d&afit diaer(um Hebraicéapud Prophctä,i&"Græcä

1?63 .

IOAN. MALDONATI COMMENT.

I6 4.

£. 4 ( n L o A » / ; & j
ditinterpres. Itaque Hebraice fhignificare proptetea
Grzcé veró contrà»propterca vn&tam, quia Spiritus
in eo erat. Quod fr verum eft, non video quaratione|
quaftionem , quàm proponunt, expediant. In idem|
minor tautologia eft,spiritas Domini faper me quiavn-

minifuperme. Alijvtrumque fenfum & quem He-

diuerfa ratione effe dicant;jnam propterea poü baIP—
tifmum Spiritafan&o in eo deícendéte vn&tum fu-

dicatle&tio. Hoc modo nullá effe tautologiam , càm
fþiïicuïs-,;g& vn&io ad diuctíà tempora refer&tur.Hoc
vtitafit; non animaduertunt auctotes ifti quo peri-
culo fententiz iftadicantur. Nefcio eniman fas di-
apud Éuangeliftam fenfum elle- Alijex vn&ione Spi-
tant Chriftá ; quafi ex donis Spiritus fanctiy que fefe.
inipfooftendebant; docaerit fe ipfum Spiritum fan-

|&um h'aberc. Ego inter Hebraicam & Grzcá lectio-]
«* |nemdullum prorfisdifctimen animaducrto. Nam
|quodplerique notát non effe Hebraicé t2 *y fed qy»,

xitine;quàm écótrario, vnxitme,quiaSpiritüsDo-| -
B.

braica; & quem Graca exprimunt verba, verum; fed|.

ritus fan&ti Spiritam fan&tum in fe effeprobare pu-|

- id eftpropterea, fed quia, non video quid'interfit. .
-|Nam & * fignificat propterea quod, vt magiftri

Hebrzorüm docent,aut quapropter; vt lib.s, c:10.8€

& Gracé fenfus eftpropterea Chriftà vn&tum fuiffe,
qaiá Spiritus fan&us in eo erat, fiue fenfus fit quem

ftinabantur.Dicitergo Chtittis propterca fead euá-

quia Spiritus fancus iwipío erat, quódque eo agere-

|tris-mittentis audita vox eft, Hzceff filiné mens diletlm

|vifibilem aduentudi mamifeftus appáruit-Non enim

[ifté polterior aduentus Spiritus fancti, vn&io voca-
itur,quia oleum,que vnétiones ficbánt ; vifibile effe

ante baptifmá Spiritus fanctus i co erat; fide , quod
magis'credo , vngerehoc loco fignificetadofficium
aliquodfacrürn deftinari , ficut vngi folebant qui ad
gubernandum populum ; & miniftrandum Dco de-

2clizandam vnékam; id'eft deftinatü, ac imiffur effe,
tür;hein eerendo officio errare polffet; Vi&useft
miffus,càm veniente fupér eum Spirit u'fancto Pa-

i 4uo mibi bene cornplatui , ip Jum andite , SP ititüs àutem
füetat in co lernper ante inuifibilitet ; qui tunc per

Spiritüs fanctus in Chriftum defcendit vtin co effet;

"

pterca fortalfe non ille prior inuifibilis , fed vifibilis

oportebat. Confi£mat hunc fenfum quód Hebraicé
Ivetbüm * n'v'o vaxir me , adfequentiareferatur vs-
et mead eudncgelzandum Pd,uperibm. Sicüt & verbüml
Mifit , Mifit me (anare contritos corde. Quemadmodum
Tertul.lib. 4. contra Marci.& Hilar.in comment. in

lib:4.c. 40.Irenei interptes vertit.Iraque & Hebraice;|

fapta tetigimüs , propterea vn&um fuiffe poft bap-|
tifmnm Spiritu fan&o vifibiliter defcendente, quia

poftbapritinum;ideftad predicandum deftinatus;ac|.

quiante non erac, fed vtappareret quierat; Ac pro-|-

Píal.$2. Theophyl. & Beda hocloco legunt. Melins|

t

inentarijs. ^.- !

vt Hieron. vertit, aut quia vnxit me , quod effet for-, A prian. lib.z. ad Quiric& Epiþhan. in Ancor.& Ruf-
|&in--in expofitionefymboli, & Eüthyniiusin com-

'EnaneeliTare panperibus.) Hebraicevaroy manfíue.
tis,Septuaginta videntur legiffe t»3y' pauperibus,

profe&o fenfu; quàm Hebrzi. Sequitur enim $4nare
centritoscorde. Et fuitfacile t2"37 páuperes, in tzruy
fcribentium inctiria decenerare.Septiaginta paupe-
rés Vocàderunt hominces afflictos. Aeebatur enim de

omnibus hominibus, qui captiui diaboli tyrannide
tenebantur. Prophctailliss Chriftus his euangeliza-

11111

Theophyl.& Euthyim.qui pauperes geritesinterpre-
|tantur, qu& lege,c&terifque falutis cárebant auxilijs,
| - Mifit me ]ä:i;ü?ä?äfzi*i*ïtäsjä;rd'zs;)-;Co"x) folàri triftes; vt
|Pfal. 146. 3. ijfäfm?co?lfrttos covde , ey* allivat contitie-

|qpestorum, hic verus eft feníüs. Ceterü Contriti corde,
- [id'eft triftes appellantür qui peccatorum onere gra-
. juati fancficut pauperes, id eftaffliéti vocatifuerant,

|vt'exponic Hilar. Pfal. 52. & Euthym. in comment.

D Meliàs fané'quàm Tertul. libr. aduerfus Marc. 4. &
|Bafilius in commentarijs in Pfal. 33. & Beda hocin|

loco, qui conitritos Corde eos vocari puitarit, qui ad-
|miffa dolent peccata. Non enim Propheta bonum,

voluit; quibus & ipfeliberationem à Chaldeorum
| ,cäþ'tiuitatfefnuntinaba;t;&»Chri&um---fed't*mp*ti()ne;ü à
tyránide diaboli nuntiaturum fignificabat: Cótritio

* 3

lüsfatus d.*

Jautem,id eft dolor peccatorü;bonus vtiquc;non ma-

Itatem;facultatéim liberé in patriam redeundi.Qua fi-
cura fignificatàt fore, vt qui peccatis capti obftricti-
que tenebátur,;à CI
't]äxjprctkattflfl'i.b",;":- d PLER Ubdus dipsati
— "Eteaci vifum.) Heb. mp npb'abxm & vin&is
apertionem carceris , vt Hebrzi interpretari folent

tür. Septuágirità verterünt xg] vueAUt dvaCo el , ey
cecié vium, aüt reftitutionem vifus,quos & Lucas fe-

- |quutüs eft. Cut ita verterint, meritó difputatur, Pof-

fet aliquem acutum coniectorem fufpicio fubire,
légiffe Scptaaginrà &4y cacos; pto ermex vinctis,
Sed non cft in re tam fancta coniccturis facile fiden-

verba,quemadmodürinnumeris alijslocis;exprimere

|voluiffe. Sciebant mpa Hebrzis fignificare oculosa-

perirc, & nps eum;qui oculos habetapertos;id eft
videhtem, qui opponitur * caco. Videbant duo
verba npa apertionem vifus, & prvog. vinos efle
cóiuncta, quz non viderentur faris interfe poffe co-

meo quidem iudicio, quàm Origen. hom.3z. & Cy-|

- — A

ii ii g ÉROn n a r hn a 2 MY

fed imálumjmiferabilémq; ftatum corum fignificare|

hrifto liberarentat; vcIrenaus in-

videtárque hic fenfas meliüs cum fuperieribus co-|
.|herere; vbide captiuis; & afflidtis hominibus ageba-

afflidtis, vrrumque enim id verbü declarats meliore].

ii'cap tiuisapud Chaldaéos Iudeis,& eorum perfona de|

.

^ 4g. Predicarecáptiuit vemifsionem. ) Heb. m. Liber-|

TE

-|düir. Facilius crediderim fententiam eos potius,qua| ^ ^^.

- |hzetere. Itaque autvnius, autalterius proprietatem

effe

T up-useis

b

34?347'5
zy
SUPC—
Im d.
i de
d |
sUM
hus
Itodi-
j CZIP- :
Bro- 3
Mp
lia

T |
u) ^
mfm:f |

1 C
l
älï?sï&ü j
aema*..gzx |
'.!'*,'cmrn !
ï .n:.'ns,h'!
[
Ym
P u
I,'."ff J V.]

|
TM

E

ii

vt
Mu
m i
d-
nqu!z&;
V0
ifcut
AQQUI
-m.mï
Cs
enonge

(dis
(]ett
us CO-
zgfba'
9
yas fe
j N*
(ubiïfyï
| m&f&

4l
J

m -

ifrrv NG
" grz-/ !B

g d UOR

5 phrafis
1 Grzca.

dvtquafi reftitutus illis vifus c(fet, lacem videre pof-

deacum , e7" ocilos babentem; [ardum , q9* aures ei [unt; idcft

165

IN IVORECCAR W ——

PUIPREDIESN

66

tem verbi à"mox, vincti;&exprelferüt proprietatem

verbi npa,vcrterüntqucw TUQAOÍC siya GA eiv, & czxe-

quando ormox vinctos, aut ligatos appellari,quód li-
gtos habere ocülos videautur. Sed alia. ego racione
Septuaginta feniores ab Hebraicis verbis credo non

o A i . .
diffentire. Non ignorabant profecto aTiox cos fi-

|gnificare,qui in carcere viné&ti tenerentar ; fed quia| -

ícicbant nomen npa apertionem vifas declarare,
prudenter animaduerterüt O"Yox vin&os hocloco
vocari eos, qui non in quouis,fed in tam tetro , tam
profando,tam tenebrofo , & obícuro carcere vincti

(i ceci effent,videre pofsüt.Ijs aperiendos perChriftà
oculos fuiffe, quia ex eo carcere educendi crant ; it«]

fenc.Ia quam fententiam Chaldeus etiam parapára-|
ftes illum prophetz locum explicauit, Similisapud
eundem Ifaiam locus eft c. 43. 8. Edue foras popsilum

populum qui, quamuis oculos , & aures habeat, cze-
cus tamen;& fürdus e(t; quiain tam fosda captiaitate
& carcete eít, vt nihil videre;nihilaudire poflit. A-
ccbat enim de populià captiuitate reductionc..
Dimittere coufraélos in vemi[sionem,) Ld cft in liberta-

brazos , nec apud Septuaginta int'ej:prc:es. reperiri.
Magis ego miror interpretes fere o&s grauem 1mpri
mis , difficilémque quzftionem filentio praterijífe,
vnde ea Euangelifta cirauerie Mea in re obícura có.|
ie&uraeft Euigeliftam hanc non tanquam partem
prophetici teftimonij citauiffc; fed tanquam proxi-
morum verborum , quia obícura erant , explicatio-

|nem addidiffe.!Quos enim Ifaias Cxcos, quam p5 [
imp dyaeAeir reítitatione vifus appellatfet, expo-]XI icbarze filjj Barvachie, At non. videtur Deus dc vltione

jnem , ccos interpretans ?efpavegSusc confractos, id
|eft ; qui tormétis,atque cruciatibusimi,ac tenebrofi

(uit his duobus verbis, Dimtttere confratlos £m romi[sio-

carceris fra&i effent; 4ya GA ei vero,id eft reftitutio-

|quo füpctiora intelligi neceffe cft, vt confracti vo-

nir.) Annum acceptum vocat ; annum;vtita dicam,

Jenim eft p2 n3v quem Sept. verterunt eriad]oy Z'ec-
livjannumacceptum , vtapudIfai.c. 49. $. Hæc.d:cz.t
iDominm , In tempore placito exaudiui te , 7* in die falutis
Vawxiliatus [un twui , 7* feruaui te. Cuuod accommodans,

Inem vifus dimiffionem in remiffionem, id cft in li-

|$?ro & bertatem , qua lucem illis afpicere licerets ev:ao:64

Grzcé pro eic o«iy ditum cft, vtalijs etiam locis

: * e ! n i
lobferuauimus. Defenfii non idem omnes fentiunt.

Origen.hom.32.confra&os intelligit paralyticos, &
cateros membrorum impotétes,quos fanauit Chri-
ftus.Eufeb.lib.g.de demonftratione Euangelica c.10.

tar. Beda contritos corde , doloréque peccatorum;
aut legis onere przgrauatos. Theophyl. mortuos;
quosad vitam Chriltus reuocauit;quófue fecum ab
inferis edüxit.Sed fi quod modoó diximus, verum cft;
hanc effe fupetiorum verborü explicationem , non
eft noaa querenda fententia;seodem enim modo hzc

Icentur, qui oppreffi feruitute diaboli;atque obtriti,
iugo'peccatorum erant. Quemadmodü & Euthym.
certus plerumque interpresexponit. «— 005 00
Predicare annum Dominsacceptum ,q7* diem retributio-

liberalitatis ; & beneficij plenum. Annum;quo Deo
placet liberaliter hominibus beneficialargiri. Hoc

lefz relinquendam. Reliquerunt. ergo propricta-, A

cis vifum. Adde quod. R. Dauid au&or eft cecosali-|-

effent, vcceci elfe viderétur; quod nihilo plàs,quàm[

vem. Hzc verba plerique mirantur, necapud He-f

videtur eos interpretari; quià demonibus vexaten-|.-

D. Paulusad tempus Euangelij 2; Corint. 6. 2. ait

multitudime mifericordia tua exandi mey «* in veritatefa-
lotis tnue.Omnes fatentur,neque id cft dubium;adan-
num Iubilei eam phrafim alludere. Quo anno qui
feruitute nexi erant;in libertatem afferebatur L euiti
25. 8. Sed quisannus ille Iubilzi fuerit;. quem pro-
pheta fignificauerit , D. Paulus coloco,quem modó

tuus eft , verám nobisattulitlibertatem. Éam idem

aliam etiam 'Theophyl. ihterpretationem afferc,. vt
annusacceptus fupremi iudicij tempus appclletur;
quod fanétis optabile finex Origen.hom. 32. opinor

lentinianos probare folitos Chriftam vnum tantim
innü przdicaffe ; cuius opinionis & Origen. eodem
loco meminit,& fimplicem intelligentiam appella-
uit.Diem autem retributionis quidam vltimu etiam

xxy d

liudicium intellieunt, quo Chriftus vnicuique fecá-
|dum opera fuaredditurus cft,vt Origeu.hom.in Le-
uit. 9. & Hilar. Pal. $2. & 64. fed manifeftum cft dc]
9ratia potius ági ; quàm de iudicio , & vt Hicron. in|
.|commentarijs in capurt Ifaie 61. argumétatur, Chri-|

i kpcncret, vtáit Euthym. mihique magis placet; Au-

pofuimus,explicauit. Chriftus enim quo anno mor-|

alibi D. Paulus temporum plenitudinem appellauit]
ad Gal. 4.4.Ita ctiam Beda, & Theophyl. Quanquam|

mutuatus. Sed fatis conftat de redemptione hicagi;!
inon de iudicio. Scribit Irenzus lib. 2.c. 58. hinc Va-|

Ecce nunc tempus acceptabilesecce nunc dues falutzs. Hoc eft
Iquod Dauid ait Pfal. 68. 14. Tevrpus beneplacitt Deussin
quod Dauidait Pfíal. 68. 14. Tempus venepiacitt Dewsy

Itas hoc loco dicit ; bedie mipleta efl bec prophbetia ; nón
crgo in die iudicij implenda eft.op3 tv vc D.Hiero-
nymus vertit,diem fignificat vltionis. Sed illead Iu-

refert. Quodidem lib, o. de demonítratione c. 1. fa-
cit Eufeb.huc accómodans quod ait Chriftus Match;
23. 35. F't veniat (nper vosomnis f[anguis mfIis, qui effo[oa.
eff faper terrá à fauguine At bel iufa vfauead jäfï(g;'!&:)?? La

populi füi agere, fed hoftium; quibus debellatis po-
pulum faum liberaturum fe pollicebatur. Quód fi

num Dominiacceptum interpretabimur de omni-

|bushominibus; quibus tempus illud í Chrifti libe-
Icalitate vti voluiflentIubileus fuit; diem veró vltio-
[nis dediabolo , quo deuicto nosliberauit, ficutipfe)

Sdixit; conjïditc , €go via mundum Yoan.i6. 33. & 5,. venit
princeps huius mundi, eg* in menen habet quicquámi Yoan.
14. 30. Propterea officium redemptoris à cettamine
cum diabolo inchoauit; ftatim enim, vt baptizatus
eft, dutius e(l in defertum à [piritu , vt tenitaretur à diabolo;
vt & Matth. 4. 1. | pese :
20, Et cum gl;imijfef librum reddidit iüiniära. ) Sehfus

|perfpicuus eft; fiquis vero allegoriam defiderac, Bc-

dam legat, .. | ) pocose
Et fedit)Sunt quiexiftiment;tnorem faiffe Iudzis,

14.50. Chriftum veró dum prophetam legeret;feue-
rentiz caufa ftetiffes càm autem docere vcllet , refe-
diffe, vt fuam oftenderet fupra ceteros doétores au-
Coritatem. Probabile, fed incertum. f |
Et omnimm i f(ynagega ecilierant antendentes n eum,)
IPrz admiratione;quomodo litteras fciret;quas non
didiciffet Ioan.7.15.vt Cyrillusapud D. T hom. intci-

pretatur. Áut,vt viderent quomodo qua legiffer,cx-|

dxorum vltionem per Titum,& Vefpafianum fa&á|

vtin fynagoganron folum qui legeretfcd etiam qui-|:
cunque doceret, autloqueretut ftaret , vt colliguut|.
F |ex A&is Apoftolorum c.13.16. & ex priori Corinth.

dierant enim multa de eius do&trina ; atque iniracu-

|

m

hs& —

ad tempus Chrifti cum Chrifto ipfo referantus , an-|

Annus Iu
bilzi.
e

TOR i

TO NT

EOE

"od r *s n ATT A

»

|

1

|
Hebraif-

mus.

Hebrait-
imns.

"

mnus.

|bis le

|Hebraif-

367

doOAN . MALDONATI COMMENT.

lis; & erantexpectauone fufpenfi, vt viderentan

Origen. pcirc ros ctiam hodie in docentem Chri-
(ttim intentos oculos habere. - |
»1. Quia bedie impleta eft bacprophetia in auribus we-
f!rss.) Qoia,ponicur Hebrzorum more ad fignifican-
dam orátionem quz fequitur effe dire&tam: Eo dic
dicitillam prophetiam implétam fuitfe, quod eo die
illi implctam fuiffe audiuitlent. Aut potiüis,quod il-

illis fpitita Dei plenusatque impulfus táquam pau-

vobis audientibus. Id .eft hodie veftris ipfiauribus
huius prophetia"impletionem audiuiltis, cüm me

in oculis veftris ; quiaimpletio prophetiz in Euan-
gclij przdicatione confiltebat, ea faltem pars quam
tüm proprié impletá effe fignificabat. Euthym. im-
pleta eft hodie ca prophetia, que in auribus veftris
eífe Meffiam,quem illi tantopere expectarent.Ofte-
ditenim feeum effe,de quo prophetialoqueretur,vt

cita quzedam in his verbis latere reprchenfio, quafi
dicat,quid tanto defiderio Meffiam expectatis,quem
anté oculos habentes recipere non vultissQuid eum
in prophetis quaritis ; càm nec prophetas, cum vo-
(pe&u veftro implentut, intelligatis? ——
i. Et mirabantur in verbis gratie,qua procedebant de ore

leius.) Verba gratie per Hebraifmum appellauit verba|
|[uauitatis, & elegantie ple:;a.'(lna;anqqa.m cà elgggn--
tia;atque füauitas non tàm ad orationis compofitio-]

n«m;quàm ad-mores referenda eft; quód eius oratio
morata , do&a,atque benigna fuerit; & animos ho-

iminum diuina quadatm virtute fuauiter mouens.Vi-| -
|detur hoc Euangelifta ideo dixiffe, non folàm vt do-|
Iceret,quomodo Chrittus verbis ipfis fuis, & loquédi

modo fé fupra hominem effe oftenderet , fed etiam

gerentur eum non lhumano loqui more, tamen tan-

tiüs, & pracipitem agereconatifint. ' — -

. Et dicebant , Nonne Echff filius lo(épb?) Non iprdbo

|eorum interpretationem;qui hac laudandi caufa di-|

&a putant,quafi admirando laudauerint, quod;cüm

Ifilius,vt illi putabant, effet Iofeph;aliquid maius ho-
mine pre fc ferret. Repugnat enim quod Matt. dicit)
[c-12-57. illos fuitfe fcandalizatos in Chritto. Vbi,quz|

Ihic dicuntur,copiofiusà niobis explicata fünt. --

7437»1;' parabolam hác, id efthoc prouerbium,vt ex-
ponit Euthym. Prouerbium enim id fuiffe apud Iu-
dzos vulgare credendü eft, & Cyrillusapud D. Tho.

- jamonuit. Quorfüm hoc prouerbium vfurpauetit,

ilpi'['e cx'P;()fü'lit. Quant& audiumus , inquit, f^ttain Ca-

|pharnaum, fac e7 bicin patria tua. Prouerbium fignifi-

icabat , vt quod quifq; beneficij alijs fe prq&arepoü&
profiteretur, fibi ipfi prftaret , docerétque in fei ploj.

poffe fcalijs prodelfe, cum prodetlet fibi. Nam etfi à

liseo dic impletacífet, quiaco primum die coeperat|.
peribus, id eftaffli&tis hominibus Euangelium prz-|
dicare. /n auribus vefiris , Hebraifmus cft, quafi dicat;|.
audiuiltis predicantém , de cuius illa predicatione|
loquitur. Dixitautem, /n 4uribus vefiris potiüs quàm|

lecta eft. Propofitüm Chrifto fuitdocere fe veruml

Theophyl. & Euthym.adnotarüt. Videtur autem ta-|

guntur;nequeeorum prophetias, càm in con-|

vt perfidiam ; & contumaciam notaret Iudeorü, qui|
MUAT MA: ; , , ii /
[cüm eius admirarentur orationem,confiterique co-

tüm abfüerit, vt in eum crediderint; vt perdere po-|

23. F'tique dicetis mibi banc fimilitudmem. ) ag Coxaty U

medicis qui alios curant; Íe Vcró 'ipfos plerumque '
.|curare nefciunt, fumptum prouerbium erat; non de

A

quz audiuilfent, vera elfent. Moraliter adnotauit|

C

alijs prodetfe fe poffc dicer-'e.nt,fibi prqd,tiifäïnmlk pof-

Íent. Nazareni ergo carnali Prorfuys.fen;fgïN;æzarcth;

triz prodelffet fuc.Poftulabant ergo,quamuis id Euá-

quia patria Chrifti erat;cum Chrifto confundebant,|
& pro vna, eadémque re habcbant, vcfibi , & vt pa-|

gelifta non dicat, tamen aut verbis,aut tacitis faltem| —

&

icogitationibus poftulabant,vt,qus miracula in alijs

feciffet ciuitatibus,in fua etiam faceret patria.Et po-
ftulabant, vt ex Chritti refponfo colligitur, non fidc

quafi, magis miraculis digna effet , quæChrthum

düm fe poffe ia&tabat, facere miracula s nec vera effc

2is in patria fua fa&urum fuiffe;cüm autem in patria
Íua non faciat;nec alibi profe&ó feciffc.In hác enim

fiterentur;curare alios , cüm feipfos curare non pof-
uerbium vfurpantes 5 dicebant Iudzi de crucifixo

Chriíto, alios falues fecit, feip m [alumm faciat;quafi di-

cerent, fi vera fuiffent miracula, quibas alios faluos

D

E

E

: hqlPitem fote. Alterum Elifei, quód eiustemporc
leorum tantum illi honoris detulit; vt ad cum petéede
-Inigena , & fecundüm Regem princepsà Syria víque

ibisatqueexemplisnon folàm docet Chriftus,quod

faceret ; quod cüm facere non poflit, neilla quidem
miracula; quz eum feciffe fama cft, facere potuit,
Cur ergo Chriftus, vt illi crederét , miraculaibi non

aluiffet ; incredulitáte veró , quia fic id apud íe dicc-|
jbant, quafi dicerent non pofle Chriftü;quemadmo-| -

quz de miraculis in alijs ab co fa&tis ciuitatibus nar-i
rarentur ; fienim alibi miracula feciffet , multó ma-|
fententiam prouerbium illud dici folebat, vt expro-|
|braretur medicis nó poffe cos,quemadmodum pro-|

fent. Hoc eodé fen(u , & quafi alijs verbis idem pro.|

fcciffe fertur , fe vtique ipfum multo magis faluum!

|

l 2
Cur Chri-
fti mitaeu -

| n h ; 7034 6 :
vtcrederent, fed ambitione ,. & incredulitate.. A»m-—;b,.uf?gfiï

bitione quidem,dum ciuitatem fuam alijs przsferüz, :ehi , cis;

HBOn crede.
rent,

CurinNa-)

|dfecit? Qs cognonit fenfum Domins , aut quis confiliarim|zateth

eiu fuit ? Si tamen licetde cius per conie&uram ali-
iuam iudicare coníilijs , eo ipfo Quód illi hoc apud
(e cogitabant, indigni profe&tó miraculis erant. Et
non ignorabat Chriftuseorum animos, foréque vt

|vifis etiam miraculis noncrederét, qui tam celebri,
|tam conftanti famz non crediditfent.Onorfum ergo
lillis miracula faceret.Hc mon tam noftiaeft conic-|.-

&ura,quam Matthei c.13.59.expreifa fententia, Et s
fecit,inquit; 1bi virtutes multas propter imcredulitatem illo-

Chriftus
miracula f*
n6 fecerit.T

ruim. Itaque quam illi rationem afferebant, quam-|
obrem miracula ibifacere deberet, eam ille viciffim

in patria fua miracüla eos facere debere.. Vltimam

atexemplissalterum eft , quód Elias ad nullam Iu-

tilem in Sarepta Sidoniorü Gentilem vrbem à Dco|
miffus fuerit 3.Reä.,, 17..9. quod fciret nimirum Deus|
Igratiorem apud alienigenas quàm apud fuos ciucs

multi vtique leprofi inter Iudzos fuerint, fcd nemo

curationis cauffa veniret ; cüm Naaman homo alic-
veheritvtab co curaretur 4. Reg. . 14,Quibus ver-|

probarc.yolcbat Íe nuíquam minüs quàm in patriaj.
fuagratum, & acceptum eíle , fed etiam cauffam in-

illis tamen folis dicebatur, íed de omnibus, qui,cum

dicatcur ibi miracula non faceret, quód ciues (uii

increduli

retorquebar,vt doceret nufquam fe minüs, quàm in|.
patria fua facere debere. Debere enim fieri miracula wirscuto-
]vbi creduntur;càm miraculorum finisfpeQantium ï.;;*fïäfï*?ï; i
fides fit;jminiméautem credi, vbi ci;qui ea facit , mi-| BM
|nimüm honoris tribuaturs nufquam minüs fan-|.
&is viris qui miracula poffunt facere, quàm in pa-| .
tria fua honoristribüi; nufquam igitur minüs quàm -

Erop:qfxtioncm duobus 8 facris litteris fumptis pro-|.

deam viduam; vt tempore famis alcretur , fed ad Gé-|

Romanaré ;
54. E

p
——

p * x : m m st

as

2 $ p
M ia t ia a

ïü;, | E | ih;:rcdu'li: cïgfem,.queimamoduïn, ,QlimpïOPtCr Iu- fi,gpgiudïi;io.,-fed iymp,:wa,-l non äxfgi;äiïlgcfö?lfid P lbæo
u m t -|deorum ingtedtxlitatönþnïqlä;E.-h?»S ad vllaan Iudæamvr' icinitem dare volucrunt. Quo 2f :äm pene ver xs
« p i viduam milfus füiffer; nec .Ek.hil»gujsuvllos Iudæïoxmpi F'mero.f. & Beda p.pht.ageä;u?t. ä]t-:Be'I? cïfjläex-ïï,. p
l [ leprofos carauiffer. Reété prorfüs Ambrofius, Cwr, . iores ctiam illos äiaäälo s s U CM
h0000 00 Bgnursoncushatfeirers men ureliteiners nom fenabet — m conacus cit Chiitovt(eextemplitigio pre-
TM i dprophera confortes cum (anaret alienos ,pmareteïs,qm (b- cipitem daret, ipfe v.cgoïpc ere non e äw.fius ,11 d
Expo.r j : f/ämdnriam lggi;, qg reagunu cm]or.tz.wn non hgbewnf,mji | -þ,aq;;cm fuis eum manibus precipitem. agere volues|
Jnhdnr .J uis voluntatis eji mcd;cmfc neh gfntw, Qfdmmum Huné rüit. " o |
Amh: votis eligitur ,nyn natura wre defertar. p:fäe Chrï?mne ro- jo. ! pfe autem tranfiens per meétum eömm,jt »^-'f) on 3
d rare,quod cuptas vinpetrares fafidiofis viros celefhuum prefe- dubium vohuiïe,Euang;ehüam declarare Chriftum! :
'-tfmï',:nïl* 2 . E ,'T?g,;gf,.mmm non fequuntur. ts — — ^'|^ non vi, nonarte, fed miraculo ex Iudeorum mani-
f*.*.*?h;r!a;* u- ! ! 23", Et vepleti þ;;;:'smneä in fynagoga ira bac audrentes ) - bus euafi(Te,fuàmque ea re oftenditle diuinitatem,vt
:im"ä E. Tam (übitz, & impotentis irze diuerfas caufas diuer(? B. Chryfoft.apud D. Thom. Atmbr;of;. & Euzhym. in| -
tdzng; | | lauctores aifemnt.(ä,idam propterca ira infamma-| comment.obferuarüt. Szmxzfl.z,ntqt*/;lgfamqül.ï Avm.ibï Qf& !
:lïkz | n | tos fqiffc 'Ci'l.'C!;li:l 5 quód cam, quam l;garat Ifaia: plo: | pjnon ex izgccf jf:;:t;i ;4:&[,, fd votz;;:ï;: ,;"ïtr:; f-ïfsz;z;:zl a
: / | u hetiam in fe impletam ciTeGgmü?aïæf»quïh pcuc "CA d SHan E à [eip[o obi n f r i
)m;.l-' i Irum Meffiam effe dixiffer, vt Grgcusviïlxl;;—;m&orkalgud! vult cap:mr,qumda vult ela sztoz»-.r;ïfm&do vul: !?fäend:*mrä
W ! D. Thom. áit. Alij, quodadducto duotüm pro p-heri .qm;mdo vHlt non tenetur. .pldifs igitur G7 bic clzmmætg effe
TE | tarum exemplo vcteribus fe prophetis comparalle, ...'qqod non captus f/f Y 6 :(lzc. W""M*'"*ff?ï)"?d capris eft.
um . 1 videretur, vt ille idem au&tor fcribit. Alij; quod co-!. .(Ltffx.!c míraculum mem1Vnc:rt'un—1./ch: atantüm H— |
-*»?mhx | Irum vicus Chriftus tetigiffe, & propofitis exemplis| — gnificant eum fcgurunx, fm».e th*ffuga*,j finc vU-a fefti-
mgo&i,' $* leorum arguiiïkt.in*cre dulitatem. ;Volcbant enimau-j nauone,per m?dIQS' hOïth.S grau1,kïntpq; grgxdu. pIOf
A | —— !tommune|dire fibi placeutia ; vr illi apud [(aiam 30. r0. Com- | cefïl!fe,xhoc enim vis mlzhx vcvaoru w;":dctur mdxcare,
Rl ! auditorumilmne auditorum vitium dele&ari non doceri, mul- C I avroc d'ieAS av J';/xa? n aulav empmfg, & lpf'C?(allt
que ïfääïi?,ffa] ceri vellenon pangi Prou. 15/12..& Amos.$.10. Re-| — potius ipfe autem,eft enim ocfculta gbu?dgän äntlrhe-
u : .;ïizceu Ye manfrtldicebat ch,-;llc 'ünl.tus I,frafql)gzrvnm per quen äs,g PCäCIïäïdlt.lln ï?lïl;l.lïïb uan lï':s,blr af:, gc | gie lïmcec..
..!Jm ! [ fajg?æmm interrogáve Dominam, d'efgs odi wm,gm:&æq Pïo» A. ats cgmgsprame arqr.x d.ïä i 0& | aa in 0
N phetat mbi bonum, fed malam. 3.Reg:z.z.8.1.8.t A-A.xll),quo.dw iiraculum fm.vlïc; putant, quo : iriftus ef:»-rum1 re-
BE — iecieópitue onibwsotes P EM P m falfr tenen Duangebe n VUl
TAT o Itransferendam ad gétes. Quoad nefandum 14s dictu,| - quiaem zariet, tamen rcuangelius nom. intatem,
;,;,,,,-';'.«m,;;äg;"'* : d T NNME äadjsuinis Proüi!äonih&wnträfiü yidebatur.Sci'tg .. lfed facultatem Iudzis fignificat defuiffe. Alij corum
mi ladnotauit Euthgm. Tudxos hoc.ipfo facto mftaculiä , quodammodo manus c?glftixïj?ng te-nulife,wvt. fe prc-
GB ; | K(c indignos declazaffe , & re ipfa.cqmprqba[ïe? quod hendere nO-BQ?.Tw t Alij nm:;x.b.ïlem r.edd;dlücï (ef:c,
n B. D N IChriftus dixcrat, verum effe, neminem in patriafua! — quod ego exiftimo effe PrObao.lllu?Mltt.O quz à nó-
w | Ro Iprophetam acceptum eflec: | Ua QUHIS.PHSQ??dan nre 1ndo&.1.s.b, t:dq—m.mfus foriaffe| -
-bri,/ |.| 29. Et furrexeruut , C7* titcerunt eum,extra cimitatem.)D limati iudicij Affïrwuntm alïcït(au. us äc rationc, quá
rgo/ | - |Extra ciuitátem tanquam reum mortis eijciunt , qum r Chm&us ega(erxt; nec eà er& aut .udxo, aut ca(g
j : d- Imos erat, vtomnes rei extra cluitatem Ple&crfïqtur. apuc.hlloimucnta.credct » fi mth cl.edct. Curvew-,
7 | Ad hebr. |Proprer quod. e7* lefm extra portam gfxg[gf ';tf?'.f'InClP;lüllt | (;:hn[tus à N.azaræm tc;)xen ;1oltler1X nï) Emn?Pw ra-| :
i N |*"- iChriftum primi crucifigere ciues fui. P.elore.s quo-| |tio eft?lnondum venerat boraeins , vt Ambr. TheoRhy. | w
d j : |dàmodo quàm,qui eum poftea cfuciüxe»re.ll.h cnim| j& Deda rgquqdcxxt. Reliqua quæi.cguunt'ur viquc :
du | - |corrupto quidem, & violento;il..ldivci?o*., iudicio tame ad finem capitis apud Mgtth. & Ma;.m locis ad maz-
W Lolow egerunt. 1áti impatientes irz, impatientes morz,| 'ginem fignatis clehcammus.
;zï&CLIlär.kïäsgä?/ |
g N
j :Im-;
ij
jl
lv,iimji1
f
T
TU
mäDïOï :
;mDCUS; 5
7561'035; | 3 M
p ! *
t
etí
lt
f !
vI- *
jod
g
itr | | À
,iu/l 2 H2 CAM -
M us RUE Ra EE

4Mat.4. C.18

UMArl.c26.8 —

j,Mat.S. 2,2.3
;Mat. 1. d.
UAU -

.ic'u.z4.a.4

- Mat.9. a.2.
Mat.2. a.5.

|& procidensin faciem , rogauit eum , dicens : Domine , fi vis, potes me mundare.
[3. Etextendens manum , tetigit eum dicens: Volo: Mundare. Et confeftim le-

iniumillis. 1. Perambulabatautem magisfermo de illo: & conueniebant turbz
multz vt audirent, & curarentur ab infirmitatibus fuis. . 16. Ipfe autem fecedebat| -
jin defertum , & orabat. 17. Etfactum eftin vna dierum , & ipfe fedebat docens.
Et erant Pharifzi fedentes , & legis doctores , qui venerant ex omni caftello Gali-|

lviti portantes inle&o hominem , qui erat paralyticus : & quzrebant eum inferre,
S& ponereante eum. 19. Et non inuenientes qua parte illum inferrent prz turbaj|

[tatem interra dimittendi peccata ( ait paralytico ) Tibi dico , furge, tolle le&um

IOANZMALDOBAAEILCOMMENT "

-
2

M

renesuesen sevameeyupem 4 s etiiuprtses uI dU , n dUsa t i r RAT

: QM
E ,
E. '

CAPXTC M

AcTvM eftautem,cumturbe irruerent in eum, vt
audirent verbum Dei , & ipfe ftabatfecus ftagnum Ge-
nefareth. 2. Et vidit duas naues ftantes fecus ftagnum:
pifcatores autem defcenderant, & lauabantretia. 3. Af-
cendens autem in vnam nauim , quz erat Simonis,roga-
ia X , RL d . o Q 1
uiteum à terra reducere pufillum. Etíedens docebat de

tuolaxaborete. 6. Et cum hocfeciffent,conclufer un:t'Pifcium multitudinem co-
biOfäm ; rumPebatLir autem rete corum. 7. Etannuerunt focijs ; qui erant in —ali'a
nàui vt venirent, & adiuuarenteos. Etvenerunt, & impleuerunt ambas nauicu-
las ita vt pene mergerentur. 8. Quod cum vider etSimon Petrus,procidit ad ge-
nua Iefu , dicens : Exi ame, quia homo PeCCäïOï fum,D omine. 9. Stupor enim
circumdederat eum , & omnes, qui cum illo erant ,in captura pifcium , quam ce-|

| eCE , " nauiculaturbas. 4. Vtceffauitautem loqui,dixit ad Si- |
monem : Duc in altum, & laxate retia veftra in capturam. 5. Et refpondés Simon,
idixit illi : Preceptor, pertotam no&tem laborantes;nihil cepimus : n verbo autem

perant : ro. Similiter autem Iacobum , & Ioannem , filios Zebedzi , qui erant fo-
cijSimonis. Etaitad Simonem Iefus : Nolitimere: ex hoc iam homines eris ca-
factum eft, cum effet in vna ciuitatum , & écce viþplenusïl'epm , & videns lefum,
pra difceffitabillo. 14.. & ipfe pracepitilli vt nemini diceret : fed , Vade , often-
de te facerdoti , & offer pro emundationetua, ficut precepit Moyfes , in teftimo-
lz , & Iudzez , & Ierufalem : & virtus Domini eratad fanandum eos. 18. Et ecce
aícenderunt fupra tectum , & per tegulas fummiferunt eum cum lecto in medium

ua. 21. Etcoeperunt cogitare Scribz , & Pharifzi , dicentes : Quis eft hic , quilo-

dicere: Surge, & ambula? 24. Vtautem fciatis quia Filius hominis habet pote-

plens. m. Etífubductisad terram nauibus , relictis omnibus fecuti funt eum, 12. Et]-

ante Iefum. 2o. Quorum fidem vt vidit, dixit: Homo remittuntur tibi peccataj
d
huiturblafphemias?(&js poteft dimittere peccata , nifi folus Deus ? 22. Vt co-
|gnouit autem lefus cogitationes eorum , refpondens, dixit ad illos: Quid cogi-
[tatisin cordibus veftris? 23. Quid eftfacilius dicere : Dimittuntur tibi peccata:an|

tuum , & vadein domum tuam. 25. Ét confeftim confurgens coram illis , tulit!
lectum,

.........

iX B ( 0 — 00 VN LVCAE' CAV V. , u-
| n le&um , in quoiacebat: & abijt in domum fuam , magnificans Detim. 26.. Et
5* . |ftupor apprehcüdit omnes,& magnificabant Deum. Et repleti funt timore, dicen-
$ tes : Quia vidimus mirabilia hodie. 27. Et poft hzc exijt, & vidit publicanum
- Mat.2.C. 14 Év du s w as s E pRl E | : : um t
as ia:»2».nomine Leui , fedentem ad Telonium , & ait illi: Sequere me. 28.. Et relictis om-
| ï nibus, (hrgcn'*s*fecutus efLeum. 29. & fecitei conuiuium magnur Leui in doimo
2 fua: & eratturba multa publicanorum , & aliorum, qui cum illis erant difcum-
w d Maneex- bentes, 30. Etmurmurabant Pharifzi, & Scribz eoruim dicentes ad difc'iptdos'
- 1 eius; Quare cum Publicanis, & peccatoribus manducatis, & bibitis? 31.. Et re-|
M Ifpondens Iefus , dixitad illos: Non egent qui fani funt medico , fed qui male ha-|.
AL bent. 3. Non veni vocare iuftos , fcd peccatores àd poenitentiam. 33. Atilli di-|
^M xerunt adeum : Quare difcipuli Ioannisieiunantfrequenter , & obfecrationes fa-
.'deï & ciunt, fimiliter & Pharifzorum : tuiautem edunt, A&bibunt? 34.. Quibus .ipfe
u p:uls ait: Numquid poteftis filiosfponfi, dum cum illis eft fponfus , facere ieiunare? 35.]
d ' Venient autem dies : cum ablatus fuerit ab illis fponfus , turic ieiunabunt in illis|
v diebus. :36.. Dicebat autem & fimilitudinem ad illos: Quianemo commiffuram
T inouo veftimento immittit in veftinientum vetus : alioquin & nouum rumpit, &
m,f,!jj | vemrf—i,nom conuenit cemmifïum à nouo. 37. Et nemo muttit vinum nöuum,im
ain vtres Veteres :alioquin rumpet vinum nouum vtres , & ipfum effundetur , & vtre:
" peribunt. 38. fed vinum nouum in ytres nouos mittendum eft, & vtraque confer-|
';rc*ri uantur.9. Et nemo bibens vetusftatimvult nouum;dicit enim:V etus melius eft.
VILUU ia : - ; "RE ; : r m : j d
if | EE
L0 i | s s « MU.
" qN QCAR. Y
i. QO LCCTEM eff autem,cim tur- A lani Sareptanam que fe domo exceperat , átque SCENTI
[l — QO| EXIONS 6edo beirruerent ineum.) Qua fcri-| laluerát multiplicato diuinitus oleo locupletauit,ouu. —
d s Kicrens e bitLucasvíg; ad ver.10. non; mortuámq; illi fufcitauit filium 3. Reg. 17.15.16 11. ïïttha ie.
N — C RX2G3E aliadecaufa videtürcemmc-, — | Elifeus Sunamitidi hofpitzz fuz & filium fterili de-
EX ] | ; moerare, quàm vtdoceatqua| j|dit, & mortuum eundem in vitam reuocauit 4.Keg.
As x C uoc)/ occafione, quo miraculo Pe-| |4.17.35 Notauit idem Theophylitémque Chryfott.]
-;'&'r*rpoï | —— -- ttus& Andreas;Tacobus; &| lapud D. Thom.folere Chriftum capere fua quemq;
eul X ILoánes vocati fuerint. An hec eadem fit hiftoriaatg;| .|atte; Magos ftella;pifcatores pifcibus. — :
r r | illaque à Matth..c. 4.19.& àMarcoc.r.:6.naárratur, | — Dwernaltum.) iwdwr « eic 6 Baloc,reduc'in pro-
d X iliic difputauimus,omniaque expofuimus,qua hicà| — fundum;, fiue in altum marenauiculam , vt pifcére.
i | Luca dicütur,exceptisadmodum paucis,quz ab alijs Venerat Petrus ex alto mati ad littus itrita pifcatio-
( M | (unt ia ciufdé hiftoriz narrationc pretezmitfa. Hoc| ^ ne. Iubeteum Chriftus inaltum mate , vnde vene-
Gl | primüm eft,quod dicit Chriftum , vtirruentem, có-| — |ra;nauim reducere, Omnia diuino funt fa&a confi-|
ET primentémque vitaret turbàm,in nauiculam afcen-| —|lio , vt miraculi magnitudo magis apparcret. Et vt
[ E j diffe quz erat Simonis Petri, dum ille cum Andrea | Petrus tota laborans noctc nihil caperet , vt intclli-
ffft, b fratre fuo,cxterííq; pifcatoribus retia x:cf'icicbat.'vS(d)-t .geret fruftra (e fine Chrifto laborare, & omniahu-
| | lebat id facere vt Marci 4.'1..Aliagqu; ad vcr.a,.M'atth.] mana ftudia, Gnc diuina gratiá irri*ta cíle. Et vt in
1 N 4.18.& Marciiaó.funtexplicata. — | : eundem locum nauim reducere iuberetur , ne fi in
um 4. Fr ceffaut autem loqui dixit ad Siminem, Ducin| — aliumlocumieciffet rete, non miraculo fed cafa fa-
l- : altum.) Do&rinzadiungitopera, que plus ad per- i&um videretur,quod tantam vim traxiffet pifcium;] -
QUA. faadendum habentponderis. Moueratiam concio-| |quód hic pifces fuiffenrillic nó fuiffenc.Illud etiam'J |
JHO'ï ne fua Petrum;impellit, trahítque miraculo , vt rcli- ( ad mores percinet ; ídqy fortaffe Chrifétis re ipfa do-
Ev &isé veftigio omnibus rebus fefequatur. Voluit,vt — |cere voluit;hec enim omnia myfterium aliquod ha-
[ CQ; Theophyl. indicauit, Chriftus Petro procius, qua — |berefufpicor,& adlitteralem etiam fenfum pertine-]
coti víus eratnauicula naulü foluere cumulatum,cümq; rc,ideóque preter confuetudinem mceá tracto: illud,
JUH care maximé, quam nauicula quarebat, id cft pi(-| — |inquá;ad mores pertinet; quód Petrusante auditam
J jcium multitudine remunerari , nc quid fibilucri| |Chrifti cócionem nihil ceperit 5 poftauditam plus
Potï* cxiftimaret perijffe,dum eius nauicula Chriftus vte-|. - |cepetit, quàm fpc.rare vrquam pOtuiffet.Hoc nimi-| .
T Metcede batur.Colligimus fimili mercede non carituros,qui |rum eft. Qwarite primum regnum Det,Qg hat orpla adij- Matth.e.5
d non carent ;Chrifti concion.avto.res domo reci piunt. Ipfe enim ciestur vobz, Fecit Chriftus vtrumque & vt ante ni-
whf jg*;if:::gj dixit. Qu recipit ves ,me recipit. Elias viduam il- — lhilcaperet,& vt pofttantum caperet , quantum vix
e - UM EY : H ;5 dug —

1c. $. 26. &
il.IL. 0.

Hebtai f !
u

'Humilitas
5, Petti.

duz naues cótinere poflenc. Vttumque enim necef-
lMfarium erat, vt miraculi magnitudo cognolceretur.
Et laxateretia wgm in capmmm.) (&g[i dicatjnunc) -

— ]prope, «* ad eas, qua longe. R.etia veró fic Ambrof. in-
. |terpretatur. Qs« fenz 1nquit ZZpoflolerum qua laxare|

- Jerationis frnus , eg* dufputatunum rece[fas , qui eos quos ca-
perint , non amittant.Et bene apoflolica m[lrumenta pifcadi
. [retia [nt , qua non mitos perimut , fed veferusit g de pro-

— Ojperna perducunt. Quodait Chriftus laxate, emphafim
- |habet, quafi dicat,quam maximé poteftis extendite|
rctia,tantüum enim trahetis Pifcium, quancta tetis ca-

]. g. Et refpondens Simon dixit li, Precepter per totam uo-
— Vlem laborantes mibil cepsmus.) Non defperatione focli- .
. |cioris ia&us hoc dicit Pettus, aut quód Chrifto vel .

Jannuilfe ( ficenim interpretantur) quia prz admi-
ratione captorum pifciam adeo obftupcfa&i erant,

374

IOAN. MALDONATI COMMENT.

VO

tempus eft;càm me prefente,ac iubente facitis, antea;
non cratcum nó mca; fed veftra voluntate facieba-

tro,Disc in altum,inquit, Auguft. eg* laxate retia veftra
H captHrAm , Ad remotires gentes,qmbus poffea pradicatum
eff pertimet fcut Lai.dicit, Tolle f[fenum in gentes ad. easque

tabentur retia ,uifi verbornm cöplexiqncs,;(r quafi q.wzd;tm
fando ad lumen extrabunt,e- flatluantes de infernis ad f*-
pacitas erit.

non ctedat, vel obedire nolisfed potiàs vt maiorem

infidias videre poflunt.Sed contrà accidit Petro.Ita-
que hoc iFfum miraculum auget,; qubd no&u , cüm

cü pauciores folét capi , cepcrit innumerabiles. Ne-

.. In verbo autém tuo laxabo vete.) Iuffu tuo , Hebraif-
imus,aut verbo tuo confidens. | |
|| .. Et apnnerunt focijs qui erant in alia nawi, ) Putat
Theophyl.& Euthym. propterea fignis, non verbis

1
i

H

vtloquinon poffent. At potuit Petrus loqui cum.
Chrifto , càm viía iam multitudine pifcium multo
[magis eum obttupcfactum fuiffe credendum fit, Exà
a me Domine,quia bomo peccator [am Yraque probabilius

left ideo annuiffe, quia tà longé diftabát, vt voxab il-

lisexaudiri non poffet. Atque hoc ipfum ad miraculi

|pertinet magnitudin£ , quód cü alij focij inalia na-.

uicula codé loco,vteft vero fimile pifcarétur , nihil.

[tamen dicátur prehéditfe ; quia nó in Chrilfti verbo.|
|Debét Ecclefiz paftores cü ipfi per fe,aut impofito,'

aut füfcepto oneri nó fufficiüt, alios,à quibus iuuati,
poffin&aduocarexmulto magis oblatos admittere.

lefa.) Adorabundus fimul,& precabundus.
| | Ex:a me Domine , quia bomo peccator [m,) Cur à fe
lexirc vcllet;caufam expofuit, quód homo peccator
effet: fed eaipía caufa poftulare videbatur, vt eü po-
tius apüd fe retineretmedicum xgrotus. Sed humi-

Quod idem,cum Centurio ille feciffetfupra omnes
Iíraclitasà Chrifto laudatus eft Matt.8.9.Euthym.&
|Ambtof. hocadnotarüt. Ambrofij hec verba funt.

tis.Sic interpretor, quanquam paullo aliter Auguft.|
llib.z.queftionum Euangelicarum quazft 2. & Greg.
llib.17.Moral.c.z. & Bedain comment. Qwod dieit Pe-

plures piíces capifolent, nullum ceperit ; die veró,. .

Fc quia nondum lls fol iaflitia ortus erat, im. tenebri ambu-| -
— Mlabat , multimque [aborans mibil proficicbat, vt Ambtof.
i& Beda;allegoricé quidé;fed appofite interpretátur.

9. Quod cum videret $imon Petrus , precidit 4d [

litatis fuit, quód fe tanto hofpite iudicaret indignü.|

A|

D

iu Chrifto fidem declaret : quód càm tota noc&tela-] -
borautes nihil prehendiffent , tamen eius confidens| ..
|vetbis iterum retia laxaret. Solet per no&em malor|. |-
quàm .per diem piícium captura ficri; càm minüs, -

D

E

mattamé Euthym.timuilfe Petrü , U?—Cl,ï!i/d- fibi mali!

jfétque quanto fibi effet vrilius cum retinxre , quàm

, jtrum imitétur,vtriqs peruerfé: nam& quidam,cim

| & alij,cüm habeantauaré;ambitioféque non dimit-| .
tant;quia plus co præfcnirCQ pifcantu-r: Hinon Chri-|

|Chriftus Petri cogitationibus. Trmuerat ille, vt ex|

.multitudiné,non fuo labore, qui per totá nocté cat-

limul fratribusIacobo & Ioanni.Sed quéadmodum|
coloco difputanimus ; quod Petrus dixit, omnibus,| -

—

þrkfiiäzeþatm:'nüs,üic ( tuExi à me Domme, quia hö;;;
peccator fom,vt vefpondeat ribi Dominus , noli timere indul-.
|genti Domino pectatts fateri.Noli timere etiam qua tua [unt
Domino deferre,quia qua fua fant nobis ie conce[éit.Exifti-

contingeret,quód Chriftum , quem aut Deum , aut
virum certé fan&um; prophetàmq; effe credebat in
fuam nauiculam excepiffet.Quemadmodü Sarepta-
nailla vidua caufam , cur filiàs fuus mortuus fuiffet,
effe putabat; quod parum dign? apadfe prophetam.
habuitlets.Reg.1748. — . AUE d rucuMv ]

9. Sthupor enm circundederat enm.) T otum inuafe-.

nüm reijcere voluiffet; nec enim omnino apud fc

|fuile,ftuporéque occupatum non fatisquidfaceret;|

cófideraffe. Non quód humilitas eius laudanda non|
fücritfed quód vero fimile n6 fit eum di&urà fuitfe
Chrifto,vtà fe abiretfi fatis confidelgaþifgt,.intellexif:—

ablegare.Süit qui in hac re & nimiunm, & pàrum Pc-

apud fe Chrittum habeant;inconfideraté dimittuni

&i?;fcd Chnftumpfis 'piü:atqr r

caufa, magníq; miraculi occafione obftupcfactus,
addidit Euangclifta etiam omnes, qui cum eo eranc
fimili ftupore fuiffe correptos. Hoc etiam eó perti-]
net,vt intelligamus verum, mzïgnümq; fuiïlfc mira-
culum;quód tam multi pifces capti fuerint,cum pif-
catores ipfi,qui ceperant, quíque magnam aliás co-
piain capere folcbantnon vnus & alter ledomnes|
omhnino qui aderant,ftupore defixi fuiffent.

turam pifcium. —

Similiter autem lacobum, 7* Ioannem.) Dc vocatio-|

Erommes qui cum eo erant.) Ne videretur Petrus finc|

2 AE RU m B. RT Hebraif. |
o. In captnra pi[emim.) Fiebraifmus, propter cap-Inus.

Inelacobi, & Ioannis;aliorámque Apoftolorü apud|

Matt.egimus c.4.18.19.30.21. Hic folá cum Luca vo-
cationis occafionem declaramus. Qua vt apparet
ex hoc loco,1n his quattuor Apoftolis Petre , An-
dreaIacobo, & Ioanne eadem fuit, captorum mul-
titudo pifcium. die O o r :

. Noli timeresex boc iem bomines eris capiens.) Refpódet
Euthymio recitauimus , ne propterca quod homo!
peccatorChriftü recepiffet;aliquidfibi periculi euc-
niret ; refpódet Chriftus tátüm abcfle, vt quicquam

[illilucrü acceffurü fit. Namq; ex pifcatore pifcium,
hominum pifcatorem factü iri.Et, vt tátam pifcium

fus ià fuerat , fed diuina virtute ceperat ; ita proríus
fore,vtinnumerabiles homines nó doctrina, nó in-|
duflria fua,fed gratia diuina capiat , & in retc trahat
Ecclefiz.Matt.c.4.19.& Marcusc 1. 17. Petro fimul,

e7 faciam vos fieri pi[ratores bommnum. Quod Auguft.

lib.z.de confenfu Euang.c. 17.ita conciliat, quafi bis
45 JUAL EE E ; z 9
hoc dixerit Chriftus primü Petro foli;deinde duob

t

illi propterea mali fit euenturum, vt maximü potius| -

& Andrez Chriftum dixiffe trahunt, Fenitepofl mo,| :

E

qui cum illo erant;dixit..

"dmirabatur enim dona diuma, g* quo plus merwerat,boc

CCCABYT VL —

E. LE o EL um l o .cri1 Hebraitl
rattotum inipleuerat.Hebraifimus fimul; & Grzcif u5 , &

|mus cít;qualis ille Pfal.17. s. & 29..12..& 1.Corinth. | e:6&uus.
12.23.& Hebrzorum 5.2.Hocidco videtur Euangeli-| - :
|fta dixifTe; vt Petrum excufaret ; quód tátumáà fe bo-

PT
.

*

"0T o mudm RE EE AAE N R

t m

,,,,,,,

********

Llo€9meSWEDATAZAT

.. Muodecim ex ipfis ( quos & Apoftolos nominauit) 14. Simonem, quem co

|nem ;qui vocaturzelotes, :6.. & Iudam Iacobi , & Iudam Iícariotem , qui fuit
— |proditor. 17. Et defcendens cum illis, ftetitin loco campeftri ; & turba difcipu-
| Forüm elus , & multitudo copiofä P-—-lebis ab omni Iudza , & Ierufalem , & mariti-
. [ma, & Tyri, & Sidonis, 18. quivenerant vt audirent eum , & fanarenturà lan-
x gumibusfüis.*thui vexabanturäfpiritibusimmundis,'dnaba*ntuïl 19. Etomnis :
. [rurba quzrebat eum tangere : quia virtus de illo exibat, & fanabatomnes, 20. Etw«tsaa

. inimicos veftros, benefacite his,qui oderuntvos. 28. Benedicite maledicentibus

1

h
b
ft

SQ7X9 crant? 4. quomodo intrauit in domum Dei , & panes

ii deedn | ii | ebsc p
niinauit Petrum , & Andream fratrem eius , lacobum , & Ioannem, Philippum,

& Bartholomzum , s. Matthzum , & Thomam, Iacobum Alphzi, & Simo-

ipfe eleuatis oculis in diícipulos fuos , dicebat : Beati pauperes : quia veftrum eft
regnum Dei. 2:. Beati , qui nunc efüritis: quia faturabimini. Beati,qui nunc fle-

[is:quia ridebitis, 22. Beati eritis cum vosoderint homines, & cum Íeparaue-
[untvos, & exprobrauerint, & eiecerint nomen veflrum tanquam malum pro-!
IpterFilium hominis. 23.' Gaudete in illa die , & exultate: ecce enim terces ve-|
ftra multa eft in coclo : fecundum hzec enim faciebant Prophetis patres éorum.|

24. Veruntamen ve vobis diuitibus,quia habetis confolationem veftram. 25. Va

vobis, qui faturati eftis : quia efurietis. Vz vobis , qui ridetis nunc : quia lugebitis,

J& fiebius. 26. Vae curà benedixerint vobis homines: fecundum hac enim facie-|
bant pfeudopr OPhwsPatfiS eorum.. 27. Sed vobis dico , qui auditis: Diligite|

ftis quod fecit Dauid , cum efuriffet ipfe, & qui cum illo|

animam faluam facere , an perdere? :o. Et circumfpectisomnibus dixit homini:|
|[Extende manum tuam. Et'extendit: & reftituta eft manus eius. z. Ipfi autem|
— |repleti funt infipientia, & colloquebantur ad inuicem , quidnam facerent Iefu.
z. Fa&um eft autem inillis diebus , exiitin montem orare, & erat pernoctans
[inoratione Dei. 13. Et cum dies fa&tus effet, vocauit difcipulos fuos: & elegit

ä. t. .
.Marci 3.

:d.23.

1 Regum
Ar. b.6,

?

B

b.1o.

Matth.10,
- NY

Mar.j. b.1j

Matthei $.
EE

Am. 6. a.1.
Eccl.51.a.8.
Ifa.6$. c.13.

n H t o t ^.

RE

vobis, .

Exodiz9. .

Leuit.24. 1

"

Marjah l -

;1
P

X b

p as

;; . ]OAN. MALDONATI COMMENT. . 8

Matthzi $.
£.44. :
1. Corinth.
6.b.7,
Matthzi 7.
b.12.

i

Tobiz 4.
€.16..
Matthei 5.
dg4$.

Matthzei $.

* g.47--
Deuter. 15.

- ib.$.

Matï.7.a.z,.ï
Matci 4. .

Matth.1o.-
R.
loi.n.b.é.

H Matt.7.2.5.

E.

Matthzi 7.
C.16.0c 12.
€.1j.

Matthzi 7.
A
I|Roman.s.
1 b.13. !
It b b

[58. Date,& dabitur vobis: menfuram bonam,& confertam, & coagitatam, & fu-

—^ — leritis,remetietur vobis. 39. Dicebatautem illis & finiilitudinem : Numquid po-
teft czcus cxcum ducere? nonne ambo in foueam cadunt? 4o. Non eft difci-|

|tuo eft ,non confideras? 42. Aut quomodo potes dicere fratri tuo: Frater fine
leiiciam feftucam de oculo tao : ipfein oculo tuo trabem non videns? Hypocrita
tclice primum trabem de oculo tuo : & tu,nc""Pc*'rfPicies vt educas feftucam de ocu-[

" |bor mala , faciens fru&um bonum. 44. Vnaquzque enim arbor defru&ufuo
|cognofcitur. Neque enim defpiniscolhgunt hicus: neque de rubo'vindemiant
]vuam. 45. Bonus homo de bono thefauro cordis fui profert bonum : & malus
jhomo de malo.thefauro profert malum. Ex abundantia enim cordis os loqui-

|47. Omntis, qui venitad me, & audit fermones m'eosg & f;iciwt eos : oftendam vo-
|& pofuit fuidamentum fuper petram. inundatione autem facta , illifum efttiu-

Jmenidomui illi, & non potuit eam mouere: fundata enim erat fuper Pet'ranï;'* |
149.. Quiautem audit, & non facit: fimilis eft homini zdificanti domum fuam|

Vobis, & orate pro calumniantibus vos. 29. Etquite percutit in maxillam , pra4,

be & alteram. Etab eo, qui aufert tibi veftimentum , etiam tunicam noli prohi-

diligitis cos , qui vos diligunt , quz vobiseft gratia? nam & peccatores diligentes

, i CU/ d h d , Rss n (* j e. " . ' TT i E
fe diligunt. 33.. Et fi bencfeceritis his,qui vobis benefaciunt; quz vobis eft gratia?
fiquidem & peccatores hoc faciunt. 54. Et f1i mutuum dederitis his,à quibus

|& mutuum date, nihilinde fperantes: & erit merces veftra multa , & eritis filijj

Altüiflimi, quia ipfe bcnign us eft fupcr- ingratos & malos. .36. Efrotfe ergo mife-

|ricordes ficut & Pater vefter mifericors eft. 37. Noliteiudicare , & noniudica-]
bimini : nolite condemnare, & non condemnabimini, Dimittite, & dimittemini.|.

perefluentem dabunt in finum veftrum. Eadem quippe meníura , qua menfi fu-

pulus fuper magiftrum : perfe&tus autem omnis erit, fi fit ficut magiffer eius.

bere. 3o. Omni autem petenti te , tribue: & qui aufert qua tua funt , ne repetas,|
Br. Etprout vultis vt faciant vobis homines, & vos facite illis fimiliter. 32.. Etfi

fFemtis recipere; quz gratia eft vobis? nam & p eccatores f'e'ccatoribu-,s foceneran-]
tur,vtreciplantaqualia. 35. Verumtamen diligite inimicos veftros : benefacite;i

41 Quidautem videsfeftucam in oculo fratris tui , trabem autem , que in oculo|

lo fratris tui.. 43.. Non eftenim arbor bona, qua facit fru&tus malos: neque ar-

tur. 46. Quid autem vocatis me Domine, Domine: & non facitis quz dico:

oiscui fimilis fit: 48. fimiliscft homini zdificanti domum , qui foditin altum,

| f&pcr terram fine fun damento : in quam illifus eft Huuiusv, &hdvcvo»nt.inuo ,C'e'cid it: &l
. [factaeftruinadomusilliusmagna... —— m | : |

MERESS QUA. 4

TOR ÁAETSREUSIGR
GüpEEET, ugTemaegná ^ Lesntenind

pE OBA.NLIOO

plicauimus. Totum etiam reliquum caputin ciuf.]
dem Matthzi commentariis capite j. & 7. expofi-
cum eít. | | |

Qu À c T v M eff autemim fabbato fecundoprimo A
Q cum tranfiret per [4t4. ) Hunc locum fane

difficilem apud Matthzum Cap. I2 L ex4j .

CAXT VT

m

evgu

MPRINETTNTRISMSIICUENUUN E UM z s P .
gt teettósos Ut gt m n a A 3
- s — T E a : y
ia $ ; BM L u Q u
UESCMU ss BLL CENUNC PAMOUNE EEE gesetoweus ag sss UE
- m M d M T
" COT ERINRTORRRNEE N TTE BIN EUA RVE
; N -

Ti

v

lillis. Etcum iam nonlongeeffetà domo , mifit ad eum Centurio amicos, dicens:
|pter quod & meipfum non fum dignum arbitratus vt venirem ad te : fed dic ver-
— lhabensfub me milites : & dico huic vade , & vadit : & alij veni, & venit: & feruo

meo , fac hoc, & facit. 9. Quo audito Iefus miratus eft: & conuerfus fequenti-
busfe turbis, dixit: Amen dico vobDis, nec inIfrael tantam fidem inueni. :0. Etj

- |qui portabant, fteterunt) Etait: Adolefcens , tibi dico,furge. 15. Etrefedit qui

(turbas: Quid exiftis in defertum videre? arundinem vento agitatam? 2$. Sed

|pretiofa funt & deliciis,in domibus regum funt. 26. Sed quid exiftis videre?
Erophetam? Vtique dico vobis, & plutquam fprophetam: 27. hiceft, de qUO ii u

b. 10.

IN LVCAE CAF VIL -

^ —

PU A pOv qe w

; * V M autem impleü'et omnia verba fua in aures Plebis j in-

M
e

270 23 leruus male habens, erat moriturus : qui illi erat pretiofus.
(GOwd93w s. Etcum audiffet deIefu , mifitad eum feniores Iudzo-
QuOec( 782 rum,rogans eum vt veniret, & faluaretferuü eius. 4.. At
" 9j illi cum veniffent ad Iefüm , rogabant eum folicite, dicen-

[

J W r

| UR ; .- : ' . : b . . : .* .
gentem noftram : & fynagogam ipfe zdificauit nobis. . lefusautem ibat cum

Dominenoli vexari: Non enimfum dignus vt fub te&um meumiintres.. 7.

E)I(j,-

bo, & fanabitur puer meus. 8. nam & ego homo fum fub poteftate conftitutus,

reuerfi, qui miffi fuerant domum , inuenerunt feruum , qui languerat ,fanum.
u. Etfa&um elt : deinceps ibatin ciuitatem , que vocatur Naim: & ibant cum

|eo difcipuli eius, & turba copiofa. 12.. Cum autem appropinquaret portz ciui-|
tatis, ecce defunctus efferebatur filius vnicus matris fuz : & hzc vidua erat: & tur-
|baciuitatis multa cumilla. 1. Quam cum vidiffet Dominus , mifericordia mo-

tus fuper eam, dixitilli: Noliflere. 14.. Ec acceffit, & tetigitloculum. (Hi autem,

erat mortuus,& coepit loqui.Et deditillum matrifuz. 16. Accepitautem omnes

timor: & magnificabant Deum, dicentes: Quia propheta magnus furrexit in no-

bis: & quia Deus vifitauit plebem fuam. 17. Etexiit hicfermo in vniuerfam Iu-

eius deomnibushis. 19. Et conuocauit duos de difcipulis fuis Ioann*es ,& mifit
ad Iefum, dicens: Tu es qui venturus es, an alium expectamus? 2o. Cumautem
veniflent ad eum viri , dixerunt : Ioannes Baptifta mifit nosad te dicens: Tu es,
qui venturus es,an alium expectamus? 21. (inipfaautem horaämultos curauità
languoribus, & plagis , & fpiritibus malis, & czcis multis donauit vifum.) 22. Et
refpondens , dixitillis: Euntes renunciateIoanni quz audiftis, & vidiftis: Quia
gunt, pauperes euangelizantur: 23. & beatus eft quicumque non fuerit fcanda-
lizatusin me. 24. Etcum difceffiffentnuncij Ioannis , ccepit de Ioanne dicere ad

quid exifüis videre? hominem mollibus veftimentis indutum? Ecce qui in vefte

XXdUA trauit Ca,ïharnaum. 2. Centurionis autem cuiufdam|

779 tesei: Quia dignus eft vt hocilliprzftes. $. diligitenim|

dzam de eo , &cin omnem circà regionem. 18. Etnuntiauerunt Ioanni difcipuli

czci vident , claudi ambulant , leprofi mundantur, furdi audiunt , mortui refur-|.

F

Inf.-'-.i-!,. C.
9.
Ioannis 4
GA .

Matth, 1t;
a. s.

If21.55.b.£;

Mal.3a.i;

Ácriptum eft : Ecce mitto an gelum meum ante faciem tuam , qui præpambitf VIAD o ns h

p "h O TU u a * w i I DEU N RE EE Ea EEE N Ed EEE "CERUS MR RORU

Matt.8;a.8;

Mar.B.aidi |
— MM

uD

tiuam

Matthei 11.
- |b.16.

Matt.5.8.4.
Mar.1.a3.6.

- IMatth.s5.

a :
" Ai&f.ï.d.-.a.;.
t IO(-:WL*-.LLS. 4

jbens vinum , amicus publicanorum , & peccatorum. 3;.. Et iuftificata eft fapien-
tia ab omnibus filiis fuis. 3. Rogabat autem illum quidam de Pharifzis vt

|vnguento vngebat. 39. Videns autem Pharifzus , qui vocauerat eumy ait intra fc
dicens: Hic fteflet propheta, fciret vtique , quz , & qualis eft mulier , quz tangit]
eum:quiapeccatixeft. 4o. Etrefpondens]Icfus , dixitad illum : Simon , habeoj
itibi aliquid dicere. At illeait: Magifter,dic. 4r. Duo debitores erant cuidam|
Kceneratori : vnus debebat denarios quingentos,& alius quinquaginta. 42. Non

Mierem? Intraui in domum tuam , aquam pedibus meis non dedifti : hec autem
Macrymis rigauit pedes mceos; & capillis fuis texfit. .. 45 Ofculum mihinon dedi-
Ifti : hzcautemn ex quo intrauit, non ceffauit ofculari pedes meos.. 46.. Oleo ca-]
put meum non vnxifli: hxc autem Vnguento vnxit P"edes:f Imeos. 47. Proþpter

[ws2: autem minus dimittitur, minusdiligit. 48. Dixitautem adillam: Remizuntut
tibi peccata. 49. Etcoeperunt qui fimul accumbebant, dicere intrafe : Quis efl|
ihic, qui etiam peccata dimittit? 5o. Dixitautem ad mulierem: lFid-ss tua te fal-|
quamfecit:vadeinpace. - Bo TY i

|o IOAN. MÁLDONATI COMMENT. r
tuamantete. 28. Dico enim vobis: Maior inter natos muïierü.PIOPhetæ'IO-änng
Bgþti&a nemo elt. qui autem minor eftin regho Dei, mïor Ed " j om;i'
nis populus audiens & publicani , iuftificauerunt Deum, b*aPtizati,baptiQn*o Io-
annis. 3o. Pharifziautem, & legis periti confilium Dcifpreuerunt in femetipfos
nonbaptizatiabeo. st Aitautem Dominus: Cui ergo fimiles dicam homine:
zenerationis huius? & cui fimilesfunt? 32. Similes funt pueris fedentibus in fo-
ro, & lo quentibus adinuicem, & dicentibus : Cantauimus yö*bis tibiis, & non fal-
taftis : lamentauimus , & non ploraftis. 33. Venitenim Ioannes Baptifta , neque
manducans panem, neque bibens vinum, & dicitis: Dzzmonium habet. 34.. Vc-
nit Filius hominis manducans, & bibens, & dicitis: Ecce homo deuorator, & bi-

mandacaret cum illo. Et ingreffus domum Pharifzi difcubuit. 37. Etecce mu-

pit rigare pedes eius , & capillis capitis fui tergebat , & ofculabatur pedes eius, &

habentibus illis vnde redderent, donauit vtrifque. Quis ergo eum plus diligit:
43. Refpondens Simon dixit: ZEftimo quiais, cui plus donauit. At ille dixit ci:
Reóteiudicafti; 44. Etconueríus ad mulierem , dixitSimoni: Vides hanc mu-

o

lier, qux erat in ciuitate peccatrix, vt cogznouit quód accubuiffetin domo Phari-|-
NDI | p T | us
Ifci, attulitalabaftrum vnguenti: 38. & ftans retro fecus pedes eius , lacrymis co--|

quod dico tibi : Remittunturei peccata multa, quoniam dilexit multum. Cui

OpNCQaDST Vr

| f*"**; V. M. antem tmplefee omnia verba A pharnaum, vt Mattheus narrat. Reliqua yfq; ad ver.
$lÁ f/ua in aures plebs.) Cumhzco- — i.apud eandem Matrhzum c.8.5. egpoüum'z.zs. p
cxe Ef mnia,qua narratafünt,naures | — r Etfatlum eff deimceps.) An ftatim poft fanagum
DZ z plebis infüillaffet;omnia verba — |Centurionis feruum hoc acciderit,Lucas non dxc-ir;
AW SAWO Chrifti vocat Euágelifta,omnia — tantüm dicit hoc poftea factü efle ; fed eft probabile
Bs A que Chriftusloqui voluit,quaft inter hoc miraculii, quod hic narratur, & id c pauj-
(* 7 - dicat cum plebi , quidquid vo-, , lo ante narrauit de Centurionis fanato feruo , ea oía
luit, libere dixitfer. Subiungit do&trinz miraculum,|
vt oftédat Chriftum ea;que docebat, miraculis con-| enim Matt.c.rr. poftquam Chriftus Apoftolos fios
firmalfe. T5 a E 508 17 inftrüxiffet, mifilletq; 1n Iudzam ad prqdicandü, in-;
Intrauit Capbarnaum.) Habucratfuperiorem con-| |de,id eft ex Capharnaü difceffifle , & per alias ifle vt

accidiffe que Matth.cap.8.& c.9.& ro.narrat.Scribiti:

cionem in campo , cüm ex monte ab oratione de. )doceret ciuitates. Inter quas credibile eft, vnà fuiffe
ícendiffet, vt dixit cap.6.17. inde dicit ingreffum Ca-^ INaim,vbi mortuum iftum adolefcentem fufcitauit.

Ibat

n !
xUHQn;
|
? HAnetH
, t;'.i;gii;
L. ]
h 7þ A^|
HU

«tl ')'W(, x
HHHUL
:g-v*"'u l j

. ludxos.

d

182.

Forum vbi
caufr age-
bantuf,in
portis vr-
bium apud

WEde u

á

E d

notauit Ambrofius;

lbat in ciutate qua vecatur Natm, ) Exat Naim Gali-
lez ciuitas non ita magna ad radicem montis Her-
mon diftansà Thabor bis mille patfus. Hieronymus
in cpit'aph.äPlaulxæ ad Euftoch.& in lgcis He*br.&;Be-
dahocloco, & Brochardus in defcript. c.5. nominat
ciuitatem,vt hiftorie fidem faciat. du

Etibant cum eo difcipuli ems 2* türba copisfa. ) Hoc

lideo videtur Euangelifta dixifle »vt doceret multos
leius miraculi fuille ceftes; 35555 250 0013
12. CH antem appropiaquarent porta cimtatis,) Vide-|.

*

tur Euangelifta hoc ita narrare quafi caíu factum fu-

effeciffe , vt.tunc eum efferrenr, cüm ipfead vrbem

culi magnitudin m
ad fepulturam efferretur,ne quis caufari pofset; nor

.|veré fuiffe mortuum:& hominum opinioném,vt nó
|priuatim domi coram paucis, fed in ipfa vrbis porta,

vbi & maximus ingredientiü , egrediennumqj; con-

[multa Dominum turba, mulza viduam comntabatur,vt vifo| .
|tanto miraculo multi tefles , multi Dei frerent landatores.| '
Conueniebat etiá vt Chriftus in;ipfo vrbis ingreffü|
[totan eo. miraculo ciuitaté commoueret ; quo ma-,
[iore defe opinione concitata; predicaret illis Euan-|.
Igelium , quod eó facilius reciperenc ; quo & maio-

rem de illo opinionem haberent; & maioriab ipfo

Jaffe&ielfentbenefidio. |— .^ — | (s &bl
. Ecedefuntim efferebatur.) Particula ece occaxfüm |
lipfum ingrediétis Chrifti,&egredientis morcui ante
joculos ponit.Solebát Iudei ficut & nunc extra vrbes| . |
» haþt:re &pulchm.(&arc &illud Iofeph,in quo mor- [:
,tuus Chriftus pofitus eft; in- horto extra Ierofoly-|
:imam erat. -- | TAU AE

- Filinm vmcus matrizs [a4,) Quattuor circunftantiis

|defcribit mortuum , quibus indicat Chriftum nó6fi-| :
|neratione.comotum fuiffe,vtmortuum fufcitaret.| .
;[Quód fuerit adolefcens; qui florefcente adhuc ctate
|deceffiffet; quód vnicus eífet matris fuz, cuius mórs
'[maiorem illi dolorem affercbat , quàm fi alios libe-
|ros habuiffet; qüod'cifet mater eius vidua, quz & fi-
|neviro,& fine liberis orbata, ac:defertà maneret; vt
|Grego.Nyfl.inlib.de.creatione hominis c.26.obfer-
[uauit ; quód locuples, aut nobilis ; chm magna eam,

o

Jvtait Euangelifta , turba comitatetur, itaq; nó habe-
.. jret, quem poft mortem rcelinqueret heredem , que
^s |magnaetfe folet diuitum in morte confolatio. Hec,

inquam,có ab Euangelifta tam minuté narrantur, vt
doceat , quibus caufis adductus Chriftus mortuam

-Jetiam non rogatus fufcitauerit ; & vt fidem augeret
hiftoriz, que ft vera non effet , non potuiffet tot cir-

cunftantiis locorüm, & perfonarum defignari,vt ad-

— — t $ii EMil ás "ERE RT

iffetvt appropinquante ad portam Chrifto mortuus ':
efferretur: fed credendum eft i illo , qui humanis
oculis videbatur , cafu diuinum latuitfe confilium;|.
Chriftumq; aut tunc veniffe càm fciebat mortuum| -
efferendum ; aut mouendis.tacité hominum animis

appropinquaret. Volebat enim ita eum fuícitare , vt| -
forte in eum incidifle videretur- Augebat etiá mira- «
enitudin&,vt non eurh priüs fufcitaret,quam |

curfus &eri folet. Et erat apud Iudeos in portis vrbiá|
forum vbi caufz agebantur , & nobiles ciuitatis viri|
frequenter verfabantur, Et adwer[nm mejinquit,loque-]| -
qbantar qui fedebant in porta, PÍ.68 35.8c,mon confandetur, |
erem loquetur imimicis uis im porta,PÍal.y26.5. Sic legimus|-
[ Abfalonem in porta vrbis federe folitum vt populü
|iudicatet, 2.Reg.15.2. Acceflit turba que Chriftum,
|queq; defundtum fequebatur,que vtraqfibioccar-] ]
| *ritin porta. Notauit hoc Beda;:Drmino; inquit, natu

v

- .

E

—À— — ag

|miferabilem vidiffet, flentem, vociferantem ; fe mi-
feram clamantem. Hec. enim omnia, & id genus| ..

|facerent Chriftus apprehenfo loculo fignificauerar;

. |func&i matri dixitfet , viditfentque éum loCülüm'ap*

d bora., ey* nunc eff , quande mortui audient vocem flij Dai,
jev qui audierint , viuent, Vocat enim Deus ea que nen

. Ezechiel ex períona Dei mortüos, & arida iá offa al-
iloqui. 0ffs arida Audite verbum Domimt. Hac dicit Domni-
[pue Dews offibus his , ecce éqo ititYómittam in vos [Hiritum,

jtuz puellz, Tabitba fnrge , Aétor. 9. 40. fed non dixit
|tibi dico,furge, quia non fia; fed Chrifti auctoritate
. loquebatur. Adnotauit Cyrillus libro 1. de fide-ad
| |Reginas hoceffe quod pt-æ-äiä'er'a'tfliäi:*c; 40. IO. Ettt

3. Quam ctam vidiffet Dominu.) Magnam hzc ver-
duam viro, liberííque omnibus orbatam,& omnino

alia, quz cogitari breuiüs quàm dici poflunt;inrelli-
gendum eftlatereinillo relatiuo:quam. —— — -

tus. "

illi , aut fimilia dixiffe verba credendum eft.. Quis
enitu flenti non dicat , Nelj flere?:'Sed alij nimirum
vulgati dicebant more , humanifque, vt fieri folet,

uludíceret; ^ -0 .

Hiautem qui portabant , fleterumt: ) Siue quódid vt
fiue quia ipfi;cüm audiffent quid Chriftus vidus de-

prehendentem ; & quafi ad faciendum miraéulum

Et ait , "A dolefcens tibi dico , (urge.) "Tibispracipio.
Oftenditfe non aliena , fed fua auctoritate , füóque

quia Deus eft , cuius folius vocem mortui poffunt
audire Ioaun. $.25. //£men jamen dico vVobss *,quia venit

f;lnf armnquam m»qmeþmr $ Rornan. 4. 17. Sic Iubetuy

Q viutti, Ezech. 37. 4.5. Dixit quidem Petrus mor-|

Dewvs ve[ler , ecce Dommus Deus t fortitudine veniet, —

ba vim habent.: Quam cüm non fimpliciter ; fed vi-| -

Mi fericordia motus fuper ea. ) Flebraifmus ti'oy: pro-|esai-
pter cam. Reddit rationem curnon rogatus Chri-/fmus.
fïus mortuum excitauerit, quia commiferatione ni-| -
mitum tatriscommotus eft. Satisipfà per fe tacita |
rogabat vidua. Defiderit; enim pauperum exaudiuit Do-l., . i
'gabat vidua. efideris enim panperum exaudiuit DO oconduan
misWe , praparationem cordas esrum , andimt auris. cius, Hebraos.
Pfal. ro. 17;Noh eft cxpectandum vt pàuperes; &| ——
afflidi opem à nobis magna votiferatione petant.| —
Ipía pro eis miferia vociferatur.:Magis: petit, qui|^-
petere non audet; & plüs dat; qui dat iion roga-|

- Dixitilli uoli flere.) Alio modo hocilli Chriftum|
dixiffe credendum ett , quàm cateris; qui eam co-|-
|mitantes: confolabantur. Nam & €zteros eadem].

rationibus addu&is , mortalem peperiffe ; quod fa-|
&um eflet, infe&um fieri non poffe ; nihil miferiz| -
|prodefle lacrymas, quz calamitatem augerent; tion
leuarent. Chriftus verb ita.vtauc aliis verbis, quz|
Euangelifta tacuerit, aut modo ipfo hzc eadem ver-|
|ba dicendifpem aliquam o&(:g&mät fore; vt filius ve-|.

] . 14- Etacceftrt yeg" tetigit lculum. ) 'T etioit,vt tene-
;|ret & qui loculum portabant ; grádum fifterent ; &|
D miraculum. circunftantibus;: ác ci-;gunfpe&aütibu;s :
omnibus faceret. Theophyl.& Éuthymius ideo teti-|
giffe purant;vt füfcitaret;oftenderetq; corpus füüm;|
quia Dei corpuserat ; vim habere:mortuos excitan-|
di. Sed Euangelifta potiüs indicat. Chriftum folis|
verbis, quàm ta&u fuícitafle , Z4dolefcens , inquit; tibi| .
^[Mito , fürge. - : hücrce rA EE d

aliquod fefc parantem , fpem conceperant fore ; vt|.-
mortuum íuícitaret. Id Ambrofius in allegoriain|
-|vertit, quam qui volet,apud illütmn facile reperiet/ T. -

precepto mortuuim füfcitare.Alloquitur morcuum,|.

. A$. Etréfedityqui erat mortuum,C77 cepit loqui.)Often-

i

o o aW RRE EC T ordm t IT IÓ
P w

m t tb p - lii odios

: " v x ET ALAN E RUT ; MMS EE od se * " : "
i ii o d seruac i N UE T
g *

u OE du

(Timot pto
[ frcuerentia
fumitut
phtafi He-
braica.

r

-

*

ERNSMUTUR

:um fufcitauerat. Huiüs loci, totiüfque hiftoriz al-
| 'Legoriam,ü quis defiderat Ambrofium in commen-
ariüis legat , & Auguftinum fermone 44. de verbis|.

- |& Bedam hoc loco..

fti. Non dixit , & refürrexit qui erat mortuus, fed di-
xit quod ad fideni cft cflicacius , refedit, «s* cepit loquis
quibus verbis fimul dixit atque probauit non fpecie
tenus,fed vere refürrexitle,vt Titus Boftren.apud D.
Thom.citatus obferuauit. A.
Et dedit lum matri faa,) Cuius commiferatione

Domini,& Gregor.in expofitione quarti Pfalmi pc-
nitentialis, &T hcäophil.Alexand.lib.yalkgoriatum, |
l. 16. vIccepit autem emnes timir.) Horror. quidam
iomncs inuafit in Chrifto apparentis diuinitatis. Sz-
pI diximus timorem proreuerentiaerea Deum,&
homines fan&os ponifolere Hebreorum idiomate,

! qui mv nxv timorem Domini , Dei cuïtum, & ve-
. |nerationem appellant, vt Marci 4.40: & füpra cap.r.
||12.65.& 2.9.& $.26. 1d ftatim explicatur cüm dicit, *
dnagnificabant Deutn, Hic enim crat timor, reucrentia
JinDeum. - - DURUTT
d. Dicentes , quia propheta magnus ferroxit inwobie,) Vir
.|valdefan&us. Omnes enim viri fan&i prophetz vo-|
. jcabantur, quia prophetz fan&i effe folebant,Genel.
420 7. Putat Beda populum illum credidiffe Chri-
dftum effe Deum; fedinfra eam opinionem loqui vi-
.| |dentur; itaque probabilius eft credidiffe effe Met
4fiam;, de quo non poterant non inaudiffe aliquid,
: |quaniuis nondum crederent effe Deum. Nam etfi

Meffias quid£ in littetis facris Deus futur? fignifica-

-|batur, tàmenid nob vfqueadeo notum erat vulgo,|
4 yt non Plcriquc ienerarent; & magna pars -'eor.ïïmä !]
; Jqui Cliriftum Mefliam effe credebant , nondum fa-
.| [üscrederent effe Deum. Confirmat. hanc opinio-|.
-|.|nem quód continuó fequitur ; e7" qwa Deus vifitauit
- jplebem fuam. Yildem: quippe verbis vtuntur ; quibus
, |lupra Zachar. cap. 1.68. veram redemptorem Chri-1
. [tum confeflus cft. Sic interpretatur ïfïcifyghius ho-

miliar. de laudibus Beate Virginis ; quem fequor li-

* Abenter;etfi non ignoto fentum horum verborum

o

. [effe poffe , vifitalle Dominum plebem fuam milffo
- prophet2 , non qui eam redimeret , fed qui confo-
-Haretur. Iam enim diu prophetas non habebant. Sed
vt dixi , iHud Probabiïius, Cur enim id de Ioanne
- |non dicebant,cuius famam ignorare non poterant?
.|Et quod quidani obiiciunt, nomen. eyoemaz articu-
lum non habere, infirmum eft argumentum. (ng-»l
gcs cnim non habet Chriftus? quoties non habet
. AAeus ? ' : ! 2 :

( 37. Etextit bic fermo.) Hzc fama , aut factum hoc

. |Chrifti, quód mortuum füufcitaffet. Ideo hoc dicit
,. |Euaneclitta ,Yt confirmet fidem hiftoriz, cuius non
: Holum:ciuitas Naim, vbi miraculum fa&um fuetat,
fed tota etiam circa regio teftis eífe poffet , que eius
rei famam audierit. Quefequuntur víque ad ver.29.
. jvide apud Matth.cir.z. . s

.39. Etemni populus audiens , e7' publicani mftifica-

dJuerunt Deumn,) Dubium , cuius hzec verba fintEuan-
|gelittenean Chrifti Diuerfus eniin feníus diuerfis

erit au&toribus. $i Euangelifte funt , feníus erit , o-

.[nnem populum , & pubïicanos cum audiffent que
! bdc— Ioanne dlcebat Chïi&US-, credi*diiï'c, DGLIIH(]UG
Maudaffe, cim priüs Ioannis baptifinum fufccpiffent,
|Pharifzos autem , & iurifperitos-contempfiffe. Sic

T

Miocie n ii

- IChrifti verba funt , fenfus hic erit, omnem popu-
lüm , publicanófque audite Ioanne Deum iuftifi-
icaffe , id cftiuftum , & benignum agnouifle , atque!
àloanne fuifle baptizatos: Phariíxos autem , & le-|
gifperitos fuperbe Dei confilium , & falutare reme-
idium ab eo perIoannem miffum: defpexitfe. Sic o-|
' Imries, quos viderun veteres auctores Ambrofius,
Beda, Euthymius , citat etiam in eam fententiam|
IChryfoftomum Diuus Thomas; & certó mihi per-|
Ifuafüm habeo hune verum eíle fenfum. Primum

Haffet Chriftum? & mediam eius orationem iuter-
|rüpiffet? Vt indicaret (dicet aliquis) quorfum Chzi-.|
ítas dixiffet quz fequuntur. At preterquam quód|
-|neifto quidem modo quz fequuntur fat bene co-]
[harent , vt paullo.poft demonftraturi fümus , mul-]
tó profectó meliüs coherebunt, fi omnia Chriftil
JBint verba. Deinde illa di&io , ergz , que fatim fe-|
|quitur veríu 31. non folüm indicat , fed planeé often-|
|dit continuatam fuifle orationem Chrifti; colligic]
enim Chriftus non ex iis, que Euangeliíta, fed ex iis]

L - . 44 — IOAN. MABDONAMIOCOMMENT.. 39
: Wdic Euangelifta quis fuerit effe&us verborum Chri- À contigit ; exponunt , duce , opinor , Lyrano. $i

enim , quorfum Euangelifta loquentem interpel-

T

p jDeum iuftificarant, fed aut fimul vtrumque fece-
Irunt;aut priüs iuftificaucrunt, poft fünt baptizati.
[5iautem verba hecfant Euangelifte, non dubium
|quin fignificet populum , & publicanostum Deum
finfüificauile , cüm Chriftum deIoanneloquentem]
. Jaadiuiffent , vc illi-ipfi-noui interpretes exponunt.
At quis credat tum. baptifmum Ioannis accepitfe

.|ba
Aentem haberent; & propter cius de Ioanne tefli-
|monium Deum iuftificauerint , loannique credi-
derint, qui omnes auditores fuos ad Chriftum;non,|
- |vt ipfe faciebat, aqua fola; fed in:aqua, & Spiritu :
. an&to baptizantem , quémque vnicum falutis:cflef - ]
lauctorem . pradicabat; mittere. folebat? Deniquoe[ :
jprior-i-lla fententia ; illisftrat verbisverfu 31. 2tirau-]
ltem Dominsa, Yaautem verba , nec in. pleriía; Gre-
- |cis, Latinifque reperiuntur exemplaribus,neque ab
vllo;.quàd fciam;antiquo leguntur auctore: non ab|
JAnibrofio, nonà Beda; nonà Theophyla&to, non
: ab Euthymio.: Sic ergo interpretor , (g^emnis pepu-l
- Muis audiens fub. Ioannem ; iu'/?y?ca;-æmmïpmm , 1d.cft

3
H

fape fignificare ; quod iuftum reputare ,iuftum de-
Iclarare , iuftum confiteri, vt hocloco, & cap. 16.
- 1g. & Mich. 6 fed femper itaaccipi, quod bereti-
/ [ci dicunt, id verO' nesamus , & non vno fcriptatq
|loco, fedtota penefcriptara docemus.

ptifmo ioannis , quem habebit fenfum , fi Euangclifte

Immo veróaut iufti£care Deum fuit hapti-,
itideo certé: baptizati funt ; quia Deum iu-

erunt, id eft iuftum illum ; atque prouidum
Icrediderunt. Itaquenon priüs baptizati funt quàm

€os, cüm Ioannes de medio fublatus effet ? Quin
ptifmum potins Chrifti fufcipiebant ; cum & pre-

&

iuftum , benignum ; & prouidentém: confefli (unt,
qui tale fibiper.Ioannem mififlet auxilium , vt in-
uento redemptoreà peccatis liberarentur. Non ne«
gamus iuftificandi: verbum in littcris facris idem

e

; Baptiqati bapti(mo loanuis-) Declatat ab(efï&&u,

queipfemet dixerat. Cw ergo fimiles dicam , »e. Non|
|poteft autem äoüigefe , niíi ex illis:verbis ; Phaz*rifä |
antem , Q7* legifperit fbreuerunt. confilium Dei : illa ergop
verba ip.fc dixerat. Préterea quod dicit , ädPt:Qti h--

verba funt? eodem enim tempore indicat oratio-| —
nis feries ,& baptizatos illos fuiffe, & Deum iufti-1-
Vcaffe. '
- 'Iftificau

1

Iuflifican-:
di verbum t
quo fenfa .
hic fumt- «*

ut, - .
1

|omnes recentiorcs interpretes, quos mihi videre

.Iquomodo Dcum iuftificaucrint , quia nimirum ba-].

X ERE R
J

| ptifmo

|
'.
||

EAU TEU G

E /
d jat
— E
l

/

$d n

]
dím
FijS»lq
mi
b
[f
bat;

M
i; zO
[* n

S(i!*.is'&igcü

j Per.
mum
ïïpel.
Inter-
C
quàd
eco-
mul-,
brift
nfe.
Ylen-

Bu

b
Angtl

AE OCU

(ontt

,m'riff:"
; fä catuut
j ldfm,-'quofcnfa |
h pl

|

Rifzis

baptifmü

|Ieceperint.

- gMieo vobis quia mulzt Ab Oriente , «7* Occidente ventent , e7

Mlium Dei defpexiffe;id eft falutare remedium,quod
"À Dco prudentiffimo confilio illis offerebatur;quati

: tbaptizati non fuerantípreuiffe.Nec enim baptifmà

AnexTh* neraliter loquitur. Non quàd nemo Pharifzorum,

qui Ioánis| & Scribarum Ioanni crediderit,ab eóque baptizatus

I96

minum genera,qui longiffiméà pietate abellc vide-
bantur, dicit iuflificaffe Deum , Ioannifq; baptifmü
(afcepiffe , rudem populum;qui fere legem ignora-
bar,& publicanos homines auafllïimps,cïuique pro
|publicis, & quodammodo excómunicatis peccato-
ribus habebantur Matt. 18. 17. quo magis exaggera-
ret Pharifeorum,& Scribarum duritiam,atque per-
tinacianiqui illis,qui minus credere debebant, cre-
dentibus,credere noluiffent. Sic apud Matt.c. 21.31.
Chrift? illis obijciebat, "£men dico vobis quia publicani,
|eg" meretrices Præcm'iir vos in rægni? Der,& Matt.9.11.4men

reciumbent cum bmlmm,(;?' I ch 47 1 Acob in regno c&-
lorum , lj autem regni eifcientur t tenebras exterives,
3o. Pharifat autem,e9" legitperiti confilium Dei [pre-

diximus, genctibus hominum fané&titatem minimé

vocarialibi diximus,qui maximé fcientiam fcriptu-

illos dicit credidilfe;Deámque iuftifica(fe;hos con-
dicat magis illos fuo , quàra Dci confilio crediditle.

vteic ponatur pro &. Aut, vt alij exponunt;maximé-
que Bedayn femétip[os,id eft in fuam ipforum condé-
Inationem,in malum fuum.Aut; vt idem Beda inter-
precatur, confilium Det freuerunt in [emetip[os , id eft ad
lipfos miffum,fed hoc magisalienum eft.
Non baptí(Ati ab eo.) Violenta mihi prorfus eorü
videtur interpretatio,qui hanc Pharifzorü , & Scri-
barum cxceptionem cffe putant ,. quaft correctio
l(üperioris fententiz fit;,& quia dixerat Pharifzos, &
llegifperitos fpreuiffe cófilium Dei, dicat nunc, non
quidem illos omnes; fed eos tantüm , qui à Ioanne

cauffam,fed effe&um contemptionis diuini.confilij
1 F * [] L] $ * e *
facit& de omnibus Pharifeis,atque legifperitis ge-

uermnt in femetip[os.) Populo,& publicanis duobus, vtl

profitentium alia duo opponit hominü genera Pha-|
rifeos , & legifperitos, quos Scribas alio nomine|

rarum,& legis , viueque fanctitatem profitebantur.|

Hoc eft fortaffe quod dicit ec ealec m femeripfos , id
eftapud femetiplos,plàs fibi,quàm Deo tribuentes;|

« CIN-CLWCAE CAD.. VIL
tifmo Ioannis baptizati funt;oftédentes credidi(fe (e) A
!ijs,quæ per Ioannem àDco nuntiabantar. Duo ho-

fuerit.Nam etfi id ex Euageliftis certó non cor ftat,
tamen eft credibile non neminem eorum credidiffe.
|Czterum quia de vniuerfo loquebatur genere , non
de fingulis hominibus, neminem excepit.. Alioqui
üeque omnis populus,nec omnes publicani à Ioan-
[ne baptizati fuerancjillíque crediderant, & tamé ge-
neraliter dicit omnem populü , & publicanos fuitfe
baptizatos , Deümque iuftificaffe. Colligunt hinc
Ambrof. & Beda, fiin Ioannis baptifmo confilium
Dei erat , ideóque fuit falutaris , multó magis Chri-
fti bapti(mum falutarem cflc credere oportere. -
31. v/fit autem Dominu . ) lam docuimus ver. 9.
hzc verba non effe legenda.Tótum autem hunc lo-
cum víque ad ver.36.Matt.rr.16.tractauimus.
36. Rogabat autem illnm qwiaam de Pharifeis , vt
manducaret cum ills.) Cuorfum hoc nartet Euangeli-
fta,& cum fuperiore coniungat hiftoria nó fatis ap-
paret:fcd eft vero fimile;quia de Pharifgorum incre-

-

|dulitate agebatur , fubiungere voluifIc quid Chrifto
cum quodá ex Pharifeis accidiffet , vt doccret etiam
eos,qui aliquid erga Chriftum beneuolentiz, & hu-

|

|

i
l

|mus nomen illi fuiffe Simoni. An fuerit Simon ille
leprofus,qui apud Matth.c.26.6. & aptid Ma. cum c.|

|vterentursficad Chriftum peccatores non vacui;íed

.|cedamus Chriftum antiquo recumbendi: morce in
thoro iacuiífe , tamen credibile non eft, tam altum]|-

- 187

nihilo magis certum,nift quód ex ver. 40. intelligi-

14. 3. Chriftum dicitur excepiffe conuiuio, illic dif-
Ícraimus. Vnde & alia queftio intelligi poreft,an
hec cadem fit hiftoria atque illa,que illicà Match. &
Marco , & illa,que à Ioanne c.12. 1. narratur.. Apud
Matth.enim docuimus effe diucríam. Quare credi-
bilecft hoc paullo poft füperiorem hiftoriam acci-
diffe, ideóquc Euangeliftam in vnum coniccitfe lo-
cum. :

Hacenim de caufa folebat inuitatus nó recufaresali-
quàdo etiam non inuitatus ambire conuiuia , vt ho-
mines inter corporales efcas fpiritualiter ineícaret,
vtinfracap.rg. $. |
37. Et ccce mulier que erat m cinitate peccatrix. ) De hac
cziam muliere qugaam fueritegimus apud Marth. c.
26.7. Aliahuiusloci propria eft queltio, quo fenfu
peccatrix appellezur,. Quidam non alio modo pec-
catricem vocari putant, quàm quo omnes homines
nullainfigues virtüte peccatores nominantur, Fa-
ciunt hoc reuerentia, & pietate quadam,ne fanctam
hanc mulierem meretricem fuifle dicant, quod au-
res videntur auerfari. Sed conftans omnium veterü
auctorum opinio eft fuifle meretricem , (1 nó vulgo
proftitatam, parum certécaflé viuentem, Ambrof.
Gregor.hom. in hzc verba, & Beda in cómentarijs.

manitatis oftédebant;non fatis in eum crediditle Cö"!
fifos propria iuftitia. Quis vero hic fuerit Pharifeus

.Et ingrc/fw domum Pharifzi difenbuir.) Non vt ci-|.
bum corporisacciperet, fed vtagima cibum daret.|.

Idque Euangelifta ipfe,& Simon fatis indicant, qui
vterque eam peccatricem vocat, quo nomine noi

Íct Simon pati fe Chriftum ab ea tangi, fi alijs vitijs;

fuiffe putanr,non tam eius honoremaugent, quàm
Chriíti honorem minuunt. Eo maior medici gloria
eft;quo, quem curarit , maior erat morbus. |
Ft cognauit , quod lefns accubwi[fet n demo Phari[z1.)
Apparet cam mulierem excitatam fama Chrifti oc-
cafionem ante quefuiffe,vt (aaad eius pedes pecca-
ta proijceret. Nà quafi in infidijs pofita (imul vt co-
enouit eum in domo effe Phariíei, loco ícilicet ido-
nco,vt officium illi;quod cupiebat,fuum exhiberet,
orotinusaccurrit, — — | :

Dealabaftro apud Matth.diximus. Quanquam hoc

Nec enim fra&tü eft , vt illudapud Matth. & fcimus
cx Plinio , alitíqueauctoribus morem fuille veterü,
vt myropolz ex'alabaftrite lapide vnguentari s vafis

vnguentum ferentes venire dobent , quibus vngan-
tur cius pedes , id cft cleemofynas , quibus cius pau-
peres recreentur. RI ia opteh
38. Ef flans retro fecus pedes eius.) Non dicitur ftc-
tiffe;quód re&a in pedes fteterit, vt quidam volunt.
Qnuo enim modo ftis pedes Domini vngere, lachry-
mis rigare,& capillis tergere potuiffe?Nam vtcon-

AC : : | 3 . , nRomine -
folent,nifi impudicz mulieres appellari: honeftiore mulieies |

enim vocabulo res minüs honeftadeclaratur, quamïäjgäfï*;

figuram tsozoiejuóy Grgci vocant. INec miratus fuif- pellari,

quàm impudicitiafuiffet infamis. Etqui pudicam|

-"Attulit alabaffrum vnguenti.) Plenum vngu enti.]

verum alabaftrü ex alabaftrite lapide fuitle vero fi-(
mile eft,càm & nomé id indicet , & nihilrepugnet.

um G

Teccatricis

ii

vvvvvv

188 IOAN. MALDONATI COMMENT. Ho —^TI MM
laretur,& capillis tergeret. Stetiffe igitur;id eft con-| À |rent adhibe:i. | | : rl I
(titilTe dicitur.Mirum videbitur antiquam Orienta-| —39. Fidens autem. Pharifeu. ) Multa fimul Pha- ;
lium coníuetudinem ignoranfi* mulierem,vtnó di-| |rifezus peccat. Primüm temere iudicat ignorare| !
cám i;npudicam:ccn& alienam, certé ignota, Gc cer-] - Chriftum,qualis clTeF ngulier, quæ'igfum tangebat,
té mulierem in publicum irruere conuiuium,Chri-| |cum non folàm mulieris mores, fed ipfius etià Pha-
- |fi pedes vnge re,nó folum tágere, Sed vt apud Matt. rifei coftationes perfpc&as haberet, vtait Àuguft.
lApud o:-.|docuimus is Perfis, & omnibus Orientalibus erat| — |lib. ;o. hom. 23. Deinde quód inde colligeret Chri-
entilesetiimos, vt in conuiuljs vnguenta etiam adhiberent,ijs| |ftum non effe prophetam. . Nec enim omnia pro- i
A diibitr præ[ertim inuitatis , quorum caufa conuiuium effet| |phetz fciunt, & poterat recor dari Elifeum, in quo 3
vnguéra. linftractum. . Videmus etiam. & apud Marcum Tul-| |duplex Eliz fpiritus era;/non priüs cognouiffe mor- ,]
iää'ïäïï lium eius confuetudinis aliqua veftigia. Ea igitur| |tuum effe filiummul.lens-S*unamltidis hofpite fuz;| /'*'
icá, epit|confaetudo fecis vt hec mulier non folim id aude-| B quàm illi ipfa narrauit 4. Regum 4. 27. Przterea, [
$. rct facere , fed etiam tranquam folitum, & à fe debitá] |quód Chriftü defuo iudicaucritingenio.Nam quia ' UE )
Chrifto exhiberet officium. Solebat enim id per| - Pharifgi turgido . inflati fpiritu fanctosfe effe profi- | N
mulieres fieri, à quibus magis quàm à viris ars tota| — tebantur , quafi propheticum illud dicentes, D'/cede|Etie s:. nj Ia.
vnguenratia quafi res omnino muliebris,& delicata| *|4 me, eg- nols me tangere , quia mundus [um , vt idem "M - ES. H
tractabatur.Itaque primo lib. Reg.c.8.15. Iudzis Sa- Auguft. interpretatur, offendebatur, quod fe Chri-
mucl predicit fore, vt i Regé fibi poftulare pergant; ftus à peccatrice muliere cótrec&ari pateretur. Que-
atque obtineant; Rex ipforü filias vnguentarias fuas| |admodum & illialij qui dicebant 4ware um publica-
: — [faciat. Secus pedes Chritti ftetiffe dicitur,quiaqui| |v54,€7 peccateribus manducatu, e7' bizifü? fupra cap. s.
ad menfam antiquo more fuper thoros accumbe-| |3o. Stultus denique erat;qui faluatorem peccatores;
banpitaiacebant,vt caput verfus méíam, pedes ver- medicum zgrotos admittere mirabatur. Cuiufmodi|
| fus exteriorem partem haberét,qua miniftri fercula| C hominibus re&é alibi Chriftus refpondit , so» ven; |
b . UM ferentes,menfam obibant. : : vocáre iu/?of » (éd peccatores , & non egent qui fani .F'm.'",f'; äïthä-ïïä
j -Lacrymau capit vigare pedes emus.) Recté peccatrix à ,d:ca, féd qui malé babent. E " BU
lacrymis fumit exordium. Magna ad fle&tendum . 40. Etrefpondens Lefn dixit ad ilum. ) Nóad ver-|
|Deum oratoriz artis cft peccatorem tacitum flere.| - ba , fed ad cogitationes , quas in Pharifei animo| ial
Quid nifi fua peccata flebat? Intelligimus hinc eam profpexerat. Qua ex rc porcrat intelligcre Phari- ;äiv;:a?um.*ü
illi veniendiad Chriftum fuiffe cautfam , vt veniam| — |fgus Chriftum non tantüm propfictam , fed ctiam EL
ib eo füorum peccatorum impetraret. Scitéqueà Deum, dominümque prophetarum effe. Miranca ,
quibufdam eft obferuatum multos legi ; qui ad|. | Chrifti in refpondendo prudentia, atque fuauitzs (l
Chriftum, vt fanitatem corporis obtínerent, ma-| |facitvtipíe (cíe Pharifeus iudicio fuo condemnert, [
ono ftudio concurrerint; qui veró peccatorum fuo-| . |&,vtait Beda,dsm fna fententia Pharifeus cvnmincitur, m
|ram remifBionem petiturus venerit, preter hác mu- D |quaft phrenericus funem pertat,e quo bgetur,. Enumeran- um
lieremneminélegi. Meruitfingulare obtinere be-| |twr bona peccatricis , epamerantur mala falft wifls, cum di- n
aeficiu m,qu; fiugulari ad Chriftü ftudio atque ani- cifir , intraui in domum tuam.. Nec tam fuum, quäm *ngüsd,
. Müovenie — t d T : infamis mulieris tuetur honorem; noh enim refpó- u" dfl
| Et capillis capitis [en tergebat.) Satís erat dicere ,ca-| — | det (c prophetam effe, quanquam id re ipfa tacitus L
pillz ,etiamfi non addidiffet,capita fm , fedaddidit,vt| |probat ; fed Phariízo mulierem opponit , quam ille w
| orationi emphafim adhiberet, & caput pcdibus Op- peccatricem appcnäuffïata *cogitque Confiteri eum, Xä;nlm;
X poneret,Nec dubium quin habueritfclixillapecca-, |illam fe efTe meliorem. npnd n n
crixlinteum aliquod,;quo poffettergere pedes Chri-; | —— 41 Denarios quingentos.) De denario,quid effet, | N N(;
(Lisfed fuit maioris humilitatis, cariratííque capiliis! |difputauimusapudMatth.c. 1528 . —— — A g
tergere,quàm linteo. Allegoriasnon querimus,fed — | —— 42. Qs* ergo eurn plus dilgitt. ) Hic nobis heré- 3;
tamen aliquando obiter occurrentes indicamus. | E |dum eft. Quia etfi huius l-O.Ci. difiïvg.ultas ;que fumï ;Si
p Am brof'capillos honores,quia mulicerisgloria,de-, |ma profecto eft , nó hic , fedin huiusaccommoda- (/ 1:
; Gper- |cáfque, vtait D. Paulus 1.Corinth. i.5.capillus eft: — |tione parabolz , & con clufione que eft ver. 47. có- f i
fux. — |Bedaresomnes fuperfluas interpretatur,qug Chrifti — |fiftere putatur; tàmen mco quidem iudicio cius dif- þ"
lpedibus,id cft pauperibus, feruire debent. | ficultatis explicatio ex horum verborü explicatione hu f/(*'*
| -^ Etoféulabatur pedes eis.) Hoc,vt opinorin mere, |pendet.Indicabo primüm difficultatem.Videtur ex "u
non erat,fed fecicilla mulierfingulari humilitate,&| — | hac parabolanon fuiffe colligendum,quod Chriftus )
i precipuo quodam erga Chriftum amore. Habent,! |colligit; multa peccata illi mulieri remitti ; quia n
| [quod imitentur fratres exemplum, qui quos pere-! - multàm dilexiffet;fed cótrà, propterea multüm cam| t
' |grinorum lauerunt pedes;ofcularifolent. — . |dilexiffe , quód multailli peccata remiffa fuiffent. — fiy
Et ynguento vngebat.) Vulgaris quaftio, curnon| . |Nam non propterea illi,qui quingentos debebat de- Remmïü.c
potius caput;quá pedes vnxi? vt & confuetudo erat, F jnarios plus remiffum eft , quia multim dominum| ii
& fiue alia;fiue cadem apud Matth.mulierc. 26.7.8&:| — |amauerat ; fed propterea plüs poftea dominü ama- 'ä?ï"ïsf&'
Marci 14. 3. & Ioannis 12. 5. feciffe dicitur. Vulgaris uit, quia plusilli, quàm alteri remiferat , quemad- u d
Iquoque refponfïo indignam fe adhuc peccatricem| modum his;in quibus verfamur verbis;fignificatur. t
liudicaffe, que Chrifti caput tangeret , vt refpondet| |Queres (peciofam Caluino, & ceteris nouis here- b
Ambrof. Id probabile , fed fierietiampoteft vt vn-| — |ticiserrandi occafionem dedit, negátibus huic mu- |
üentum hoc minüs preciofum fuerit, & indignum lieri propter precedentia caritatis. opera remilfa
|capite. Namillud;quo caput Chrifti vn&um fuiffe| |peccata; illa veró vetba , quoniam dilexit multum , fic
: |dicitur,alij Euangeliftz pi(äcum, ,atquepreciofum| |interpretagtibus, vt dictio illa, qwniam , non cau-
] lappellants de hoc Lucas nilil diciteiufimodi.Ecdu-| —|fam , fed effe&um ; & confequentiam figiificct.
! bium non eft, quin preciofiora vnguéta capitifole-| — |Quod vtinam nemo Catholicorum fecutus -,c(ï"ctïw
: | Quec

IN

' : 190 : :
| iB

SNRR M"W*"..A.v't'"c';g:
: iam, vt C hriftus OIili(ïfï;
" tiàm , 0a re ss
niffum faiffeccam dilferent i Is
] e- A miffum fui 'o,llcoilrcadllexlu iffa funt ei p jhi in
! lam ape- : HOBReOHES fed rem pecta mi |
| trorem viam éret;. : lta , Í Í[pecta. Y 3-
io, vtad nullum mï:'ï quia (criptu- | *?'unt ci peccata lä'ïcxit multüm. guilä:as cít. Nun :
: : CEaE O VR 1no efiet, iftus Simo- MEDIAET ETA IU ia fubt . ftto in-
Queinterpr ijcienda Omlü am Chrittus Sim m| |multaq: dislitteris facris nim im cüm noftri ss
p " nie : u 43449214 ! eBaIs t ter u UAAU x vtroque ;
| s ( pirets mïgnifePugna-t. I:zïurïil'*'mm m:ä;i? remit-| — 'exp Oncnim as eränuxsz;rïmquc lejäty;ne?& 9n
" | rtà nutttu : m u 'uam i : Ó d ectic
| / IE, & . 47- re d müllerc h f .TA t, (1 ; in9,cnio. "um ex aict ROR UR n]que
I 1 dixerat Ver. 47. ! ríus a miffa fac . dulgemus x eccatoru en vtru
Q : lexit multim , x nergo lacaritatis ex quatur & re miífione, edente :
P. ii taa. No fficia carit: ;ante| |qua KOEHIR EEHIUN ex antec « E
h. »ï d b peccata | id eil o hriíti, ante loex pecca uam 3atur,re 1
p pop peccáfa 3t5.] Chri le&io ex p 'arabola tanquam : tebatur, re T.
: tnntur t dilexer erat pedes erat] ,. Kfita parabo Chriítus v hriftü] |
l. ! enante isrízauet r nte vnx ropolitap ionis qua i(timare C EXSA
» | & tam lacrymis rig fucerat, a pecca-| lexp imentationis qua ! - exittimar: o mihi, |
" : anteTacry ículata fucrai iffa pecc .ulte areum 0 debem liquádo m *
"NI . bucrat,àa " antco ife illi rem : m eu LUE terat, & n lacuerat aliq G us
| capillis terferat, ius fuitle ilectioné prio lliei nó po lleeiffe. Placu ifle diceremus;
ptoj illis tet TE prius tul | dile&i , B 'co 1g ; llcgl : :m fuilfe . |
l VP fignific rem . itrà; : abfi 'déq; co 'fum : nad-
| : rgnii íterio : (ed cot lé,abífurc -abola v 'io,quer
qO — | . |Non igitur li illc, & po eífe ; : UISIEHTUHEEC ría para à contrario, EL Es
| : ilexifie; 'um fignum ceflé cata. Di- hriftà inue àfimili,fedic jm, quia mul-
DO — | deinde d : atorum DESS DN f i(le PCC ; vt Chr i ra-ülnl 3 : kum, q :
. I t2 , : Is pecc i(Ta illi fuif dan re- metaretu ille dilexit mu MR trarl1o,
[uæ, ERE UUBR qlæon iade remi iTa £ i[fc,[e ag nec Argur s Icut 1116 j i lierié con
ris ren i(le , dein ius remilfa fü j Chriítü d f dixiflet;Sic ; REO AE A 1; aut,
; : ilexifte ; illi prius rei illi Chr dà fi dixi ; itahu : mülïaïf -
MQ, lüs dllex ata lulP : /dqucl (Y-4 . itno : f' : fuefa!.'), eccata . b it :
: as i5, pecca iznoralle,1 ultasvcr Ym illi remiísü iffa funt p làs dcbu |
: "nOo: ; muit4; Hlir 3. remiíla d sour olis
Quà : | cet al!qulb' ipfam lg, .apcccæm ia 8 tum . : ultu) re Ísü erat , p MIPere
^ iTA fibi effent; d uttuntur. ; hoc ctiat ia dilexit m illi cni plus remils beo remittere,
N- — » iffà fibi Ix1t, rem Is & oeavla] x : quia 1 illi CH pb ss lus debe X
. | : in Ym dix : 1S c2€ 'rore düi » us« interoreta
YR : cum g emaporrsaoqur fuo err nadmo ic mulieri p interpr
JedeYns | declaratfe, reterit temport ni alio i4 [|quem itaeco huicm idé cum hanc NEECIME
"ass Mi ! | Gracum pr : Caluinia cnim nem iligeres 1"**5 - E;quldf-c. is placet;cam-
ldemj "^ bum Gr&ci Certé hoc Putant ci tà. dilig üs mc dilcxit. ü mihi magis p ua
T. - . [C- w (Tullt. i 'iTaPCCCR V : : oa lus ln . m.llu 111 1 ; .l i Oü€a)q :
hu.. I Confiflna' : ^non PO w !Ie remi!i E qu P (CO,Ctla .( lla m P s i Tare]
r ibiti dicerenon | ffefibie i peccata rc- lonérecogno rer,nifia iftus hoc loco
Qué- tohibiti bitarc pof fibi pecc: i(la — tion :'amplectere d Chriftus h. rü
M [ dclem du [Ie, vtrum fibi p remill: libenteramp xiffct. Quo« liget ? etfi füturi
| nem fidciem d g ss edit, re C |queli ; tric diliget ? e |
Wth- inem fi : lgnorarc p dem ct | el a : t occu [us . di ä us tec-
: uidec em,v lacuit, : eum p It prete-g. |
: ninem 18 Nam B-q. -credat aute TAR magis p uH ergo iquendi v BLOUN !
D.f " Itanet non. cíle; an-cre ia credit, n rogat , qui tudine quu i. Hic pie
1 : | | niffà (int,an it, non elfe; ua aliac | Simonem Á ófuetuc 4 loqul'
1] non credti eadéen inetadve tépus eft;t: Solemus ita vi 'ter ergo crit fan
odl - . qeile. f inéienorare, uodatti ti po- ERN 'e puto. 5o dedi; vter erg iffe indi-]
^ Ut . jno, nem dere Íe cre tzeteritum prop in- ] itamille bon n tu fan&ior | plüis dili-
| ere terituim ihanc 'Mto vitam,ill 'umtu fa lus
ET bere cre ium nÓ eft przter lam contra na et| — |IChri corum ; ov cump
Y " b d,c d dubmmfnïg &aius et&anzl ubd fi vera effet, &ior?id eft Vtruirï(:hfi ftas.Quis Fääü coniecturam
" Woorcfen AE : Criu 4.9. eit ; : uam issSSic rocau gexa m ex elr T. vtrum
i pro Pf'; : C(Tg CX YC entum icbanteq QBISPSIC r o ludlcas d'lpï]az ?
v? I * r » / » 1 *e u* E
d- r rum ionem argument: illi peccatr d nef| — |cabis t , quem tu iuc fuum (a ÉKenc-
W 2 7- retationer ilieri illi p ais um it,id eft, dominum Icitiz caula ; :
la [intezóáum. |terp diccre m : i(le pecc MA effuri| a. lüs ante : üm amic det Simon ,
des inte Tc effet fa fui i conc | jfaciens plà fle ; cü ndet É
UM ceíie irecremifta f hzrretici cor bj |facien isamicum fuiffe , cüm: ! Refpo N i
J EE ne i(tà venire libet hx íIà fibi ; amicu emifetit? id eft, credo
UMS | ftü veniretri mli b remi illi maeis ique remiferit? Rel id eft, |
lm | | d Chri illi qua Ó vtob r |. purmugs d p ord dimifit,id b
L & aá fecto, an itat illam nó Cccato r debitum ia cui Plus iplusab e :
R cpes dubita emiffionem pc lio| D jrato fu;puto qui iligebat ; cui p illi
fRT | cic iusenim fcd vtrem thym. 2410 (cn u.p :em di 1g« im eft olus i
; ZT E ln * ; : tOlCm '11 E p
: / fint. Q-— jlasaceret ; Íc iffe? Eu (t code foenera idum enit iteri-ctan-
IH agratiasag iftum ven imiffum cfít, . lüsante foe s dendu : alteri.ta !
| | peccata gr d Chriftum ve lus dimi li ille plis a debiti. Credendu Dat; |
| , : ; : | : s - lentie , dem
mb | P eret , ad & cul p no , plus ilfum eft debici.. fe diligi fe : Eu
| | : uazr . etari , Domin . cmilit 15 1e d1pr i ifitan :
| : ruim q : Intcrpr bebat tio- rer à auo maeg AE dlthnt m emit-
Wrgf | ; Vldctur w lus dc DO Ondona . 1-lifi(TC)a q i minus L. Chm&üS,"
F 3 . |modo vid id eít qui pl dcbiti cond falor| di: dimiffurum. e colligit Chrif Fallor
4« jüs diligit, 1 maioris ab eo : 1 nifi fa non di joncrecté c Es lrim. F: |
j : lüs dilig maiori tionem nt (5 cum ration am dilexit mul t Nun
JM * : P d'l. bat)vt * r rcta .lla 230 C' ; 'ir t. I.ïac la'n t n ;' 11 1tb Nal t
H : m dilige minterp homi , debuiffe lta , quon nteilexit, N [
* / | vastoat a. - t. Quamin hom. ftio x ! peccata multa , q: Auguft. inteii bebat,in : F
Hf ! ^ n btinere a.v lib, $O. e qua quaitio thr et pecc à odum i onlt.Debebat, :
; nem o uftinusin liere; de q . l-| — qtunfi tiam m tit & expon Dona- x
H OTIE p Aggu - mulic! liam cau-| : dhunCC d . vertit x € ngentos. : /
Q | m . ea ; b alia ; fia 'ritum vertii Ingen
EUS! / | s eft, th : (re Non a us It nlü, i — h Im.25. per P z tita denario Qu m POtera— s
g5 as N d ccidille. iNo hibuit, n ; O nquagim lexit? Solut ÁÀmos
EM - ura 'itatis ex fcqué )G UnHs quinqua: » plus dilexit: ipud À;
M 3 ta videt . atitat dcon q l10 UnUs q : lus - . od Ap RI N
LP R eft ; i Chrifto c ta,vta Het.| z |qt d A crari ; qu bit , id
E itum :c peccata ; N Hs eHuei p mbobus. lü defider Vo tacebit , id|
Ü Ifam tantu lta habere pecca itate op MELL xemplá n tempores |
| ' e tà multa h 4 fibi car : ul : nis exceim dens in t :
| M fC tam lall l N dlhüercx q . IOCUUO : 6180 YH . : :
| | vidcbat á veniam fingulari! lus dilig xis — |dlis feruaui ,1deo p n ha-
x ; u venl veru cum p .Vu]gat 14. Ob a Oportult. | l- 777 ?) Emp '
E n dam eorü iuerífüum itores Íuos. uif- |c.;. auttaccre opc banc mulierem ac Dha-]
E | | o eftin vni cre credito 2 c&,POw? taccbatä, ? Simoni, vides hanc rir fcilicet,& '
m erigs :etü relp ecAt4 Dixi Simont ffe putas,
us t^ X | làs deber. P iorü interpr [/4 [unt e p 44* la verba,Si ideri vis, & efle p N
" piu : fteriorü : eg" remilj4. jdevito ml tfinsu a v & videti v 22 d muhe*
u ani,X p9 * ngefc, io , dilexifi | ticafun i écum , 'ifeum , fe
m 1 jLyran 1 vtrüque co $ cotrarió, imque| | ii tefan n Pharifei id eft pu-
«gt | .'&u thuq s & eco , thülnq ,'f us ,qt irum.no tricem id s P Qw
m fc Chriftà vtrü ultiun, Grata. 1 ifi- — rife n virum , atricem , á
2 4 dilexit v iffa (unt pe atoru Í1 ides hanc no idem peccatri ádum erat, ni
m x ! mältd,quld .- 1 irel'nl lmo PGCC : V]des l- 'recm qul : C&adu WP
24 E : ia multaci remi: iecrem atorum & mulic nem:Quid expectà Cccata re
T MM , Y quia m 1,qulat i(fione pecc : rem , i famcm' ili enim pecc:
p | tum, IO fgqu d . xfemlæo (pe di- icis peccatisin . lr cft tesilli 3R té funt, .
TMM m im ex alte 'aritas fine ren ffa gener« | blicisp fan&tior iuciora cert ;
i ; enim nec cari lterius cau isre- : | ulto t pauci aeis
Y : : CCr1t : malisr [ cret,m funt.au P " & m La :
a x atitatc , ; ; fita : t 5f011n (ía '«tdic ibiautnon AA lllam vf A
nec rumqs ^ns,atq B nf t ;tibiau 'atiorem wiftus hoc
W X effe poffit , &tzst caulla eít efücfä.ïügeccatoru Ca*;iä F imiffa funrü] cít ügHUIn:gla;:;;n dixit Clälf?lsü fe !
T d isu à Cari ; & remiff; : üm virü- dcertum cf àm te. id illa fcc |
a o.Nàc n5 & : Sedc uo o cíle,.quàm m ul -v
i l Ucrio ; toruim; tatis. o- q : o €iue,qu NU fi-rellsq |
ljmcam iffio iffionis pc t difponens carit: oluiffe - lami Ó ipía dixit, b |
lum Remim ialis, & difp flet, v lus para i5 re vero ipfa di: us i non |
» i N Usa| a tCr1allS , d ottul : remus P . crblSQ r H' t. i j &äm mc? T |
tlhelll : Pcc*a.t.Ot &CG: ïna : lho*(,re P .ntelhgc - nl V i 1on chl ct ; ud-mPe L r vt co- d |
E. & caritas z Chnfcus co xb llud y Vt1 : Clnlmo | -dluc no um ,dq u full €5 : - - .
) ( ,1€ canta: | | : la f UR qui iip domum orcm t1u. la |
x | fibi inuicé que igere, quàm i CRRA EES mium . T M PRMIMÉA CHSS IH IOR berent,la |
f pese (s xerat ; imilem e LR ! dican lam accum: 'elis, |
minuP | addu : fimi is fui a: tqui us g nes ngelis,
| | uam batur , notis fi difi.)Suntq madmu ibus illis ang 1
^ am bglafn)q ^ qua age ] frafn At ". l : / nthua Pv trlbus i. |
TEUM i : m;deq at,cau us alter illo iuis pedes, anteq Gen.18.4. yedes laua |
j | | Ipeccatoruir bolaerat; ia plüs a . Ojutuisp braham G« . erant,p d o |
qi | 005 Jpeccatori R QR Ump fuifle; — fic Abraham fpccie vene ic illum :*
P ! i (d n1la, deq : cenim q : lffum : larcirturji ad fC pe j ] Ig,z.SIC * i |
ficitt Bd ario ; ncc illi remifiur folàm) juar inorum adie gclis Gen.r9.: T MK |
ytc | P nccontra P át PIUSI ó 1lla.no 1id folu uipceregri E tall]S ane in XERLRAN
Til p H catricc v t; plàs U CA m
at - pR A UT fuerat; Miree — 1
M : El d osnctielos ! illi remitlum fue lus i |
: J dcontrà ctiar lus illi ilexiffet, p
Mï Mfe idiffe, vt quia p ia plos dile ! MeiSeRt
,;m,flö ' : | acüd:fï:eä'eäam, vt quia pl
. * LJ C
j :
yicte RE
Íet T

4

À.

Mos oícu-
dádi fila-
tationis er-

igo.

fum pacis|.

|Matth. c. 26. 6. docuimus. Opponit Chriftus fim-

ipeccata fuiffe remiffa , propterea quód plàüs Chriftà

|fentétia? Nam eorum opinionem;qui exiftimát pof-

|eleemofynz Cornelij AG.10.4.Eiufmodi fuiffc hu-
jius mulieris officia,quz ficut verz , diuineque cari-
|tauisopera non erát, remifTionem peccatorum pro-

difpofitiones,nó fummo quidem iure , fed exequo;

192

TOAN. MALDONATI COMMENT..

195.

in Gabaa peregrinum Iud. 19. 21. fecilfe. Sed nec id
apud vllum grauem auctorem lego, nec video ex il-
lis exemplis,queafferantur,colligi poffe. Illic enim

& peregrinis feíTis , ac puluemlen*tis de vialotifunt
pedes. Quibus ijfdem pedes lauare viduas iubet D.
Paulus 1 T imoth. 5.10.Quid ergo queritur Chriftus
fibià Pharifgo lotos non fuitfe pedes , (1 id in more
non erat? Non queritur fortaffe de illo, nec cum re-
prehendir,quód pedes fibi nó lauerit, fed illi mulie-
temanteponit, quód lauiffet. Potuitetiam cóqueri,
quód fibi non tauquam conuiuz , fed tanquam ho-
Ípiti; & peregrino non lauiffet pedes. Elegans,& ve-|
hemens antithefis. Tu vir,ifta mulierstu Pharifeus,
ifta peccatrixstu in domo tua , ifta in aliena;tu cóui-
uz , & hofpiti, iftaignoró ante; tuaqua pedes nó la-
uifti;ifta non aqua,(ädlactymis non lauit modo, fed
perpetuo rigauit pedesstu os mcum ofculatus nó es,
illa,ex quo intrauit, nó dcftitit ofculari pedes meos;
tu nec caput quidem meum vnxilti, illa & pedes
vnxit.
45.Oftnlum mibi non dedifti,) Yn os fcilicet, vt mos
apud Iudeos erat venientibus ofculum pacis dare fa-
lutationis caufa. plena exemplorum eft fcriptura (a-
cra Gen.27.27. & 31.28.Exodi 4.27.& 18.7. Ruth.1.9 1.

& 1,Corinth.:6.20. - | |
A6. Oles caput meum non. vnxi[. ) Orientales in
conuiuijs prctiofis vnguentis vti folitos fuiffe afPud

plex oleum , quo pachres vtebantur, pretiofo vn-
guento;quo mulier fibi pedes vnxerat ; opponit pe-
dibuscaput. — . . :
47. Propter quod dico tibi, ) Pro;cer quz officia,
remittitur ei peccata multayquontam di

ad vim argumentationis pertinebant;fupra declara-

juimus ver. 42. Nune deipfa per fe propofitione di-| -

fP'utandum.« Quomodo verum effe poteft multa illi

dilexiffet, cüm nec caritas in eo qui peccatum ha
bet,peccatorum remiffionem , neque remiffio pec-
catorum caritatem przcedat vera Catholicaque

fe caritatem cum peccato mortali cohzrere ; neau-
diendam quidemarbitror. Quidam refpondent ve-
rám caritatem ante peccatorum remiffionem pre-
cedere nó poffe , officia tamen charitatis ex humana
caritate profecta poffe, quales erantorationes, &

prié non merebantur;merebantur támen tanquam

1
H
i
t

,& bono, & vt Theologi loquuntur,de cógruo, non'

Ifolüm natuta, fed etiam tépore iadicat mulierem il-

de condigno. Alij remiffionem peccatorüm híc nó
pro CUI'Pæ,(Cd pro paeneremiffione accipi, caritaté
quidé nó culpz;fed pene remiffione fcpe precede-
re. Alij nó precedere tempore, fed naturá , quia vera
cauffa cft. Omnia hecdicütur probabiliter , fed duo
prima funt jpbabiliora poftremo; quia Chriftus nó

lam priüs dilexitfe multüm;quàm multa illi peccata
remitterentur ; cum priüs toto conuiuio officia illi

illis non tanquam conuiuis,fed tàquam hofpitibus,|

Reg.20 41.& 2.Reg.14.33.Matth. 26. 49. Rom. 16. 16.].

exit mulrum.Que|

.
i

caritatis exhibuiffet ; peccata veró non nifi in fine;
illi remiffa fint,càm à Chrifto audiuit remirtistor ribi

Á

&

D

|quamuis abfoluta effe videatur, hypothetica eft ; in-

C

. |fnificaffet; non antefanatum fuifle, fed tunc à (elo-

bt mnltám ? Dixiteatum remitti , quiaftatim eraut

|dentur pra fe ferre. Si enim dicere voluiflet inter fc
murmuraffe, potius dixiffet iy 4&AA/Aci; aut zpos dA-|.
us : : :

lverba hominum effe admirantium quafi dicant; o-j

— Cnr Autem minus dumittitur ,minis dtltgz't. ) Credo
particulam 4 £, quz «stem fignificare folet, pofitá cífc
pro 59 enim. Seníus enim eft m:;gis cófequens.Rc-
uocat Chrift? hypothefim ad thefim, vt fortiüs pro-

bet, quafi argumentetur.Cis minus dimittitur , minds

dimittitur , plàs diligit, id eft plüs atitequam illi di-

idiligir. Intelligitur pars altera fententiz , & cui pliüs:

mitteretur,diligebar; quafi breuiüs diceret, dile&io
menfura eft remiffionis peccatorum;ergo huic mu-
lieri que multüm dilexerat, multa peccata remiffa
funt.Probat enim priorem confequentiam fumpto
vniuerfali medio, quo collegerat multa illi peccata
fuitfe dimiffa,quia multüm dilexerat. Fruftra quidá
hocloco mihi videntur mouere quzítionem , quo-
modo propofitio illa vera fit;plàs diligéti plura pec-
cata dimitti. Nam Ioánem quidem certé pluíquam
iftam mulierem dilexiffe , non tamen plura illi pec-
cataremiffa fuiffe. Facilis folutio ; hzc propofitio

tclligenda cüm cft tacita códitio,í1 plàs habeat quod
ei remittatur.Denique non fignificatur quid rc.ipía

tantur.
admodü, & conuiuz intellexerüt.Quis eff bic?ez*c.In-

lante illià Deo fuiffe remiffa peccata; fi enim id di-

enim ignorabant id prophetas facere potuiffe , id in
Dauidefecitfe Nathan 2. Reg. 12. 13. Sed fignificauit

diícumbétes offendit. Queinadmodum fi paralytico
illi;cai dixit;telle leium tnum,es ambula, dixitfet, fana-
tus es, tolle grabatum tuum , & ambula, nó dubium
quin quamuis verbo przteriti temporis vteretur, fi-

iquente, iubentéque fanati. Quo ergo modo dixerat
ante Simoni, remuttuntur ei peccata mnlta , quoniam dile-

remittéda, & quiaiam coepta remitti.Nec enim mo-
mento temporis , fed toto illo fpatio; quo fuam erga
Chriftü caritatem oftendit, peccata illi remifla funt,
id eft poene peccatis debitz.De hisenim proprie hec
verba intelliguntur,qua crefcente caritate minuun-

ambiguum effe putant, poffe enim fignificari eos ta-
cité in animo quemque fuo id dixille , id eft cogi-
taffe ; aut inter fe collocutos fubmurmurantes,,quæ'.
fequuntur. Verba priorem fenfum magis mihi vi-

Quis efl bic, qui etiam peccata dimittit?) Ym probabile
mihi videtur, quod nonnulli iuterpretes dicunt, hec

magis,minüfue diligenti remittatur;fed quid natura
fua mereatur maior,miriórue dilectio. Maior nimi-
rum , vt plura; minor , vt pauciora peccataremit-j

48. Remittuntur tibi peccata tua.) aoioílaj , remilfa|
funt nunc me loquente;fimülque remittente,quem-| -

tellexerunt nimirum his,verbis Chriftum peccata|
illi dimififfe; itaque non declarauit Chriftus mulieri] .

cere voluiffet,nó fuiffent illi eius verbis offenfi.Non|

tunc cum loquebatur,illi peccataà fe remitti, quod|-

tur. Nam culpa aut tota manet , aut tota momento|Culpa toia|
remitritur : & illi mulieri antequam hoc Chriftus|..iinr,
— Idiceret, remiffam fuiffe credendum eft..— — —
| . 49. Etceperunt ,qui fimul accumbebantydicere intra fe ) aee il
Hv sadloic in fe ipfis , aut intra fe ipfos; Quod quidamneitur.

pona cret-|
cente ca-

Dile&dio:
méfura re-
miffionis
peccatorü,

H
i

oan.f. 8. :

momento

portere magnum virum , aut máiorem etiam VIro|
Chriftum effe cüm peccata remittat. Quemadmodü

. e . e. : ' * ,« r
illi dixeruntinfra c. 8. 25. & Matt. 8.27. €n$ putas v

Pff(dtd [n4,

ef?,

d

V ts cu B- a vt m t ts

REU
dQ Pt

D. n |
il
u
m
u
Qu

l
|
l
]

|
a

m

Um
Rcc-ä
litig.
jin-
quö&ä
»lpf&ï
mra
N-

E

j

l
Bul
! Midilia

!
t
: N.-I f |
Ü ;.b"rf
n

u)

$

m ) ;
v
mm,,'
:'fä?d
i[Un
O;Culyuotz

moma —

LUS remittt
*Pæna (

fe.)ïzitatc n
fgml*"uw'
w
9g

VA E

|

ftificat.

L

N

|

/mitterc;iá olim in Nouatianis ab Ambrof.lib.r.c.z. &

|fidc, quam. miraculorum vocant, agitur, apud

$ola &de.|fecto lö'cjüxii?fxi'öptþ illi citant. P"rimüm-, .ino.n 'äidcbt :
pos nólu-lhie fólam fidem,quaillis probanda erat;quin fidem

« Mfecit,dixeratremi£tuntur ei peccatavitulta,quia dilexitmul-

[iuftificationem: Itaque perfidemanos iuf,.'cifïcari(yuf-

4bla£þh'cmaïc , quód dicant fc remittere peccata. Si-

retici de facerdoribus Chrifti vicarijs dicunt ,. eos|:

miliserror, & quod illi putabant hominem quem; D
cernebant Chriftum, & quódhi hos;quos vident fa-|
cerdotes hutnana,non diuina aactoritate peccata re-|

abEcclefia tota refatatus, &à nobis apudMatth.c.9.5.| -
g0. Dixit amtem ad mulierem;F ides tua te WW"f fe;ir.) "
Hic vnus ex ijslociseft, quos femper hereticino-| .
[tci téporis in ore habent, vt confirment nos fola fide;
iuflificari. Quam inepte alios citare foleant, in|
quibus non: de fide ; quam ipfi iuftificantem , fed dej .

Matth. cap. 9. 2. docuimus. Hic vnus ;e&;i;o,.;-: C
cus,qui tagis ad rem citazi poffe videbatur , quiaj..
in eo non de fide miraculorum, fed de fide iuftificàte
(ermo eft. Nam mulier illà nó vetterat ad Chriftüm
vt corpote;fed vtanimo fanaretur,quod erat iuftihi-|-
cari, id credidit ,. id eft, confecuta. Sed. & hunc pro-

As

video per caritatem opcrátem , qu&m nos iuftificare D
dicimus; & quidem primum caritati locum datum; |-
priüsenim quàm Chriftus dicctet, Fides tud te falaam|
ti»n. Deinde cüm dicit, fidem eam mulierem faluam
feciffe, non eo tmodo dicit, quo 1pfi dicunt fidem iu-| -
tificare. Nam illi quidem non docent fidem iuftifi-.

(cd tanquami ós, aut riaium iplarapprehendentem

r d L] [] : . Ld 2 7
tát quia fide credimus nos cffe iuftificatos,nobifque
iam remilfa peccata. Qui crrortantüm abeft, vtex E

- 'cata.Illa muliet;antéquam Chriftus illi diceret,renut-

non pcetijffet: non ergo fola fide iuftificata cít. . Cur

care tanquam pracedeutem iuftificationis caufam, -

id Ícire, nec vllo modo dubitare remiff fibi effe pec

tuntur tibi petcáta tu4 , neíciebar fibi e(fe remiffa. id
cnimà Chrifto ram multis,tá magnis caritatis poftu-

jJlabat officijs, vt fibi peccata remitterentur, nondum|
* D E* pWE-,; GSORUEME O N .
ergo erat iuftificata; atqui habebat certé fidem ,- fine|.

quaremilfionem peccatorü à-Chrifto totlacrymis

erzo fidei cius falutem Chriftus attribuit ? Facilis ra-

ret, vnguento vngeret. Fides falutém irchoauit;có-

rcfatemus; ipfidocent quifquis iuftificatus ett,cercó|

tio;& fcpcà multis Catholicis explicata,quód falutis]
initium fidcs fucrit , fidesenimad Chriftum mulie-].-
|jrem addaxerat, & finefidetiunquam ita Cliriftum| —
dilexitfet; yt pedes rigatetlacrymis, ca'p'ill.i"s defcrgfeg :

ifummauit caritas. Etft penitentie flimulus ex fd: accide-
ir4t; inquit T'ertul.lib. 4. aduer; Márcion. per pamiten-] -
pem ex fide inffificatam ab eo audijt , Fides twa te falud fecit;
| . Fadeimn pate.) Beda, & Theophyl. bene dge,bene|
viue,noli àmplius peccare;vt dixit illi Ioann. g.14: &| -
9. 11.iuftitiam enim páeem vocari, quöd-äp-ud Deumi!.
ipacem homini reconciliet. Malo fimpliciàs inter-j :
pretàri. Vade libera , fiie timote peenz ob preterital -

Fidei cur
falus attti-
buatut. .

hocloco probari poffit, vt ex eo maximé refuretur,;' |peccata inflizendz,Eft enim modas cum falutatióne] —
Nec-*cnim.üdes,,quæ mulierem iftam faluamfccjlfc : dlmlttenüd;.,- ac,c»omquacä adk,jd,qgþd pxæccilïc,ixx— :
dicicur,credebat fibià Chrifto remiffaelfe peccata;! — telligendus, vt Mar. j. 34« & feq. c. 8 48.—
: : QD LIIEEN O oA f
F Ü ä' P j z
1
1 —— l 5 s

Matt.x;.a.i:
Mar. 4.a.2.

l(ai.6, c. 9.
Mat. 1j.
baux. —
Mar.4.b. 12
loan.tx. |

P4O. —
- |AG.28.f26
Rom, i1,
b. $.

Mat.$.5.35.
[Mar.4.C.21.
;Mat. £o.
€. 26.
Max. 4.€,22

Mat.15.b.12
& 24.6.29.

d. 46.
|Mar.;. d. 31

Mat.8.d.25,
Mar.4.d.36

B

Mar. 16.c.9 |

eaudio fufcipiunt verbum: & hi radices non habent:qui ad tempus credunt , & in|:
mpore tentationis recedunt. 35 Quod autem in fpinas cecidit: hi funt , quiau-|
dierunt, & à folicitudinibus, & diuitijs, & voluptatibus vitz euntes , fuffocantur, :

|

j

pu— G i

— — —ÀÀ— —

3 SQuliuden: d o g o ii d&

vedencc d o i RRMl hs Gu m HO ——

—— n

VUINAMVCARTGAP VHLi

dam, qui habebat demonium iam temporibus multis , & veftimento non indue-
batur, nequein domo manebat, fed in monumentis. 29. Is,vt viditlefum , pro-
ciditanteillum : & exclamans voce magna , dixit: Quid mihi , & tibi eftIefü Fili
Dei Altiffimi? obfecro te,ne me torqueas. 5o. Pracipiebat enim fpiritui immüdo|
vtexiretab homine. Multis enim temporibusarripiebat illum , & vmciebatur C2«
tenis, & compedibus cuftoditus. & ruptis vinculis agebatur à demonio in deferta.|
31 Interrogauitautem illum Iefus, dicens: Quod tibi nomen eft? Atille dixit:Le-

|gio: quiaintrauerant dazmonia multaineum. 32. Et rogabant illum neimpera-|.
- |recillisvtinabyffum irent. 35. Erat autem ibi grex porcorum multorum pafcen-
tium in monte: & rogabant eum,vt permitteret eis in illos ingredi.Et permifit illis,

;4. Exieruntergo demoniaab homine, & intraueruntin porcos: & im petu abijt|

|grex 15;:' precepsin ftaghu»m m fï.lwffo.c'-atus eft. 3. Quod vt viderunt factum qui
* pgfc*ebanty,.fugcrunt,& nunciaueruntin ciuitatem , & in villas. 36.. Exieruntaus|

tem videre quod factum ;& ; & venerunt ad Iefum : & inuenerunt hominem fe- 3
dentem,à quo dzmonia exierant,veftitum, ac fana mente ad pedes eius, & timue-
runt, 37. Nunciauerunt autem illis & qui viderant, quomodo fanus factus effetà|
legione: 38. & rogauerunt illum omnis multitudo regionis Gerafenorum vt di-
Ícederet ab ipfis: quia magno timore tenebantur. Ipfe autem afcendens nauim, te-| -
uetfuseft. 39. Etrogabatillum vir,à quo demonia exierant, vt cum co effet. Di-
mifitautem eum Iefus, dicens: 4o0. Rediin domum tuam,& narra quanta tibi fe-

|cit Deus. Et abijt per vniuerfam ciuitatem , przdicans quantailli feciffet Iefus. . 41.

Factum eft autem cum redijffet Iefus, excepitillum turba.erant enim omnes expe-
Ganteseum. 42. Eteccevenitvir, cui nomen lairus , & ipfe princeps fynagogx
erat: & cecidit ad pedes Iefu , rogans eum vt intraretin domum cius, 45. quia v-
nica filiaeratei fereannorum duodecim, & hzc moriebatur. Et contigit,dum iret,
iturbis comprimebatur. 44. Et mulier quxdam eratin fluxu fanguinis ab annis
duodecim , quz in medicos erogauerat omnem fubftátiam íuam , nec ab vllo po-
tuitcurari: 45. acceffit retro, & tetigitfimbriam véflimentieius: & cófeftim fte-|.
titfluxus fanguiniseius. 46. Et aitTefus: Quis eft,qui metetigit ? Negantibus au-
tem omnibus,dixit Petrus, & qui cum illo erant:Przceptor,turba te comprimunt,
& affligunt, & dicis: Quis metetigie. 47.. Et dixitIefus: Tetigit mealiquis. nam
ego noui virtutem de meexijffe. 48. Vidensautem mulier , quia non latuit , tre-
mens venit,& prociditante pedes eius: & ob quam caufam tetigerit eum , indica-
uit coram omni populo: & quemadmodum confeftim fanata fit.. 49.. At ipfe di-
xit ei: Filia, fidesïua faluaim tefecit: vadein pace.. $.. Adhuc illo loquente, venit|.
uidam ad principem fynagogz , dicens ei: Quia mortua eft filia tua , noli vexare
älum.. $i. lefüsautem, audito hoc verbo, refpodit patri puelle:Noli timere,crede|
tantum, & faluaerit, $z.. Etcum veniffet domumyno permifit intrare fecü quem-
qu&m,niü Petrum, & Iacobum,& loannem,& patrem,& matrem puellg; E Fle-

Ibantautem omnes, & plangebant illam. At ille dixit: Nolite flere, non eft mortua ?
ipuella,fed dormit. $4. Etderidebant eum;fcientes quód mortua effet. 5;. Ipfe au-|
item tenens manum eius clamauit,dicens: Puella ,furge. $6. Etreuerfuscft Ípiritus

eius, & furrexit continuo.Etiuffit illi dari manducare. 57. Et ftupucrunt parentes|
eius, quibus przcepit ne alicui dicerent quod fa&tum erat. : |

i :

rE R

- 14 dN .

|qua eftcontra Galilgam. 28. Et cum egreffus effet ad terram,occurrit illi vir qui-

patiatur
Chriftus.

; J!-COI.'-?.;'.

"OAN. MALDONATI UE i.

|biture minifterium fequebantur; narratq; quid in ea

|putent hec accidifse , poftquam Chriftus Apoftolos|
ad predicandum miferat, & redierant, vt fcribit Lu-| .
cas c.9.1.& Matth.c.10.5.itaq; hec Lucam per antici-|

Fgnirset mfirmitatibus. ) Sequi voluifse mulieres Chei-|.-
(tum tanto ab eo affectas beneficio nihil mirum; in-
.. [grate fuifsent,fi fequi noluifsent. Mirum tamen pat
. pum fuilse Chrftum,vtfe fequerétur, quem aliquos|. .

Cut mulic-
res fequi fe

093 T falfum eft demcep:?) Poft conie-
Z &umloannem in vincula,vt di-

x 9 ctiam eodem c.ver.u. Chriftum|
3y iifse in ciuitatem , que vocaba-
75 tur Naim , vbi mortuum illum
— * fuftitauit; decet nunc iter illud|
füuum profecatum fuifse, & omnes Galilez ciuitates

lieribus , que ab co priüs curate ipfüm gratum exhi-

peregrinatione Chriftus fecerit notabilius. Sünt qui

pationem dicere. Cótra Beda fentit,& fortafse pro-
babiliàs , nondum cum hoc accidit miísos fuiíse ad
predicandum Apoftolos , fedin hac peregrinstionc

G ? xcrat fuperiore c. 7. 19. Dixerat|.-

perluürafäe Apottolis fuis comitatum, multifq; mu-| ,

Idem Theophyla&us exiftimat;nifi quód Beda vide-
tcur exiftimare Apoftolos etiam, càm in profe&tione
Chriftum fequerencur;predicaíse; Theophyl.vt mi-

Chriftus,vt Theophil.ait,concionatoribus exemplü

vt vbiqucfanimas querant, necin magnis tantüm ci4
- [uitatibus , fed in minimis etiam pagis concionentur.
Er duodeeim cwm ido.) Duodecim Apoftoli cum illo| -

erant,vt Theophyl.& Euthym. exponunt. Alij,cum
]lo fub. annuntiabant , & euangelizabant regnum

1. Etenulieres aliqua,qua erant curAta à ffiritibus ma-

Dei. Dixerat cap.6.15.elegifse Chriftum ex difcipulis,
(uis duodecim,quos Apoftolos nominauit;propter .
[eanuncabíolute duodecim vocat. —— :

virosà fe cutatos, Íéq; volentes fequi domum remi-
ifse legimus Mar. s. 19. quenquam veró permififse,
vt fequeretur nó 1ïgimus,cum magis equum, honc-

|ftumq; videre£, vt fe viros , quàm mulieres fequi pa-| .
ceretur.Secutos etiam aliquos viros ex illis,quiab eo| .
curati funt;ctfi non legimus, credendum ett. Cut il-|

los apud Marcum fe fequi noluerit,illic expofuimus.

cum dicit ver. 3. qne miniflrabant ei de facultatibus fen.

tuetudo offenfionem , vt Hieron.in comment. in c.

Cur has fequi mulieres pafsus fit; indicat Euägelif)ca',l'

Proptereacrgo patiebatur eas fequi fe , quia eatumr
minifterio , &facultatibusindigebat ,tollebat con-| j .
- vxor;fed vxer procuratoris Herodis.Pote(t hoc exemplü

27.Matt.adnotauit, & ex co Beda & Strab. hocloco

mutuati, Cenfaetudinis, inquit Hieron. Iudaica fu,',,ï 2
[ nec ducebatur im chlpam , more gentis aptiquo ) vt mulieres|-
de fnbflantia [na vitium ,atque veffitum precepteribus mi-,. -
nifivarent, Hoc quta fcandalum facere poterat in nationibus ,

Paulus abiec:]?j? memorat, Dicit enim ip[cs Nunquid non
habemus poteflatem (oroves mulieves cireumducendi,freut eo7,

Jeeteri "Itpofloli faeiint ? Putat etiam Tertul.lib.contra
Marc. 4. myfteria id factum efse , vt Ifaie prophctiag !

[X CAPVT XITL
^

1

. [na, an eadé fuerit que foror Marthe;ac Lazari, apud
Mátt.c.27.56. difseruimus. Anautem füerit illa,qua]
Kuperiore capite.ver. 37. peccatrix fuifse dicitur , &
B |Domini pedes rigafse lacrymis Matt.26.7. A n multz|

exercitatosà Chrifto fuifse ad futuram mifïioncinjy :

C
J hividetur;probabiliüs, non predicafse;(ed didicifse. -
] GE ip[e uer faciebar per cinitates, C* qþclfa pradicas,eo"
euaszgeliRans regnam Dei.)Studium,& diligentiá Chri-| .
. |ftiin officio fungendo declarat Euángelifta. Prebuit

X

vecem meafilia confidentes percipite auribun eloguiss menurm.|
Hunc morem laudabiliter ab Apoftolis vfurpatum|
n abufum herctici perüerterunt Simon Magus,Ni-]

|Elpidius , qui quas mulierculas circumduxerint , ex
|Hieron.lector difcetin epift.ád Ctefiphom.

) De qua fäp tevi demonia exterant.).

.tiam Magdalenam ex facto in ea fingulari miraculo
D defcriberent. 'A vitiis autem eam liberate, aut rira-
.Kkulum noneratjautnohhabebatur . .. — —

( Chrift fequebantur Euangelifta nominauit.Sed eft
" [probabilius & ipfas curatas fuifse. Zqué incertü an,

As P * L NcN OE i a d d. ; 21
modaté ad perfonas intelligédum efe puto. Nece-
pnimcredibile eft omnes mulieres,que Chriftum fe-

" |terarit,que diuites crant.Valde autém diuitem fuifse
T ['Ioh,än'am,&.valdc piam credéndü eít, càim procura-
*toris Herodis vxor efset; relictoq, viro Chriftum fe-

[1- Cor.7.1j. Recte etiá obferuauit Theophyl.ideo vo-
lluiffe Chriftá , vtfe mulieres ifte fequexentur, vc in-]
. [telligerem? multo magis viros, fi vclint,fequi pofse.]

|nem habuit Matt-cg.1.& Mar.4.1.vbi qué fequuntur
Ivíq; ad ver.16.expofuimus. 'Totü veró reliquti caput

La RRE

colaus, Marcion, Apelles, Montar?,Donatus, Arius,]

Maria,que veratur Magdalene.) De Maria Magdale-

fuerint codé nomine Marig Magdalene Matth. 28.1.
A. Chrifto eiecta,vt
;Mar.16.9.expofuit.Numerum certí pro incerto po-.
ni pleriq; interpretes exiftimant ; non enimfeprem
cantüm,fed multo phura demonia à Maria Magdale-
na eiecta fuifsc. Id enim ;
in hoc Frqfcrtim numero feptenario nemo nefcit &
cxemplain promptu funt Prouer.2446. Eccl.zs.11.&
infra c.17.4.1t2 Greg.hom.in Euangelia 55.Beda,& vi
videtur Theophyl. iidem exiftimant;non fuifse vera
demonia,fed vitia. Vellem graué habere aüctoréqui
|contra fentiret;égó quidem neutrü mihi perfuadere
polsum.Cum enim vterq; Eudgelifta Marcus,& Lu-
Icas eundé feptenarium numerü expreíserit, proba-
bilenon eft pro incézto numero pofüifse. Alter fal-
tern corum dixifset, de qua multa demonia eiecerat.
Minüs etiam probabile efse atbitror vitia fuifsejnon
demones , quibus mulier dicatur efse liberata ; nec
enim dubium eft hoc Euangcliftas addidifse , vc Ma-

dsc

(« Et Iobana wxor Chn[e procuratoris Herodis,) Wncer-
tum an &ifte due mulieres nobiles;que poft Magda-
lená nominantur;à Chrifto vel à demónibus , vel ab
)(val*iis morbis cutate.fuerint. Necenim omnes, quz

[quod fequitur, Que mmiffrabat ei de facultatibw fui,ad
jomnes,quasnominauit,referendü fit.Id ego accom-

quebátur, fuifse tam diuites,vt illi de Íuis facultatib*
largiri pofsent.Largiebantur ergo,que poterant;po-

iqueretur. Nam etfi non conflatomnino virum tünc
jin viuis fuifse, eft tamé long? probabilius, quàm fu-
ifse mortuum, càm Euangeliíta n6 dicat, que fuerat

noftris feruire moribus,vt intelligam? licere mulieri
infidelem relinquere mariti , vt fequatur Chriftum

i

Galilec vbi Chriftus in nauim afcendens eam cócio-

fïpc infcriptura fiezi folerc] -
e

| 4« Cum ante turba plurima conemret.) Ad littus mariss -

| Numeras
certus pro
incerto in
Ícriptura,

impleretut cap.32.9.

/

Mulieres opulenta favcite,ev audie — (iniislocis Matt. & Mar.

qui ad marginé quati funt.
CRX D.

n

P u

K.qv*
AVU

D0-] N
DO N

thi
MIIUUS

——

J& affurmptis illis feceffit feorfum in locum defertum, qui eft Bethfaide. .
|cum canOuiH'ent t"'fgr.bæ.,ïfec utz .ftuwn"t inum, :G c,xc-ePit eos, & loquebatur illis de
Iregno Dei, & eos, qui cura indigebant, fanabat. 12. Diesautem cceperat decli-
Jaare. Et accedentes duodecim dixerunt illi: Dimitte turbas , vt euntes in caftella,
lvillaíque qua circa funt, diuertant, & inueniant efcas: quia hic inloco deferto

ONvocaATzs autemduodecim Apoftolis, dedit illis

u ^ A K
*o.
P.
&
-

x93w & fanare infirmos. 3. Et ait ad illos : Nihil tuleritis in
87 via,neque virgam , neque peram , neque panem neque
2 (9/32) pecuniam , neque duas tunicas.habeatis. 4. Etin quam-
9NeSEzt-Kd4i4/9 cumque domum intraueritis , ibi manete , & inde ne ex-
eatis. $. Et quicumquenon receperint vos: exeuntes de ciuitate illa , etiam pul-
uerem pedum veftrorum excutite in teftimonium fupraillos. €. Egreffi autem

| circu.'lbant— per ca&clla cuangelizan.tes, & curantes Vbique. - AUd,iuic,autem

Herodes tetrarcha omnia, quz ficbant ab eo,& hafitabat eo quod diceretur 8. à
E UI IN : N N m :
quibufdam : Quia Ioannes futrexità mortuis: à quibufdam vero : Quia Elias ap-
|paruit: ab aliis autem : Quia pro pheta vnus de antiquis furrexit. 9. Etait Hero-
des: Ioannem ego decollaui : Quis eftautem ifte, de quo ego talia audio ? Et que-
tebat videreeum. 10. Etreuerfi Apolftoli , narrauerunt illi quzcumq; fecerunt:
Quod

fumus. 1 Aitautemadillos : Vos date illis manducare. Atilli dixerunt: Non

ifuntnobis plus qu ämequ.inquc (Panes , & duo Pifces : nififorte nos eamus , & ema-
musinomnem hancturbam efcas. 14. Erantautem fere viri quinque millia. Ait|

autem ad diícipulos fuos : Facite illos difcumbere per conuiuia quinquagenos.

panibus, & duobus pifcibus , refpexitin celum , & benedixit illis: & fregit, & di-

ftribuit di.fcipulis fuis, vt ponerentanteturbas..17. Et manducauerunt omnes,&
ffaturati funt. Etfublatum eft quod fuperfui: illis ,fragmentorum cophini duode-
cim. 18 Etfa&um eft cum folus effet orans; erant cum illo & diícipuli : & inter-
|rogauit illos, dicens: Quem me dicunt effe turbz? . 19. Arilli refponderunt ,«
ldixerunt: Ioannem Baptiftam, alij autem Eliam , alij vero quia vnus Propheta de

prioribus furrexit. 2o. Dixit autem illis: Vosautem quem me effe dicitis ? Re-
Ípondens Simon Petrus dixit : Chriftum Dei.. 21.. At ille increpans illos, prcepit
necuidicerent hoc, 22.. dicens: Quia oportet filium hominis multa pati , & re-
probari àfenioribus; & principibusfacerdotum, & Scribis, & occidi , & tertia die

irefurgere. 23.. Dicebatautem ad omnes: Si quis vult poft me venire , abneget fe-
| imetipfum,& tollat crucem fuam quotidie, & fequatur me. 24, Quienim volu-
eritanimam fuam faluag facerc , perdet illam : nam qui perdideritanimam fuam
Jpropter me, faluam fa,ci;t illam. 25.. .vquid, enini proficit homo, fi lucretur vniuer-

5. Etitafecerunt. Etdifcumbere fecerunt omnes. 16.. Acceptisautem quinque] -

a.9

Mar6.d.14

Matth.!:þ ;
ban ——
Mar. 6.d.36

105.46.1.95 :

Maüh.!gs ,
bb!j. :
Mar.8. c.17

Matth.17,
d.25.

Matt.ro. d.
38 l& 160 d-l

24.
Mar.8.d.34
Inf.14.f.37
& 17.g.55.
1o.12. d.2 $.

fum -

Mat.16.3.t. ].
*Mä.r.j-, CbISB '

virtutem, & poteftatem fuper omnia demonia, & vt an-|
7) guorescurarent. 2. Etmifrtillos predicare regnum Dei;|
Q3 | ) Matth.io, ]

Mafcö. 31844 |

A&isg.n.] -

Mat.t4.a.1.]

Mar.8.6.51.

Matth.xo;

d.i5. ..
Mar. 8.d.38
2. Timoth.
( d o r
Matth.16.-
4.28.

/Ma-l'-f). RTM

1. Petri r.
C.x?'

D.14.
Mar.9.C.17

^ hMat.18.a. 1.
Mar.9-€.35-

j

201 TOAN. MALDONATI COMMENT.

Mar.9. a.1.

Maàt.17.a.1.

. (cius , & duos viros, qui ftabantcum illo. 3».. Etfactum eft cum difcederentab

iphi tacuerunt, & nemini dixerunt in illis diebus quidquam ex his, quz videranc.
iMatrha7. :

refpicein filium meum quia vnicus eft mihi: 39. & ecce fpiritus apprehendit -
ieum , & fabito clamat, & elidit, & diffipateum cum fpuma , & vix difcedis dila-
iianseum: 40. & rogaui difcipulos tuos vt eiicerent illum , & non potuerunt.
. |41. Kefpondens autem Iefus , dixit: O generatio infiddis,*.&' peruería, víquequoj
iero apud vos, & patiar vos? Adduc hucfilium tuum.. 42.. Et cum accederet, eli-
. |fitillum dzmonium, & diffipauit. 43.. Et increpauitIefus fpiritum immundum,

$. Etconueríus
hominis nor/vg

íum mundum , feautem ipfum perdat , & detrimentum fui faciat? 26. Nam quil
me erubuerit , & meos fermones: hunc Filius hominis erubefcet cum veneritin
maieftate fua , & Patris , & fan&orum Angelorum. 27. Dico autem vobis Ms
íunt aliqui bic ftantes , qui non guftabunt mortem donec videant regnum Dei.]
28. Factum eft autem poft hzc verba fere dies oto , & affumpfit Petrum , & Ia-
cobum, & Ioannem, & afcendit in montem vt oraret. 29. Etfacta eft, dum ora-
tet , fpecies vultus eius altera: & veftitus eiusalbus & refuleens. 3o. Etecceduo|
viriloquebantur cum illo. Erant autem Moyfes, & Elias, 3. vifiin maieftate:|
& dicebantexceffum eius, quem completuruseratinlerufalem. 32. Petrusvero,
& qui cum illo erant , grauati erant lomno. Et euigilantes viderunt maieftatem

illo , ait Petrus ad Iefum : Przceptor,bonum eft nos hiceffe: & faciamus tria ta-
bernacula, vnum Tibi , & vnum Moyfi, & vnum Eliz: nefciens quid diceret.
34. Hxcautemillo loquente , facta eft nubes , & obumbrauit eos: & timuerunt,
intrantibus illis in nubem. 3;. Etvox facta eft de nube , dicens : Hic eft Filius
meus dile&us, ipfum audite. 3. Etdum fieret vox j inuentus eft Iefus folus. Et

;7. Fa&um eftautem in fequenti die , defcendentibusillis de monte, occurrit illis]
turba multa. 38. Eteccevir de turba exclamauit, dicens: Magifter , obfecro te,

i , pararentilli. s5. Etnon receperunt eum , quia facies eius erat
euntis in lerufalem. &4.-
ldixerunt: Dominé;
Matthzi8. N

C.19.
f 10811.5. a.x.

* u
s

nvidiffent autem difcipuli eius Iacobus, & Ioannesj|
licimus vt ignis defcendat de cxlo , & confumat in(.)s?
igrepauit illos , dicens: Nefcitis cuius fpl'rïn;us- cítis. .$6.- Filius
ili&animas perdere ,fed faluare. Et abierunt in aliud caftellum.

: ; « C*3s Qavo C . C Wi * : . , |
jem : ambulantibus illis in via,dixit quidam advxllum: Sequar te

;7. Factug

qüO-

l." ,,;'-"'

mon 9-
F d

ani

D » x ; "
W v VOUROU T. N p n TA REU vt RUR

g.

It
N

MM |

B
:riti!fis: ,

ludza
Chtriftus.

ia EE

|Iefus: Nemo mittens manum Íuam adaratrum, &,reiþicicns retro , aptus eft re-

Ms N INILVCAEGCABRIRCO D] — 29

-|quocumque ieris. $3. Dixit illiIefus: Vulpesfoucas habent , & volucres cztli ni-|

dos: Filiusautem hominis non habet vbi caput reclinet. $9. Aitautem ad alte-|
Irum : Sequere me. illeautem dixit: Domine permitte mihi primumire; & fepe-
lire patrem meum. . &o. Dixftque eilefus: Sine vt mortui fePeliant*-mortuos Íuos:
tu autem vade , & annuncia regnum Dei. 61. Et ait alter: .Sequar,' te Domine,
fed permitte mihi primum renuntiare his, quz domi funt.. 62. Ait ad illum
gno-Dei. "8 * m - "r ure u CH

4

IN CAÀAPYVT IX

À |Archelaum regnare in Indza pro Herode patre fuo.
abiit ex Indea in Galileam.Matt.2.22. À nno veró eta-
|ts 3o.venit à Galileain Iudeam,vt à Ioanne baptiza-
retur Matth.5.15. Mar.1.9. Vbi poftquam baptizatu:
fellet, & aliquandiu przdicaffet,cum audiffet Ioannc!

,æ: - O NVÓCA T"IP,S autem düüdel-'i???x

ítolos elegiiïet,& càm ipfe aliquáto tempore (quar-

tum Apoftolos ad predicandum mififfet Matt. 10.4

in vincula coniectum , feceffit ex Iudza in Galilzan |
tupra c.4.14.& Matt.4.12.& Mar.r.a4. Vbi cum Apo-]

to enim incertü eft) przdicaffet;ac miracula fecifser ]

jftus. Quecümq; tandem verbi origo fit,nó dubium,

'Mirorinterpretes fere omnes difficultaté huiuslo-
Ifieri potuifle ? Illud à quibufdam notatum eft;multa

lefleà Luca per anticipationem di&ta,quod & omni-

Quotiés in . uI W x
Galileam à imus,quater Chriftum à Iudea in Galileam,ter à Ga-

IChriftusà Patre in terrasad tempus miffus,& homi-

|nibus datus , reuocatusab illo , atque refum ptus fit.

Sunt qui dyaAapezyer forenfe verbü effe putent, fi-
gnificaréque abdicatum à patre filium iterum in do-
mum recipi. Sic Chriftum quafi abdicatum à patre,
& inhuius mundi exilium ablegatum reuocatii fu-

liffe;& in celum receptum.Alij alfumptionem fufce-| -

prum àChrifto falutis noftre negotium interpretan-

tur, quafi dicat,cum impleretur tempus,cum nego-
tium fibià patre cómiffum perfecturus effet Chri-

quin mors Chrifti non coacta,fed voluntaria fignifi-
cetur, Quemadmodum cum dicit fe poteftatem ha-
bere ponendi animam fuam,& iterum fumendi eam
|Ioann.10.17.18. Indicat etiam Euangelifta,cum dicit,

[dum complerentur dies , empus paffionis eius, nonab|-

hominibus electum, fed à Deo defignatü fuiffe, idq;

Que omniaacute notauit Beda , & in Arianos obie-
cit, apud quem le&tor, fi defiderabit, videre poterit.

ci filentio preterire. Qui enim fieri potuit,vtiá tunc
tempus pallionis inftaret , cum tam multaidem Lu-
cas poíteaab eo facta narret, que certü eftlong? an-
te paffionis tempus accidiíIe,nec tam breui tempore

bus Euangeliftis commune eít; & vt cocedamus hoc
loco fa&um effe, tamen non continuó fequitur fatis
effe explicatum locugxn,(klorüun enim de hac Chri-
iti Ierofolymá verfus profe&tione hic agebat Lucas,
li eaqua ftatim fequuntur, ante eam profe&ionem
acciderunt ? Satis enim apparet profecto eum eius
profectionis non meminille, nifi vt narraret, vbi, &
quomodo quz di&turus erat;accidiffent. Credo igi-
tur ego,quemadmodum apud Marcum c.1.14.docu-

llilza in Iudeam deceffiffe. Primum cum ex Zgypto

[ipfum quamuis futurum Chriftum non ignoraffe.|-

decefferit, rediilTet, audiflétq; Iofeph , qui eius gerebat curam,

Mar.3.13.& füpra ver.1.& ex pradicatione rediifsent
videns breue víq; ad mortéfuam fuperelle tempus.

ícipulis comitatus,non vt moreretur,fed vt predica-
ret;nam ad moriendum poftea reuertit. Atqs de ha«

cas agit.Quare quod dicit,dwom complerentur dies a[[amn:
ptionis eitis , n ita inteltigendum eft,quafi iam omni-

pereffent; quin plus,vt arbitror,vno anno : fed ita vt
tempus compleretur , id eft breue effet , vt in Iudza
priüs przdicare polfet,& antequá moreretur,popu-
lum docere , & multis quemadmodi in Galilza mi-
raculis cófirmare. Nam fi de vltima ex Galilza in Iu-

terpretes putant,nó fex vt quidam eorü dicunt,men-

lilea víq; ad ipfam Ierofolymitanam vrbem quattuor
quà Plurimum dierum iter erat.Et conftat ex iis,quae
diximus Matt.c.26.2. Chriftum in illo vltimo reditu,

vt ait oan. c.12.2. fecerunt illi cenam magnam, poftridie
afino ve&um,& populo faufta acclamante Ierofoly-
mam ingreffum, & poft triduum crucifixü. Quando
ergoin ludza predicauit?quádo miracula fecitiquia
ergo Lucas hactenus narrauerat , quid Icfus poft ba-
puiímü fecilIet in Galilza, voluit exponere,quomo-
do inIudzam reuertiffet , & quid in via, quid in ipía
Iudza fecillet; id hocloco agit;atq; ex hoc ipfo loco
profec&to colligi poteft poft hác profe&tioné iterum
Chriftum in Galileam rediiffe:fi enim iam accidilfet,
?uo—d Ioannes c.4.narrat,vtiqs libenter eum recepif-

dicauit,videns Pharifeorum contrafe inuidiam cofn-
citari, rediit quarto in Galile& , vtapud Marcum c.r.

— '14.€x I0& c.4.1.43.fatis me probalfe arbitror.Inftante|

tertio à Galilea migrauitin Iudzam colle&tis iam di.-
Chrifti à Galilga in Iudzá profectione hocloco Lu..

no pafïïonis eius tempus inftaret , &; vt quidá inter-.|
|pretantur,fex vt plurimá víq; ad mortem meníes fu-

dzam profe&ione ageretur,qua non alia de caufaeó| .
|venit,quàm vt moreretur, quemadmodü omnces in-|

fes,fed necvnus quidem reliquus fuiffet. Nam à Ga- ]

quo ex Galilza in Iudzá venit , pridie fabbati Betha-|
|niam peruenitfe.Ipío veró fabbato ibi quieuitle,vbi,|

ent.Caterum poftquam ChriftusinTudea diapre-| —

EL N

raepande

731

imus,

Hebrai-
'finus.

Hebrai-

2134 l1OAN. MALDONATI COMMENT. i |

veró palfione tertio ex Galilza Ierofolymá rediit, vt

| Marcusc.ro.32.aperté docet,&Lucas c.18.51.& Matt.
/|20.17. indicauit. Deniq; ex capite fequenti ver.38.&

9. manifeftü eft non fuiffe hanc vltimam Chrifti ex

à Marcha domo nunc exceptus : in vltima auté pro-
fe&ione,noin domo Marthz,fed in domo Simonis
leprofi exceptus eft Matt.26.6. & Mar.14.5. Sic nulla
repugnantianulla difficultas hoc loco eft. |
E; ip[efaciem fnam frrmawityut iret in lernfalem.) He-
braifrus eft, quo firmum animi propofitum fignifi-
catur, füumpta ex taurorum cófüetudine metaphora,

rugantes offirmát. Vnde & Hiiþanis dictum eftesca-

|r4r, pertinacémque plerunq;iram declarat,vt Leuit.

17.10. Pzouerb.21.29. Ezech. 4.3. Sed hoc loco vt di-
xi, fimpliciter irmum animi propofitum fignificat.

magno,& ere&o animo,Hieron.q.s.ad Algafiam.
j2. Et mifit nuntios ante confbeHo [aurn ) & exec, an-
Igelos.Hier.q.s.ad Algafverosangelos non homines
tuifle putat, qui à Chrifto miffi unt. Quorfüm mi-
|lerit, non fatis declarat Euangelifta. Plerique putant
idco mifille,vt que neceffaría crant ad victum;hofpi-
|diuümq; præFararent;magnam enim hominum mul-

|utucinemdecutam fuiffe Chriftum, quibus necelfa-

ria voluerit prouidere. Nam & cum poPcea Aludza

leadem via rediretin Galilzam;in eandem vrbem di-
ä.f?:.ipulos mifit, vt cibos emerent Ioan.4.8. id colligi-
tur ex ver.52. fic Cyril. apud DZT'hom. & Theophyl.
jhocloco. Probabile ctiam eft, quod iidem auctorcs
|dicunt, voluitfe Chriftü difcipulos exercere, vt miffi

|poftea ad predicandü affueti effent pati repulfam.At

cur mittebat , caum non ignoraret fore vt non reci-
perentur? Refpondent illi ipfi eam ob caufam , vt
diícipulos contemptui affuefaceret.-Deinde nequid
intétatum erga Samaritanos relinqueret;quo minüs

poftea caulari poffent Chriftum ad fe non venilfe,
propterea nó recepille ; recepturos fuiffe fi veniffet,
vt Theophylait. Qui fuerint miffi; incertum eft,ta-
men eft probabilis Euthym. fententia Iacobum ; &
Ioannem fuitle,quod ij foli dicantur ver.5 4.indigna-

qmaritanos euocarent..
Et tntrauerunt in ciuitatem Samaritanorum.)Sunt qui
exiftiment non fuifle vrbem ipfam Samariam , vnde
tota ctiam prouincia Samaria dicta eftjin quam miffi
difcipuli ingreffi dicuntur , fed pagum aliqué Sama-

jritanorum,quia Grece Euangelifta non z óurjfed x-

um vocat. INon moueor argumento , nam & ea no-

.|mina Éepe per catachrein mutari folent , & fciius

vribem ipfam Samariá in recta fuiffe via,vt conftat ex
Toan.c.4.4.Et pagus facile eum recepiffer; quis enim
reftitiffet? Ita cercó intellexit nofter interpres.
$3« Etnon receperunt eum , quia factes eim erat euntis im
lerufalem. ) Alius Hebraifimus;id eft,quiaindicabat fe
: Iero[olymam ite , 071 (o «ep otazroy eurg d ap opsU OAU OY
quoniam facies eius erat iens , mceliüs Latinus inter-
pres H ebraifmum expreffit.Si hanc rationem Euan-

ritani nó recepillent, aliam fuitfe repulfz caufam di-
|Ceremus , ?llöd nullusinter Iudzos, & Samaritanos
ivfus effet , led alij ab aliis tanquam à profanis homi.
nibus abftinerent ; ita prorfus vt mulier illa Samari-

| A'in maxima fiti potum à fe petiuiffe Ioan. 4. 9. contrà

Galilca Ierofolymam profe&tioné. Nam illic dicitur|.

qui cum obftinati aliqué agerediuntur, vultum cor-]

TheophyL.Euthym. Alij;non vagabatur, Titus.Alij, :

illis ctiam guftum aliquem przberet Euangelij , ne]

ti à Chrifto petiuiiï& ,vellétne ignem de cocloin Sa-.

velifta n6 reddidiffet, quamobrem Chriftum Sama.|.

veró Iudci illi , qubd ex Samaria venilfet , exprobra-
bant. Nónne bene dicimus nos, quiA SamaritAnus es tu, 97
dememum babes? Yoan.8.48. Coterum Euangelifta no
ob eam caufam declarat reiec&tum fuiffe Chrifta, fed
quód veríus Ierofolymam iter intenderet ; qug ratio
- |quo modo intelligendafit;queritur- Hier.q.5.ad AL-

ftus à Samaritanis receptus non fuerit , non quia illi 7ss
noluerüt,fed quiaipfe noluit;quafi fenfus fit voluiffz pus fi
quidem, fed non potuiffe recipere eum, ac retinere;
B iquialerofolymam verfus feftnabat ; à quo fenfu nó
longé abeft Ambrofius.Quz interpretatio ex verbis
Euangelifte manifefte refellitur.Cur enim Iacobus,
& Ioannes igné in eos de celo deuocare voluerunt,|
nifi quia Dominum recipere nolebant? Aliquanto
melius Beda, & Euthym. idémq; Hier. cedemloco,
propterea recipere noluiffe , quia videbantire Iero-
folymam,vnde Iudeum effe collegerunt, & quia non
coütebantur Iudzi Samaritanis,recipere noluerunt.
Magis affentior iis , qui id religionis caufa fa&tü pu-
tant. Contendebant Samaritani nonin templo Iero-|
C |(olymitano,fed in eo templo;quod Sanabalath Prae.
tectus Darij in monte Garizim in Samaria edificaue-
rat, vt Manalfe genero fuoà Iudeis Ierofolyma pul.|
ío,& facerdotio priuato gratificaretur,vt oftenderet
nonin Ierofolymitano , fed in co tem plo, quod ipfe|
fecilfet;colendum effe Deuim, vt apparet I0an.4.20.] -
Hiftoria eft apud Iofeph. lib.ir.ant.c.7.& 8. & lib.1.
c.1. Videruntigitur Samaritani Chriftum;& qui eum
lequebantur;adoraturos ire Ierofolymam,id eo nonj
receperunt, ne religion£ illam, & moré Icrofolymis :
adorandi approbare viderentur. Quemadmodum fij
p jnunc hzretici hofpites ; qui aduentantes omnes &
hzreticos; & Catholicos excipiunt,fi quem Catho-
licum fciant aut Romam , aut Compoftellam ire rc-
|ligionis caufa, excludát hofpitio. Scpealiàs Chriftus|
illac iter habuerat;&, vt credibile eft , à Samaritanis]
fuerat exceptus , quia aut non Ierofolymam veríus;]
Ííed àludzain Galileam ibat: aut certé nó quafiado-[

1

gas. & T heopyl.fic exponit ; quaíi propterea Chri-| carisi-|

Tnatritanis ]

Chriftus, -

ratutus ibat. Atque hoc ipfum Euangelifta ügniüca-i
re voluit , cüm dixit propterea receprum non fuifle
nunc;quia facies eius erat euntis in Ierufalem.Quz-
retaliquis quomodo cognouerunt Samaritani ado-
E irandi caufa Ierofolymam ire? Eft vero fimile propin-
quum fuitle Paícha, quo tempore omnes vndiq; Iu-|
dzi Ierofolymam gregatim confluere folebant.Itaq;
& ex temporis conditione ; & ex multitudine homi-
num,fimul euntium,& ex ipfo fortaffe vultu,ex quo
omnes pios , & religiofoseffe homines apparcbat,
intellexerunt adoraturos ire, : |
$4- Cum vidiffent awtem difcipuli eius Tacobue, eg*Ioan-
"$) Omnes quidem id vidifle credendum cft,fed fo-
làüm Iacobum, & Ioanné voluitfe ignem de coclo de-
Iducere, Refertur tamé verbum vwidiffént ad.folü Iaco-
f bum,& Ioannem, id 'ylec Jï? paSula) durd -ï,æ'xef»Cæg Xs)
itodyric ; vVidentesautem difcipuli eius Iacobus, & Io-
annes; non quód alij n6 viderint, fed quód ex omni-
bus qui viderunr,illifoli vidétes dixerint, wlf.dicimw,
lvt igni depfmda: de celo ? Cur illitantüm dixerint,nul-

lAcncquaftionem quidem quifquam preter Euthy-

L]

Z5 : n - p P 17 :
pmbabzhtatc. Fortafle quafi Chrifti cognati vlcifci

tana mirata fuerit Chriftum hominé Iudeum etiam

w "-

lam fatis Probabilä coniecturam habere PolTumm. J

|miumattingit.Isverófufpicaturproptereaeosduos| — —— |
hoc dixitfe , quod illi foli fuiffent miffi. Non caret E

?[mpudcn',;l
" Caluim! b
d
m
d

|
|
i
|

TOR cn NNCDUMM EE
o MMY RENUTN

ia inm

x2 2 n d

lg ïüillï
t

ii

B C — IN LVCAB.OCAR EE L. — 207 —

: - la eft, & conferuanda |
[ - TEU PRERE IN N st* nc deczlo tuenda eít, & c rl ,
| —— rHá—Á iuftitiain;vel ad vindi-| A ide terra, & ignc d,*. | in Ecclefiam Turcz; ! |
d — ER facere , vt func alij alijs velad ruftittan ienterno-| [religio; occidendi inuadentes in Ecc fuoz dif:
l P | dl s i fecerünt couenie k : : roditores, & transfuoz dif-
su.x w venftores. Certé fecerün ii bb d uam proditores; BRU
: &am propentiores. Scr filiostonitrui fulgara-^ — 'comburenditanquam p DN oroleoref
T i Quidenim mirum 11105 to um hod tici. Nec vlla belli iuftior c P :
ini fuo.Qui aliquidineisfae-| 'cedentes hzretici. : | Nul-
htj | : E (qe? vtinguit Arabrof. An aliqu db i :elieionis poffeffio defendatur. Nu
" ï re voluife? Vt,l?ldälï m eft faciléiudicare, nec illi| — icaufajquàm vtreligionis p w o
,; | rit culpæ: nec noitru &i rationibus condemnandi.| 'lares aut tam n;tmlh-s armis prop
x M ; ii certis conul "a N is defendipotcft. ! : NCS -
" änlï lïl[ï' IïocaPOROhcæ s dN omnIla — n d;öenFilga bominis non venit anima: perdar? fed f;fl-
d j ebe bfccn | partem. [taq; im- - - . wpe d5
^ ! WERUN T Rs rpartem. .q) - SON. Y tiepe iOÓ |
. us £&ain mehorctnnfgerpïf?fäätäoü cuslector de-| |w4re.) Loquitur de fcipfo ltfmä'l P'etfonali; digimus l
Ia ] UE BDOCO NT ini deteitar1 Catholr ; . hili 10minis appelict,
Quj as dentiam Caluini det Ucsufepe 'on| — let. Curautemfe filium :
NT Impuden- PU c E IatOS meC dlClt. -Hiel()l.- . : ! b'g itate vocabuh- .
Qiff ; f ti: Caluini bor, aui eos ftulta fiducia clatos fut ; apud Matt.8. 20.luditautem ambigu |
[- M | ,,1Deb quieos ituite da,& Titus Boilren.vin-| |;apud Matt.8. 20. : :o al
]nere. ! deiefti PT | a,& Iitus Doi : ; oto homine; & pro altera
ltere " deteftáda.| — idem q.s.ad Algaf, & Beda; r ein-| p |Cum enim anima & pro toto CR C
1 B quidem q.5. fuam , fed Chrifti optaffe in-| p | : ifcipuli non animas,
2BRÓEN - di& odl hdu ágelici;&| — ;»hominis parte fumi foleat, difcipuli anim
Q m eos,no -H - lici;&! — |hominis parte , : "
M i&a 1 vlla auidem culpa, fed fola Euágelici , iranorum perdere voluiffentipfe
WO CNME dicant,non vHa quidem cuipa, tedio'a. aufaà| fed corporaSamaritanorum perde
EO | : ; sdlr n :hac enim de cauía à du due- : 'ans fe propter falutem
ob | | i(Eanifpiritus j2norantia: dub : :GSdeclarans fe propte
a XN | Chm&lamrpl?tïïluïxmr "tpofloli , inquit Hierony.| |deanima fola r?(P?i(eä?(& fed quif ad?alurcm earü
UE s Chrifto reprehe NUPTA vee, LR lum| jaanimarum maximé veniffe, | MURU
| m quá: st n o d a : :der lle id f&eere;]
N^nr | * 4tdntwm lf&/?! . À : H P b t '*Or Oïa PCI Cng 110
Mano| —| t lege verati m qu o bier r cmr| nonconueniebat corpora perde p
L o " leifci mitutur niwriam,e27 m r aec E a fpiriti [iguati edlos eius e7
UM provenlo, dentem pro de"-e,vlcfPekfecontat'chos militisigne| — |Et vos erv(inquit Beda) owm Jpiritn frgona . |
leo| - : tari Eliam ad cutue vocem dznis ! fe&o eft id Apoftolos| — aZafefamimi, —— us USSCMNUE.
d ; | radt, Nec mitum protecto e E QUE Fatlum e/l 4Antem ambulantibus en in Wd-)
dnon 2 labfeunp erat. N | ultas vindidz cauías ha-]. | ^^ $7. Fa ; TRSUBPENE i iuf-
UMAR ccre voluiffe, càm tam multas vindi&z inde| |hzc, & que proximé fequitur hiftoria eius,qui iu
"u . | ( jRecre vo row a p RU lumElig. Deinde| |hzc, & qu p nie rem füum
*"ï'-lï*l' , - Ibere viderentur. Primum exel*f*ilïä aim rOpterex-| ifus fchi le.&um,tïmPüsP w m dM
* | m , quàm ille caufam ; ille enim p . : illa ; que apud Mart.
lLl J : TA quàmille caufam ; i : x 'ius fepeliret, eadem fit atque illa; q pid-viacg
S)SQS .. üuftiorem,'q aE m , hipropter reie&um igno-| C iprius fepeliret, v EE s
"W shafurti T dieis 'f€r-u9-1n , hl'Prgätmic;crcvoïega nt| c.8.19. narratur , & quo temporc accidetitjllic -
a ! * qiepiq s t Inuitabat & locus;Samari- G usere - Sequar te Domine /ï'clferm'"em'hl
JX w vt Litusareumentatur. J s t lol 6I E:.a;:alter,.ffqudrte M VEE !
ss M * 'äe i äli füeiánt; in quos & Elias 1gnem calo | nl eallia ob qui domi [uit.) Hoc folus narrat
mud ! | ï:älu;;erat4.R&g.1.10.u.12.& duplici pona (-hg,ufl'w' /]ä,ucas quod vtrum codem tempore;quo duo fup -- |
T | bantéit? ai fimplici non fucrant«emedau;cfk 1nóÓ rE ionis exempla;quz etiam à Matthao có-] .
E E li sl deratio , qua vf funt, calpaliberare| — |riora vocati £ fuerit, compertum non ha-
TP laliud, certé moder * f memorantur , a&um aobl N E
z Ipotuit,vis dicimus Ambrof. prorfus excufat. $ bemus. Sedeft vero fimile in illa eadem-JIerofoly*
menm| —| ) v ; - TM ^ e c - d : POCNCONLT 2
WA potuit, dubodanilz zncrepdüü-:f"?-l-«,,I;,nC*FPQU-POï M ríus profectione hzc omnia contigilfe ; &
nj $d Jt m EEE À magiftro difcipulus,fiquid| |mam ver p M -a sdluidoondiuto E
N . ! qui vacant culpa;ficut à magit rh ä | [quiavidetur Euangeliftzoftendere vo uil c,qch : ]
NUS — P EM MMOUN ho o lpa reprehenditur. Fsb d sss | 3l - il cationcs r
E d IEAY 'vlla fepe culpa repreh 2l gem POW OE in Galilza vocatio x
! ignoret, fine vlla fzp ^dMsd o : : Iudxza, quàm ! .
* // | Jïbno*N&im seuim il iouldesat tacite [piritiuD äï)tä;?cmiïen;ïüm in Galilza neminem vocaffet)
.U | j ! s -,4;,; [ , .l : i * .;og; . * 3 lnall- : , 3 : * PA " fl m
[ Spidns cuangelicum,id elt (aum , qui in mititate , & | uinon cum continuo relictis rcebus omnibus ie
L euingeli- |-^^ g confiftir. leeali.id eft Eliz fi Irittu , quem q d m M | feauerentursiin ;
i $s tuii faetudine confitir a à fidicab| |cutusfucrit, multi etiam non vocau fequ ;
" át. illi imitari velle videbantur, r t quereiess Iudza vero neqs quifquam vocatus fecutus eum Tib r ludza
" Dl s fi id Eliz in lege facere licuerit;vobis tamen d Ym C ij; qui fcfead fequendum fponte obtulerunt, ita v RY
i [etiam elio facere non licet. In hanc fere fent?n- & ij, 1(101 : ;-uc )qum divai füeiiit Bevideun hg . t
P ïlïuanäi cron. Quid ergo dePetro dicendum,qug& Oþu.t Clm-f &l ukaG eodän tempore,codem accide- |fte. o
" | äïn Chriiïii;:;tmraudita increpatione; & Spirltu'fan-— « [tria xlm xz)mrä; g qubd D p
E a - l&o vifibiliter etiam accepto Ananiam, & Saphi Fær.n ":itr:f: 'o.ffernbat, alium fe non offerentcm r |
77 ; ^ Esbeipedenir A $.4-5- Rcfpondethda dilcri- T [ocebiesu dem patrem permiftit, vide-
E 'verbo 1n ' inávcli adeocfle| |tit ; ac nefepelire q - TMUE CC Wt |
a * men illudinter legem ; & Euágclium non ss r induftria fecilï'c,'quumdcmnt&V»tmmqqc D E '
gb - | 'PerPetuüm quin & in legc aliquando bcn:gxluxtate E fjubant saalMockénr ; v dolou r du que currentis , [od Rom.9. ié.
)! | i : IT . " * : - d O RRE OO , 3
&t idytkec as t at E Iccat| ", debDant A N BOR lo :
p : vtendum fuerit, & in Euangel[xo vg ah-quï:ägeäam miþrent!?f effe De:. Nec ehgx omnes qui fe äfexgnt, nc? !
edie.]i "n : ' ; Denignitatc d : * larj, Tertius vero
I;Jiw[tf : Ícueritate.Víus eft in legf: Elifzus g»h deretur| |omnes quinon fe o&'cra.ng, repudiari. pH
u - [in hoftesà RegeSyric lTllfTOS:VtcomPK,cn pE videtur tanquam fe meliorem alijs probaturum ob-
M | quos cum in vibem Samariam, vbi lïoc ]P(mdn' ac.c;-i tiliffo;non petita venia, vt fepcliret patrem, vt fece-
FE (j Ym ; a Is 'os dimi p * ta-
EM Ws p D AABACT - fedïl'aulg í Pa?ktoïe Petrus| ratprior,fedtanrim vtcertiorem ff;c,f,let , äc ?aämï
2 N 4. Regi 6.22. *gfus l-f'ü in Eg:ilätäns A. $.4.5. Vfuseft, |ret.Ambigua fünt Græäa vgrba ;f;rodagä ucïä]h' sgdifþo-*
àiam , & Saphiram o du | ; aut;renuntiare bonis meis, déque - |
i P ?ïuïlsaääens (i])orinthium Mu mtcmzumicïa'r- ;gevtïä:u w:alc dicere domefticis meis. Pofterioremn
j : : 1 n N N NU s ; :
^ E ] nis,vt fpiritus (aluus fieret 1. Cotllutl?.s.ï.VIt)S() ïm:] jj (fenlum Cyrillus apud D. Thom. & Beda fequantur .
| : | jà vias ! us hu d À RA f le*
o 1 Elymam Magum,illum EE '2onecinlegelp |Mihiprior magis placet, que &Auguü- lib. 2, dcj :
hco-äl L : erucrtere non defiftebat A&.:;.n»..*Exgon. g confenfíu Euano., c. 23. magis video placm[ï'e, verüt j
"1 | peruErtere da benigniras;nec in Euangelio eft có-| nfei p edimi fünt ; Mouet me, quàd|
£U erat defperan h- bet & Euaneclinm oladium FURT Oa AT de perfonis /
lo temnenda fcucritas. Ha Clt; "'ä(tj)hriftu:c*liïaNeF phrafts illa;ejc «;v magis de rebusquàm de per! |
um fuum,etfi raro dx&rgngm itquo Metir propatt- derHatéi pf dehur. : :
j citis ,cutus foiritus e(1s , non mihi vmetä:l s 1;— qui| 1. vt 4d lum Le[us : Nego mittens mantm Ínam
" D q^ um hrifto di&tum eile , : " ! reena De.| Mera-
! itifto di ; 'g5o Der.) Meta
w toto Euangelio;fed de folo C E rrdrant wo db 46;4,.4,,.,,,,,,U»reäzfzensrftraaftæudif;eg? Rizlam t
;pmus./ etíi poterat , & homines maxi dépUp Ro im dicit " Iphoracft aBaratoribus Íumpta, qui manu |
"n ' ",non venetat tamen , vtitatim "- P ilos habent ante fe in fülcum intentos,re- eEA]
h "dae b luare. Nec volebat'armis obtru-|| |nentes ocülos habentai (fe. Qd o n
j 5/, | l iil eedi du d ztrina miraculis Euan-| | |&us vt fit; nec poteít b;*jn.us araf(;j—' o 1 ; wi
a | : Idere; fed maníuetudine ; do E :0 B u IRUME tereum.Quazdam officia reac ACla5; qu?g nque'
2 |gelium infinuare. Caterumc - P k 0
ng: (d ; ; ; , ; ^ Y : .
- ! " l— : x :

Regnunm
Dei quid

|cit adalia negotia curam & cogitationem diftrahit,

hic appel-
- " Metut.

208 -

—JOAN. MALDONATI COMMENT. — 205

oculos vertas; vt loquaris, vt edas » Vt. g.mbulcs,nihxl
Irefert,quo refpicias ;at vt ares » VE fcr.xbcndc.) rc&Qf
ducas verfus,vt pingas,plurimum rc'feijt.Humfino;.læz
regnum celorum cít, nemo potcft ad illud perueni-
tenifi recta intendat via; quocunque à re&ta via de-
flectat, errac. Nemo poteft recta ire via ; fialio ïcfpl,—
ciat. Angulta enim & lubfica eít nemo cam nifi at-
tentus fcqui poteft;fimul vt oculos auertit ; abetrat.
Quemadmodum ergo non cft aptus ad aratoris of-
ficium , qui iniecta ad ftiná manu retro oculos ver-
tit;jitaad regnum Dei , id cít ad gfäici-u m. Chrx(hgm
aptus non eft;qui poftquam ad illud animum adie-

* 7 , ^ H
qui àre&ta eum via deducant.Quid hicregnum Dei

tentia & cxlum ipfum, & Ecclefiam , & difcipuli
Chrifti officium intelligere.Nam qui retro refpicit,
hequead rcgnum celorum,quo tendit,facilé peruc-
Iniet; neque Ecclefiam quafi Dei agrum bene arat; &
colit ; nec bonus eft difcipulus Chrifti, qui vt alia
curet negotia , ab eius latere diícedit. Sed hoc lpcp
Chriftus de ijssqui idoncinon erant; vt ipfius difci-
p—tili'CIIEnt, prc:priä:agcre» videtur.. Nam ille qui di-

refbiciens vetroyaptus eft vegno Dei predicádo. Euangelij
przdicatorem militi fimilem cile necefle cít,liberü,

16.
Mar.6. a.8,
14. Reg. 4.€.
23.

Mat. 19. a.
IO.
Deut.24.c.
s ,
t. lim.$.c.
18.

AG.15.g.51.

Mat.11.C.26

Mat.10. a. .

H

!

4

intelligi debeat;quari poteft. Licet cadem fere fen-|

xcrat; Sequar te Domime , fed permitte mihi priss renuntia-
re his,qua domi funt; eius proculdubio difcipulus fieri
; : . . . N A A E
volebat. Itaque regnum Dei actiué intelligendü eft.
quafi dicat, nemo mittens mannm [aam ad aratrun ,eo|.-

CAPVT X

[unt alrliuifcens, 4d ea.uero qua [nut priera extendens meip-

IDenin Chriffo Iefw. Quibus verbis breuiter declaranit]
qud veH'Ct manum .adg;a-crmn,mi.fi[rc,;ä Deo Vocatg. u
effc; & retro refpicere, ad priorcs fzculi huius curas| .. -
animum conuertere.Mittere ergo manum adaratrü| ^ ^

eft Dei militiz, vt vocat D.Paulus,nomé dare ; & in

expofitio magis litteralis videtur,quàm illa Gregor.

expeditum,nullis alijsaffixum curis. Neme,inquitil-| -
le optimus Euangelij predicandi magifter , militans| :
Deo implicat fé negotsjs [acularibus. 1. Timoth.a.4. & ij
&i in fLadto currunt, ab ommibus feabflinent.1.Cor. 9. 24.|.
2 $. & ipfc de fe dicit ;a.'-d«PhiliP.3.13.14.&43&;610»3 Tefro| -

frum ad. deflinatià perfequor , ad braumm faperne vecatisnis|.

ftadio currerc; quomodo curretretro refpiciésiHac|

hom.in Ezech.;. & Bedz in comment. Manü cuili-]|
betinaratrum mittere eft , quafi quodam compun-|
&ionis inftrumento ligno , & ferro Dominice pat-|.
fionis duritiem fui cordis atterere; atque ad proferé-|:
dos operum bonorum fru&us aperire, Quam fi quis|.
excolere incipiens cum vxore Lot ad ea, quz reli-
querar vitia relpicere dele&atur ; futuri iam regni|
munere priuatur.. Retro vero refpicere eft proprie
(equi contraria,autadco certé diuería;yt (imul cum|
- |Euágelij przdicatione;aut cum propria falute, fi re-|
enum Dci pro Ecclefia, aut pro ipío czlo. accipia- |
mus;agi non polfint. Citac Bernardus epift. 94. ex|. —
Paftorali Gregorijaccommodatam huic loco fenté-|
Itiam , quam apud.Gregor. non inuenio. Ália videre|
| le&orpotericapud Bafil.in Conftit. monaft.c. z.. |

Os'T hzcautem defignauit Dominus & alios feptua-|
ginta duos , & mifit illos binosante faciem fuam in om-
nemciuitatem , & locum , quó eratipfe venturus. 2. Et
£2 dicebarillis: Meffis quidem multayoperarij autem pauci-|
&&5 Rogateergo dominü meflis vt mittat operarios 1n mef-
j (emfuam. s. Ite:ecceego mitto vos ficut agnos inter lu-
| . ! pos. 4. Nolite portare facculum , neque peram , neque
calceamenta, & neminem per viam falutaueritis. 5. In quamcumque domum in-
traueritis , primuim dicite: pax huic domui : «
efcet fu per illum pax veftra : fin autem, ad vos reuertetur. 7 In eadem autem do-
mo manete edentes , & bibentes quaapud illos funt: dignus eft enim operarius
mercede fua. Nolite tranfire dedomoin domum. 8. Etin quamcumque ciuita-
tem intraueritis , & fufceperint vos , manducate que apponuntur vobis:9. & cu-|
rate infirmos , qui in illa funt, & dicite illis: Alalaropin,qllap.;t in vosregnum Dei.
ko. In quam cumque autem ciuitatem intrau eritis , & hOHKfoCC;ïRCHDFIV,O?, exeun-|
tesin plateas eius , dicite: 1r. Etiam puluerem , qui adh'æfit nobis de ciuitate ve-
lra;extergimus in vos : tamen hoc fcitote , quia appropimquauit regnum Dei. 12.

6. & fiibifuerit filius pacis, requi-|

:3. Vi tibi

Dico vobis , quia Sodomisin die illa remiffius erit , quam illi ciuitati.

. Corozain,

p

XAUTCXMCUN

WA

Ifpondens dixit: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo , & ex tota ani-

1tem.,.x,-,olcns iuftificare feipfum : dixit ad Iefum : Et quis elt meus proximus? 3o.

IN EVCAE' CAP) X ' C EIO-
Corozain,v tibi Bethíaida:quia fi in Tyro , & Sidonefactz fuiffent virtutes,que
factze funtin vobis , olim in cilicio , & cinerefedentes poeniterent. i4.. Verumra-
men Tyro, & Sidoni remiffius eritin iudicio, quàm vobis. sg. Et tu Cáphbar-
naum víque ad cxlum exaltata, quue adinfernum demergéris. 16.. Qui vos àu-
dit, me audit: & qui vos fpernit, me fpernit. Qui autem me fpetni; fpernit
[eum , qui mifit me. 17. Reuerft funt autem feptuagintaduo cum gaudio , di-

ait illis : Videbam fatanam ficut fulgur de cxlo cadentem. 19.. Ecce dedi vo-

tutem inimici: & nihil vobis nocebit. 20. Verumtamen in hoc nolite eaude-

|re quia fpiritus vobis fubijciuntur : gaudete aütem , quód nomina veftra fcri-]

pta funt in cxlis. 21. In ipfä hora exultauit Spiritu Ían&to , & dixit: Confïteür
tibi pater , Domine cli & terr , quod abícondifti hec à fapientibus, & pruden-
tibus, & reuelaíli ea Paruulis; Etiam Pater: ?uoniam Íic placuitantete. 22. Om-
üia mihi tradita funt à Patre meo. Etnemo ater:
fit Pater , nifi Filius , & cui voluerit Filiusreuelare. 23. Et conueríus ad diícipu-
los fuos , dicit: Beati oculi , qui vident que vos videtis. 24. Dico enim vobis,
quód multi prophetz,;& reges voluerunt videre que vos videtis , & non viderunt:
& audire quz auditis, & non audierunt. 25. Etecce quidam Legifperitus furre-
xit téntans illum , & dicens: Magifler , quid faciendo vitam aternam poflidebo?
2:6. Atilledixitad eum:Inlege quid fcriptum eft? quomodo legis? 27. Ille re-

ma tüa , & ex omnibus viribus tuis , & ex omni mentetua: & proximum tuum fi-
cutteipfum. 28. Dixitque illi : Re&te refpondifti : hoc fac; &z viues. 29. llle au-

Sufcipiens autem Iefus , dixit: Homo quidam defcendebat ab Ierufalem in Ieri-
cho , & inciditin latrones,qui etiam dcfþOliauemnt eum: & Plagis impofïtis abie-

T

via : & vifoillo prateriuit. 32. Similiter & Leuita , cum effet fecus locum , & vi-

centes : Domine , etiam damonia fubijciuntur nobis in nómine tuo.- 18.. Et|.

bis Poteüatem calcandi fupm ferpentes 4X fcorpioncs ,« f'uPe'r omnem vir-|.

cit quis fit Filius, nifi Pater: & quis|-

runtfemiuiuo relicto. 3. Accidit autem vt facerdos quidam defcenderet eadem| -

deret eum, pertranfijt. 33. Samaritanus autem quidam iter faciens , venit fecus|
eum: & videnseum, mifericordia motusefl. 34. Etappropiansalligauit vulneral .
Jeius , infundens oleum , & vinum : & imponens illum in iumentum fuum,duxit —
in ftabulum , & curam eius egit. 3s.. Et altera die protulit duos denarios , & dedit|.
ftabulario , & ait: Curam illius habe : & quodcumque fupererogaueris, ego cum|
"rediero reddam tibi. 36. Quis horum trium videtur tibi proximus fuifle illi , quij
inciditinlatrones? 37. Atille dixit: Qui fecit mifericordiam inillum.. Etait illi|
Iefus: Vade, & tufac fimiliter. 38. Factum eft autem , dum itent, & ipfe intrauit|-

s
Matt.10,d;
D. s
loan, 13. ci !
1ó.

Matt; ii.d;
2$.

Matt.i2.d;
3j*
Mar. 12. Ci
28.

Deuti £,2
ï.

- inquoddam caftellum : & mulier quædam Martha nomine , excepit illum in do-/

|

mum fuam, 39. & huic eratforor nomine Maria , que etiam fedens fecus pedes

Domini , audiebat verbum illius. 4o. Martha autem fatagebat circa frequens

vnum eftneceffarium. Maria optimam partem clegit , quz non auferetur ab ea.

|

minifterium : quz ftetit , & ait: Domine , non eft tibi curz quód foror mea reli-|
quit mefolam miniftrare? dic ergo illi, vt me adiuuet, 4r. Et refpondens dixit|
iilli Dominus : Martha , Martha , folicita es , & turbaris erga plurima. 42. Porroj

'loan.4.5;

Matth.9.77
.Luc.19.2...

! Chiüfti
.quot nu-
mero fue-

, ; :into

- Difeipuli

. [que cutn Iacob ingreffe funt in Zigyptum, vnde to-
|rus deinde Indzorum-populus propagatus eft Gen.
146. 27. Mofem etiam non feptuaginta duos, fed fcp-|

|duodecim Apoftoli;feptuagintavero palmas,quibus
|(eptuaginta ifti difcipulifignificarentur Exod.rs. 27.|

|vt poftea doccbimus , vt cü feptuaginta duo fucrint,

:paullo poftadducemus, ratio eadem , qua duodecim

212

24 " OAN. MALEDONATITCOMMENT.

& Galilza in Iudzá veniffet Chri-
U5 Ttus , vt dixerat c.9. $t. & catera
$5 accidillent, quzx pofteriore eius
WA capitis parte narrauit Enangceli-
2 fta. Vtrum aütem hzc feptua-
ginta difcipulorum legauo in
ipfaIudza fa&a fuerisan poftquam Chriftus inde in

liusin Iudza factà fuiffe, Nam in tota Galilza & ipfe

Eceft valde credibile càm in Iudxam nunc venilfet,
vidiflérque magnam populi multitudinem rudem

DN OGAR *
90 $T b«c autem. ) Poftquamà A,q;ic ttibus faum Aïoi'colum, haberet : credibile ergoþ :
ï
]

Galilzam reuertiffetincertum.Eft tamen vero fimi- .

[predicauerat, & ad predicadum duodecim Apofto-| .
losante iam miferat c.9.2. & Matt.1o.r.5. & Mar. 5.15.
'in Iudeaveró nec ipíe , nec Apoftoli, niíi forte
- |poft baptiífmum valde breui tempore pradicauerat.|

B

hidhucEuangelij, & quafi nondum profciffum cam-

Defignánit Domi&ms cz" alios feptuaginta dues.) Magna

|de hoc difcipulorum numero quzttio eft, quia nofi|

(olum Greci plerique codiccs,& Syriaci feptuaginta
(olàm legunt;fed ctiam au&oresveteresmaximeque
Grzci cum eos numerant,aut mentioné de illis quo-
quomodo faciunt, non nifi feptuagintafolent ponc-
re. vt Iren.lib.z c.:7.& lib.s. c. s. Clemens lib. 4. di-

ionibus.Damafc.epiftola 4.Concil. Neocef. can. 3.

ptuaginta,ficut& duodecim,lIudeis in honore;& ve-
neracióne fuilIe; hác quidem propter duodecim Pa-
criarchas ,. illum vero propter feptuaginta animas,;

.|pamsaut, vt i píe alt,,:fcgeccs iam albasad mefílem, ara-
tores verbmefforé(que deeffe ; alia veró ex parte pat-'
ionis (üz tempus appropinquare, & ex populi male|
linftituti neceffitate , & ex breuitaté téporis occafio-
- |aem fumpálffe nouos deligendi, mittendíque con-
|cionatorcs, vt indicat Auguttinus. |

(pofit. vt citat Eufeb.lib.r.hift. Ecclef. c.14. Ambrof.|
hoc loco, & fer. 24. Hiero.ad Fabiolam de 4z. man-4-

apud eundem Damafc. Doroth. in fynopfi. Sunt qui
- [id quoque ratione confirment. Numerum hunc fc-,

.|qui Ptolomzi Philadclphi iuffu facras litteras ex He-
brzoin Grzcum fermonem conuertérejfeptüaginta| |

tuaginta feniores tátàm cófilio Iethro foceri fui ele-

Deum feptuaginta feniores viros parari fibi iuffiffe
Num.rr.16.In Elim ; vbi populussx 4
caftrametatus eft; duodcecim fuilfe fontes , quibus|

Sednon dubito quocunquetandem modo hoc loco
legendum fitfeptuaginta duos, quos Chriftus hic de-
fignatle dicitur, fuitfe difcipulos. Fieri enim. poteft,

[eptuaginta tantüm ab Euangelifta nominentur.Ita-
que fi probamüs legédum efie feptuaginta duos,fep-

i

baucritlegendum eflc feptuaginta , Ó cótinuo pro-
barit non fuiffe plures. Przter auctores ergo, quost

eleeit Apo&olos,efïicit,vt credamus feptuaginta du-|
1 3t)'» * , * » ; us
ós difcipulos elegiffc. Dubium n6 eft,vt apud Matth.
c.Io.4'fdocuimus, quin propterca duodecim Apofto-

ziffe, qui iudicesinfra fe effent Exod.18.21. & 24.1.|. |etia | YUs : I
Exod.q.47.ficut filij Ifrael quadringentos in ZEgypto
Zigypto fugiens E 'annos fuiffe dicuntur, cum aliquanto Plurcs f:ucnn Dliauid fu- |
vt patetex c.12.Exod. v. 40. Eadem regula & illos fe-iper, auc.
" nioresquos Deus per Mofem cligi iuffit;& illas pal-
.mas,quz circum duodecim erant fontes,feptuaginta

^quàd & Latini omnes, & Grzci multi codices Íep-
|tuaginta duoslegunt , & maior pars veterum aucto-
rum eundem numerü pon'unt,'Clemens lib.z.Conft.| .

tuaginta duos fuiffe probatum erit: fi quis veró pro-|- ; $- |
F /c $o. Orig.in dialogo de re&ain vnum Deum fide.

co numero difcipulosclegiffe, vt equaliter inter du-

einta zqualiter inter duodecim diuidi nó Potefï;fep-

merum eorum, qui re ipfa cum Iacob in ZEgyptum

(cx , vt eodem loco fcriptura teftatur. Si veró nume-
remus & ipfum Iacob,& Iofeph,qui iam in Zgypto

(cdin Z&gypto nati funt , erunt quidem feptuaginta;
(ed fi codem iure duos filiosIndz numeremus Her,

mortui fuerant Gen, 46. 12, erunt feptuaginta duo.

odecim tribus diuidi poffet: numerus veró feptua-]- -
tuaginta veró duo fi diuidantur, vnicuique tribui fex| -
lobuenient, feptuaginta igitur duo cle&i (unt. Cófir-
matur hec opinio ijfdem exemplis quibus alij au&o-|.
|res cótrariam probare folent. Nam fi fpe&emus nu-|

ingreffi funt; non erunt feptuaginta, fed fexaginta|
crat, & duos cius filios, qui nó in Zigyptum ingreffi,|
& Onam, qui antequam ZEgyptum ingrederentur;|.

Mofem vero feptuaginta duos feniores elegiffe prz-
terquam quód boniauctores fentiüt,ex facris etiam

derat Mofes duodecim tribubus optionem, vt ipfz
ex omni populo viros prudentes, & incorrüptos cli-

C |gerét, qui iudices effent ; quis credat homines ambi-]
tiofos , quales Iudzierant, non equalem ex fipeulis|

tribubus numerum elegiffe; vt & honos ille zquali-
ter omnibus participareturs & iudicium minüs fa-
Kpectum effet;cum ex fingulis tribubus zqualis iudi-
cam numerus fuiffet cle&us? Quód fi xqualis ex fin-
gulis tribubus ele&us eft numerus , non potuerunt

müm o&oginta quattuor , quod nemo concedit; fi
pauciores , non fuillent, nifi fexaginta , quod minüs
concedet quifquam 5 neceffe ergo eít (enos cx fingu-

D.lis tribubus iudices cle&os fuiffe. Cur isitur & in|.
ffcriptura, & à Philone; & àIofepho , & ab omnibus|

alijsanctoribus feptuaginta eledi dicuntur? Cur ij,

interptetes ab omnib" appellátur, cüàm omnes pror-
I(usauctores fcribát fuiffe feptuaginta duos? nifi quia
Auguftini regula vera eft, folere etiam in litteris fa-
cris cardinalem quem vocant numerum exprimi,

litteris, & exIudzorum moribus colligi poteft. De-

cligi nififex. Si enim plures ele&i füiffent, vt ihini-|

catdinalis :

Numertus

etiam fialiquid illi aut fuperfit, aut defitlib, 2. qq. in] icionda
exprinii- |
tur, licet a-

duas fuiffe credo , quamuis feptuaginta tátüm à prz-|
cipiio numero nominen tur;eadémque ratione qui-
juis Lucas feptuaginta difcipulos clectos fuiffe dice-
itet;fepraaginta duos cle&os fuiffe crederem. Adde

Tatianus in harmon. Euang. Anacletus cpiftola 5.|

Epiphan. har.20. Anguft.lib.z. de cons; Euang. c.14-| -

Z ; » 4 25 WA n : A d
in com.ngd fi omnesauctores [cP tuagintatantum

& Íct.42. de fanctis,& Greg.lib. ; s. Moral.c. 19. Beda

pofuiffent,non plàs inde profc&to probaretur,quàm
ïü ip(c Euágelifta feptuaginta fuiffc dixiffetsatqui 1amo

los clegerit quia duodecim erant tribus, vt vnaquz-

--

iaiticiins

: "þ*r"öbauïmuïs"

defit.

p
».
s
E
EM
E
b
Eu
I
5 —v'
BU
E i
? I
m |
I l
2
|
E. l
E. 1
' I
E.
£
B
E
"o
ddy
D.
z
EUTTE
E
; AT
"u
«
x

p E

|
|m
I
2

nmo
[2 jfl :

TE
(lrl /CXCmI
tl
x - ii

| quan

- : | CUUTINICOLUOMET RI OT —— D !
i 1 / b ——ÓÀMá — — — 49 . g '; -W- : g » &v:m-f- 3 . | $ - e .Vero l- e$ 32 ï. :
| m probauimus;ctiamfi Éuangelifta dixiffet feptuaginta, A Orig.& T þCoPhyI.a&-cr'lætVäïtäf propriam; & li ,
| 3408 p at fnifi idebuiffe. Neciudema-| — |c.ro. attigit magis,vc mihi videtut;pro] d
Va ia fuiffe credi debuific. | $OM " D.Auecuft.lib. ;. de con- |
feptuaginta duos fuilie credi deb fuiffe difcipulos, —|teralem;quàm illam, quam D. Auguf *
| E z nifi feptuaginta faitle difcipulos, m A C Greg, eodem loco, &
| gis (equeretur non niltiepft A : uà (enfu Euaugeliftarum €. 14. & Greg, e d
| & La VRR nominarentur,quàm €1 g d W NNON, *
: ; 'es ab au&toribus nominar ! | : $ [e preceptà ; alterum,
eïäüx quia non Plufgf interpretesfuiffequia omnesaa-] — |Bedareddunt; duo caritatís effe st d ib onido
r f« inta tátüm interpre | p ; : ;alterum , quód in proximo diligendo
P eptuagr Y ! nfeptuaginta duos vocare| |quodin Deo;alterum, qt od um
m &orcs leptuaginta eos, non ieptuasim iuia nomn (etar,hoc enim,vt apparet,allegoricum elt;voluit
D d ;Dorotheus mouete poteft, quia non| |verfetur, Ocenim,vtápp Ms s liabene adhiu!
x ! folent. Solus Dor lij vocat, fedetiam numerat, — |etiá Chriftus difcipulos (uos perpetuos (olitudinem|
üils & (olàm feptuaginta vtaliJ vocat, ^ec ' veró non ita| |num fuarum teftes,ne quis maléeorum olitudinen i
g |& fingulorum nomina recenfet; me veró non itaj — ini auaft ides hreienr v libenie as
"üfir. | j& fingulorum idquem eiusfcriptoris náquam| — [interpretaretur,quafi i co foli effent, E
" j multüm mouct, apud qu E Grgc.oämoriä Ícripfit; — tefte peccarent. Adnotauit Origen.hoc fempclrj Zl a
| . M 1 : STIU à od ; : : ; s t ^ : U'*"
E Mimpeaguu allältoï;tä fufpecte hiftoriz arguméta| B |tum fuiffe. Nam & Mofi , vt cx ZEgypto popa L::7 1.
"ag n 3 io. Àc vt nó lo: cet ! ; ium Exod. 4.i4; 15. & 7. 1.
Y ingenio- n« fïi '11t:r't0t311tiq0i0res au&toresío-| |ceret datum Aaronem focium BxUN qitn S-mnæm'
ïlüin'gk : petamus, vnde ilie inter & ina didicit? Qui| lIofue, & Caleb cindem populum imurmu AE
pint | I i pcaulicdtn difcipulorum nomina didicit ? Qu (ciiffez8e ib terram Chandandurródasee dul
Dune- usunguee a fingere, aut fictaabalio leuitercre-| — |compe cuifle, SBILRAA Ponieo Ts :
p potuit nomina fingere » aut liquacftquaftio car! — füe 14.6.Etiam Apoftolos binesà Mattlico namera: |
s | dere , potuit m,u"nc:rum.Al)llarc.!iclä;1 .&q dOW Ms o5 Binos crani ad'pticdican d RR
li ! nero potiüis,quàm alio eosChriftus elegcrir. uN UM UA iLl aque m,quo vehe*
gim«-Q P u od hocnum'»fFQ,EQFms?quä"ï alic ladicauimüs qu3d| .jCliriftüm Mat6. : À d(olufi'du"?ï afi.uum,quo v h ,, |
P AumeO |Eiusnumetirationem Vnafüæra n l"",f enís| ltetut,duos quoque diícipulos mifit, infra c. 19'/7?9.'.'8? |
st Ro Iudeis n &us.quodammodo cffe.t.»&)w wepxu der Matt; 2t.1. Itémque ad parandam vltimam czná alios
CT 'Chriftu.- exemr liü's"," 'TEiitüaOixxta duüm ,hO!.ni",u p æacob, | Lf t «.p zumöc Ioannem,inifra c. 23. 8. Sed & Ioan* |
VN Es mP EUA ägatiFætühc;fcþraagmna duümiu.| |duosPe ?». E s Isillec daos exd'ifCïptlliï
UM & eius Hiijs propag Aofis effufuseft; feptuaginta| — |nes Baptifta, cüm in vinculis effet,duos od
l: dicum, in qu0s fpiritus Mofis cffufus eft; Ua u P Eoide Chriftum legatos mifit Matth. it. 2. Optima
xisetm ! dxcqþ i quz circum fontes daodecim ad- |*- |tuis ad gu. [ Hgifoauico' etiamsproucrbio cele*
po a : .[nate eranuteptuaginta duum interpretum, &:Alias| [bratasneque necelfario folàtio, & auxilio GRLCPIR 6]
AE 4 turam facram in Grzcam Conacrt?raüt.h*ïgu*f*f ! Rs cumu,lm & diffenfionibus abundans.znre f4ciem at
t ! iduas affert Bcda;alteram,quód totidem * ïl.ndl Pþ?agg tenr /Zmry; mi[ftin omnem ciutatem, e7 locum, quo erat ip[e
v"r',n'«e-,-is'; | j d : : * XREE : 1114 ; [ lllm- : : " aE m ; D : Ttr .f ;
| Es u . d u 1detnn : 425 J ET ' * T I TY * q3 a T13- i
| 5101 fepmaglntaduasllnguas,ïoï qieég q o T d ( : fibi ro(c.lndcrcc,& vtin aratu ln-»]an'lþCf.lnï.Phn?.v -üai : !
| ni Babylonicam turrim exftruebant fuil A O5 Bl 'l'Pf en iacerét; faceréntquce rtunc difcipuli quod :
| jgbsre us auctorum opinio cft. Gen. rr. 8*|.— gelij femen iacerét; viam Dominiante fa- H
jconitans vetesam at im adificaffeex pracedéri| — |anteIoannes fecerat; pararent viam Domini: : 4
quia totidein familias currim edificaffeex prxcedéti| — ar m cius;& omnces intellieerent pro vno Ioanne de :
| ;ga itc collig;iftpüf.AItcra'm magisetiamnnmaïlfgo*ï -Clcä]' uil'lsglätg*n; tüaaim;dtl*ösïiPü loannes natos
! DL IURaE SGNEPIUGHE ( PTHUUREUQRIE NDI dio fablaro feptuac iA ,
/ ! ca?n:qïlam Tumpfitex Alugïï&.'!äb??:. dc cm?s.E'äïïs: ! ?ïïï: g-loc'c& Euanädi*joPmpfium mgü-mm,-mng*m?ïï* biultia-
VE NI SIRSIEA oftolos uo Ccnn Anni mci üss. d ts 3 P Ln A oloac*ïiCO ubl Chii ia-
c.t4,Duodecim Apofi ódet: [ teíciti meritóque à Tertulliano in Ap ii us |uorum fe
: : difcipulos viginti quattuor dLClhOUS rcfpodcre;quä? ID änä & Leone I&agno ferm.r.in Nat.SS.Perri; & P aïhi mnen eft i&
" M | - Jaut propter Trinitatis myfterium, aut p b cfcisi Miétuni-ef Chtishoruim: faneuinem femen effe|scis. — |
1f | -|dominici (epulcri dies pertrià multiplicata: Cæï'a? !s l'"m?n:»esf rinnus occiderit, plüres na(ci, Reliqua! — —
IUO IU NUOR DMH CA OSGAanibl uó pl : ! p s o du r
: Mepruaginta duss hor?S)quqt*ngPHh Cï?nt:ïïääï 3(7310& ad vfry1'7-' apud Matth. & Mar. explicauimus; |
! Mtum ex hocloco eft/fdaue veteresnon 0git aucto- x NERUOESUMN : ües
Iftum ex hocloco eft;idque veretesti Ddb . clocosin margineftgnatos. —— —— . : s [
Qs |res, voluilfe Chriftam in E.CC-;leüäm? ahqvuoid Pelfa' es ?(u,l;u erfr fünt at T Ff)tüaï'infd du cum gandio ) Nax- :
x narum elfe difcrimen, & non folum EC.CIFGQRIC?J? | mtz..u cas quis fru&tus fuerit miffionis dilci pulorum, j
MO ; Y u N : DOISTASWS TT ^es ettz : NNM M K : : :
E - miniftros hominibus laicis, fcd inter ïnml.&r?,sft;iia bene illis göïtibüäfhæcmiïcsädm proríus , vt glo-
,:0 ) iþfoslajf,'dsglijg*ciïcfupcribïc$,'Nc;cnlgm coffc!'»'—,ï;!ï?;c: | 'ca?atesf *üOäimmodd rediéritin Scribiteriam Mat-
P)fþg | » codem tïþöïca neque numeto , rieqt 1»e"gradu"€;0€d€lïil E E C,G?o Ap9gftolos, cum aa;þræaicandü,mim fu:,&.f-
i | Apoftolos, & difcipulos elégit. Indicat Apoftolorá: (s aiiffe àd Chriftum, illique narraffe , quidquid |
od » ! ducitäsi'eö:s"äificipühs maiores effe. Sed qui RUE ['Ct?'t?rc" )*"ee*atio;m'accidiiï"et:' fed Lucas diftin&ius.
m : ECCkEä f bfïölorum,qtlï difciþüïömmflofüljlüïc" Qïcl)?l ïäffci?uli'ad(:hri&um redierint , & rationem|
? ,mf,;'m;ml-. ' ; "r Cut M AR ITR As rcs rlon atlsco a te 1' EAU PUR " w "s ; - NT ROOR Yi
jf neant, de eo interahtiquos queores non li, prefby-| — [illi reddiderintlegationis fuz, officium ipforum fuie
VE Commuuis opinio cft Epifcopos Apoftolis, pre d. eceffarium. Reliquerunt nimiirum concionatori* :
vj Jteros feptuaginta duobus difcipulis fucceffiffe, Ana- bis ekerh hts ve quid cócionando boni cgcrint,
r | clet ePiPcö.la ?. & Hier. ad Marcel. ädueï.ü b d cll1 sCïtifï:Sm rccïeant id eft illiacceptum referant, vt
S.Paþl | : mun,& Beda'in comm. in c.Lucaty. Alij Ep ïkogqs ; d Marcü ex Hicton. & Theophyl.obferuauimus.
E l Chrilto , *PfchyteröS A1 oüöli?sföd??*cfmos &Pma" ;P-äcmr CV lib.de ieiunio, & térat.Chrifti. Grego-
E. | inta duobus difcipulis fimiles &ciuntvelgnariusin — Vi ibl N c.7.& Cyrilapud D. Thom. & Bed, |
A ä ift.ad Smirnenf. Fuerunt etiam, qui dicerent Epi- tglculsilias.g.tetäü;in cóment.in orát. 4.de T heol.Greg,) |
d U (EOPOSDïeiRPätrissP"foyt.c?fö.sghrim?dfac*d-n u Naz.aliquidin his difcipuliscalpz,autiminüs cert| —— —
M poftolorum perfonam ectete. Clemons lib.z:Conft. af,' ? irtntis notare, Quia infll:m:mdkucfdpfnqmt
sim | IETCSMMEOSSLPEDO. ; ;thaliiäilJ'&it*lfþi&.ad Ma-| , |períeétz virtatis not: esebds VAPOTENME MAT gt
t i .|€430. Cälängt. BL Ndeeisi! IBeda, gasdebant im mrtwibwsl*" d ieddndoin EAU
?»3'&([ ' Cf. timao inlO VCI1Of. — dduud ass i H — i2 |svatPh s ub : C iorjcm artem eaudi m
a,Cozzl?"f "h Et mz/ït :l!asïmas Ante faciem fuam. ) HCb antq.»(e,-ilyt u»usb'ïh-Cïoäblyl'.rïä:?:nlqniäcrprctätcpm : e»xosgtwn* vlla
Jf / (ODi&ipuliiC.1.76.C0€ 7.27.i p CO fINC dl 710?1 kh- ! clamsmmganua hOC (*Iïl i C g 0 ] i ;
jf jermift ir2ro eftpon obícura, « Joliy qaia cium eeciae txoohs iokat táin tuliffe;cum dicunts In uewine two , gauifosta- RE
j ia bet[ubleuantem fe Ecclef. 4. 10. Voluit diícipulos ] li falici predicationis, & miraculorum fucceffu.lc, ;;
al ' : . : EL UM : Prarererw t a ," EE 0 , 1c : : Ms x |
,J —— . [aliosalijsin rebus aduerfis, a"tnece&r:l]'s ad:;ïrxg;r; Quodnon modó malum non eft, fed etiam eftali- 233': f;ïx*
/ï. : H ; i & P^ 4 P n luud J67 : E s Ts * , 24 i* 4 - -
gt : & Confolaucnl efï"chrdtc'r, 1112111[1373*: i rationf m qu-andO echri[ïiam.s-doüorlbus neccfranu; nec cmm dose Pof,ühr
j | : | 3 cinitas firma, Prouer. 1 ls NUA Adirse L pE E RE E s n EEE ) M : l
B. | [rre quafteitatas firm : FR ebiurEdENEKN uG EE

lacciderit admirabundi. Sunt , qui dicant Chriftum
lülis,càm ad przdicandum mitteret, non dedille po-
Iteftatem eiiciendi demonia , fed morbos curandi,
[aliéque miracula faciendi, tentantibus tamen poft-
]ea;càm res poftulabat, demones pellere, Chrifti illis|
virtutem .afäliiïï: rémg; fucceffifse pro voto : id eíse
Jauod nunc mirantes dicant , eram dumonia (nbitcion-
Jrur nobissquafi dicant,non folüm alia miracula facere
'|potuimus, quorum nobis faciendorum dederas po-
-|teftatem; fed demoncs etiam eiecimus,quorum po-
|teftatem non dederas ; plàs fecimus, quàm fperaba-] .
[mus,plüs quàm iufseras,quamque concefscras.Non|
.|pofsum adduci, vt hoc credá. Necenim magis con-

gis gaudeant. Vt cum n?Lllieri dicenti inf. cap. i1t. 27.
'Beatus venter quiteportauit; refpondit ver.28. Qwinime,
beati qui audiunt verbum. Dei , «2* cuffodiun: illud ,non
negat ventrem, qui fe porrauit efse beatum ; fed do-
cet beatitudinem magis in fideli mente, quàm in gimJ
gnente ventre confiftere. - TE |
- Domineetiá demenia [abiciuntur mebit in nomine tue.)

|Videntur hocita dicere, quafi ante non credidiffent|:
lfore, vt demonia fibi fubiicerentur ; narrant enim

tnquam rém nouam,& quz fibi preter opinionem

B

*

bet quicquam;Gc Nune princeps buiue mundt eucietur foras.
Sic.Gregorius Nazianzenus orat. 4. de Theolog. &
Bafil. in homil. quód Deus non fit au&tor malorum;

ment.in Gregor.Nazian.quam interpretationem et-
iam Euthymius , & Theophyla&us probant. Itaque

veniret , diabolus regnabat, vt Euthymius , & Elias:

tima fententia mihi placet, nam vt füperius dixi,non
libénter Chrifti difcipulos accufo,quod prioris fen-
|tentie auctores facere videntur. Tantüm phrafis
|probanda eft. Solet diabolus , cum eius poteftas im-
editur dici de ceelo deiici , de coelo cadere , ligari,
Foras ciici. Ioan. 1. 31. Apocal.2.9.& 20.2. €7" appre-
bendir, inquit; draconem, Jerpentom atitiquum qui eft Dia-

lilleangelus erat , qui ferpentem ligafse dicitut , nifi

& Cyrillus apud D.Thom. & Elias Cretentin com-|

ceelum aut pro aére ifto, in quo, antequam Chriftusf

aut pro poteftate, & eloria,quam habebat,vt Theo-| .
- |phyla&us, & Cyrillus intelligunt, accipitur. Hec vl $.

F

bolus, 0-' SAtanas, C7* ligamt eum per annos milies eg* mifit) —
—djeum in aby[fam , g* clanfit , €o7 fignauit faper ilum. Quis |

[Chriftus? Quód ergo dicit hocloco , Fidebam ,cb-|—
[poie» , contemplabar, non folàm cognitionem , fed|
; multo etiam magis actionem fignificats indicat enim

21j IOAN. MALDONAJII COMMENT. 216
triítis eft eloquentia. Affert füccelsus letitiam,letitia; À Satane propofuifse , ne propterea gloriarentur , ne| -
animum addit, laborem minuit. Hocnon intelligi| — fortecaderent, ficut olim Satanas ceciderar, Alij re-
qui non fecit. Cur c—rgo Chriftus eorum]etitiam re-| — |feruntad incarnationem Chrifti, quafi dicat nihili
'prehendit, ver. 20. Peruntamen in. bec nolite gaudere?) — |jnoui mihi narratis fubie&ta vobis fuifse demonia;|
|Non reprehendit, fed docer, ac perficit&necprohi] — |ego enim fciebam Satanam eorum principem à me P
bet proprer fübiecta fibi demonia gaudere;fedmo-| —|victum,& de ceclo deie&um. Cenfidite inquit,ego vicitoan.ie. .
net vt propter Ícriptain ccloipforumnominama- —|mwndwm, , Venit princeps husus mundi,eg" in me n ba-toan. 1. sa]

[oan. ii3n|

üt,

Diabolum|
de caelo
deiici quid

— Mftat dedifse illis Chriftum poteftatem alia faciendi| —|íeaudtore, vi&oggäqigþqlum. cecidilse. Tanquari| :
-[miracula , quàm demones eiiciendi;neutrum enim| — | & dux belli fuas narrans victorías diceret , videbam |
[narrat Enangelifta ; quód intelligendum nobisreli-| — pgmulaum h*?&C??W.*?? cadere. Quàd aurem di- :
. |querit; eadem illos mififse poteftate, qua paullo an-| r |Cit fent. f'jlg""* alij fimilitudinem ii [ïïlcndo;c po- i
.]te Apoftolos mififse dixerat c. 9.1. Apoftolisautem| ; |nant, quód , cum ante diabolus ficut fulgur fplendi-
poteltatem inprimis dederar demoneseiciendi, & — |dnseler, vnde Luciferappelausefttameniluce —
eo loco , & Matth.10.1. & Mar. .15:8& 6.7. eandem| — |in tenebras cecidifser,vr Ambrofius, Chryfoftomus,
Jigitur poteftatem difcipulis dederat, Necverócre-| | Titus Boftr, & ThSOPhxla&uS-kasuc participium
dibile eft tam malé inftru&os mififse ,vt:eam illis| ||cadentem non mfïmnt;&d fulgur,fed ad Satanam,non|
[non dederit poteftatem , queipfis inprimiseratne-| —|enim efse fenfum, videbam Satanam cadentem ficut
céfsaria. Nihilenim magishominescommouebat, |fulgur,ideft ficut fgltgqr cádit ; [ed videbam satanam
quàm quód viderent non folum à Chriftoifed etiam| — |/ewr fulgur.1. qui ficut fulgur priüs erat, cadentem, Alij
|eius nomine ab aliis eiici demonia. Curergo quafi| — fcx;c,c)lnnesfal.l&(?ï,?s??f cafuv ipfo Hïmhmdmcm ?fsc- !
- [mirantes dicuntetjam demenia fubiciunturnobs?quam) — |putant , vtf f;nfgis » videbam Satanam magno im-
! |vim habet particula illa , eri«m ? Bifariam refponderi g ]petsae vi cadentem, ficut cadere foler fulgur. Hoc
pofse puto. Aut voluifse difcipulos vno verbo om-| * F.rqbgbxhus,guga magis adrem p.cru?.clïac, vt de ce-
nia, que fecerant,explicare, & dicentes quod omni-| |!erirate. caíus , quam. vt jgï;.,,c : pn&mot; glcgd?r; eius| -
. |um erat difficillimum indicare ceterafe etiam fecif- ageretur;cüm vt gau]ïo ante Pf*?bm,mï*?m de Kn**
- |fe; quafi dicant, non folüm ceterafecimus; quefaci- |mo, fed de fecundo eius agatur caíu , quo per Chri-
- |liora erant; fed etiam demones expulimus. Auttaci-, |ftuman abyísum precipitatus dicitur, quód ab coil-
[téintelligendum nonfolüm homines,feddemones |liuspotenuacoerca nE —— , -
etiamiplosillisparui&e. —— ^ —— - .. | L. 19 .Ecccdledmabgfofej?atem,) G.j «-J??W?P"?r :
»38.. Et dit illis : Uidebam Satanam ficut fulgurdecmlo| — s£ectay. Ecce do V?b;*? QFCüaïCm-'Q?fl (njmc:.darc.t.,
- |eadentem.) Non facilé di&u eft, quid hec verbafigni-.] |ante non flcdlgglä Rea : 'eq.hymmsh äd»æonw nón
|ficent, & quorfum à Chrifto didta fint. Maior pars| fignificari hoc yerbo ante illis poteftatem non de-
auctorum de primo diaboli é codlo cafu interpretan- "ïF difse , fed prius .,cþ.t.aml tunc confïrmgm,gtfx 1'ilud,,
trur, quem fe Chriftus tanquam Deum vidifse dicat.| ' [quod preterca. dicit .DPP?P.WW» priüs non 711.&5 ad.
Cyprianus lib. de ieiunio , & tentationibus Chrifti,| : ]tempus,dum ea fungerenrur legatione,cam illis po-
| Ambrofius in lib.defuga feculi c. 7. Chryfoftomus teftatem fuifse concefsam , nunc vero ggndcm in
.. |hom.ro. de penitentia, Hieronymus lib.z. aduerfus| . |perpetuum prorogari. Quorfüum ergo jam datam|
|Iouinian. Gregor. lib.9.epift.58. & lib.25.in Iob c.7.] - Iconfirmat? nec enim neceíse crat,fi non.axd rempus, -
. |Beda, Theophyla&tus,Bernardus ferm.5. de dedicat| — |fedin perpetuum concefsa fuc;'at.y;;agggs caderet,| -
-|Ecclefie, & ferm.2.ad fratres, & Euthym. Quorfüum| | [quod di&urus crat , P'eruutamen m !70?,;,'.3'1""'3 gandere,
ergo Chriftus de cafü diaboli nunc agit ? Refpon.| . |quafi dicat nolo vobis datam reuocare poteftatem;
dent Cyprianus, Hieronymus , Gregorius, & Beda)| |quin etiam atque cna.,gnïcc?nfirxyo ; veruntamen in- ;
quia elati videbantur difcipuli letitia,exemplumiillis| . |telligitealiud me vobis maius --Comïi.f?äþ?rzsfämg m,|

Y
?2 u j

L
*
- B

|
'*&Zl
b ul
^
KT

Z E

217

INLIVCAECAP X.

218

quo vobis 'pötius. gaudendumæ (xt ; *qixöd"nomina ve-
ftra fcripferim in coelo, Ireneus lib.5.cap.24. Cypria-

Bafilius Pf3l.28. Nicetasin 2.0rat. de Paích. Gregor.

nus in libro ad Nouat. Ruffinus in expofit. fymboli;|

A

quis fuerit nefcimus , & non folüm alterutrum affir-
mare, fed etiam fcire velle eft temerarium : à qua tc-

locum fuum abiiíse. ÁÀn ex dilcipulis damnatus ali-

meritate longé non abfunt , qui nullis antiquisau-
&oribus , nulla traditione docti horum cliiäipx.llo—-i :
rum nomina recenfent: fed non feruntimpune, ipfa|. —
enim , que inter ipfos apparet, in recenfendis nomi-| -
|pibus diuerfirate refellgntut.. ..2 4 o o -
AL In ipfa bora exultauit lefus fBiritu.) Exaltauit ani-| ii
mo,letabundus, gratulabundus, volebat enim Patri |
gratias agere , quód eam poteftatem difcipulis fuis|
hominib? fimplicifsimis tradidifset, vt demonesillis|

Nazianz.Procop.in cap.Ifa.49. Chryfoftomus hom.|
[r7.in Gen. Beda, Theo pþyla&us, & Euthym, FL'P"?*.
tes,e /Ea'rpione:dgmon.cs interpretantur, quafi quod—
(cquitür ehorim.vetbong SapNcario D er füge
emuem virtutem inimici. Probabilis interpretatio ; led
mihi litteralis videtur efse alia , quam idem affert
Beda,vt veros fcrpenzþs,öqfcorpioncs intelligamus.
Voluit enim Chriftus fignificare fe diícipulis dedifse| B

" poteftatem omnia p ericula fuperandi, non folàm| — |fubiicerentur,quám fapientibus;atque prudentibus -4
Eg;&ï h. qucab hqmixïibqs,.'vcrütn e»t'—i.;;m qqq ä beftiis,& fig- n-onxdcdifscc. 36 en.im rcfcro : non ad id quo,.d pro-
uI 11 monibus folent accidere.Et videtur hiclocusexill| — iximé precefserat, quis vomina veflra feripta [unt in calis, :
m? | Marci 16.17.18.intelligi debere, Im nomine meo demonia| — Txaque Matthzus hanc hiftoriam cum ea, que verag.| 4
Igc ! ! eitcient, lingmis loquentur nows , ferpentes tollent, c7* f[imor-| — |natrata eft, coniungens , pratermiffis iis queà difci- |
N , niferum quid biberint, non ein nocebit, Exemplo eftDiuus| — |pulis Chrifto, & à Chrifto difcipulis dicta funt , fe- zt3 CO
W Paulus, AQt.28.3.5. qui morfusà vipera nihil accepit| . jriem non feruauit hiftorim. Porro hunclocum,&| — 1 — —— —
'hf.m nocumenti. * Bo : quz fequuntur víquead verfum s;. apud illum cap.
s m | Dithig ; : ] -

20. Ueruntamen in boc molite gaudere,) Non vetat

: 11.25.declarauimus.
- |difcipulos, vt fupra diximus,; gaudere, quód potefta-

2$. Efecce qæidam Le

)
V o ts
um 1
nv * .
3'5&3üäï »

; fperitus furrexit tentans illum.)| .

X n tem in demoncs haberent. Donum enim erat Dei,| C |Solus hanc hiftoriam Lucas narrat. Nam illum de| —— ^
v & omni Dei dono gaudere licet, modó & donum| — quo Matthaus cap. 22.35. & Marcus cap.12. 28. fcri-|. |
Ti ipfum, & gaudium in au&torem fuum referatur ;fed| — |bunt , alium fuifse doctorem , illic docuimus. Qua| -
la(: . .. Molet ita fcriptura loqui,vt quod comparatione alte-| — [occafione Legifperitus ifte Chriftum interrogauc-|-
-0 d [rius minbsaffirmatur , abfoluré negetur. Menarde| — tit,incertum. Nec enim hoc eodem tempore au
a .|quo negat| 4pp, inquit Ofee 6.6. Matth. 9. 13. volo, nen faerifiiwm,| — lloco , quo fuperiora accidifse credendum eft , cüm
m | ää?ï&:o volebat vtique facrificium , qui tot inftitueratíacri-| |necid Euangelifta indicet , nec ipfa res inter fe co-
m - |[innuiur. |ficiorum genera , fed quia minüs, quàm mifericor-| — |hereant ,CtlïBeda cum illis verbis iungit , Gaudete,

E diam volebat; velle fe negat. Eodem prorfusmodo| — |qura nomina veftra feripta funt in celzz,quafi umptainde]
: |negat Chriftus diícipulis eaudendum efse, quód de-| Joccafione Legifperitus finxerit fe in ceelo etiam fcri-|-

|mones illis fübiicerentur : non quód gaudendum
|non efset, led quód minüàs gaudendum, quàm quód
Iminüs gaudendum illis efset , quód demonces pellc-
Trent, facilis ratio; quam & Beda reddidit. Pofsunt id

I — . l&malyiniuftique homines facerc. Malt; (inauit) d;-
! Matt.7. 3. &rnall,l Ltq HETATE : : ( q )

dprophetauimua , e7* im nomine tuo demonia eiecimus , C* in
.|nomime tuo virtutes multas fecimius ? Twnc confitebor ilis,

llioris certe conditionis dilcipnlorum , quàm A po-

J |difcipuli potiüs quàm Apoftoli efse merebantur.
[A8or14.|Scimus ex Apoftolis damnatum fuifse Iudam , & in

ipforum nomina in cclo fcripta efsent. Curautem

cent. mibi in. illà die Demine Domine , nonnein nomine tuo

quia nefcto ves, Quanquam exemplum illud, quod af-
fert Beda filiorum Sceue Actor.19.1;. aptum non eft.

iufti; nunc rurfus ex iniuftis iufti fiunt. Id ex Exod.32.
De vtra hic fcriptione agatur non noftri , fed diuini
iudicij eft. Qui de vera hoc intelligentes przdefti-
natione ; ex hocloco collegerunt fanctioris,aut me-

Illi enim tentarunt quidem damones eiicere , fed|.

32.33.& ex Pfal.6 8.29.& ex -Apoc,gi.g.manifcftüm eft.|.

D

bi velle; vero fimile in fynagoga , aut in aliquo cir-
culo, alióue publico loco contigifse. Quandocum-

cufalem in Iericho defcendentis propofuitfet,quam,
cum vtilem , & myfterij plenam do&rinam conti-
neret, pretermittendam non iudicauit. Nogaüit
non diljgendi ; fed tentandi animo Chriftum inter-

[male fucceffit. Quód autem ipforum in coclo nomi-| E |/ériptem eff 'quomodo legs? Non cnim fimplici refpon-
|na fcripta efsent , meritó eos gaudere oportebat| — |fo dignus erat, qui non fimpliciterinterrogabat. . |
| |quianonnifiiuftorum in celo lgcrjpta funt nomina. . Magifler quid. faciendo vitam eternam pofsidebor ) Fin-
jNominain calo fcripta efse , eftícriptacfseinlibro| — |git fefuperbia inflatus Legifperitus , qui fe nihil ne-
|vite , vtaliis verbisfcripturafoletdicereExodi;z.52.| |icire exitimabac , (alutis viam ignorare ; & tanquam
! 133. Pfal.68.29. Dhilip.4.3. Apocal.g.5.817.8.& 20.15.| | |Chrifti difcipulus effe vellet , velut vnus de imperita
|Inlibro vi- & 21.27.& 22,19. Docent Theologi duobus modis| |multitudine rogat.Eó pertinet,quód magiftrum ap-|-
| ä&än?l inlibrovitz hominesfcribi,autfecundàm zternam| |pelat. —— —— x ublAn a N
n |Dei predeftinationem, qua falli;aut mutari non po- 26. In Legequid feriptum eft ? quomodo legis?) Quàm
teft; aut fecundüm prefentem cuiuíque iuftitiam,| |prudenter Legifperitum ignorantiam fimulantem,]
: Iqua mutari poteft:illos femel fcriptos, nunquam| — & callide explorare volentem do&rinam Chrifti, ad
deleri; hos deleri, rc&ribiq;,protlt nunc ex iuftis in-| F |Legem mittit. Solebatid facere cüm tentabatur , vt

rnittebat,non tam ipfe eos, qui tentabant,quàm lex,

perfettum. nabis Salnator iter vita celeftss offendit." Calui-

dixiffe ait, legis enim Fcritum non vnde, fed quibus

que,& vbicumque tandem acciderit, apparet Euan-|
gcliftam hoc ideo commemorafse , vt doceret , qua
occafione Chriftus parabolam illam hominisab Ie-]. -

rogaíle , vt racité caufsam indicaret , quamobrem|
Chriftus Legifäc:ito,nö, fimpliciter,rectáq; refpon-| -
deric, fed vicillim eum interrogauerit , i» Lege quid|

vitaret refponfionis inuidiam. Cüm enim ad legem|

quatantopere gloriabantur , códemnare videbatuz.].
Oftendit Chriftus falutis viam mandatorum Dei ob-]
feruationem effe, vt ait Beda, dum Legifferito reffondet,| —

. . Ms - W d * * v i i - s ^s i caluo $
ftolorum fuifse collegium , quód difcipuli quidem| — |nus Legifperito magis incredulusnon exanimo,fedlacaris;
omnes , Apoftoli non omnes predeftinati fuerint| — fimulate , & ex Legifperiti opinione Chriftum hoc reprehen-
HNC | fosl a ul » | : ] ituf,

Joperibus querenda fa

us effetinterrogantem ad Lc-

ass

gem -

proxim s

dtrouersd.

|

j Quis effet

iner Iu- ]ploslegis doctoresfuiffe controucrfum , alijs for-
i$cos con-taffe folos Iudeos;alijs folos iuftos;alijs folosamicos
proximos effe interpretátibus,vt colligitur ex Matt.| C
( Je5- 23 24. Fingit ergo nunc [urifperitusfe non rem

.Jtádianimo interrogalle ; (ed queitionem difficilem,

. |potcft difcendi animo rogarc.

. Jiun&tos, fed Samáritanum licet alienigenam , licet

. [fenfum,minime fubfcribo. Propiüs Theophylad&t. &

219 |

dOAN. MALDONATI COMMENT.

(.220

quódimpoffibile fa&u effet. Bonus fcilicet incc"r-.ï
pres; Chriítus dicit de operibusloquens,&ec fac,.eo

feceris,propterca viues. :
( 37. Ule refpandeus dixit,Diliges Dominis Deum tuum.),
Hzc verba Matth.22. 35. explanauimus. Nam quód
Lucas paullo pluribus Vtit'txtïäcrbis,facil& refponde-
ri poteft Mattheum non fingula verba, fed verbo-
rum , fententieque fummam rcecitaíTe ; aut Lucam
aliquod verbuïn-qxplicatibn is caufa addidiffc.
29.TIe autem volens inffificare (e.) Ottendere fe iu-
ftum in eafaltem re,de quaagcbatur, id tl non ten-|
zandi,fed difcendi caufa id interrovaffe , finxitigno-
rantiam, quz plàs habere viderctur probabilitatis.
Probabilius enim videri poterat Legifperitü igno-
rare,quis inlege nomine proximi intelligi deberet,
quàm quidad confequendam vitam &ternam agen-
dum effet,quod neminem Iudeum licebat ignorare.
Namquis proximus in lcge vocarctur;apparet inter

vulgarem,& fibi;aliífque notam dcludeni;aut ten-

]& quz inter füummos legis do&ores vertarctur pro-
pofuiffe. Hic mihi vidctur effe fenfss,quem viditfe

Jepinor Bedam, etfi Ambrof. Thcophyl. Euthym.&|
[CyriLà D. Thoma citatus ferió cum hanc fccundam|
- |queftionem putát propotuiffe; veré enim quis effer]

proximus ignoraffe, cxiftima(séque fibi, qui iuftus
|etlec, folosiuftoseffe proximos. Et vero non da-
jbium;quin idignorauerit, cim pofteaà Chrifto di-
|dicerit; fed non cótinuó fequitur ferio cum,& dif4
cendi caufa id interrogaffe. Nam etfi i?uotabat, pu-
tabat fe tamen fcire, vt illi ipfi confitentür au&ores.
Qui autem fc (Ciré purat;quamuis re ipfa nefciat, nó

vises vcr. 28. ifte dicit, Hoc nec facere potes, necft

'30. faerpiens atutem Tefus dixät;)Refpþn dens &e2 an-
JGvav,quod nofter interpres verdit;füfcipere,exprelfo
[quidem Greco verbo,fed non fatis perfpicua fenten-
[tia. Szpe docuimus ad intclligendas parabolas pri-

mum ftudium effe oportere, vt finem;ob quem pro-
ponuntur,intuesmur. Huius parabolz hunc effe fine
manifeftum elt, vt doceat Chriftas, qui veré proxi-
mus nofter fit; fed quem effe proximum fignificaue-
rit; id non fatisapparet. Nam fi in folis quidem hz-
reamus verbis, is tantüm nobis videbitur cffe proxi-

rabola concludi;non Iudzum,non (acerdotem, non
Lcuiram;quàuis genere,& patriz neceffitudine con-

inimice gentis hominem, Iudeo, quia bene de co
metitus fucrat;proximum fuiffe. Quod fi reci pimus,

gifpcritus ille ver(ari videbaïdr.llle enim iuftum iu-
ffto proximum effe putabat ; fi Cyrillo, & Theophy-
lao credimus;nos ne iuftum quidem iufto,fed ceum
tantüm qui benefacit illi , cui benefacit, proximum
etfc dicemus. Itaque Bedz , qui hunc vidctur fecutus

[mus,qui bene nobis faci.Hec enim videtur totà pa-|.

in abfütdiorem incidemus crroré : quàm in quo Le-|-

cum fecuti alij 2d fenfüm accefferunt , hoctota para-

.]bola concludi eum nobis proximum effe,qui noftra

indiget ope. Et quidem fi fpectemus , qua occafione

D

E

jà diuitibus,à quibus iuuari polfunt ; fedipfos ctiam

TEE
&
n.
£
LT
n
k
«
m
- RMek w
o
v
u
.
x
-
B
| U
m
et
£E
E
s
S
z
LT
$

igendi funt. Nefcio an,ïui aliorum non probo fenté-

1uftos,aut

gem mifitle, quz opera doccret; & id facere iuffiffe, A Agebatur de preceépto legis , Diliges proximnm twmm|.
- ftcut teipfam, id eft dc proximo nofttz opis indigentel
iuuando, hoc enim eft diligere: dubitatum fueratà

Legifperito; quis proximus dicendus effer;id eft quis|
inuandus , cüm indigeret auxilio. Id Chriftus docere|
voluit propofita patabolas fenfus ergo parabolz vi-|
detur effe,omnem,qui opis indigeatnoíltro/fiue eiut,
dem,fiue alienc fiteentis,nobis effe proximum.Pro-
pius,inquam, hocad fenfum accedir,fed nó attingit.
Nam & Chriftus non interrogat Legifperitum, cui
ille; qui inlattones inciderat, proxim us faillet, fe di
quis ilii vet.36. Et Legifperitus,cuiusà Chrifto refpó-
fio lsudata cft , non refpondit illum Samaritano , fed

.|Samaritanum illi proximum fuiffe ver. 57. Et fenfas|
anguítus eft 5 fi enim foli, quiindigent ope proximij

funt , finemo indigeat, nemo nobis proximus erit,
tipfa conícientia non folàm pauperes,& miferabiles

diuites à pauperibus tanquam proximos diligendos.
Probabiliffimé omnium;quos legerim,dicit Auguft.
lib. i. deé do&. Chrift. c. 30. concludi quidem Sama-
ritanum Iudzo illti, qui in latrones inciderat fuiffe

cfleac fi contrà concluderetur illum , qui in latro-
nes inciderat Samaritano fuiffe proximum.. Cócludi

qaem ex rpræceptovillb' diligamus. Atqui docert tacit?

proxim(ü; fed quia nomen proximi ad aliqiid eff , perinde

Auguftini
expofiio
huius loci
expéditur,

citofficium milcricordia,fi indiget, vel'exhibendum

dicabo quidin ea defiderari videatur. Primüm qui-
Idém duód,vt conclüdatur omnem homincm,qui in-
digere poteft auxilio;proximum effe;cócludatur om-
jnem,qüi indigentem iuuac, eius effe proximium. Dc-
[inde eum;qui reuera indigebat, & à quo adiutus fue-
irat; proximü fuiffe.Cur non recté conclüdebat Chri-]

autem eum proximum: elffe nobis , cui exhibendum|

.effet, fiindigeret. Si qua corum,quos viderim ancto-|-
jrum fententia fequenda eft;hzc fequenda cft; fed in-

iftis , & finc ifto circüit ? Przterea vidctur, fi ita cít

|erat, & ienotum peraliud non minüs ignotum pro-
|bauiffe, Quazrebatur quis proximus cflet, id cft quis
Jadiuuandus?quis diligendus? hoc Chrifto docendum

|mo iuuandus,id eft diligendus efl; fumpfit arguméti, J

perfonam (Probauir*. Putabat Legifpetitus aut folo
fo

randi occafioncm fumere. Nam ry3, quo verbo vfaj

queltio mota fuerit.id concludendum cffe vid&batur.i.. :

if'ümpfilfe pro afgumento Chriftus, quod probidum| -

|

Aud&oris,

- [
* C€r—, -
z —* , * E . oinitenrem —
L - E hs EEUMUNI E

orinj
TT
ts
Krbihs
3 tün
'edos,
duf A

r
»n:
m
MUAU
E fs
"^* h Muj
A w.hïï Va
* 1
SLEILULP
: .,»mm.
L

tl
m hh.
| dl MU

2 Proä r
hi vidt

: Iüdqo ,-fedïs,amaritmmin etiam Iudxo , ideft hoftem

. |& quidem Ier,,oifolïymitanum citiem, qui maiore mi-
[fericordia dignus videri poterat; quem non folum

à : "E E " * » h E : ; " CUM
Jergo non potius rogauit, quis illiSamaritano videre

|conüuincere, vt exempli euidentia confiteri cogeretur
- lalia neceífitudine definiendum.N6 cogebatur didere

proximum : fed.cogebatur cófiteri Samaritanum Iu-
|dzo proximum fuiffe.Iudzus, qui nihil egerat, vnde

2.2I

222

hofti proximum effe; quód fi hoftis hofti proximus
left,.omnem hominem omni hox.nnu habegdu.m effe
pro me—imo.Proþaui; ergo optimo,& -effïca.mgimo.
argumentandi generc ex.cffectu hoftem hofti , id eft
Samaritanum Iudzo proximum effe,quia fecit,quod
|proprium ef proximi , proximum adiuuare. Prop-
terea Chriftus in Iudeo, & Samaritano parabolam
ofuic. Vnus reliquus eft (crupulus,quód non videa-
tur Chriftus ad Legifperiti queftionem apté,accom-
modatéque refpondere. Rogauerat enim. ille, quis
(ibi proximus effet, id eft cui ipfe, non quis fibi bene
facere deberet,/ Chriftus refpondet; quis proximus

Fecitid Chriftus prudenter, vt Iudzorum notaret
mores , qui non follm alienigenas , fed ne fuos qui-
dem gentiles taaquam proximos diligebant;propte-

rea dixit illum, qui in latrones incidit, ab Ierufalem
inIericho defcendiffe ; vt indicaret fuiffe Iudxum,

[udzi alij,& Ierofolymitani ciues eius populares;fed
ne facerdos quidem;ac Leuita , quilegis obíeruatio-

- (nem maximé profitebantur;adiuuerint. Samaritanus|.
|veró,qui pro hoftehabebaturiuuerit.Samaritani igi-
- |tur probacexemplo in definiendo proximo nullam

amicitiz,nullam patriz,nullam gentis,nullam códi-
tionis,nullam officij rationem haberi oportere. Cur

tur fibi proximus faiffe , vt rectiàs concludere vide-
rctur? In promptu eft ratio. Voluit.Legifperitum ita

non effe proximum autgencre ; autamicitia,aut vlla|

Iudzum , qui in latrones inciderat Samaritano fuifle

fc proximü effe declararenon oftenderatelfe fe pro-

[quis fibi proximus effer, vc illá diligeret;iuuarétques
— neforte caritatis officia folis proximis exhibendain

ximum. Samaritanus veró, itaoftenderat, vt ne ipfe
quidem Legifperitus quáuis cauillator negare pof-
fct. Accedit, quód Legifperitus idcirco rogauerat,

non proximos cóferendo perdere videretur. Cuiac-
commodaté Chriftus refpondet;dum illi ante oculos
Samaritani proponit exemplum,qui in proximo cé-
fendo nullam generis,nullam patriz , nullam amici-
tiz ratonem habuiffet. Fade, inquit verf. 57. €2" t& fac
frmiliter.Quid ergozan facerdosille;S& Leuita;qui vul-
neratum-preterierunt;proximi noneraneHoc enim
videtur fequi.Nam & Chriftus interrogat, Quis borum.
trium videtur tibi proximus fauffe la, qui xicidit in latranes?
ver.46. quafi omnces certé proximi non effent; & Le-
Igifperitus refpondet, Qw fecit mt]är'tcardiam imillu,alios
cxcludens quafi nó proximos , qui mifericordiam in
illum non fecerant ; & refponfio. à. Chrifto probara
cfb,atque laudata.Erant illi quidem proximi,fed non
fe geflerat vt proximi;alter & erat,& fe vt proximtiim
gefferat, quamuis minüs proximus effe videretur; &
quia ab effe&u Chriftus argumétabatnr , & Legifpe-
ritus fimiliter refpódebar,dixit illum, qui mifericor-
diani fccerat,quantüm quidem ex operibus apparuit;
proximum fuilfe, quafialij non fuiffent. Etnon id a-

fed quis effe5ideo non eft exiftimadum colligi-ex hac

üt, ideft quisipfi, non cuiipfe bene deberet facere.|

gebat Chriítus,vt doceret, quis proximus non effet; |

C

D.

E

ïpatabola facerdotem illum;atqueLeuitam non fuiffe

iquia omncs vetercs Patres id tradiderunt magno có-

quanonomnes vtique conueniffent ; fed myfterium.

|cho defícehdebat Adamum, &in eo totum hominum
|genus effe,quià Ierufalem, id eft à grati2Dei, & ma-

imutctut Ecclef. 27. 12. Latrones , in quos homo ille
Jincidit demones effe,qui eum gratia ptimüm fpolia-

- |clamante, ZaZare veni foras(argerc non poteft. Saccr-

|humani generis eadem via, 1d eft in eundem: hunc

.|cam, & in hom. deanathemate, Ambrof; hoc loco.
. IHier.in epiftolaad Fabiolam , & in commenr.- in c.

Iriz. Caterum,; vt ad litteralem fenfum veniäm(i-ngu-

|bolis folerenó vt aliquid fignificetur , fed quia in te;

proximos, nam de eo Lcgifperitus non dubitabat
fed tantüm alterum fuilfe proximum ; quem non
xxoximum, fed hoftem purabat cffe.Hic totius para-
golæ fenfus eft litteralis;vtrüm preterea fit fenfus ali-
quis myfticus , non affirmauerim, negauerímue; fed

(enfu, eft valde probabile, non folüm allegoriam, in:
ctiam effe,quod Deus omnium mentibusinftillaue-

ri.Dicunt hominem illum;qui ab Ierufalem in Ieri-

gno illo dignitatis zradu, quo conditi fuerant, in Ie-
richo,id eft in abicé

in valleeffe; & Ierufalem vifionem pacis, Iericho
Lunam fignificare,cui ftultus ,id cft peccator ab Ec-
clefiaftico comparatur, quódad Lunz modiüm facilé

uerint, deinde etíam vulneraucrint, quia per pecca-
tum naturam ipfam corrupcrunt; adeo vt non qui-
dem omnino mortuus, aut omnino etiam viuus, fed
(emiuiuus tantüm reli&us fit.Viuuseft,quia & cófci-
entiam peccati,& liberum adagédum habetarbitriü;
mortuus vero eft,quia à peccati fepulcro nifi Chrifto

dotem, & Leuitam, qui eadem via pratericrunt , to-
tam vetcrem legem effe, qux hominem non fanaue-
rit.Samaritanum Chriftum,qui mifericordia motus

mundum defcéderit;in quo homo erat; & in equum,
id eft in humanitatem fuam impofitü in hofpitium,
id eft in Ecclefiam deduxerit; eius vulnera vino;id eft
fanguine fuo lauerit, oleo , id eft mifericordia vnxe-
rit: difcedens vero,hoc eftin celum rediens, ftabula-
rio;id cft Petro Ecclefic principi corporis,& fangui-
nis fui pretium difpenfandum reliquerit ; addens, fi
quid praterca ex fan&orü meritls, fuffragi(fque con-
ferret , id etiam fe ex fuo fanguine compenfatarum.
In hanc fententiam omnes veteres , recentioréfque
auctorcs exponit, nifi quodilli in myfterio propius,

dicunt.Hos potifIimüm auc&tores videre le&or pote-
rit,Orig.hom.in Lucá 34.Greg.Naz.orat.4.deThcol.
Bafil.in homil.in aliquot fcripture loca ; Chryf.pro-
pria homilia de hac reinter eas , quasfcripfitin Lu-

20.Matth.& Anaftaf. q. so. Auguft. fer. 17. de verbis
Domini fecandàm Lucam , & libro z. qq. Euang. c.
19.Greg. lib. 30. Mor.c. z1. Bedam ; & Theophyl, in
comment.& Bernar. fer. 1. de annuntiatione B. Ma-

larum partium , meminiffe le&or debet, quod (x pe
monul. nó effe fubtiliter fingulas parabolarum par-
tes explorandas;sadhibendum iudicium, & ex fine pa-
rabolz colligendum , quz fint eius neceffariz , pro-
prieque partes,que tanquam fapplementa;aut orna-
Iimentanarrationis adhibita. Multaenim diciin para-

in qua parabola confiftit;ita fieri folet;itàque fa&um
fuilfe verofimile eft. Eiufmodi effe arbitror, quod in
hac xpar'abol'a dicitur , Samaritanü in iumentü fuum
vulneratum impofuiffe,duxiffein ftabulu m, vinü,&

um peccati ftatum defcenderüt.|
|Ierufalem enim in monte,Iericho, vt ait D. Bafilius,

hilongiüs progrediuntur ; & alij plura;, alij pauciora]

De fenfu
myfítico
huius para-
bolz.

!

Ioan.11.45:

Patabolarü
pattes fin-
gulas nc-
ceíle nó eft l
examinare.|

-

bulario,

oleum infudiffe ; abeunté denarios duos dediffe fta-|

9-

r N
. ; E d : A EE /

ÉB4- IOAN. MALDONATI COMMENT. 214 | -
bulario;rogatfeq; , vt curá haberet ci^,fe;fs quid pre-| À |inde fortaffe nafcebatur , quod ipfius proprie cHE:J. LIMMP
terea in eo curando expendifferfoluturü.Hacenim| — |hofpes,& ci* magis intereíle videretur , vt nihil ho- : BM
omnia etfi diítinéta funt, diftindamtamen non ha-| — | fpiti decffec. | ( ' 1 ,
bent fignificationem; fed huc fpedtát omnia, vt in- Et buic erat [orornomine Maria,) Eodem modo de| [
telligamus Samaritanum illum omnia caritatis, &| — |Mariatanquam ignota loquitur, eadémquc ratione; 1'
|

miícricordiz erga proximum officia, qua exhiberi | & Marthe fororem cíle dixittanquam maioris mi-
potcrant, exhibuitle , & quia illaerant,quz maxi-| |norem.Ioannes c.ir.1aliaratione vtrumque conttra-| -
mé dcfiderari poterant ab homine vulnerato, ca in| |rio facit modo.Ná & de ambabus fororibus táquam|
parabola pofita funt. Cateras partcs fuam aliquam,| — | denotiflimis mulieribus loquitur , ex illiíq; Lazarü
ac propriam fignificationem habere credo. Na:m| — |carum fratrem defignat; & Mariam Marthe prepo-
quod dicitur homo ille cx/Icrufalem potiüs,quàm| |nit.Habuitnimirü rationem aliam,quód cá ijs axgc-l' ,
alio ex loco defcendiffe , có vt fupra diximus per-| B |ret;qni de mulierib" illis, quz Chriftü fequebantuz,! :
tinet, vteum Iudzum,& quidem Ierofolymitanum| — |fepceaudiuiffent, de quará numero hz duz forores
[ciuem fuiffe intelligamus;cui pFopterea facerdos,& crant,quamobrem notiores eran t,quàm frater ipfa- ;
Lcuita plàs , Samaritanus minüs caritatis exhibere| |rum Lazarus. Mariam verbideo Marthz præpolhir,"
d:buiflet. Quódautem inIericho potiàs,quàm in| | |quod illalotis i& ante lacrymis,capillis terfis , & vn-|
alium defcenditfe locum , quod ca. via celeberrima| - | &is vnguéto Domini pedib" effet notior, vt ipfe Io-

cflet, atque notiffima, quemadmodü fi Romze càm| — lannes fübiccit;verf, 2. Maria nf eratqua vexit Domi- i
effes, & fimilem parabolam proponere velles, dice-| — Imum vnguento,e7" exterfit pedes eius capillu [a.. | ïl
res Roma quempiam Neapolim profe&tum fuiffes| | — Qu« etiam [edes (ecus pedes Domini )Quam vim ha- .
|& quódca vialatrocinijs cífet infamis, vt Hieron.| |beatdi&tioillaeriam,nó fatis apparet.Quidam ficin | :
|in comment.in c. Matth. 20. tradit. Quód vero di- tCrpretantur,quz etiam fedés ficut aliz mulieres. At
citur fpoliatus primüm;deinde vulncratus;ac fcmi-| C |non nifi duarum mulierum Marthz, & Mariz men-
uiüus relictus, nihilaliud fignifica; quàm eum reli-| |tio fit;nec eft vero fimile domi fuiffe plurcs,nififor-| - |
&um fuiffe in ftatu maximée mifcrabili,& fpoliatum| — |taffisancillas,quasnon eftéredédumfíediffe,fedmi-| —— |———— Ilfïoïï
non folàm pecunia, qua fibi fubucenire poffet,fed! — | niftratfe. Alij etiam fediffc;id cft nó folüm ftando, &l | ii
omnibus ctiam veflimétis; ita vt nihilillireliquum| | quafi aliudagédo, fed ctiam fedendo ex otio atten i, , täïfn'

cílctquod poffet venderce.Praterea adco vulneratü;| — [ contéplabundámq; docenté audiffe Chriftü. N6 di(-|
vtÍemiuiuus effet,hoc miíerabiliorem,quàm ftom-| | [ plicet ; fed magis accómodaté adid, de quo agitur,|
|nino fuilfet mortuus, quo magis miferiam fentiebat| | exponi poffearbitror; vt hignificctur illá non folàm|
g : | . | ]|nófuille folicitam in parádis, miniftrádi(que rebus
39. Fatium eft autem,dum irent.) Dum pergerent| — | neceffarijs,ficut erat Marrha , fed etiá omnis quodá-|
Ierofolymam verfus , quemadmodum dixeratfupe-| | modo alteriusoblitam curz ad pedes Domini fedif-|
riote c. ver. $1. De cadem enim profectione agit ; & D |fe,vteius verbum commodiüs audiret.Aut etiam fe-|
lad cum refpicitlocum. Vnde probabilis conicctura| — | diffe,(icut fedebat Chrittüs;hoc excepto,quódadei?) -
ducitur,ca omnia,qux ab co loco vfquead hücEu&-| — altiüs fedentis fedebat pedes, & mulieris, & difcipu-| .
« |gehiftanarrauit, in eaaccidiffe profectione,antequá! — |]z nimirum more. Duarum hic perfonarum offi
j |Chriftus Ierofolymam perueniffet. cium obferuádum le&tori eft , Chrifti atque Maria.
Intrapit i quoddawi caflelium.) G. eic wl ,in pa-| — | Chriftus hofpitio exceptus, fimul vt eft ingreffus|
gum quendam.In caftellum Marthz,& Maricforo-| |domum , docet, & de rebus diuinis loquitur, &|
ram Lazari, vt Ioannesait c.i.1.quam excodéloco, — |priàs hofpites fuos fpiritualiter pafcit, quàm cor] —
Bethaniàm fuiffe conftat propelcrofolymam fitam,! — |poraliterab illis ipfe pafcatur.Maria omnibus omif-

æ&ïl**c*ä vtapud Matthzum c.26.6.docuimus.Caftellumau-| |fisetiam, quz adipfius Chrifti bonorem pertinere Exemplum
dicereruz. |tem Marthz , & Mariz dicebatur, non quódcearum' — | videbantur , ad pedes eius fedet, docentém queade o M

Bcthania.

efict,fed quodibi habitarent.Sed dc ea reapud Ioan-| E | dit, magis fe audiendo, q.uäm'mim'ft::uxdo*hmgt.)ra-J audirori-
jnem car.r. difputabimus. Cum propofuilfet Euan-| ^ | reputat Chriftum. Concionatores Chriftum , audi-;b*5 ii*

gclifta narrare quidquid Chriflus in hac fua profe-, |toresMariamimitaridebent, — —— ' Pans |
| &ionc feciffet, noluit pretermittere,quod feceratin — |. ^ 40.Martba aut€ atagebat circa frequéi miniflerium.)G | ]
: domo Marthe,quomodo Mariz ftudium in audien-' |mepieama , diftra ebatur,turbabatu r,tota negotiofa
da;percipiendàq; ipfius do&rina Marthz folicitudi-, |erat, & occupata in miniftrando. sreA A u disxoríar, :
niin rebus corpori neceffarijs preparádisantepofu-; — | multum minifterium appellat ; non opiparum opi- |
' erit. Erat enig vtilead informádos mores cxemplü.! — [norconuiuium , fed folicitudinem mulieris quzré- u

Et mulier quadam Martba nomime.)Loquitur Euä-; t55 quibus rebus Chrilto gratiEcari poiïï:z ,&íuam
tgclifta de Martha tanquam de muliere adhuc igno-; -erït illum caritatem declarare. Vtrumque procul-
b i : ] * | *en M Y
ta,non quod noranon cflet, camIoanncs c. 1. 1. ex;.— |dubio ex caritate proficifcebatur, & quàd fatagebar,

(otoribus Martha, & María defcripferit minüs notá. p |idcft tanto excépro hofpite folicita crat , qua ratio- ?

/

Lazarum:Erar , inquit , quudam languens LaTarm à Bc-| — |ne'illi fatisfaceret; & quód multo vtebatur mini-
tbania de caftcllo Marie ,c2* Martba faroris eius : fed quia fterio. " evm pà URH R «
ipfe hactenus de Martha mentionem non fecerat| . | — Qmaffetit,er ait. ) Adftitit coram Chrifto, quafil
tanquam de mulicre le&ori adhuc ignota dicit, £r| — |coram iudice querelam fuam, & fororis accufatio- :
mulier quedam Martba nmine. Apparet Martham ma-|. inem propofitura, INon rogat fororem cur fe non| 4
«Í iorem fuifIe nata Maria fororefua , quandoquidem| — jadiuuct, fed Chriftum ipfum quafi fübaccufans al- r
domus Marthz potius, quàm Mariz dichaFur 34 loquitur; Demine non eff tibicura , quod forer rmea religtat — t
? i MarthnChri&um potiüs,quàm Maria dicitur exce-] — |me folam mirifivare & Siue quia: non tam mirabaturi J |
, pile; vt notauit Bern.fer.3.dc Affumpt. B. Virs. Ma-] |fororem fuam vetbis Domini delectatam omnium i
L i'or etiam illa folicitudo holþiti neccellaria parandil laliarum rerum oblitam ad pedes eius fixem hærmc) F
| | : rb : |

quäm 2 d

A RT À Mp diincdie,
*

p ag

at zO AA

SUWMILVOAE CAPB A A

- 216 |
p rem, vt illi quidem videba-| ma, quia G7* per banc ad illam bona, tamen auferetur, À
: M vt p Íum rem., v fua malore,vt di- fusdes L erif , quamus fit bona, «tha, inquit, z bo-
iquàm Dominum ip t Maria fororeua mat do,&íi-| — (illavero mznf/fiy,Ambrof Nec Marthd,lnclï. : par
as V MY odammodo; um M u od meliorem "
;jindignam pati, v fa.quodam . eundem mo . 4,q400 mhelot
cur;indig iniftrante otiola quod: fe, etiamfi fo- : : Penditur , fed Maria,q u H Eor
: 1atu mini ia (ciebat nihil fe, i| — pemmifferi repre i Gregotius lib.6.
ximus,na fiue quia fcieba . reDomi-| z elegerit , antefertur. IEdern Greg 'heophyla-
a[íederet; fiue. q écenim ab oreI m.fibi eleerit , antefe iel. Beda, & Theop TM
ne cura fed :ffecturam. Nec enim usfer-| ltem | in Ezechiel. Beda, : s
NH , ' J Ay'? & ret, cull . ,-h m.I4.1n -s ter fete P
"M roriid diceret, ef ninus1 : exno- ap | ereticorum | VESENES
&t ni auelli poffe , mü»Dïe bacuï?äïon debrcr?us äemus &us adnotauerunt. .ïionem fieri pütant ; ex verb
t mj x bleétata tenebatui 55 fed 1 fpe&ten i nullam comfm*f j AÉ us
. mombusf? de fandtis ;ludlcäïfcï remoueamius; — ]|qui ibus refelluntur. - collat.1.c.
"Á ftris mombug , períonam vcro-cllus arere, pri| |lequentibt wmq/?neceþfimn.)cama?; fefiam| —
Qu : erba , perio. 1 in illis appa : 2. Porro vn . icis opus e[d, u : ,
| Marthe verba, uiddam 1n onceda- L legit, Perro paticis d rE
ts imanum quiddam 1 dvtco lat.23.cap.3. egit : ftus nece
! Itïi idetur hümanut | fät quo B 18.& collat. 3 d Chriftu :
! videtur iriftum fuübincufat ; iüs,quam accu-| : i iftud vnum , quo : imac
; M | : nüm 4
Papo | Y uód Chriftun locantis potius,quan EE Uno. de It eu ftat. Quidam v ï.
: | mum quos s is , autiocar jem certeé ha- icit, non fatis con -ehenda-
UL N Ygs autadmirantis ; tamen chclcm rium efle dicit, à r,quafi repre !
mus aut ictum effe , tam . 9d fuam|. m terpretantur,q : ta
h : P ECC d um eti de quó cibum in P & lis occupat
Dütur, x antisanimo di - 1z, Dein i : fimplicem : dis fercu | |
anusa s uereia, : &in P n iltis paran i^
| Wrocepeei. tque qt : hd fidlafn E h uoód mt P abili effet opus. :
eforoxcs ï . bet accufationis,a ororis vero dein j ir Mart EU s ^que parabili- i d | :
et accu IU : Íorortis UM uod t fivno coqu P d AD uodsam| ;
- x tlam , r. Non eft tibi cura,q : et,càm non nifivno , ; Cyrillus à D.| ouod E
!tmpfzj N, | óftentare diligen s R . Non eff t s effet , chóm & ftit.cap.2. & Cy sicdficillud v- ] .
s óftentare dj luiffe videatur.. . : ead- ; fticis conftit.cap . ! Hsj M vS
7 : '€ volul : dic ergoillivt m ic Bafilin monaftic ommene d maet
Bob - m notare v rareiduc ergo i, vt mea * |Sic Bafil. | hyla&tusin c .
! -jcuria xR lam misi, ; nin- : Theophy ftinusicearium.
& foror mea veliquit m dX MMl dule : ic| IThomac ; ; r.D.autem Augufti
: eror mece um 6 Martnz 1 : Ípecic 'pretantur. m
P 7. Denique fi non Marthz ,mi iüdentiz Íp locum interp : dàm Lucam,vnun
ilelo- iuet. Denique xaliqua 1nuider e| ladhunc : ini fecundüm t
& mnuet.. | eft exaliq n aoere :bis Domini : ft : ille folus
, .. Menraneum elt ex at m. Non tam zg ! |ferm.27.de verbis D : mino eft ; ille |
it Du- , nio confen rofectam. inqui,quod| l(erm.27. : 1:inDom lt
ge ; f- AUNEE m .C.[Te P : " t l ui qüOQ : : &antate) qL : B odl multa
: : k cufatione iniftrátem relinq ii s eft,ide is eft , czetera, quae mul :
hanc accu a - f 1 mmuiniira s f laln OPu ) : iue fätls CIt, € MR IN n
— * eferebatíe fola jàm fotorem fuam H bi nccellarius , 5 ! ugdnumlu
at fortaffefereb laudi, quam lororem iuam. orem| C [nobis laria. Alij vnum, q MODReqNUN
st i'poterat laudi, quatt illum eratiofioret Íunt neceffaria. A 3 faluti operam
m li illi duci:poterat u jxudillum o | : funt non u iaudire , & íà LE CR
Eal | quio Domint : it , nos quide :legit Maria, ver rum arbitro -
Qu j : colloquio illaanimo non fecit , : diuina-| |elegi thymius. Hunc ve P
Minznn - i yideri;Si hoc ;. Siquem videmus re H dare, Beda, it enim Chriftus ftu FRUNO
um | ^ facere folemus. hs umultuofà EH Gub Oppo rabat, vt
L TE : ( -te facef? ; ioni deditum, tu : el- en Jah cynum cur. | hasr
"ecge . Contem j emplationi . s nem app : hz; Mariaho m t 'eret ; Mart av J
ln ationi HBPHLE iofum homi : dio Marthz ; | uzreret ; " sl 4
Vi plarioni , |rum com * Irare , ottoium J i4dbue — |di falutem fuam quar 1ibus poteràt
L laddi&a vi- ; otia non Ct j . ait Bcda:q" ! " d dirct,&ab €o RRK ibus qulbUS poteracr
m . tadefen- |culi D. erfona. loquitum , d d2 d. in rebus externis omnibus, ( dicie ha
E | : mus. Ex illerum ft" : uod didicere f : hrifto in rebus flarium etfe dicit , -
0nodm — ditur. lamus. Ex A DODSSR 4rlff9[ümq . Chri- £. , um neceltar l
v WV GWT | p . da E nzg zgn 3 ^ &05 ut C r i . " t Illud Vnu 1 on Hl]t a 1-'
IN AL 'Deo placitum dicunt, ; Olet hoc, ; (laria;non q : derata ha-|.
| deélionis opua Deo placirum. dicw, . ant. Ole : lta noh necelfaria moderata ha.
USSESR ,lllpfl;onNM» . t manctpatos Autum . multa : & corporis n 4
hu d ais elnr baie n P at, hezreticorum eceffaria ; nam . erfe, hec non nifi
M ! uaüfJZ"*' g holicis fiat, : uando n L . ód illud perie, : x
1on folün ffo demtielJe. doà Catho * : ona-| |q : fed quód i ; :& illud
andoa CU GME uam m | ira eft: fed q | 'ati debeant: ;
muls ahqu vl cunt 1intquius , quai benda ct : intur,curari de i Matth,cap.
1c rc $ ochgae du i nihil ferunt ir : Difcernant| |L d illud referuntur, d enim prodefi| :
; | ingenium ; (,1[1 n Eu Cant,,Othfäln- : quatenus a fineillo nó fint. Qui : :
quod- s itam , vt iplivo d monachi non is fatis fit;hzc fine ill : m& vero fn« detri-
n rum vitam , yt 1pit" -otiofi funt, | jifünehisfa t etur anim ,
l ff?jf"! | Cl:lï)s accufant—; qui el?'l? ïtl(;utma éctiuam fequuntul ggml."i, fï mundi wzme'f*m 5*2 '.;t L 0,;,0 commutætzonqnæ f;' f' Nanliel « 1
umle« s Cosbk monachi hr d ide hasaut con- Atur4nt quam dabit ,€2* becomnia ad- M Luce
-—1 int. Siveri mo s l arthasa : eUAHFSAME quE « hecom - géclu
d ia Slöïïam occupati üm;fqu'&äxït/l quälin Maria;| — [men t:?;ï? Sierit priviunr eEHAM Iï;;:meüärium, que- |
vitam, e tà: n occupat ? $u t — lamm ia (t , Porro vnum : mi
'JfCIPU'f latiuato , & tam . ssts e refi ondlïi auti Vs vobis, hoce , | Martha regnum, |
i |tempiati E forore accufant P aria ncentur Q uid ergo? an JMar Leiuin
1dl. Domunus ío lufaquam Maria, eregnum Dei. Qu ! hriftus neceffarit !
| ro qua.Don fquam Martha, plufqu ;Cum| |rereregnun uod Chri iaiftranda) !
nz, P de &,Plu quat : 1pati funt. Cum i ,id eft illud vnum, q illi miniftrando? 1
VACM OA NUOR raque fimul occup rbisDo-| lDei,i lam quzrebat illi m erum| 4
g | itüm quantum vt s rE : de verbis icebat , non et per externarum re ,
.- | tüm : nusíerm.27. aR fIe dicebat , : erox r
"T tä; Mdriïinqmt Augufïmus ;ï;a'fänïumaümrdem- c ucrebat fane,fed per muäiaägain illud vnum,quod ? :
: e ! : | Q : ; : : : i : :
| ; eYDum m : duo- 1€ cIrcuitus. DN ecta via|
us Imini , /sauiter andiret. v orarC/ï:M)q / baees atque illud quzrebat r |
1 s 1nl;/^A4 i x 0 Dominod ; amba - ag - -11111 - : 1
b j ïztijf:'£öl74f5'ret"r?lngäpeäaä:ceretei Dominws, furge,C7*| E. erat näccfïa rmm)üxäïït?fedebgt enim fecus pedes
ii "n eam timwiffe,ne DRASNSUNUSN Skotd. qu4 ; opiüs accedebat; liebat: hoc vnum age- ;
LE odo putamus ea - : itate teue J w dillud prop diebat ; ho !
MM moaáo p e 4enimfüd" : edit 4 : lus verbum au | ium. Secu-
0E 1551 IuuA fororem tuam ? mir ' ' ujata e sfä ini , & elus v ffàrium. €
'.w';bnofïï-;*ï** admt;;(f;::;" eff mentis , quàm wn"ït.e:ï:mfw P f(;'dmür gomcli?l;; Ííciebat hoc Vntlïm um ?CZCCCHS,& quodam-|
00 ofeco g e(lya ULL . - num v
,m,auïl';ä»;, ï i:pf;'ior* Qomadu Autem ex cgfält: i[ï, Domine num t:blPld- riO;erat Íecus fümmmg[e;ans actenensspropterea
" 4 * " , P .— - 1 : $ qe
((.y-'ms.:CaHian.COI'?'CafP : olgmming'/?rare- * modo, ne amitteret, o idem illi difcedebat, ne fc.;x.t; :
n et, quod foror mea re,lzqu.:tf. me o ,0,':,,,1,4,'7;; erga plurima.) ne ad miniftrandum qul t. Inueni ; inquit , quen dilgit |
m : ",?mrt'?*': ( GR BC MA ï/ïarthæ, epitafim, & em-] amitteret , quod tene aci'mimm, Cant. 7. 4. Martha
:opi' Q"huäm habet: quód alt:föhäf: (ïno-d paullo ante E-| dcrö qua perrerum temPämnum-'Pemenim cupie- )
, phnanum h vechit expreinit ; qr batcr-| |vctro» | fummum bo ; ia errari
' ". MU rha antem [atageba ipfum vnum , ac fu crandi. Vna via e ,
i rima , duobus vet Martba aute F Jipfum onebat errandi. siic w
um uangchüa Cxp P C 0 Dominus d d. bat,P r ft: Etfolet te P U
, M Non evgo : jini, ltis poteft: : :€a dicit:
: ï- jrequens -mmini OH , i Verbls Dom n ote&, mu P : ; .Propterea , "aE
fmc*:aï» :ld? ei?ïqUitAuguüi.nus;felmf Zï;.-,dïrtemeltgif ULH ï;)m ?olicitudo Hlffufcaleïeæbl)nä cï')«aä?v psetda s£e-| |
j 1 diflinxit, Mari4 optimarm pa d emm f patamus Manie timam partem m nt,qui nullam |
um j n orem, Ex vuríus, Quid emim : hofpi-| .| , Mantaoprimam p m clegit. Sic vertunt,q imusfid 1
n malam, fdd illa mhmmjl um Martbe, quam cura bofpt-| .. ^6 bonam od tionem. Sed, vt diximus fu-
j m emini[leruum oDb fins MNDEG 6d i omparat n ttham]: |
m e[femin hg/þtlo rectpe-| |hicfieri volunt co r : laudat , Mart
nos repreben[u p[4m. Dommum bojpitio hic fie : riam Chriftus la :
[ : 4 ipfom FT letaba- us 5d Mariam icita fit & erva
" litatis oécupauerat , que ip tanto LW'" n p raex eo, quó : ód folicita fit g |
'o,qW"; f4H &'n» rglgendebdfaquæ u nb : l:/;r'dnt P Md d '€ rehcndlt)qu Qs H "a ita ii-
; ? quomodo retle rep m nes , quod min | mmodo reprene 'ationem fieri;
nl | p ef , dimittant bomnines , 4 uferetur . quoda 'betur , apparet comparat N IN !
T | tur 9Hoc f verum ejr , neliormie , qua non an Tl Plurlma turbetur, lass de vcrb,Domn*.th: :
"m | ii bo , inbient doclrina du dexdéiur am par- & Aug M hs *
reïmwï ab eiss watent verbo , Mariam, il'ïquir' d TE
p qq.Euang. cap. 2o. | "
D a!' L : ^
g : u -
mnfUm[
E/h

227

CTOAN. MALDONATI COMMEN T.

[ '2.2.8

'

Quzrnam

Optiimna,
quam ele-
git Maria,

(&aluini in-
; terpretatio
reprehen-
3. 2
ditur'

! ; æmlzarem partem ehgi:. Cathian. collat.r. cap.8. melierem
partem, & collat.25.c.3.optimam partem , & Philaftrius
| in hzerefi veteris teftamenti multa improbante ma-

|bum. cogno[cere maius opus e[fo , quam miniftrare dinine an-

üt.ila pats-

jeura , 4nod. foror jmea relïguit me [olam eniniffrare ? dic ergo|

|& Martha interellet parté, quód illa nimirum zter-

jorem fortem ; & idcrm Augufüinus lib.r.de Trinit. cap.
10.& Gregor.lib.6.in Iob cap.28.& lib.s.in 1.lib.Reg.
c.14. & Ambrof.qui fermar.in Pfal. n8. banam partem
vertit, codem taméloco, & in commentariis in Lu-
cam per comparationem exponit. Illic dicit , /t4 ver-

Goritate [ententia. diffrmitur : hic quod füpra recitaui-
mus , Nec Martba tamen in bono miniflerio reprebenditur,

||fed Maria , qued meliorem partem elegerit, antefertur. Ac

mihi quidem non videtur nofter interpres meliüs
comparationem,que in verbis latebat, quàm per fu-
perlatiuum exprimere potuiffe. Nam non inter Ma-
riam tantüm , & Martham ,fed etiam inter id quod

|Maria, & id quod Martha elegerat, quzque alius

quiuis eligere potuiffet, cóparatio fiebat. Qug cüm
effent multa , debuit comparatio per füperlatiuum,
quem vocant , gradum fieri. Quam vocet optimam
partem , quam Mariam dicit elcgiffe , paullo fuüpra
docuimus.Nempe elegerat ad pedes federce Chrifti,
eius verbum audirc,eius do&rina pafci;&;vt vno di-

. cam verbo,fuam falutem quarere,cetera ncgligere.
|Ea optima pars erat. Sumpta mihi videtur efle meta-
.|phoraab hzredibus, quorum maior natu apud Ko-
nianos quidem,& apud multas deinde gentes hare:-|
|ditatem in partes,quàm maximé poteratzquales di-
[uidebat;minor veró cligebat,quam volebat primus;
.jau&tor Senecalib. 6. declam.3. Nam nomen j«efdoc
|partis,quo vfus Euangelifta Grzcé eft, in facris litce-

tis hzreditatis proprié partem fignificat. Pars piea

|ADeus in eternum, DÍ.7 2. 26. Gc, bec eft Pinkominir impij :
Mob.20.29.& alia fexcenta,que lc&cm'ïafïim OCcur-

rent: que.ex Hebraica phrafi ad verbum expreffa
funt, p*rt quod proprié de hzreditate dici folet.
Conueniebat hoc in Martham, & Mariam. Nam &

rat partcs ; & Maria natu minor , cuius erat cligere,

forores erant , & Chriftum quafi hereditatem füam!
- |diuidebant ; alteza eum.in ipfo , altera extra ipfum!
"jquacebat. Martha maior natu, quodammodo fece-

À rum in calo,vbi nea, erugo nea, tinea demolituryCg" vbi fures

optimam elegit partem; quia Chriftum in ipfo, non
extra ipfuim elegit. um eut
- Qrea non auferetar ab a, ) Ridicula mihi & inepta
interpretatio vidctur , que Caluino valde acutavifa
cít Sic enim exponit , quafi Chriftus refpondeat ad
id,quod Martha rogauerat, ver.4. 0. Dommenon eff tibi

Hiyvt me adimuet; lenfüfque fitjnolo dicere,vt te adiu-
uet;optimam enim partem elcgit,à quaeam non dc—[
cet remoueri , vt corporali vacet minifterio : «2 au-
feretur ab ea, id eft non patiar,vt auferatur,non patiar
vtàme difcedat, vt adiuuet te nimis in miniftrando
lolicitam , & occupatam. Hocenim et(i cft verum,
eft parum. Longiüs vtique tendebat Chriftus, vole-
bárque ex effeétu, & fine docere, quid inter Mariz,

na,hec temporalis eflet.Ila thefaurizabat fibi rbefaw-

F

C

- Iceffariums Lam boc fibi Maria elegit. Trapfit amor smaltita-

a telaber, vt requies detur. 78 "nánigas , ia m portu efl., n

alteram a&iuam , que Marthz refpondeat. Quid er-

jbuit, nemo eorum non dicit. Dicit Bafilin monaft.

nen effidinnt nea furantur:hec thefaurizabat im terra vb;
&rigo,e2" tinea demolitur, C7 fures effodiumt, «* füramtur,
Matth.6.19.20.Quod enim illic de thefauro dicitur,
de omnibus temporalibus'etiam rebus intelligen-,
dum-eft. Non ergo fignificat Chriftus fore , vt pro.
pterca , quod elegerat Maria , ab ea nonauferretur,
quód gratia illi auferenda non eflet, quafi eam his
verbis in gratia confirmet , vt cum D. Paulo dixit 2.

taffts verum eft, tamen non id Chriftus agebat , vt

elegiffet ; quanquam cligere non potuit fine gratia]
Ecenim fi gratiam fpectes,etiam Martha gratiam ha-
bebat , que ab ea, vt credendum eft , auferenda non

riz,& Marthz occupationem interfit fuapte natura,
|quódilla zterna , hec temporalis fit. Ad hunc mo-
dum optimus quiíque au&or exponit. Auguftinus
Íerm.27.de verbis Domini, JZttendamm "Uitur étepa-
tiones noffvas circa multa. neceffarium eft minifermum corpo-
ra refethuris, Quareboc ? quia efuvitur miferiordia miferse
neceffaria e[E. Frangis panem efarienti,quia nuemifi efuvien-
tem. Tolle [amem,cwi frangis panem ? Tolle peregripationem ,
eut exbibes bofpitalitatem? Tollenuditatem,cm preparas ve-
flem?Non fit agritudoyquem vifitas? Non fit ca p:z'zam'aar,g:.æm1
redimn ?. Non frt vixa, quem concordas í Non frt mors, quem
ï ;(?pelir.?' In tllo feeulo faturo non erunt 1fla mala; erge.tiec ifla

lmingyicrid. Ergo Maria meliovem partem elegit; qua non au-|
— Oferetur ab ea. Hoc enim elegit, quod femper snangbit, ideo non
D 5 (feretur Ab ea. Circa onum (e veliit occupars ,utm tenebat,

IMibi autem adbarcre Deo bonwm est, Et rnvíüm de Mar-
ithaloquens , Circa multa esotcupata porro vnum eft ne-

Corinth.12. 9. Sufficit tibi eratia mea, Nam etfiid for-.-

doceret quid illi eratiz collatum effet , fed quid ipfa]-

loci expo-
fitio,

Pf2].7 .28'1 !

dimzt,C7* remanet caritas vnitatis, Ergo quod elegitynen an-
feretur ab ea : 4 teautem quod-elagfi , vtigue bec feguitur,|
vtique [abmtelligitur , à te , quod. elegifts , amferetur. Sed
bono tuo aufereturyvt quod melsus eft detur./Awferetur enim

eandem fententiam fcribunt Hieron.in c. lerem. 5.

Gregor.lib.6. Moral. cap.28. & hom.14.in Ezechiel.
Beda,& Theophyl.in commentariis. Ridet Caluinus

monachos , quód duo ex hocloco vitze genera cífe
collegerint , alteram eontemplatiuam, quz Mariz;

go? negatantiquos illos Patres monachos fuiiïe-,qui

petulanta
caftigatur.

veri monachi fuerunt , cüm omnes nunc monachos
appellat? Hoc enim , quod ipfe folis monachistri-

conft. cap.2. dicit Auguft. fermone illo 27. de verbis
D'omini, dicit Hieron.in commenrt. c.5. Ierem. dicit|
Caffian. collat.x. c. 8. dicit Gregor.illis duobus locis
;uos modó cirauimus,dicit Beda,& quis non? Non
quód proprié collegerint ex hoc loco,cui? nec igno-
rabant, nec tacuerüt alium effe fenfüm;fed quód eas

cemplatiue, alterü actiuz vitg propofuerint , quibus

4

nullum profecto potuit accommodatius excogitari.

duas mulieres tanquam exempla duo , alterum con-j .

r
Caluint

crat. Docet ergo quidinter contemplationem Ma-|vera huius|

r

povtt n PUENDIOOCUEAUADGIAR 7

l -penm. Ro p U MU a
s t - * À s
( r MP J5 5 lxbl r p ts r o RVC NEPE Qu X w
" - - : * u f m -- : R DI Pt at
b5 LAj W bj d 1 N b A * 81 a* LOU
. - : k o d E W x ^ e P
T )v Pn b l. ol * ^ & E a
B T $4 : : d 2 h LY Rn b5
Y n d ss Ts E rg "

J PImd7, Wa *
u s p N

" l : : * 1 ' ; A *
[ P : 5 LT
! d ONP- «
h Rom - .. 2* »
M - » P ^ ] i
a, SER du
P i x - I
N

'gffa&um eft: cum effetin quodam loco orans, vt ceífa-| -
2) ) uit, dixit vnus ex difcipulis eius ad cutn : Domine,, doce
$// nosorare , (icut docuit & Ioannes difcipulosfuos. 2. Ei|
2415 ait illis: Cum oratis, dicite : Pater , fanctificerur nomen

M PeNS/Assaeiese CLUTH, Adueniatregnum tuum. 5. Panem noftrum quo-

|
lMü-iE"eïa'm:
ilod i
i tv ^ .A ,V
U j
m l :
:!tmusi v |

!'Mf:-(

Matt. & b.5
7 A LEDLXN - r] BA EEX : PT ' j . "
D) s g j idianum da nobis hodie. 4. Et dimitte nobis peccata
RRE TE 5 noftra, fiquidem & ipfidimittimusomnidebenunobis| — |

|

EEE der 4 . del
v | — [Etnenosinducasin tentationem. 5.: Et aitad illos: Quis veftrum habebit ami-*
: ? cum, & ibitad illum media no&e , & dicetilli: Amice , commoda mihi tres pa-
n roHa Yvy RI OC IDIHID. (HLUUC TIUESZOTHOVIDUDOLISIO 1j
N 1] nes, 6. quoniam amicus meus venit de via ad me, & non habeo quod ponam

ij — loftium.claufum eiï,.&&;pücri'mci'megu'm-funt in cubili, non poffum furgere, &] -.« -

,mgt»l |

"i j daretibi. 8. Et fiille perfeuerauerit pulfans: dico vobis, etfi non dabit illi furgen:

fufqofe o MA WIDUMT 2* * 3|Matt. 9. 0.
10, Omnis enim , qui petit, acci-J& e «
6E Y FO g . rewrd g ' u SPHTES ar. I Cöf

; UP : v UP w d : A i /* AXALKAANA M n C 4 E us Bd d E. i ué dkdkt Rn
pit: & qui quarit , inuenit; & pulfanti x:ïg crietur. z Quisaurem ex vobis patrem| ?*

""
w:'f. |
j Ce. fQï'T licrr- r
" ii g MIM |
m;m/ Matt.à,d.5s'
:

Mar.4 of

mbis. : |

*o& :

4

vndeexiui 25. Etcum venerit , inuenit cam fccpis mundatam , & ornatam. a&

ii - z P UROA "I T H i BIN ER DTISSEES OE YPAMU BG "—

M M : : UPE QNESENQRBIRQR SONHSA
/ 1 n n A r«v ao R uN , N icqobo x z EUR ERE ERE RRR L eLYSE. : — ; uoqeem u

æ i j Meeteci i i wuss s r o MTR
EM * : : EC cum

b'

! :
Matt. 12. c.
39.
Ion. 2. a.2.

j. Reg. 10o.
4« l.
7-. Paropoac I

|Ion. 3. b.5.'

I Mat.é C.21,

j Mat.z;.c.zf

]2. l'at. 24.

audiunt verbum Dei , & cüftodiuntillud. 29. 'T'urbisautem concurrentibus coc-

. dabitur ei , nifi fignum Ionz Prophe.tæ. 3o. Nam ftcut fuit Ionas fignum Niniui-

I&Jatt.y.b.x;ï1
. ^Mar. 4.€.21

"* pra, nefciunt. 45., Refpondensautem quidam ex Legifperitis , ait illi : Magifter,
hizc dicens ctiam contumeliam nobisfacis. 46. Atille ait: Et vobis chifäc"ritisï

ls csalneradone dta, s. 3üngoinc Abel, v[quead fanguinem Zacharie, qui perij

10 COAN. MALDONATI COMMENT.

cum hac diceret : extóllens vocem quzdam mulier de tutba dixit illi : Beatus ven.
ter ,qui te portauit, & vbera, quz uxifti. 28. Arilledixit: Quinimmo beatijqui

pit dicere : Generatio hac , generatio nequam eft : fignum quarit, & fignum non

3

[

J M "u; :;;*ä 3

i

-

" TECAROE

m
"] ïä

il ?'.**.1 *b
jl

primaria
religionis
Orare.

-

efingunt
preces,

Pars vna &Àon certam füpplicandi Deo rationem haberer. Ita-
1quc quifquis vnquam religionem mutauit, &orandi|.-

*

J erans.) Matthzus c.6.9.cüum nó-
»Jd" dumoraret,autítatim oratione
5 7^ finita, necab Apoftolis roga-
;OWS tum fed concionantem , dumj
-9 Scribarum , & Pharifeorum ft-
-9 mulatam ia orádo religionem

docuiffe. Qua ratione ifta conueniant, illic differ-

uimus. d at |
- sicót docuit (g? loannes dt!ï':hælbx [uos.)Ex hoc vno loco

|ram orandi formam difcipulis fuis tradidiffe ; quam
lautem, id non conftat. Vtinam haberemus. Nam etfi
melior,quàm ea, quz nobisà Chrifto tradita eft;cife
non poterat;tamen ex ea cognofceremus, qui.diin o-|.
randi apad Iudgos ratione innouaffet, Nec mirádum
illum certam orandi formam difcipulis fuis prefcri-
bere voluiffe; pars enim eft,& quidem ex primis vna
religionis orare. Nec vlla fuit vnquara religio , quz

rationem mutauit. QuarcTIoannes , qui hominesà
vetere legis Mofaicz religioneauellere, & ad Chri-
(tum traducere conabatur , hoc in prímis curare de-
buit,vt Prqfcribcrct diícipulis modum orandi.Idém-
que vt Chr iftus faceret, qui nouam inftitaebar rcli-
gioncm,Apo&oli rogaþant,æmulat;iorïe fortaffis ali-
qua, vt Theophylaà. cxiftimat. Imitati hoc funt hz-

enim vnquam harefis fuit, que non continuo fuas

Hatefes |effingeret preces. Id de Arianis paffim fcribit Acha-
fingule(usln a(ius , de Valentinianis Itenzus ; de Marcioniftis
Tertullianus,de Manicheis & DonatiftisAuguftinus | D
Meomnibus fimul hzereticis Epiphanius. Nec longe
|nobisexempla petenda funt.. Quot noftro tempore

Lutherani,quot Caluiniftz precádi formulas,neque
icum nof(tris,nec inter fe ipfos conuenientes edidere?
Per libellos iftos precarios iiþecie rcligionisornatos
eorum fe primum herefis infinuauit.Euthymius;qui
. |bis Chriftum hanc candem orandi formam tradidiffe
puta5;primüm Apoftolisdeinde feptuaginta duobus
poftea ele&is difcipulisshunc qui Chriltum rogauit,
vtIoannis exemplo fe quoque doceretorare, vnum
laliquem ex feptuaginta duobus difcipulis fuife pu-
tat. Non eft diffimile vero; fed incertum.

(emel tantàm, fiue,vtalij volunt; bis hanc orationis
formulam Chriftus tradideric, illud certum fenten-
tiam , & fummam rer eandem cffe hanc atque illam,;

num totidem hic , atque illic recitentur. Nam Grzci
quidem ferc omnes codices , atque Syriaci omnia le-
gunt vno tantüm;aut altero mutato verbo,que apud
Matthaum leguntur.Itémque Greci auctores Theo-
phyl. & Eutlym. interpretantut, Libri veró Latini
omncesnon lcg*t, Qui es in calis nec, Fiat voluntas tua
L/th in calo , «2 mterra, Ecolim hecapud Lucam le-
&a non fuiffe perfpicuum eft ex Auguft.in Enchir.c.
us. & n6. & ex Bedain huius loci comment. Nec
quifquam vnquam;quód fciam , Latinus legit inter-

lreprehcndcrc*t , difcipulos (uos his verbis orare dicit] -

conítat Ioannem certam aliquam, & ante non vfita-] B

ictici Ioannis, & Chrifti exemplis abutentes. lNullaf.

Cum eratis dicite, Pater fantlificetur nomen tuam. ) Siue

quz apud Mattheum ponitur. Dc verbis dubitatur, |

IN-CP Y TOX
BOS Tf:&um d?,cynïefä: in Ajuadam ïmïg A

P

2
TNNM .

fecundàm Lucam,& Ambrof.lib.s.de facram.c.4.ta-
tidem hicatque apud Matthzum petitioncs ponunt;
non ideo feciífe arbitror, quód hic totidem legerinti
fcd quód càm vellent dominicatn orationem expli-
care, ex Matthzo fumpferint, qux apud Lucam defi-
derabantur. Quemadmodum i quis Domini paífio-
nem exponens;ctiamfi vnum aliquetn Euangcliftam
interpretaretur;ab alijs fumeret,qug ille non diceret;
Itaque noftram le&ionem magis hocloco incorru-
ptam , quàm Grzcam cífle puto ; & quia Latini om-
ncs au&ores italegunt; & quia facilius fuit aliquem
Grzcum, cüm videret pluraapud Matthzum , quàm
apud Lucam legi, vitium ratum ex Matthazo in Lu-

C

E

F

lüresü Nam quód idem Auguft. (cr.28.de ver. Domini!
OU DNUNURANSNUNEMM : z

Latinis delere exemplaribus ; quod habebant. Quis
enim potuit effe ram audax , vt dcleret, ea prefertim;
qua cüm apud alterum effent Euangeliftam , repo-
nenda potiüs,fi non legerentur, videri poterant? Hu-
Nius igitur orationis dominice explicationem inMat-
thezi commentarijs c. 6. 9. I0. 11 12. 13. repeties.
Et a—i:.æþi ;illos ,Qun m:fï' ram babebit amteum ,€7' ibit ad
il media no&te.) Hanc (imilitudinem,; qna per quat-
tuor fequentes verfus cxplicatur , folus narrauit La-
cas;fecitque optimo confilio,vt prefcripto orationis
medicamento cius etiam vfum declataret; & quara-

ris mandádum putauit,ne nos latetet; quod difcipu-
ios fuos Chriftusne orationis fru&u priuarentur,la-
tere noluiffet.Docuerat illos rationem orandi;opor-
tebat & orationis vim atque fru&um exponere; quó

libentiàs co , quem petieranrotandi modo ; iniecta|.

| . : :
ifpe, quod poftularent, impetrandi vtcrentur. Opor-

tebat & naturali humani ingenij morbo medeti. So-
lemus fi femel, aut iterum aliquid à Deo petentes nó

Non fecus atque zgroti,qui;fi fumpto fercl medica-
mento non continuó fanati füexint , medicum ácct-
(ant, medicamentum deteftátur, necadduci potfunt;
vt iterum fumant. Vtrumque igitur hac fimilitu-
dine facit Chriftus , & ad orandum diícipulos horta-
tur, propofita fpe quiduis,fi perfeueraucrint , confe-
quendi; & monct,ne defperent fi primo, aut fecüdo
orantes confccuti non fuerint quod poftulabát;tane
dem conceffurum Deum efle quod pedit,vt Cyrilius
apud D. Thomam obferuauit, Id probatargumento
à minotead maius. Id vos facerctis, qui homines, &
mali eftis;multo igitur magis Deusfaciet , qui Deus;|
& bonus eft. Quemadmodum in fimili argamenta-
tione ver.rs. concludits $7ergo ves,cum fitis mali , nafta
bona data dare flijs vefriquanto inagu pater vefler de calà
dabit firitwum bonum petentibus fé ? Eodem fpc&at para-
bola illa viduz iniquum iudicem iuterpellaniis, qua
ponitur infra c.18.2 Quod ergo dicit Quavefirimima-
iorem habct emphafim , quàm fi fimpliciter dixiffet;
quis habet amicum? Argumentatur enim cx illis ipfis|
quibufcum loquebatur; & ex fe ipfis conie&uram fa-
cientes confiteri cogit nihil Deum continenter, &
!con&antet orantibus negaturum, Hocceft, quod ait
Ecclefiafticus c. 18.22. Non mipedtari orare [mper,cy* ne
! ävet:ria v[aue 4d mortem iuflificari. Et D.Paulus Ephc£6 :

cam tranfcribere ; qua decffe videbantur; quàm ex|:

tionefciebat hoc Chriftum dixiffe, cadem ipe litte-]

Perfeueci-
dum efle

in oratione

hac fimilis ].

impetramus, & impetrandi fpem abijcere , & orandi Z*äfu*:e m
ftudium rclaxare, nonnunquam etiam nutare fide;|

18. Per omnem orationemsqz ob[cerationem orantes omni tem -

m

MT

. I

-

ER
EL .

3

o E U ts nnd

P&l. n8.6 drcobag, Medya nocfe furgebam ad ca:;f:endum tibi ; 1deo me-

i irmit bos panes , quos appofuit nobis edendes. Petijt cwre dicit,
Píal. 6.7.. |

- Dauidis

exéplo fe- fem, Et ideo [ériptorum memores , noélibus ac diebus oratiom
pius orare. )
debemus.

Tfal. 118.

164.

[erat; & tertium oportebat effe communem , fi forte

|[Origen.fiue Cyrillá Alexand.legat lib 5.in Leuit. le-
|gat Auguft.fer.29.de verb.Domini fecundàm Lucá;

235

IOAN. MALDONATI COMMENT. -

fecratione pro omuibus fantlis , & ad Colof. 4. 2. oratrom
inflateyvigilates w ea cum gratiarum acfione,Gc1. 'I:he[ï'al.
17 18.Sine intermi[sione orate, m omnibus gratias agite-Hoc
fola fantarma , quibus inui&us expugnatur Deus.
Vincifeànobis patitur,cum rogatur. — —
- Et ibit ad illam media noffe. ) Incommodiífimo
tempore cüm minimé credibile erat eum de le&o
(arre&turum,vt petenti mutuó panes daret. Nam &
hocipfüm eft argumentum à minori ad maius. Si
media nocte dabit propter amici rogantis obftina-
tam perfeuerantiam,multo magis quouis alio tem-

nullum tempus ctiam no&tis medium , quod maxi-
mé eft rehiciendis fomno corporibus neceffarium,
orationi incommodü ducere debere. Re&é in hüc
locum fcribit Ambrofius , Qwis autem amicior nobzsi,
quam qui pro nobis corpus [uum tradidit ? Petit ab boc me-
dia netfe panes Dauid , Jetift, 9 accepit. Petijt enim quando

Lauabo per [sngulas noctes lelum meum ; nec enim timuit n
excitaret dormientem,quem [ciebat femper excnbare vigilan-

inflantes,petcatorum noffrorum veniam poflulemus. Nam ff
tlle tam (antlns , q9* qmi vegni erat nece[sztatjbus oeccupati
E o R
fepties im die laudem Domino ditebat ,matutimas €77 ve[per-
tjngs [acrificus [emper intentussquid nos facere oportet, qur eo
amplitss rogare debomu ,quo frequétitts carnie c mentu fra-
«litate delinguimus.
r 1

vmice accommada mibi tres panes-) G. seu(9v i acéie
xit, quia vno ipfi qui petebat ; altero amico opus|

vnus vni non effet fatis. Propofuit enim fimilitudi-

fi ci panis defuerit; (applemétum. Hic litteralis eft
(eníussallegoricum & myfticum, quia noftri nó cft
infïituti,(Prqtermittimus. Si quis tamen defiderat,

legat Bedam,Theophyla&. & Euthym. in commen-

Iib.aduer.Marcionem 4.hincetiam illius deliria co-
Jarguens.Cum dicit, "tmnice fapplicem repre[eutat.
6. Quoniam amicus meus veuit de vta ad me,e7* n ba-
]beo, quod ponam anteillum. ) Duas affert caufas cur tam
Jimportuno tempore ad amicum veniat, & cur fibi,
quos petit panes,dare debeat; quód amicusad fe de
|viafeffus;famelicüfque diuerterit, quod plus ad mo-
jüendum habet ponderis, quàm fi fibi petiuiffet ; iu-
ftior enim vidctur cauffa pro alio , quàm pro fe pe-

&urum effe;itaqs perinde quodammodo eft,ac fi illi
ipfià quo petebab;peteret; & quód nihil penitus ha-

" beat; quod in cenà illi prebeat; acne panem quidé.|
. |Facit ctiam adimpetrandi facilitatem;quód non de-

licatas carnes,nó prctiofa vina,fed panes petit,vnde
magis intclliei poterat cius inopia , & có minüs ne-
gari ab amico , quod petebatur, quo erat vilius. Et
hic fi quis myfticum quzritfenfum;eos quos modó
citauimus;auctores legat. |

.|détet; vtappareret,quantüm importuna , & vrgens

poredabit. Indicatetiam nos,cum dicit media notle,|

apléc,mutuo da mihi tres panes. Tres, vt opinor di-|

nem fumptam de medio, & cx rebus ijs,que fieri fo-|.
lent.Solent&utem fingulis cóuiuis fïn?uli panesap-|
|poni,deinde cómunis aliquis panis referuariqui fit;] -

tarijs. Tractat & Tertullianus fubtiliter hüc locum;

tendi;& dum amico ab amico;non fibii píipetitin-|.

dicatfe idem pro illo,à quo petit, in fimili cauffa fa-| F- impudentes quodammodo, & importunos in peté-

- amico; quod petebat daret ; hoc etiam dico fore , vt

7. Nolimibi moleflus e[fe.) Non erat vero fimile ita

It —

|pereim Jpiram,er m ip[à vigilantes im mni inflantia,C7* 5b- À. amicumamico refponfurum , (ed pertinebat adaz-

gumentum;quo vti volebat Chriltus, vt ita refpon-

períeuerantia valeret.Ideo per hypothefim dixit,in-
telligitur enim, fi ille refpondeat, id eft quamuis ille
ita refpondeat ; tamen fi alter non propterea terrea-
tur,neque difcedat,fed inftet, pulfet; vrgeat; tandem
extorquebit.Si erim itatim petenti dediffet , nó ap-
paruiffetquam viin perfeuerátia habuiffet, qua po-
tiffimüm in re totum areumenti momentum erat.
dam ofhwum clau[um ef2-) Excufat omnia, quz pro té-
pore videbátur effe poffe probabilia, quód ianua ef^
Íet claufa, quam moleftum , & fortaffe periculofum

le&to,& furgere fine moleftia nó poffct ; quod pueri

potfet , nifi magno fuo incómodo de lecto furgeret.

tinere omnia, vt appareat & petitionem'faiffe maxi-
jmé neceffariam, & repulfioné fuitfe iuftiffimá. Puc-
^ j . . i
ros hicnon famulos,fed filios interpretor, quemad-

hilij potiüs,quam famuli vocari folét; & quia in co-
dem le&to;aut certé in codem cubili crant,vtrumq;
enim xó/l» fignificare poteft. UE IU Gu

cis codicibus non leguntur ; leeunttamen Ambrof.]

necelfaria.

en fit proptér improbitatem tamen eis frvget C dabit illi|
quotquot babet neceffarios. Hzc non videntur in DeumP
contenire, neque propterea dicta effe ; vt ad illum|
|&ccommodétur: fed vt magis intelligatur, quantüm

amicitia impettare non poteft, Necenim Deus in-
|uitus, & , vtíefaftidio liberet importunasaudiendi

tatio à minore ad maius ; fiille non propter amici-
tiam , fed propter improbitatem folam petentis fe-
magis pater veffer decalodabit [piritum benum petentibws
tione accommodare,;vt fignificetur,etiam Deüm nó

Íolàm amicis, verum inimicis etiam fuis , id eft pec-
icatoribus non propter amicitiam , & gratiam à qua|

effet, intépeíta no&e aperire; quod ipfe iam effet in|
etiam fecum effent, ita vt nemo elffet domi;qui dare|

Denique re&té Euthym.dicit, & ca quz alter amicus|
panes petens dicit,& alter negans refpondet,eó per-]

modum Tertul. lib. 4. contra Marci. & Theophyl.|
tüm quianó zdjd'ec, fed «4dia dicta (unt, quo verbo|

8. Et i per[émerauerit pulfans.) Hzc verbain Gre-| -
|& Beda, & videntur effe ad explendam fententiam[

Dico vobss ,etfimn dalit illi favgens, eo quàód amicw]| -

|perfeuerantia valeat;cüm impetret aliquando, que] .

|preces,petita concedit;fed latet etiam hicargumen-|.

[cit,quanto magis Deus faciet; qui nó amicus modo;|-
p |ed etiam pater nobis eft?vt concludet ver; 1. quanz

i Quanquam & hocadDeum poffümus aliqua ra-]

jillialieni funt;fed proprer ipfam orationis perfeuc-

d'esavrecté nofter interpres improbitaté vertit,quá-
uis nomen proprié impudentiam fignificet. Probus
tenim Latiné dicitur qui verecundis;honeftis,& mi-
nimé importunis, & moleftis eft morib*. Vult Deusl

jdo nos effe. |
|' . 9- Et ego dieo vob;.) Qui paullo ante dixi fore,vt
lamicus ille Ymportunis amici precibus furgeret , &

etentibus vobis,& Deum perfeueranter orantibus
dctur. Hazc eft fuperioris accommodatio parabolz,
& argumenti, quodin ea l-atcbat,explica-t-a- cóclufio.
ISedomnia que fequütur víq; ad ver.27.apud'Matth.
C.7.7.& C.9.32. & . c.12.22.à nobis tractata fürit.
" : 27. F 4&.""7 6/1 4Wem,a)tm fäæcdiære!.j) Hec hiüo- :

r1à

4 n Pa soiels UNKUR - : F Petfeucta-
itantiam tandem cóceffurum elf&,quod petent ayaJ-tia in ora-
: tione Deá
ifleait.

KWX
m&k.-

:ïaem(ä T

MTAU

TIT

.......

f'"' XX ;
Yotef 153
IN:JFMS? kS
xicns od
i
» 1 MM
.ul'f ,' i
; unti
!
t ^,
ia
feuma

?Iffüf'r!cr(euctz"/
H i, fs 04
« a. La ia 095
! m.l ione D&
quifkæï'
'(obuï

d

A

— Ü RRR E

i du

BuacccAEe o u TIN LVGAE: CAPA Xv ? 91

^

a 3

m t

iri

mendatur,quáuis æb-Ifcnæ«o:-lxb;:;;- €.14. pratermiffa.

v

cg* vbera que [uiffi. Ec caetera tu tbà quz miraculum
i'dcm—äonfpcxcrxas,admimta fuiffe dicitur, ver.14. fed
fola hec mulier cótinere fe nó potuit; quin admira-

quid illa folum dixerit;ab Euangeliftanarratur. .. .

di&a fit
Chrifti
matcer.

Med vocat auandá;quemadimodüvocare folemus ho-|

quód viris;qui fibi fapientces cffe videbátur, nó cte-|-
|dentibus,ipía & mulier fexu minüs doctrine myfte-|:

|trem qui cócepit geftauit;ac edidit ; & vbera que la-
|éte.editü alaerunt; & ad muliebré confuetudiném,
laudátífque perfoni magis accómodateé. Solent mu-|

Iquafi nó ob aliam cautfam,quàm propter ventré, &

|nego maius aliquid de Chrifti matre hác mulierem
: Lcognouiffc; etfi id pleriq; ncgaát;fed illud certü,om-|

rain faiffc indicat, propterea non appellat nomine,|

miries ignobiles.Eodé pertinet;quod addit, de turba.

dicat fuiffe plebeiam , cüm:in media fucrit turba.!
Omniaad cómendandam mulieris fidem pertinent;]

riorámque capaci, & rudis de plebc credidcrit, & ita

gnæ,'innäuit Beda,deuetionis,ez* fide:
qua Scri
mantibus tátAeius imcernatione pra omnibus [ynceritateco-s.

|. Beatus veter qui te prtauit C* vbera, que fuxifli.) Sy-V
necdoche eft, qua pars pro toto ponitur. Voluitj.
lenim matré Chrifti beata dicere ; (ed matré eius per]:

ventré, & vbera defcripfit , & maiore orationis gra-

|tia;atque cfficacitate dum eas nominatpar,tcs*,*quæ |

generádo,alendóq; Chrifto maximé feruierát, ven-

lieres cas:potifïimüm' duas partes & inlaudem; & in

ra,qua no ladauerunt, Beatá igitur hec mulicr Chrifti
matré appellauit , fed beará nó per fe ipfam,fed quoód
Chriftü genuiffet, aluiffetque. Hanc ctiam vim ha-
betilla totius ex duabus partibus fac&a defcriptio;

vbera,id eft qubdChriftü genuilfet;beatá dixerit.Nó

FAtlum eft , iniquit ; cim hde: 'di*terc? : Non dubito quini.
voluerit Euágelifta mareriam his verbis, & occaíto-|
nem futurz hiftoriz dcclaratc:: Cum'enim di&urus;
e[fet mulierem quandá de media turba fublata voce|.
clamaffe,Beatus véter qm te partáutz 7* vber4 que foi f
volait priüäexp—-wubæ,qüara cotnmota fu 1[&5 vrital
Jelamaus Chriftum laudaret. Et audiucrat Chriftum| .
tüirabiliadocentem,Pharifcos penitus rcuincétem;| |
malto veró mirabiliora facienté viderat, eijcientem It
dzmonium ver. 14. muto fcrmonisgfacult.atä ditemy|.
erupit igitur in hàc vocem,Bearus veter qui te portamit, -

tionem füam clàámore,laudibáfqs declararet;idcirco|:

| Ex:o-!lem-«wæmzqäædä mulier da;uräd;"dixl't.*) lämþha-—
fim fingula habét verba, & quód dic,iu't)ExtolZes- vacem;| -
magnü enim declaracaffe&um; magnaiq; fidem in[
clamoré erümpentem.Ex intimis animi fgnübg-sf lq.". |
quebatar, que Quanta poteratmaxima contentione|-
clamabat. Alté enim, vt obferuauit Euthym. in eius|
lanimü Chrifti fermio defícendera; & quod dicitqwa-|
dam mulier,quibus verbis Vnöf?l.üm. m ulicrem, quod |
ipfum per fe mirü erafed ecii ignoti, atque obícu-|

Quod etfi próprié (ignificat de media curba clamaí-|-
(c;nó de turba;id eft de media fuitfe plebe;tamen in-| .

crediderit; vt càm continere erüpentis fidei impetül.
. |non potuerit; quafi afflara numine clamaucrit. Ani-|
' Àmaduertit hoc & admonuit Theophyl. & Beda;Ma-].-
ï&"c milier ofleditur,| .
u7 Phanifeis Düm tï!(ntibm,[ïmul (rblajabz- |

vitium nominare,infra c.23.29.Ecce venient diesym qui- |

R bus dicet,Beate fleriles,e0" vetres qui non genuerut,c7* vbe-
B eata cur

C

gnofait,tanta fiducia cofitetur vt 9* prafantmm proceris ca-|- E
tomniam , G7 futurorum confundat hareticorum perfidiam.|-

3À folo fcribitur Euca;vna enim eft,ex quibus eius .A
in fcribendis rebusà Chrifto geftis dilizentia com-

| fmtm titi forzs /iant,qwrïm :c,rvefpo'n dit? Qu« ef "ater
mea,e7" fratres mei? e7* extedens maniein difapulos [uos di-|
XI , ecte mater mea ,. Qg" fratres mnej, Quicummqueenum feces-| :

P ad

Fcpcrilï'ct Chriftü.Quod hocfeníu verü eít, vcinel-
igamus nó fuilTe Deü tantàm illi collaturü gratiz,

|nifi Chriftidigná matrem efficere volaiffec. Probat;

ex hoc loco Tertul.in lib.de carne Chrifti , & lib.4.

e » m P r d e .,v— , a (* i
nem eius fclicitatéad ventr& vberág; retuliffe,quafi,
[tam feelix,tá faiéa etia,fi vis,futuranon fuiffet, niii —

ftas , vt opinor,qui Chriftü per Mariam tanquá per
canalé tranfijffe dicebant, carnémq; non ex illa, fed
ccelo traxiffe , eam veré Chrifti fuiffe matré fiquidé
bcatus vocatut eius véter;quód Chriftum portalfet

Theophylargumentatur. —5 —.
. 28. Quimimo,beati qui audiunt verbiá Dei, ev* cuftodiust

[/4ud.) Refellédaiu primis et interpretatio Caluini;|

qui patat hanc phrafim negare quod dictü fuerat, &

.Jaffirmare quod dic&tü non faerar. Quafi neget Chri- :

ftus matré füam beatá fuitle, beatos vcrà eos effe di-

qui à Grámaticis verberetur , quod linguz proprie-|

terum aurü melias effe dicis. Quin,ctiamfi Chriftüs

|difertis dixiffet verbis;non eft.beatus venuter, qui me|
|portauit,& vbera que fuxi; fed beati funt qui audidt| -

verbum Dei,; & cuftodiunrt illud, n6 polfet colligere

cótra Marcioné Chriftá verü habuiffz corpus, quod. ,,, 1.
Marcioniftz negabant,quádo véter ipfum portauit, tz , & A- |

; E. H : P RSN IOT *Q.ari- Polinari- [
vberaq la&auerunt, Probat Beda cótra Apollinari D. refura-]-

beata vbera, quód Chriftum la&auiffenr. Idem &j -

casqui verbá Deiaudianb, atq; cuftodiant. Quodil-|-
le hezetico in fanctiffimá virginé facit odio, dignus|

tatem ignoret.Foterat ex vino ex prieceptoribus fuisi V, c
dilcere cótrarium , qui in háclocüícribés admonu-|Aanota. ].
etat;pópauryenec affirmare,neq; negare quod dictü ^ P9e — f
jit. Atqui ille ipfcfi meliüs proprietarté perpédifet]: ——
vocis,intellexiffet afhrmare potiüs quod di£tum fic.|-
Perinde enim eff ac fi dicas,imo potiüs; quiauté di-| -
cit potiüs,vtrüque & quod didtü cft, & quod dicen-] -
dum,affirmacleddi&o diceudü. preponit, vt fi ali-] |
quo dicéte;Boná eftargentü,refpondeas,imo potidis| -
aurü; non negas;fed affirmas argentü effe boná; ca-] -

Caluinus Chriftum;quod mulier dixerat, ncgauiffc.

tur,

Y

Caluini in|. -

Harm*nni&

inepta ex-
olitio tc- |
prehendi- ].

tut,

í

Quemadmodü ex eo quód dicit Mifericerdiam volo,nà

negari videtur,nó abfoluté, fed alterius cóparatione

cum quidi illi cócionanti nütia(fet,ecce rhater ti& , cz*

facrifiium.Matt.9.13.colliei non poteft Deum facrifi- 9fee 9 -
icium nolle;fed minüs quàm mifericordiam vclle.Et|: !
ex co quód dicit Matr.10.20. N9 effis vos qui lequumini,|-
fed [piritue patvis veflri, qui lequiturin vabis, nó fequitur| -
nó fuiffe Apoftolos qui loquerétur,fedSpiritum po-| -
tiàs fan&ü fuitfe;qui in ipfis loquebatur. Szpe enim]-
docuimus eiufmodi locutionibus id quod abíolute| -

ncgari, Átqs ad eundé modum intelligédum foret, fi| — .
Chriftus dixiffet;nó venter qui me portauit, fed qui|..
audit verbü Dci,& cuftoditillud;beatus eft;nó cnim| -
ventré qui fe portaucrat,beatum negaílct;ted minàs|.-
bcatum,quàm qui verbum Dei audiret, cuttodirét-! -
quo;effe ügni&fi-calïkt.(ääto maegis,cüm non dixeric, l-
beatus nó cft véter,fcd uduouls s imo potiüs;beari qui|:
laudinnt verbis Dei,e7- cuflodiuntillad? Cuibus , vt dixi-l.
mus,verbis tantüm abeft, vt ncget ventré quife por-j- |
tarat,beatü effe;vt potiüs affirmetvt Beda, & Theo-| -
phyl.in cóment. & Chryfoft.apud D. Thom. obfer-]-
uarunt. At cürifto ipfo modo Chrift? refpódee Car,|-

rit volitatem patris maqui in celis efl ille mena frater , ey
erer , «7- mater eff . Matth.12.47.48.49.50. An ncgauit

. ; Mariam. matré fnam effe? Minime veró ; fed quiá in|

pra:dicandï |

P.

4

F

1

d BC (2

Virginitate
frepius.$. .

-

NÓ fatis eft

bum Dei, .
niü cufto-

Qias.

Ália Calui-
ni calánia
diluitür.

|& vbera, qu& fuxiffet,occafionem accepit verbi Dei,
quod przdicabar com mcnä&ncii,quöd beatiores ho-|.
mines,quàm venter, & vbera poffetfacere. Nam &|.
ipfam matrem füam beatiorem effe , quód verbü Dei|
— .. Jauditffet,cuftodi fsétque; quàm quódfe corporaliter].
Tib. deS. »enuiffet. Magis enim beata fuit quód menre, vt Au-
2utt. & alij Patres loqui folent , quàm quód corpore|:
. |Chriftam concepiffet. Sicut Elifabeth illi dixit, Pbe«ra|.
! Mi eredidifli c... 45. Beatiorcs ergo qui Audiutt verbum
Dei , eg* cufledimntillud , quia mater i'pfä Chrifti hinc;| .
quàm inde beatior;& quia illa ipfa beatanon fuitfet;] -

audire vei-

237

IOAN. MALDONATI.COMMENT.

238

r i n , / . :
& fructum predicauionis , verbique Dei commen-
dandi. Tu mihi nuntias matrem , & fatres meos|

qui voluntatem;quam ego przdico,patris mei faci-

-«., |unt,melioris elfe conditionis, quàm ft mater;aut fra-]
. |tres mei; id eft quàm fi mihi fola carne coniuncti e|:
. Ment; Eodem modo hic ex ijs,quax mulier il!a veré di4| . -

xerat,beatum effe ventrem , qui portaffet Chriftum,

ctiamfi corpore Chriftum genuiffet;nifi verbum Dei

Thom. docct. Prudenter adiecit; v ewffodimnr iud

-

f conwerti Ab eo,quodallss traditit eff, (an&lo mandato;Con

mq uit,auditores legg?: " h
inflificabuntur Rom :2.13. &; effote fa&lores verbi , 7* uon

Janditores tantiem fallentesvofenetip ossquia fi quis auditor fV.
verbi " nan fatfor, hic comparabitur viro confideranti vul-|

tum tariitatis faa in fjeculo; cen[;deramt euim fes ez «tut,

enim erat faper petram. Et omtis , qui audit verbamea bac,
cgt non facit ea s fimilas erit viro flulto , qui edificaum domum

adetfe ; quafi magnum putes, vt te veraeít; matrem|-
/ , Y $3 4 i
acfrattem meum elfe;ego vcró tibi denuntio, cos;-

auditfec, & cuftodiffecillad , vt Chryfoft. apud D.

'quiaaudire, & non cuftodire , maiorem potiüus con-|.
demnationem , quàm gloriam affert. Melns enim erat|.
il]is 0 cogao[cére viam iwlitia, quam pf zämmnem retror-|.

tgit enisa illis llludveri prowerbj , Canse venerfua ad [aum vo-|.
mitum,cg , fns lota in volutabro lutt 2.Petri 2.21. 22. Nog, ].

funt :zlmd Deumg&dfa&are; lfgi.'; :

& flatim oblitws fl jqualis fuerit Yacob.r 22.23.24. Omns)|
inquit Chriftus;qui audir verba mea bacsez facit eayafsi-|-
milabitur viro fapienti, qui adificauit domum [uam [nper pe-V.
tramyez defcendit pluuiayeg? venernnt fimimna,ez7 flawerut|.—
ventiye irraerant in domum illam, e2* non cecidit, fandata|

Ffam,;ü:per arenatm y €2* defcendit pluuta , ey* venerutit ffa-
mmá, c7 flauerunt venti ( irraerunt in domum illam, ez7;
cecidot - fuit vuina iliua magna, Matth.7. 24.25.26. 27.:
Accufat Caluinus nos,quod verba huius. mulieris io-
leamus.in Ecclefia ine Chrifti correctione recitare.]

1

ftram intelligiGiniuriam nobis, & illi facit;quia& il-
lius di&um , & confuetudinem noftram non intelli-
gens in deteriorem partem interpretatur.Putat enim|

|mulierem illam Chrifti matrem propter folam eius]|.
gencrátionem remota fide,remota caritate, qua fem-| -
per Chriftam animo geftabat,beatà przdicaffe;quod|

paullo.füpra refutanimus. : Putat nos ; càm dicimus,
Beata vifiera Maria Virgios , que portauerumt etern patrd|

nerationem laudare.Erras;beatiorem virginé animo,
quàm corpore;fpirituali;quàm corporali Chrifti có-
ccptione credimus , ac przdicamus. Cur igitur cor.|

Jl.ï(.äionem Chrifti non addimus? quià nó id agimus,

Malienus fimul, & ftaltus calumniator cft;iniuriàm-[.
que non nobis modo,fed fan& etiam illi mulieri fa-|-
'|cit;que plena fide exclamauerat beatss venter qui tepor-|.
tautt.. Malignus eft; qui odio hoc dicit Ecclefiz ; tul-|
tus,quia nec mulieris verba;nec confuetudinem no-|

filium; vifécta tátüm virginis,& corporalem eius ge-|.

predicando Dei verbo erat occupatus;arripuit ex ijs;; À:|vtalios omnes, quiverbum Dei audiüt; atque cufto..
que ille hütiaderat,occa(ionem minifterium füuum,| |diunt; (ed vt [olam, matrem Chrifti laademus; & eam

B

Mi As

E :

jagebat , vt doceatnus populum, in quo.potiffimüm

|turàLuca.à ver. 34. víque ad hunc.locum , apud
-|Matth. c. 6. 1. explicauimus. Nuncca tantüm, quz
hoc verfu dicuntur , quoniam Matthaus non dixit| -

dgorie illuemnabit te$ perinde eftac i. diceret, fi fuerit
lucidum totum ; :erit.lucidum totam; Qui optimé|

|&oribus placuit.. Alij Latinam le&ionem ex Graca
fs depam$ qulitn s , ficatquando lucerna! fulgore il-

|Latihé; vt càim lucerna fulgoris illuminabit te. Mi-

ante- diximus, auctores rcfpondent, non idem|

ipfam non qmocunque titulo,fed illo folo, quód ma-
ter fit Cheifti , huius.mulieris imitatione laademus,
Ceteros faclicitatiseius titulos non addimus quidem
tunc; fed non excludimus...Aliàs.addere folemus, &
quidem tam amplos , àtQue magnificos ,. vt ifte ipfe
ferpens,quife nunc B. Virginis honorem valde tucri
fimular, crepecinuidia. . Addimus Chrifti corretio-
nem,cüm populum docemus; càütn Euangelium hoc
in facrificio recitamus,cüm idagimus,quod Chriftus
o
vera beatitudo conüftit. . Qd
-a9. Turlbis autem conewrrentibus, ) Quodíequitur v(-
quead ver. 34. Matthaus etiam c. 12..39.. cribit , at-
que illic nos etiam, expofuimus, Ceterum Lucas &
connexionem,& occafionem huius fententie preter: |
mifit; quam Matthas declarauit.Natratcüm Chri-
(tus demonium illüd mutum cieciffet;turbegque mi-
tatzelent, Phari(zos Seribá(que dixilfe,in z qpla|

Lucas hiftoriz ordine non ferüato narrat c. fequenri]
ver.io, Tunc Phariíeos,& Scribas quoídam fignumà.
Chrifto de cxlo petiuiffe;quo cerrids,quod dicebar,
c'öprobaret-, i'pfam refpondiü&, quod illic Mattheus,
hic Lucasait, Generatto bec generatio nequam ebt. ——
..36. Srergo corpus tuum tetum lucidum fuctit. ) 'Totam
hancoculi , & cotporis comparationem , quz poni-|

explicanda nobis funt; co diligentius; quo obfcu-
clufionem continent, Difficultas in eo cófiftit, quodj

.Tïiiigg»[arfïw tz;g.um*?lu Ci (i&l- " ]( ätï!.f, non I?ü 275235 ahqmm P,gr.-
tem tenebrárum , exi lncidum totum , e27 ficut lucerna ful-

omnium exporiere videntur, ad hunc modum ex-
ponunr, Dicuntnonconcludi omnino idem,quod
inantccedente fumptum erat, fed idem cum fimili-|
tudiies & comparatione quadam.:Sumptum fuerat|
fi totum corpus tuumlucidum faerit; concluditur,
non quidem totum lucidum fore, fcd quomodo lu-
cidum'erit; nempe; ita' vt fi lucernaaliqua folgente
illuminaretur.-Hocpluribus, atque melioribus au-|

corrigunt. Legunthoc modo Graci, ec óray 6 2txvoc
. . " .. - . À As o U
luminat te. Vndecóie&turam faciunt. legendum effe

hüs hoc mihi placet;quia & Latina verba corrigun-
tur,& correétio nihilo meliorem reddit fenfum.Fin-
gamus cnim noftrum interpretem eo modo vertiffe,!
quis obfecro erit fenfus,vt ft càm lucerna fulgoris il-
luminabitte? Quis enim : 1tà locutus fuiffer? Fin-
gamus- aptioribus .vertiffe : verbis ; . & ad verbum
exprcffiffe Greca, vt quando lucerna fulgore illu-
minabit te ; qnis ramcn eric fenfus, quo mo-
do dintologia fugietur? Nam quódilli, quos paullo

concludi

peoneipe démmernm ejit demnias Chyiftialmniani].
|refutatfe, probafséque non in Beelzebub;fed m fprito.
C Deiimpcerare demonibus; adiecitfe ; qui in Spiritum
lan&um,vt illi facicbant,blafphematlet;cinec in hoc|.
|ieculo ; nec inaltero peccátum remittendum; quod

riora funt ; & totius fimilitudinis,& argumenti con-]-

Non eífz

[laslonoyia. cilc ,:8z idem ex codem concludi videatur. .300,;0;0
e&uioAo0-—

/ :
yiay ofé
ditu£, -

. '— ;
u'ft'iam
Mnby
j .64
VAUP
.'yu.'ylm
«'9'"'*.1'1 E
dv Ul Xuüu
ind:0
M j
«

* jahran "
w AW
&^ !

l« antim
W vre

rig
lr
vert
rl
j 4
::!f' |
«
jf ff!U'
j po
quHO
at
.

— —
£
E
— RÁE

l

n

dg, & re&e erunt ; fi autem totum corpus cuüm , id
eft , omnes tue facultates, fucrit lucidum , totüm o-

[ac re&tum erit, quia (fub. oculus tuus ) ficut lucerna
fulgens te totum illuminabit. £z, enim acciplo pro,
Quia, per Hebraifmum, vt fepe aliás. Sic opixi'or
planus eft fenfus. us d- xbbont
37. Etcum l"l'*'ffetur.) Aug!.i?cinus lib. 2. de conf.
Euang. cap.39. & 75. & Bedain commentariis huius

4 |loci exiftimant Lucam hic ordinem hiftorie non fer-|

corpus tuum, id eft , omnesaliz tuz facultates luci-|

mnino, id eft, quicquid inde proficifcitur, lucidum,|.

& ante prandium , & in ipfo prandio lauare, vt con-
Quare non baptiXatus effet apte prandium.) G.oviv

l eppio ov «Gazrlieyn epo * 4eigu , quia lotus non fuerat
Jante prandium, Nofterinterpres ipfum Grecum ba-|
|ptizandi verbum retinuit. Quod facicaliquádo cüm

de ceremonialibusillis Iudeorum lotionibus loqui-
tur, vt Mar. 7. 4. Cümautem de Ioannis ; & Chrifti

|baptifmo , perpetuó. Credo non finecaufa. Voca-

bantitaludci Grace loquentes , noluit Euangelifta

Iudcorum vfitatam mutare vocem.Eodémque con-

L a hilio

AC " PASERAT

- leoncludi,quod fumprum faerat;fed idem aliter;idem| A . uare ; fed xes diuerfo.geftas tempore. coniungere.
ic Omparationemagi? exphcammä '1dc.ro: g—-ndnpwbbl, | Nam-i;nt.*crf ea que an,t,(f:l-.-l.fxar'mum; ,-",:& hocquodxgunic
quianeminem hominem p;ruden. tem ità :lof:u.,;nmm? narrare incipit , ea ?Cc?d??ïæï omia;que Mgtth. àca-
aut argumentaturum fuiffe perfuadere mihi poffum;| | |pite z. víque ad 23. fctibit ;x4:1&co.non,,d1xxlfe Lucam
fitotum.corpus cuum lucidum faerit; eritlucidum| . |cum hecloquerctur, fed; em loqueretpr, quafi fenfus
totum;ficut quando lucerna illuminabit; aurilümi-| |fit; cüm-non quidem tunc ; fed aliquandoloquere-
| nauctit te ; nam etíiin conclufione comparatioad-| —|tur regawit ilum quidam Pharifens , vt pranderet apud fe.
| hibetur , tamen meo quidem-iudicio-tautoloeiam! ^ |Libentiüs hic fequor Euthymium , qui hec; qua fe-
nontollit.-Adde , quód ipfa Grecaverbamihinon! .|quuntureodemloco , eodémque tempore acciditfe|.
|videntur cogruentem hæbcgc-fenfum. 51 enim. Gre- jputat,quo ..fupcg:iora.Nam qu.od Augult.& Beda no-
dcéelfet dic orav AU yvocacpazn ouhicerae, vt quandolu-| ||tant; non dixiffe Lucam , cüm hec loqueretur , fed, 3
cerna illuminat 'tc,fen.tcntia-ciïcï tolerabilis ; càm| B. |cm laqueretur, non magni mihi videtur effemomen-|
lautem dicat w« orxv euliénez,vt quandolucernaill-| —|ti..Quid enim intelligi voluit tunc locutum fuiffe
[Iminaueritce,tempus profectoillud fübiunctiüimo-| |Chriftum ,nifi que paulloante commemorauerat,
di fententiam. corrumpit , & infolentem reddit. Si| — |cüm.eum Pharifzusinuitauit? Quód fi noninelle-
qua ifti au&ores in Latinis, éaego licentiain Grecis| . xiffet fuperiorg locutum fuiffe,quorfum dixiffetieum
corrigendis vti vellem , ita mea quidem f.-cntentiä | lïa.qfærfmr.? qüid en;nn-agl.;xczïj-gtti-«llgcbat dicere à Pha-] .
corrigerem , vt nihil in (enfu. v!.;"nfolcns , n,ihll--dumm rilco inuitatum fuiiï'ci,mm;laqurte::sr,-au-t cüm fileret,
|Iremaneret: vnam tantüm litteram tollerem; vcvbi| - : ütcmgus fignare noluit ? Voluit ergo tempus pro-
| |legituredjua corpus,dicerem Zujsx oculus& fenten-! | |culdubio delcribere, quoid;quod di&urus erar ;ac-
: Iria cflet coxigma,,ücr,g()".o;culus tuus lucidusfuerit;| | .c1d;fïer;:n0n dcfcnpüt, hgmqn:xn;cllf:xi;; cn loquere-|.
Inon habens aliquam partem tenebrarum , eritluci-| — jr/4r ca; que dictafünt. Quin 1;*1,d'€-fumo t hancopi-|
[dum totum (fcilicet corpus) & ficut lucerna fulgoris C .xagoncrfl«-p-robemsargtl;nexatüzïïs:*-fndc.Augü&inus;&
J illuminabitte , fub. oculus tuus.. Noftrum enimin-| '|Beda ad. próbandam /contrariam argumentantur,| -
|terpretem non legitle Grecé ealítn, led ,gulicer; ex|.— .Q&Odf Lucas non dicat,cum hic loqueretur;fed|.
|eius verfione manifeftum eft, & íententia ipfa po-| - abtolute emm loqueretur, Nifi. enim Euangelifta pu-
|tulat; quz multo profe&o melior Latinz ,quam| | . taífet facilé .l'e&orcm .ex precedentibus intellectu.].
Greca le&tionis eít..Si poffem huius correctionis| |ram,quanam effent ea; que eum locutuim fuiffe di-
.meæ--au&oæln,aliquem bonuminuenire;,nihil du-] ||ceret, Vtigüö declarailet di-—ccnär;',icum.aliquahdö ad 3
|bitarem affirmare ita effe legendum ; quamuisaliter| — | turbasloqueretur;aut aliquid fimile.Cum ergo non|.
nofter legiffec interpres , non fatisemendatum na-| — | declarauerit, voluit nos ca, quz paullo ante dixerat,
Latina ed;.| &tus codicem. Sed vtfepéteftor,incorrigendaía.| - intelligerelocutum fuitfe! Apparet autem ideo hoc
tio non fa- |crarum litterarum lectione non quero laudem in- Euangeliftam dixifle ; vt doceret , qua occafione &|.
k:;ïdïu |genij, p xiver g apupay vt Greco apud Platonem pro4: inuitatus fuitlet à Phariíeo , & apud eum :Pha?rifæo- :
INe moseto| uerbio mofiemur. Ergo quianolole&orem cogere| ^ | rum fuperftirionem redarguerit. Cum Chtiftum de-
lliuesm. — |vt meam probet correctionem;aliam faluaLatina |moniüciicientem,turbámque docentem;Pharifgos
; Grecáquele&ione,quam nunc habemus ;interpre-| — |redarguentem audiuiffet, äPfc licet Pharifzus etiam| ;
tationem adhibebo. Prioriloco dicitur, $; zotumcor-| — |cellet, tamen volensfortaflis oftendere fe non tam].
]pus toun lucidam fuerit ; pofteriore veró nondicitur, |alieno abeo effeanimo, inuitauir. ^ — s iA
Jerit lucidum totum corpus , fed , eriz Incidum totum;| .| — .38. Etzngreffos vecubuir.) Curfoleret. Chriftusad|
quód ; quia ad corpus omnes interpretes referunt,| — | conuiuia inuitatus ire; fepe diximus. Quarebat vbi-
rautologiam vitare non poffunt; Ego nonrefero ad — | queanimas, & efcisaliquando capiebat. Nam accu-
corpus,fed ad totum abíoluté; ad omnia;que homo fatusaliquando ; quód cum publicanis & peccatori-| .
|habet; Quemadmodum fi per negationem dixiffet| | |bus manducaret & biberet ; hac ratione fe defendit,] -
fitotum Corpus tuum lucidá fueric, nihil eritquod, ,, |zen indt;gent,":qui fs fant;medico; fed qui malé babentsnon
nonfitlucidum. Nam intoto corpore omnia com- E L veni vocare inftos fdd peccatores ad pemtentiam, iüpra cap. .
prehenduntur. Quod hoc ziodo: meliàs intelli-ge- |5.3132. Quód ait Euangeliftaez mngreffus recubuit,per-
:ur, oculum,vt ait Auguftinus lib.z.qq.Euangelcag. . |inde eft ; ac fi dicererz , ftatim vt ingreffus eft ; nelo-
intentionem hominis vocat , tocum verócorpus,vt| - tis quidem manibusrecubuit , propterea enim dicit
cgo quidem arbitror, omnesfimul hominisfacul] .|Pharifeum miratum fuiffe, . —— — - u
tates , que tanquam membra diuerfa corpus vnum Pharifaus autem cmpit intra f veputans dicere,) G. 648
efficiunt;totumautem abfoluté omnesactiones hu-| — | eaezeajocid'dv sUaopactv, Pharifeusautem cum vidi-]. — :
manas, quae ex facultatibus ptofïcifcuntur.- -*'Ergo-v-är-.- fet , miratus eft. Cum vidiffet fcilicet eum ftatim ac.|
gumentatur ad hunc modum; fi oculus tuds luci-| |cumbere, nec lauiffe prius manus; magna enim reli-
dus fuerit ; id eft fiintentio tua fuerit re&ta;totum| |gioneludei omnes ; in primíí(que Pharifxi folebant

LON
L
d
4
|4
H
H
t
; M
f P
4
4 :
B2 t
:j i

l

$ ais t

.inaquomo-
; |do remiffi-

! 1catorü ob-
,jtineeat.

u r

241

IOAN. MALDON..COMMENT.

242

|luit. Ac fortaffe idco Ioannis, Chriftique baptifmus

|ptifini vocabantur. Credi poteft Chriftum ex indu-
- /ftria hoc feciffe , vt materiam reprehenfionis admi-|
|ràtionífque Pharifeo preberet, ex cius veró admira-]
. jtione occafionem arriperet docendi , quàm vanas, &
Mfüperftitiofa Pharifzorum opinio,& confuetudo ef-
dMet, quianimi neglecta munditie in lauandis , mun-
|dandifque corporibus omnem religionem, & fan-

0039 Et ait Domimi 4d ',:'/l!»im. ) Videns .,tan(quar*m»
.|Deus intimas eius cogitationes , nec enim locutus
dfuiffe dicitur , Auguftinus Íerm. 3. de verbis Domini
dMeécundàmLucam. - — l nmemmar

lg manc nemo; quod íciam,fatis declarauit. Nam nec
; |qui contemptum dicunt pra fe fexre; nec quiidem
|fignificare ac fidicexet , non folàüm aliás , fed etiam
|nunc cüimm minimé conuenit , mihi fuam interpreta-
|tionem probant.Credo cgo vim habere aduerfatiue
[di&tionis,tanquam f diceret,fi quemadmodum que
|foris,ita etiam quz intus funt mundaretis, repre-
Jhendenda: non effet confuetudo veftra ; nunc veró,
|cümid quodforis cft diligenter mundetis, quod au-
|tem eftintus rapina , & dolo plenum fit, ftulti & hy-
|pocxitz eftis. T otamfententiam víqyad ver.4iapud|
.[Matthzeum expofuimus. D dbusu ss
droo4r Feruntamen quod faperc(d dateeleemofyna.) Quod
|vertit nofter interpres; qued fuperefl, Latini interpre-|
jte$tribus modis exponunt. Álij , qued foperefe ,F
Itapinarum de quibus locutus fuerat rettitutione , vt|
.|Lyran. Alij; quod fupereff , victui veftro;atque vceftitui,
; jvt Beda, Strabus , Hugo , citatürquein eandeim fen-
;ïïe-ntiam 'Grzegor.à Gratiano 12.q.r.c. Quia. Alij, qmcf :
[vpereft , id eft quod vrucum vobis remedium rcli-]
'|quum eft ; eft vt detiscleemolynam. Sicidem etiam|

Ipro, z2 (2 évor(s, pro facultatibus veftris;pro vt quif-
.ique potefb,vt Graci auctores Theophyl.& Euthym.|
Jinterpretantur. Hic verus eft feníus. | |

;4 Blcemofyi—l.

'Jonem pec-

liio noftez interpzes ne. Latiné quidem. mutare vo- |

ita vocatus eft , quia religionis ceremoniz quzdam
erant , & ceremoniales ille Iudeorum lotiones ba-

Gtitatem ponerent.

— ANwnc vii Pharifei ?) Vim hoc loco huius particu-

acta

Eeda , & Bonauent. in comment. Grazce eft ( ào

Et ecceomnia munda funt. vobis,) Vulgaris hic quz-
ftio cft,quomodo eleemofynam Chriftus vnicum ad
obtinendam peccatorum remifftonem remedium

. [mofynas, & ecce omnia munda fünt vobis; quafi di-
. |cat ; cüm fitis pleni rapina , & dolo , tamen ex rebus

. lipfa facilitas füfpecta mihi eft , nec enim tam facile

candi modum elfc putant , quod fupereft datis clec-

malé partis aliquam ad oftentationem cleémofynam
dantes , fatis vos putatis efle mundos , omniáq; furta
vobis remitti. Videtur facilis interpretatio ; fed hec

"jfaciat? Quid enim ? an fi eleemofynam dediffent, in |-
. fipfum veroó , qui vnicus falutis au&tor erat ; non cre-
4didillentmundi;id eftiufti fuiffent : Quis hoc dicat? ]
. tactauit copiosé hunc loci Auguft. lib.r. de verbis
|Domini fecundàm Lucam , ferm.5o. & in Enchirid.
Jcap- 75. & quidem in Enchiridio quorundam hinc
|errorem natum fuiffe docet , Qwi fceleratiffime , vcille
aic,,g,yzf;.ufz(, neque curant talem vitam , more/aue Corrigere,.
dqep mter ip[4 fainora, e flagitia fua , eleemofynas ffequen-
- tare non ce[Jants frnflra (ibsm eo blandiuntur, quoniam Do-|
|Joninets drxit , Date eleemo[ynam , €7* ecceomniamunda [ant|
vobis, Recentiores quidam interpretes difficultatem |
-|non foluentes.fed declinantes, quod Grecé cft 4 47«,
nonim Pcrandi , vt vertit nofler interpres , fed indi-

3

A

n

- |bere;eleemofynam: enim catitatis a&um etlej quil .. -
lauterh caxitatem haber , eiomnia munda cffe , id cft
lomnia remiffa peccata , quia caritas ,inquir. Petrus 1.
epift.4.8. operit multitudinem peccatorum, Bofiliusin re-
|gul.breuior. inter. 271. accómodatead id,quod prae-

|contra veritatem :'fi enim illi folis fe eleemofynis
-4mundos putaffent, non lauitfent , quz deforis erant
jcalicis;nó fuiffent vfi alüstam variis, frequendibáfq, j

2 : £05 5310* — * . 4 « 4 ]
L.vem'n,a non erat; Quin illi non in folis eleemofynis,
laliifque mifericordig operibus, que minimé exerce-
Iquodin illis Chriftusreprehendit. Non ergo repre-

ciant; & vt faciant ; hortatuz , fi veré mundi eíle ve-
AMint. Et veró quis iion yidet Chriftum dare: confi-

|os& redime. Auguft. duobus illis locis ; quosmodo
citauimus , & eum fecuti Beda , & Strabus in'com-
|ment.fic exponunt , vt eleemofyna pro.omni fpecie

Chziftusloqui voluitqui aliquid maius voluitfigni j
ficare. - Ácprimüm cóntra mentem eius hoc eft, &

lotionibus. Non ergo Chtiftus dicere potuit, quod

bant, fed in folis potius externis lotionibusomnem
iuftitiam , munditiémq; collocabant , atque hoc eft,

hendit, quód eleemofynas faciant, fed quód non fa-

lium, & tanquam medicum remedium prafcribere?
Quis non videtidem hoc efle , atque id quod dicit]
infra cap. 16. 9. & in fimili prorfus .caufa ; Facire vobz
«micos de mammona iniquitatu, Ex quod Daniel Naba-|
chodonofori confuleï)at cap. 4, 24. peccatà tua eleemo-

(nobisà Deo precipiuntur, Hac igitur. eleemofyna,|
|qua totum Chriftiani'hominis continetur officium,
|omnia mundari. Simpliciüs credo locütum fuiffe
[Chrifturn. Apparet enim eum cleemolfynam , qua
[noftra damus rapine, qua aliena rapituus;appofuiffe.

ISimiliter fere Theophyldedaliquantó,yemihivide.] ...—.|

Mi velint omnia , que rapuerunt, fibi mundai , dent
| eleem*oijvnam,pcr eleemofynam aliena reftituturos;

modata hec videturinterpreratio; fed quedam tamé
illi videntur repugnare. Primüm falfum eft eum;qui|

.jenim füum cuique reddat , 1 dominum inueniat , vt|

Jlex Exod.a2. 1. & vt Zachgus ille fe facere dicebat in-
[fra cap.19.8. cz ff quid aliquem defraudam redds quadrua-

- indignus videatut; fore vt; fi quz rapuerant, redde-
.|rent, nihil deberent,;hoc enim ille cífe putat, G7 ecee |
emnia munda [unt vobss,Quis enim de hoc poterat du-p.—
]bitare? Siillud vniueríale nomen emmia reftringen-
; |dum eft, malim cum Euthymio reftringeread cor-
|pus, &animam ;ad id quod foris , & id. quod intus
|eft, de hoc enim agebatur. Reprehendebat Phari- j[ouomoac
- deos,quód corpus mundarent;animam mundare ne-
|gligerent: docet fore , vt fi eleemofynam dederint, laimam.
- [omniailla, id eft, & anima, & corpus , & interna, &
Jexterna mundentur. Nec dubito;quin hic fenfas ve-
rus fit,fed adhuc queftio reliqua eft, quomodo clec-
.Imofynaanimam mundet,quod facere profe&o non| .

mifericordie;& caritatis accipiatur,cuius prima pars
eftvt noftri mifercamur , nobifque ipfis cleemofy-

damus autem nobis cleemofynam , id eft, noftri mi-
Íeremur;cüm credimus, cámq; cetera facimus, qu a-.f;"

ur;meliüs qui eleemofybam dat,eum catitatem ha-

icellerat;intelligendum hoc effe putat; Dixerat Chri-
jftus Pharilcos mundare ; que deforis eífent calicis,
antusautem plenos efle rapina , & dolo ; dicitnunc,

aacita fore, vt à furto liberi, mundiquefint. Accom-

furtum fecit , fatisfacere datis eleemolynis ; oportet

eccatum remittatür , quemadmodum pracipiebat|

plum. Deinde quód nimis humilis fenfus, & Chrifto]

poccü*,

nam.demus. Miferere j Ánquit , amime t&« yldcens Deo; Eccï.;o.zftj,-

eleemofy-
namundet?

d

"

fCï!l'ïb i'xmmam. ;

PUPENSQUO E

Eccl.13. 1.

Quid fit
claué fci-
entiz tol-
l lere.

|

[5.33-G, Facite vobis amicos de mammona iniquitatis vt cum
J Mefeceritus veciptant vos w &terna tabernacula , Luca 16. 9.|

Quódautem hoc modo; quo Theologi docent,dit-| -

Sumpta tnetaphoraà domus domino qui , cüm vult

244

poteft , nift omnia peccata remittat ; re&é Beda , &
Bonauent. hoc loco dicunt eleemofynam peccata
remittere , quia ad remiflionem peccatorum: difpo-
nit. Non poflunt hoc noui heretici ferre ; fed vide-
ant, vtrum concedere malint , aut veré , propriéque
remittere, aut minüs proprié poenam veré remit-
tendo , ad remiffionem veró culpe hominem difpo-
nendo. Nam cüm ícriptura ablolute, & fine vllaad.
iectione dicat peccata remittere, alterutrum conce-

Dan.4.24. Eleemo[yna patrss non erit it obliuisne , Ecclet.
j 1. & Eleemofyna ab omnipeccato liberat , 'T ob.4.11. &,
Eleemo[ytia à morte liberat , V ob. 12. 19. & Ignem arden-
tem extitiguit 4 , C7' eleemo[yna refiffit peccatss , Ecclef.

ponendo, & ad mouendam diuinam mifericordfäm
viam premuniendo , peccata remittat , eadem icri-
ptura haud obícuré indicat. Hoc enim eft , Oratienes
tad , C eleemofyne tue a[cenderunt in memoriam in con[pe-

to facilior fenfus occurrit ; date eleemofynam , c7 ecce
inftar omnium veftrarum lotionum; mundiores vos

quas tam frclgacnrcradhibcds.fE&fmCt ledor.Quze
fequuntur víque ad ver. ;2. apud Mattheum cap. 25.
explicauimus. piie a
jz. Ua vilss LegifPeritis, quia tulifHis clauem [centia.)
Clauem fcientig tollere hoc loco eft ícientiam falu-
tis ita fibi vfurpare , vt doceant neminem , nifi viam|
íe monftrantibus , faluum effe poffe. Neminem nifij

pracepta , qua tradiderint , in coelum ingredi poffe.

: - * L. j : * 5 46 : 1 $ & rj
neminem in domum ingredi ; neminem egredi, nifi|
aperiente fe , portam claudit , claue obferat , ipfám-

dant neceffe eft. Peccata, inquit, tua eleemofynis redime,|

n Dei, A &or.10.4.& Cenclude cleemo[ynam in f pau- C
peris,e7" bec pro te exorabit abémnimalo, Hqc omnia ve-|
rafunt, & ad intelligendum hunc locum accommo-| -
[data: fed mihialius nec miniüs fortaffis aptus,& mul-
omnia munda fant vsbis , id eft eleemofyna vobis erit| -

cleemofynafaciet;quàm omnces ifte lotiones veftrz,| -
D

per portam , quam ipfi indicando aperuerint ; per|.

que clauem tollit, & folus feruat. Hocipfum in cac-

CIN - LVIQAE CAE Xh
À

D

|

- llurparent, tamen necad Chriftum veniebant, hoc

Iquodin caluniniam poffent rapere, Aut multis , va-
riííqy interrogationibus aliquid elicere minüs con-
fideraté didum,quod accufarent,vt Theophylactus,l
|& Euthymius exponunt , & verba fequentia ver. 54.
confirmant , in/idiantes ei, €' querentes '4liquid capere de

lo fibi Iurifperiti víurpauerant.Et nec ipfi intrabant,
quia Dei mandata , quibus intrandum erat, non ob-
[eruabant; nec alios intrare permittebant;quia dum
feruandis Dei mandatis, quam veram putabant , vt
erat, effe ianuam , intrare nitebantur , innümeris il-|
los humanis preceptis onerabant, quibiis eos ab in-
greflu rerardabant. Ambrof.ferm.8.vertit,qui abfcon-
diffis clawem [aentie,codem fenfu,fed minàs ambiguo.
Nam rulifls ambiguum eft , poteft enim effeà fgero,
& fignificabit eos habere , aut geftare clauem fcien-
tie,etiam fialij etiam geftent:& à tollo,vt eft G Apatlé,
& fignificat, quod modó diximus,eos clauem fcien-
tiz fibi folis vfurpafle , ita vt nemo nifi ipfis aperien-|.
tibus ceclum ingredi poffit. Ambrof: eo loco quem
ante citauimus , & Auguftinus lib. 2. qq. Euangel. 5.
& lib.z. contra aduer. Leg. & Proph. cap.s. Cyrillus|-
apud D. Thomam, Beda,& Theophylactus in com-
ment. clauem fcientiz notitiam, interpretationém-
que fcripturarum effe dicunt , quam cüm illi fibi v-

eftin Ecclefiam intrabant , quia Ícripturam , quz de].-
illo loquebatur, non intelligebant; & alios ne veni-
rent,retatdabant , quia perperam eis fcripturam in-
terpretabantur, ita Chriftum tegentes atque obfcu-|-
rantes , vtinuenire non poflent. Vide que diximus
Matt.25.15. vbi aliis verbis eadem fentenua recitatur.| -
Fa autem veba Scribe,ey* Phari[zi bypocrite,quia clauditi
regnum calorum ante homines, ipfi emim non intratis,Cy" in-
troeuntes non [imitis intrare, w T.
$3. Grauiter infiflere.) G.J'emác euutyem, vix fe con-
tinere, grauiter ferre, ita vt diffimulare non potfent.
Euthym. ait quedam exemplaria legere ( dyyey , ar-
guere, feníu fimili. | |
Et o5 ees opprimere de multi. ) G-9mseoudlitew , ab
orc cius pendere , obferuantes ecquid illi excideret,

ore cius, vt accu[arent eum. Nofter interpres videturle-|
gille Gongcojicem, os obftruere,vt ad Tit.r.i. cT

Y52

'i

[*
i

Matt. 16.
a. 6.
Mar.8.b.1j.
Matt. 10;
€. 16.

iMar.4.c. 221

Mat. 10.
. 41
Mar.8. d.38
ÍeLum.2.
b. 12.

Mat. 12.C.33
Mar.5.b.18.

|Eccl. . 6.19
É

J

[

Pfal. $4.
d. *5.

—X (Matt.6.c.24

] HüPet.j.b,7

, * cu
meis: Ne terreamini ab his, qui occidunt corpus, & poft hzc non habent amplius

oU

caucte ab omni auaritia: quia non in abundantia cuiufquam vita cius eftex his que

Salomoniin oruni gloria fua vefliebatur ficut vnum ex iftis. 28. Si autem fcenum,

ducent vosin fynagogas, & ad magiftratus , & poteftates,, nolite foliciti effe quali-| -
ter, aut quid refpondeatis , aut quid dicatis. 12.' Spiritusenimfan&tus docebit vos|

quöd—w

n WWL EE m TOU OM SUNET TET tU o AT u p KMM EE :

ID |
QU |
i. |
!

T TB
"" &0 u't l

/

oW UIX

|& iuftitiam eius:& hac omniaadijcientur vobis. 3».. Nolite timere pufillus grex,

- |dominum fuum quando reuertatur ànuptijs: vt cum venerit, & pulfauerit,confc-

r
——

|bus venit : & ita fit.. s. & cum auflzum flantem, dicitis : Quia zeftus erit: & fit. 56.

illo, nefortetrahat tead iudicem , & iudex tradatte exa&ori , & exactor uittat

.. [tüm reddas. ^

nolitein fublime tolli: 3o. hec enim omnia gentes mundi querunt. Pater autem

lautem & ad turbas: Cum videritis nubem orientem ab occafu, flatini dicitis: Nim-

: UC LTIN LVGAB. CAB Xl 3
quod hodie eft inagro, & crasin clibanum mittitur, Deus fic veftit: quanto m agis
vospufillz fidei? 29. Et vos nolite querere quid manducetis , aut quid bibatis : &

vefterfcit quoniam hisindigetis. 31- Verumtamen querite primum regnum Dei,

date eleemofynam. Facite vobis facculos, qui non veterafcunt;thefaurum non de-
ficientem in czlis: quo fur non appropiat , nequetinea corrumpit.. 34. Vbienim
thefaurus vefter eft , ibi & cor veftrum erit. s. Sintlumbi veftri precindti , & lu-
cerng ardentes in manibus veftris, 36. & vos fimiles hominibus expectantibus

quia complacuit patri veftro dare vobisregnum. 33. Vendite que PoHNikdetis &«

ftim aperiant ei. 37. Beati fcrai illi, quos cum venerit dominus, inuenerit vigilan-
tes: amen dico Vobis,quöd precinget íc,& faciet illos difcumbere, & tranfiens mi-
niftrabitillis. 38.. Etfi venerit in fecunda vigilia,& fi in tertia vigilia venerit,& ita
inuenerit, beati funt feruiilli. 59. Hocautem fcitotequoniam fi fciret paterfami-
lias,qua hora fur veniret,vigilaret vtique, & no fineret perfodi domum fuam. 4o.
Et vos eftote parati: quia qua hora non putatis, Filius hominis veniet. 41.. Aitau-
tem ei Petrus: Domine, ad nos dicis hanc parabolam : an & ad omnes?. 42.. Dixit
autem Dominus: Quis, putas, eít fidelis difpenfator , & prudens, quem conftituit
Dominusfupra familiam fuam , vt det illisin temporetritici menfuram? 45. Bea-
tusilleferuus , quem cum venerit Dominus , inuenerit ita facientem. 44. Verc
dico vobis , quoniam fupra omnia , quz poffidet , conftituctillum. 45. Quod f
dixerit feruus illein corde fuo: Moram facit dominus meus venire: & coeperit per-
cutere feruos,& ancillas,& edere, & bibere,& inebriari: 46. veniet dominus ferui
illius in die , qua non fperat, & hora , qua neícit, & diuidet eum , partemque eius

fui, $ no preparauit,& non fecitfecundum voluntatem eius, vapulabit multis: 48.

quiautem noncognoui;tg, & fecit äigma plagis, vapulabit paucis. Omni autem, cui
multam datüm eft, multum quzretur ab eo: & cui commédauerunt multu m,plus

filiain matrem , focrus in nurum fuam , & nurus in focrum fuam. $4. Dicebat

Hypocritz faciem czli, & terre noftis Probare:hgc autem tempus quo modo non

probatis? 57.. Quidautem & à vobis ipfis non iudicatis quod iuftum elt? 58.- gl

Cumauitem vadis cum aduerfario tuo ad principem , in via da operatn liberari ab

teincarcerem. $9. Dicotibi , non exies inde, donec etiam nouiflimum minu-

( 0246

cum infidelibus ponet. 47. Illeautem feruus, qui cognoult voluntatem domini|

petent ab eo.. 49. Ignem veni mittere in terram , & quid volo nifi vt accendatur:|
;o. Baptifmo autem habeo baptizari: & quomodo coarc&tor vfquedum perficia-| .
.. |tur? gr. Putatis quiapacem veni darein terram ? INon , dico vobis , íed feparatio-
J |nem: $2; eruntenim ex hoc-quinqueindo.mo-vnad-i'uiü , tresin duos, & duo in
— [tres $3. diuidentur: pater in filium , & filiusin patrem fuum , mater in filiam , .&;|

s H
a n t n at i N-

Matt, &, |
520 r9s:
Q À

Mat. à4.
d.4h ——

APO.tä.Coïï

Mato 106
d. 34.

Matt.t6.à.2].

M&t.f;äoig

—— : : à :
ia PDPSARRURSQES 3. ER XoGSTUSCAAE U5 GA N 2v d ia V T CL Y

p hn a : : — — ! imm...
| " IOAN. MALDONATI COMMENT. 248 :
IN GCAPMXZI X
22 Q Vrris ntem turbis arcunflanti- À tor.Hominem fortaffe vocauit,quia ignoti erat no-|
M;'?? [/9 bin , tta vt feinuicem conculcarent.) — jminis; qua eadem ratione Lucas cüm quendam de| |
', »?f'ff 2? Mattheus c.16.5. dicit hec acci-/ . [turba appellauit , quémiadmodum folemus ignotos
N ï [2j dille , cüm dlfCiPu.li fretum tra-, . |vocare homines.: Tamen cft vüle, &caccommoda-
A* p2 Ms iccillent, & obliti effent panes;— Itumad mores. Nam veré hominces , id eft carnales;| TMUE
G UAU fecum fümere, loquebatur au-|.. latque terreni funt ; qui à Chrifto terrena petunt. $ed funff*ä'æ; *
| .A temdemari Galilez , vt conftat| . [audriamws (inquit Auguflinus) ez* sudicantem, o* docen - |Chitto
ex bne cap.rj. Vnde colligitur hoc , quodhicícribit| — [ten. Homo ait , bomo, . Qui enim pro magno babes iflam ba- ;(är:::
Lucas , in Calilea contieitle , càm cetera; quiíupe- |reditazem , quid cs mifi bomo ? Folebat illum fatere aliquid
! riore capite narrauit, credibile fit in Iudza accidiffe. plufquam eft bomo, Quid plws um volebat facereycui vole-À
| Sed quia materia fimilis erat, càm de Pharifeorum |bat anaritiam tollere? Quid plus eum. volebat facere ? Ditolpatgs, |
doctrina vtroq; loco ageretur,Euangelifta res diuer-| — vobas. Ego dixi, D3j eflis vos,ez* fil excelfi omnes. Ecce quid, ;
foloco,ac tcm[POæ gcítas vno loco pofuit. Solent| — eum volebat facere , intér Deos tiwmerare, qui auaritiam non
Euangelifte id fepe facere, vt apud Mattheumadno-]|.. |babent, Eadem fubtilitate, fed magis ad mores,quàm
tautmus. Quod Lucas ait hoc Chriftum dixiffecümi — ladlitteralem fenfam accommodata idem Augufti-|
[tanta circum ipfum confluxiffet curba, vt alijabaliis.|. nus, & Bedaluduntin nomine diuiforis. Metiro, in-|
| comprimerentut , fienificare videtur voluiffe , ideo quit Beda, zefutatur hic frater,qui magiftro füpernz
| hoc difcipulis circüftante turba dixitfe , vt&turbam| vnitatis, & pacis gaudia commendanti terrenz diui-].
iplam tanquam aliud agens doceret, eámque ab ftu- fionis vult ingerere moleftiam. Nam illa ipfa diuifio
x |dio , & opinioneauellcret Pharifeorum , nc in fimi. fÍpe&tabat ad pacem. Sed idcirco Chriftus ita refpon-] -
|lem ab eis errorem induceretur. Erat enim, vt ícri- C |Qit ; vt oftenderet fe maiora tractare , eáque ratione|
ianti- |bit Iofephus, populi de Pharifeis magna quedam, &| " lillum ipfum , qui hocà fe petebat ,à temporalium| !
ä;:fud' admirabilis exiftimatio. Cztera que fequantur v£| — |rerum curaad eternarum amorem ftudiimque tta-| |
que ad ver.15.& Matthzus inlocis ad marginem no-| : |[duceret , codem . plane con(ilio , quo illi alteri , qui|
Jratis Íccibit latius, & nasiifdem locis copiose tradta- patrem fuum prius volebat fepelire, 1cípondit , 5ize|
juummds... o .19i008 [ JHOBROUE oq quemeortui fepeliant mosims fuos, cap. 9. 66. & Matth. 8.]
| qoom.e equ autens e quidam deturba , Magifler dic fratri ..2 & illi qui volebat prius renuntiare iis ; qui domi]
me,ut dnadat mecum berceditatem.) Hunc Lucas vnum| erant , nemo mittens manum [nam ad aratrum, e" refhici- |
de illaipfa turba fuiffe indicat , qua éitcüftsnte dixe-| — leai retro aptus efl regno Dei, Cap.9. 62. Bene, inquit Am-].
ï ratlocutum Chtiftu m de vitenda Pharifeorü hypo4 - Ibrofius » ferrena- detlimat , qui propter tervena dej[ceuderats 5 1
| |crifi ver.r. itaq; codé loco, codem rempore hocacci-. nec index e[fe dggnagtggïli;izïæm,*(g-'yarbfg:g;: fgwlxam?n,g,f,ga-.ä
| d diiïe,quamuisaliqtm ex iiS,quc; PauHo ante natrauit,^^ rens babens , mo'rfuoräinque'iuditium ,qr?itt:?ämque mert-l !
mnonacciderint eodem tempore,càüm à Matthzeo di-| — rerwm. Eafdem rationes duas Euthymius ; & Theo.|
| [uerfoloco commemorentur. Qua radioneifte,quif |phyla&usindicant. . .. PO T K
: [quis erat;adductus fuerit, vt Chriftum de diuidenda -] g. Dixitque ad is.) Sumpta occafione ex eius|. |
interpellaret hereditate,Lucas non dicitjfed eftvero| ^ lhominis petitione , düz auaritiz fpeciem pra fe fct-j'ï |
* |fimilc eaid fecilfe opinione, quàd exiftimarer Chri-. e videbatur , vt Beda , & Euthymius adnotauerunt]. |-
Iuetias fu-|(tum effe Meffiam »quem cómuniiudeorum errore; |Captabat Chriftus omnem occafionem vt homi4 1
e 2*;*&?& putaret temporalé Regem aciudicem fore, qui cau-| Inés à cerrenis rebus auelleret iad cecleftéfque tranf-]
ipavperam [ias praefertim paupetum, ac pupillorum effet defen-| -- fertet ;idcirco & hanc oblatam arriptiit, vt aduer-|.- ?
vndeR M arusficat Dauid predixille videbatur. Dews iudiciam| — [usauaritiam inter omnia vitia maximé homines ad|,
— MM Regi da, efliam tuam filio Regisyiudicare populu. . terrena deprimentem concionem haberet , qua &.gAqariäamï
jtium m m[htiayeg* pauperes inqudicie, P 71;.2. Vulgare|: * verbis ; & cxemplo hominis illius diuitis docuit tet-/ : )
n;alum Vvtab fpik;l'iï.u)aïibus.magi&risftempomlia pe-| . |renarum rerum cupiditatem effe fgggicgda;n. Q uo- Chzittus,
jtantur , fpiritualianon tecipiantur. Adforrnandain| ' |piara anaritia (inqhit Ambrofius) foler plerutnque ren- ;
2* fuam vtilitatem teftamenta , ad elicienda fauorebe-| . |tare wirtutem j étiam: buius abolende e practptem. (nbii-| g
| [neficia, ad omnia ambitiofa pene ofhiciaadvirosre-| . lertar, 7 exemplum, Cuuód ait Euangelifta Chriftum; ':
| l! Hieiofos magna pars hominü currit,vt eoruminre-| . |dixilfead illos , Theophyla&us ad. olos duos fratres|. L
] ^ jbusalienisatqueprofanis abutatur $tátiajad confü-| ^ Irefért, quafi éos tantüin docere fimul voluerit , &|
lendum confcientie füzsad fpiritualia colloquia rarij. .. caftigare,quód cümnter fe de di*uf.,iglg11144«;1«;4:&513af::ed,limt.«;-.ï4
eadTino- ádmodum veniunt, Atqui Nemo militans Des inplicat, — contenderent , credibile fuerit alterum alteri iniu-|
theum 1-4. fémegotiss (eculatibue Meliorà 11ïgligu"11 tpeioraambiJ! ! riáth facere conátümi füiffe. Id lané videntür verba f
| unt. Et vt de ifto ipfo homine ferm; ro6. Auguft.ait, ^ |pre fe ferre: fed vero fimilius eftad omnes,quiadc-]
A . |Petebat dnmidiam bereditatem s petebat in terra dimidiam,,, — |rant , effe referendum. Certé.quod duobus illis di-j, ;
m eado Doninus offerebat totam, F.e&é inquit Ambrof? " |cebat,non Íolàm omnibus,qui tunc aderant,fed no-] | ;
jINen ergo quid petas, fed à quo poffulesaintuedum eff nec ma-) - bis'etiam ; omnibü(que ; qui hzcaut le&uri ,cranr**g ï
porsbus imtento amimo putes minoribws obflrependum, autaudituri,dicebat. Sicutipfealioexponebarlocoj — — ]
d I4. E ledumt ei, Homoyquis meconfIituit iudicem eut ï&gwa&ü dico,omnibus dice, Vab du du « 2 gMat. n m
:limþrem /icper vo5f?) Quód ait Aügu&feï 19 6.& Beda, . Fidete,C9* canete.) Videte vt caucatis,aut attenditc ï |
j Strabus, Lyranus ex Auguft.mutuati, proptereaiftü| animum ad fugiendam omné auaritiam. Grxcé non| !
H : Chritto hominem appellatum , quód humana pe-| jeftabomni anaritia; od ib vtig seheovsElac , ab auaritia.|
! Jiuilfet, atqueterrena, minüs confentaneum arbi| |Credibile eft nofttum interpretem legiffe Siro maenc| |

o

—— MÓÁÁÁÓ——

|

/, ïlz;s':: J
/ hi,
j
IN

N

WW

lts den
| QW'*M'R' X
Egior ii M
M. u

li

Ll

: ? d : : | * s :
: 'i | | à à SRINUSISUSE um : Z'SO :
| -a i C X s Bontosmt Rs
VE : . RRE " r . dv i 3 O*all Jlta P :
n : d IN PVCAE C s effe diuitiarum,quo BïïZä minus , quafi illo
" OP ; : 3 NSUN ^ d * »
C D | 2,4.9 | emadmodum Auguft A ggiäätatur Qd d einis mä'l(;qäfs videtur inetle 510 :
v .,: cuiss em t & O"Ll - , 2 g" 'S. uod1i (b E -'r Q- :
& . z AUAPIfIA P qu ? (ententza c O lnCIPIO' 31 q à D (TC incrit,. 12
- E ; / $7412 AA s l ocunt, Et Ínmpto Pr N läretlll inciic ; : : ;
p ; Íac,ab ! oiegu : erunt ump : inus Y us ula n-
Auäï&þ WMM?QG )& Bcda'hoäoäd aütem quidam qugl'cqiæ) ine[t , necid quOddïxiïem , fed mmlmä Pmm,?ndc : |
* ag mus vuiga- rm. : pb rQu Decies auaritia, TR ininem : ihil penfi ha entes ,
MR Ticacio fint fpeci | Ícribit hoimn ; hil penfi : j
tam cditl 1 1 . & cæca m (- u.h:æ in N CI E . ]jnes ni i P ; l t Dc
n10f, : ualim i . ( a tàntum KE 1aui thn us o [fe lQ cnt.
onem tue- pieni 'it ab omni, q iz. Etiamíi v impij & iniq . iat,ditiorese -
; rit4 ffariz. . cna imr : dó veniat, "élantia
tui, cur leC. n nece ; , ideit BMAPIEA d n veniat,mo ". 14 eovum plena er : :
" diligentiz 6&1- 2ä é dixiffet, vt4£ BZZCI)G quód zA«eve. ;glcgïïä;*n diétumelt; pram7u4£ ;::*! Vs z.ï egrefsbus fniss
, leffet fpecies, reé ierem«us. diquàm| |ijs E s eori fetofa a Pa ?f us meas i NUA
n - veffecfp ulta cat olus habendiq n illud s oue : esneqyrranfrtus neasy us
| : j 'ta,OCC : t Dius »&. ex boc n 'PTATREEIZ, 15 à :
lts ; |agiatrus n roprie !1g luit Chrift boues eortsna CAl . | $. 14. Accedi
| 2 cupiditate propt uft.& vo fueere, ii & eoram Pfal. 1 45. 15. 14 od illos Deus
9. , ; ziï cup m vertit Aug M iditatem us H lo M.mlylafeü' e0? i cauffà quod illo | *
| : 'tet,ltaque bendi cupidit. rall o d has lia ditefícendi cauffà , rrieit ablationel .
al oportebl dicam habe , /i4 entá eff ex ijs, (auaritiam & alia dir ; OITISIt 201J2t10]
Q ; ao I ÍauAWe UI . auaritia Q oat,nonc OU d
I em nmm« dantia cuinf 3 cuiufquam , vtl B lios non caf ioubd ! ia illis a
1. d. "n omnetmn Abundan O cuiuiquam , : am filios : vt omn 5
| 14 non in | n,no curuiq -| jtànqu ; !plierumque , ian d
dacm-;cmi?li : QF?: ) Cuiquam Ifgï: dsub;fiiciliom fuffltgü bo;?omlm ; qw? d Päïiis iäüs»qüæ du appet*ï:-
mNCYESS qua pojsi " ^npiarious.17 - e manifeftum m afiluant,v ; inauit ) bominwm i !
LITR A ] nnullis eft exe im hüc effe m . oluntatem | nl ägy'e/lhqul» :
Pa : uliis : nm fuc eik minis| iv 3dUtà m PASore( : gua- :
! LOm nnonn nium et 1 homin i$fuff centur;s: Q n ?,ïpial,72.5. .
Mlqm 11 & [cnfus. SC ? &Ores, Vitain : bgnlæ Uiio ; " ,ïd(yellgüöäfrr*'*' 2 F ue
ii ibà quam nfentiuntau ;Hec enim 7* cum bominibwus uo 94 , 4li [ant , con(ortatia
Wu- | scon inimé confiftere; : - fignf,(?'f lls */æälczm!*f" M od ó
. & omne ia minimé coi : feauenti . £al r)lgn;,y UHient, 3 roptnqua-
!?D-'Wä* | ett, ? bundantia i iutiusviuere,vt Y ? (inquit aite i Aef coYaya eu , d !
" ; abu diutiusv da-| |r«(inq ! hn perma 63515 Corum
T , in OPurn A r C&)€0 J ccommo ET . e Semen eor al Cortism. D(;F?;
it u 0808 | iíque ditio clenfum acc j ddmutys : um confpitba eo j llos, Bes
| quo quiiq r Adhunc "uurcxi t p qu 7re ba (7"517 of od D:?IFW*?N 05, .
VL N | H la declaratu 5 üic fe habent 271 MUU ram turba , | n0n ejt CH 0 eft pri-|
EL arabola Gracé fic fe vlv &urg. Ad ver- " r pacatue . es" : - eperm,e7" no eji pri-|
: : aiunt CX 3 ïgg.lc/;(, op .IJ iMai )(iü-s Ci j €pIf,.C77 non & um ærwull (07 I . V |
kugum E (4 7"]2" an o e culquam V1 l. ä £0YM1 COZC P ,-. d fur 7äd/;g;'€gg)'«? ï (;T" G- 1
N F l qusdecd ls in abundarecuiq ror: Sedtam tetie (uo, Eovediuntur l'enent tympanum , (g ci 4
100,1- b ulanon : idem eft err L in-|C juatafe 9 t lnfibus. T'enen E 1 . bongu dies|
: um s q : [ '-S-lellls 'qu gin ; 4492 Cum 1 : : eornn exaltan ; : : Dichnnt n bon
s . | lratibus fuis; illadj i ciquam cur od jmfantes tdent 4d fonitum organi. Dnet .$.9. 8
d ex facu ; ui putanti niungi, qu , 7" gaudent 4d j endant. lob 21.7.8.9.
£UE 2 0s ! —1dam:q P., 5 poffe con i n H müwmizf cg uforna de eOM s cef: 0(n-
i ln | ert-a!.ïï-qu Www, i abudafe' no äuäm dicendum fuif. U Pedes 1 punfo 4d z',fä'ml?i.org n Pn..fþemmr,äc;f f/f i':?" ""
"— j hinitiuoz fed?iy4 quenqu: imaduerte-| — [| 2gQuare ViA 1 "ique aquntfPlantaflieos, ee E
TO ! cuiquam,fe "empe non ani M W [erem-ïf' iE Ufur.e" utque agunt: iu |
rï noï;?m Cuilclio l'üngeremr'NemämmmüïiCI dlcunt*a-— mbw:,äjwzlümümw"n;?ï, , (9—»( ]7'-'46:"z:£f F m*«c?um,pgpe é$ ;
,ümut..&, xb s o f' icum H vtt& . Gïæ"' s rolictiamn " ! WEQOWE e quO
5 1 . [5 — þ*s(;äg - ez) * [;]ITI l Ll ln, i D IS e[]lfrl j miFïwntiP * : Lïld (-rgg *
DOtzont Qu Oon regi caium : rte lc-ilïl'* A Q f Vddg[e,n á io ntälf.wf €oritom, Q- as i ahs
m i runt nonieg fedà pofteriore. dat mihl.Senfus esyum, e9* longeà ve nnes profperas, m
TOTS m H Ed £ L] 'y ( QS P P :
t te anteriore,iec '€ 461 abunda n abun: duiditdn s. bonis resotün welieritit m bena
m : artc a l18 replayeUet ( 6n in abun | iam Deus bo ; tbdieritit sne, "
'-c" :'."«"uk IPx (',( Latllle WQP M L'!aln $ aut n i Cr I[alaln ; .) S- yæluerlrþf. 0, a" " 3 * rö—
| céficut & Lati bundarecuiq ddiditideftnon| |p -fas pollicetur ? 5j " d iracundiam p
onima : res reddidit,id eft aduerfas pol od [i noluerita * mea : Mofes
cng e&'y Md Oofter lnfthP $:2 Onüfht ;tX zleflf-'7"05lsl " . , 19. 0. & -
acaln[qua,vt n UVItA eius C ferra come | bít vos Ya. 1. 19. nifén
d(l-ü"d [?lüfï . n abundcnfg " : .& nó *PI-OP—- * a lgd;m dekf.ürä , ; [aDOrnlnl CI-]
leo; quodalicui opes ibus eius,id eft, . D. | wocauerrtis , g. tfore, vt fi precep [ itep
| €o; quoda. it ex facultatibt irur. Simile eft, S.affirmat fore, i , & fcliciter e i
DP - idetaüt C ius vita prodacitur. 0-. . |Denter. 28. ia Iudeis profperé , uirieec
| sqwæpaF d 1ü$ Vità pr« 95 2205 CO. : mntaTude p ; aptiuitate, :
[* ; n x ls ibuse 5r.8.8. Elca m I1nt,o0 ; ladio ; Cap - : uiom b
| eids op 1. Cor.8.8. Efca n« K uaue inis,fame, pefte , g ] ilis folutio,! sopa !
[us | ERE CNCRN DI D. Paulus 1. j t;,;ddl;;mw;üffa ; in minüs,fame, P $ ? Facilisfo i at
* ! i : itatis afflieantur ; fuü c
| . d de efcis ait ! AducaAuevimus $* u niantj;li lamitatis nmlgan ijiaamat Deus.
ynec enim, | Aptuma " omnige js Dei dida funt , q seobidio .
covedia scrimus , deficiemus. A Is homini- lo, & filijs De 3ft.q.39.hüc h "
| AQACAMCTI M , J fublata auaris ; hec populo, 3l.3.19. Àna t« Q a |
gumentum adp elfu-adïccmnulandls dmlwä)(;rum Gattiger ii parabolam Poüwsfcgt wïfo,(wod'e&
E . |inz : ü k uiin c TEUM us eo , 1
ilitate,quam ; ibus tueantur. ninem,q (Ie dicit ; fe
. |bus vtilita in OprDUus tl ften- : : us eít, e ' ; N
int,vtvitar : fTe docet,ofte : ille,auaru fignificatut. d
| muim qu ium inane, & irritt Ms ilongio- |q 1ullus certus : ngregem fvu
: üdiumi offe diuitijs fieri lo 5 arabolajnu - ; babeo.quo -l , Vt .
N Chriftas ft inis non pol(fe - P 2 quia non f icat Chriftus, v
j : "s UE pE imento m Quid faciam, i 1dco dicat s
E 1 s vitam hom. iauatitiam argum I7. Üuwi bi uin 1de ius etiam,] «
MÉ N iuitijsdens v Ms ndàaua iieos imé refel-. on dubito, q u cius etiàm, &
n : x&; Q.unlga . uo illi adkï&?- Zhrifto maximé re Es mest)Hocno ii las defcriberet,vt Sed
n5 .g triOL' 1eCtri P. X Ollen 5 j : 1 ; E : | !1,1 1n D ; P h arlot : diq— :
| d,f—a;!.,' [r] . Xllne ln : : Co— ta ,f rat, exP(' À ; à f. [Ccuïn *
Qu nequit. B d!los) G. atj 1 | cas quafiera | icitüdinem lpiz e
p l r. j Iitudinem ad illos, ul as « - folicitu ispinoit Mu
m u G fimilitudimnem " gecr atam ; | pingit Yar
*"""'P[rf 16. Dixit mteml /þz qua ftatim narratur läon ïïz fimul lndma?q;:;ant- & diuitem nobis Pän 1?0 dum &
u : » taqu ! od paui- itiz afferre foleant ; ; p* icmaamodum.
m , am. "n dam,qu p | - aLie 3 in. QL
| * , arabOI, äunan ; | uitiac : acijtante ; Allino
);:A- fugïcndam hc& .iæ [ed Par - .tata atq[le P P : s qnllno COD NC üi d![:æz/- 3 : q »
t Mitorimm, it eXcogitata, , (o- : Ecce nunt a ! dem ynnum,
TE n act 19 d at à Chri O : b s,que fiefl — büs C. 4..15.I4.. ciemus ibi quiae : :
pe m nte dixerat, : ta fit ex rebu »Xqug : Iaco us DIFATEMHI (ng.,z A 4 auid. evit
; ( P loa " : vt [U.lnP fimile crat M lm citi * - ! ;1-!',*;07'4"527
du : 21tata, M u Vcro imiie : bimus i Mian IEIus qui i g
(cd ita i et certé ys,qua as : e7 [ucmmf;ïf | s Ad snodicum|.
n : : onegruentcer c * mercabimur, iE ve[lra? vdpf-'"/! EC
19 : lent,aut cong : fulit), v mer & eff enim vita . naxime an-
w]';lw'ï * : ( l e ; ugw ager ATf . d5 77 elna, Qf . däll*üro Tunc Ina? | à
E — "1 1oletf . : F t ,uþerf.ff;' ; 1 P 75 . $extermin $ ^ b()llls
ol flet m dam diuitu : fuit parabolam demcff? ',cüm maximé |
i | : HomtinuU Cülu*[ : PIOPO ült p: . ATEDS 4C77 Aen diues cft , cài s ] hgc
! " ifaudium. LE .l Ola, qui P e fohcltus ! Bahtil. hom. in
« M G.n mupostes tore,fed in di od hoc fit di- F* Chr fO&-ïnP ia bíeruant ex hoc ;
cn[,& $ ". diuitc [1]€[C2 ? : s quOd Oc 5 F büdat)vt ; y 1 : M ral. Cc 2-0 Q ( 5 . d.-a-
, honin F. haberet agros, : ü1- a ot.llb-IS' 9 itationibus di
Jb W Yültos , magnófque téderet,ne incoq . Verba,& Greg m variJs coeita rl
T. | muitos ; - enus,vt ofted fit, ftabi- um in iftis tam vz E inquit;dice
Tinta ( a mu(ïimum 54 : b-limrnun] It , : loco. Cateru b lïocun];mfidþa :
: * . -[uitiatü nium ftabilid iuitijs vi- . Deus habetlo« inibus quidem,
vewï LE genere,quod om ; robare diuit jes iitis nullum v ecum homin L :
| emg Volebatetiam P : diuite U | Deo,imon lia fua cómuni.
gad litatem vllá effe. Y Nj rabolam i | bat,non itur Deus , co . ]«
: Itate l; ideoque par : na-| - zepeloquitur - fomt via
Md C atl 1 eoq LubUSI los (æPC Oq "M. I5 uihaátae .
&std*) non prorogar ; bata ros,ex q Eu er qt : i e&'uelm, T | dÍa-
tam i multos habebat ag ximé| |p Ws H COR iam eft quo
lm WE aultos ; 10 ma Non efl De Hoc etiam eftq
*Cdno) ()rulf:qul " lleeitfet ; qt cabat. : fal 27.Fr10 w
"P fOP . crurmm co o PA n co- : : ar&'P à1. 9. ; Iebatm ; IC- ;
m r m 6 entinum j poffe , vt cun lius inomni teip iE uibus loql à 2
:JJW nutrm rrum . 'tOSAri l.lePO : ; f— . dl quPTS. llllS)de " i lmrlt : » -
n g. | ir vitaali, P . illa fu : bus in dit : " dicatis sji as j
g, atur : anta CO UI &i us
u | Vldeb imus ne illum quidem t 'oducere potuiffe. - |quirebat. Prees, LP E eib ——
J jgnoucrimt impliüs nocte p ullumi — [quire *M | —
d | äxäti vitam Vnaamäuod cócludendum erat,n : ub ais
' " ^ i nrls , : ii a
1»00*': facilt intelliga: " ——
d AClie . | r
j : h v J m
r : - |

|

Ampla

horrea pau
perü. ven-
tres.

Auari eft

fpe lucii
eíle libe-
zalem.

IGAN. MALDONATI COMMENT.

252

Tatla

C^,f vixerimua faciemm boc atet ilud.lacob.a.15. |

factam )Hoc cepit confilij,quod non caritas, fed aua-
jritia fugeeffit. Caritas vtique poftulabat , vt quando

tífque quadrata rotundis. Auaritiz ctiam eft fpe lu-
cri maioris effe in faciendis fumptibus liberalem.

|phyLin comment.& Cyrillusapud D. Thom. expe-|

"|cat;fecura effe potes;habes,quo perannos plurimos

18. Et dixirsHoc faciam,deffruam borrea mea,e7* matora

cantum habebat fructuum, vt nelocum quidem vbi
ponerct,inueniret;quod fuperabat ; faltem egätibus
daret.Satis ampla , vt Bafilius ait , hortea pauperum
ventres effe poterant. Auaritia poiïulauit, Perfuasit-—
que,vt vel magnis etiá fumptibus vetera horrca de-
moliretur, & maiora rurfus edificaret , vbi £ructus
reconderet;potius quàmaut daret,aut venderet,do-
nec maiore védi polfent pretio. Expreffa auari diui-
tis imago,non folum ip parandis, fed etiam in con-
dendis conferuandifque opibus diligentis , mutan-

Et illac rangngaba amnia,qu.e nata [unt ml , H bona
mea. ) Bafilius ix hom. in hec verba. Beda, & T heo-|

dunt verba illaquenata funt mibi, z bona mea,quafa ex
ijs verbis colligentes diuitem illum fibi , nó Deo ac-
ccptum tuliffe,quód ager tam vberes tuliffet fru&tus,
quód nimirü bona progria appellaret fua , que pau-
perum etiam erant;quibus vt diftribueret, Deus ipfi|
tanquam difpenfatori, non tanquam domino tradi-
diffet,vcinquit Euthym.Quin in eo erraffe Chryfoft.
ait;quód quz veré bona non erant;bona vocaret.
19. Et dicam anime mes.) Vi mez , aut mihimet-

proroganda, quod eftargumentum parabolaz.Intel-
ligendum eft, & fecit ita. ! |
Habes multa bona pofita im annos plurimos. ) Quafi di-

|Jneni requiemmibi , €y* manc manducabo debones mes
foluese ne[cit,quod tépus praterijft, €g* mors appropimquet,|.

promittebat. Hoc eft, quod reprehendit Iacobus c.
4.14.0ni ignorati quid erit im cvaj ine.Similisinfani. &
(ccuri diuitis defcriptio eft; Ecclefiaftici r.19. 20. [n-

£7* rclz'nqnet 09ÁÀ al?js, (7 mortetur. Tra&änt hunc lo-
cum moraliter, & eleganter Cypr. in lib.de oratione

guftinus homilia 48. !
20. Dixit antem illi Deus. ) Incertrum quomodo di-
xcrit. Quidam per folam internam infpirationé di-
xiffe intelligant, vt Euthym. ,& alij recentiores. Alij
nec hoc quidem modo illi dixiffe, id eft fignificaffe
Denm, fed ipfum Deü apud fe quafi.cum diuite lo-
quentem dixiffe, cum eius ftultam fecuritatem con-
lideratfet,srulte bac notle repetet animam tuam a te. Pxo-
babilius hoc eft,quàm illud.Sed ego veré Deum di-
xiffe illiyarbitror Chriftum fignificare voluiffe ; fiue

detur exiftimare,fiue per angelum, fiue per Prophe-
tam aliquem fecerit. Alioqui enim perit tota vis , &
gratia verborum,atque fentétiz, quz in eo maximé
cetnitur , quód illi adeo in multos annos fecuro ,'&
dicentianimae füzerequie[cescomede,bibe,e7* epalare,nü-

néfque eius cogitationes euerfas penitus fuiffe.Itaq;
Bedz opinionem non probo, qui exiftimat, nóali-
ter quàm ipfo facto illi di&tü fuiffe , ipfam illi mor-
tem veniendo nunciaffe,tempus effe moriendi.
ftulte.)Stultum merito vocat, qui oblitus Dei ló-

Á

ipfi;agcebatur enim deanima, id cft de vita opibus|

dominica,& in lib. de opere;& eleemofynis, & Au-

id per fe,vt Auguft.lib.z. de fer. Domini in móte vi-|

tiatum fueritilla ipfa no&e illi effe moriendá , om-|

vam fibi vitam , & magnis plenam delicijs pollice-

B

C€

| —— dlarisnihil tibi decffe poteft: Propterea paullo P*oftüD
Stultusqui à Dco vocatur ftultus , quia multos fibi annos vite
|fbi muhos'j ;
annos'pïo,-'
mitit, ——

|

|

- Mtionem arbitror effe facilem. Hebrzorum enim

— ". $7 .5
- ladeiüs, quocum loquitur,opinionem;atque folici-

Inó habuiffe. Quia ergo foli anima fue tot bona pre-

/mam elfe tollédam;à malis enim animá repeti , quia

|lent;aut eripientà te; hzc enim verba vim quádam

Icóuenire videbatur,cüm res adhuc,de qua agebatur,

batur. Stultus enim, id eft Zpgoy infipi&s proprié vo-
catur,qui non bene futura prouidet. ' o
Hac notle.))Pratermitto Gregorij,& Bede,Gc Am
brofij lib. deNabuthe c.9. quia allegorica eft , inter-
pretationem;bac mocfejid eft in iftis mentis tue tenc-
bris. Tantàüm quaro , cur dixerit bac nocfe , potiüs,
quàm hodie, vt plerumq; dicere folemus. Credo vt
breuius fignificaret tempus;miffus enim ad illü cft
angelus floctu, vt per fomnium nuntiaret mortem,

quentis quidem dicilucem illum effe vifurum ; aut
propterea dixit;bac socfe,quia diues ille, vt fieri affo-
let,noctu fecum fuas illas vanas voluebat cogitatio-
nes,deffrmam borrea mea, & in illis occupatum ; atqucä

ipfanocte moriturum. : (
eIcnimam tuam repetunt à te.) Cubd tertia períona
plurali vtatur Euangelifta;occafio interpretibus fuit
dubitandi,qui effentanimá diuitis repetituri. Theo-.|
phyl.angelos intelligit repetituros fuiffe. Ego que-

idiomate id dictum puto, qui tertia perfona plu-

dam verbis Latiné fit;dicunt pro dicitur, perhibét,
pro perhibetur, fezant pro fertur.. Perinde crgo eft
animá tuam repetist 4 teyaC Í1 diceret, anima tua repcti-
tur à te,aut/fi dici poffet , repetitur àteanimá tuam.

eleemofynis «nma tua. expoffmlatur 4 te , "Tcrvullianus
veró lib.4.cótra Marcion.«mma twam expofcét. 'Y heo-
phyla&i obferuatio neício quàm firma fit, propter-
ea dictü effe repetunt, vt fignificetur ab eo inuito ani-|
inuiti moriuntur;à bonis n6 repetifed refumi, quia
moriuntur libentes. Enimuero nec ea vis verbi cft;|
necfemper boni libenter moriuntur. Quódfi id fi-
gnificare voluiffet,dixiffet potius ; animà tuam tol-

quemadmodum mitti folent,& indicauit illi , ne fc-|

defixum mortis nuntius oppreffit;nuntiauítque illa|

Cyptian. in lib. de orat. domin. & lib. de opere &t |

prz fe ferunt ; repetere veró potius liberá eiusà quo
repetitur fignificat volütatem. Repcetimus enim de-
bitá ,quod libere,ac libenter creditor foluit.Sed tol-
lit przdo viatori , eripit inuito pccu-n«iam ;&tamen
fanétus erat qui dicebat.tele amma meam 3 - eg.19. 4-

tam fuiffe,à quo effet repetéda non à parétibus,ficut
corpus;acceptás itémq; immortalem effe , repetitur
enim,quod manet, Átcur przfenti vtitur tempore
dicrodl&aw , repetunt;potis quàm futuro , quod magis

fatura effet? Credo voluit indicare, qui cum diuite

Illud quidem certé fignificatur animá illià Deo da-|

mortem, vt przfens iam effe videretut, - -
- Que autem para[H,cuiws erat?) Quin illi potius dice-
bat, & ad cternum ignem condénabere,quod multo
vtiq; maius erat malum,quàm quod eius , que para-
ucrat;bona perirc:nt,magifquc de eare,quàm de bo-
nis fuis eum oportebat effe folicitum. Sané quidé, fi
non fuiffet ftultus.Cererum loquitur accommodaté

quifquis erat loquebatur, adeo propinquam illi effel .

tudinem;nüquam fuerat ille folicitus , quid fibi poft
mortem füturü effet ; fcd qua ratione multas anime
(üe opes accumularet, fic enim apud (c dicebat, 7-
ma babes multa bona pofita. im anmos plarimosyacne de he-
redibus quidé cogitabat , quos intelligendü efteum

o

|

Hebreori |
idiomate'
: : : : i. [tertia plu-
rali vtuntur pro tertia fingulari verbi imperíonalis.lalis a8ini

Petüt pro petitur;faciunt pro fisquod & in quibuí-Po i»Per]

fonali.

: parauerat,

" -

W kti
hr

lE
Vunit

| DtLM

] z;rfluy TM w

E BN

I
f
d
i
d
;fcudau
um
Atb 1
VN
AU dpoí
i

ul

B
[ idl&& FU('[E

Q H
hd
o

o cmmeomt m .zsædF.j :
— 57 pEl dH D COEAEM
TE | : üoqu Ssclu T r adE
ss XI T gea ]ln q i O[le; " trlt r -
, ! ied reent p kir 'lia*üü d m: U dir
A ium illis. i non k lp ]uatat qi uios ! um fá ;
C ! un u1 S 5 Ccoq [CIP "rtii : iftu
XW LVv A ffari it dare;q n bcülal'ocloco itus di ieprafer Pa es
od : ed:b : *tcul ^setiat .. uwi-] | l*l],'l Crlt' A lre * ïaPP
E TM IN .atrCPcth i C,dom"ïs' ucüïoq—ur hicC pellVaU. Ü aPteh üia | ij
* MH b co Cli Oc GHECPQC " Itic. NÓ in inebat,c egem aP'silïïCl ? l'uto,q A .
ea odh inio , & P eugl gte fatis ir rege? le v |
ióeis ( —— oc& uo Mdpsrgeet p N cpria fillum on greg. iÍpec f
: WUR n quóc s opinio ne jaxim ufi es n UR BR bi fp fuos|.
REU 1031pii1 ?*No 3 eiu inio ma &p * part noc 4. V iam
253 'animae rf -iebin op T 'egerm, horz pa "P d 5 ul*
^F X us r SC V !3 elüs tqt gteg 1 "nim |'at , VCT. 2 ilo mui-
— o &a B. rwi vt & iae let,a o g ctap : lCü- TIat. is Ipt tam *
: "s erat aralli, (ed : qu doi : llis unm ulc lus fue diíc 1 Deus lat,
j d *J*-. 4 : Ó à ö( us n1 ; Cu l'-Qj-—' d V(U [at) * D à (,'S;a "
d Pata »Quep lum tun i aUar m i | ideantu Liarü llexe cum ügrcges fi-
E d liM M ma etu ué mu ide betti inte iccret, iaru g uc |
! tcit iimum fatare im eq ià (um : V lo nes 1 dice bcftia , atq * !
i | : jtas ren ic qt .. fg;uf cxe O ^:qu -(arut ninum um»i |
L j xfc m (-(chtlt« Nlhï ,lü]),q : enn NI : -arufn uaatjq . lCl : : 4h01n O00 ráà NT - :
| alta fe erat iNIT ag n eft in D. £t opi- efti : 5 diuctk ftis n hoi /ds Curá - |
l ïr( ! ftul imum -rq rum iac& t H gpl is (tadét äbl b rare aPPlnagnO igfcxc ol'cgeln-c- DL*TX*AC[CS à
M : maxi um fuo ,,ij,(f erendi & , que le gt 5& tam vOS,qu Nam o ïoïö Vtiqs m palc E
A Jonoft )t. ,f'm'l*. j cóc C» W5 Es It OOF ere llus.Na ma MFCUC | con-
bonuo onit bi tbela i übic " ntur, gralt [ Pt ite tim 1al um ma m gi n rum iptesb.
NIS : 1m P ,/z—w à ul rian da,* ui ; htC / 1e PL cud , [1UU alto 1Ctées|
" | bOnu g^ q-æ : 4 us , q t,mo Bec fiC q Y ho ' lfql 5 m Pe :-Pc Pu ad PL iauotar EE
U CR d U itanit; - d L inimé lorum, m ríec 1amn,an liqu af-
i - *f | t Oin hs CP[ hnqL : ,va eauTa mini 110 . üue q .xS PC A^t ctlm : -COS a t & P j
edoyä | 'c accidi ',.]inïm. 1:;1'*3( Wi üm r lum liorümq faciliü cício àim pau rcgant 3C ma- |
-a . $ICa ümu : .QCHL, eac etut, c fc Ío l ( oX N : cum $ (Cg i. 180X : 1
lluem 5 LVE CU iis fr 2T(OC )rlet f olk : es. [Ccfa um. ul, 311)5 - lOCd d 2ums .
ml b'"*""ïc-raüï*p"lïnd»ff'f j Mp at prop t?ccer&täläbi- d magïquuda*ï?dderc:a*ïionbusäauruDï,, de- ;
z ha Jatàue ([-fræpl : at,íub. tec VOC Gcüt ldc ; 4 q dincn i luüt re fcr.tl.( GJOS .,Lg.!["u-" Z/'
nefc. k z.?i noc : (aurxz j tizal' : ltlas, : (uæ, 're vi-l ([ICtu : es vo ('*:O,& BhOS : eo n fk&!an T [ "1
um i the i thefau c diaiti: imei haber : inzuior gc fac éerga Ícit) am veje -s
Wuï | 6 ilP*l ibi tl arar it.auiait fita retaà ,lnä)-. . reg t. Ide o bpï Aqu -[CIS)
. | "lD Sl &Ll P (lltvq S PO . terp - ]' llils g UNnnt (H(' : . fufer b Pa 0?
MKO- | nitär' . C(P*C PO-L -iüïo' jl ltliln. * [ CCO- voex a((' gjf mEJ, äülf,g Z(HC É z Dt'],./ E -]
E Sibi che: COZ cir bolam -.7131, a i ; foli ( hl ura p it,rer cellocas u lus $.054 ael
Jato- ,Sihit ullo Det r4DOo Hs pE item fibi brof. iorec inqu bi me regus Hr l.79.- Ifr. ;
; iurizare u ids pa lain ant fle diuit |on Ambr | m u hi Qu 6 Ptal. m,c lat
ii* us ille,cai Ua i :$, VCR i, vt fuam Dem epafc l& fepo. Pt m fnu g
. Yuis I11C5 naius - xet : OPL ; tiatt : (")Cfn ; r : inla[ F -f Lllc lf,'m lo eruum., onm '*irl i
iil h r, oli boi Deü irare o patr jllis l '0, V C PHEGIM. | (P.a, f onen 'cül?f um TR *
; N äo'i).lmf. InDch P-abus etlatiïïci vtin -läfolo D;ï;n* ;dæcd"lt ,":l;dwcu ,Wf'lwpdjggrf 'ï)cniqüeï & mal(()'c nihilj- :
. j a cb: er iupcribi idere, -di piere | ERN j l. hp S
10nd mi )iTOPï-- Supet thc.i uat fed x Wb ;217[?'61" iccepit eu L77«7 ! --l'b-of 3 iribu -
€f? 1 ism cü.-:.ïüff 1cam Pd' nsp facicbat in Dco t Euthy * ntes ACC; m Pfa( im fupe ittimen. qmuwn) :
' Ye diuitc e d d ecimim ' : du à- &rantt us r Es t mittit ti "um :
| qudü. [j Alijita. diues ille ia o tüti qui i-| edita jm $o jé pro | obis reg De|.. |
[hto. jquic Deda. uF m 1012 e viti acet, enía v U dber ines.ciH proptrié e Mr p s ro. B
- m sonpons dJJ Es lr acarsciien o st P
: j | ü WisiW lij io mini ( diuites ] 1S; aciat , taa Píal.5. it patria lacuit p e '"10*.1014""- ita
. um t , ThCOP m. Aj AtlO üp odata. i & iaitijs fuis; * [faci :um, : ldCW : '"V- pret häS QCP s hoc bis gratu 1
: "d | dYm Denz preta com acculi , & diuitij has futur Am comp p UM * àla nibus hc iumbi j volun-
p | dàm da intery lam ac ius ixc folis d idetur deh HoDtATE j aret]n | eud oxéi boóm 1c regt [e;iPe rede-|
AR bousdd. dndd abolam hu iin: videtui us g ey :pbi & dabo :e hic eMo u P fed
TIQRUS d | E »ecut lpara iultes 25 qui] loco Irauim 2Ud Cs tatec ver uo ificare : uc ipati, 2
g p p Ise ü ad p s diu! jAfC , no 'ecita it, p a rctate ]ue q 1enifi : itathl od i ineme-
..-.,mfoü*.::æ E busoH Pgulü*. $ VOCC & vI upra r inqu p6v ropri re.Itaq cfthigi :nign b qu |[nófi dadit 4
" "m At 5 : D. x illo dunt,. AS fUP bus , ncerfol| - : &P ifica "um bc IClerra : ra- ritis da
R-*'mm( | N «ï',,tUï— T6, & I]H D : qü ^a. uf : ince M Vl) fi(]'n. VCEI I'tatcï "Ctic .tls'f,vc 3 t
31:" jl : ; ( : ICE : CO *trQS) .Dl e15 « g 'an] o un]) . Oiu hæl UM erl 3 .OF
-- | iftingi in Dco iones 9.19 eure, náe| "at uat BR VOMM conz [15 meri AN« :
,:.J,,n;fvvhq «lï(ï—l h - «?] i Oll .I d [ : 4þæ 31 D 0.1' b(cr s D 11] &11 s [1. j
"T s uiit "etati .17 y nec [f M i5 : tà :d o itis dar .
n s,qa LE fapere, ne i DP AGHE co cfto E EIM 3f fic no acritis Meaqus
E s 1C5 Int kr Tim fl—ä[l'"ej /?4t0m- Pfr'!)w,g,on" loïum*:ä ftinatu aquo oftris 1?*' u15 pret ritis
ub COU lexus.te $107 j« n preje bonis « tum o AICPAD. Ieeie Dtere fine nof àm fiq us
ii - ecóp AU | p SbEE s. | 1s pr ro| & fi uám hn inci-
"7 E »fle cop Lpraec F.*: 7/!"'0(? eïfl.ln—. dame uam 10b t pIC is cít, itut qu lf , rinci t
gt d : el ^ 24[-540 5 Deo . !gsjï CL fun c Ctia1 I iftimen ? bise $ 1tutr, datt : (dP Adedee TM
- ! hus [ac: d m D din Fs at o ap- iftiu no ofequ ibus datt Is , 1e NÀ
TU EL n ; fcd a AT L T a fs Ojexut um :éko có nab eritis 'retur.
þlo LOH 1 -.!W"'äru;yn) Lf"e'ï' thefar äm æjärznb m]zfz)Ll z fe- demnaiïipf nte ät;j * Cuïrcnt-ium er'P Oncreni & mä !
1 LUV [ Ó : ' ; &t : * 4 5 tv : ü P o L ^ -rc . Y i l-l à ^ a
p PO d anded ( dan z [i afflo II. ata gis in 'uri llis p :: no landa
" .; - Aad frz mmus vbon. vitia fi Q$M lica magits iod ianonc vti itüt; F bab MR s
;;*)?*"; | t l £,C0: "f 4bDYE "if IN | CXp illud qu«t ln cít, nii /'erc j Oj.
GH aere,co ftApp id. di e P um : llud, TOR im opon la v fjqu |
u MT uH auid, fider atthaeu ; idicat q fadtum s pr ingu. lacuity ia-
B futur "lx'.cïtD. is conll ud M riora dari -alitate intiou ur. $ i comp declara-
M. Ra "f od dicit illis ap fupe s liberalita erent s dati od dicit, litas dec "m
] k uod. in. 32. i ad inem s li imm ibu odd Bberalitz atrei
; / , c&)q -d 6& - vTetr : : 1 h.occ : dn]b P] ]du à Cl]t' u us l belc. k
jj ( | I e, id eli ead té licitu m .tf1 nol Mi &q, & d s rump te-l
d - buer : qu : ,)AP. Íoli com . CUM S,AC V 1OI1$, ua , iplo inon po ;
üldh ' tijs quid C-ï o .(rE? nrm iTet dO- am, qt dit t &P S bC 'E 74 M. ODI aAun OD,.
: Bu Ite tim um e difend idan ; addit fant; illos t EM ro ninen ebnoi
"T fit. u 31. Nel; diecitye chen oijciei lat 5 : : | erga dicit p n íuo bis,tat Ícilic |
u » e X v a ; hY P i S s & i |
u : E adieci fcpr coij nesa cat au- Deil p od ii iliorur r£ v6ob :lefte LOA us 2
N i hriftus 'Tum : Deum-' om :(uade E. -.-chü if AE it dar l.Cm *ADao- |
m 19 'natun íÍpem .lase uo per: aD1iJc s-| — |dtl llans 3/es v od regn :ale. : 4m. g
^ OMRN en & Íp beft inus,quc inem isté- c &q bdait Ora vofyn l. 1
T | ï tCrE ram, fed j Fsv idin bis Iet SppS ). T5* lod« mp | [eem. '1115: :
gu ) : r $. 'c ad mi licitudii VO ifai 49. i« n temyp datee Ccr1 Sdi- -
; D. nemc mlnc: v lorea &(0 555 dafe Pa" i[ H a, 'em* no s 4 s dPüt re ,
T ME Ev homi à mai m,et tcuit crgo p? r ditat num, detisyC7* Hod 4 &t aua zt
M E folàm itum à mnet s dec modo jum, ihzered: SCEEEBH oft illud, qu ité, Ó habét,
M "umen tum or Deu: NUOR effat | Hnurm liresque p um i folic HeY d ru, |
MM - ibus um rert naxim vitam | tg1cg : 3. F. : cad*gö nt; nc tiu$, ! m c Ntur, s
u M "a ditor iftarum d eft m Te ad : d Pcl ats rpre- j ation , offi las DO is reonu i emitur "
J ; ^g : : * € d * n T "- M as P rcö .11 en » &
ij* H - lendam ifta "pb deelie; 'ero ap DrEIAS i- uara enire diuiti ratis vi libus| - ,-
11 T : - en uum,q 'Obis lam y: uidam phvl.ex | jcetq CY : (ed 1 etfi g tam taiibl J. *
asj à fut am vob ialla tqu hyl.e ! t dare; do; me Íed npo (
ácis B gnum. icqua: 22 tum,v Theop tem-,. TEMIUAT ren Na n M ESRAE t4te , €
A E "OE UM inimum cet vt ; aut or p C ud 1do. itur tam nuntt dignut, Wi
[fPf | A ttur g nim lum : um., : da, i Ideo! 5 lAs q ! dai Ttur '3€emuig h. d "ier -
L jue ni folt ipalor Be ihi idec F uit bus da 1 r t nu :
/ E : (t : n . u ait HBUeeD | 1ibus S T atur;! Ma m ;
E | uode ru Ícip vt TIENM -T er ít, i vide DN árt um|. E
ümfgls Ruer qdoþ Poüolonniüm dllc,&bfum, ius; quongCr,grï* É ïPaUgGütüæ ïn dafl.vlrgn.ln C'ï—;/;ce"f;?e Ccnt['PlZQ.L-Qomodo
J jaut z LO IRR. 1€ hym MOu ItOrcs, . ipror Is ctiar it Hie Admo. J PRIROR h..19. MO iatur
Ub i : ir,au 1un Eut .ad q 1di ( P 'AL1S : t maoe? nim attn. ibus ECPHRN
tb H tür, nn 't m, sat bj rati: vta n . en Ma nibi |pzeci ianis
". , 1 ían IEOI H m; coíde nne bant vtg A Lbent.q Hoc dere M omnii Chriftiani |
diaite * Imat;au hdcliu cad eof adoi | credeb P d n rnajq: e bal nr. FlO! oíffi imine. ' iti Dati- omnia
* ( | | ftima imul fid ia hzc. eu a ia Chri | j2 ita f« Aret D p rim In p NI |
il elie a limui i ia a 'ra autc: du ffe Cl : to [wi tta "p nat difc & l, aiadan :
ilit lum placet.at 'criora ID 1catic e ap- ermo, ye co dinbcns & 8l ant; 2 ais ;
1 ! fillu:]11 é Place-,? fup(u nes Orn; ur(i Ind dïcgc P— m e nume ital.n ?&LIS (ïn nt vend imr. -419 L | xk ;
Pum* 1nag1 identuïg aadoln'daln'dlc losfaoso.dcnïpa Paru CIC,&V Chfl æhabegMatthæL non
grexo 3. críona Vi A li u 15; icci do C! u d :
aium m m pcr Q10 ' dl (P iti 1DuUs ao " x om: ni aap
ls. & p d ; ;em: pO f*?: ï)rO OUIbaem BN qf;it vt Onzursquo ; MC
ï ET u [to . Name fui isgreg ZYN cipit ?ian M
' d ^Da qrad |U o : du r ; €1 ,
à dl& ( (TCP 1tt0' po atrlsb ne t P dllarb
| ;, ER dmit á (uam "(b L illis tim (to- i €S !
| : m a à . 9 ERE 1 EY Ccr * r -
Á H &unauit,nonqüianlm]:n fuum;m dlcädlämquepïcef" pE |
| i « m.pe S 'OS 1 "ceaen : . jmn «
f Yo2n. o ä—oï bo*?uc)loco CgroPtexeï;-num,eüon folün !
: : o : : - !n : i
äoä"'5 - tamen ;Pcllalg. num do":?cm ;qni
n : ]rak : ,0 ! A É :
" det; ch,(;ï(uä habent p
TE no |efte T |
C« du
rem
*

- iil

quinó ve-
Ftæ-mii—:un(.

!

/Orientali-
jbus 0s
eft, vt mi-
ni(traturi,
veliter a-
4tutri prr-
singantut,

Pauperes
facculi sát,

|quit , dice vebse quod fræcingcr!e , C faciet illos difcumbere,

| 'EE Elifzus Giezi pucro fuo dixit, ./fccinge[umbos fues,

IOAN. MALDONATI COMMENT.

lis ctiam difCipulis lequebatur, qui perfe&icfTe vo-
lcbiant ; autfiadomnes Chriftianos loquitur de ani-
mi, vt Theologi dicunt, (Præparationc,qug;dicit, in-
telligenda (unc. Nam etíi neceffe non eft, vtomnes,
quzcunque habent, vendant , tamen hunc omnibus
Chriftianis animum effc oportet, vt quandocunque
poftulabitres, omnia quz habent vendant, vt Chri-
ftam rctincant.
Facite vobis (acenlos.) Solentauari , qui thefanrum
conduncin facculis pecuniatn feruandam reponere;
itaque thefaurum ipfüm facculos vocar,vt ftatim de-
clazat. Solet rupto vetuftate facculo, quz in co crat,
pecunia perirc. Eo alludit, cüm dicit , Facite volis (ac-
CHJ0$, qui non veter.z/fun(t , ideít, in quibus pecunia pe-
rirc non poteft. Videtur facculos pauperes de quig
loquebatur intelligere, vt interpretatur Beda. 1lli sát
acculi,qui non vcterafcunt, quia quod illis datur, in
tüto penitur; quin the(aurus crefcit, qui in illis con-
ditur. Faneraturjinquit, Domino, qui miferetur paupern
JProuer.19.17. &, Omni qui reliquerit domnm, vel fr«tres,
4ut ferores , aut patrem ,4ut matrem , ut vxerem, aut filios,
«f Agros propter nomen menm, centuplums accipiet, Matth.
19.29. Cxttera víquead ver. 35. Matth. 6. 20. expo-
füimus. | :
3$. if Inmbi veftri pracimtl;.) Quiaregni celorum
métionem intulerat, & ad cius expcec&tationem difci-
pülos accenderat, docet quo modo, quo ftudio, qua
vigilantia, quo habitu expccare illud debeant.Id de-
clarat feruorum exemplo , qui cüm dominum füum

eriam precindi,expediri,atcenti funt, & faces incen-
las habentes, ne càm Domiuus venerit, in mora fint,
dum fe ad miniftrandum przcingunt, dum facesac-
cendunt, Solebant Orientales gentes, quemadmo-
dum & modoó faciunt oblongis vti veftibus,ideóque
qui miniftraturi erant,collectá veftem cingulo ftrin-
gebantad lambos, ne miniftrantibus effet impedi-
mento. Id velex ver. 37. manifeftum eft, //£mer , in-

Q trapfrens mnifl zbit i, & c.17.8. Preétinge te C? mt-
nifira. Chrillus ctiam cum Apoftolis in vltima illa
cana pedes lauare vellet, przcinxilfe fefe dicitur. Io-
ann. 13. 4. & Petrus vt de carcere educeretur, & expe-
ditus ad iter effet , iuffus t abangclo precingi A.

precinctis lumbis carrebatante Achab.3. R eg.18. 4 6.
&* tolle baculum smeum i mantha , e7" vade, 4. Regum
4* 29. Ita przcinctos haberc lumbos, idem eft, quod
paratum effe. Atque hic verus huius loci fenfus cft,

Quir.c. 1. Hoc idem eft quodait D. Paul. Eph. 6. 14.
P ate faceintli lumbos vefiros, & Petrus1, Cp. C. 1. 13. Prop-
fer quod facinthi lmnbos mentis veflre Beratein eam,qia of-
fertur vobie , gratiam. Tla veró multorum veterum au-
Ctorum interpretatio , quiaccinctis lumbis caftita-
tem fignificari putant, magis cft ad mores quàm ad
litteralem fenfum accommodata; & ad ipfüm ctiam
moralem fenfum non fatis cft plena. Non enim fola
hic caftitate,fed omnibus omnino virtutibus inftru-.

usi

noctu reucrfurum expc&ant , non folum vigiles, fed|

12.8. & Tobiz filiusangclum illum precin&um, &|-
quafi ad iter paratum inuenit Tob. $. s. Elias quoque|.-

quemadmodum Cypr. inlib.de vnit, Ecclefiz inter-|-
pretatur, & in lib.de exhorta.martyr.c.8,& in lib.j.ad|-

&os nos, atque paratos efIc iubet Chriftus. Tamen:

p

lilla altera parabola decem virginum,

|das accendere, cxclufz funt nuptijs. Nec alia de cauía

fet. Dixit, quande reuertatur 4 nupty s , quia noctu

2$6
non omnibus, fed illi tátàm qui perfe&us effe vellet,| A þp de verb. Domini, & lib. de continenr. c. 7. Grcg:
faciendum effc dixit? Facilis folutio,aut hic cum fo- lib.28.Moral c.7.Beda;aliíque fere omncs exponunt,

poteritea interpretatio concionibus fernirc.
Et lucerne avdentes in manibus veffris.) Grzcé In mani-
bwi vefiris non legitur, ac multi etiam Latini non le-
gunt auctores; Cypr.lib.2.ad Quir.c.18. & lib. de fim-
pli.przlat.Hilar.in Pfal. 18.Iulius Firmicus hunclo-l
cum citans libr.de errore profan.relig.c.:o. Aug .fer,
39.de verb.Domini,& lib.de contin.c.7. Auctor ope-
ris imperfe&.hom.15. Amb.fer.14.in PC18. & in có-
ment. & Bernar. fer. 5. in vigilia natiuit. legittamen
Greg.hom.rj.in Euágel. & Chryfolog. fer.22.& Beda
in comment.Ceterum ad fententiam non magni re-
fert vtro modo legas ; quanquá noftra le&tio fenfum
magis exprimit. Cum enim fignificare volucrit , o-
portere nos omnino effe paratos , non dubito ,quin
praparatio ifta magis explicetur fi legamus, ez la-
verna ardentes i manibus vefiri , quàm fi fimpliciter,
C lucerne ardentes, Iaque illo potius modo legédum
cffe credo,quo Latina;quàm quo Grzca legüt exem-

plaria. Solentferui, cum eorum dominus no&u ve-|.

nit , ardentes in manibus tenentes faces ante ipfum
precedere.' Hoc iubet nos Chriftus facere, nec aliud
faccsardentes fignificant,quàm nos debere adeo pa-
ratà habere omnia ad cxcipiédum , cum ad iudicium
venerit; Chriftam,vt nihil tunc nobis
preparádum fuperfit. Quid enim faciliàs quàm pul-
fante fores domino luccrnam , aut facem accendere,
äzqui hocipfum vult Dominus, antequam ipfe vc-
niat factü cffesfore enim vt neminem cxpectet, dum
facem fuam accendat ; indecor

um enimidefler, &l

Quomodo
parati efle
debeamus

vel minimüm ï)dow?i&*'

inino,

domini perfonæ minimé conuenircet. Quo pertinet
quarum quina-
que, quz fatuz erant; dum extinctas volunt lam pa-
iuffit Chriftus , vtardentes faces in manibus noftris
cffent, quàm quia ita boni ferui facere folebant: nec
eft inquirendum fubtiliüs, quid in nobis faces figni-
ficenone plus quzrétes,quàm oportet,aliq iid;quod

minimée oportcat,inueniamus.ltaquc quodk Auguft.

fer.39. de verbis Domini, & lib.de continent.c. 7. &
Greg.lib.28.Mor.c.7. & hom.r;. in Euangel. & Am-i
brof.in comment.& fermone 14.in Píal. 18. & Beda
dicunt lucernas bonorum operum exem plum figni-
ficare ; quódque idem Auguft.lib.s.qq. Éuang. c. 15.
ait lucernas cffe intétionem bonam; & quod Thco-]
phyl.atque Euthym.lucernas effe duas,alteram intet-
nam,quam mentcem;alteram externá;quam linguam!
efle dicüt; quia & corde credere eportet ad iuftitiam;,
& ore confeflionem ficri ad falutem ; bonz quidem,
& vriles funt interpretationes , (ed moralcs tamcn,
nonlitterales. —
36. Et ves fimiles bominibue expeflatibus dominum fuum,
Wando reuertatur à niptiis.) Similes feruis illis de qui-
lifs' fupcriorc veríu di&tum cft. Videtur abundare
coniunctio,c7 5 quid enim eft, frmles effe bosminibus ex-
petlantibus domipum fuum,nifi preciu&tos habere lum-
bos , & ardentes lucernas tenere manibus? Sed per-

*

rati , vt ferui effefolent; qui dominum fuum noctu
expectant, vtà nuptijs reuertatur , id eft vigiles , at-
tenti, fpe&tantes,num veniat; aufcultantcs,num pul-

bant nuptiz celebrari, quodex parabola vírginum
manifeftum eft Matth. 25. 1. 2. & cx nuptijs illis quas

rex filio fuo fecit, qu& & no&u celebrate funt, cum

quia fic Bafil.in comment.in c.rj.lfai. & Augutt. fer.

ille

inde eft, acfidicat, & vos ipfi itaomnino compa-|.

Roman.to.

io.

'tz celebra-f *5
ri nuptiz.

aéains 2di : vadien.

1

TM

l
|
|

Qg,!! '
W

H
l

|
LUR
TM
imoxz
Ug*gr;
X 0pe
It els
|
iamcm
Xl
Bgm*rc.X'
lenlum
tril,o-
"
) Quin
( l-
LP
lictr,
um

L
"'*.D'x "
«-Uï-hlw
-....'x i' |
Ms ?Mm»
w
AR

^.
ALE Ut
As 3&0 æ.v».d
TE

|

" 4^^an ;,gi I
MU

1 1'17:'3 M

T

ertinet
Quig-
i1-
T |
vitri
"'hec

"
y 1

P
lN ' l
WiV
AN /
71 l i
U u
i
Ti N
julM [

u o
od T
m
Vi
dfrtatt
g:xfdcm;
tamco

n j
num! xott d

i fOk',tz ii
,',g,'num j
Hisql"ï

jille qui nuptialem veltem non habebat, in tenebras
exteriotes eiectus fit Matth. 22. 15. Et nuptize agniin|

EM

IN LVCAEF"CAPB/SEIL:-

258

l Quz fint

ïi?;-'; nuptie.

l

In&:cs homines oppreffurum, vt indicarinfra ver. 39.|

/fe dominum illum,quià nuptijs rediturus eft;effe in-

- * x |
ipropofitam parabolarü partibus monere foleo. Vo-

Apocalyp.c.19.7. 9.no&u fiunt, quia adcenam homi-
nes inuitantur.[dem nunc ferfï Vbl(lllc mos eft. Ergo
folebaut, quiadcenam r-mpuale.m. inuitati erant, ad
profundá vfque no&em in conututo manete;deinde
in fuam quifque redire domum; 1taque Fg.cl'bus opus
erat & caiufque feruos domi expedtare vigiles,& fo-
licitosatque paratosad dominü fuum excipiendum,
quacüque noctis hora rediret. Hec caulfa fccit, qua-
mobrem potius dixic,expe&'annlrm.dommw [iæm,quada
veuevtatur À naptijs,quàm , quando reuertatur ex foro,
aut ex mercati5aut cx agro,aut alio aliquo loco.Quia
À nuptijs nunquá homines nifi po&u Fcucrtebgrmzr.
fponfo,& fponfa ín thalamu.rn.mexluöhs,;äïc voluit té-
pus notare ; quo homines minime parati clfc folent.
Idautem nocturnum tempus eft,cum homines,par:
cim quia neminem intempefta nocte venturum cre-
dunt, partim quiafomno opprimütur, minus actétis
minüs parati funt. Acqui illo ipfo tépore;quo homi-|
nes minüs parati eífe folent , nos Chriftus adeo para-
tos effe iubecvt & praecin&os habeamus lumbos, &
ardentes in manibus faces. teneamus. Nullo proríu:
tépore neno&urno quidem , quo quafi exigente na-
tura fomno indulgédumerat, vult etfe fecuros. Ven-
tará enim fortalfe fc (icucin no&e furem,& necopi-

40. & D.Paulus i. T heffil.s.2.& Petrus 2. cpiftola c.5.|
10.& Ioan. in Apocal.3.4.& 16. 15.Porro dubium non|
efl; quin quemadmodum nos feruis dominum fuum|
À nuptijs rediturá expectantibus fimiles effe vult ; ita

dicet;fe enim vt expectemus iubet. Ecaduétum qui-|
dem ad iudicádum füum manifefté fignificat, vt om-
nes etiam interpretátur auctores;fed qua fint nuptia
fortaffe non eft faperuacanea querendum diligentia,
quod etiamatque etiam in accommodandis ad rem

luitenim certé Chriftus (ignificare fe ad iudicium

Icam homines minimé putarent , venturum elfe ; fed

e

D

voluit tainen dicere venturumà nuptijs; fed ita ven-
tarum , vt illi; qui à nuptijs redeunt, venire folent.
IN UES i N
tempore, quo minimé venturi creduntur. Sed quia:
(& agniin czlo legimus nuptias Apocal. 19. 7. 9.1ón.

cü ia cali afcédità nuptijs rediturü,cü ad iudicandá
venerit Greg.hom.r. in Euang. Beda, Theophyl. &
Euthymius, & Cyrillus apud D; Thom, Quanquam
Theophyl. alijs etiam modis nuptias interpretatur.
. Ftenm venerit , «77 Pul]äærie * canfï;*þ-äm aperiait er,)
Theophyl, cum venerit adanimam noftram etiam
interpretatur ; ftatenim ad oftium , & pulfat, quod

1. Theffal.

4. 16.

i . . d
hic eft nimia fübtilitate, vt Euthym. monct;fcru-

jnia bona opera noftra patata, vt opus nobis non fit
IMatth.as 8 ] tergiuerfari , & moras ne&tere, aut alijs diccre ; date

nit, vcbonos faciat,fed de co , quo venturus eft, vt
bonos inueniat ; ideóque paratos nos effe iubet, id

animas noítras veniat, effe non poffüumus. Neque
randa parabola. Venietad iudicium ; pulfabit, cum
ad iudicium vocabit, in fono tubz , iu voce archan-

geli. Aperiemus ei, cum libenter non malé conícij

tur; cenfeftim;id cft nihil morati , habentes iam oin-

cam facit, confeftim illi nos debere aperire. At hic|
non agitur de eo aduentu;quo Chriftus ad nos ve-].

cftbonisopcribus inttru&os, quales ; antequam ad|

recipiemus ; vt Greg. hom. 13. & Beda interpretan-|-

|

À.

EPT BU

p

|tursideóque nomen domini hoc loco máaioribus lit-

iillum tantá diligétibus,vigilitibus,atq; paratis feruis
gratiam habiturüi,vt faciat illis quod nemo domino-

Jnare iubeat, illifqueipíe miniftret, vt nuptialis gau-

JAobire menfam , & fingulos conuiuas folent, vt vi-

nobis deoleo veftro, quia lampades noflre ex;;ngmmm;?""
37. Beati [érui tll , quos cum venerit dominus , inuenerir
vigdautes.)Cum venerit dominus ipforum;inon enim
defe, fed de co quià nuptijs rediturus crat; loqui-

teris non fcribo; Quanquam per illum ipfe fignifi-
catur. Declarat, quódfüturum fit eorum feruorum
opere pretium ; quos cum venerit dominus ipíó-
rum vigilantes; atque paratos inuencrit
tmen dico vobis quód pracinget fe,e7" faciet eos difcitbe-

]resev7 traffens miniflrabit illis.) Hoc quidé fieri nó folet,|

queaiadmodu ceterá;que fupra narrauit,vt dominus
ad nuptias cat; vt intépefta redeat nocke;vt fores pul-
let , vt ferui accincti (int, & parad ad illü excipiendis

parabola fümi ex rebus vfitatis; hoc eo ipío dicit;
quod vlitatü non eft,quia voluit fignificare dóminü

rum feruis fnis loletfacere,vt i píts difcübentibus fer-
uiat Habetctià res non vfitata probabile decorü , vt
lominusà nuptijs bene cenatus rediens, & fcraos
luos vigilantes;folicitos; & incenatos inueniens ce-

dij participes faciat; Quod dicit rranfiens vraquxbu»,
lumptum eft ex confuctudine miniftrantium , qui

deant, quid dcfit cuiquam. Qua ratione lioc fit ad
Chriftum accommodandum;nó eft nimis ingeniosé
quarendum. Nihil enim aliud fignificatur ; quàm

- ffaciens illos quodammodo dominos , dum ipfo mi-

F

Icomedemus & bibemus fupcr méíam in rcgno cius

linco enim non elt parabola ad rem,de qua agitur,

igno fuo federe faciet Luce 22. 3o. Itaque interpreta-
Itionesilla Bedz variz litterales non funt, quamuis|

Jeum, quem im bumanitate in iudicio cerzaiumms , etiam im diui^

illum nobifcum gloriam;quam habet , co mmunica-]
turum , quemadmodum ille qui à tiuptijs redijffe di-,
citur, honorem fuum cum feruis füis participauit,

niftrante tanquam domini recumbunt, & canant.
Hic ergo verus eftfenfus, fore vt Chriftus nos in ca-
lo,fi vigilantes ; & omnibus bonis operibus paratos
inuenerit ; dominos faciat, quia tanquam domini,

infra c.22.30.Non quód ipfe nobis miniftraturus fit,

accommodáda. Quód enim ille,qui à nuptijs redijt,

|feruis fuis recumbentibus miniftrauit tantüm, vt di-|
|ximus fignificat illum feruis fuis inufitatum hono-
absreplerique dixerunt ad nuptias Chriftum i j(T,e,ï E [rem tribuiffe. Eo fenfu ad Ghriftum applicidum cíft,
Iquod nobis in czlo inufitatum, & incredibilem ho-

norem,;gloriamque fit exhibiturus, & páresnos fibi
quodamxhodoh&ur"us; quia ad meníam fuam in re-

nonaliena;. Ponam hic cius verba, vt,qui volct, fc-
qui pom t,Präcingit,in quit/cuid eff retributiouc preparat;
facit eos difeubere , d efl in eterna quiate refoueri, Difcibere
quippe n.ofïrü m regno qute(cere efl, Vnde «* vuv[um D8s di-

tiat Trafit vero ditlum eff desadicio ad regni redit vel certe
Dominus nobis pofl mdicium tranfit , quia ab bumanitatw
forma m diumitatis [na contemplatione nos clenat, Er tran[-|
tre eius. el , in clarutatzs foet [beculatiomm nos ducere , cuim

nitáte pofl indicium videmus. :
38. Erfi venerit in fecunda wigilia, ez* fi intevtia vigi
lía venerit , 9* ita muenerit y beati (ant [erui li. ) Deno-
ftris viciliis diximus fupra cap.2.8. & Matth.14.25.hic

íed illaideo Chriftus dixit,quia fieri folebár, & debet]

Chriftus in
cclo feruos
fuos domis
nos facieg

, " ieed X P L PA
at U enient,eg* recübent cum Abrabá i fäac,g» lacob.Trà- Matth.8.ii:
ffens autem D'as yumiflvat, quia lneis faa illnflratiete nos [a- |

T TPH at

Íenfus

rantàm notandum non fic efle verba copulanda , vtl

-

v M g

p - ^U H^1 LR PL us E

Patabolal
exrebus eft
vfitatis fu- !
inenda.

|

s,
VWW as Bo ii

TI

Caluini in
Harmon.

cur cà die
ac nocte
cóparcetur.

Quam Do-
mini volü-
taté vocet.
Rom.11.34.
Matt.24. 36 ;
Mar.13.51,

'L,

Vita nofta Fetur? Qui enim hocquerit;non intelligit,)non pro-|

|tibus, maximéque ex vcr.4o. quc omnia víq; ad vet.

|gniram habuerint , fi fecundüm eam non fecerint,

teft, quam vocet domini voluntatem; fienim eam

féitynec angeli calorum , ueque filius ,mfi folm pater. Evid

jipfum agebat Chriftus hocloco, vt doceret nemi-

2459

dTOAN. MALDONATI COMMENT.

160

lentus fit , quacumq; vigilia noctis venerit, & fic eos
inucnerit, beati erunt;fed vt hunc Potius fenhun ef.
ficiant, beati eruntilli, quos Dominus, quacumque
hora no&is venerit , fic ; id eft vigilantes , & paratos
inuenerit. Inepta eft heretici intcrpret-is quc—g&io,cur [
cum fcriptura nos filios lucis appellet, Ephet. j. 8. &
i. Theffal. g. . & Chriftus ipfe verbo fuo nobis prz-
luceat , nocturnis tamen vita noftra vigiliiscompa-

|

ptér obícuritatem vitam noftram cc»mpararinocfti,F

no&i fimilem dici, quia die & nocke tota conftat.
Vieilias autem noctis non pro vitz noftre obícuri-
tate , fed pro incommodiffimo , & minimé opinato

turus Dominus dicitur, quia veniet fecuris nobis,ac
minimé cogitantibus,quo tempore dormire omnes
folent. Quis enim tam intempefta no&e eum ven-
turum putauiflet ?. Nec ilio ipfo tempore venturum

vigilarent noctes, dies vero dormirent. Atqui nun-
quam vult dormire nos , Íed femper dies; noctéfíque
vigilare, quia nefcimus, quo tempore, diean nocte,
& Íi nocte,qua hom,prima,fecunda,tcrtia,an quarta
Vigiïia venturusfit. Hic fenfus colligitur ex Íequen-
47.apüd Matth.c.24.explicata funt.
48.. Hle autem feruue,qui cognouit voluntatem domim;,

nej? Relponderat Chriftus,ad omnes. Omnes enim,
quos Dominus vigilantes inueniflet;praemio;jomnes.
quos cormientes , & imparatos , fupplicio afficien-

nunc quid inter eos dicriminis futurum fit. Quod
Apoftoli , & quicumq; alijj voluntatem domini co-

grauiüs punientur,quam qui non cogfvnofcentes do-
mini voluntatem, peccauerunt. Dubitari veró po-

voluntatem appellat, qua voluit hoc vel illo tempo-
re;hac velilla horavenire; qwiz cognoutt fenfum Domini,
&t quis confiliarius eims, fait , , de dieilla, £7* bora nemo

nem eam domini voluntatem , atqy confilium fcire
FoHe, ideóque omnes debere omni tempore fingu-
ique horis effe paratos. Si voluntatem vocat cam,
quam nobis per datam legem declarauit , quo iure,
qui contra eam ignorans fecit , vapulabit ? paucis
quider, fed vapulabit. Nonne iufta ignorantia pec-
cantem excufat? Refpófum quorumdam nimis fub-
üle mihividetur Chriftum no dicere vapulaturum,
quia nó fecit domini , quam ignorabat, voluntatem;
led quia feeit digna plagms. Nam quamuisid non dica-
cur, necetlario tamen intelligendum eft , & quia eo-
dem modo de vno , atque de altero loquitur;& quia
nemo digna plagis facit, nifi quia facit contra do-
mini voluntatem. Ergo voluntatem domini vocat

imo nec omnino illi comparati,fed diei fimul,&| — |
. B fent, nonfe per peenitentiam ab illis liberarunt , &

tempore poni. Secunda enim, vel tertia vigilia ven-|

fignificat; i enim homines Ícirent no&u venturum,|

£7" non. fe preparauit , C* non fecit fecandium: voluntatem i
eits yvapulabit multis. ) Hocíolus narrat Lucas, putó-
que veríui 4o. refponderc. Interrogauerat illic Pe-/
crus Chriftum , Dominead nos dicis parabolam,an ad -

dos efle, fiue Apoftoli, fiuealij effent. Docet tamen|

juitaliquando ad iudicium venire;quam voluntatem

f» Ícicbant , fciántque Chriftiani omnes ; alij autem &

eam ipfzun,d,e qua loquebatur, qua dominus decre.

A poftoli,&ahj.quos de fuo1 pfe aduentu monuerat,

Inuncignorant, & tunc ignorabant. Inter quos hoc

A.

-

C

D

E

F

- |dem voluntatem , digna plagis admifit. Futurum in

pararunt , fed fefe fomno tradiderunt , vapulabunt
multis propter ea nimirum peccata, quibus impedi.
ti , & quafi indormientes reperiuntur ; hi veró pro-
ptet eadem peccata ( fic enim intelligendum, vtfen-
tentia vera ät) vapulabunt paucis. Quia eadem pec-
cata in illis hoc grauiora funt , quód cum domini
contemptu fint quodammodo coniuncta ; quippe
cius fcientes voluntatem , quód venire decreuillet,
'aut illis fefe implicuerunt , aut cüm ante implicuif-

'ad excipiendum Chriftum preparauerunt; in his ve-
?'rö leuiora , quia quamuis contra dominilegem, &
'voluntatem fint;tamen fi cognouiffent Chriftum ad
iudicium aliquando fuitTe venturum , aut eanon fe-
ciffent ; aut iam facta diluiffent per poenitentiam.
Hic opinor verus eftfenfus. Ergo quod de illis dicit,
ferum qui cognouit voluntatem domimi g* non [e prapara-
uit, C nan fecit feeundinm voluntatem eis ntelligendum;
eft , qui preterquam quód fécit contra domini vo-
luntatem przceptis declaratam , ideóque peccauit,
non fecit fecundüm eam domini voluntatem , qua
Íciebat eum venire ad iudicádum decreuiífe. Et cum
de altero dicit, quz autem non cognouit,C7* fecit digna pla-
gif, intelligendum hoc modo eít, ez fecit»d;gm Pldgid',
faciendo non contra illam eandem, de qua paullo
ante dixerat, e2" mon fecit [ecundum voluntatem eists ; Ícd
contra aliam domini voluntatem , qua peccata ícic-

erit difcrimen , quod illi, quia Íciunt venire decre-,
uiffe, hoc eít, fciunt voluntatem domini , & non fel

|bat prohibuiffe. Ideo fecundo loco non dixit, se» fe-,

cit contra domini voluntatem , icutante dixerat , e- nen |
fecit féeundum voluntatem eius , ne de eadem Voluntate:
loqui videretur;fed dixit,quia fecit digna plagis,ne quis|
polfet obiicere , fi ergo non fecit contra domini vo-
lluntatem , quaillum ignorabat venire velle, quare
vapulabit? occurrit , quia faciendo cótra aliam eiu-

altera vita fupplicium ideo plagarum nomine decla-
rat, quiain feruorum parab ola verfaþa-tgr : quorum
posna folent efle verbera,plura, paucioráue pro ma-
gnitudine peccati. Propterea de altero dixit, vapa-
Wabst multis (plagis) ; dealtero vapulabit paucis, Similis
fententia cít Iac.4.17. Orig. lib.2. comment. in epift.
adRoman. per eum qui coenouit voluntatem do-
mini Iudzum,per eum qui non cognouit, Gentilem
intelligit;nimis reftri&a fententia.

I

4ccepdatur?) Quomodo hzc verhaad fuperiora co-

ab illis fünt , & alio fortaffe temporeà Chrifto ; alio
loco dicta , quamuis ab Euangclifta ideo in hunc lo-
cum conieda , quia , quod fequitur de futuris pro-

nolebat , quarum ideo Chriftus diícipulos premo-
nuerat,ne ad eas imparati effent; quo confilio & ad-
uentus monuerat füi , iufferátque paratos effe , lum-
bis pracinctos ; lucernálque ardentes manibus te-
nentes. Quia eodem igitur confilio vtrumq; à Chr'x-
(to di&tum füerat; eodem vtrumque loco Euangeli-
(ta nartauit, fiue codem loco, fiue diuerío à Chrifto

"

49. Ignem venimittere n terram,C7' quid voloynifi vt

hereant , querendum nonarbitror , difiunéta enim;

pter Euangelium petíecutionibus , pretermittere,

Plagas cut
appellet
fuppliciam
alterius vi-

E.

dictum fuerit. De fen(g magis querendum. Is autem
magna ex parte ex ledtione pendet , qua Gra'ce, La-
tinéque diuería eft. Launi codxces.legunt, e::rqzmj!:
volo , nif vt accendatur ? quafi nofter interpres Grzcé

(aseft. Noftram ledtioné meliorem clTe Eïïlk) poft

appa.-

legerit ei u), Greci veró omnes e idn, fiiam , accen-|:

.; u
Y i w
E
Ug E l PS /'H—* ——

P£I13,140 fi[
Powth, ].
M
;,. a. "ll
& gu
a Tflc

i E.

à RUE u *X
3 " I ; ! r
* : l. — : rerram)
C'AE ( t VEr.51. Paotatis quia pa BI N a
ijb Ly o I o Matt.r0, 34.? fequi-
" I N ! A ibis repe s fed ATAFLOBEHIS ( uod ftatim
* : u gt Iog-de i ablüjä .[P As ceft) q ' lum. eüï
)*»xx p — 26 I: : : Augu[tllïu.s $ ch. & Bedain | mmi[tgre, ]Edg « a"', nec eni lauerit , &
! : » i uc lta. - TL E IH Eze Hno, PACF 'l ohabf& 6417!!.(, f um aPPe Ed m-
u NI Apparenus & äïcaorms E d i lib du bapf(ll | . jtur , Zapti[rmo b fiam baptifmu iam , tolerantiá j
N P ! Vuleata o lexand. ' tccendattr, ; ffionem tientiam , mpio
| Vulg: : mpoïfïa "Cus A Q lo vt 4cc uin Pa T 103 adPa RUWN eo exc P
W&x E. leio de- |te t. & Marcu t, quám volo, Cis,&| |q fuo difcipulo icat , difícite m erfe-| .
Y | nditur. mment. ; ini legun. 4 rboneta T um x*emPlo uo f dicat, Crgo p« | :
RNN * | fendi co ulli Lati c fàiz labiis ca nt.in e firmet »qua : eanderm 5 m, x
U | Alij nonn f1 dellaiz . incomme ; ue confir paffurus fum ; g P-giïione
mnïü& J : m h*?fe fin. & íum 9 ; cgo pa loné , eandem '&.ficut
C Philaftr. i tra Ru i huncíen i3nam& O ictioné , e . &, lict
^ . . . con "Zcl hu ati5n ale : : 1€em;, e, :
lw vt s lib.z. Matth. Gr à fus pet eandem aí ratioI ifrdil
V [ ieronymus lib. Mat accen m , eander & Íepa Íeníu
. |Hierony n cap.5. Mat lo , fiiam cutione Ínum, tem Ie
xïï*&ïï.k p H har.&1 dvolo, . beo | &baptl uoau w t
j cna t,qui ihilaliud habeo, iecnem , llat. Qu itteret,
"s, n ect n il aliud volo , nihil aliu hom.6. $ gladiu ignem in terram mitt | |
il IS iue : Iahu VC A . 1 1H€ OL thæus 354 j lovnecm em alt, 0 :
ln ] le&tionis fuc nihi ft. itellexiffe E li-| . [Mat iffe,vt eum ignem 9d autem :
OR f1 dicat , hryíoft. intelli- ; Íe veniffe, limus. Quo Iceret,
n la ; r Chry . &um inte ideo íe "clarauimu - ac íi dice
(«hites. a 6&? qL : tvldetu — tum fän - ) B cat lm dCC aT 1 d 60. ;ac ' :
LimPfcï ss d aeam ,v ionem SPIU in orat. Gr eg- d Matth?u tur ? perinde : cOpterea
il* MU a erigni ent.ino apaere cendatur ? Q CH
ülle: 3 heüm, p in comment & Eu- : ify vt 4c zendatur, interpre-
| . tthe fis in c t "uanda, - d velo , " . tacce interp
" in Mïl : Crcten . e [Cl,ua . ' ul l uam v lnodo : :
lienf 7 Elias in difoutation . niffus T m dvoloq :: Eodem : di-
pàcu- ^leens.&z E ! in di pu iritus fanctus m idaliu etur ? ius à nobis
Qot & ] oc j* odeft. Iritus i tAt qui . ccender fuperiüs !
"*jï'mi zfx]aznm..döl nZo At noncïlum Sg ndum accenfus, e?o venenm&, Vïtï ra lectio , de q;ï X F id eft valde 'ï'lOIO) :
Misve : hocloco. nitlus,n id u.irq3 1pio- da eft alt , Accenáatt « d Eut yim. :
.| : thylng ndumm : u'oruntavl g tan ! '1/0103 vt im eft quoda E ET Particula
MA «, | erar;irsque to esintelgunt e. Ignem, elt ; quam :'um enim eit , àm , incre-
: 1 era hicauctor loni repuenare. Ig : ctum e -opto. Veru j;, Vt, aut quà : Qo, vt & |
1itum d ionis. qutem j :ü ledtionirep " erpretatur, hementer p rtit, tz, Vt, i Angufla, ERE
Y ia tatio eoru 1ec fanctum interp re| |vehe animadue larare, Quám n h.|quàm in-
M | | k 'm:eEPïC »ritum Íat de telnPo Al 2.& 85' lámque decl: : 3 ? Matt '!cremctum EU
E O. rumi i 5pir . ferm. in.&| |Pfal.7 ntiamq d viram | asb
t -| i : S ; CIICnmar HcIE d : declarant
EU ] vt dixi, Cihty do D. Auguftinu ontra Ruffin. &| mentum,veh "ia via eff,qua du habent , in vegnum
«*Xx : ; 'maue mo ieron. libro ». c in cap. 9. It port4, 07* 4 : i eCHTWAS. | wü,fge[l* [ :
ii -|eodémq vt citat Hiero s comment. i libde| |inquic, uamdifficile , qui p am [Pecio[j pedes ;; AC MR at
tpttt- $. Orig. loco, &: ;Imita Hb. & Quam j 23. Qu : ojfer q !
m . ; | 'Cus ere 4 X ) . IO. 23. "e Dominus n
ïi'x-:ï*ï'ïumï äieron- ipfe eodc;nMatth- &Malïu;d hunc locun-h M Z)"gjnrrazbü"' gä[a;l I0.15.Domiue Dla)mæm occurrent -
OOGR P | in su d dins mment. a laftrin] . - REU AE RE f.8.2.10. Pa Verba
Qf.:iz'hW' har- & : * J.1nco : Phl a : H bpA ; !P e . 22 i
Feauit s ä a;tifmoa & Agïälï,igdi&- P 'I'CaPä.Gïcegor. hom. g;:imbzïe esf nomen 8:? Fgl 30.20.X 72'??16 ägcerfcntls !
,Vv& "4 a' a 10 e : * - - a Y : . . * ek .
E L erin ib. :bone tactis, 'nard. | la Pfal. as s. ientis fortiter , : ibus
Xem.qui Pr(),;gïer :* i. carbonet da, & Ber mpia | lentis f O : dmm,qu ,
l | : - lais ent. : folàm pat is ignem, & g NT
N ref. dela o.1n ecuang . ncommn t non antls 19 lefienantur, &,
ET. hfæ Ezech.& hom.3 g &Nlceïaïl llieunt, ea fufï d prouoca bencfï*—' dcllgm. ais :
t Mp j1n Lze ificat. D. Matiz , lan.inte 19 , etiam,a q üonum g 1$; quafi dica m
E , de purificat. 'egor, NNaz | multis, nium períecu : hortantis; q Per. |
EM . fer..de p de Pafcha i. rpretatio eft tam fecuta; Ommäl i t; difcipulos j iH'vt&egO dins etut: r
E ! in Ofàt. 2.« nium inte ilitaté confecuta; ; aciant, ni;n ateretur: |
A UUd Dd in orat mmnium b bllltatc C lden'l Induln VC ANSM BN cirent, P dTim'
U iique fereo ibus probabi fideremus, in hunc mundu: fequuturi efki », per[ecu-]..a
UW . ! dïnlqu ionis auctori 1P conii fum in L E 1meieq n Chriflo hf'! ld LUb
! ; . nta bat liter qu : ? Chpri ; sp
s maenis : onieque :e. Voleba s fimili d Uiuere in icere id , cuiu
E WON - t*afm rgctgdentla: »" Ccum illis cOhæ.rcle. arate, Vt]. Jomne enim qur pie ?Olwïo ceíffamus fac.elc ld;s ;ve"
j';;'g')üwjlf' » | fed lfäk;is lllihi Vldctuxf d ,,thuid magni Pïïpt 111qült D Omnes Pdtienfu:r : quld eläefcendl 2 veniat ITI(O)11 fugl..
" , s ( BF . : 'onem ts .ram d . 5 , DOIr :
OM : hon EM animos a entum , 5; : tton terra " 1memuls , .
hu — | difcipulo ad fuu dentes 1 : uíà de iat oladius , mus. 5imii
Lntate auerat . e7" lncerna ar ; -| ca is,veniat ola rouoca
d E : * te PræPar', * cinæljü—. " : & ntibm domt ; i nis , vC bl' 'mus, fed P Qp -llus 1n2.g1"
Ww/ | an | Lusi ,Ud;,-; pr« ; 'äw'fx[]e 4niiv -atur niat1g buiam 1lli i hrifti dle:lP'» u
| |ver.55. Iom les homiibus Kepatua s; fed obu imus Chr ' befliis, qua
uU. —— | ipicrare (* ves fimile : 5. Nonp f 'Aegapt lus opti nam frua PUR
wb bus vefiris , do reuertatur à ipienda bo. iiddam UH dicebat ; P : $ effe ad 1
p qum., quando re ;ad excipi De-] iqt mitatus ibi veloce ipfe
AUE Wnum.,quanao d ad mala;a -a Íua funt., "um fuum im c2" orom me ,vtip
w*ml-;P!zgzsm; N nwm f dbona " fe atati natura Ít , : H'.lu fAÍA , qMM' il dendum UEP d
Ug : i BN : rati rts " T r;epär, lz À 4d C0mic 1n e€ius
s apptltt ) animus a f atque pà l þth;Kof T tl)lf""'tP cia , e9 Allici ieronvmuls i :
I ag | | ropen '[mo hbabeo tu-P j licia , ibit, & Hierony
, [uisan [ ls omnes p o. Baptifm ; &o ad bap e2* 4d fnpp Ícribit, !
ï:-'g.u'tmwïf/ us feauitur verf. $94 Spiritu fàn ente| jtznt, d Roman.íc j lus d
inde fequit um ab Spiritu £ m repen in epiftolaad Ro itiqari.) G. Baflisuat
n ; inde or? quoríu nfitione ORE HU ol : pET G. Ba E
MUl : T : ran "- - e drt' C V duo j
s / ss f:frä paäioncm fuaïn ter Íc hrerent : Snnïï - |vita rec1taul;' o Autem babeo bap täm f)xabæ baPtïlvz[an, |
im ,1d Cl ifta intc ; n , caritatet - Baptijum 4. ifimum a ss m.Mor- "
EW | ub ?ïïïregä du mOd:-)eTatiO p lgncïn ; CCXPOHit" E, Säa7:74£*'7""4 *bapïlün uo bap nzanduslf[ïrc dubi- LR
o [ — qeeeraem Théophyhdi,qu zl exponi detbopiinui hábeoquobapizan iencas, Ter o
OM / | ; IsS:& : . uo " 1 ittonem tfu: i contitc . llatut,
nb . : cHUdS EC d —pretantur , qu dque n.&paífion interpretes , baian.|pe
p . ij verbum De . id eft prz Wm,| t ft, & omn: Cypr. in epift. fl'is bibere |
zi Alij verbi ittere , i Nonnecor nofhram, non eit ilmo , Cypr. Pate[tts Biber
a | : interram m lletur. Non s?Sic Au-| jumnon de bapt [ar.10.38.59. Paf 3
- | Peir"criptura HRB et?anï'd 557» loque "mr-nïf"caP p.& uä?in;*c cotra Noïa?mngþtifïf*",q N bäptþ?nt,ü [7)-9 ;
"i | 1n : 11v 97* anic $ e 19o 1 P uait. b.' O.o Of 23 R M
duf — | $140 |^ illi;ardens eva imant. Man z endsin ego bibot Paulum 1. i DfO
". bicdo. laiunti ss tra Adima ioné eade licem,quem egi ft apud D.Paulun id eft, qui pr
eno v | W. €.14.32. gufhnus ] (kgam : n poliunt; ; £Siml : ;j 4ntur pro oriuntur.
; | f OCO. ] b re no P Kdr j bd UK denda m
u ^| .. | hyl.hoc A roba ibieion - ; f qui Dap um defen : iectura.
l! ; ; ThCOP à [- riorem , P tibus no wdfkclm 3 'tuorum d YT il Cconie
T EE , : ua fupe nfequen m| w ione motrt ft difficilis TOBEN
10 N onec,q - juic co : C quce -eíurrectio on e ! iificare,
f,,,]f,io-f | : | raläa pracedentibus »aiïli Íenfus vldeïurrïïdigauit, lefïe nata fit phrafis , I;fïli&ionämclu.e üä"x;/;,' fos |
:';PEO' | : ?iS conuenit. V'CL'I.?S 1n]v[a.lfCiO'H- 4 Oblft'e nificare vt ; anet aqua pa 1'O-ncnlr,i Qem,C7* 4quam, Dcw,qmnüm :
..I'ærc 'Ouis h::l:sü Tertull. lib. aduerfus z res aduerías HH n ,,qq,,. | So WImi ,in ult;Pe cgc];llwmmefdc iterum, eri-|.
hlvno N ?Zälüïsccx . ecl'n affli&ionün 2 & ARES e eduxlþln ÉL Trdïz,þ/ig?rinm, P 31,65,12.24 ;zmam mean, &l-ted "n me,| jr
m tullia- (ign ; JUem (7* 44 5 IHgRe y fnion ca imrefri víque ad 4 i5,qut ode 5
& E 7s i uzm"F:lP;rä &, f**mambulag;fï ï 43£2 hiberafti i intrauerumt aque ïf?njïg"; ia 46:::0,12'3" j od
i 41.6$.12. C it p te, lMai. POR IS 2 tno "me ermepp-
lum i erium, Dlal.6; vdelit in te, medio igni e deluto,v | & , non t faper me pu
u$ t^ burc*'rl'f: U—.jl j rcundedi ,premu de rafün ! 0 ,,ndum. -tius CIIcu-
Jus €&.042 cl h ret 10C0)P : C2* f L :mgPï' H m certi |
e[fara flamma ,q Hoc here forti- Ab (orbea &U Nullu i Fechilh
: Chü; ä?ic]ifr E CICCSI'6. f' rel*ldas 94, nec ; 8 i IS.I . . . mari. re
v d WATMS, TC imos ad fe 1mo 41 Píal. 68. lactamur : -ix
h, 2072 [10)2 æ/z' T22 rüum anim ; . as anlm $ [WMB, : : ath la : l-nusg con
Wï; | | & l(qt enim dl&'IP u-l * & quo ; s ropter| |feusos fu rtis, quàm Rs incendium effi HUR —
Cnmw/' ; — |niep raä Perfecutlone?, R e[TC: id eft, F dl* lum mO | irepeunnüsa i "M 4 ira
)güf:m; | ter fuïu dixità feipf5 lnltt"?n iF ouod hoc (.).CO 2 feffo) vim v ——
" L. ferrent , ïermi(ïäg necaliude ,L?m quod aliis ver-
( / ; . ; r x : » E
" , xy fea fuoqüfïx, mittereim terram z
( : cit ; /g» gU
gt 1
T ——
P

DEU -
Vj 5

263
ra tumétes aquarum moles cluctari difficile eft. Qw
defcendunt mare $a nauibus , facientes operationem in aquis
bl t5 y ib (i videruut opera Demimi,q" vurbilia eius in pro-
fando, t fcen.dunt vfque ad celos , vv defcendunt v[que ad
abyffos y anima eorum m malis tabe[Gebat 5 Turbati fant , c7

yaoti [unt fsenit ebriué 77 otind /;t;.'imtid eortim deuorata eff,

Baptifmus4p

pro affti-
cione, &

ipfal.go 6.23.24« 26. 27. quo loco aquaxum periculum

iptiffime defcribitur.Ideo ergo baptizari,quod pro-
prie eftaquis fubmergi , pro [Fati, acmori; & bapti-

pafione.

"eff anima mea v[que ad inortem , Matth.26. 58. cgo hanc

inus pro afflictione, pro paffione , pro morte poni-
cur. Quoríum veró nüc Chriftus de morte fta men-

bat difcipulorum animos ad ferenda fortiter futura
pericula roborare ; oftendit ergo feillis non folüm
corundem periculorum participem , fed etiam du-

quam non folum non timeat , verumetiam prouo-
cet, & egré ferat tardare tam diu; ne illi reformident
pro fe mori , qui priis pro ipfis mortuus fponte fua
tuerit, Hoc eft quod ftatim fequitur.
Et quomedo coar(tor? ) Id cít angor, contriftor, cgre

Quod nonnulli itaaccipiunt auctore Lyrano , vt fi-
gnificet Chriftus fe morcem perhorrefcere;ac refor-
midate ; ficut dixit poftea ipfainftante morte , Tif

expofitionem menti Chrifti proríus contrariam effe
arbitror. Idem enim hoc verbo figuüificat ; quemode
cearchor , quod paullo ante fignificaucrat cüm dixit,
c7" quid voelo , uifi v&accendatur ? Atqui illic non time-

tionem infetat , füperiore verfu indicauimus. Vole-!

cem fore.Primum fe proillis mortem oppetiturum,;|.

bat, neignis accenderetur, fed optabat; & hec ergo

F
|

"p utati

"TOA N. .MAEDONATi COMMEN T.

À.

D

lfero , donec perüciatur,id eft donec mors veniat. C

jideret , cüm appropinquantem adeo pertimuerit,|
vt fanguinem exfüdarit , vc dixerit vrifteza effe ani-| -

264
non funt verba timentis , fed optantis ;angi fe enim|
dicit , quód eius mors tamdiu differatur. Quemad-
modum aliis verbis expreffum hunc locum exponit
Irenaeus libro z. capa8. Jliud baptifmas inquit ; babeo|
baptiQari, C2* valde propero ad iud , Ambrofius , Beda,|
Theophyla&us , Euthymius. Cur autem contrifta.!
retur,quód mors tardaret, alia eftqueftio. Ambrof.
ita videtur interpretari, quaft Chriftusangeretur in-
clufus mortali corpore, vcllétque eo exui, quemad-
modum eius difcipulus dicebat Paulus;defiderim ba-
beus drffolei ; ez* effe cwm Chriflo , Philip.r.23. Utrque (in-|
quit Ambrof. ) qui v[4 ad perfetionem angitur , de perfe-
&one [ecurus effs fed eriam alibi, triflis eft amma mea v[que|
ad mortem, Non propter mortem , fed v|que ad mertem tri-|

formido mertis sffendit, Pxobabilius quod Beda, Theo-|
paylactus, & Euthymius dicunt, non fua, fed noftra|
caufa mortem Chriftum optafle, non vt fe corpore,|
led vt nos peccato liberaret , & vt patris füi fuo per-|
fun&us munere,fatisfaceret voluntati. Alia queftio,|
quomodo nunc Chriftus mortem prouocet , & de-|

mam fuam víq; ad mortem. Facilis folutio, hic fupe-|
iriore anime parte prouocabat ; illic inferiore time-|
bat. Itaque non funtidem, vt putat Ambrof, Qmm*e-»-ä
Ido cearélor , & , triffis est amima mea v[que ad movteso ; Ícd|
omnino contraria ; fed ideo interíe non repugnant,|
quiain diuerfis fubiectis füunt.. Caetera , que in hoc
capite fequuntur , apud Matthzum à nobis expli-
jcata funt. gorg

:
1

Cur con- ,-l
triftaretur
Chiiftus,
quód mors
tardaret.

ffis efl Domimms , quia eum conditio corporalis affeétus , non|.

N RT RERPTT

7 Cat OAPMSDEPUR RE p

" ——

cem , infuturum fuccideseam. 10. Erat autem docens in fypagoga eorum fab-

(

: | batis.

a lstl i. i

n
;ï&;

QEMEC. o6 - CUINTYVCAECAP XHIEX . o o
M lbatis. x. Etecce mulier, quz habebat fpiritum infirmitatis annis decem & oéto:
Pb,:; | .. |& erat inclinata , nec omnino poterat furfum refpicete. 12 Quam cum videret
i — IIefüs,vocauiteam ad fe, & aic illi : Mulier,dimiffa esab infirmitatetua. 1. Etim-
;ïumïl , pofuit illi manus,& confeftim erecta eft,& glorificabat Deum. 14. Refpondens
d autem archifynagogus, indignans quia fabbato curaflet Iefus : dicebat turbze : Sex|
m:hk n jdies funt, in quibus oportet operari: in his ergo venite, & curamini, & non i d.lg"
VN fabbati. s. Refpondensautem ad illum Dominus dixit: Hypocritz , vnuíquif-
i B -quä veftrum fabbato non foluit bouem fuum, autafinum à rpræfcpi.o, & ducit ad-
I aquare? 16. Hancautem filiam Abrahz , quam alligauit fatanas, ecce decem &
hn : lo&to annis,non oportuit folui à vinculo ifto die fabbati? 17. Et cum hzec diceret, *
Tl l du erubefcebant omnes aduerfarij eius: & omnispopulus gaudebatin vniuerfisque| — | k
Wl Es ] glorioséfiebantab eo. 18. Dicebatergo : Cui fimile eft regnum Dei,& cui fimi-" Wa
M F sxílimaboillud? :9. Simileeft grano finapis,quod acceptum homo mifitin|^"*^*
z:oe lhortum fuum , & creuit , & fa&um eftin arborem magnam: & volucrescxlire-| - |
n quieueruntinramiselus. 20. Ft iterum dixit: Cui Gmilc eftimabo regnum Debpaas re-;f-:ï.4 :
du :1. Simileeftfermento , quod acceptum mulierabíconditinfarinzfatatria,do-| — |.
m | , hecfermentareturtotum. 2& Etibat perciuitates, & caftelladocens, & iterfa-| — |.
m ciensinlerufalem. 23. Aitautem illi quidam: Domine,fipaucifunt,quifalk| — |-
| uantur?Ipífeautem dixitadillos: 24. . Contenditeintrare peranguftam portam .2
quia multi, dico vobis, quarent intrare, & non poterunt. 2j. Cumautem intra-ju«a;;.
| uerit paterfamilias, & clauferit oftium, incipietis foris flare , & pulfare oftium,di-[*
d centes: Domine , aperi nobis: & refþondcns dicet vobis : Neício vos vnde fitis:

| 16. tuncincipietis dicere: Manducauimus coram te, & bibimus, & inplateisno-| — |
(Lris docuifti. 27. Etdicet vobis: Neício vos vnde fitis: difcediteà meomneshuass«d
operarijiniquitatis. 28. Jbierit fletus, & ftridor dentium : cum videritis Abra- ?x'.& ff'fdf'
]ham, & Ifaac , & Iacob , & omnes Prophetas in regno Dei , vos autem expelli fo- E
|ras. 29. Etvenientab Oriente, & Occidente, & Aquilone, & Auftro, & accum- |
bentinregno Dei. 3o. Eteccefunt nouifftmi qui erunt primi,, & funt primi qui v«eas.
lerunt nouifïimi. »r In*ipf'a'dic acceflerunt quidam Pharifxorum , dicentesilli: ;*;gg;fc?"*
Ex,& vadchincz quiaxHetodes vultte occidere. 32. Etaitillis: Ite, & dicite i
Ivulpi illi: Ecce eiicio demonia, & fanitates perficio hodie & cras, & tertia die| -
confummor. 33s. Verumtamen oportet me lïodic & cras & fequenti die ambu-|
lare: quia non capit Prophetam perire extra Ierufalem. 54. lerufalem,Ierufalem, us
quz occidis Prophetas, & lapidas eos, qui mittuntur ad te, quoties volui congre- FR
igare filios tuos quemadmodum auis nidum fuum füb pennis,&c noluifti» 35. Ec-| -
ice relinquetur vobis domus veftra deferta. Dico autem vobis, quianonvidebiis| — |
me donec veniat cum dicetis ; Bencdi&tus, qui venitin nomine Domini. d !

"—

IN CAPVT XIIL

z« DERAmNT autem quidamipfoin| A|que extremo capite fuperiore didz funt , differebat,| -
ao fempore , nuntiantesilli de Galileis, — fuperueniffe aliquos dicit,qui nuntiarent,quid Pila-!

/^) EH quorum. fanguinem Pilatus mifcuit,/ |tusfeciffet Galilzis. Quorfum autem nuntium illud|.
d9 eum faerificus eorum.) Pretermifit; |intulerint,non dicit. Ego;fi quis mihieffet au&er,] — "m
Z W^ hoclrenzus lib..c.14. comme-| [facilé mihi perfaaderé hiftoriam illo ipfo tcmpore;æäädï ,
425 ^J morás ea,quz folus fcripfitLu-| |quo illi natrarunt;accidiffe;seófque non alia narraffcyideris.
^ cascum infignis tamen effethi-| |cauffa,quànf quia noua; & nódum audita erat; vt fo-|
codcem tempore, quó Chriftus ea;| lemus res ciutmodi nouas,& infignes omnibus mi(-

CO À

SEQUNS OLU SDSOSOR EU OBISRCO OO CHSIINDSERRONS RCORSORISIAAESUNIN eere —

T , j

CH

-u d dem. at

|'opprefüit. ) ! | df ial . |
00 jeam gentem fanctifsimum , ajfewerans [eem o[fen[urum facra

267

hoftibas habebantchomines deteftabiles etIe ligmtï-

icarent , quos Deus per Pilarum ipüs fuis facrificijs

quz in ijs quidem ,queluperiore capite ab Euangeli-
ítinarrata funt, non apparet.. Preterquam quód ij,
qui ifta nuntiarunt illa,que Chriftus dixerasnó aa-

ueniffc, quafi indicans rem eos nouam, & inauditam
attuliffe.iraque mea illa coie&tura,quam pofui paul-

in aliorü opini'onibus probabilitatis inuenio. Sedea
mihi, & quia meliorem nó habet au&orem , & quia
|eandem illam id temporis accidiffe ex nulla colligi-

müm annis ante contigerant , càm Iudas Galilzus,
qui polterioris au&or fuit , fuerit , vt illic dicitur, in
diebus profeffionis, Vero (imile igitur eft illos , qui
hocnarrarunt,non tanquam rem nouam, atque re-
centem narralle ; fed accefhiffe ad. Chriftum ; hoc eft

natum vidiífent gabbz quis paccamut oic, an parentes erus,
vt cecus na[ceretzrfloann.9.2.Quemadmodü Cyprian.
vt videtur,in lib.contra Nouatian. Theophyl. & Eu.
thym.quidem certé ita interprctantur. Quodad ip-

caufa Galilzorum fanguinem cum ipforum facrifi-

|c« fatis perfpicuam habcmus; amnes tamé interpre-
tes ad (cditionem illareferunt,que auctore Iuda Ga-

j.ad hunc modü Iofep hus fcribit.!nzerea ne Samaritani
iäid'gm tumnltu carnere, Cocitaut enitn eos impo[lor qmdæm |

bis gratiamybens,vt conuenirent Ad montem Gariyim apud
4

vafa refu[fa,que ibà Mo(es repofuerat. 10 eredulz fomptis av-
n2 T. 2r,::hæz.4-m vicum ob[ederunt, expettantes ibi confluen-
'e$ c&terosyut maguo Agmine montem a |[cenderent.Sed. Pilatus

Tautt capite. At lofephus de facrificio mentionem nó
facit.Quin colligitut cos tunc non facrificafle , cüm
Lofephus dicatà Pilato;cum adhuc in vico Tirathaba

cendilfent;oppreffos fuiffe. Graci fcré interpretes,vt
Euthym.Theophyl. Cyrill.apud D. THom. & Anatt.
q.67.&: Oecum.in comment.in c.5. A& Apoft. folét
dicere Iudam illum Galilzum inter alia docuiffe , nó
licere Iudgis quenquam preter Deum dominum ap-

|non effe pro Imperatore facrificandum. Quare Pila-
ttm ca re irritatü , eos , qui eius erantfe&z,inter fa-
crificia, in quibus pro Imperatore otarc recufabant,

IOAN. MALDON. COMMENT.
icetc (ermonibus. Sed nolo prim" effe auétor rei pre- À.« excitantem, quód factum thefautum , quem Corban
fertim incertz. Plerique igitut putantideo illoscam'.— appellabant;aperuiffetfummiffis clam armatis mili-|

hiftoriam in medium attuliffe , vt Galileos,quos Pro' :
|perterruit. Miror hoc viris do&tis noftro tempore
: * .. | placuiffe , nec animaduertiffe eos id non in Galilea;|
obruiffzt. At quorfam ifthzcipía Galileorum dete- -

ftatio? occafiouem enim habere aliquam oportebar,| .. .faurus erat,vt Iofephus narrat.. Itaque non potuiffe

dierant ;ait enim Lucas eosfüb idem tempus füper-| — :
D ficitesin templo, fed in foré ante tribunal fuurn vo-
ciferátes,tumultuantéfque interfeciffe, Iofephus di-|
lo faperius,co mihi videtur probabilior, quo minüs|

tur hiítoria, nó fatis placet.Nam duz illz feditiones,.
qua Á &.5.56. 37.commemorantur;triginta vt mini-

vrapn(av, vt cum de co fa&o interrogarent , quonam|.
id dinino confilio accidifIet;quemadmodü; cum ali-
quando difcipuli interrogarunt,cum czcü quendam|

íam attinet hiftoriam;quomodo , quando, & qua de|

-|cijs Pilatus mifcucrit,nullam prater hanc ipfam Lu-!
lilzo accidilTe dicitur A&t.5. 37.de quo lib.i8.antiq.c.]

^ro nihilo ducens mendacium Ti omnia communt[cens ad ple-]

|prior cliumm montis occupat equitibus füig,*(r pedf'tibug; qui
preli corgre[st com Samaritis apud sncum colletiis alms fu-
derunt alros m fugam compulerunt, qenltos ettam viuos cap-|-
*o$ abduxerantquorum pracipuas eg' potetiores Pilatus ul |.

cflent,antequam ad montem, vbi templum erat ; af-| -

F |Samaritanierant. Et quia vtraque gens odio Iudzis
Werat , itaque Chriftum ipfum pro codem ducebantisamariiini
- laut Galilzum , aut Samaritanü appcellare ; quia quod

pellare;quod & Iofeph.fcribit libaS.antiq.c.z.itague; ^ ladodiumattinet; perinde illis etat. Matthaii 26. 69.-

interfeciffe,atque ita corum fanguinem cum facrifi-
cijs mifcuiffe. Suidasin Pilato ad eam refert hifto-
riam,quz apudIofephum eft lib. 2. debéflo Iudaico

c. 8. cüm Pilatus comtmotam plebem , & tumultum

268

E : : u 25 5204
,tibus partim 1nterfecit , partim. vulnerauit, omnes

fedin ipfa Ierofolymitana vtbe acciditle , vbi & the-

äGalilæos effe,qui interfe&i fuerint.Nam reccntiori-
ibus quibuídam au&oribus ;'qui fine teftimonio, &
fine ratione dicunt hoc Ierofolymz accidiffe , nó vc-
rcor ne fides habeatur. Przterquam quód non facri-

cit.In re incerta probabiliffimum mihi videtur hoc
factum effe tum , càm Pilatus vicum illum Tiratha-
bam tnilitibus Occupauit, vtSamaritanos opprime-

hiftoriam illam clariüs Hegefippus narrat lib. z. de
excidio Ierofolym. c. $. eius hac verba funt. Quod :ei-
tur ladibriem imperitante Tiberio acciderit , non putami pra.
| ter.mm?um » Ut ex ea deformutas ca!l(gæmr Imperators, Sieut
enim boni principis vita probitatis quedam preferiptto , ez
per vumer[os vimend: forma efl ;tà Imperatoris colluuio lex

[taque Chriftum , quia facies erus erat euntis in Terw(a-

diam inter Iudcam , & Galilzam effe dici. Quod &

amariam tranfire oportuiffc. Quia

i

Mar. 14. 70. Lucz 23. 6. Ioann. 7. $2. & Ioann. 8. 48.

quafi infinuans ipfius gentem;atqueadeo ipfum effe

ret, vt paullo füpra ex Lofepho recitauimus. Ceterum|

|

. Hegefip-
pl locus
de cadem'
hiftoria,

atb eo miffus Pilatus eft i Indeam virim-|.-
Wexiguo penens mendacium, cireumuenit $4-].
mritanos , Vt enonte ,Cut nomen Gadir , peterents erat enim|.
illis acratus ,eo quod velleteoryum myfleria cagn'oj?erä. Et 4f
qeendens populis prauenit equitatu , pede]lrfz]ue exercitt flra-i
wut , Affitlo crimime, quod 4 Romani diféedere , & coneilia-]
- JMoulum [fibiquerere preparaffnt. Ex co: quod Hegefip-|
; [pus narrat, finxitfe Pilatum fe Samaritanorum my-| -
fteria velle c'ogn,o[c:ere ; perfpicuum eft eum facrifi-|.
cantes opprefhfle, quod Iofephus filentio prater-|.
mifit. Vnum illud huic fententiz videtur obftare;|.
.|quàd illi,de quibus Iofephus,& Hegefippus fcribür;|.
- |Samaritani fuerint; ifti , de quibus Lucas loquitur,
- Galilai ; Samaritani autem Galilzi non erant , quin|
potius hoftes Galilzorum , & ab illis, ficutà Iudais|
|de rcligione maximé diffentientes. Nam Calilei in
.|templo Ierofolymitano adorabant; atque facrificia samarita-
.|fua offerebant; Samaritani id nefas ducebant, fnum
.|in monte Garizim, vt idem auctor eft Iofephus,tem-|pei diuei-
- «[plum habétes, vbi; vt mulier illa Samaritana Chri-|^ : |
E fto dixit loán. 4..29. adorare diccbant oportere.|

nis teligio-] .
ne cultüq;

lem adorationis caufa, recipere noluerunt fupra c.|
||9. $3. & lofephus lib.3. antiq. c. z. Samariam me-

ex Euangeliftis quoqie ipfisfacilé colligitur. Seri-
bit enim Ioanncs c. 4. 4. Chriftum exIudza in Ga-|
lileam cuntäpcrä : | |
"nemo quazftionem attigit, nemo refpódet; mihi qui-
Inodum ftrinxi', vteunque potero , folucndus cft.|.
Duas ob caufas mihi videtur ille ; qui hoc Chrifto| !
: *nuntiabat, Galilzos vocaffe cos, qui non Galilzi, fed Qur(;laïi.ïgii |
äïäläuiï

erant.

li t

Acfortaffe voluit interrogàdo Chriftunuipfum per-] .
ftringere , qui ab omnibus Galileus cfle pitabatur,|.

9 dgeus

peccatorem ; càm Dcus permififlet eorum fangui-j,
-|nem vnacum facrificijs permifceri. Et quia Samaria|.

- Galilzi á|.

A lE a ul i aE i

&fo- —
L m

Galilzz maióri , nobilioríqs prouinciz vicina eraut

"bann

N —

ä.ï.".
nau«r*
— ..B?'ütc :
] 2,-70, ixlïurï"altio
: od ïpfeba** r
b fed—biüs, pro
fierl,Pcrlæä&
los itet im a
" * illo illtc anl-lc I,lþl
j ' »* ; SI&- rlm fed abl lïo'fi E
: III' Crh(:'lpes otlä;IOï, the 1P : ,
: int Or L po r ! e«l
s X m in d'(ïe collgclïblträlter !)l,nita |
CA mq en nó1 no me nf'id-C aUPriPliä | |
| E tio n un x nn at hat (c:-u,--v1 à uc
: à æ--cf de lar "ld i l.du u-qx
A. ar P -E1 : ü C /im $ r * qun itó )
i C p eln.Pe .alþ. se tru je$ liusbfu ur; dé bit : !
FR V egr . cu elnPbgfoI 'Cat,sa ! ul,age CO , am.. in -
LnftoaJuQQDt-C
3 in ti n r 1 f '«n 'ta ra S a 5VI aö1
m fer TE a dp qu ua tvi ieta or u p fi -fna
i N ru e ïln -tfc lls,, q u lici ,CP Or t ln. nl ffe a :
! NYE ,PEföletes ei,lll tuhoïü((:)bll det Prefnärdü ocec OataIl p io:
tbe 'rum nó jel é cun ren epto m FH it bu. H - | as| tth.
' : . E u d ö. q t,- " "E .
inas Vilnclïbroisrcuräigvc;' cüp R exir'wu& äb Cä*fcmtp idäollllsicloän creanll;lüt 5 — j
ici u'th I inlf-i*ra Vap 't*-rc d d
ic ro Cát m àm, L m itcs iar füe n e&'or- upj dm idi iihiodt :
- olülnrälngicu;s ctlgntutos ,lï*äa- ' dll:':l varcclüborlz-lln aþüüatralltgrnl:ocï,n q:;s tl74m. | s
.. iaaoxtuoo ufef"-
| 69 11ongicln:caäcom;illoæraïiä (ïlulin qui- ?)ilatotu th taïatlaïclnfg OS,ïOFP tl*me.r,rt;cgp Geäinlnoäs *
: L us las ev fe j & tedäl 510 P 'tex;e- ag TR S idé gl':e- e"'e"e"" i a'fer |
; nu ci in b ÉH es, ün Iu ca —Ur'(s co fir ot T . " i ccid de". m nl a
, lcl 1in ln.f'un ro n Gr -a u nt : 1 B n 3 t $5 1to sq 11) 0c er lc $1 ua
-'--—0 u O d d 2no tu 1 L þlC, IP. ra ls'. u d u t t, la. 9 : E
E — &-1; Plï:m ?itag; Fla*,n Hïälf)i?an:liw:pl)cäm Ilän* llï ïotaährlgt:auïnlïn j Opaþ ;"P u:f;P 05: Fu"-t ,n;l Cïü»-
« il'*c ; jam æ-e ; cq-læ1 e'"-qü-ma as ra ret H "n e€ icieïlrl. etia M rj
." " *aïaf;:ifï?o fïäælïauäis ääb*äalg*f& Es d;ccli.w;iw*;zofïäs,ï wmäaf?ïfaf x |
* «e j * 0 ä D : 0 2 C . l, u : 4 ' t r x i ; - ,hl ? " ; R
- | : ablgüHu,lnl& rqxn'n uaflmnulhf
hu m | app Fi.fu : r. s ft lz cï.ï'c:a fep tu te n (f P«--n n , ar M.nlcvag *
N | gt 09 15..tu ifle, te li fa f O fta d u 4 teft OS ihi & es h ar ü cr
hl | : fc S,Cl.qü : fail Ip i Ge d .CC ri Pi d "p " 1 m rte m d a SP;bl mi &
TE e Lq u OS llig us lm,ac.lo eft, P fe s )u hus Os " s o 9 (Crudua us f AC
ts | H llat (eq. n te atq dix no hii ia il , a, oS Y im- iti locb $c q j 1p fos st
a : m rit int adger z ia ar all.lææ fta- ; cc am u bib C - ha OS'/fCPiP d
T | P,læll a O 1J5 M m u um G li e e u q i ho ur s te d à j ili
| m loc ific no [y q 1Sa it a ot m N X1 ate'*fu.hl idet iftu re u lor -aln. 1 (
G&hïæa?i g hr)sa (0 Cr1 ita [0 -& bl H-—C"' n»G tP ,Cu- cem '111 &0 1 v1 h[l ne G,q al ntu ula 'e" ;
!a-, | ü à .fa m ero turï( foul o er nr 1- t -ül fc m" C Or ci m ite q eri .
ii t Cth; ly I a.im)e n be [ ém xi ro o li opp C et ni i p *
o ida Ío OC art iz er lm ha u dC. e- [ p em "mi tur COP-'tO er c 'of-c:r Ho
Dotufe h Ci ro h ün ar V cu S nq ro |ve : VOS N " fr ide V ra OC, tp ti it it. :
[ ru lc eít ^-ü G fi.* €t"læ0 ta Hc-an T dN T e l ffc, fue d en Cer at ibü
Atfir 2 lo m i fac Óte od, iff: li Íe d rit &Tu-(- riti 655 BL : b s d 35 *T ent "M *
M eN us ftu libi mc qu otu Ga at s ma Kam du , efi fïlrpila-ü'e'-üag ists lp P m
Omö:&, ifC A Lin dlü -P ain Or-llt Sa 0,. 1u O Om-th. -V,äP l 1 at cu to do fa ,
M i : O la C.dxt "s N at P t .1a,1 fu n,ü t ep n t .. «
sl | "-,am p Cc.n l m 23. cl()«»-er fip an ftr u t fe, 'eran : us d " *
i cev1 u; : a , n -lPr X -ao P
,:s'hcf! r gcf ILZ:-A idar M ipfi H'eauc'.z r ilati cBt d -ndu-lllæqaba oscallæme- aic oc.qüa' Isri F us
33.0 D. H.e-dll rllcffebni&u me æLallq bp &H'Cldcdcm ;Labl put HufdPol' ade min eh uqu at. ilïalbi,&rupbi'f
lt vo- | ci st e ht..ü il i fu 10, C n - S & -tC.IC ne u q ATT u ev
: ( ac O : C lil li ilz at, H SoO tà re imo aP-lll |in ri j im na on M MT
Pusd- : É 3 c ia Ga li ra (ep tu : r it lora i 1 tet HSYN ni á nó it, Ic eri
rl x us EE G u JX o ila hrifta de du ia qu vrilité ) n n s
: u t d aq t fa i ^ o I PDi nq ri d z er üu S5 a lbt &0 ec Ll .10 ic '&.1-
T f lu It V ae. an Cn,bus S cu h rc 'na C .a)q nc -öP er 0 9 n r Sl d 9. [P
Trxha. L d , um h: rita er ri no uox C 'es ici jor m ert rp O".n, te ác iffe i er -
hf'fm m - t'em fatt Iac a iv O ita Q.-Vlta' ior ed. ter 1 no fïv'lzfe e" Ícit E h ul & op mu
a * * aCCuui töits Sa(;nällää aus?lnaïl[ü')ri"tg mäis läui ll:JP' llontü lïsþ 'n'zi dä[efit föïoïllïrllïlm f-zi'o loci"trïifor'es
*:i n ; j : - : A . . .t e , i n r ll n » tt i : u T hr z : : 6 de dlä
etttü itq au ia ij üt "x au an i $; P L r m cu C $a ; fue Ip ide j in
i WT m »qu u X t 4 'og cr dsi co ec "u D ? U ac us m Ep C ü ?i E.
fiD",.d' H arita:; [ö)qcnqvt eaPo Iefw erloï)'all nite àm e)nclanros. 6&4' dO. fan 111".1bus atl(; hO&qv'ï[m ?'1] If. *
g,üog:g:- ï;e : saFPflïif' tamione)r-ltdfns Y ilïttcrroöpæ qu eæöaægitu ./t'c 1Omotplä Og] tri -füer(cd eleln,qula ,-ufz nE lfuiüw " !|
,-;zvfl'iiüe: fa nt*uz ia itu il -'fïu- in Itate 9. p n ;fü ^f - ; au € * Hsl : Ía £ ,q! " Em s a p
4.3'W*f cr-äiollliïï" t lligi "e-.ä 2hri Ulllnltxslp rcatcï " Ints sb i Pro;[ qcï j ftar asE net h 19€tu 'r-ft'ftgs 'nti fü effo eret " .
.,,.3,,,(7", | nó 7-'01 te |üc m h i(u e cg* dv um - ! -es at Iu i(Te uS'hd iso eo lap itu Ing |
e*-;;q -n.V-l n.at -11-1n ,e.:" en I C 1-0:.; Is e 1'0-1..,
lais | anllndlt;c al:)s nïacldüm:itötlras»"dz' 42?& ! ï ff;q"" &lïm MR fïn Fä:h;;m'?; pR Vrä)em ïiüs. * ïPltr:f P |
x.-;:rmï | 00 €.'e,,t üc n 0 t , de 7'e t ,L.a A e 1
üm,« (n C tïuæm.dfogu " O.Q.Ca gs.a. Mat,ræ n
immf*ff*'"" : rgt'ä'dlfüeraeo lliü,P ipa lo"d,-ïf"räa" , f- -fclnxn : m di i ii -.ufctfa 'äfïäf: Te fOlbe r c.8. Girïa,»
7» | cer as äpia,*. "n g itte C len." pes cuu cu eter s*q 3 ca ue f'ullw " las ifc ifc*,'
- | g&lmuödPþcqult).;fUr " :t']ng; " E. 400 y0 954 d d eoü"e'&x Peci.:;Pot n naætlral Utpul" S; haldacc*«:
at | Ms q p in ^ tem'le" iri,g [&4"';'!"' M s. p "m iam à ue in me ded à .-öaa-bät d C,üPai;
d ; tca Íu »1 Yi or J cor a er ite ibit ue eti bit q ul no mit dic nt a to O- hra J
'f",.f;f;i- | : : ter Qui i bea u'fd ,vthlw Ort.mh?ü Pæï Pcloqu.at E Carz-alc,þciue. ead iloc.ofo-s,vt. lxt? 9e V)P?Cores in ïcänt";..
tf : L äeda: marinpf?tuïexeïntn:t;fld ni illtenus faeln ruüu alü imi ütsalclcntlrisllSllolnt.deblt riorüus';itore
3 m I : e : : ? ^ * » ? 3 : * z ^ 3 i
Ad Lt :- i 4 "n ^ d Ali 5 "Te m 1 lis e1 l k 1C..t1 b r s er e ]
E r-f*;fïfï:em:cerf;m;*,fw:ä»v-zcsf;ch;,ac;tlo;m VïoPäulüs*;ïonïgo*ïzufï.esf*;,»n'"o sr Cl
" enti ) | C [ int iB te t x ite ju 't"* $ ü a : .P'ï'a-
/ju" l[ bd, &za .ve. ror- " e "M 0111. u [æ 473 n H L n e ls t 1 /q bl re q e X'd
-m*l 80 x. Sll ïcao: ^ C .1
0'6133[7 | ec n f"giandlz:'tü') Cger TAR X cePutvtnlr : dclna Calïlus ä?ccsn C'?;teiï (füapcfc"ïincï)terï, ecc?t Et?aïiäqusþ
a | * ii 'jam € 2 r jm p : '-c., d C r 'Op "'3'
ii | Pro pe N,grz p 13-1-11' Ían 1€ €5 eo l)' e D an T m.-aaq a )e fo'jt n n ri Y
| i : .. of us tu*da dO-lng'c, ef.tP qC-f
at j hte s : 95 tlsgfï Is cu FE iffe ap x ue at l 10 ini 6 fu in o ; P.d
x " ! nmi U &o qu otr hri 1S I fu lus q f f st ha, m e Se o cr :an et)-lcu afe ,t |
.QW*B)', : .üp.au $, 1111 C gu l.,lO. n 'll dQ' ve P[-C tü 1n4 ro n Cg ei..v lfrü $5 (e —
i ni lti illo dé et fau fia tat r O ft - afi de, de ecu jideo ii .ch..,« ig ne re les 2
; hii : in )'.- na t b r5 e 1 Fot Ot O lew D
?ïï'ä-i;'x'.';i/ | Mïür,&ip F(g)xllf.i;fOruvefäï catP & Sdc tllfo Pïulnrgt Phnï'E:da,:COS;uaügiüs,l:logäs t(f)cd dïcca; quai]li TE
(23*411 ba us5 [l 1 äl ä er nt. de au At oe t F ca " e f : t, P en i -J, i ,tu ? ] ;
D - Ixt à t lm k: vi Se It p if1 ag ut llig be iü re) ne r "u u a p
:«;M.»:t-"x 1 u € u r ln' Ts at. 1 fic te de Icri ACI 1S 1 cato o x d
* at "'.'?--'::i:* | m q n f.C 0. Cco 11)' dic ra ,n ^ j ld lc., u fu e .m- b bc
/ '!'*i'ïï*f"**"ï | b lat UE W n g 'ue 6 E " O1 cr m ^A C re lllæ' ha
1;'7,) J'*!I*h : 6. ll : ea. a r P bl b $ [C q m n P el xln SP » m Ga &1 -s
,,,:;n',?: | 1te ifc in hym us eri eo um e am ni 10 OS tü ibu 5 ia Ó n
gw'p,jü. ] n.. 'ln ln t arl' '10 llr ,lln. ; u t C e' l. Llr h * ]l ^ no n .fa PIETTT NH
"a . E i " E Lyr,'lt"rfssl AE ppr telfïcba s fü d rlt-us tà mll-llls o qui
; | th i rÍ c.oæ ,uo i ox-Q:
: ' : n i, : r.-m' .eJ 1 u i ci
2 th Cguoüg"*afuäef*'ägnäc"Frc-ï*ïafa*äl0 q;iud:xe*ïan*
';,.,x;vx l.. Th nü c*.l ic SC P ri i dé - a itc n !
a u E J Isag i 1 ff: re fac fai à k ba! n lyi
,.Mmg! ICi 'lþs o m« re m - OS -)C ran ue PO (Q
; Mi | lültniïet&o'pü üfanätant*mqüalïufc 1é paff có-. |
r | | 'cn 4 bii r Cca e it Ó z —
; ( h æcc*bl O e 11.5» ui P S !
! , | : T e ü u l rc jisn e rc :
r j b O 'e j Ap: e C lore r in
hia NON. h r op ;&läsp. r o ito e
wïxsi&O* í : rat, fua Pnö-1 dec q"laalïtgallül
C.(cäfï-: : Dtcr ul in dé, 5 er a |
li. iM : P [qu do Ccad ue tur
I 'Sa;fgl-?/ïr- O S : q n
: dul j pa m ro 1 ue
iïoïbbar»fffiïf ï s d Mobne
g u ! cur,Plnnlï'üs B !
'*' '!, | 4 i
,ïul l "O ,
i.z:": / -il
.Znnly'"iä/ | m " 1.
;z-mfj, -
n * l
'»-';Jncffc Bucarer
lamui.i !
ji
,Jm:;fl:l i 1

AE

ififtat.

| frequés in

1 Onibus. i«

rebus (imi-

jlisudo có-tur.Primüm quód ficut ficus illa fru&ü non fcrcbar;
H UET AE E * l
jita ipfi bona opeta nó facxebant,quæ fructus vocan-
tur digni paenitétiz füpra c.4.8. & Matth.5.8. Dcinde

*

271

Qiili ipfi , cam quibus loqucbatur, cffe putab&t;occifi À quireret,
fuerant ; & occifi quidem non ab hominibus, ficut.
illià Pilato, quorum mors magis Pilati ccudelitati,

quàm diuine vltioni tribui poterat;fed ab ipío quo-
id2mmodo Dco (abito,& inopinato turris caía, vt

&um videri poffec.Et tamé illi ipfi nó magis, quàm
ceteri Ierofolymitani ciues peccatores erant,
$. Non d«o vobis, ) Vidc ver. $5
6. Dicebat autem banc finnlitudinem.) G. ydsleo i

la veró facilis cft,nec longa indiger explicatione. 11-
lud meritó quzri poteft, vnde pendet pars magna
fententiz,quotfüm eam Chriftus hoc loco propo-
fÍncritsnec enim videtar fatis cum antecedeétibus co-
hzrere.Sed fi parabole finem cófideremus,hzret ap-
tifimé.Dixerat nifi agerzét leduló peenitentiam, eos
omnes perituros. Docet hac parabola, quomodo
perituri finsnimirü,vt ficus,qua frudtü, quantüuis!
expectata,quáais diligenter caita, non fert,tandem
exfcinditur. Tribus ergo in rebus fimilitudo cerni-

quód quemadmodà dás ille vinez plurcs patiéter an
nos expectauit,dü ficus magis ac magis culta , & ad-

non nifi diuinaid prouidentia peccata vindicáte fa-|-

«2 oA Lp,hanc para'ä)!am,vt fupra c.12.16. Parabo-|

PAttenter acit propter vos , nolens aliquos perire ; fed omnes
ad parititentiam reuerti . Petr.3. 9. & expelTaut , vt face-

lvet vitas , q9* f?fcit lazbrzg/&;ts Ifai $. 2. 4. Poftremo qu od

quemadmodum dominus ille vinez , poftquam cx-

| . |pectaffet diu, nec ficus fru&um ferret, fuccidi tádem

ceam iuffit; & in ignem mitti , (id enim licet non ex-

los poft diuturnam patientíam, atque expectationé,

Árpocniteniiz fructusno fecerint,dinaturus fit,& in
Aem piternum igné miflurus.He fünt propriz,& ne-

celfariz Païaboïæ partes, in quibus fentétia tota có-
fiftit. Czetera vt opinor,ornamentafunt, & non ne-

Yicusatbor
im ludza

vineis.

Iceffarió ad fentétiam accommodáda.Q uale cft illud

quodin ficu potiàs, qnàm in alia arbore parabolam
Chriftus propofuerit. Quod non alia fortaffe fecit
caufa, quàm quód in calidis regionibus , qualis Iu-
dea crat;vbi ficus facilé proucniunt, nulla arbor fre-

Vinea ef
£cclefia,do

quentior fit in vincis,vt in Italia, & in Hifpania vl-
teriore videre licet; ficut in frigidis, vt Gallia , nuces
in vincis plantarifolent. Etfi non repudio, quod
Ambrof. in cóment.Theophilus Alex. Iib.; alleeor.
Beda, Theophyl. & Euthym. tradiderüt, per ficü fy-
nagoga Iudcorü fignificatam, quód quemadmodum
ficus folijs tantàm abüdat , ita Íynagoga folaexterna
ceremoniarü fpecie abundaret. Qued pretcrquam
quód apté ad populares cóciones dictü eft ,€o etiam
eft probabilius có fpectatfe Chriftü , quód videmus
alibi arefa&a ficu fignificaffe fore,vt fynagoga ctiam
arefieret Mar.ir.1. & Matt.21.19. Magis tamen affen-
tior Augufl.qui fer.3t. de verbis Dhi per Ecung om-|

potiüs,quàm ficus era. Ego teplantaui vinea cleíla s &&
vtntam de , Egypto tranflulifti.P(a].79. 9.15.1/a.5.2.3. 4.5.
7.lerem.2.21. vineam Ecclefiam effe,dominura verà

minus vi-
nez Deus.

tius ipfe dhs erat,qui veniebat,vt fructum in ficu re-

vincz Deü manifeftü eft.Cólonus quis fit quariturs
Theophyl. & Euthym. Chriflá effe putát. At ille po-

hibito ftercoreadiuta fructá fcrretsita Deus illos pa-
ticnter expectat,donec emendétur, donec agantpea-
nitentiam.Non rardar.Domimas promtfsionem fuahn , fedj.

primatur, fa&um elffe intelligélum eft;)fic Deus il-|

CIOAN. MALDONATI COMMENT.

L]

E

Es

nes homines fignificariputat. Nam fynagoga vinca|

F

"

D dum videbatur.Si enim nux;aut oliua fuiffer, plures; . ]
|quàm tres annos expe&are oportebar.Indicat ieitur| |

lait Euthym. Auttres hominis etates, puerilem, viri-

- [ftatim agitur ver. rr.curata fuerat. Quidauté fit dám Quid (« do|
venire , vt in ficu fru&tü querat docet Bafil. in com-|uisum ve-

dens comminationes ea. pradicit affore per. hot percatores

o L
vtait Ambrof. Alij Apoftolos,vt Chryfoit.]
autquifquis au&or eft hom.rz. in Marc, & Bedain
coment. At de re iá preterita loquebatur;antequá A-
polftoli vineam colere copifsét. Eadem ratione non|
couenit,quod Ambrof. ait coloniü fingulatiter fuiffe
Petrü.fuper qué Ecclcfia fundata eft;quod néq, cum
co;quod paullo ante dixcrat,bene coheret, arborem|

ait Auguft. fer. 31. de verb. Di fecundüm Lucá om-| *
nes fanctos colonos effe, qui Dhm pro peccatoribus

clefiz curá gerunt. Horüenim officium eft ficá co-[Ecdeficcu-

Jerecirca illá fodere;& ftcrcus adhibere;id eft omnc/^ eiel

dare operá,vt fructà ferat. Horü eft D&m rogare, vt
alterü etiam annum paticnter expectet, Id facicbat!
Mofcs cum dicebat,zer dimitteen bxenoxam anr füano

fuiffe fynagogá,non enim fynagogz, fed Eccle(z E- ' u
uigelicz Petrus fundamétum fuit. Placet mihi quod H

rogét.Sed probabilius eft fignificari omnes; qui vi-|Coloni vi-

p A i : 74 ! aMinARDL lt funtb
nce Dni Sabaoth,fiue olim fynagoez, fiue nunc Ec biniils at

fatis dele me de libro tuo qu?(?rip/ïjfi. Exodizi.22. Àmat, . ^ l

fuum quifq; opus,& xgriàs colonus fertarboré non
(uam exícindi , quá dhs ipfe cuius eft; quia circailla; &
laborauit,& nó vult,fificri poteft,operà fud perdere,
Quo exéplo diícere ij debér,qui Ecclefie curá habét,
nó debere fe ad iuftitiz feucritaté ; fed ad benighita-
tem,;atq; patientiá Dnm prouocare. Gaudet Chrift
Íc à fuis miniftris clemétia quodá modo fuperari. | -
7.Ecce anni tves fant.) Quóod tres annos dixerit,nihil
fortaffe aliud caufz fuit;quá qubd foleat ficus primo!
anno, quo plátata cft fic pefructü feire , fi nó primo, -
falté fecundo;fi nó fecüdo, vt rardiffime tertio; fi ter-.-
tio nó ferat,nunquá latura videatür. Sienificaturer-|
o dim illum.vinez tá diu expectauiffe , vt ficus illa
fructü ferret; qW'ádiu in arbore eius generis cxpectá-

Deü vniufcuiufq arboris naturá , id eft cuiufq; ho-

minis ingenium, ac mores cognitos habere; te&éqs :
Ícire quadiu vnufquifqs expectádus fit , fructü vt fe-, |
'ïi*az;Süt qui nó nifi in fenc&.urc(apiant reliquo xta-

|

B u ; ; : . ; iDeo notü [
tis tépore indani effe videantur, fimiles palmisquz, e , quádial.

dum nouellz funt;nihil nifi fpinas ferüt; cum fenetz exretan-
gcere incipiunt;dulciffimos proferüt fru&tus;Süt qui j..
in pueritia fencs , in fene&ute pucri fint, fimiles fi-
)cui,quæ quos fru&tus primisannisnó fert, níquam| —
fert.Ideo Deus alios maiore, alios minore expe&tat- :
tépore.H$c arbitror effe litterale.Ila allegorica,que
à multis affertur. Tres annos tres effe leees, natura- ?
lem fub Abrahá;fcriptam fub Mofe; Euangclicá fub !
Chrifto,vt interpretátur Ambrof.hocloco,& Greg.|
hom.5r.in Euangelia , & Theophyl.Atquis quartus
eritannus quo cxpe&are adhuc rogatur das? nec
enim quartdcritlex. AuttresIudeorügubernatio- —— — |
nes füb Iudicibus;fub Reoibus, fub Pontificibus, yt?

lem;& fene&utem,vt Theophyl. & Athan.q.7 o.ló -
giüs etiá videtur abeffe,quod Au guft. dicitteríenos
annos effe decé & octo;poft quos mulier illa, de qua i

4

d t i ; i , |nite, vt fru
mét. in c.$.Ifai. Clementie,in quit Dei erga bomine: f«* |&um quz-

liare bocefinon clam,aut filenter mpgerit [iæppficia,!?d ET - LA

inuitans 4d pænigmtiam d. quod fecit Niniuitis lona pra-

conet J[raeli ttem cum — deliquiffet. ,/ meutiquam. taai- gf*f:;vz-&
téextremam. imntulit. perniciem. ,. [ed famulo: fio. exeitato

ad fapplicandum pro. populi peccatis. powas. pranuntiabat

.dus quifg| —

dicens.

l

turdtt
C
n d
hwv lol

i fiay
Mpe o
3 obf OCC
3 Ri* |en

At L.
MM
I y
il 011&003
T.

n
M Qf :

; Qm V;. Ts
i H CH

: Mine s t

h

Md

Bf .
I CU 9-b
!

H

b

"
x
At

a i cshnui
AE Ompe &

H n rj*ï
3. iïx*mg(x
1

T. * [
Noottnon

n
1

* i4
Y Oterip
"^* wilVd

T
4 I
Ym |
j '-'ïz?ä",
^ MU. 41«)
Mi
i

nniemn
UEUMULT

H

, ),-"-:
W EL;:JW D

n*:| d
Iy etpel-
v l MT |

i pluras
ctieitut
Gutigtur
ml n -",
itlqs o-
* tettt x"x*
LLC. V

MTRU

----

MO«
Y |

—'MS* "

" I 4:
160
«, Aniqu lt
EHC dn m- æ?t:x; vt
j COm , vf
& 106 lr Qu
u fU t qi
^l ; .'ü[o
/z!m/mg
f('(if';'?'!f-i
"^
u d
m Mu. 5-1!5'4'
lt
, 'fi
'7:45!112:'

T :
i

Matt.16.19.

& 18,18.

Terram
occupare
in Ecclefia
qui dican-

1 tars

rabolam in qua verfatur; non ad rem per parabolam

doiy alapyet s quorfum etiam terram infructiferam
Ireddit. Solentarbores prefertim magnz , & fuccu-

&

275

274

od

EX0.32.10.

dicens : Nunc dimitte me , 77 dele/box populmm bunc. 5imile
quiddam in Euangtlio ed.o&s!fxfmm 4 fico [nmpta parabola,
Itaqs putat Bafllius.mhll.ahud c[.-icxvcnl:e dominum
ad querendum fru&um in ficu, quàm cam admonc-
re,vt fru&um ferat,illique comminari fore,vt fi fru-
&um non ferat;excidatur. Catetum illud non b'.e-ne
conuenit ,vquöd ,antequam dgminus co?ono dice-
ret , vt ficum exícinderet , ternis iam annis venerat,
vt in ea fru&tum quzreret , nec 1nuenerat. -Irmxno
oroptereailli excidium comminatus cft, quia cüm
per tres iam ad illam yeniffet annos,vt fru&um quc-
ceret , non inueniífet ; non ergo venire eft monere;
aut comminari. Ter enim dominus venit , & íemel
:-antüm cóminatus eft. Venire igitut eft Deum ocu-
los ad vnumquemq; conuertere, vt videat, ecquem
fra&um habeat,& colligat;nec enim mouctur loco.
Succide ergoilam.) Loquitur accommodate ad pa-

(ignificatam. Nec enim Deus per miniftros fuos;fed
er feipfum homines damnat , quod cft ficum fuc-
cidc;.r,c. Nifi dicamus etiam hoc fenfu per miniftros
damnare, quia , que illi ligant füper terram , funt li-
gata &in cælq-, quod e;ü verum.c& . tzïmen non vi-
detur eb Chriftus fpectare voluiffe , càm non de ea
condemnatione , que in hac vita ; fed de il'a vltima,
quz in altera vita fit , agere videatur. Ad parabolam

autem accommodaté loquitur , quia non folent do-|.

mini vinearum ipfi per fc, fed per Íuos colonos inu-
riles arbores exfcindere. | :
Ut quid. eliqm. g* terram eccupat ?) G.iya Ti xad iv

lentz, qualis eft ficus,omnem circà terre humorem
exugere , & quicquid prope eft foli aliorum femi-
num fterile facere. Hoc eft «elapfé. Itaque ea. ficus

que circum erant, quibus non folàm neceflarium
iubtrahebat fuccum , ed vmbra etiam ipfa noccbat,
quz omnibus fere rebus nozg"iï'eucrc:ditur. Hanc
vim habet particula illa , &7', quafi dicat , quorfum
leam relinquamus , cüm non modó fru&um nullum
ferat,fed etiam, quod peius eff,terram exugat,& ex-
hauriat , impediátque,quo minus vites, &aliz plan-
tz ferre fru&tum fuum poffint. Terram in Ecclefia
occupant , qui non folüm fru&um ipfi bonorum o-
erum non ferunt; verüm alios etiam , quo minüs
ferant , füo impediunt exemplo , £m erueis Chriffi,
quorum finis interituá , quorum Deus venter eff , o gläriæ
m confafioneip[orum, qui tervena faptunt, Philip. 3.18. 19.
Mala beflie,ventres pigri, Tit.t.2. . S
8. Demine dimutte lam ey* boc anmov[z, dum fodiam
circa illam , C2 mittam flercora,) Exprimitaffe&um, &
diligentiam boni coloni , non libenter plantas ex-
cindit , non libenter perdit: & quód frudum ficus
non tulerit,culpam in fe potiüs, quàmin illam con-
iicit, quàd fortaffe ante non bene coluerit ; pollice-
uríein pofterum culturum diligentiüs. Vnum de-
nique faltem annum à domino impetrat , quo foffa
circa terra ; conjectóque ad radicem ftercore appa-
Ireat, vtrum ipftus arboris vitio , an coloni negligen-
tia factum fuerit vt fru&tum ante non tulerit. Idem
facere boni Ecclefiz paftores debent. Quod dicit
v(4 dum fodiam circa eam,eg" mittam flercora, nihil ahud
fignificare arbitror , quàm vfque dum omncem illi

D

non folàm fructum non ferebat ; fed etiam efficie-|-
- Ibat , ne alia femina frucum ferrent , maximé vites,

lculturam adhibeam ,ita vt nihil iam rcliquum fit,

A.

- im imo esf. Et nimirum imncrepatio,dum mentem fibi aemon-

quod illi facere poffimus ; tunc fuccidam , cürn ver*

hil enim aliud dicere colonus voluit, quàm fe omne
remedium adhibiturum , quo eiufiodi arbores iu-|
uari folent. Id duplex eft; alterum, vt hyeme ad radi-
cem arboris foffa fiat , in quam aqua colligatur, quo
plus humotis radices trahant ; contra veró in eftate
terra ad radices aggeretur,né eas Solis ardor &xiccet.
Alterum, vt per hyemem ftercus ad radices ciregm-
ponatur , quód & pinguedinem , & calorem addat.
Iuuat hoc maximé ficus atbores natura fua frigidilfi-
mas. $i quis tamen . fuübtiliorem interpretationem

inquit, circa ilam , td eff radicem .iz'zfr'ufïm f mentas lganä

borrerem perpetue damnationss incutuns.Omnsr quippe feffa

férat, bumiliat. Et smittam flercora , id eff malorum,qua fe-
cit 4bominationem ad animum reducam , «g7 compunthieng

gïdf,!'d"'ï quaft de putredine (lercorus exfafcitem. Ad came|

dem modum T heophyl.exponit. : !
9. $1quidem fecerit fra£lum;fin autem,m futuruva fic-

otatio , imperfectáque fententia. $; quideui fecerit frii-

eam fuccidere , vt Euthymius admonuit ; fja autem,

quód in priore parte colonus non dicat;quid facien-
dum fit, fi fru&tum fecerit , quafi iudicium domino
relinquere voluerit , an fit illi mutanda fententia, vt
ait Chryfoftomus,;aut quiíquis ille eft au&tor hom.8.
in Marcum.. | & u
1o. Eratautem docens in fynagoga eorum [abbatz.) 1d

eft folebat docere in fynagoga corum fingulis die-

. [notauit, poftea ver. 16. Chriftus confirmat. Eazc -

bus fabbati. Hancvim habent illa duo verba , eraf
decens, & , [abbati, Curin Íynagoga , & curfabbatis,
apud Marcum expofuimus cap. t. 2x. Eorum autem

rali ponitur numero,totam hebdomadam ignifica-
re,apud Matthegum cap.28.1. refutauimus. Quin po-

matutinis, id eft fingulis diebus mane. Quemadmo-
dum intelligendum illud eft, p matutinz medirabor

(ultó expreffit. Synagogam quidem ; vt indicarer fc-
quens miraculü coram omni populo in fynagogam
* ; : À C o
congregato factum fuiffe;fabbatü veró,vt caufam fi-
gnificaret,cur Archlfynagoï murmurauerit ver, 14.

nis decem q2' oclo.) G.itg) id'é yuon iv , & ecce mulier
erat, id eft aderat, aut affuit , venit , ad Chriftum , vt

buifle dicit , indicat morbum illum non ex folis na-
turalibus cauísis natum fuiffe , fed à dasmone indu-
ctum , vt tacité caufam Hgnificaret ,cur medici eum
curare non potuiffent. Quod,vt T heophylactus ad-

tem Jïlia:m It Lmhæ, quam Aätg'auit Satanas, ecce decem e97
oclo antiit , nom oportsut folui à vinculo ifte die fabbati ? In-

dicere potuero ; quid eff quod. vlira debui faccre vineaj
mes,qgnop fea ei,Mai.s.4. Traque non eft fubtiliter in-|
quirendum, quid fofla , quid ftercus fignificent. Ni-

Bedz fequi volet , nihil prohibet. jaue dum fodiam;-

bis acute bumilem ey'prafentium videlicet preffararum, e7|

&wm,intelligendum eft , bene erit;aut non opus erii|.

intelligendum etiam cft , fru&um non fecerit, in fa-|
turum [accides eam , quaft dicat , ad füccidendum eam
|fatis eft temporis. Sunt qui myfterium effe putent,

obferuationem,;qui putant nomen fabbati,cum plu-| .

tiàs hoc loco diftributioné pluralis numerus figni-|
ficat Hebrzorum idiomate , quidicunt, ^p33 ^pa3] -

in te,PÍAl.62.7. Vtrumque hocloco Euangelifla con-|

lL. Ef ecte mulierg,quæ babebat fpirirum imnfirmitatu aun-|.

curareturadducta eft.Cüm fpiritum infirmitatis ha-|

tellivimus ex hocloco corporis etiam morbos flgpc 1

à demonibus immitti , quibus inaflligendis homi-

N

o

cides e4m.) In priore membro apoftiopefis eft,abrupta| '

Corporis

morbi fepe
dam oni-
bus immif-

fi,
: nibus '

as

j

:
|

Matt.21.28.

Chriftus
tanquam
. ]homo ma-
nusimpo-
: (uit,tanquä
Deus ver--
bis impe-
rauit.

Idecem & octo annorum Auguüinus Íerm.31.de ver-
: Cäp.z;.. aliquid myfterij effe Futat. Ide'mq;.Pucac Am-

|& Beda, & Theophyl. decem enim efle legis prece.-

ladfe vocat, & ad fanitatem , ac peenitentiam inuitat.

275 -

CJOAN. MALDONATI COMMENT.

276

RUE : ; ] -
nibus , miniftris vtitur Deus. Illu&rc.excmpl-un.l c&[
Iob , & pro omnibus integro 1n facris litteris libro|

& tépeftates a&ris,& morb os'c-orporisf,&qmnia,quq :
hominibus à Deo mittuntur , calamitatum genera|
comprehendit; &,; Á fagitta volante it dieyab incurfnseg*
demonio meridiano , Plal. 9o. 6. vbi genus etiam pefti-
lentis morbi fignificatur, qui à demonibus cftu So-|
lis inducitur. Simile eft,quod a(gud Euágeliftas non-|
nulles homines non à natura, fedà demonibus fur-[
dos, ac mutos factos legimus Mar. 9. 2;. In numero

bis Domini fecundàm Lucam , & lib. 4. de Txinit.
brofin comm.& Theophilus Antioch.lib..allegor.

pta,& octo beatitudines Euangelij.Exiftimant ctiam
Ambrof.&Cyril.apud D. Thomam,& Beda in com-

Iment.ideo diuinitus accidiffe,vt poft parabolam fte-]

; ficus,mulier infirmo , & incuruo corpore cura-

enificaffet. — : | |
(12. Quam cum videret le[us vocauit eam ad f;:. JDu.
olicis fuit beneficij;atque liberalitatis,quód non fo-

quemquam folebat Chriftus non rogatus curare;
hanc mulierem non folüm non rogauss fanat , fed

lipfeeam quodammodo,vt fanari velit, rogat. Quod|

non fine íumma ratione factum fuiffe credendum

Archifynagogus murmuraturus effet,volebátque ex
eius murmuratione occafionem fumere Phariíxo-
rum fuperftitionem in feruando fabbato reprehen-

num aridam habebat;in alia fynagoga feciíle legi-

muliere fecit , id quotidie in nobis facit ; nos degra-
uatos peccatis,& adeo inclinatos in terram,vtin cz-

cenis rebus, vt czleftium non recordemur, Chriftus

Fenite ad meomnes , qui laboratu , e7" onerati eflo , ev ege
reficiam vos, d
- Mulier dimiffa es ab infirmitate tua.) Dimitteris,libe-
raris, curaris. Tunc enim dimittebat, tunc eam cu-

rabat. Sicut dixit mulieri illi peccatrici cap.7. 48.
ao eovlajremi[fa [ontjid eft nunc remittuntur tibi peccata.
Simul enim & hec dixiffe Chriftum , & manus illi
impofuiffe credendü eft , quamuis Euangelifta, quia
vtrumque fimuldicere non poterat, hoc priüs;illud
pofterius dixerir. Re&é Cyrillus, & Euthym. adno-
tirunt tanquam hominem manus impotuiffe , tan-
quam Deum verbis imperaffe, vt curaretur. Curau-
tem nónullos manuum impofitione curauerit apud
Mattheum cap.9.3. & Marc. cap.7.53. ex eodem Cy-
rillo docuimus ; voluit declarare fuam carnem etfe
viuificam ; quia coniunctam fibi habebat diuinita-
cem. Obiecit ergo Diabolo fuam carnem; Diabolus

bolusà muliere , non potuit ferre manum Chrifti,

benthoc fipfurn Populido&ores imitari, vt non ver-
bis tantàm , fed etiam manibus ; id eft exemplo ho-

celebratum ; idem nonnullis locis indicat Dauid,|-
Immiffiones, inquit, per angelos malos, Píal.77.49. Nam| .

|veré, perfe&éque fanatam fuifle , quandoquidem

, vt reipfa Chriftus declararet;quid ficusillafi-| |luo, Pharifzorámque iudicio violaffet (abbatum , vt|

iüm fanauit , fed etiam inuitauit ad fanitatem. Vix|

eft , íÍciebat quid ob curatam in fabbato mulierem| -

W. Etcomfeflim ere!la eft 7 glor:fmäaf Deum.) Duo
ftudiosé expreffit Euangeliíta. Alterum quód con-
feftim,id eft fimul atque Chriftas eam tetigit;ere&ta

nis.Alterum quód curata Deum glorificauerit;id eft|
non fuerit ingrata. Eó etiam hoc pextinet, vt doceat

propter reftitutam fibi fanitatem publicé in ipfa fy-

firmatum fuiffe miraculum.

qui,vtex Hebrzorum idiomate multis iam locis dc-
clarauimus. Non eniin ad ea quz Chriftus dixerat|
refpondebat, fed cum turba loquebatur. Archify-|

j.22.55.36.38.&c ACtor.18.8. |
Indignans quia fabbatocura[fet Le[us. ) Aut vere indi-
nans ,aut fimulans fe indigné ferre , quód Chriftus|

VH , |
fe diligentem legis obferuatorem effe oftenderer.
Omnis enim Phariícorü fan&itas in opinione erat;

aufus Archifynagogus Chriftum reprehendere , ti-
mens opinor, ne ab ipfo viciffim afperiüs reprehen-|

aliquando Pharifzos coarguiffet : fed fefe ad turbam
quafi fubiectam fibi conuertit , & quafi fuo fungens|

ad querendam curationem veniant. Se quidem rfon

fuerit, id eft omnino fanata, cüm totus eius morbus|.-
füerit , quàd fefe erigere non poffet: vt fignificaret]:
1pfum tactum manus Chrifkti caufsam fuiffe curatio-

*

nagoga Deo gratias egetit, vtappareat non obícu.|
rum , fed illuftre , & multis videnabus teftibus con-|

14. Refpondens autem 4rthzfynaggw.) Exorfüs lo-| .

nagogusautem erat , qui frnagogz preerat, vt Mar.| -

nontam effe , quàm videri volebant fan&i. Non eft]-
deretur.Ignorare enim non poterat,quomodo alios|

officio eam docet , vti non fabbato , fed aliis diebusl

dendi. Idem eum eodem conífilio cum eo , qui ma-|

mus Matth.12.10. Marci 3. 1. Lucz 6. 6. Quod in hac|-

egte ferre , quód à Chrifto fanitatem quzrant, non
inuidere illis collatum ab eo beneficium,fed tantüm.
pro ratione officij fui curam habére religionis , vt
obferuetur fabbatum. Exprefía eft imago inuidic
fpecie religionis fimulata. d.

uidiz fpe-

nis fimula-
tz expref-
lh —

Imago in-|

cie religio-]

lum fufpicere non valeamus;id eft adeo deditos ter-|

tabat, càm hac verba dicebat ; & his ipfis verbis cu-]:

Meri appeterent , bomino [anationem pecoris cura poflponere

morbum induxerat , Chrifti caro curauit. Exiit Dia-|-

qua creatus, qua in infernum deturbatus fuerat.De.|

lrnincs curent.

1j. Reffendens autem ad illum Domimus diit.) Acchi-]-
fynagogus non eratlocutus cum Chrifto , fed cum|
populo ; tamen quiatita cum populo locutus fuerat,

vt obliqué factüm Chrifti , quód fabbato curaffet,

chifynagogus , & omnes alij eius aduerfarij ezube.]

Hypecrite.)Proptetea vocat hypocritas,quód cüm

labant. Aliter Beda, Merito, inquit, bypecritarum,id em
fimulatorum nomine notat, quos ,cum magifiri plebium vi-
pon puderet. — :
Vnufquique veffrum fabbato non folust bouem faum,
aut finum,) Aptiffima refponfio, in qua fingula ver-

|baemphafim habent. Primüàm quód dicít, v»s/quif-|
F que veflrum , pxoprio ipforum exemplo redarguit ; &

exemplo quidem non fingulari vnius , aut alterius
eorum ; fed communi omnium, vzufquifque, inquit,
veftrum. Deinde quàd dicit , bouem , aut afinum [aum,|
düobus inertiffimis animalibus filiam Abrahz op-|
ponens. Bouem , & afinum potiffimüm nominauit;|
& quia duo funt animalia maximé domeftica, queq;
ad prefepe ligari folent, & quia minime indigent cu-
re. Minüs enim mirum fuiffet equum foluere, &

reprelienderet ; Chriftus eius fimulatam malitiam|-
|detegens illi refpondit; atque ita refpondit,vt & Ar-|

Ícerent verf:17. populus veró ab eo defeníus lata-| -

id inuidia facerent , religionis ftudio fe facere fimu-|.

aquatü ducere;quàm afinum, & bouem,quia equus |

nobilius eft animal , maiorémque requirit curam.*

Voluit

J Mu
B
; ? J ) W;
m

o
more s EE

It0 Ij

!mïnfä.
lu f

IN Df

Tl

E L
MEPSN

!

il

1 g
Mi
piüici
m o
(Oto cal
fjæ d
ctib it.
]uo (n P
1, lo

1f

arit

vx

—

REU

Ea us UINXEY CAB QAP. E - atcroa-
, x ol þ imalia curare; À |arsumentantur vero fimile non effe Pharifzos pei
v B Voluitergo fiznificare magis eos ea animalia curare; ?OFmenf ". chnuba PC i ideam d
' Ooiuit ergo i9niic ; Ines,prop- üaiuros rure 3 s QT -
" |B H ima cara opus eft, quam homines,prop inieraret, videntur ita loqui quafi exiftiment non
ü&'& : .qulgbllï Lnlnll( lx bos &aünus)ied omnia omniuo nïlgrlr(-t, V1 Cln ( . f H* cl*lï- d,)biuü] non (][,
Y ^X jter quos non (tolum d ecifH [nb pedibus| — j nili in Iadza Pharifzos fuitle; cu: w lo
Oxbug - [('ï.q , it F&b!ä(f/llpi Pg.--,. : s ^ m jarit Omnia, Pnar ;
: p* d | 0mnia,nquit ; | ! " t, fuitfe Pharilzos , EE
* ; $, animalia faQaa funt. ' | pecora campi,con-| |vbicunque Iudzi erant, : uv qerptrant vbi
?W Makc * S.äeim,mes,(y'bmes pnmerfü-f':"/;'/"r (-715 f]fw aitg )P';m- enim ea fecta tunc occupabat. quule dfcn/zälüEäuäqucïu"
flüo. - EM * ) Dcus Accret , dc - t n : u . : Pb5arilet [e f??fe.f,: miaid
E ; D B [llt) J4 Fe : ;
lil | (; bobus cara ejl Deotan propter 1 ( o : nni cffello Galilea , e7
a4nth, lus, Nunquid d2 bobus curae » legis dofdores , qui venerant ex om i £4 v
i [ BD daquare bouem,& afinum nomi C E Ü ;j Nullum ereo caftellum crat;
s ?* — du Ambrof & Bedaq racitébouem, &| — |[wdea, qg* lerufalem, Nullum T lib 6
iülj?e:wxä nauerit; aliam rationcm aïel'Llllf,.VF(r aopponeret |vbinonelffentPharifzi. D. quidem Augutt. iii f'.
i ainum omnium animaliam &Uäfd(f lmfi'caïpt quafi contra Iulian. c. 8. in Ierufalem hoc putat cfle fa-
" MORU NU * ignincarct; zxtr i : ERN ^nrrel
r ]5 ' Phari(ï&is,fapicn.npf&que,llhs c] : iens, Cognowit bas| B i&um;fed libro 2.de conf. Euang. c.75 videturfenure
ln ] : p 'HisiChtcntlümomjmþ, i :cidiffe in Gali:
| propheticam i dumini fai fraeb 4utemnon| — accidillein Gatiea. — d uo
K PGJFZ],Q"'"F*&:W**MWPM/IP? us 1(" 13, Ptzterea Ext, (7* vade biney quia Herodes vult te occidere,) Q
^ 4 * — z p » x * " u z
"m . ä cogouit , g* populus waews nanm:e![w:;t a1. 1 Suod mul| |janimo hoc Pharifei dixerint, Euangeliftanon in-| .
: | ts | 3 actit addquare : n . a lus fa-
m jqnodaic /älmtäpmffm,!ydmï &q 'ä,n?im' ofitis dicat; fed omnes auctorcs putant, non vt eius 1&:
difeny o maioris operz , atque laboris eft ; qu p : Claca fed vt à íc potiàüs eum ablega-
. to malaris Op x esab mfirmitatetua , quod fo-| — luti confulerent , a AE [ :
i. manibus dicere , Dimiffa esa "Uï'"gf litll)ï Hancaa»| |rent, id illi dixiffe. Cyrillus apad D. Thoimam
tMar. lum fecerat Chriftus. AA hec C1uol, eqt no;nine s Thcophyl- & Euthym. in comment. , Qä()dþW.
us Nb re : " | E : : RC 1im Dha. :
| tein ]Gj;',;m "A braba. Non enim qïu 1er ,m | lab is| Ifacilé credamus , ingenium 1Pium P guo;c(que P:a
TAT : r fed vocauit filiá Abrahz, quo magit: hs s . Nemo enim ignorat, quàm E |
l ed voc . : ; ad em
tind. neris appellauit, , ieris cuiufcunque| — |tifieorum perfuadent. - , : |
h - antithefis eluceret; cüm enim mulieris culuicu q t iniquo, & infenfo in Chriftum animo fuerint, eo :
WA EULILCA * g i. » k :
N 35 : DC à cura ecrat, ; ? . N lv
At ! maior vtique quàm bouis, & aü.lu äïbïlärahæ id eft| C |peiores , quód beneuolentiz cau :ï , VtThe OPhJ.IR&' :
hw 1. ts | awhi ior eius, quz filia effct Abrahae, 1d ci g -quafi falutis eius curam haberent , fe dicere|.
MAT j ,, tüm muito ma iil l (üb diaboli tyrá- ait, & quan 1alutis : E 5d
TE | 1xe,cüm ad populà Dei pertineret;u : 3 ingebant ; re&téque id quidam probant, cx eo quo
M pR pR a Denique quod addi,|. |hngebant ; recteq em 1 tem-
N | nide velat capuaa n E gq :»-4 Sienim nó| jidem Lucas dicit c. 23. $. H"Od*m, usv
a - | Qum alligauit Satanas ecce dezem Q 0i Mn? ilfet, videri pore cupiuiffe Chriftum audire, & miraculum cius| :
w à Satana,fed à cauffis nacuralibus ligara fui t-,ä Sata-| aliquodvidere; & ex co, quód cum ad le Pilatus |
HU t ! : : " aute à . -| | E : : 1 ho
Wl - poterat nà cffc die fabbati (oluc:*nda,cum. 1.9 : ieffet| — Ivih&tum miáiffet ; Impunem lc?mat', Itaque pre
Á gmï : ajid clbà cómuni hofte generis homani zgaäa g Ibabile non ett, quodalij dicunt , "Pharifzos fubmil-
d COTDaD : 11C : , ; M. ^ripie ma- : - : w E 1
;; m! quocüque téporc ab eius mambgs erat cripié a,t E fos ab Herode fuiffe, vt id Chrifto dsnunnafent,
'ääu; 1 | s n täbbati,qUOdïdClä]CP mü'l"tïluï)dta(tfugd té- ideóque à Chritto ad Herodem remilfos, vtäu?lï] |
| itiao: na liberarentur. vim etia nabet, u E ilonn Credibile etiam eft fal-i |
| : | mmesaSacam.hbc*z/alCQx a | d osGrouluntkBdderenr, C : ) eit ial ;
ufon pus) quo ligata fueratexprcmt, ecce iam 4ccem e7 gfïo | äuln col; yüriarémi di[ïïpa[ï?ï Herodem infidiariChri- :
T N : | : E du OS um | : : A
:O;Im,go,',ï | hdU nans 86 Adg tépus tépori illi opponit, cäLilc? uo| |íto; necenim apud Euangcliftas legimus Chriftum R n
Mib . : : : ml ; : q-| Ttipie
m;gääc | & afinus ligatus effe folet, dimidio m?']är'mï 0;?30 D |vnquam ab Hcrode quzfitum ad mortem. Tri-|. ii
g,t | 2 EL 4 o-|2 m i um |Phazifzis. P
..a::[lnisfmuli- CEPOI'C fohutur,&aquatu düCltüE,qUä ä 1caä:;e Bs lex s eem n]älitia in IulS érdt, & qUOd mendacmm Pharifz s'
ema w i " : J $ ? : * M V
wdïäü.wf uem & afinü,cüm pet medium tàtum diem 1 öfh" L E inüabant : dé quód Chriftum , vt inde difcedercr, -
ligatus fuitfabbato foluitis,& aquatü ducitis, Mep: I lebant deterrere, & quoód fingcebant fe illi velle ]
4.- : E i : N 1
H [5 " h 6 permediü diem,fedperannosiá| |vo ! xindacia t eeebib r CC
fili Abrahe;que nó p inó vultisRefutauitIre-| j|coníulere. Speciem mendacio p
" | vfus loci decé & o&to ligata fuit;folui nó vu tlQ.d deslib.i.c! lidem Herodisloannem Chrifliamicum, atque pra-|.
| Aitios o neus cx hoc loco Valentinianorum ogdoa: icfabbadl — cpetuceecidler Panecbant f& tiece, us ab us
"- jttahmwdfco libro vero 4. c. 19. docet Chrittum dieíaobau dem Herodc Chriftus occideretur, quod maximé
z cos, s L d- - tur, - - d EUV
E puenis n E RChec Que icquu?ica '6 capiebant. Quod ipíum indicium cft/ cos etiany
215 : ; " * 26 CXD - s K Ms W du
"?ü*» víquead ver. j. in Matthzo c.. 7, 1. & 25. expix É [mendacium illud compofuifie. Sicnim vcil';lïlf'((jiü*
f amMy s 4 : : : : Y a( hM . £^ r
EE d ' dédie fa&um! |quod dicebant, credidiflent , Herodem infidias
feos t x 3t. /n ipfa die;) Lucas quod fequitur code le - Chaito p n ihonuiffent , vt inde difcedc-
» d* . " . rare- É - 1 TA ' EM
ï !5 dicit;que ugertexa i MM fUPïjäfa;C ret , fed vtibi potiós maneret, vtocciderctur. Ma
x'( a ; , i^ 7 edie m 3 ** : 3 D ag ER : , Hs . -
quia: feratur,omnia enim;quz mp.tananatut*g(ï. diier is cnim mori eum , quàm difcedere qupubant, ab
g cidiffe neccffe n6 eft; & eft fortatle probabi .xfz-lsfu.lb t ?dcirco difcedere volcbant cum , quia non fpera-
, * : : : . ) N , . " a : ? vd ; : * & L . ,' ? M :
W"J'J'y; Ío accidilfe tépore ; cum ea Matthægs dmcg lsf 5 à |bantfore, vt pofletoccidi. Mitterein exilium u N
- RUR i UE M plOleadllï e.ne,q.uf;l nantur , quem occiderenon poflunt. Expreflum eft'; ii i
] 1 1 ; l [ a.— ? i U i PX P '- SEROUR '.
p Chdhadseses um L Niagmg Ullfsflcl us in Pharifzis hzreticorum ingenium. Cum ad 9—?1 |reciei
i : & 923 « : : 4 . . pR
| gumentum eft,quod vt paullo poft probaruri n " uam docendi caufa venimus vrbem , ipfi haretici
" | hoc in t;alilza cótigeritilla verb omnia,quaeà verfu| — |q a : X A L B conit:
s : i as n uN lil: iàcontigiffeex| |íe Catholicos, & nobis amicos . ;
Wt o 24.Lucas cómemorauit,in GH E us lium dant, vt inde difcedamus , in magno nos ha-
;""-Gi"*f' | Mattheoc ;. & 7.& g,mamfc&m.n : E SMINNSEE E teticorum nobis infidiantium periculo verfari. ——
mod [ pitis j dixit Chriftá vt mulutudmefugercï, in mon- zi Etan illis , lte , 7- dicite vulpiilli.) Admirabilis :
$s » M iv - * 1 " [] a a , j
lrers rem fecefliffe;ibique cócionem habuiffe il a.m,quäï interpretatio Cyrilli, quam D. Thomss rcfert, mf | |
'emquir,, Itoto capite $. 6. & 7. enarrauit , quam 1n monte us nb L Cyrilli librü habemus, & '?"hwphy :
';,,,W, llilzez habitam fuille nemo dubitat. Et-prmcxg?o, ;rei & Euthym. in comment. huiusloci, Chriftum nOï] |
ia j 'cribit de monte defcendiffe. Eodcm. u (liei,dem Herode;n ; fedillum; qui hoc dcrat vulpem lapï. : Y ;
| j s 4 : (v 53 ; * S . m RCR ; i S :
VE quo fuperiora dixit ; ve.I quo dc(:cendlt , qf][? Con. b N m dubinmtit quin Huo(?cm C uiftus :
mauz*?i | :ft, hoc quod nuncífcribit, indicat accidif e. s imelligivolueritaWAn"ïbmwer'l'&"'mpm'ng'cx' |
" 2 Pa . z 1 * » 1 i j . |
CJ,E*(U' j H.O'HTC autcm l'wc in Gahlæa CX CO (atls apparetï g:']on onit Vlïlp(ïfn autcm Herodcm gppcuat,V[ B( da ait, ]
'fm | s " : us PHESSUM e 1 oTA UE 4 À ï
3[6 Ó Pharifzi metum Chrifto Herodis mllcmftda quïidam kpral)ffr fraudes ems, ec dolos , a& od pla.u jmædï ft enimal;
'"'ch;us | lnifi in Galilza dominabatur. Nam quod qu P - UUN . crm k |
)d . , Dd pE r2 2 ' BIN .

| ï*x
1
[

u o E

--

x Ra .',,-,4.,",;
sl aR

! i

279

|. Herodes

ähæECKiCOtu.

| ty pus,

|
|

- Hodie, &
cras , id eft
breue tem-
pus.

|delata hominem irritare , vt quodante fortaffis non

" i5 fowea [emþer latere defiderans , odore etiam tetro þ-u—-ï

L^55 7* nunquam retlas itineribus, (ed tortuo[is anfrathibus| -

currens. Que cuntla bareticie, quorum Herodes typum tenet,
congruunt ,qui Chriffam occidere , id. ef bumilitatem fid.et
Chriffiane credentibus eripere moliuntur. Mitü cur Chri-
ftus de Herode abíente ita refponderit, vt vulpem
fine vllo, vt videtur,commodo,; magno veró fortaffe
periculo, vocauerit. Poterat enim ea vox ad Herodé

4

cogitauerat, Chriftum interficere conaretur. Voluit
opinor , Chriftus oftendere Phar/feis terrorem fibi

Herodis obijcientibusifc ab eo minimé timere, nec

fLatim re ip(à docet,vulpem appellis eum,quem fibi
illiad terrorem tanquam leonéobijcicbant. Ad can-
dem libertatem , & intrepidà animi magnitudinem

|perrinet,quód non alios;fed illosipfos, qui fe deter-

rereconabantur,Herodi renuntiare iubet, & quod
ait,Ite drcire,emphatica enim verba fant.

Q tertiadie con[ammor.) D. Auguft.lib. 2. de confenfu.
Euangclift. c.75.& 76.& lib. 6.contra Iulian. c. 8. &
Beda in comment huiusloci myfticé hzc omnia in-
tellizenda effe putant.qua(i Chriftus non de ijs.quos
à dzmonibus, & ab alijs morbis liberabat, 'fed de

| Icorporc fuo myftico locutus fit, qud, ait D. Paulus,
Coloff.:.14.

eft Ecclefra,in qua primo die demonia eijcit,cüm ante
baptifmum homines, per fidem à fuperftitionibus
demonum liberat, Secunda die virtutes multas per-
ficit;càm homincs poft bapti(mum, fecunà n prz-
cepta fua facit vt viuant.Tertia cófummabitur, quia
in relurre&ione adangelicam perfectioné cius Ec-
clefia perucniet. Veram interpretationem huius loci

citat,tradiderunt, Chriftum per hodie, & ctas non
certos dies,(ed breue fignificatfe tépus; tettium vcró
vocalfe dié quidquid poft breue illud tépus fecuturü
crat : vtapud Olee c.6. 3. rficalit nos poft duos dies , m
die tertia fs [Gitabit ms,id cft breue poft tempus.Quan-
quam meliüsfortaffis hoc loco conueniret, vt per
hodie , & cras multos potiüs dies ,lorigàmque tem-
pus intelligeremus, quem fenfüm'idem Theophyla-

dicimus etiam, atque ctiam , non intelligimus raró,

. jfed faepe ; frequentérque; & , vtait Theophyl. Graci

vulgo folent dicere , 797 zv at MUAT CO. , TT HU CAOV :£
o ' d d et 2 IJ*F: » ^j 5 e j

«pxouzl , dic Dominic&, & fequenti proficifcor ,1d

eftpoít certum tempus. Hodie cnim tempus pra-

gnetur,nón folàüm longum , fedetiam infinitum fi-

huc tempore idem facturum , id eft non quoad He-
rodcs,fed quoad ipfe volucrit.Propterca enim,vtre-
&e Theophyla&us obferuauit;ita refpondit, vt nihil

aliud diceret,quàm fe miraculafa&utum; quod non
videtur ad rem,de qua agebatur, pcrtinerc , nifi con-
hideremaus voluiffe Chriftum dolorem illis augere.

ch(þondet crgo non tam Herodi , cuius metum ipfi

propter illum minüs fe liberé locututum effe; quod;

Ecce eugito damania , cg7 fanitates perficio bodie , eg* cras,|.

Theophyl. Euthym. & Cyrillus, quem D. Thomas

étus videtur attrigille, Quemadmodum cüm Latiné

fens,cras faturum declarat, cui fi tcrminus non affi-.

gnificatur.Hoc, inquam, mcliüs videtur in hunclo-]
|cam cóuenire,vbi non idagebat Chriftus , vt Phari-
|íeos cófolatetur,quodprofe&to feciffet, fi illis figni-
ficaffct breui fe poft tépote moriturum. Quid enit.
crat quod illi magis optarét? Sed volcbat potiüus au-|
|gere materiam inuidiz, atque doloris. Illi dolebant
|quód demoncs cijceret,& alia multa miracula face-
[ret ; ille refpondet, quo maegis dolcant, fe longoad-

A

B

C

D

"-IOAN. MALDONAII COMMENT. 85

illis ipfis, quos (ciebat miracula (ibi inuidere, mor-
témque citam optare. Atque hoc fenfü vezum eft,
quod ex Cyrillo, Theophyl.& Euthym.fupra citaui-
mus,Chriftum non Herodem, fed Phariícos ipfos,
qui Herodem fibi minabantur, vulpem appellaffc,
Non quód hzc verba de Herodc non dixcerit, fed
quód in perfona Herodis , quaim illi ibiinduebant,
vtipfum deterrerent,cos notauerit, atque refcllerit.
Quód autem dicit fe tertia die confammatum iti,
non dubium quin mortem fuam declaret poft bze-
uc futuram tempus.Solet Chrifti mors confümma-!
tio appellari , quód in morte Chriftus omnia con-!

Jverbum 704 , quo fepe de Chrifto loquens vti-

lummauerit, omnibáfque officij fui partibus per-|
functus faerit. Heb. 2. 10. & s. 9.aut, vtalij putant;|
qüódper mortemad confummationem, idcft per-
fectam gloriam tranfierit, quod proprié fignificat

tur D.Paulus. Ergo indicat Chriftus his verbis fibi
cóftitutum eíse moriendi tempus , quod nec ab Hc-|
tode , nec abalio quopiam brcuiari poflit; fc quan-
tüm ipfe decreuerit,nó quantüm Herodes,aut Pha-
tilzi volent,vi&turum effe.Tem poraautem przíen-
tia pro futuris accipienda funt. :
3j. P'eruntamen oportet mebodte , €7* cras , €7 fequenta
die ambulare;A dem Auguft.& Bedain ijslocis , quos

loco idem effe, quod ire in Ierufalem;quia ftatim fz-

||lerufalem ire debeat. Quia non capit Propbetam perire ex-|

a leru[alem.Eodémque modo Thceophyla&us vide-

tenebris Ioan.8.12. & fecundum carnem ambulare Rom.8.

cam, Latinàmque manaucrunt. Quodenim paullo
ante dixerat,Z«emonia enció€7" virtutes petfiao , alia nüc
dicit phrafi «mbulare. Quo autem modo dicat fe ter-,
tia ctiam ambulaturum die, id cft miracula fa&uri,
officióque fun&turum (uo ; càm paullo fupra tcr,tiäx
c die moritarum fignificaffet, non difficilis cft que-
ftio. Significaucrat fe tertia die , ideft in fine tcrtiz
diei,in finc eius temporis , quod per tres dies defi-
gnabatur,moriturum. Significat nunc tertio ctiam|
dic ambulaturum,id cft per illud tempus , quod per
tres intelligitut dies, opcraturum. Quae non modó
contraria nop funt, fcd funt pene idem. Maior cfl
quzítio, &ab interpretibus minüs animaduería,
quidfaciat illa particula Fersntamen : Si fenfus fupe-
riorum verborum cft,quem Theophyla&us, & Eu-
thymius efle putant , vt fignificet Chriftus fc breuc
poft tempus meriturum,re&é fequitur , Feruntamen
eporter me bodieye7- cras, « fequenti die ambularetanquáa

[eft,vt ron breue, fcdlongum potiüs tempus ffïgniä-z

inja Prfgrc-cdfntia,fcd ad illud tantàm vltimum,ers ter-

|culafacturus;tamen illudipfum tempus nec Hero-
des, necalius quifquam breuius mihi poterit effice-

ire,quin tcto illo ambulem ;aut, nemo me illo ipfol
jemporc,qnod mihi conftitutum eft, prohibere po-| .
|teri;quo minüs ambulem, ideft ofücio fungar. Sin

alter fcnfus, qucm illic magis approbauimus, verus

cetur,minüs videbitur particula,vernatamen,conuc-
nircifcdtamen cóucnit. Refertur cenim non ad os-

fuperiore verfu notauimus;exiftimant, esLulare hoc -

quitur, quafi caufa reddatur cur ambulare , id eft ,in-

tur intellexiffe.Meliüs,vtarbitror , Euthym.idé effelstute| —
quod operari, vt ambplate,dum lact babetz , id cft ope-jdé valet,

( : : « Iquod op£-|.
ramini Ioann.12. 35. & Qwi fequatur me ,non ambaulat in ?aï;, TAT

4.& alia fexcéta,que cx Hebrzorum lin oua in Grz-. " "
? Biurn

dicat,quamuis breui tempore victurus fim, & mira-|

tia dieconfummor,quafi dicat, quamuis tcrtia die;id cft
poft tertiam dicm m oriturus fim,tamcn interim nc-|

mn———

'obijcere conabátur,quem fitum effe fcicbar; quàm

— t

mo.

« Ml -
p

EL

Joj

diseidladi . " i a ss

— M

Ddbl r b

LT .

szEltam,;l |
UI ,
lO

lens vt

It u-
^ *
:xiï-«ähä'

f D
MM
D. T w I
)-Q*Gï)hdü !
8 4 'I
at
N] ;* FE
m .ï:ï:m ::*

!

PA jdalr i
ASIC II

um

,v ] ul | 3
ALUS -

(da m K u
j ! ! l *
T'o!df f/! " m

dlope-t
M
lM;Mf läm, |
Rn |

d -

! i
amullo
: Lälnüäi
in

a

4 45]
UTR
&Aä»lüï,ä

Ia ,
:?S ggöuïn !
t
o N
i
« Qu
.))H*OUFG
enonmo
, ; i
!
, Mu t

!p, l
jnadtto)
FE
ial
« L
"d X
: Fal
m V

1
fmnim
j

'4;;3, (,Iänquï
d

g Ht
rj
jll 1pf0,f
ibatj'

?U W;
U f?ä'" m/

f(f'!;æn UC*

E

:

1
1

: T ( LAX T PUR "

281 " EL IHJEN LVCAE

u Bo s

CATP. XIII.

285

Ifno me impedire potetit;

quo minus hoc intcrmc—)
dio tempore miracula faciam. Quod autem dicit,
Oportet,non fignificat neceffitatem, vt Cyrill. ait, fed
potiüs voluntatem. Oftendit enim fe pro fuo arbi-

dem fentio,neceffitatem quidem fignificat,non qui-
dem moriendi, fed non ante tempus illud à Patre
conftitatum moriendi, Non enim id Chriftus age-
bat, vt doceret fe moriturum efle, fed vt non ante

bertatem quidem fuam , quódipfe fibi ad morien-
dum pro füuoarbitrio tempus conftituillet. Hero-
dis veró neceffitatem , quodin eius non effet pote-
ftate tempus illud anticipare. Huic fimilis,ett illa
Íententialoann. g. 4. Meeportet operari , denec dies
Quia non capit. Prophetam perime extra Iera[alem.) G.
vx àd eyea ; fiue vertamus , non contingit, fiue,

lextta leru-

!|
|

im od -

X s
ifiei non
potei. «

|. Prophetz

E m . . « » T $
f& ocifi. chiclem in Chaldza occifos efse tradit Epiphanius| .

impoffibile eft , nihil ad fententiam refert. Nec

cnim fenfus ef;autnunquam omnino contingerc,|
(aut fieri nullo modo poffe vt extra Ierufalem Pro-

pheta percat. Sed vocat Chriftus impoffibile , aut
non contingens, non quód contingere omnino nó
polfit.fed quódraró fiat, ídque per hyperbolem , vt
cius ciuitatis ingratum erga Prophetas animum no-
tct, quz víque adeo eorum efset cedibus afsucta , vt
id ibigloriz duceret, egreque cius ciues ferre vide-
rentur,fi quis Propheta ab alijs, quàm ab ipfis occi-
deretar, Nam Ieremiam quidem in ZEgypto , Eze-

itm vitis, & Dorotheus in fynopfi, & quo té-
porelezabelin Samaria regnabat;greges ab ea Pro-
phetarum occifos legimus 3. Regum 19.10. Ariftote-
les quidem Grecéloquens, cui verbum s & £yclai,
familiare eft , femper ponit pro eo, quod ficri non
poteft. Eodémque fenfa Tertullianus Latiné ex Lu-
ca reddens folet diceresen capit.Qui Prophetam hoc

*

E.

trio,quando voluerit,moriturum. ÁAut , vt ego qui4

decretum fibi tempus moriturum./ Suam igitur li-,
ibertatems Herodis veró ncceffitatem declarat. Li-|.

D

A loco folum Chriftum intellizunt, vim mihi fenten-

tiz nimis at&tando videntur eneruare. INon enim

czdem accufat Chriftus Ietofolymitanos ciues; Nec|
futuram tantüm cedem fuam , fed etiam prateritam|

mentatur fieri non poffe,vt ipfe; càm Propheta;atg;|
adeo Prophetatum dominus fit, alibi quàm Icroífo-

fe loquitur folosfed illiomnium Prophetarum cedé
tribuit, quiaipfa maximam eorum partem occide-
rat,féque Prophetarum carnificinam exercerc proft-
tebatur. Quemadmodum cum illis dicit, vf vesrat fa-
per vos omnis [anguis wnfl us , qui effafssgnfl a fanguine Atbl
mfei v[gue ad fanguinem Zacbarie Matth 23.35. & fupra
C. 1. $0. $1. Monet Theophylact. non imponi Iero-
folymitanis ciuibus peccádi neceffitatem ; fed figni-
ficari ideo fieri n6 Po(ïe,quia illinolunt. Iddub;um
jnon eft hanc effe verborum fentétiam ; at quoniodo

mant füperius illud verbum ambulare idem ctfe quod
ire Ierofólymam, facilé verba coniungunt ; caufam
enim reddi putant, cur dixerit Chriftus fe Iero foly-
mam iturum effe,quia fierinon poteft, vt Proptheta
alibi moriatur.Nobis veró, qui eam fupra opinioné

to lizc verbaad id;quod proxim? przceffic efle refc-
renda,fed fenfu penitus alio. |Dixerat fe moriturum,

ftinatum tem Pus.facere miracula , & explere partes

n«l

à nobis tractata funt.

N

*

^i

tantüi ob fuam;(íed etiam ob omnium Prophetarü]

omnium Prophetarum illis exprobrat.Quin ex fre-]
quentibus Prophetarum cedibus ibi patratis argu-|

lyniz occidatur. Hic fenfus ex fequétibus confirma-|
tur,erufalem;lerafalem, qua occidis Prophetas, Necibi de|

füperioribus hzret? Auguft. & Beda, quíque exifti.

refutauimus;foluédus adhuc nodus relinquitur. Pu-] .

fednon ftatim,vt illi minabantur; quia adhuc opor-
tebat (e hodie, & cras, & fequenti, id eft v(quead dc- A

omnes officij fui.Idem his verbis cófirmat, nó poffe
fe ftatim occidi;cüm in Galilza effet, & fieri no pot-|
fet; vt extra Ierofolymam Propheta occideretur. Quq]
reliqua funt víque ad inem capitisapud Matthzam

^ i . v PUR »
— fmdbismen E a Il

Ierufalem
maximam
parté Pro-
phetarum
Occidetat.

| |

Bd

*

]
1

la. 75
1 Matth.25.
b.12.
Inf.18. c.14
I Tob.4.5.7.
Prou.;. b.9.

Matth . 2z..
AX. —
Apocal.19,
b.9.

Matth. 16.
; [d.57.

: | Matt.ro. d.
28. & 15. d.
24. :
Mar.8.d.34

Prouer. 25.|

bentibus: i. quiaomnis, qui fe exaltat , humiliabitur: & qui fe humiliat , exal-

Inos diuites zne forte te & ipfi reinuitent , & fiat tib'i'retr';butio. 1. fed cum facis|
|conuiuium , voca pauperes , debiles, claudos, & cxcos: 14. & beatus eris , quia|

|X non odit patrem fuum, & matrem , & vxorem , & filios , & fratres , & forores,

; ; D : .. : ' !
lenim ex vobis volens turrim zdificare , non prius fedens computat fumptu

185 JIOAN.MALDONATI COMMENT.

Cs s db n s es i n CR o d n Cs o i n 6s s d n O v db i
uU EU EEE
; '"*/(*ïw eajpe sJ 63;3 Y -cät.)»ï)ïää - '(&70 Ukcæ äæäæäæ

QUE poweTqé *»cpppos

! g&ïä

€

( -s Legifperitos,& Pharifeos,dicens : Si licet fabbato curare|

tabitur. 12. Dicebat autem & et, qUi Íe inuitauerat : Cum facis pmndiuri*i", aut
ccenam, noli vocare aniicos tuos, neque fratres tuos, neque cognatos,neque vicl-

non habent retribuere tibi : retribuetur enim tibi in refurrectione iuftorum.
s. Hac cum audiffet quidam de fimul difcumbentibus , dixit illi : Beatus, qui
manducabit panem in regno Dei. 16. At ipfe dixitei: Homo quidam fecit coc-

^ od

inuitatis vt venirent , quia lam parata funt omnia. 18. LE cceperunt fimul omnes|
excufàre. Primus dixit ed: Villam emi,& neceffe habeo exire, & videreillam : ro-l
cote habe me excufatum. :9. Etalter dixit : Iuga boum emi quinque , & eo :

m : b i. -
probareilla: rogo te habe me excufatum. 20. Et alius dixit: Vxorem duxi , &|

P N
&

iratus paterfamilias , dixit fezuo fuo : Exi cito 1n lEla*ceas , & vicos ciuitatis : & pau-
peres, àc debiles, & czcos, & claudosintroduchuc. 22. Etaitferuus: Domine,

j s : : ^ : ' E ; jj s : þ
actum eft vtimperafti, & adhuclocuseft. 23. Etait dominusferuo : Exi in vias;|.

& fepes: & compellc intrare,vt'impleatur domus mea. 24. Dicoautem vobis
quód nemo virorum illorum, qui vocati funt, guftabit ccenam meam. 25. Ibant]
autem turbz multz cum co : & conuerfus dixitad illos: 26. Si quis venit ad mej|

POR

1idhuc autem & animam fuam , non poteft meus effe difcipulus. 27. Etquinon
baiulat crucem fuam,& venit poft me,non poteft meus effe difcipulus. 28. Quis

ineceffarij funt , f1 habeat ad perficiendum, 29. ne, pofteaquàm pofuerit funda

— meptum, .

nam magnam , & vocauit mujtos. 17. Et mifit feruum fuum hora ceenz dicere| .

idco non poffum venire. 21. Etreuerfus feruus nunciauithec dominofuo.Tune] — —

aseer ÉL N n2

qe

,/3'

j um
" L |
Mp

| i *

"

Inf. cap.r9.

d- duo.Matthei
138.11.

| Quo ani-

mo Chri-
ftum prin-
ceps Pha-
tifzorum
inuitaue- .
tit, :

|risfabbato curate , fed id eos feciffe credere debe-
|mus , cüm apparet aliunde diuerfo tempore res fa-

:

- |quodammodo , quo illum caperet, in iFHS , quas illi

284

IN LVCAE CAPR. XIIIL —

Qui habet auresaudiendi, audiat.

E MNESP SINP

1äwentum,ö: nó potuerit perficereomnes,qui videntjincipiant illudereei, 3o. di-
centes : Quiahic homo coepit zdificare , & non potuit confummare? 3. Aut
quis rex ituruscommittere bellum aduerfus alium re ie
tatjfi poffit cum decem millibus occurrere ei,qui cum viginti millibus venitad fe?
32. alioquin adhuc illo longe agente ,legationem mittens rogatea, quz pacis
fant. 33. Sicergo omnis ex vobis,qui non renunciat omnibus, quz poflidet,non|
poteft meus effe difcipulus. 34. Bonum eft al. Si autem fal euanuerit;in quo con-
dietur 5;. Nequein terram, neque in fterquilinium vtile eft ,fed foras mittetur.

gem ,non fedens prius cogi-

POT

—-285 u

V T fatium efh cum smntraret lefus im
- o 2" domum cuiu[dam principis Phariao-
AC 7^ rum.) Hic locus,vt Ireneus lib.5.'
3575 cap. 14. admonuit, proprius elt

$À quo hzxc acciderint, quod tamé
: *2 folet omnium Euangeliftarum
diligentiffime facere. Eo ipfo, quód id hocloco non

deamus, hec eodem loco , ac tempore accidiffe. Po-
tuit quidem res diuerfo geftas tempore propterar-

& ipfum aliquando , & Mattheum, atque Marcum
Ícpe facere folere frequenter adnotauimus. Nam c.
faperiore ver.14.fimile narrauerat exemplum mulie-

&as; quód cüm hic n6 appareat, non eft temere cre-
dendum. Sententia facilis , cum inuitatus fuiffet
Chriftusà principe quodam Pharifgorum , non re-
cufauit. NNam inuitatum eum fuiffe vero fimile eft;

Luce. Non fignauit tempus;

fecit , intelligere debemus , cum nihil repugnare vi-

xgumenti fimilitudinem narrando coniungere, quod f

non enim ad Pharifcos homines fibi tam iniquos
non inuitatus adiiffet. Satismagnze fuit humanitatis
inuitatum ad inimicum ire. Quod cur fecerit fepe
aliis locis fimilibus expofuimus. Venerat querere , €7
faluum facere quod perierat. Pxater eamalia hoc loco
ratio impuliffe videtur Chriftum. Sciebat, vc Deum
nihillatere poterat;qui in eo conuiuio futuri effent,
quámque faciendi miraculiin Pharifzorum oculis,
lac die fabbati óccafionem effet habiturus. Noluit
idoneam negligere occafionem verbis;fa&tífque do-
cendi eos, & iplorum in fabbati obferuatione fuper-
ftitionem coarguendi. Quo animo princeps Phari-
Íeorum eum inuitauerit , nulla conie&ura fufpicari
poffumus. Euthymius non omnino quidem malo,
lled tamen gloriz cupido id eum fecifle putat , vt o-
|(tenderet fe non ex illis efle, qui Chrifto inuidere vi-
derentur. Alij ad hoc ipfum inuitatle Chriftum exi-
(timant, vt infidias illi domi fuz poneret , & hamum

dabaf£, efcis conderct , experiens num fabbato cura-
ret , aut aliquid aliud faceret , dicerétue , vnde accu-
llationis contra eum matetia fumi poffet. Facit pro-
babilem fufpicionem, quàd dicit Euangelifta, e7" ipfz
ob (érnabant ewni5quafi ipla nimis diligenti obferuatio-
ne-declarauerint , quo Chriftum animo vocaflent.
Opinio eft Pharifeorum mOriïgus nóindigna.Quod

IN CM Pv T XEIIE-

À.

D

[l

Pharifeorum vocat , intelligendum eft non folüm
cun&os inter fe facerdotes, fed fineulas etiam facer.
dotum familias , fingulas fynagogas , fingulas fectas,
ac fingulas peneartes íaum quendam prncipem ha-

celleret: Nam & Zachazus ille princeps publicanorum
appellatur cap.ro.2.& przmeipes [ynagoge lupra legimu:
c.8.41.& alibi principem Iudeorum Ioan.;.r.
Et ipff. ) Pharifei, qui fimul erant inuitati , vt vero
Íimile eft,&,vt tradit Euthymius,LegiIþeriti,& Dha-

non vt venerarentur;quod verbum etiam obferuan-
di fignificat; fed vt accufarent,vt Chriftus declarauit.

Grzce nulla eft ambiguitas, 2j u5j iv coarlnpdpSp i

euXov.
2. Etettebomo quida bydropieus evat anteillum, ) Sunt
qui fufpicentur à Pharifeis tubmiffum fuiffe,vt Chri-
ftum ad curandum hominem prouocarent , materi-

lifta non tacuiffet, qui non tacuit Pharifzos intentos
fuiffe , vc Chriftum obíeruarent. Hydropifis quis
morbus fit, nemo opinor nelcit, & Beda multis ver-

C

D

bis declarat. Si quis autem eius allegoriam requirat,

Ambrof. hocloco legat, & Auguft.lib.z. qq. Euang,.|

c.29. Àc ne po&tz quidem id tacuére. !
;. Etre[otidens fefu.) Loqui exoríüs. Sepe iam

hocverbum ad illud refert,quod paullo ante dictum
eft, Obferuabant eum ; quafi corum obferuationi , &

»àtque

ludere eos palam id pracfe ferre. Elicit igitur ipfos
ad difputationem , & interrogare non audentes in-

terrogat,num liceat fabbato curare. .

4- Ipfi veró tacuerunt.) Quid enim refpondere po-
terant? Nec enim lex, vt ait Euthymius ,id freri probibe-
bats e7* caritas perfuadebat fieri, Ex i licere refpondif-

.]fcnt, contra le locuti fuiffents cur enim fi licebat,
IChriftum obíeruabant? fi non licere, timebant , vt

texponit Beda , quod futurum erat , ne ipfis Chriftus
lobiiceret , cur ergo illi bouem , aut afinum , qui dig
llabbati in puteum cecidiffet, extraherent? Sic here-
iticos coarguere debemus. Nam quz in nobis repre
hendunt,ipfi faciunt. d
Ip(e vero apprehen[um Janamt eum , ac dimifit. ) Priüs
(anat, deinde factum defendit, exemplo nos füo do--

cens, non effe bonia opera propter malignorum ho-

eum qui Chriftum inuitauit , Euangclifta principem

RLT

rifei , vt exponitur ver. 3. Obferuabant autem eum,|

hunc Hebraifmum explicauimus. Quanquam Beda|

buiffe, qui omnibus dignitate , au&toritatéque ante- |

ámque inde caperent accufationis. Sed id Euange-| '

cogitationibus dicatur refpondiffe: Videbar Chzri-|
. fftus intimas Pharifzorum cogitationes , fcib
Íe ab illis obfernari , num fabbato curaret ;fed non]-

l

Matthzi $,
b'.lfo
Mar. 9.g.$0

Princeps |
Pharifco- .
rum quis -
diceretur.

quomodo
Goarguéádi,

ininum .

epery o my

m

ees EW COTNDENC GE TUESE C CENOIUNEUSINEIA

Chriftus.
Matth. 9.5.
Mar.7.23.

íminum calumniam , aut fcandalum relinquenda.
E Curtac&uw ;

j fanauerit

folo tactu , nullo opere , nullo labore; quz fola in
Jfabbato prohibebantur. Ad extrahendum autem

1 / P A : . .1 * ; *
epeap puteum pro foffa ; vt opinor , pofuir. Namin

| 7.86

IOAN. MALDONATI COMMENT.

«'28-7-

Cur appreben(nm , id. eft ta&u fanauerit , cüm folo

apud Matthzum cap.9. 15. fanare potuilfet , fepe do-
cuimus. Voluit oftendere fe non folàüm vt Deum,
led etiam vt hominem vim habere curandi, & hu-
manitatem füam inftrumentum efle diuinitatis. Di-l
mifitautem , velvt eius inceffus reftitute teítimo-
nium eflet fanitatis; vel quia noluit eum intereffe,
càm Pharifzos coargueret , vt eo abfente liberiüs
ageret eius caufam , cüm nulla adülationis fufpicio
fubetle poterat. |
g. Et refhondens.) Pergens loqui cum illis , nihil
enim illi dixerant , vide ver. 3. Conuincit cosipfo-
rum factis , & fumpto fimulà maioread minus , &
à minore ad maius argumento. Nam bos, & afinus
agüto minoris, quam homo erant; & illiin fábbato
bouem, & afinum liberabant , fi in puteum cecidif-
fent; cur ergo ipfe hominem non hberaret ? Etbo-
uem , & afinum de puteo extrahere multo maioris

modo , quo curabat Chriftus , aut folo verbo , aut
Á

] : 4
bouem,aut afinum multo fæp'e labore opus erat.

foffam boues, & afini animalia minime habilia fz-

verbo , vt paralyticum illüm feruum Centurionis| :

operiserat, quàm curare hominem , eo præfertim |

Chriftus quamobrem ad conuiuium veniffet , non

Ipíeconuiuas. Vide qua fequüntur quue ad verf
28.apud Matthzum in locis ad marginem adnotatis,
jllic enim omnia tractauimus.

26. Qu enimex vebis vilens turrim edificare.) Quo

dam ei,qui eam velit fufciï)crc profeffionem.Quem-
admodum qui tuzrim vult edificare,non aggreditur

ellum adueríus alium gerere , non temere mouet,

bcat virium ad refiftendum. Caterum quod dixe-
rat verf. 26. & 27. duobus modis quidam intelligi
poffe dicunt , aut ita vt Chriftus . de omnibus omni.
no , quife fequi , id eft Chriftiani effe veïint,ïoqua-

dum. Parabola vtilis eft, fed facilis. D edarat re ipfa.

vt palceretur , fed vt do&trina potiüs' fua pafceret|a

modo duz fequentes parabolz , iis, qua fupra didta|
funt , adhereant , non facilé di&u cít. Huc tamen|
vtrámque fpe&tare arbitror , vt cum Chriftus dixif.]
-'fet ei, qui fe fequi vellet, tollendam eífe crucem,do- |
B ceatnuncrem non effe facilem Íequi fe , nectemere
*fu'f'cipiendam* : fed etiam atque etiam confideran-|

itemere , fed eciam atque etiam confiderat , nuimi
Foiïit neceffariis fumptibus fufficere; & qui cupit|
:

fcd dilieenter priüs apud fe reputat , num fatis ha-|.

tur, aut ita vt de iis folis agat , qui difcipuli, aut Apo-|

ftoli fuieffe. Si pofteriorem fequamur fenfim , fa.

ciliorem efle parabolarum applicationem. Chriftia-|
num enim elle , rem effe facilem , nec , vt Chriftianil

Cur ad có-
uiuiü ve-
Refit Chri-
uüs.

Qp
r
( 19.59.E
;gium

ö

TO

pe,in puteum raró cadunt ; & credendum eft Chri-
itumex re vfitataargumentum Hlmpüiïc. Autcer-
t€ pro cilterna , quarum in Paleftina frequens erat
vfis , léxque extabat Exodi 21.33.34. $2 4ui aperuerit
eiflernam , e7* fwlerif » C^ ton eperüerit eam , inridfritqwä'
bos , aut a[futa. i earo reddet dominu ciflerna pretium u-
nentorum. Curautem eo potiüs , quim alio vfus fu-
-*. [erit cxemplo , nulla forzaffe alia caufà fuit , quàm

himus, diu nobis effe deliberandum , omnes fatisl [ «;
adiuuante diuina gratia habere virium , vt Chriftia-] d| m
nam leruemus legem , Juguswnim meim iL C £v
onus meum leue , oitiple Chriftus Matthzi 11.50. effe]
autem dii?:ipufum Chrifti, id eft non tantüm prece-
pta ; fed etiam confilia feruare , rem effe difficilem,| — — H E |
&arduam, quam omnesperficerenonpoffin; zfti-j —— j N

'.
; Pharifzo-
i runm auari-
|tiam notat
1 Chiiftus.

^ Kcmaxime domeftica effent , eorámque haberetur

fa , fimili etiam exemplo vfus eft. Quanquam Au-|

quód ea duo animalia maximé omnibus communia,
maior cura. Sicut cap. fuperiore verfag.in fimili cau-
guftinus libro z. qq. Euangel. cap.29. & Deda hoc
ahinus , qui in puteum cecidiffet, & homo qui hy-
drope laboraret , fimiles effent.. Vterque enim ni-

mio laborabat humore. Obíeruauit idém Beda
Chriftum hoc exemPlo ; Pharifzorum auaritiam

notare voluifle; quód cüm ipfiauaritiz cautfa plus|
in fabbato laboris fufciperertt , fe reprehenderent,
quicaritatis caufla fine vllo labore fuo fábbato cu-

« Dicebat autens e7* ad. inuitatos parabolam. ) Non
cft proprié parabola , quz proponitur , fed aut para-

rabolam Chriftus propofüit , quam Euangclifta pre-
cermilerit ; deinde parabolam ad vtilitatem audito-
rum accommodans dixit , quz hic ponuntur; quam
accommodationem Euangelifta parabolam appel-
lauerit ; aut certé hecipfa, quz non parabolz , fed

jefle ;antequam id oneris tollat , ne temere füfcepto
[füccumbat. Sipriorem, difficilius effe parabolas ac.|

loco aliam indicant fuiffe caufam , quód & bos autj«

jrium ? Deinde quomodo nos Chriftus dehortare-
tur, ne Chriftiani efficeremur? Denique quomodo|
|cum aduerfario, id.eft cum Diabolo, cum quo füfce-

bolam vocauit , quia exemplo conuiuij , & modera-]
tionisin eo feruande , docet vbique feruandam hu.] ;
militatem ; aut , vt ego fufpicor , aliquam veram pa-| jtantümn has duas parabolas fuiffe propofitas , vt do-

|ceret Chriftus omnem à nobis diligentiam adhi-[

mandas igitur, atque metiendas fuas cuique vires|

commodare. Quomodo enim iubebit Chriftus,
vtantequam Chriftiani efficiamur diu deliberemus.
& nifi nos fatis virium habere fenferimus , fidem
nonuícipiamus? Primum enim quis , vt Chriftia-
nus fit, adiuuante diuina gratia non fatis habet vi-

ptalege Chrifti bellum gerere parabamus , pax no-j
bis facienda eft,fi nos illi videamus pares viribus efle
non pofle? Àn concedendum illi aliquid erit ? Cre-

vxotem , & quidquid denique carum habenr, relin-
quere debeant, & Chrifti crucem tollere apud Mat-|
theum c.10.38.& 16.24. docuimus. Caterumin hocj

bendam effe, nihil non agendum , vt & Chriftum;
fequamur , & in fufcepta profcfïionc.' Chriftiana]
Pcrfeucremus ; & omnes eius pattes impleamus.|
Turpe efle & damnofum , aut ab incoepto äef.füere,,

do tamen illum priorem verum effe fenfum. Sedi.
Iquomodó omnes Chriftiani patrem , & matrem , &

aut veré non effe,quod vocamur. Melius erat illis , in-| m
quit Petrus 2.epiftola, cap 2 21 sen cognefrere *vidm.iu-:- Uem $ l
Jlitie,quam poft agmitione rervov[am connerti ab ea quod lss Pefd
traditum eft,[antlo mandate. Hoc ergo duabus parabo-,
lis hoc loco à Chriftofignificatur, quod apertiüe, & Ü m
breuiüs dixit D.Paulusr. Corinth. 9.24426.4 qui m fía- ] lelt
dio carrunt , ab ammfm fe abflinent. Hunc elfe (?Iïfgä?i .
| | - vtriuf- L N —

ls J dcdis : 5 FE

|praecepti forma narrat Euangelifta ; ad modum pa-
irabolz Chriíftus dixit, fuiffe quempiam , qui ma-
gnum feciffet conuiuium ; aliquem cx inuitatis pri-|
mum locum , quo indignus erat occupafle ; alium,
qui meliore dignus erat, occupaffe vltimum;qui eos
Jinuitauerat , illum in inferiorem locum dcieciffe;
huncin fuperiorem tranftaliffe : fic illis effe facien-

——

N
N«
X & ^ r!
TET
)*WA LOT &

w
Ti
|
R
Ddj
K Qmen
As df
Xtm do.

a
d^.

Ia.
* URT

H

|

hd.
"-Qämf;
Predinr
I
T , um

1 Cpit

m^nae«|
'Muun)l

u
U.fä nl-

hi þ.
0d dxe-

h *
E.j
PUDDLE.
: JM'?!,.',',
J FV
f n ^ eld
Á Mia4Ua VM
, I

"nm nraea
d Viv
,",'ö' 'F- |]
TCHem, |

a /» »'
11;7;).?[1-9 ;
; |

Yil Mi L |
Ut Quj
W

hr
! C?.::.';-'s ;

|
l

|

* ||
& nl
'*!35 n:ïpv" X 4
u )r E

, Ii 1*: l X ;
RUs ia

H

g,?f Q
41. "
3 AU
Jl
pl

'

"

g

,,,,,

288

IN LVGCAE CAb XH--

Quid fit eur
üim zdit-
care,in hac
patabola.

itaque cztera,que in parabolis itis dicantür,nifi er-

[cut Maria (edens fecus pedes Dosmini,audiebat verbum iWins,
c. 10.39.Et cogitare ff pofsit,eum decem millibus occurrere|
etquicum viginti millibus venit 4d [e v.31.cft videre, vtrü

vtriufque parabolc;ex eàrum cóclufione;que poni-

a

nunciat omnibus,que paþidcf,nm pote[f meus efe difcipulus.

rare velimus, accommodare ad rem fignificatam nó
debemus, vt quid fit turrim zdificare. Nil?il- enim a-,
liad (ignificat,quàm rem arduam,atque difficilé fuf-
cipere; qualeeft Chrifti effe dif(.:ipuh.l'm,*quæ non cít
fegni cura,fed omni ftudio, diligentiàque fafcipien:
da,nc ab omunibus rideamur,fi,quod fufcepim", per-
ficerenequeamus; idémque fignificat fufcipere bel-
lam. Ideóque in turri, & bello potiüs,quàm in alijs
rebus parabolas Chriftus pofuit, quódres fint dux
maximé difficiles,& fumptüofe palatia,turrefque z-

mo indigeát apparatu.Quod autem dicit; v.28. feden;
computat [amptus nihil aliud fignificat, quàm ex otio,
&prudenti confilio omnem apparatum adhibendü.
Cogitamus enim feriö,quæ fcdentes cogitamus. 5i-

parem diligentii, & apparatum afferat rei fufcipien-
dz,vtrum faciat quidquid facere is debet , qui Chri-

que pacis fient, id eft , quz ad pacem pertinent,tracta-
renon eftà Diabolo hofte capitali noftro pacé pete-
re,quocü perpetuü nobis bellü gerendü cft;nec pacé
vnquá licet págerc.Preftat ab eo in bello vici, quàm

À cü co pacé habete. Ná & in pace vincimur, hoc cti?

tur ver.31,perfpicitur. frc erge ommis ex vobis,qut non re-|— peiüus,ac tarpiüs,quód in bello quidé, vt milites de-

ille rez finaduerfus quem fufcipiédü nobis eft bellà;

dificare,& bellá gerere,que maximo,;ac diligentifsi-|,

ftum fequi velit.Mittere veró legationé; & zogareea| — potiüis eius amicitie caufa aggreci res arduas,quale eft

cet, repugnantesatque refiftétes; in pace volentes ft-
ne vulüere,fine (anguine fuperamur. Czterum róga-
re,qua pacs [ant, eft rem àrduam nó fufcipere nifi pa-
ratum Neque docet Chriftus debere nos à fequendó|
fe deiftere; ómnes enim vultfequifes & vtait D.

& lacernasardétes manibus tenentes, vt fupra dixit
in re confimili. Neque querendum curiosé eft , quis

quia, vt diximus;bellum àduerfus alium regem, id cft
aduerfus hominem potentem fufcipere , nihil aliud
eft quàm aggredi rem ardud;atque difficilem. Qubd
fi quis contendat opórtere perfonam aliquam ccrtá
per regem iftum intelligi, nor exitimo Diabolum;|
vt magna pars anctorum putat,fed Chriftum potiüs
ipfum intellisendum; ille enim eft cuius cauía tan-
tus requiritur apparatus;ille cü quo bellá fuícipien-
dum,id eft res difficiles agerediendascrux fuà cuique
collenda eft.Bellum enim adueríus alium regem fut-
Icipere non fienificat, vt diximus ?qihi.xnixt:itias, qua
aullo modo cum Chrifto gerende funtsfed fignificaty

:tucem eius ferre. Hic, vt opinor, verus & litteralis|

«triufque parabolz fenfus eft.. Qui alios defiderabit

enfus,apud multos inucniec.legat modó D. Auguft;|
Ab 2.qq. Euang.c.3t. & Theoph.& Bedam in comm;| -

^ um

pacis füüt.

Paulus -(ftlmsjïeri , €7* 4d agnitionem veritatis venire 5 led'-Tim À.
|debere fequi bene paratos;accinctos lumbis noftris, d
: T

Mat.18.b.1s

n* I.
MAT — vtaudirent illum. 2. Etmurmurabant. Pharifzi , 8&z Scribz,
*(' | dicentes: Quia hic peccatores recipit , & ianducat cü illis. 5.
Etait ad illos Parabolä iftàdicés: 4. Quis ex vobis homo;qui

: lamicas,& vicinas, dicens: Congratulamini mihi quia inueni drachmam , quam

R A N Tautem appropinquantes el publicani, & peccatores

habetcentum oues: & fi perdiderit vnam ex illis, nonne di-
: mittit nonagintanouem in deferto,& vaditad illam, quz pe-
rierat,donec inueniateam? s. Etcum inuenerit eam , imponitin humeros fuos
caudens: 6. & veniens domum conuocatamicos , & vicinos, dicens illis : Con-
gratulamini mihi quiainueniouem meat , quz Periemt?,w Dico vobis qu od

itagaudium eritin czlo Íuper vno peccatore poenitentiam agétequam fuper no-

drachmas decem,fi perdiderit drachmam vnam,nonne accendit lucerná, & eucr-
ritdomum, & quazrit diligenter, donecinueniat? 9. Etcum inuenerit conuocat

perdideram? 1o. Itadico vobisgaudium erit coram an zelis Dei fuper vno pec-
catore poenitentiam agente. r Ait autem:Homo quida habuit duos filios: 12. &
dixitadolefcentior ex illis patri:Pater,da mihi portionem fubftantiz, quae me co-
itingit.Et diuificillis fübftantiam. 1;. Et non poft multos dies, congregatis omni-

i LOA

bas |

nagintanouem iuftis, qui non indigent pocnitentia. 8. Aut qux mulier habens|.

Ms

v d M TO

EM

libo ad patrcem meum,& dicam ei : Pater, peccauiin celum , & coram te: 19. Iam

Imus, & vepuïenmr: $4. cluia hic filius meus mortuus erat , & reuixit: Periærat m
inuentus e&;E:cæPerunt epulari. 2$. bratautem filius elus fenior in agro: & cum|
veniret, € appropinquaret domuiaudiuitfymphoniam, & chorum: 26. & vo-|
cauit vnum deferuis , & interrogauit quid hac effent. 27. Ifque dixitilli : Frater|

- |quàm illic querendum diximus , quc fuerint cen- & Euthymium lloclocc:'Gregor.Nazianz.orat.z.dc
tum ille oues. Drachma veró quidfit, docuimus| |Pafcha, & Nicetam eodem loco. Gregor. Nyflen.!

190 IOAN. MALDONATI COMMENT. 191

busadolefcentior filius peregré profectus eft in regionem longinquam,& ibi dif-
lipauit fubftantiam fuam viuendo luxuriofe. 14. Et poftquam omnia confüm-

imaffet, facta eft fames valida. in regione ila, & ipfe ccepit ezere : 3;. Et abijtj|

|& adhzfit vni ciuium regionis illius. Et mifit illum in villam fuam vt paíce-
tet porcos. 16. Et cupiebatimplere ventrem fuum de filiquis,quas porci mandu-
cabant: & nemo illi dabat. 17. In fe autem reuerfus , dixit: Quanti mercenarij in
domo patris mei abundant panibus , ego autem hicfame pereo! 18. Surgam , &

non fum dignus vocari filius tuus : fac me ficutvnum de mercenarijstuis. 2o. Et
Iurgens venit ad patrem fuum. Cum autem adhuc longe effet , vidit illum pater
ipfius , & mifericordia motus eft , & accurrens cecidit fuper collum eius, & ofcu-
latus efteum. 21. Dixitqueci filius: Pater,peccaui in celum,& coram te,iam non
íum dignus vocari filiustuus. 22. Dixitautem pater ad feruos fuos: Cito profer-
te ftolam primam, & induiteillum, & date annulum in manum eius, & calcca-

mentain pedes eius: 23.. $& adducite vitulum faginatum,& occidite, & manduce-

:uus venit; & occidit parer tuus vitulum faginatum,quia faluum illum recepit. 28.
[ndignatus eft autem,& nolebat introire.Pater ergo illius egreffus,coepit rogare il-

|lum. 29. Atille refpondens,dixit patri fuo:Ecce tot annis feruio tibi,& nunquam|

mandatum tuum prateriui , & nunquam dedifü mihi hoedum vt cum amicis meisl
epularer: 3o. fed poftquam filius tuus hic , qui deuorauitfübftantiam fuam cum]

bat, quiafrater tuus hic, mortuus erat, & reuixit: perierat, & inuentus eft.

IN.C APV XYV

: publicani, e2" petcatores.) Solebant; | [decem drachmas , id eft Regales Hifpanicos decem
? appropinquare,folebant verfari| |parabolam pofuerit , non eft difücile coniicere.

enim voluit Euangelifta fa&um| — |vfitatiüs , quàm vt mulier , que decem haberet dra-
vnum fingulare,fed confuetudi- |chmas , vnam perdiditfet, lucernam accendetet,do-
? nem fienificare , quam eandem| |mum euerreret , 1nuenta drachma cum vtcinis gra-

: . T o p À .
in Chrifto Pharifei reprehenderunt. Parabolam fe-| — |cularetur. Cur illic centum oues, hic decem dra-|
chmas dixerit numero variato, in promptu ratio eft.

quentem víque ad ver. 8. explicauimus apud Mat- i
thzum cap.18.12. vt ^ |Solet plerumque paftor vnus centum plüs minus|
$. Jfut qua mulier babens drachmas decem.) Eodem p |oues cuftodire. Solet mulier vna pauper,que laber.q
hzc parabola pertimer , quo fuperior ; meritó Chri-| ^ |(uo vidtum querit, decem habeg* e 4rach1nas plàs mi-
ftum plus diligentie , & ftudij folitum ponere in| |nüfue. Hictotus pauperis mulieris cenfu; eft. Nec
conuertendis peccatoribus, quàm in iis,qui aut mi-|- .Lzliudin his numeris myfterium fubetlearbitror. INO
iüs peccatores erant;aut minus fibi effe videbantur. prohibeo tamen lectoremad vfum prefertim con-
Lege explicationem fuüperioris parabole apud Mat4 — |cionandi popularem myfteria, & allegoricos exco-
thzum, & hanc ad eundem modum interpretarej — |eitarefenfus , quin & auctores, vnde haurire poffit,
idem enim vtriufque,yt diximus, eftfenfus. Nec ma- — [indicabo. Legat Auguftinum lib.2.qq.Euang.cap.33-|
gis qugrendum hic eft;que int decem ifte drachme;| . JGregor. hom.in Euangel. 34. Bedam, Theophyla&.

imeretricibus , venit, occidifti illi vitulum faginatum. 31.. At ipfe dixitilli: Fili,tu| -
- Kfemper mecum es, & omnia meatua Íunt: 32. epulari autem , & gaudere oporte-

99 RA w T «ntem appropinqmantes ej. A. lapud Mattheum cap.rz. 24. Cur in muliete habentel

X« 3 cum illo, eámque inuitare;jnon| — JOportebat in re nora, & vfitata proponere ; & nihil|.

|

TlePefo'ïTæS P.
puh, —*
p us d

(;»e&.ar.dæ.ï

m d EE
- T.
77

]
L
Vi Hom

| Es
: ^m AL
p omoUnm 201
v;^ NH 11
^ It T

p
lh
thassae
li Hï.l

hanetar
IUTUG

3 -
34v |
B
|
ïgä&&imi
Qs
tïï;xxh

L | VérCYHBH. —

d

E

SSRUENSISAM ,'2.934.1
v N HNIUEE " Iiiplaw?si:
j N EOR a E x * fà e 1 E
d. xV. du WA us ,
; : X —— 1,nücll 3 "Vixrll L.l : atqu
"AE CC incipil BR t is habentibus. E
^"VCAE o prit hisa nt, plu is ha laé
Es C Disbols s fonl lebaint Jliditátis E la de
bw À IDiabo ; Dhils 'OPtibUS ale. & folid epitto g 1. qq:
—3 * 58 u- . L T ue Is ar : '-tls.. N ,1'11' ]i n
Pliben I N T tamenläïC | dhlähuxnanlälnahmcï Hlefonta,Aug'infci'ln'de
A ia ( Lod H e x : 1 ? ;« 4 i À ; ..-
— mæ.Vtatutäfcxlal lere- lïnitatls Z'anc lnodï(um (Crä)crnaræ?nionl äo :
ho Ut , Y ERN M nc fe Dam ent. B it op adEcs| .
—— iaD. T ectetur. tfepe D h. laad Darr inimd. PU ientibus t
n 292 Catcna.. ;con n pige Cluüo. ZA arabo dainco iima. i Venien nurinu:
| | ill.in C rias nonp onc riftus ipfa p »Dedain ani i ven is mur ia-
i l &wcyrlllä; itaaHCäOd ï.näuojquws') Sltcra Cllln cc-| - lclzlang- C'ä-e&iglllbuzuöd Iu;äïeäcccptold Teftulll)li;
| | isie 'dat. ( butt larum isphdu s rfisa ciem , : iienée njfiqu ffet;pu TIRD
2 2 |dente difce. idam ba 'abolaru at 1v lec diue itatis fpe ibus .bei i em, € 1di- 1
Mï " thn 6 qui 'lmP fio fu rtemsyq em bilit tili : in idit,ver oníu ml
ta Home 4 tiur lu ato 10u ba Gen is Op -adidit; um co rum| — H
! en PAUMES xcds tà I ! nG as ra d (üam Illo . :
1. ced Co m pe n hir-| lefiai iffet m icitiat ad ft iles. d id e
W&x— : ) pfe at. ^ hum onag conil * "[ele Iuui dici Inos 1t11€- Sed i
rum 'nfirm.- ter v ter n Hoc lonel int. dePu ores,q ï' Geri ft. i a
EU parabo elle pro àm pro diger ratu f pE As ecc bat, RUR ehendit,
| if | . eit, us in. &p itte la P,x d deeas o-]
b pa dium E qu. nonin itia , &g bolz n ]llos; dmit abo "O I à Hier :
HH am ,q. no Uitia , visinbón 4-| B yiscctas $52 n d- Cru 'à
Nh,i lo gal itenti: itentia : le s pa liim ano ftus tà p iat. m onti ui
E : Wa - ite ma iz fini itur filij c Chri to imat. inc cor m,q :
| "t pae | poeu d fum. du m Itur ione n fione d Da is. Han | ne - )
^n], | ! rit p uip itris EM ungo ificatio net Cail la a 18.. -tatio dbler
d. w LU ia ipientis. sv d " im oc iíto ipipeee ificariTe
| ftos, lo F us a c itiz:fion ; er lm : 1 'oum terp iific io re-
iu inp recip ]tera Uz lg lus p en in ep it arg min fien icio E
s exe ium r« [sa leti is. Cu t lcron. fellit s orum untidg iudicio 4
Ttyt mat filiu x parsa anta 'antis. allent, Hie iíquere auct dixer idem i dicere 'et, àg.
| :ditum ;endi s g ERE mur s Itiíqu iorum los ui " De du Vet.
) 1 erd app à pa urm ód mur tore mu alio opu X neoq us m hnsn-
r . jfeuiq recep us,& tur,q s,&p it Beda, x: d filiis . libIOL. Iudaic "eceptum caret;
ET.. : iorisob re ienan duntur, anos, t at b . bus m lts receptu oncar
hn | m 1ndie 'eprehc spu uo ad : ianils do , i ; (erioio , olutio veré |
| Miarre rifei repr: us pt Mp us adc ui- lia d n eru foluti icut Ver: 4
i. | J jif"laïta Phaurquöd ChrlïcciPlcbf?ll;eflorlbfunt;lnäuo. ï?uiauit. Qua'fmn" t'blgam hoc veré j (1clils M :
| . : dl s aq lum eft Íone hilij "m b n m non " Magis iftianus|
D - -ï : Ipsaptere ium fuumr lz erio & t it,ecc "i ? Quz fcd bat. Mag hrifti
mpat'*'r, | m PIOP rtium arabo Ola P 9ater , fit .V ott : F€Y1ti f 'Cfre, utab: j C O-
* ; ] nío iuSP : arab ir , pa iniea : A P pr« idem dlx n fGP uam .edC[CP ,
Ol - Ieodn hu np cfatur , lam 1nj inque: nam ul iuftutr antcqu . difc n fit] ,ï
Koiul-(f E B rium üm i veriatui etia longinqu CH iffe q fediu ilus b eo c ium non fi
- ! : op iffim : tota v entio ione Cito potu at,1 "g opt eca blüm. cah- ;
u- , Pf Oti ntia : mme egior t.2325 P ner .thhsp jitin .xd du : '1563. ! : : *
1 non * Tres. p fenten quibus . r in regic it ver.: $,& ftus no od:Gen: fucrit ; r hr eee fign - us
, i ianior f tekcgeeti: i p ass
DtOTeT E Cdite 1unic ibus p lum , imas r U fhiliu noi natu faiffe, ter eos .-
* | srabo am c ii li qui TTYTIET deios jue| eret, uo lium res inter ha
* : ; R'.:ftandæf N 1113 n -ui 11 15 ind"*l lllaSP t: ltaq HC It.cum q er fi Cccato : bat', i HE: P :
der etunde rl ol t p d- us us r de
p oD ii it. Im4n , P illarü bent. Es t 'eos,q 1'1105: ; mre lieuntur; s mu
- * faïulu-. lam pr untu mi ha illis intcr e icanos fua lligunt icano | has "
a E
Wt ei te ffola: :oduc ucdan non h: died us inte blica iaritatem intelig ublic ffa .
A rofer li intr EY lonem tantils , q ntur, tür,pu jiliari iorem hriftop ue cau dei :
nient, i P ue ali lut pa ificat ircunfta ibuu d dfan 1mai àC 'üumq mIu |
MA quq & veli le fieni circi fa tr uo (tus a natt i(Tos tcroru ie aute ine :
| ! L. tafle fig ibus cau sgd:omes i per dmiflos : i IT mit
antur , ttal ni s du . r . "EEE ba im enim : triq : ho |
OU : cantur fo omni nat rnendu fie1 Ó qui ob ne Riscirt T d9 de]
DN jam i IH -ert 1S ro 5 aui Ut fuit ; nore s ae '
l ria um eo difcerne rimis d q Hor ofu RH uiu |
E prop a fiu Louid lisinp id a ifzeos', nt. lasp los, fett,c od
TP UM P lg tamer ionlsf : terq 'abolisin | qu B eran irabo lio anee ille refe quc |
16. W a ificat ligent fa m, fue- rau : a lio o . ille : .*tat'. 1d;
gü [ anC dlhg * 1S pà ; ndu : jast mu ftüsP LOT cfi Or . I EX ULT ?
i^ p funt; nibt ifica i&tu du-[Dir Chri ii maior uc libe t nec i
f ilïlc dq Iu : 1om d lon 1 m d à $. du res IU ia $* vt^a 1 ron, d ut n )ba..
olican imus ii iaui ö,f Ola filios , H t .UK Ificari , eraHie ft. Sic jyre bar :
C,X'Pj monulmid ad a,hq ue Palaïabebat um figni-| RE nt ügnl.üter M o num : d s *';dïl().- |
19P'r[€rc, U Plcndamai* as cdunt,Deec Deum diXerurabOla :: uidem dlä libri der affefFäZcmcl'* :
o n,ex :j q nc er ipere perd i Av Itur ; hri jaio-|
OP dgln) 11u1n3 S CO : dOC CCIP ha-CP ation lus ince Y fïbu : C Inaio
rnan - Ccm:1 mnes iftus , V tes r rofnis: efut or alius f lso t iilcum ; Cr um /
T d uco riftu redeun brofius ner &or alius o fa ul bito p om-
it. Hom fl-ldq Ch 5 de Am f d au uftin nes,q "o du recm L. j
rit. 1042 ettk 'ebat itentiam od hom uo | Àug latro: ünerg EHHDUN ohri-
É t L. FOM ag niten ihi.au le q ul illos : on T m C
ibium ienim ag nit hl:q elte n- - q ilio N j pe (fura T :
u noiDlt Id et er poe 1é6 mi eum erte r1CO; lis duos ificari. iuftos d Ite pa in Eccle
l gshomo! cdre. ] Íe per | tfan ipfum ireu S filijs t fioni SCHUEC 1an! i Ec z
iQui -,näuc»-fi'—ar t ad lace Ipiu not ente bus t üb imne Iudq . ul iec do
fiaui d ibentet ed pla iftum res ert ( | fueruncí n fiue X us
iRlios ha- liben ies. Sedp hriftu CCato at; reu um i fu lium igi,tiuc t N lec filij ; : gio-
videtur TOR R r oucs; fen jgitur eft, -| |r ecca lca k long ius non
äï U a .i . r . M : : - t f Cl :
1 2T5 E rditas t;& fuit. Ip dami ille .üu?P hlij D illius p eruenit ni ft íz X
j g CpeLoMH bat ; ofu dee io1 E&um*. IDUE di [ peruen: ;ide jam au-
tes, f tüs ex .rabolas atut; bio Cum Det cDe o mi HH s " ri.in
i N iglï&* hafeo pa "'fonlflc : uldu et. fia icifun j qu (ed Ge iultorum C prir
Iveró tes ha iübumm !5 roc idoc itam eftic ; OFCS ;« is , fe mugt icit. Cy if
| E ti*--g m iilu cum p lqtaï 0 tac jmen bitat : -pc;aü Hazc ' pudic illtüs qm,
E. | iuut minem Vil d inum le Hom infi- is ha Chri ibus. H ib. dep & illi li-
" puwunm : De TAR MV Ps fim nish uti , tul. lib. m. re I .
2 Deri ffe ho VO he is. & Te P Ino tü thy haC T (
L. p dim eí lute F in v tit lis 1C155 iuens Ter .. Eu ron.de 5 dif:
— H - illàm Íà ldetu Ines an i crdelis, da 1ue ja eít, act. ieron. ado ^ in: B
X;ï tur 115 '"flït) quen:dam 3 Vld& homäïc qul Crl,läiDcutn ribus gntenua;rhcgl)hyloi)efaI-äpf)eoPcccacïtu Dei Románh..
| | » : 1'.:56.1] T " A^ 0 gu 1 am, . " ul -T .ü pot 1 ) : d ter . " : lr d * i (14'
: (1*" HWLlït'pr De";.ng;inO qïoc chlth cä:ufuln Pl:n &ääe Vn&l(-);s Cxtat.lnct illeaq.ulnque f"'"f)gi fOIaH. ]
IGic uf amli '-'. 1 fa : tla : [i . á ul jin tcu bs T nl-—
; , L aAndai "dlcat, [OlCtJ,. d€ln, ten , flltac dd,n ü?q N Hho lum t $
l Iqüan aft : eífe ; Of ni h. s ft o te itn hos : -fillu, g. !
| iq qua re feric rpo att ul om ici po n ul o G€ :
| : [* are,q emotr .. ac mi fePC 2.8€ M j q Atqu : dic P 'c eni ijs q do :
| as rl tadi im,ac sad II.I5. filin ber.At ius Dei / Dei,nec ab ij omod bée ;
| liniuriarui Ignt RE cap. dare filiu ily Dei, iciflim cüt, quo ha | :
Hnlur (naben a ede Ííupra dat4 : bo- Hïïa n ntjï Vi ViC dicüt, duidem la
rüronrricitpé iab Bo n hia iat- tss
| inant urt ] nq/f dali duo 40u (Lu as5 1ne 1, Quo : (ed etià
! tacis? qua »mplexurun o r Mu $ facit. itilé p t,qu iufti , q iesfed eti
Lt Ipeccato ia eff Hgt 1j ' 6 natt | dici po Ío d a nos !
E peccatt sekeede h 4ter vtj iis ple ificar iuia ore niatt ei dic ütur nó iosfolet jam lios
l- a, [ *z ergo AgH p hliisp figni ffe , d p lij Dei dici uütu liosfolet set filio
-'-wa | d ?1 - € 9 (g bus . lg e .H.. : fi 1). dlc : 6 -. fide E OS, É
| i Pj ^ Addfto ^ Duo ilem atu e iles lij Deic ibtura uia Ortu idem
LL M ER Qui iis 1i- 1. »sribus fs & inore it; ei eíTit: Igitur iij ne fc -hab'ïn.,[afiho erà q 1S
v ) ( dbus füi 25 aent aicum , ilem m colu fia rec 5 dà ratio i fidé | facit;íee itate v juisargutt
«t | lbniücétu us X Iudai 'entile Deum lefi ue ua ul e1ta ne chari u1 at *
3. 4 ] | j)uloS , v ECC ir atq . q res,.q iosD CC N fi q i x
; ii s ?'faïal&':äïab orlglf.,ïäomo,ld ï)eümnofub&aïuä Peccdä mogoïüdes P fn e Quéc contendai
us T ais m inde ius dor erior 'te libe ss 1cu ii ——
yeliof Nilcim necab eluia Poüc*rlpatfe F ilura»folaliis fa- äerdltosj vv ts m
P , R. fuit , nei - a / | n
^ A ,X)DC B E 'rï(:';!" L, i 1 1 À ; ^" a t : ln à 3 &
2 & hicp cre : bat, € grat Rei de !
d EE dide fin long id ;
'ïrrOï'M/ In Liu ;e fe COnt-lï ffnc lcgen eoiOnem- uidam, | :
qümöoü'; ius; 2j £ rultate,,)- biit "i Lïlolninl : | :
ïgfl,t:"lm ?)i?:,ïïj Iac dOn]S:?- Hit , & :
a u aturam Deo difce
a | N n j
Md P b ']g,. :
af !f : szgt E .
!;'.';'*,,l ; —
":.L'l;;ct :
nimeé i »
M?J )c 1 J ? :
quj['z.u st T
N
ml

Q UM

/

Sup.eap. $.
(X
Matth.9.12
Mat. 2, 17.

phef.2. 3.

Cur pet
maioré f-
lium iufti ,
per mino-
rem peccá-
|rores figni-
ficati fint.

Icontendacnon effeabfoluté filios apïcllandos , qui
1

'jres erant, iuftos fe tamen effe profitebantur.Quem-

|resarbitrabantur,quare mirari eos non dcbere, fi &

jtet à patre difceffit, cuíq; nimis facilé pater partem
[murmurationis materiam , ac proinde ad praben-

|minori filio,quem magis obedientem , atquefübic-

|bita igitur eft iu hac re, quemadmodum in omni-

iprobabilicatis.

294 !

IOAN.MALDON. COMMENT.

viui non funt ; nonrepugno: modó hoc mihi con-
cedat, eadem ratione qui fidem habent, fed pecca-
tores funt, filios Dei dici pofTe , qua mortui filij cu-
iufpiam filij adhuc eiusappellantur. Alia difficilior
eft quzflio, & pa,rabolam de quaagimus magis con-
tinens , quomodo iufti maiore ; peccatores minore
filio fignificari potuerint, càóm omnes tunc effent
iniufti? Nam illi ipfi Pharifzi , quos certum eft per
ihaiorem filium rhurmurantem aducríus benigni-
tatem patris fignificatos , iufti profectó non crant,
Íed peccatores. Facilis tamcnäludo eft, Chriftum
non ex veritate,fed ex opinione corum; quibuscum
agebat, locutum fuiffc.Pharifzi autem, quibuscum
loquebatur , etfi iniuftiffimi , maximéque peccato-

|

admodum cüm dicit non opus effe valentibus medico,
fed malé babentibus ,non fignificat aliquos effe fanos;
fed aliquos effe,qui fe fanos effc exiftimarent, itaque
ipforum fententia opusillis non effe medico; fed ijs
vtique opus efle , quos illi egrotos, id eft peccato-

illiicum medico , & cum illis medicus ver(atetur.
Cur ergo iuftos per maiorem, peccatores per mino-
rem filium fignificauit, càm iu(ti iniuflis maiores

peccatores haud dubié maiores natu erárantiquio-
res enim iultis funt,quia priàs o&s peccatores fuére,
quàm iufti.Dici potceft, nec res carcbit probabilitate
per maiorem filium iuftos fiznificatos; quia priüs
omnces filij Dei iutli, quàm peccatores fünt, Nam
etíi peccatores omncs homines fünt antequam iu-

natu non finquin , fi antiquitaté oziginis fpectes;|

fti; quia omnes fi/j rrz naícuntur , tamen tempus il.|

tione antiquitatis initium fumendum cfl, per quam
omnces, qui rcgencrantut , iufti fiunt, ex quibus po-
ftca aliqui ruríus peccatores; itaque iufti peccatori-
bus antiquiores funt. Simplicius tamen interpretor
non aliam ob cauffam per maiorem filium iuftos,
per minorem peccatores fuiffe fignificatos;nifi quia
moribus hominum;vnde parabola fumebatur , có-
erucbat. Solent iuniores minüs effe prudentes ; fo-
lent illis parentes magis indulgere, & faciliüs quid-
'nis coneedere petentibus. Ideo ille; quiimpruden-

hereditatis,quam pctebat,conceffit,minor fuitfe di-
citur. Pertinebatetiam id ad augendam inuidiz,&

dam narrationi probabilitatem. Vero enim fimi-
lius erat filium maiorem murmuraffe, quód pater

&um cíle oportebat, hzreditatem dediffet , vt quo
vcliet , abitet; quódque poft diffipata luxuriosó vi-
uendo cum meretricibus omnia bona, quz accepilt-
fet,ram liberaliter,atq; feftiué excepiffet enum;quàm
fi contra accidifle diceretur, maiorem natu filium
matura iam ztate,& rerum vífu prudentem petitam,
acceptàmque à patre hzreditatem obligurijffe. -Ha-

bus parabolis fieri debet ; ac folet , ratio decori, &

1. Damibipartem fabflantia , qua mecontimgit.) Par-
tem facultatum tuarum , quz mihi iure harcditatis

Y * . - i 1 1 . * ng. /
lud,quod regenerationem precedit,nó compuratur;, D |minor bona füa diffipare, quodad fenfam parabola
iquianondum homines fpiritualiter nati funt ; non-

dum filij Dei effe ceeperunt. Ab ipfa igitur regenera-|

Obuentura eft.Sub(tantiam Gracé vocauit £ejay , adj

À |verbum effentiam 5 itaque memini Marium Victo-
rinum Áfrum libro 1. aduerfus Arian. hunc lecum|
produxiffe, vt probatet nomen soia« effentiz , aut| Nomen
(ubftantiz,vnde Chriftus àkodenc, id cft confabftan-|*?*« ?
cialis Patri di&us eft;in facris litteris reperiri;quod cfg,täf: :
uegare folebant Ariani. . Bcgabant
Et diuifit illis fabflantiam.) Non diuifit proprié nif *
cà dicitur accepiffe ; & id ipfum fen(us parabolz re-|
quirit, vt maior , qui iuftos fignificat ; partem here-
ditatis fz à bonis paternis non feparauerit. Prim
P |enim iunioris culpa fuit, quód hareditaté à patre
petiuerit; fecunda quód conceffam acceperit, & à
paternis bonis feiunxerit, Quód fiidé feciffet ma4
ior;in eadem profe&o fuiffet culpa; nec iufti perfo-
nam tcferre poffet. Dicitur ergo illis diuififfe, quia;|
cüm fuam alteri fratri partem daturus effet, duas ne-
ceflario partes zquales fecit; quemadmodum fi ma-
ior ctiam filius fuam effet partem accepturus.' Vide-!

rari.Nec enim folent patres,dum adhuc viuunt , fuaffü'ï'äï? n |
C flijs bona diuidere, prafertim adoleícentulis, & in- pïtre fa-
expertis.Nec vlla;vt opinor;erat lex,qua id pater fa- -
cere cogeretur. Refpódeo id Chriftum przter con-
fuetudinem adieciffesquia parabola fenfus exigebat.
Nam etfi pater nulla vellege , vel confuetudine hz-|-
reditatem fuam filijs diuidere cogebatur ; non vetaJ -
batur tamé.Fecit ergo nó quod oportebat, fed quod
licebat facere.Parabola veró ipfa id poftulabat, quia;
non potuillet pater ille Dei perfona cxpri,n'iere,niüï |
fcciflet. Liberé nobifcum Deus agit, & ad noftram
voluntatem accommodaté; difcedentesà fe nó pro.]-
hibet;redeuntes a.nä:lc&i'zur. Et non potuiffet filius

inprimis erat neccffarium, nifi cailli paterindalgé-
tia quadam iníolita conceftiffet. |
13.Et non poft multos dies cogregatis omuibus ) Cole&tis, j
oibus fuis bonis;qug fibi hzreditate obuenerant, &|
inpecuniam reda&tisfumptáqueomnifecumpecu4 —— |
nia profe&us eft peregré in regionemlonginquam.| — — !
Regionem longinquam nihil hic aliud Hgnificateiä!ggäg;:
Jatbitror, quàm adolefcentem illum valde fuiffe per- tguiácer.
ditum; nec enim in aliquo proximo loco inter co-
gnatos,inter amicos , aut certé notos conttitiffe ; &
É [ad certü aliquod genus vite applicaffe animum ; fed
more perditorum iuuenum longé à paterna domo
difcefliffe. Hoc enim agebat Chriftus, vt inuené de-
Íctiberet maximé perditum.Si preter hancaliquam|
habet regio longinqua fignificationem, illam ha-
Ibet, quam Ambrof. Augutt. Iib. . 3q. Euang. c. 55 |
& Hieron.in epift.ad Damaf. Beda, Theophylactus, a
| ]& Euthym.afferunt; Regio lenginqua , inquit Auguft.| —
lobliuio Det ef.Et Ambrot. in cómét. gwidef? logimqui| — — |
irequám à fe recederes nec regiombwe, [ed. smeribus. feparari| —

flidijs diferetum e[fenon. terra ? eg: quafi interfufoluxurie| — ]
* . — ^. D . 1 . v
E ifecularis effu diortia babere fatlorifEtenim qui [e à Chï*t- 3
1flo feparat exul eff patria , citus ef soundi, 1n r?me longin- !
: 4

n4,vtait AuguftuZieratqui fedebat in tenobris «s* vm-
Zm mortirycutm lnx orta efl s Yai.o. 1. Ecilli; v Theoe
|phylactusait, de quibus dictum cft, Qu elogant fe 4 tej-
pm'launt DÍal.72.27. lenge emim eff Domisus 4b impis, C )
orationes in[lorum exaudiet Prou.1$. 29.. Qui maiorem :
fratrem angclos,minorem homines intclligunt, pa-
Iternam domum czlum,vnde angcli non diíceflerüt; |
! regiovncm longinquam hunc i nfcriorcrp mungum
interpretantur. Scdhoc Origenis de animis not risl ]

/ crrorcm

X

iuniorinam maior nec partem fuam petiérat; nec UE

bitur alicui parum hoc verifimiliter à Chrifto nar-Aa hecve-

n Gs

- , (
- r li
] ,

Eu
QU w
s P luvw.
A. Mp
mmum-ïu 'ï
M d

WA
n
! v,)h

j
ftten
WX-X ;Q:&IQ

|

db

l

lA^ na" ..
I
i

It

jffffrm;
j/)fiw,f
': 1'94'"/!) 1120
J i, "TO p
d Af

i

T

AR i AE : SPROUS X

äs t 296 DEDNCBWVCAEOQGAP. 9V : 297 |
ü;qï'x ! Ffi*btem videtarfapere. Quiautem per frairem mi-| À *Phyla&gs fïï;qtus eft. Bonosenim mores, in -quäbqä
hus | ! : norem Gentilé Po-pq!um intelligendum putant , fo-' imago illa diuina cern Gbalitlï, perdidit þ.ïxurlpsc YVI- |
asl 4 |lenc plerumque lóginquam regionem ;dolo?ardmam uendo. chQ quomodo cosà patre petiuit quom odo
lg g appellare.Aïnbgof.hb.uz.de poeniten.c. 3.patcx..1äa do— accepit? ciim ante habm.fxïf(:t As Rct;?n.do Xacdpien-| — ;
ïïnä u mum Ecclefiam 3 101151:13:?;1111 reg.:onm.n ,dqm qau.d doguc äær;dz.tacc.m porius Pcrdmcm, quam com- 5
hij f extra Ecclciiam cft;elle dicit. Fene, n;qïug, Eu du p;n auerit? ï lla enim ipía fuit c.uip.aï qua.bonos mos. i
ha [ ob peregre profetlws e$l , qui evat à [;*CMI ss FP&;&"M ï*s apgmrcue yOgas oD D fcd amitterc, Idem -4
li r. ; M Hoc efl enim ab AZA Ierf':z]le'e, qua im celo Jf ; f»'mlw quosa äi" p .mbx of.lib. z. (?x. peenit. c 3. fabftantiam hanc,xqu?; |
Ml |/ :, p " " Asmeftio feparari domictllü ; "lmflf C /[Pf?/? 0H5 Mf; Ergo| glfie &dOXC(C.Cn-S;UH! Ræ'ut,, fidem ?iigputat, quàmà| |
l P:imï | | 14 moti 6/?.?5' 4d&ofnæ at4; peregrim , F*d eftu exc Bl f;fmï Oïszn ;dm:go patrisjiá cít ab Ecclcfia Dei .dxtcc:c.lendo,öc lu-
"7 Mï B i o demefhict Da.. Ego quod certum effe atbitror, pri-j xuriosé inter ;/læïCEICOS aut Gentiles v1uendo pet-] j
: -Wï*; E U mo.loco pofui quod probabdc, fecando. — : B diderit. Sed iam probauimus per haunc adolefcétem 5
:?-m'&; : Et ibi aiz,&pa:aif]ïæläj?mtiam n4m viuendo lpxmruse.)G.| — omnes peccatores defignari; at non omnes fidem T
Jü m,k]'! 1'. T &t lu in'tcmperan ter. Nequc hic querendum cHEl perdant. Cerzum tamen eft, quod primo loco dixi;|
:ggpcriol ; : Jpato»que ht ?lla fubïïqntia,q.uazï jiPcc gdoïe)fce-:-ïs i;n- 111i11i1 aliud-. hlc ; quä::n— -p.erqditi;fgim du d((; L (C?n"z ' ;f
Jequi | temperátet viuendo diffipauit. Eft enim dcfcuptlog tem, & per eum perdidflimum peccatorcm defi-E i
;dugsnel t vt Lepe diximus, maximé perditi, & nepotis adolet-| gnari. : ET d
:mn,.ma-j INu hzc ccntiï—sjqni nihil aliud,quàm homine ügnificat ma-| . ï I4. Faä?a g'e/f./e,,wæ; valida m rgmmzlla , 0,;?& fær?;'äf | :
»HM — uobitanti2 ixigne pcccarorcm.Solcnt pleriq; fübfantiam,quam jegere.) Varic etiam huius famis interptctauones funt.| r
üo"?f*'f?hfïf f ïfbï";:nif diäpauit,libcmm arbitriurm , cxterafque natarales 'fAuguB;.. l-ib.-z. qq. Euang. c. 33. F«mes, inquit , m g'ffzï;.æt Y
Il | facultates interpretari. Sic Auguft.Beda & Euthym.| regeme ekt indigentia verbi veritatis, quod ijídem verbis, j
h K a : & Bernar.in f(ermone de diueríts aftedc.anime. quod lincomment. dicunt Beda, & Theophyl. Ambrofius &
p 1l letfi Gnoab illisfen(u di&um cft; nolim equidem| C ;veró facramétorum priuationem interpretatur lib.
N Wü:'g ( | |dicere , ne quis cxiftimet per peccatum pcrirs libe4 .. .12. gif:' Pfrnit'cxf.t. C. 3. INet mirum, inguiz,/i ,hzæ-.;»"ae ipfnfzgt, Hpx 4
333'23;&3'*»; z Irum arbitriums quod noui dicunt hs:*gctici Q& Dd o dqutdinino al.:men:c a:gclm!. Alij vacuitatem virtutum ,| !
1 ! JAuguft. au&torem fc gloriantur eius hzberefenten — qua luxurios? viuendo perdidcrat ; vt Enthymius. |
UE | : itiz.Ét vero.fi velimus,quemadmodum hicancores| jEgo tantüm extremam eius adolefcenus mi.(eriam ;
apklql | ] &Ciuntäünguïa fabtiliter fcrutari verba,repetriemus defcribi puto , caufsamque tacité reddi; cur Íeruire,]- " 4
J "T . E liberum arbitrium nec per partem illam fubftantiz,| |& porcos pafcere coa&tus fit;quia preterquam quód, a
T N ; iqua minorem fratrem contingebat, fignificari; nec omniailla bona fua difipaucrat, magnaetiam 1n eab |
]oohtas | ; luxutiosé viuendo diffiparipotuifle. Namantequ$ — regione fames erat,ita vt ne dinites quidem facilel
*nópro. | T jnuenis ille à patre difcederet, antequam fuamabil- ipeffent viucre, nedum mifer ilie adolefcens pauper, i
T17 ER | lo hereditatem peteret, liberam vtique habebatar-, — inudus, longéà patre, longeà patria, longé ab ami- 4
enholz p ibitrium. Nataram cnim habcbat fuam, à patre qui- D icis, in alicnaregione ignotus , & pcregrinus. Nihil/ 1-
ais dem acceptam, fed tamen habcbat; & hareditatem,| — jergo aliud Chriftus hoc dicens Facycrc: voluit;quàm| . — 1
z ] | queprzter,aut (upranaturam erat;petebats & id ip- fequentem narrationem pro babiliorem redderce. |
Ohüs — i ifum,quod petebat,libero profe&o petebat arbitrio, Probabilius enim erateum & confumptis faculta- )
« ] 2 ipoteratenim nó petete , q.uiemgd.modu m natü ma- tibus fu..is, & fame non [oïüz:jn ipfum , fed totamip-, - :
um H ior fææf non pctiuit m?þug (cilicet fuo vfus m:b;— fan? regionem vexante dominum,cui fcrzuret,' que- 1
É trio. NÓ ergo liberum arbitrium petebat,quod iam (ïu;iïc, & víque ad paícendos porcos fe. demifitfe, |
Wu. habebat; non ergo bareditas ifla,quà petiuit, quam quàm fi fames in regione non fuitfet. -L
F C jaccepit; quam diffipauit, liberum fignificabat arbi- t5 Ef abijt , cg7* adbafit vm auum rgz'ani;ill;m.)
j ttium. Non perdidiffe autem illud poftea luxuriosé| |Quod dicit, abjt, Hebraifmus eft , quemadmo-| Hebrait-|
| viuendo, velex hoc,ipfü loco perfpicuum eft. Quoj |dum fidiceres, decreuitherum quarere. S5icut Hif| * ab
d &:enim modo poft fub&antiamromncm' Fuarm idiüïga-' E|panidicunt, Zem4,y pane[z con m amo , aut, F'ien d adiwfir,
oW 0 tam»poftgrauem toleratam famaem diliberae Quant;| ^ |y baXecfo, y efle.. Nam vt illadToma , & 1 llud viene :
* mercenart m dowmo patvis tnei Abundant panibus , ego autem inihil fere ibi fignihicat, fed tantüm cft. idioma, &
: hic fame peres V furgamn , C7' tbo ad patrem meuwm, Non| — iornamentum linguz , &illud jH;*ï abit ebraice,
d. pim hoc aut dicere , aut deliberare , aut facere fine Theophyladtus cxpofuit abijfle, id cft in peccato þ
fans, libero pocuitarbitrio. Non ergo perdiderat, fedha-i — vrofeciffe. Quod frin fenfu litterali: fuhdamen- '
äti;i?x;xï;g.o ; bebat. Alij per cam fubflàtiz partem,quam accc:pit,1 "Ieum habuiffet , apté admodum dictü videretur ,fed|. -
japes [quamque diffipauit, imaginem,acfimilitudine Deij; incc cum fenfu littcrali cóuenic & adhazrere ciui te. m
| fignari putant. A mbro. in comment, /e, inquit; vi- gionis iHius virtutispotiüus,& induftriz, quàmpec- — — |
1 wendo lnxuriosé confumpfit omnia natara oruamenta, Vnde| — |cati fuit:certé non tam peccati füit, quàm ext fe—-k |
| t& qui acceptfez vmagimem Dei, qui habes fimilitudinem eiw,| — | m miícriz , ad quam fua illum adolefcentem pec-
L nolicam irrationabiti fadzate con[amere, Ex. Aug, fcr. 54. F caraperduxerann De ciuc illo follicité quari no-
i de verbis Dominifecundum Lucam, Qwuiquis enio| . li quis fit ; quémuc fignifice. Hxc cnim om- i
yoult effe ita fimilis Deo, vt fortitudinem. feam ad. ilum cu-| — |n1a ad complendam , vt in fimilibus parabolis. |
t flodiat, uerecedat ab eo,ci cobavendo,vt cuffodiat [ratlitudi- Írpe monui, narrationem, & ad exprimendam| —
* | nem, €7* imaqgmem 4d quam (actus efl.. Quod fiimaginé, |cius adolefcentis. miferabilem conditionem dicta
L. Dcinon naturam ipíam , fed morum conforma- funt; & quia fieri folet , vt eiufmodi homines |
tonem appellant ; quemadmodum: multi veteres| — |in exttema fame hetum aliquem, à quo vel micis,vt
1 auctorcs, & D. etiam Paulusappellarefolet.1. Cor.j — |canes, alantur, fibiquzrant; & crat vero. fimile| !
í 15. 49. & 2. Cor. 3 18. ad Colos. ». 10. multo meliàs| — lidem illum feciffe adolefcentem. Aliorum tamen 1
1 hzc, quàm altera interpretatio conueniet,quam &| — jinterprezationes , fiquis magisamat , fupra initio| : 5
Marius Victorinus lib. 2. contra Arian. & Theo-—l parabola pofuimus. Przter casalias apud alios ob E
| z | - * | O furo' . - f

i

o .
MY docenes o

Quid porci

fiznificent.

Que finthe

H Jl.ixluæ
poscorum.

ivt Ambrof. In villam mitti , inquit Beda, ef þöþ*m-

|vacaum omnino ventrem vel re qualibet implere;].
Inec vllam ciborum habere diícrimen , modó rabi-].

& fi folctet,tamen quis homo illis vefcitur? Semper

|& pueri vefci folent, dulcis enim faporis funt, & va-

2,98

IOAN. MALDONATI COMMENT.

299

Ícuriores aucktores lector inueniet. Quod dicit,|
adhe[fit , id eft ixox20n emphaticum elle puto;
exprimit enim diligentiam , induftriam , artem,

domos diuitum infinuare, quiduis vt faciant mi-
nifterij, tantàm vt fame non pereant. |
Et mifit lum in vilam faam.) Hzcetiam verba em-
phaticatfunr; ignificant enim ciuem illum nefciiífe
quodammodo quid de perdito illo adolefcenteaze-
ret, qui fe fame impulíus in domá fuam infinuabat;
itaque mififfe in villam,id eft ad viliffimum abieciffe
minifterium, vt pafcetet porcos. Quibus duabus re-
bus tantüm , vt plerifque ctiam füperioribus, decla-
ratur extrema eius adolefcentis miferia, qui à patre
ao inconfultus difceffiffet. Hzc tamen omnia ple-
rique omnes interpretes propriam etiam habere pu-

tamx fignificationem. Villam alij hanc eife mundum

tie mundialis potentia [nbiugari, De qua in alia parabola
quidam [irituales epulas , ad. quas inuitabatur , fafidiens |
dixit,. Villam emi ,ey ueceffe babeo exire, eg* videre eam.
Auguftinus veró , eo loco , quem fepe citauimus,
qq. Euang. villam efle dicit medum poteflatur diabuis.
Hieronymus autem in epiftola ad Damaf. nihil
aliud etfe in villam mififfe, quàm poffeffionem eius
ccpiffe , feruámque feciffe (aum.. Porcos plerique
demones,vt Ambrofius, & Auguftinus; alij carnales
cupiditates , vt Beda , & au&or illelibri de tempo-
re barbarico; alij fenfus intelligunt, vt Bernar. in
illo ferm.de diuerfis affectionib? animz. Mihi folàm
mierabilis fignificatur ftatus illius adolefcétis,& per
eum miferabilior ceorum conditio , quifefe Diabolo
iu feruitutem tradiderunt. Maior enim eft veritas,
quàm ngrj ' ) rE *
16. E? cupiebat implere vetrem [aum de feliquie, quas povai
mandncabat.) Quàm apté miferabilem , & famelicum
hominem depingit.Non dicit , cupiebat edere ; nec,
cupiebat faturari ; quia etiam qui famelici non funt,
edcresac faturari cupiunt;fed dicit,ewprebat implere ve-
treim.Solétenim,qui admodum famelici funt, cupere

*
e

dam famem fedenr. Quz fint, quz hocloco filique

xiffe; plerique enim aut fabas;aut pifa , aut alia id ge-
nus legumina effe putant exijs ; que vaginam habét;
quod & Ambrof. v;julgari errorefecutus eft. Át quis

bus,przíertim magnz famis tempore,cüm in magna
ctiam. annona delicati homines illis in cibum vtan-
tur? non aluntur , inquiunt, granis,fed vaginis, hoc]
eft filiquis excuffis granis. Ne id quidem fieri folet,

ego cxiftimaui eas hic filiquas appellari,quasHifpani|
Arabico vocabulo uZ/gareuas vocant. Nam & Latine
filique , & Grzcé xepz'rtoy dicuntur , quo hic verbo
Euangelifta vfus eft , & porcis in calidioribus regio-
nibus, vbi magna earum eft copia,dari folent; ficut
alibi elandes:ijs etiam homines, prefertim pauperes;|

F ) E

Lib.s.c.

Lib.;j.c.24 gina ipía, tefte Plinio, editur , grana reijciuntur. Ma-.
gna in Italia, & Hifpania,multo maior in África co-
pia eft,& in plateis paffim venales funt. In arbore
nafcuntut vtelandes, non tantz tamen proccritatis,
& latioribus, ac mollioribus folijs, quz & ipfa Grece
i. xtperrioy , Latiné filiqua vocatur , vt Columella, Pfi-|

À

qua fe folent ciufmodi miferabiles homines in| -

D

C

vocantur, pauci mihi interpretes videntur intelle- |

non videt non folere porcos eiufmodi alilegumini-]. |oftendit.

N

rari, quibus ante quàm faturatus effet, à porcis con-

fuperiore verfu nominauimus , Auguft, Ambrof:
Hieronym. Beda , fzculares, & inancs fcientias per
filiquas fignificari. 5/2we, inquit Aus. funt dvflrina
f aclares flerili [aamitate refonautes , de quibus laudes idelo-

carminibus percrepant , q"uilyw damones deleflantus. Al
voluptates, vt Euthym. Alij peccata ipfa; quibus pec-
cator,quo magis peccat , magis exfatiari cupit, vt
Theophyla&us. Ego candem viam, quam initio in-
igreffus fum,infiftens nihilaliud, quàm mi(erabilema
illius adolefcentis conditionem, & per cam mifera-
biliorem profligatiffimi peccatoris ftatum hienifi-
cari arbitror,qui ad vltimam morum prauitatem ve-
|nerit; adeo omnibus Dei beneficijs, omni eratia, id
eft omni fpirituali lgriuams cibo ,

dem, id eft naturalibus donis , quibus philolophi, &

videat , quod omnibus hominibus naturz lumen
. Y7. In (e autem venerfis.) Intelle&um dante vexa-,
tione, Quod de illo quidem adolefcente; cx qääpa—
rabola fumpta eft, di&um eft verofimiliter, & ad
confuetudinem apté. Credibile enim erat iuuc-
jnem , qui tot in domo patris fui bonis abundaffet,
cüm videretíe in regionelonginqua apud alienos in
abic&iffima feruitute perire fame , ad fe fuiffe redi-

p tutum , atque di&urum apudfe ca , que Chriftus di-
xiffe narrat.Quód fi parabolam ad peccatoré ; prop-]-

|ter quem propofita fuit, accorumodemus, fienificat
vexationem illi intelle&tum dare. Cum occideret , in-

miebant ad ewm. Píal. 77.24. Hlud etiam!obferuandum,
quod Auguftinus libro ». qq. Euang. cap. 33, & Beda
animaduertunt , quid diícriminis fit inter. peccato-
rem , quialiquando diuinam expertus cft gratiam,
& quàm fuauis fitDomin" deguftauit; quàm bonum,

Jadha*.rere Deo fit ; & inter eum, qui nihil expertus:

huiufmodi

nius, & Victor Vticenfis in Africana hiftoria au cto- & li-.c-re.
res funt. Mirumautem videri poteft , non Potuiffel :
ladolefcentem illum filiquis fatiari, nec illi quéquam
dediffe,cüm porcis proijceren tur.Expedita quorun--
dam videtur effe refponfio , tunc porcos non ediffe j
|filiquas;nam fi ediflent, & adolefcentem illum edere L
adfatietatem potuiffes fed folitos in illa rcgione ede-
te , fenfüm que cffecupiuiffe miferum illum iuue-] 1
nem ventrem de filiquis implere , quibus vel porci
veíci, (aturariquc folerent. Facilis inquam , fed non|.-
fatis, vt mihi videtur , plena fententia. Nec enim di-
cit Chriftus cupiuiffe ventrem implere de filiquis|
quibus porci vefcuntur , ;aut quibus vefci folebant;
quod fi dixiffet, non a&um, fed confuctudinem fi-
gnificalfer. Sed dixit, Je feliquis quas porci manducabant,|
Quod verbum a&um videturnon cófuctudinem fi-
|gnificare. Accidit quàd fatis appareat voluiffe Chri-|
Itum ciusadolefcétis miferiam quàm maximé exag-|
gerarc ; miferiaautem hzsc. erat maxima, vt cum vi-
deret porcos filiquas ederc, ne illis quidem ipfe fatu-
rati pofle:quemadmodà c.16.21diciturcupiuiffeLa-| —
jzatus de micis,que de méÍa diuitis cadebát, faturari,l i
neminemque illi dediffe. Solentaffernari vt eládes,
& porcis certis darihoris, itàque non poterat mifer
adolcfcens aliunde habere,quàm ex ipfo loco, vbi ijs
porci vefccbantur, fi quas poterat porcis ipfisfuffu-| ——

fumptz erant. Putant omnes fereauctorcs illi , quos|

rum , fabularumque ad. Deos gentium vario fermone atque|

vtnefiliquis qui-|. -

czteri porcis fimiles hominesabundant, fatiari pï)f-ï E.
fit;ita nimirum peccatis exczcatus , vt neid quidem j

quit;eosquarebant eum ,C77 veuertebantur , co* diluculo ve-

MATULzI m

lb. 18. €.7.]
I2. !

3

Ifaie 28.1$

|

Pfal. 5 9
& 72.4 8. ;'

ssddi

"

T ZWM

n al

&
r
hn déitio 324

TX
Wntl t
g pieti
js beneen
gfitatm
;'u'uTe.
|

/
fij
/1&1'//3
putà

j

i o

ï' ! qmü
tsti
Ü I10n,
um (]Uöd
* BU
( po:
i Tbf
tongj
l b
Tgn:
MU
—

1

Wto. li

: I" SuCnïcw ;
JwT IDII
'i Nmüe u 8. 6'7-
x l

la
W

|
i

L

o |
wa—m-ä
A !'I;'—xï,
" Qouüïï !

1
al
-Uhkït*.ïïä
VOnteie

I EM ï
4l nl
m L'Rl?.l

TU |
Val D
| ! n nn
H,QFOM
|. la,
-)g»d nOn
^ an D k
um qi-
la (s
tllv
' x' 1k ngusþ
H ^
MAT
,
x H .|
dlnem -

DÁM n
IH2

i:'in:-m i1

Ilj BI
n2 Ub*
— u
-
--

Fl
'I
A* 180*

.....

ilv iM 4 l
l
'
A :mf"!]«
] Az&.am"l
II )

l

J

TT
lete Te" o
p —
j

I
p (T TR
: f*,)mlmjö( 7;.13. !

,anUUS'

|

Quanti re-
ferat à pue

[|ritia bene

inftitutum
fuiíle.

'Timot fer-
uilis falu-
tatis. eft,
/

Iibo . P'tide bocféire poterat, inquit Augult. lib.z2.qq.c.53.

It

300

IN LVCAE CAP. XV.

301

huiufmodi , fola peccata , folas voluptates , folam
porcorum vitam nouit. Ille nimirum tanto fa-
ciliis , quàm hic ad mentem reglibit j quanto
facilius eft , que aliquando nouimus , ctiam
poftquam obliti fgmus, recor.dan ; quàm quz
nunquá nouixnus,dlfcere.Mggnl refert bene in pue-
ritiaà parentibus inftitutü fuiffe;facramenta frequ é-
zaffe , inter viros vixiffe religiofos. Haret femper in
palato métis guftus ille cocleftis; & quamuis longeà
primo illo vite inftituto,quafià domo paterna, dif-
cefferimus ; femper nobis memoriam fuggerit vite
praterite,quales fuerimus , qualés fimus ; emper vt
ad cam redeamus inuitat.Si ille adolefcens nunquam
paternz domus abundantiam fuiffet expertus , nun-
quam adfe reuerfus dixitlet: Quanti mercenarij n ilama
patris mei abidant pamb^; ego aute hic fame pereo .5unga ,e7^|

Beda,m quo erat tanta abltm.o Dei , .-/ïf,".t m eibus zflol.oldjris
fuityni[i quia 15 recogttatio j refrpifcers ef ? Colligim x
hoc loco verum eífe quod aduerfus nouos harcti-
cosin Concilio Tridentino fef. 6. cap. 6. & can. 8.

|

lefcens, & nobisin exem P/lü proponitur, quódfame

| (narij ergo patrisait Bedasabundant panibus,quia qui futn-

Ecclefia diffiniuit, non malum,fed bonum,ac faluta-
rem effe timorem illum,quem fcruilem appellam us;
quo aut metu poenarum , aut aducríis confii&tati re-.
busad Deum conuertimur. Laudatur enim 1fte ado-

cópulíus ad menté primum,dcinde ad patré redicrit.
Quanti mercenarij in doma patris mei abundant pambwf;
ego aut£ bic fame pereo. ) Opponit fe mercenariis patris
(ni; & famem füam corum faturitati. Alij mercenarij
patris mei fant,ego hominis alieni;atque ignotisilli
pane abundant , ego fame perco. Latinus interpres
Qnanti dixit pro quot,dictione abufus Latina. Merce-

ra mercedzs intuiti digna operari fäfagunt,qmt:didni: [uper-
na gratie veficiuntur alimonifs. t vero famepereunt ,qmi
extra patri des pofiti ventrem cupiunt umplere de filiquss,
i efl,qui fine fine viuentes vitam beatam inanis. philo jälyhm
fludiis inquirunt. Qui fuerint mercenarij in domo pa-
tris eius adolefcentis,obícurum non efl ; nempe qui
filij hon erant;fed mercede illi (cruiebantquiautem
in domo Dei mercenarij fint per illos fignificati , id

Matth.4.

19.Mar. 1.
18.&c fup.

€,j-10.

Ecclefia
j mercena-
TR

|qui fatura mercedzs imtuitw digna operari jkmgmt: & illi,

Inocati bona fequuntar , nec filij , nec mercenarij funt,

Quinamin

anxié veftigari nolim.Nam illi; quos Beda defcribit,

quos Ambrof, in com.bonos mercenaris appelat, Petrus
Lacobus ,eg*loannes,quibus dicitur.Vemte poft me;faciam vos
freri pifcatoves beminum ; non. mercenarij , fed optimi
profe&to funtfilij,qui in hac ipfa parabola mercena-
tiis opponuntur.Etilli alij,quos idem defcribit Am-
brofius ibidem , quinon virtutis, (äd wilzzfatia fludio pro-

quia panibus,id eft donis cxleftibus non abundant.
Ergo illi per mercenarios in domo Dei Íignificatur,
qui infimo funt gradu , ficut in domo mercenarij
(ant itaqae iidem illi qui mercenarij funt; in Eccle-
fia etiam funt filij,(ed per mercenarios fignificantur,
quia infimo funt loco.In hoc enim confiftit merce-

narij fimilitudo , & antithefis inter illum & filium,

on quód ille mercede, hic gratis patri feruiat ; fed
iquód ille abie&us,vilis, defpcctus ; hic honoratus. in
Ipaterna domo fit;jille malé, hic bene tra&etur. Dicit
jergo apudfe refipifcens peccator,quot mercenarm m do-
mo patris mek abundant pamibus , id cft quot homines

Iconditione abie&i,quot pauperes, quot muliercule
9 " 4 L
|magna celeftium donorü , dum bene fan&téque vi-
Iuuntfuauitate fruütur; ego qui filius (um, cgo facer-

À.

D

D

b

| 'lud quod ver.25.declarauimus,407t, ez adbfit , nifi

|mne . errcefizmo tertto p[alimo , Eccemune benedicite Dominum

dos,cgo Epiícopus,ego doctus , quiaà patre difceffi,
quia me Diabolo in feruitutem dedi;hic fame pereo;
omni diuinz gratia cibo,ac iucüditate priuatus fum.
r cor meum. , quia ablitus fam comedere panem meum.
Perij; quia à teDomine difceffi.0mnes enim q'1 elongat

Dfal. 1or. $.

Pfal.73.£7. !

fe 4 te,peribunt.Hoc cít, Hic , id eft extra Ecclefiam, aut
extra gratiá Dei. In tenebrzr ev" vmbra mortiyn loco bor-
orzr 07* vafla folitndimnss.Et hoc cft,!n domo patris merid
eft in Ecclefia,aut in gratia Dei vbi s eff mopia timen-
ibus eem. Quz duo intcr fe opponitloca.
18. Surgan, qg* ibo ad patrem meum.) Surgam. Hicbta-
ifmus eft, quo vtuntur Hebrei,càm alicuius operis|

wrge Deus, iudica terram Víal.81.8. & fergant , ey* opitu-

:nim fignificat aut Deum, aut idolaante fediífe ; fed
llum ante non iudicaffe terram : hzc opem non tu-
i iffe.Quod vtfacere incipiant;rogat.Dicunt Hebrai
xinprima, & inomnibus períonis CcwpM Surgam
furge, & furgat,&c. quodalio verbo in folis fecá-
is Latini dicunt, Age; Agite, Agedum, Agefis.Itaque
nagis di&tio exhortantis ; quàm verbum eft.. Quale

juód illud exhortantis non eft. Incitat igitur fe per-
|litus alidqui adolcfcens ad audendum , ad reuerten-
lum ad patriam,ad refipifcendum : & peccator , qui
»er eum fignificatur ad confitenda peccata, agédám-
que paenitentiam, $wrgam , inquit Auguft. lib.2. qq.
Euang.c.33.414 lacebats e9* ibo,quialonge aberatqad patve
weum,quia fab principe porcorté erat. Catera verba fant pe
sitentiam meditantis m confe[sione. peccati ,mondum. tamen
agentis.Non entm iam dicit patvi, F»rlp di£lurum (e effe promit-
titcum venerit.)Et Hieron.in eïi("c.. ad Damaf. Sprgens,
inquit,ibo d patrem meum.Pulebré ait fenges , patre quip-
pe abfentenon [leterat, peccatorum iacere , inflerum [Lave eff.
lAd Moyfem dicitur;7& vero bic fl4 inecum eg m centefr-

omaes ferus Domini , qui flatis im domo Domini, Similia
Theophylac&us , & Beda tradüt.Sed intelligat le&tor
hec effe moralia , litteralem veró fenfum , & pro-
prium,quem initio pofuimus. g D
| Paterpeccauiin celumy,c77 coramte,) Beda, Quàm mi-
fericordemspiumque nouerat patrem , qui necoffenfus. à filuo;
patri dedignatur andire vocabulum.Cyuod dicit,Peccaus in
celum,varié auctores exponunt. Ambrof fic.Non vri-
que elementum exprimimr ; fed peceato anima celleítia fgni-—
ficantur dona [iritus imminuta, Auguft. veró eoloco,
quem modoó notauimus.Ztrum boc eff peccaui n celuim,
qmd efl cora tey vt ceclu a[:peäaueri! ip [am [nblimitate patris.
Pnde eff etia illud m p[almo, £ [4mmo calo egre[szo eius, ei
Ab wfo patre valt imellzgi;an poties , peccaut in celnm coram

penetraliinterure confcentie ? Quá pofteriorem Augu-

ftini interpretationem Beda,& alij plerique amplexi

F fant.Hieron.ad hunc modum;,Peccanerat m celum,qui|.

l emplcm celeflem reliqaemt mátrem.Peccánerat corá patre,
qui conditore de-krta l:zpides fuerat,eo* l:;g'm venefAtus, Non
Fuerat dignus vorari filius Dei , qui ferwus elfe maluerat ido-
lorum , Theophylactus,& Euthym. Peccawi in calum,
quia czleftibus terrena prepofui. Ego Hcbraifmum

dam Deum proPrio nominc vocare non audent
nuncoND? czlum,nücavnomen, nunc wy petram,
nunc alijs eiufmodi nominibus appellare. Eum He-

xordium fienificant. Quia cum nihil agimus, fcde-|
:cfolemus: cum aliquid agere aggredimur , furgere;|

entur vobis,e7* in necefsitate vos protecant.Deut.32.38. NÓ|

jeft. Deut;

(an&lis animis im quibus ef fedes Dei, Coram te autem , rm ipfo

|efTe arbitror. Solent Hebrai, dum rcligione qua-|

Luc.i. 79.
Beutet. 3z.
10.

Pfal. 33. 10.

Sutze
Hebr. pto
Ágcdum.

Peccatotü
ia cere, fta-
te iuftorü

r3n

Ver.t

Pfal. 38. 64 |

braifmum Chriftum exiftimo ; dum Hebrzi adolef-

O2 centis

RKR A iois v

t&ntut,

: 302

» [parui,quia füb tua poteftate effe nolui;quia parté he-

|borum. Qu fi ad peccatorem accommodemus, có-

- [magnitudo poftnlare videbatur, in locum Catecha-

Ivtex antiquis Conciliorum canonibus difcimus; &

.|dum vtique fünt remiífa peccata; ac non potiusin

|dMergam. e77 ibo s nifi reipfa furrexiffet; ijffétque. Illa

[pióvov Bécecot la. eioe m eQs 26 3 appot ldv Opartet,

Pelagiani,
qui abutc-
bátur boc
loco, refu-

IOAN. MALDONATI COMMENT.

393

centis perfonam fingit, imitatum Deum c.ælum ap-
pellitem. Rurfum quod dicit coram te;alius eft He-]
braifmus'y32o in cófpectu tuo;id efï contrate.Itaque
perinde eft;atque fi adolefcens dixiffet;Pater peccaui
contra Deum,& contra te; cótra Deum;quia negle-
&is cius preceptis te deferui , & luxuriofé viueudo
omné meá fubftátiam diffipaui;cótra te,quia tibi nó

reditatis, que mihi erat obuentura , à te extorfr.
t9. Tam non [ium dignus vocari filius tuns,) Quia, càm
ante filiuseffem, meab obedientia tua fübduxi, mé-
que emancipaui, & filius quodammodo effe defij.
NÓ defierat veré effe filius ; nec poterat:fed defierat,
quantüm in ipfo erat. Quare nó dicit non fum Hliusï
cuus: fed no um dignus vocariid cft haberi frlzus tuus,nó
um dignus effe in domo tua eo loco;quo ante eram;
fatis mihi fuerit, fico loco fim, quo funt mercenarij,
fac me ficut vnum de mercenari/s tuis, Hlic eft (enfus ver-

fitetur fe dignum non effe, quiad eam gratiam,eàm-
que dignitatem, qua priàs apud Deum erat,admitta-
tur,cüm fua eam culpa perdiderit; rogat tamen Deü;
vt fe vcl in minimumgratiz fuz locum recipiat , vt
Euthym. exponit: tantüm in illius gratia, tantüm
fub cius fit poteftate; nec iam diabolo,fed illi feruiat.
Vide quz diximus de mercenarijs ver. 17. & ad eun-
dem modum hzcintellige. Durior mihi hoc loco
videtur interpretatio Hieron. Fae me ficut vnum de
mercenarijs tuis 5 fac meíicut vnum de Iudxis , qui te
ob prefentium tantàm rerum promiffa venerantur.
Non enim qui veré paenités eft, propter prefentium

Ícruite Deo vult. Nihilo magisTheophyla&i expofi-
tionem probo,qui per mercenarios Catechumenos
intelligit. Ecíi quod attinetad Ecclefiafticam diíci-
plinam, fcio eum fuitfe morem veteris Ecclefiz , vt
peenitentes nonnunquam , prout przteritz culpz|

menorü reijceret, & quidem in vltimum aliquando,

in fcholis de peenitentia adnotauimus. A: quis pec-
cator cum poenitentiam agit, defiderat apud Deum
Catechumeni loco effe,cui nondum baptizato,non-

gratiam reponi ? id enim agit,id optat, vt fibi peccata
remittantur. Illeigitur , quem fupra explicauimus,
verus eft feníüus. :
20. Et fargens venit ad patrem fnum.) Vide qua ver.
18. di&a funt. Non fatis fuit dicere,quod illic dixerat

enim deliberatio erat; hic eft effe&us. E«c inquit
Ambrofius,in comment.aprd fe dicit, fed non fatis eft di-
cere, nifi ad patrem venias. Quod ipfum Chryfoft. apud
Diuumr Thomam:4& 5$ 55ac , inquit Theophyl. à

tantüm rerum promilfa,fed propter Deum ipfum|.

B

C

E

nas non folim velle que Deo grata [ant, verim etiam [acere.
Exemplum non folàm peccatoribus , ac pocnitenti-
bus; fediuftis etiam omnibus vtile. Docemur enim,
fimulatque nobisDeus infpirat animo aliquid boni,
re ipfa perficere; antequam ardor ille primi propo-
fiti refrigeicat. Non tardes, inquitfapienscowerti d Do-
mimum s eo ne differas dediein diem Ecclef, j. 8. Videtur
indicare Beda abufoshoc loco olim Pelagianos;quafi
peccator viribus fuis poífit furgere, ad patrémque

leícens ille ; Fac me ficut vnum de mercenarys tuis, decla-

redire. Quos ex hoc ipfo loco rcfellit , aitenim ado-!-

F

Á rans fe non folüm in priftinam apud Dcum gratiam,

fed nein mercenarij quidem locum redire poffe,nifij
Deusipfíefaciat. Egoeam quzftionem , aliter fol-]

lefcés ille finefpeciali Deigratia fola vexatione cum
gratia generali intelle&um dante ad mentem rediit, !
& ad patrem reuerti decreuit ; ita etiam peccator

in hoc tantüm, quàd , ficut illeadolefcés aduerfis vc-
xatus rebus ad patrem redijt; ita peccatores , càm à
Deco rebus aduerfis affliguntur ; ad Deum conuerti
foleát. Ac ne hoc quidem ipfum in parabola ageba-
tur;fedillud tantüm,ita Deum peccatores ad fe rede-
untes ampleti, & recipere folere;ficut pater ille fili
cecepit. Quacunque tandem moti ratione veniant,

nihil agente;fiue rebus aduerfis, fiue fecandis prouo-

tem illum ipfum per fe,fine nouo Dei auxilio ad pa-
trem redijfle.Nam vt Diabolus eum;aut propria vo-
luntas incitauerat , vtà patre difcederet; ita incirauit
Deus,vt ad patré zedirct. Et fixe ftanc ille fentétiz, co-
uertenos Dàe ad te, 2" couertemur T hrenor. $.21. & Nemo

Jpotefl vemire ad meynifi pater qui emfrt me, traxerit ei1 Yoà.G.

44-Sed quia non id agebat,vt doceret homines . fine
gratia Dei ad Dcü redire nó poffe , fed redeütes beni-
2né , ac liberaliterrecipi, hoc, quod docere volebat
dixitjillud, quod nolebat,etfi verü erat, non dixit.
Cum autem adbuc lö'ge' e[fet yvidit ewm pater ipfrua ,e7 sui-
fericordia motie eft e7* Accurrens,cecidit [uper collum eiusey*
ofculatus efl eum.) Elegans,& accurata benigni, & mi-

Dfericordis patris defcriptio.Quam ideo Chriftus tam

multis, tàmque aptis circunftátijs, ac verbis explica-
uit, quia id porilïïmü agebat , vt Dei erga peccatores
largiffim&,atque próptiffima mifericordiam declara-
ret. Primü quod dicit, ez4m adbuc adolcíceus longe effet,
patré eum vidiffe,fi de ipfo agamus adolefcente,idco
di&ü eft, quia & fieri potuit;& factü fuiffe in fimili
exéplo vero (imile videbatur; &erat valde ad id;quod
lagebatur ,accommodatum, vt intelligeremus,quàm

illi longé fint, ideft fimulatque in vltimts animi re-
ceffibus cófilia de vita mutàda moliri incipiunt, vi-
det; & obuiam occurtit. Deffderium pauperum exaudinit

tn vesaifefHi impietatem peccati mei, Píal.3r. s Et erit; inquit
Deus Ifaj.65.24. antequam clament, eqoexaudiam ; adbuc|

cebat Nathanaeli, Priufgquam te Philippus wvocavet,cu. effes|
fab ficn,vidi te Yoá.1. 48. Mifericordia motus fuitle pa-
ter dicitur,& filiü vidés nudü,ac miferabilé, & peeni-|
tétia ductü ad fc reuertentem.Quis filij mifereri, nifi
pater debuit? Poterat illa tanta filij miferia quélibet,
quáto potiüs patré ad cómiferationem: commoucre?
Accurrit pater filio quafi veniam daus,antequam pe-
tat, & verecundátem ad gratiam fuam inuitans. Quz
omnia facilé eft ad Deum, & peccatorem accommo-

Hzc enim duo non alia cau(a dicta funt, quàm quoód
v . BM * P / ;
vero fimile cffet ita erga filiü feciffe patré;quódq;hic-
rifolerét. Necexquirendü diligétius cft;quid in Dco

fit fuper peccatoris collü cadere; quid cum ofculari.'

uendam puto.Primüm quidé non in eo cam partem|
parabole rei fignificate (imilem effe,qubd, (icut ado- |

perfe,ac finenou' Dei auxilioad Deum redeat; fcd|

(iue ipfo trahcnte, fiue ducente;fiue(fi id fieri poffet)]

cati. Deinde vtetiam hac in re concedamus fimilem[
!debcrc effe parabolam , putádum non effe adoleícen-]

prefto Deus fit volétibus ad fe venire , qui cá adhuc|

Przfto

v nm
vwilit
od

- d.

Deus eft
volentib.

ad fe veni-
[e.

- Dominusspreparatione cordu eoris andimit aurzs tua. Pfal, Yo tecundum
17.Dixi, cofitebor aduer[um me iniuflitiam med Domino, c7 | cbreos.

tllis loquentibus , ego audiam. Hoc cft quod Chriftus di- .

Wil

dare.Quz fequuntur minüs preméda funt. Quodpasio,i r ]

ter fupra collü ceciderit filij , e&mqs ofculatus fuerit.|qus paies
Ggmfïccnt.l

1*

d (

od m

(jletquam
dhse(te
i, (
ïxk'mm
MAI,

' f |odm m
H 3 r
TE T
|
|

patti
Diaal
Que
intdl
Atte di
fittat (
potiüs,q
tlitor
Rris of

noluilïc, :
Wi
&E(llugme
wf
Vidïmm
r
pcrt
TOPatet
Betetur
12, D)

0 rnay.

"Tpri
äficlll deí
ht

ia*

PA

| : - ' A D wWV 305
DOWE Q—————- IN LVGCAECADB XW as
N 304 ! : " : (t. Erat autem s |
B ] 2 J s * recondita elft. B .
WK | Nihil enim hacaliud fignihicanr, quàm quoc.lDeuS..A :mläläalezg(s) quidem omne genus veftis: apud Lari-
N - : ' *» anitentes PL L à . (' dota-
hxmx hs r 1 ndaln crga PCCCatorCS P . : Vs (d UII'beIS) aut facer |
* | | MO folent homines| |nos talaris tantàm; fed aut malic ]
SIN -- : d iam declaret ; quam folent sss ed toga vocabatut, vt ex il- :
eneuolentiam | i ol d lis;jnam virilis non ftola,fed toga vocab: lx UOR
| ra quzrenda ; . | ii virilem| Cicer- *«
N | lexa , ofcalóque declarare.. Si plu i u : is manifeftum eft. Summpfrfhi viritemis ii
EM i : amplexu , olcaloquec ; - jisCiceronis verbis manif: E. m
LT MU : " praltat ex Auguftino, Htfronymo&& lä;nïll;?O togam,quam fLatim maliebrem flalam reddidifhi.Hoc tam(e ;ä?a &ä.la
| d db Aoee r MNS x noltro ,1?^ i : '
a | fio bonis fcilicet fomlbï i qu;cliïrlläs igitur lib ä qq.| loconon dubito quin pro toga ponatur, qglæ & 1p ? guificet.
dN icos fenfus haurire. Augu U N R i itur,. H»comnia, quz hoc veríu
M icosfeníus à: p $ vocabatur. H vcomnia, q . ;
Ws | ijPc C l & Hieronym.in epiftola ad Damaf. sz Qræce &ola. Lrnchbaliüb sT ER ab
E Euangel.C.53. llialij brachia Dei,quein| |dicuntur,nihil mihi aliud fig d CuiT-
El M dain comment. & nonnuiliaiij DEA( it, Chrifta in-| 'centemillum in filij locum à patre tepofitum fuille,
E * | párcetete éepn amplexa-tü-ïjüs 1lmlcua,tm: Auguíti-| ideóque feruis imperatum , vrilliatleruirent, vt ve-
AE terpretantur, Vnus pro 01/11111 : 03 nifí inczmre, B :&ircnt,vcalccar&cduc,& annulo infuper adomafcnr.
M * nus: Quid eff inquit , (aper af'æm n geni brachiun| — | Veftirentautem non qualibet vette, fed ftola, id Cft E g
Ugb if 9* bwmiliare i amplexum erté brachit mesü': i fle| |talaritoza, quz non fernorum, fed nobilium habi-
: | Es [er m utique. Dominus no[Le ga; d URSETA n
lr | Dominicus renclatum eft ? Qul;ddlätezl cofalariverbogra-^ — |tus erat,cáque preciofiffima. Toga quidem jlqu-m 6
ü , : j i , TA BU
rl l'e[ws clm/?m.Etanlde ais longa:ti-| — lius erat; preciofiffima veró omnium gratu ationis
: nduleetie peccatorum. Hocejïwfz 0nga4 "1 : - : fuerat.Id etiam ad
Veniant lts Demdjemmd"gïffgf' lum caritatw. Aliquan- caufa,qmapencrac, & inuentus fuerat. a
Iioofïcrï 1uera remeániten mereria pa:.reafzü 1 n Dei conclUdEdum id,quod Pmpoütum Crat p?ttlne AU
ii o aliter Ambrofius Chriftum non amplex: -«f us e[fe gaudgom [aper wno peccatore poenitentiam. agente,
Sptouo- to aiite of inos amplexatur,l'atré effe máie e[Je g. ! RUE SOROENICHI N- lts
Sümilem brachium; delP um » du Hss ceruic?iügö quäm /uper nenaginta nouem m/ffï:q"-* .g : f l;
doleleen dicit. Caditjinquicm collum tuum C - dat. Nonne| — |tentia ver.7. 10. Annulus ornatü declarat hominis 17 Quid an-
MUVLU * ; . ; " i . EE 1 : 'TY -
Qioadpa »xuat feruitutis, «9* collo tuo sagam [n Mdfit!þmt :o..mnes m| . |bcti, filiique hominis locuplcris, quiin priftinum rE
aV a Ug* j x à ; x * 4""" "uaAn gera . : d i C. CLI[]] ecca-
UM Ioam 15:2;. |ribr ,,,,de,,,,-æf:;dm]?tncoäu"' 5 ?E,qdeo verbu apud Deun| C |honorem fuum fuenudhtutus.—jl adD , æf- E
" ïl | g. z1.20. [ Lefua ceruicevecumbens reflexa. Fion ] i Mükéen qu ereferàtur,hoc vnum mihi v1dcqtm 1gni
"h-w-":-] vidit , quia ereélus efl ad [uperna.Cadit in co "m/;?":u u ficare,quod probare Chriftus volebat, mas cJe gau-
MURUMA ; IAm vos:toliite : TEMSEMM O ' per
"B Matth, 1. |Verute d. me qwäalyardmgü' ego refic : 4 dium faper vno peccatore paeitentiam-azente, quam fup :
EM | : M ass uem iullis qui non indient penitentid, neau
ml — jaeem feper XeRPen c4ui m celum,eg" coram t — monagimta nowem infhis qui non indigent p & Qu
"J b | * Podtlanien PcMm a :8|. jhabere Deum rationem vllam preteritorum pecca-
" a ]utm non fam dignus wmrzjïlmsfuw ).Hæc ver ävef- E torum cim peccator ad ipfhm toto animo conuer-
?z::'ïS/Dc:BIJ l& 19.declarauimus.Hic taxl; ;mn vædegdul.n ei ,qïäo RUR qïl o minüs eum in cundem;aut mclioré etiam,
du | il learis obferuatio firmitatis , A : £ ftatum rellituat.
cum habeatilla vulg »nia dixiffi . dàm quo ante peccatum fuerat , ftatum
p i TM onomnia dixifle patri,| |q quo: ) : 2 (
D An óiadi-lefcentem illum propterea non omn £ f:wä Nam illiadolefcenti, antequam à patris domo dif:
zi xerit ado-| « dicere decreuerat(nec enim dixit;/fac me fieu * dicei a N T CL E prima data fue-
— ïïïäæx Jemercmar'y's tuis , ficut ver. 19. ärop(ofueratx) Chloc, : :ït ïïaqïte difc?uirere qui fint ferui,quibusDeus pra-
w j : id- ilt;lua taurtum pec: . 5 / folaisl
N tat. uam peccator ad Deum rediit, : u ; oroferát;quídque ftola ipfa, .»
Mism | g;)äïonütïatur, de cetero curam Deo relmquat,x vt ClP.ltaVïl ftolam P;ï:ïï äs figillät,i?n üänifï céc dl ' |
g . |defe quidquid velitagat. Aut, vcalijdicunt, quod,| — |quidca Bé -s ibenim LE cité quidem (enfum
p ! : l Ipoftquam Deiamplexum , & gratiam exp;rtus edi?, gexïtlæ,V&OE;ï. ii quiagraucs in ca ctiam re
d /| . t T It condi-j |nonneccefílariz :
n ilius effe velit, nec mercenarij contentus A i&ores laborauerunt;contemnenda non fünt, qux
TM ; uit quidem hoc Auguftinus, & Au-| |ai , : larium
r — |guftinum fecutus Beda. Cwm,inquit Auguft. panenon : à referenda. Auguft.lib.z.qq.Euang. c. 33. Moralisex- |
77 N /ä Imercenarius e[fe cupiebat ; quod poft ofculum pa-/— |concionum re TuWENE: r,reconciliattonis politio te-| — n
p i abebdt,w meree . ld bt otoba- & Bedaferuos, qui /ïold prafcrre !!4/31 fun ; . . Mique para-
TU - tris generofi m i4m ded:gnatur. Sed valde mi I pr ! Euthymiusautem facerdotces effe dicit. bola.
-B L e quidem dixi(fe omnia, qauz pmdzcatores. uthym - lu
emus u bile videturadolefcenté quidem lxl-p[ dh Stolam veró primá,idem Augutt. & Beda, itémque
m m - 23 : angeliftam non om- . ! : "
i ia m patri dicere Propofuerat.fed BQ f iil F Hicron.in epiftola ad Damafum, & au&O,l.luc qu.
:'szö"i*ï-'ï*fzïjïl nia ab eo dicta rcc1taf&:tatum Opinor fore,vt exufï! iseftlibul qui de bac parabola intcr chronyml
*;. HM";CMH;UV' ; : : ( $ » - . . u : :
vipigas Id qua recitauit, cetera etiàa,que no Fe uN d.1x1 2 d acircumfertur, & Euthymiusin co mment. aut
MALW'*"J J intelligerem".Solet id (criptura Facfrc? vtcü aliquid N £tiam,quam homo perdiderat in Adamo , aut
P gü it.aliquid auod ante dxxerat,prcgtcr— innocedam,quam 1 g HRPCQUR.
Vif . etit,aliquidq . : à « ua peccaret, habobat,
m ante dictü repetit, i ais ixibalià ^ eratiam,quam quiíque,anteq p
"m f mittat. Quod fi id adoleícés corá patre non dlïlt?a. ij — grad -e)tantur Kie alicanie M Duls o EE
LE 1 A * à Aug.& Bedareddüt, caufsáfuiffe, — interpreta u o v Mp un :
u potius, quàm, qua 4ug. : ; ' um fenfu litterali.Videntut enim;qui ita exponunt,
EL * ets ibitü fuiffe patrisofculis,& czterisa-| c ! | u Eu PAU
| | j b rohibitü fuitle p ; ' l llam nonà dienitate, fed à tem
p aFDILTOI ; p : : iamfi poffet| — exiftimareftolam illam g .
rE .. [moris officiis plura dicere ; aut dlCCfle Veindonn ä pore vocatam effe primam, quafi dixerit pater, pro-
"m ; | noluiífe, animaduertentem ex flngus aïl ïï:: nïäs 2£-rre ftolam illam;qua priüs , quàm à me difcederer,
ü | É .. Sole | , ; h .
eov| — | uolentia, id non effe neceü"arlpm : ) batit; Aoabaedmcit N , vt diximus fupra;
77 du N - ümaliquoacturipluradice-| |vte : ; .
"M frequenter accidere,vt cüm aliq ia F non vocauit ftolam primam, qua prius vífus fucrat;
N re conftituamus , quz poftea cum co SpABUS B (ed omnium erat preciofiffima , quáque ante
r ; ffaria non effejnon dicamus.Idémque| íedque omnit o iet bolz con-
At ! videmus neceflaria no , . ; d nunquam inducrat.Hoc enim Ipium paraboiaz cor ,
qer | ' idit ; vt maiorain nosDei ex q u 1 if
n cp t definam?. Quid enim| — clufio poftulabat, vt mcliüs , quàm antequam diíce-
m : : : Inor 1nam . . :
'-*.*'".Q'JZ rogaret patrem,vtab eo tanquam m á videbat?| — eratymaiw eætgd"di um in calo [uper vno petcatore parniten-|
u 2 perctur,qUi Íe iam tanquam hilium rcC? EM Lón tiam Avente 7.;,4", ]L;Per nar:acginta "nottept mfü » $t non im--
g n TE 21. Dixit Autem pater ad. feruos fuos , cito PNf'"& Fx ; 1 dlgfü ä æni;cmid Quare & vitulum fàeinatum occidi
m a : ol d rf : t veftem il- — d daur i
Q'f r;,,fämn? anam.)G.-rü:) G'eAny ny «pptTwY, üolalälcaäimiam s pater iuiferat, quem antequam difccderet , llh nun-
lgzWï:o* al ieih ptimantikab m .quanda?l, veftem illam| — |quam occiderat. Ambrofïus non rcfcrt.- adprimum
;;qut ftem defignet. 'I'a.nqliljün dicat pr? Hc."c quzillo| — itempus , fed videtur fententiam nimium ardare.
Anie" | ' " ; : i AIm s : * DECON Emi
: mi funt, preciofiffim : .
E ! omnium.que do d | | M: Qi L " . |
d

/ i

IOAN. MALDONATI COMMENT. .

307

306 :
5tol4 , inquit , amiébus eff fapientia , quo nud& corporis| A jmamento, e2* impofus tibi arm::lla'».: CITCÁ YHADME tuh, Rav o
"Apo[loli tegunt,eo quod e vnws qui[que canuglafat. E z.d.:-o ad eum,qwi indutus eft paqlere,ahw: PZOCW' [i(gnarzïh demon..
Folas accipiunt , vt corporis infrmitatem. fapientie [pin- flratur. Pertranfi per mediam Iernfalern, g da jzgnacwl.z;m Ezech.9.4:
—— itualis virtute conuefliant. — De fapientia enim dicum efl,| — m frontibus virerum gementium ,«7* dolentium an omnibiw : :
Gen.49.1, | Lanabit in vino flolam (uatn, Nimis,inquam,videtur| — |mmquitatibus , que fiwnt ip medio eorum, Quare? vt poffea TM '
ar&tare fententiam,dum & ad folos Apoftolos, & ad| — |poféime dicere , $1gnatum eft. [uper nos lumen vultus tui Do- od
folam fapientiam refert. Cum ipfa diuerfitas rerum,| — |»ime. Vitulum fàaginatum . ipfum Chriftum omnes |
ftola,calcei, annulus, oftendat magnam diuerforum| |omnino auctores interpretantur. Zitulws , vt ait Eu-| Quid f&
donorum Dci copiam fignificari , ad quam poft poe-| — |thymius , vecatws eff , quia mmquam doynitus IMJe, dC pon- visulus (a-
| |nitentiam peccator admittitur. Tutiffimum eft,| — |dere peccati ; fagmatme autemm. tanquam. virtutibus. in- 9725
|, Parsbole quod fepe moneo , non nimis prefse tfa&anilas effe| . |pinguatus ,&, vt inquiunt Ambrofius, & Beda, quia
mis pres: | atabolas; frangi fepe tra&ando; foleréque hic acci-| B |caro ei [Diritualiefl opima virtute. Vitulus Jagmatw ,ait|
vacasde.idere , quod prouerbio dici folet,vt, quinimiüm e-| |Hieronymus , qui ad panitentium immolatur (alutem ipfe
mungit , fanguiné eliciat. Ergo contenti fimus per| |/alnator eff , cuiwms qubtidzecame(mþimur,cmore potamur.|
ftolam primam meliorem quendam ftatum intelli-| — | Fidelis tmeceem leclor mteligs , qua pinguedine faturatiin
gere, quàm in quo peccator etiam ante peccatum| — |ru&ium laudss eius erumpimws dicentes , eruélauit cor meum p i
erat. Hoc enim vnum, vt fepe diximus, probarevo-| — |verbus bonum , dico ego opera mea regj. Volui veterum
lebat Chriftus mains gaudiwm e[fe im celo fuper vno pecca-| — |Jau&torum in celeberrima parabola non folüm, vt fo-
tore pemtentiam agente,quam fiiper nonagmnta nouem wflis,| — |leo,indicare , fed copiosé etiam exponere fententiá;
qui non mdxgent pententia.Hoc i pfum maius gaudium, quia etfi litteralis , opinor, non eft , tamen eft vtilis,
& maiorem quendam honorem , fcliciorémque fta-| |& poteft in concionibus popularibus pro litterali
|tum , quam precedentem ftola folet infacri$ litteris| — |tradi. Non errabit meo quidem iudicio , qui intra :
declarare. Erunt , inquit , tibi compedes ema im protettio- , C | eius , quam fupra tradidimus , interpretationis cer-]
nem fortitudmss , e9* bafés virtutis , (7 torques illins sm flo-| — | minosfe conünebit. Vt ftola;calceamentis, annulo;|
lam gloria , decor enuim vita efl in illa , Ecclef.6.50.31. &;| — | vitulo faginato hoc vnum fignificetlir , quod para-
In medi Ecclefia apeviet os eins , 7 adimf!ebzt illum [piri-|. |bola conclufionem effe diximus , mam gaudim cile
t (apientie , 7* entelletlus , 7* flolam gioria vefitetilum, — |im ceelo [uper vne peccatore pawitentiam agente , quam faper|
Eccleí:15.5.& Apocalyp.6.rt. Dat« fwnt illss (ingula flcle nonaginta nowem wflsi , qui non..indgmt penuentia, Hoc ——
alba, «* dibum eft li, vt requiefcerent adbuc tempus mo-| — |mplex , fed certum eft cetera ingeniofa quidem,| — :
dicum, Neque dc hocipío, quod modó diximus, ni-j |fedincerta. —— 2 |
| mis eft fubtiliter difputandum , quomodo homo 24. Quia bic filim meuw mortums erat , qg7 veuxit.)
| |poft peccatum in meliorem, quàm in quoante pec-|. | Ne ferui mirentur tantum propter vnum feminu-
catum erat,ftatum a Deo reponatur. Hoc enimtan-| |dumadoleícentem parari conuiuium,rationem red-|
cüm fignificatur magis Deum gaudere peccatoris D |dit, & càóm,quem nudum,íqualiidümque videbanz,| — — |. [
iconuerfione , quam aliorum falute; & hocipíoad| |coramipfis ilium appellat fuum.Mortuumq fuifle di- | u
maiorem honorem illum euchere , quód, cüm in cit , non quidem veré ;fed aut opinione fua , quia,
peccato efler, emerferit , & ad Deum redierit. Nam, . | càm per multos annos longe abfuiffet , nihilque de
li ad eandem , quam ante peccatum habebar , virtu-| . | eo fuifetauditum, pro mortuo habebatur, ficut Io-].-
tem redit (quod necelfarió ad intelligendá parabole| — |íeph quem pater à feris deuoratum efle credcbat]|
cóclufionem ponendáü eft) ob hoc ipfum maioredi-| |Genef.37.5 j. & 44.28.aut quia perierat, quod perin--
enus eft eloria, quód furrexerit,cüm cecidiflet.Sicut; — | de erat; ac fi fuiflet mortuus , vt fecundum membrü
magis militem honoramus , qui multisacceptis vul- |prioris explicatio fit, mortuws , inquit, erat , €9* reuixit; ,
.. [neribus vicit,quam qui integrofempercorpore pu-| |perrerat, e7" muentws eff. Hoc cftymaime gaudium erit fuper | 1
Caleeamé-|enauit, Calceamenta in pedes ,inquit eodem locoD.! — | vse peccatore penitentiam agente, quam [uper nouagmta uo-|
quid o |Auguit. preparate eff euangeliXand: ad. non. tangenda. E. | wemninflis, qui non indigent penitentia , vt & D.Fiierony-
palirertü- Iferrena. Ad eundem fere modum Hieronymus,Am-| — | musadnotauit. | "u C
tzecaeslDrofius , & Bedas H«c fuot calceamenta de quibus Do-. ig. Erat autem filius eima. [cnior sn ajg'ra. ) Quid filius
200 [minwms ait: Et calaaus te Hyacintbo , e7* calceaientaim — | hiclenior fiäniücet iinitio parabolz declarauimus.
pedibus eius ,nec vbi coluber wmfidis plantas ingredzemid in« |Hocnuncobfíeruandum,quod eum dum al.þcr fl:ater
- [uaderet , «* faper (Eorp:mäs » & fivpentes fecuriis ambula- cum P?tïCa& amicis cPuIabat-wf, ln agro fPUTC 43C3ï:
j Iga; du L".?f »vt prapararetur ad Enagelium paciss rdui non gradiés fe-| jidef laborafle , vt future inuidic, & querimonig ta-
IRenus Pa rundum caruem ; fed fecundum fpiritum y ey* diélum eipro-| — | cité redderet cauffam. Quod reliquum eft paraboie,
7 u phetium conwm'rfr:i Quam [peciofi pedes enangeliXantium egfl multig amplificatur vgrbls, fupql tamen, ac bre-
A»tuhus MA »enangelit antium bona, Annulum iidem aucto-| juiter e:gphændum eft. $i Apgufhm í &ahomm ve-
'quid mo- |F€S ugnms Sprmitus [anthi uc:lïe dicunt , propter gratie , im-| |terum interpretum .fententlam fequ.eremur ,quifr-
z. — |quit Auguftinus, partiipationem , que diguo Dei bene; p , lium hunc feniorem populum Iudaicum eíse puta-
fuwmificatur. Aut fidem,vt Hieronymus etiam,& Beda| — |uerunt, non difficile intclligerc.mus., ngm'odo mi-
putant, fsgaculum , ait Hierony. fmilitudinss Chri/?i, . |nori f:ratri, id eft populo Gentilium mm«þfäet, qupd
ääïïäf'f'zä' fecundum illud , im qua. €* credentes [ignati eflas firitu ampliorem in eum gratiam Deus efïughfset. Cüm
w. — repromifénis [antlo, Et ad principem Tyriqui conditoris| — |autem dixerimus füpra per maiorem filium non Iu- 4, yomp:
Hat846. |( nilitudinem amiferat, Zz fignaculum frmnlitudinis ,eo daicum populum , íed omnes homines iuftos intel- ä?;lïäs
/ |corona decoris , m deliens paradifi matus es. Ifatas quoquede|.— |ligi oportere , queftio cx noftra fententia nobis na-i,uidentes
boc fignaculo loquitur , Tnnc mamfeflt erunt , qui fignantur.| |fcitur , quomodo pofsunt , qui iufti funt, poenitena- !g;cagfh-
Hoc [ignacalum in mauti datur,quando opera iufhtie [cri-|| . |bus peccatoribus inuidere? Hanc ego quaftionem
| ptura fgmificat, vt iba , Faclum eft verbum Domii in manu| — | qucitione altera facilé foluo, quomodo operarij ill;,
Aggzi .a 4 £2 043 propbeta dicentzs 4d Iemftlem , 0TDAWI te ifiquil , ov- qui hora prima in vineam Domini venerant,& pon-
! | | | | dus

p
r

M !

!

?"N
L

a
N

T,«,S*
N

!
BA

DN

' &«l
! !
,W-W,i*.ig
" ! É
Ws
"us —
| |
fuumzmj |
: j
Veterum,
ii'ïïifii iO'
EOFR
dv
Ml il
l
un! ii!ïü'^i'i
tku Xïh'yibluii
10, um
à
tanons i i
Ri |
: L

à
!
M ^A m
[ 11] y/ l
RU ER
]

1F"
Mi
WSWM.,,,,Q ;
Npas
misht, B .

flA mni .;,g:
iUia L'J.Lï...*.g, l
4 |

tü'ffk.','ïi!;i i

m lemini.!
" i»mh;i&"

|
| E
, h X i .'
( !ii'-ïmwhö i'ï
i

——
HU RE
DANGeR U

'368

b LV a Ag CAPX V A

dus dici, & zltus portauerant , non folüm illis , qui
vndecima venerant , hora inuiderunt , fed contra

murmurauerunt , quód eos fibi mercede pares fe.-
ciffec ? Macch.z0o.1. Namilli non folüm iufti;verum-
eiiam beati erant, cüm in celo iam effent , merce-
démque reciperent. Refponderi non poteít, nifi
quod nos €o loco reípondimus,eam partem proprie
parabole non effe , neceffe ad rem fignificatam ac-
commodandam , fed effe acceffionem quandam ad
implédam narrationem adiectam,& quia ita fieri Ío-
let, vt eiufmodi homines murmurent , & quia ea ra-
tione verifimilior narratio reddebatur , & quia etfi

beatos contra Deum murmurare ; tamen fignifica-
bat aliquid , nempe ita Deum , fiilli murmurarent,
rEC( ondere poffe,quemadmodum pater ille familias
relgondit ver.14.& 15. Zolle ngod'tuum efl, & an mon licet

À. bussfed tanca Deum erga poenitentés peccatores be-

ipfum etiam patrem familias , id eft contra Deum| im : .. al
. tamen ipfum, cur id faciat , rationem illis reddere
ver.31. & 32.. Fuli té femper metum es,. e9' omnia imea tua|

non quantü videbatur , (ignificabat iuftos iam qtiafi :

mibi quad velo. facere ? Eodem proríus modo hoc
loco , quod de indignatione , & querela maioris filij

(ed quód elfet verifimile Íeniorem filium eo caíu in-
dignaturum fuilfe;aut certé non ita eftad rem per

dicitur , aut tanquam pars parabole di&um non eft,

nignitate vfurum effe , vtipfi etiam 1ufti materiam
quodammodo murmurtrandi habere VldC&lïtUt,POinf

fent. Epulari autem, 7 gaudere oyärteboz!,quia frater tum

hic mortuns erate9* veutxit, perierat (* inaentus ef. Atqy|
fin hanc Ífententiam Theophylactus , & Euthymius|.
)«::ï'xponüt,quem ego pi*oþi*ium ,atque genuinum ar-|.
|bitror effe fenfüm. Alij per filium hunc maiorem

309

Non intel-
ligütur per

non vere iuftos , fed Scribas , & Pharifeos, qui fe iu.
ftos efle putabant,fignificari dicunt , qui contra Do-

j minum murmurabant , quód publicanos , & pecca-

toresad confüetudinem (uam loleret admittere, Eo-

rum enim inuidia, & murmuratio occafionem para-|
bole prebuerat. In qua fententia & Hieronymus vi-
|detur effe. Quz etá eft fané probabilis , illa tamen|:

quam ante pofuimus multo éft probabilior. Nam

quoargumento Hieronymus probat Iudaicum po-|
pulum per maiorem fillium fignificari non potle,|
quod veré dicere non potuerit, »unquam mandatum

tunm prateriui 5 probari etiam poteft nec Scribas , &
Pharifzos fignificari ; quia non magis profecto illi,

filiá fenio-
rem S$cribe
& Pharifci.

|debesdomino meo? . Atilledixit: Cétum cados olei. Dixitque illi: Accipe cau-

|tum debes»Qui ait: Cétum coros tritici. Ait illi: Accipe litteras tuas,& fcribe octo-

xarabolam fignificatam accommodandum, vt figni-

| kquäm totus populus, id dicere potuerunt.
ficet iuftos indignaturos , inuifurófque poenitenti-|

6 O o d ec *Z.m.;ä*n n*ïægææ*ï*æ :
COA PEUS ä*äJ FR O n fo Fa QO X XeTe YX S UM U Te Ya
OU Es U euneT iUP U EE UE
P df Y vex Mp JUe lg Ya LP 201 VR CUA Xf Y s o o
"A osic CH o E OA C R COR2 p 2 EX2 0CR
wägvncsgrwä?w'*&*u Q 3pn RO *X UP ocqpoe

ppoAPDOYT XVi

iES ICEB A T autem & ad difcipulos fuos : Homo quidam
NESI erat diuesqui habebat villicum:& hic diffamatus eft apud
2 ülum quaíi diflipaffet bona ipfius. 2. Etvocauitillum,
) &aitillixQuid hocaudio de teredde rationem villicatio-
É9 nistuz: iam enim non poteris vilicare. 3. Aitautem vil-
K licusintrafe: Quid facia quia dominus meusauferta me
3 villicationem? fodere non valeo;mendicare erubefco..4.

«

xMä 7
Mv h*x d i -s" $
y ANNNANLTAEIS
x CY X

Q

z
Q
9«

. Conuocatis itaque fingulis debitoribus domini fui , dicebat primo: Quantum
iionem tuá:& fede cito,ícribe quinquaginta. 7. Deinde alij dixitTu vero quan-

vinta. 8. Etlaudauit dominus villicum iniquitatis , quia prudéter feciffet:quia fi-

|lij huius feculi prudétiores filijs lucis in generatione fuafunt. ». Et ego vobis dico:|
facite vobis amicos de mammona iniquitatis : vt, cum defeceritis, recipiant vosin|

xterna tabernacula. 1o.. Qui fidelis eft in minimo,& in maiori fidelis efl: & qui in
modico iniquus eft , & in maiori iniquus eft. n. $i ergoininiquo mammona fi-

fuiftis:quod veftrum eft,quis dabitvobie 1. Nemo feruus poteft duobus domi-
nis fcruire: aut enim vnum odiet, & alterum diliget: aut vni adharebit, & alterum
3 . e : l.
contemnet: non poteftis Deo feruire, & mammonz.. 14. Audiebant autem om-

Scio quid faciam,vt, cum amotus fuero a villicatione,recipiant me in domos fuas.|

deles non fuiftissquod verum eft, quis credetvobis? 1. Etfiinalieno fideles non|

Matthzil 6,
C. 2-4.

Inia hzec Pharifzi,qui erant auari:& deridebantillum. :. Etait illis: Vos eftis, qui|.

O 4 iuftifi-

AR

n

310 IOAN. MALDONATI COMMENT. 3
iuftificatis vos coram hominibus : Deusautem nouit corda veftra : quia quodlrcy-'
minibus altum eftjabominatio eftante Deü. 16.. Lex,& prophetz víquead Ioan-
neniex co regnum Del euangelizaturi& omnisin illud vim facit. 17. Facilius eft
autem czlum, & terram przterire, quàm de Lege vnum apicem cadere. 18. Om-
nis, qui dimittit vxorem fuam,& alteram ducit, mocchatur:& qui dimiffam a viro
ducit, maechatur. 19. Homo quidà erat diues , qui induebatur purpura, & byffo:
& cpulabatur quotidiefplédide. 2o. Eterat quidam mendicus, nomine Lazarus,
qui iacebat ad ianuam eius,vlceribus plenus, 21. cupiens faturari de micisque ca-
debant de menfa diuitis, & nemo illi dabat:fed & canes veniebant,& lingebant v]-
Ceraeius. 22. Factum eft autem vt moreretur mendicus,& portaretur ab Angäï.ES
linfinum Abrahx. Mortuus eft autem & diues , & fepgltus eftininferno. 23. Ele-
uans autem oculos fuos , cum effetin tormentis, vidit Abraham alonge, & Laza-
ruminíinueius: 24. &ipfe clamans dixit: Pater Abraham,miferere mei;& mitte
Lazarum vt intingat extremum digiti fui in aquam vt refrigeret linguam meam,
quiacruciorin hacflamma. 25. Et dixit illi Abraham : Fili, recordare quia rece-
pifti bona in vita tua,& Lazarus fimiliter mala:nunc autem hic confolatur, tu vero
Icruciaris. 26. &in hisomnibusinter nos, & voschaos magnum firmatum eft: vt
hi, qui volunt hinc tranfiread vos,non poflint,neque inde huc tranímeare. 27. Et
ait:Rogo ergo te pater vt mittas eum in domum patris mei. 28.Habeo enim quih-

que fratres , vt tefteturillis, ne & ipfi veniant in hunclocum tormentorum. 2».

xit: Non, pater Abraham : fed f1 quis ex mortuisierit ad eos, paenitentiam agent.
j. Ait autem illi:Si Moyfen ; & prophetas non audiunt , neque fi quis ex mor-

tuis refurrexerit , credent.

LX ICAPSV T O XVL. 4

conueríum non effe,íed veterem tantüm eius ver-
fionem nonnullis locis emendatam. Idem de cete-
ris cognatis verbis , que in hac parabola ponuntur,
intelligendum eft. Nam éxovopda , quam nofter in-
terpres vilircationem vertit,totius domus difpenfatio-
nem ; & &ixevouériquod reddit viZicare, domum pro-
prie gubernare fignificat. Noftro interpretiantiquis
hoc loco verbis ex Pomponio fumptis vti placuit,
qug Hieronymus,cüm in recepta iam vbique verfio-

Tempus quo hanc parabolam
) W Chriftus propofüerit Euangeli..
) [g (tanon notat : fed co ipfo, quód|
Á non notat, & nihil repugnat;in-
1*)/ telligere debemus, eodem tem-
pore , quo fuperiores tres , eo-
. |démque loco propofuilfe. Confirmat hanc fenten-
dam , quód particula , awtem , ita videtur fequential
precedentibus copulare , vt continenter facta elfe
indicet. Tribusigitur parabolis fuperioribus Chri-
ítus docuit, qua diligentiain conuertendis peccato-
ribus; qua benignitate erga conueríos vteretur. In|.

parabola explicanda eft. Quó tendat initio diximus,;

in eaintroducuntur períonarum genera. Homo di-
ues,villicus,& debitores. Totidem rerum difpenfa-
tio malé adminiftrata , debita à villico ceteris debi-
toribus dimidia ex parte remiffa,diligentia atque in-
duftria villici à domino laudata. Quibus omnibus
accedit parabole conclufio ver.9. Er ego d;eo vobas, fa-
cite vobis amicos demammona iniquitatis , vt cum defeceri-
t& recipiant vos in eterna tabernacula. Hlominem diui-

viciffim peccatores diligentia,quainduftria,vt in Dei
- |gratiam redeant, vti debeant.. Propterea füperiores
tres parabolas ad Scribas , & P harifxos , qui earum
occafionem dederant, proprie dixit; hanc autem dif|
cipulis,id eft omnibus auditoribus fuis communiter
dicit. Hoc eft quod ait , Dicebat awtem 7* ad difcipules
faes, id eft quemadmodum antead Scribas , & Pha-
rifzos dixerat , vt Hieronymus q.6.ad Alegafiam ani-
maduertit. Homo quidm erat dimes,qui babebat villicum,
ómovojsoc,quod Grzcií verbum eftnon tam villicum,
quàm totius domus difpenfatorem fignificat , quem
& Latiné oeconomum appellamus.Quod idem Hie-
ronymus noftram emendans verfionem monuit.

1
'

parabolam edifferit Diabolum effe dicit , nimis alic-
num efse videtur ; fedàán omnem hominem fignift-|

cect

Matth.rr.
b.12.
Mat.$.€.32.
Mar. t9.
b.ir.
I. Corinth,
J b.lo.

i

Et aitilli Abraham : Habent Moyfen , & prophetas : audiant illos. 3o. At ille di-

DO Tcebat aute ev* 4d di/?ipu'las fnos ) A. Qua res argumento eft nouum ab eo teftamentum x

ne reperiflet, declarare, quàm mutare maluit. Czte-i:
ra parabolz verba perfpicua funt : itaque tota fimull.

hac fumpta ex Dei benignitate occafione docet, qua| p |quod in omni parabola inprimis intuendum. Trial.

tem effe Deum apud omnes conuenit, & docet ipfà |homo ifte
res. Villicum efle hominem etiam conftat. Nam quis villi-
quód Gaudentius in libro ad Germinium, quo hanc cus. -

Hierony-
mus nÓ vi-
detur at-
&or Latine
editionis
Noui Te-
ftamenti.

Quis fit

iues, &

j| fupec
- Dereomn
Id omn

—
r
x
——
"EAP- —
£

N-

üi-x ^ X !
MOQN -

3 anim ^Aum |
/WülliWr |
I

th^mim i^ i
d HITI hi
-L'lviiu!mt l'/'vH ,

At .

TESPPRE
Ü

ab
f .ä:xvü'ï 'Amx WHQ wi,

l
" U"P' " .VJ«
m em w p
U :
WA L
MORT
d QE lte
Ll M w WP
! vt !
vj o d
21 (»1
p A

b
-—

amü -!

a
v sl
! [
B "
API
n vtl r':(d..y
i LU
UUJ

i

asv p
; É
:','(*;;.;C'v.. l
»malii. Ut
2arfan Em'jä |
ïä.».o.wll Si 1
o du
SSHOUH* j : |
lu Tf
; Homo d-
',,v "
m Giipeng
«s d
, arqucil
" atquiï' j
ls omm"
b. : &.I
" w?l&" |

Quid no-
mine villi-
cationis
intelligen-

jdum fit.

312

IN LVCAE CAR XVE

35

cet nó conftat. Nam fiin proprietate hereamus ver-
bi,folos videbitur Apoftolos,& cctetos Ecclefiz ad-
miniftratores dcfignare, qui domus Dei curá, & dif-
penfationem habent, quod proprieé eft. ónzeyóuoy $j)
c:conomum eíle.Quo fenfü Theophilus Antioche-
nus feptimus poft Prin-cipem Apofl:olorum Petrum
leius vrbis Epifcopus , vt Hieropy. rcfc.rt, ,nunc vg-rö
lib.s.allegoriatum id teftimonium legimus , & Hic-
ronymus ipfe videntur interpretari. Tertullian.veró
inlib. de fugain perfecutione villicum populum Iu-
daicá, debitores Gentiles effe putat. Álij omnes ho-
mines diuites, vt Ambrof.in cóment.Chryfoft.apud
D.Thom. Auguft.lib.z.qq.Euang.q.54.Beda, T heo-
phyl.Euthym.Multa hanc interpretationem iuuant,
primüm quód defolis bonis téporalib? agi videatur,
fiue parabole perfonas , fiue res , fiue cenclufionem
confideremus. Facite, inqïlit, volis amicos demammona
iniquitatit , quafi cum folis diuitibus ; & quidem non
cum omnibus,fed cum iis modó,qui malé partas ha-
bent diuitias,loqui videatur. Itaque omnes illi,quos
ante citauiauctores ex hoc loco collegerunt homi-
nes diuites non effe diuitiarum fuarum dominos,fed
difpenfatores , quàd villici appellentur. Omnia effe
Dei,que illisin pauperes difpéfanda tradiderit. 5; efs
rieroinquit,no dicam tibimeus enim efl orbis terre,e7" ple-
nitndo euts,PL.49.12. Meum eff avgentum,eg* meum eft au-
rumdicit Deminus exercituu, Ageci2.9. Vera mihihzc
opinio videtur,nam proprié quidé de diuitibus agit;
(edad omnes etiam peccatores parabolam fpectare
arbitror. Nam etfi de folis diuitibus concludere vi-
detur ; E£ ego dico volis, facite vobis amicos demámona im-
quitatis amen longiüs profpexit,& in vna fpecie to-
tum peccatorü genus intelligi voluit , doceréq; de-]
bere omnes, qui péccatis quafi debitis tenentur ob-

rétur.Hinc intelligitur quid nomine villicationis in-]
telligendii;non folàüm Ecclefiaftici muneris admini-
ftratio , vt prime au&tores fententie volunt; nec fola
temporaliü difpenfatio bonord, vt fecunde; fed vni-

D

uersé Chriftiani hominis officium. Necinquirendü
quomodo ab co officio infidelis villic? remoueatur.
Namqui infideliter Chriftiani fungitur officio non
Icótinuó definit effe Chriftianus.Nec enim id ad rem
parabole fubie&tá accómodandum eft. Quod in hac
proprie parabola faciendum non efle etiam Auguft.
Beda, & T'heophyl. qui inaliis parabolis omniü rerá
folent fignificationes querere,monuerüt.Ergo quod
homo diues villico fuo dicit ver.. Jam non poteris vil-
licare , aut nihil fignifcat, tantümq; di&tum eft, quia
credibile erat hominé diuitem in fimili cauffa id fu-
iffe dicdturum;aut idem eft; Nos poteris wvillicareyac fa di-
ceret,punieris,malé adminiftrati officij poenas dabis;
Íed dixit , Nen poteris villicare , quia caimprimis poena
Jinhideles bonorüm domini adminiftratores puniri
lolent,& quianon poterat homo diucs,nec fole ali-
ter punire;nec enim villicus mancipium eft,vt vapu-
lare,vt occidi poffit; fed liberum caput,quod nó po-
teftà domino íuo nifi officij,& honoris,quem ab eo
acceperatpriuatione puniri.Hoc modo ad peccato-
rem applicari poteft , qui propter malé adminiftratü
officiü , id eftpropter Legé Dei malé feruatam, non

E

|femper ab officio remouetur , nó femper excluditur
ab Ecclefia;n6 femperEcclefiaftica priuatur dignita-
te,nó femper diuitiis, quas infideliter adminiftrauit,
exuitur : fed femper tamen punitur. Accufatur ergo

lvillicus id eft Chriftianus à demonibus coram Deol|

jin feruorü meorum numero nó eris,iam gratig mez

|quód pauperes no debitores,id eft peccatores,fed a-

A. |malé feruatz legis,nó,vt ait Enchym.in iudiciostunc :

enim nullü reliquum erit tempus;nullus locus indu-
ftrie,faciendiq; nobis amrcos de mamona iniquitatis : led
in hacvita,vt Ioánes docet in Apocal. c.12.10.Proiefi"
eff accu[ator fratrum noflrerit,qui accmfabat illos ante con[]e-
Gum Dei toflri die,ac notle, Significatürq; fentétia,quz

Y D . . ' . " » E *
a Deo iudice pronuntiatur, Jam n$ poteris villicarejiam|

non nutrieris pane. Quód auté villicus intra fe dicit;
Quid faciam?conditioné nobis hominis à Deo deferti

auxilium mili, PL2 0.1.2. ] £mxilium meum à Domino,qui
fecit celum,e7" terram. At fpiciemus in terram,e7" ecce tenc-
bra tribulationis,ev* lux obtenebrata eft in caligine eius , TMai.
j. 30. Prima hzc eft peccatoris deliberatio falutem
querentis fimilisilli. I fe autem reuer[ms dixit , Quanti
mercenarij in domo patris mei abundant panibws y ego autem
bic fame pereo. Surgam,e7" ibo ad patrero meum,, c.1 $17.
j« Conuotatis it42, fingulis debitoribus.) Difficile dictu
eft, qui ifti fint debitores Dei, quibus peccator parté
debiti remittit;vt fe;cum defecerit,id eft càm à dio fuo
eiectus,cüm códemnatus fuerit;reaiprant m eterba ta-|
bernacula. Nam fi parabole cóclufioné cófideremus,
debitoresifti paufcres elle videbütur;Er ego dico vobis,
facite vobis amicos demamona imiquitatii,quos enim ami-
cos nos facere iubet nifi pauperes? Átq; ita quidem
Ambrof.Hieron.& Theophyl.intellieát.Sed obftat,

mici potiüs Dei effe vide&tur,propterea enim nos in
eternatabernacularecipiüt,nóíua vtiq; : ficut illi,qui
villicum recepére,fed Dei. Deinde quis eft,qui cen-

ophilusAntioch.lib.;.allegor.&apud Hieron.q.6.ad
Algafin cóment. hos duos debitores duos populos
effe dicit, Gentiléjqui centii cados olei;Iudaicü veró,
qui centum coros tritici debebat. Propterea Gentili
quiquaginta cados reli&tos ex centü,quód Iubilei,&
posnitétie numerus effet,qua maximé Gentiles indi-
gebant. Iudaico veró ex centi coris tritici octoginta
factos efIe , quód eo numero Domini refürrectio fi-
gnificetur,quam admonebatur vt crederet.Hoc for-

nuerunt ad rem parabole fübie&tá aptanda nó effe:
& quidé äli nó aptant. Sed mihi vel im primis id vi-
deturad parabolá pertinere , cüm in ipfa cóclufione
ponatur.Facite, inquit,vobis amicos demamona miquita-
t ,.Cü enimamicos nobis de mimona iniquitatis fa-
cere iubeamur, non dubiü,quin debitores illi, quos
ibi villicus amicos fecitjamicos fignificét , quos nos

caret operepretio quereré, quinam illi fint. Sed il-
lud fortaffe nonnullos fallit,quód omnibus in rebus
hos illis fimiles efle putát oportere. Quare dum per-

Siue igitur folos pauperes , vt primi illi au&tores per
debitores;fiue quofuisalios,quos nobis poffim?me-
ritis obligare,intelligamus,non in eo fimiles eos eífe

in €o quód hominces fint ópportuni,vt de ipfis poffi-
modi villico debitores fuerunt ; iullum enim genus

hominü fingi potuit,de quo ille faciliàs bene mereri
pollet,quàm eiuídem dfi dcbitores,quib9 nihil fieri

cótra nos fimulatq; peccauimus , accufante diabolo|-

reprefentat.Quid enim faciat qui3Domino derelin-|
]quitur? Lesaw, inquit, oculos meos im montes, vnde veniet

Quis fit

t cados olei; quis qui centü coros tritici debet ? auc| i centá

? E . z E a P 31* . ; d 1 : .,
(tridti, omni diligentia, omni arte vti, vt ab illislibe-|D (quomodo poteft hoc ad pauperes accómodari? The-|a: g

quis qui

raffe vnü eorü videri poteft;que Auguft.& Beda mo-|

de mammona iniquitatis facere iubemur. Itaq; non|

fe&am querunt fimilitudinem , nullam inueniunt.]

oportet, quód eidem dho,cui nos,debitores finc;fed.

mus bene n*ïcreri,cöfq; amicos nobis reddere. Eiuf-!

centü co-
rOs ;ritici
debeat.

potem —

fint,

*X

E
Imenfirz
e£ent,

Cur duo
debitores
. nÓo;ninati

Corus &
cadus. queq

3[4 : : E C LTAUROFU RUL ENSDED PAOR u
lpoteratgratius, quàm vt auttoto , aut partc debiti
releuarécur; & in quib^ ille fine vllo fuo fumptu fola!

nobis vero paupceres funt. In. quos enim meliàs
poffümus mifcricordiam , quàm in maximé mifera-
biles homincs exercere ? Caterum & in parabola, &
in re pet parabolà fignificata fpecies pro genere po-
fitaeft, Nam & per duos illos debitores , omncs alij
homincs fimiles intelliguntur, quos fibi poterat vil-
licus bene merendo deuincire: & per pauperes,quos

mus vllo caritatis officio demereri. Cur auté duos tá-
tum nominauerit debitores,& cur alter oleum, alter

centum , cur alteri quinquaginta, alteri viginti tan-

habere myfterium , operámque mihi perdere viden-
tur, qui eam in fabtüliore earum rerum perueftiga-
tione ponunt, vt prudentcr Euthymius admonuit.
Duos mihi debitores videtur Chriftus nominaffe,

effe, & non poteratamicori multitudo minüis,quàm

habet numerus ille myfterij. Quód autemalterura
fa&um arbitror,quàm quód devillico agebatur; qui

oleum maximé in quibus regionibus prouenit, vt in
Paleftina, & triticü debere. Potuit & in vino exem-

méfuras dicit debuiffe , ideo numerum illum expref-
fit;quia maximé notus, & vfitatus efl;narrationémgq;
rcddebat maximé probabilém. In maiore numero
minas fuilfct idei,in minore minüsgratim. Atcur
cüdem in vtroque debitore numerum pofuit? vt ma-
gisapparerct quátum cuique corum ex cadé füumma
remiflum fuiflet,quantum accepiltlet quilque benefi-
cij,quod in diuerfa debiti fumma minüs vtiqueap-
paruiffec. Alteri quinquaginta;id eft dimidiam;alteri
vero viginti, idcft quintam debiti partem remiffam

JAMfüiffeait, vt doceret, non eodum merito omncs fibi
: lobligaffe,cadéemqueratione debere nos non vno, fed

diuerfis modis homines promereri.Quid cadus,quid
corus effet, haud ício an quifquam ignorare poffit,

.Itotiam de meníuris fcriptis libris. Breuiter dicam *2

cadus Hebrzis vasad omnia liquida pottanda habile
dicebatur. Iud.7.16. & 3. R.eg. 17. 12.14.16. & 19.34. Ea-

-|dem menífura erat vt ex Thalmudicis traditionibus

difcimus, codem plane modo quo amphora Gtzcis
& vas portabile & meníura dicebatur. Corü Hebreis
i menfuram liquidorum fuifse cóftar. 5. Kegum.4.
22.& $. 1. fuifse autem eandem menfuram atque Dn
Chomer Rabbini tradát R.Dauid Kimhi.2.Paral. 17.
4.1fai.s.10.Cótinebatautem Corus,aut Chomcer fata
tijginta, quos nofter interpres modios folet vertere.

- .|Leuit.27.16. & Ifai.s.10.ItaqueCorus habebat decem

Ephi.Habcbat enim Ephi fata tria, vt apud Matth, c.
13.31. declarauiinus. Legat qui volet plura apudIofc-
phumlib. 8. antiq. c. 2. & lib.25. c. 12. & apud Io-
ícphum alterum Ren Gorion. lib. r. Quodait villi-

cus vcr. 6. & 7. /feapecautionem tnam,C77 accipe luteras

induftria , & au&oritate fua poterat debita minuere:]

iubebat nobis de mammona iniquitatis amicos fa-|
ccrc;omncs homines quátumuis diuites, quos poffi-|
frumentumidicatur debuiffe , cur vterque menfuras|

tum menfurz remiíle fint;id ego nonarbitror vllum]

quia probare volebat diuerfos nobis amicos parádos|
duobus fignificari. Ádde quód quamuis breuiratis|.
cauíla duos tantàm nominaucrit,ramen idem villicü
cum alijs,quos tacet, feciffe indicat. Itaq; nihilaliud].
oleum, alterum'triticü debuiffe dicit,)non alia caufsal
villas, & agros d&i locauerat agricolis;folent agricolg|
plum proponcre, fcciísetque fi plures duobus nomi-|

. |nate voluifset, vt Píal.4.8. j fruéfu freumenti, vini, e
olei fs multipiicari fant. Cüod vero centum vtrumque

IOAN. MALDONATI COMMENT.

C

D

A sz, idem eft; nam litteras ipfäs Priüs cautionem ap-]

: . L] » . .
ftüum ipfuüm Dominum de more appellantis, dicen-

- eos demammona miquitatis,

deculum viuit, in tenebris : qui fecundum Deum, in

Htaque fiantithefim inter filios huiusfzculi, & fi-

E

p

pellauit interpres varietate , vt aliquando: adfoletj
dele&tatus, cum idem Gtzcé vocabulum eíset. 4j
90«4pa., Ícriptum. Vocauit autem litteras inftzu-
mentum , quoantefe debitor domino ad foluendos

uerat ; quod apud fe tanquam economus & om-
nium facultatum domini fui adminiftrator villicus
habebat, quódqae prolatum debitori dedit;iufsítque|
vt deleto maiore numero minorem fcriberez. Quodj
autem dicit C/ro , hominis mihi fraudulenti , & malel
agentis cffe videtur , timentis, ne in fcelere depre-|

ueniat. . |
verba Euangeliftz , non Chrifti effe dicunt, Chri
tifque villicum nóà domino quidem fuo,fedà Chzi-
Ito Domino laudatum, fenfam parabolx mihi vi-

dentur eneruare. Hocenim ipfum concludere Chri-|

Siile villicus abillo ipfo domino fuo , cui fecerat

centum cados olei, aut centum coros tritici obligæ— |

hendatur ,ne quis ; dum adulterantur litterz ; faper.|

s " * 74 vv * E 5 *V ;
8. Etlaudauit domimus villitum migwitatis) Qui hec|

ftus volebat,quafià minortad maius argumentando.]

iniuriam , laudatus cft, quódrem fuam ingeniosé,
prudentérque cgiffet, vcíe debitis liberaret; fore vt
multo magis landenturà Deo 1J, qui non cius iniu-
tia , fcd potius voluntate pauperes fibiamicos face-|
rent , vt Euthymius interpretatur. Nec quifquam
opinor bonus auctor aliter intellexit. At quomodo
dominus villicam à quo fraudatus faerat, laudarel

Hebraice vocat idiomate,; ideft iniquum , data for-
tafTe opeta, quia diturus erat poftea. Facite vobas ami-|
- Quia fily butms [eculi prudentiores lss lucis n enera-
tione [na [nnt.). Filios huius fzculi ,qui huic mundo;j
filios autem lucis,qui Deo feruiüt;appellari dubium
non eít ; ratióque non obífcura; qui fecundum hoc

luce ambulat., Plena fcriptuzaeft exemplorum Ifai:
9. 2. Matth. 4.&;6. Populue , qui (edebat im tenebris , vidit
lucem. magnam. /Lu ce£ 1.79. Humiare hi, qui intenebris,|
(2 vmbra mortis fedent. Yoan.1. g. Lux m tenebrn lucet,eo
tenebra eatn non com;:reh*mderzmt , & Ioan. 8. r2. Qu fe-
quitur menon ambulat ia tenebris, G c.12. 33. A mbulate
dum lucem babetis, wt non tenebra vos coprebendant. ACto.
16. 18. efperimre oculos eorum , t conuestaptur de tencbrn
4d. lncem , «7* depoteflate Satana ad Deum. 2. Cot. 6. 14.
Qua [ocietas luci ad tenebras ? Ephel. s.8. Eratis aliquando
tentbrd ,nunc autem. luxin Domino. Sexcentaíuncalia.

lios lacis confideremus ; intelligemus fzculum
hocloco tenebras appellari, Quare D. Paulus Dia-]
bolum , quem Chriftus principem mundi huius vo-
care folet Ioan. 12. 31. & 14. 30. principem tenebra-
mim vocat,quafi müdus,& tenebre idem finc.Ephef.

qui luci ; id cft Deo adeo moribusfimiles funt, vt
illi ex feculo , hi ex Deo naticffe videantur. Solent
enim Hebrzi quod alicui rei fimile eft , filium ciusis
* : . n
les. Ioan. 12.36. Dum Incem babetis ,credite in Incet vt
filij lucis fitis Eph. g. 8.Pt fili lueis ambulatea/ T hefl.s...

Omues ves filij lucis eftis. Quod fequitur m generatione

»

! '(z'm,

potuie Non laudauit factum, fed prudenriam, & in-|Nó lauda. |
duftriam , qua vt poenam cffageret , vfus ferat, qui4 &*ïïf?xfä :
prudenter ,inquit, fecifft , villicum autem iniquitatis|ci. fed in-

uftcia,

6. 1. Filiosautem fzcnli, & filios lucis per Hebrait-|ritgfeeuti,

mum dixits illos quidem qui fzculo ; hos verojXfilgbess,
Hebraifn.

li nom£ft
i 1i l eanefnnr fimi-imilimdi-
appellare, quia filij parentibus plerunquc fünt fimi

é fonat.

mmpas um

J

; wgdü;ln Md
3- Loveritiü^ "
A MÉ P

d.

E r
o ä& (
(
l
j

: )
Yv /'

: x tineld
þ P

W

ne (Mu |

Y *
— -
WPAU — a.

E L

Jl
]
T
d: jl

/
Ui

/
hi
[

[

r
"
/
!
»

l

quæ Y

!|- Knd
- BEU

demt

dentes
bacpam

- m & NC at

?* fs
s hci
moend
h«s
l
ho
;mlïo/'a )
P
i
ïïc'mme.m
Fl
im'mmc;

"

- nl

UY
Jf
lr
TUtto m
iil
"istcdi
Qd«

^

n :

EX
C
——

oc'-- -—CÉ3

£

«2?-

9 Bte u
PPTE
^ U
Qu at

Chalda

IN LVCECAD

a

xvid

| ' | 319 |
WJ& : i (älä ;ï; (f)n -Q;,alius cít chraiünus 2013 quod Latiné in g&ne: A folis malé þwa;ri;s?fed ctiam ex iuftis legitimifque di-ï :
d — || $d re(uodicentocell prudentioresfuntprofiniho-| ^uitiisid facere:quid enim fi quis ingétes habeat opes,
d mines in malam,quàm iutti,& fan&ti in bonum Eft| — lautbonis artibus, honeftífque laboribus à fe par-
: 'miftm,K cnim ad malum procliue humanumingenid,ideóq; —|tas,autfibià parétibus hzreditate relictas; qualis iile
olum&mï magis in malo proficit, quim inbono. Adiecahzc! — fortalfe diues crat, de quo altera paullo infra patabo-
ciobhggl verbafunt quafi corre&tionis, & .r-e.&r.i&ionis loco.| laproponitar, qui purpura induebatur & byiïog-'an«
TMM Ná ne quis exiltimare polfet v11hc1 111.1us Prudfïïia.m non dïbebit ex illis amicos fibi facere:Quis dubitet? ].
Qt vl abíoluté à dno laudatam, aut 61.10.5 huius (æc.ulj fihz s |Seddixit Chriftus quod dubiü erat; tacuit quod 4il-—
li lucis abfoluté przlatos cffe; addidit, non quidé veré, bium non erat; & quodam modo à minore ad maius
ezegwi ! acre ipfafedin malum chrudc;n:cwres Clrö..HOS eftwt — argumen tatus eft ; f ex rebus alienis exem P!O villici
B lU opinor eic adw -Jpsav vho sau ov in gencrationéfuam. — jamicos nobis facerc debemus, quanto magis ex no-
lt d. - D.Bafilius in píal. 49.generation Fxnfugm præfen.teng B ftris? Poaebat etiá tanquam certum diuitias corum,
m Cuius hec Vitam interpretatur,& Cyprian.in epift.ad Iubaianü quibuscum loquc—batur,. iniqué paratas fu.xiï'edprog— g
x 'ï i verbe- & Orieen.apud D. Thom. NC[I?O/IIIt€fP1'?tD m quz-, . tercadeíolo mammona iniquitatis mentioné facit, )
N] | i rit, cuius hac fint verba , hominísne illius dm?txf, j& vt ex illo amicos fibi concilient, admonct. Ergo
g an Lhrlifïl,an Euan ;5611£f:æ 3 qtïogl tamen a.d lxatæälïgïcvi qgod dicit de mammona miquitatis, pc-rïndxe eft aC.ü df"
-ul j dïzm. h?m.zs m fmjmm?aïm maximé pertinet. Mihi C?ïain.df mammona zxmgmtiætzs. lc.l f:Pc nó iqlum .ex-müc—:,
üds) (.,hrxfh. videtur eíle opinionem homlmg illius ä.hm— &g ctiam cx 11119&& partis diuitiis.Eadé mlh(; ïkld?tur |
nl tis , qui villicum iniqai ratis lgudaqeg&t,apprq BA etle Íententia cü 1lia.c.u,4.3. Feruntamen 726. j.;fpma;ïï |
äi*m"mj*g tis:quaü dlce;*ct, & ftncrlto qmd?m 1lyhucs pmdegam- c.zfa;fe ek*emaüzfzam,ü ecce omnia le-dff fant FVeont .Nam & ss
N laudauit: nam quódadprudentiam quidematinet, jillic derebus per dolum , & rapiná acquifitis loquc-
ïm ij (ilij huius (zeculi filiis lucis plurimum praftant. Eo-|. |batur,quibus Pharifzos plenos cffc dixerat, & iisdem |
... kl*.mff , dem p'lan& modo, quo ferpens omnium animalium Cfdiuitiis,quibus fibi damnationem adíciuerant, falu- :
:"'*"'4?*:?105*3 ; quz in paradifo fuerunt,fuiffe dicitur fapientiflimus) .|tem quzrendam effe docebat. Non quód iuftis diui-
PT * Gene£s.r.In hanc enim fententiam D. Aug lib. z.de| — |tiis querendanon fit ; fedquód iniultis ctiam qua-
ais B J Genef.ad litteram. c. 2.& Bafilius in píal.48.& Orig.| |renda.Sic Theophyla&um, Auguft. fer. 55. de verbis
LE hom.8.in Ifaiam hunc locü inducüt. AcOrigen.qui-, |Domini,& Irenzum.lib.4. c. 49. fecutus mammona|
AC ( ] |dem re&é ad. hereticos refert , qui in conflandis,| — emmquitatisinterpretor. Nifi quis malit ex ver. 1. in-
.i:qu"omcacï l 1 tuendifque erroribus fuis miré ingeniofi, miré pru- terpretari,quód fugax , & fallax eft. Hocenim feníu
Til Mub | |dentes funt. Hoc enimuero eft, quod miniméeftin| jilliciniquum appellat mammona. Aliam idé codem
nl hac parabola ad rem figuificatam accommodidum.| loco D. Auguft. & Bedain commentariis interpreta-
M Spus &|Nec enim Chriftus docere voluit;peccatores,quifi-| — |tionemafferunt, vt omnes diuitiz,quamuis iuitis ra-
quu;fmgwrm t;gzlï' lij huius fzculi funt; prudentiores; diligentioré(que| |tionibus acquifitz, diuitiz , aut mammoena imiquitatis
lub - p

n tl

n | furta facienda,vt habeant,vnde pauperesfibiamicos! [pellare.Aliam Euthymius, & idé Augultiniu com-
u / | faciant; ficut villicusillefecit; (edin hoc folàmpa-| méc.in píal.48. omnes diuitias mammonam iniqui-
Bu f rabola proponitur, vtintelligamus homini pecca-| jtatis efle, quia awt de iniqinitate , vtait Augult, 4cquifita
2* tori, & quià Deo condemnari periclitatur, omnem) — |foatsaut quia ea ipfA imiquitas eff quod tu babes , alter nen|
*ï diligentiam,omnem prudentiam, omnemartem li-| |babet,ta a!wngl;m,ag—' Alter eget. Alii Hiero n.q..ad He-
gunal citam tantüm adhibendam effe, vtà peccato exeat;&| — dibiam.0aes inquit,diwirie de iniquitate de[cendunt,c7
g )c011demnatidnem fugiat. Argumentum enimeftà — ff 4lter perdiderit, alter non potc/? muenire, Vhde la vul.
" minore ad maius,& nóà fimilitudine, fed à propor- jgata Fmïfnd mibi videtur effe verzfimm,Dzzges,:mr Iiq us ,
m tione fumptüm.Si villicus ille malisartibus, vt mi- p awt imq hazres,AIgam '.I':ïr.mll.ia.n.lib.:;. contra Marc.|-
m | nimam , & temporalem poenam fngerct, vfuseft; — |& Ambrofius,quo-d. diuitiz iniquum þg:nlpexn fa- Í
« nl quanto magispeccator, vt maximam , X zternam, — |ciant.Sed hzc omnia minus proprié di&a videntur,
h ponam fagliat, omnibus bonis artibus vti debet? Et,! etíi fuo quodam fenfi;yem funt. -- :
ylinn hi illeà dOlTll«f]O fno,qué defgau Eiauerag ; laudatus eft, Ft cum defä*cerztzs? recipiant vosim eterna faäerrï-zmlæ.) :
'(:Of.m*,' quant(). rnagls Pe?caïor? -qul no DOIT]II]UTIH ff&üdün* (Qljld Ht,mm d€f2*£:€?lt't$, & qUI hint amici lpf.l , ö«f qRQ"
QM m do,fed 111.113n potius 1.n*iu1s glendo- p,a-upembus , prü- gmodo fint.nos mterna rgbern.æzmla receptüri , tres: M
Jiacdi , dens ac diligens fuerit, ab eo /laudabuur ? Id omnes Tff'un.t: propriz huius 11001 qwæ&mn es. Deïficere CT'£O defeceritis
m | auctores adnotaucrunt;meliüfque exparabole con-| |quidam interpretati funt mori,vt Theopnylfæ&us,& :
-J'liuhmï : |cluftone intelligetur. . . ..j [Euthym.Sedifto modo oé&s & boni, & mali;& iufti |
-ïsDiä' | 9- Et ego vobis dico,facite .ïl'alzf;f 4micos flf m-'än*zana fmïw,i' (& iniufti delcic:*nt » quia omnes fgm.t omnino mo- €
*þ i tatis.) Imitamini illá, qui ex alieno liberalis fuiv; ità-! p rituri.. Cum fatis appareat ex y1111c1 comparatione :
a que amicos fibi parauit. Mammon , autmammona — [nonomnces;fed qui villicationis officio malé functi :
l k Chaldaica vox diuitias fignificat. Quoctiamfignifi — fucrinoeffe defectaros. Alij putant effe condem- l
n i;'wþi,;,f,,a, | .|catu vocem fuiffe Punicam au&tor eft Auguft.lib.z.| | |nari in diuino iudicio. Sed quomodo cos; qui con-
IHCW«;*&JZJM.*, | ideíermofe Domini in monte.c.2z.& fer.3s. de ver-, — |demnati in illo iudicio fuerint amici liberabunt?|
ho m?f"äebü"m'. : ío ia && IDis Dhifecundum Lucam. Itaq; mammonainiqui- |Cum virgines illas, que oleum in vafis fuis non ha- wah. 2j
f W/ qanmo- |ratis Chriftus vocatinique partas diuitias, quasnon| |bebant, aliz virgines vtique amicz nó liberauerinp ?^ -
i 50*,*0"[/, D äi;,mqm—, iubet quidem vtiniquée & per fraudem, vtillefecit| — |Ergo, vt fupra indicaui, deficere cft alijsbonis ope- l
fif:u:ïïf'l,ü/äi;,';läää-f |^ - Jcquiramus;fed vtex iniquéacquifitisamicosnobis |ribus deftitui, & à Deo,fed in hac tantum vita, con- |
jg9 ln Jex pauperibus cóciliemus,qui nos, cum defecerim",| demnati, remoueríque à villicatione, vt ille dixit, id |
m-???! ingterna recipiant tabernacula. Nec vult nos ex — left priuari diutna gratia, excludi à diuino confortio, g
MRUD : — : — —— is
^ : u- - r eucci u MC

li
P

.. |mouendámque illis omnem lapidem efle , vt fefe

hliis lucis effe in quarenda falute , fed effe debere:;

l

peccatisliberent. Nec fraudandum effe Deum , aut

D

appellentur , quia fola eas iniquitas , id eft homines
iniqui diuitias effe putant: iuftos enim non iftas ter-
renas,fed illas czleftes , atque fpirituales diuitias ap-

hi

4

Timictiti

H

turi.

U W N
C LMENSD

VE 1
$Quomodco

m
i cepturi1a
colunm.
, f2].85. 12.

cleemoíyna , vt in gratiam. cum Dco redeamus.
Éodem enim modo, vtante dixi, hzc fententia in-

Qui fint a-d4te eleemo[ymam,e3. ecce omnta munda fant vobis. Paupe-
j ! , : . -ul Mi ;
ïg ! 'tes cTc amicos,quinos in eterna tabernacuia tecep-
BhOs' recep-i r ; : . . ; A
*'turi fint,ex ijs que füperiàs dictafunt, manifettum|

fan&tos effe angclos , meritóque ab omnibus repu-
diata. Nec cnim angelis , fed paupcribus de mam-
mona iniquitatis eleemofyuam damus. Tertullian.
ia libro de fuga in perfecutione Gentiles intelligere
videtar , à quibus eíTenr Iudei in tfbernacula reci-
. |piendi, fed non fatisaffirmat. An autem omnes om-p
nino pauperes, quibus eleemofynam dedimus, finr|
inos in ztcrna tabernacula recepturi, non immerito
quzti poteft. Quid enim fi paupercs illi, quibus ele-
emoíymam dedimus, ipfi damaentur? Quomodo
nos in eterna tabernacula recipient? nifinosin in-
|fernum, quodabíurdum eft;propter datas ipfis clee-
imolynas, dicamus receptaros. Propter hanc opi-|
Inorrationem D. Aug.fcr. de verbo Domini. 5j. fo-|
los videtur fanctos intclligere. Quis ergo nos reci-j
pict, cüm illi,quibus eleemofynam dedimus, dam-j.
nati fucring? INon funt tari fübtiliter ifta quarenda:

icant. Propterca dicit nos ab illis in cterna taber-]

D.

nacula recipien des, quafi illi in ijfdem futuri fint ta-,
bcrnaculis. Quódfi aliqui non fuerint, recipienti
tàmen nos, quia propter illos recipiemur. Colum
vocari tabernaculum ne dubium quidem eft,non eoj.

ss

m .| ^ s . )
ladytá, facrariüm, fanum fan&oram,quale in tem-

|ciliam appellatum eft, vt res fignificata , parabolz

nos paupe-
res fint. re-

telligenda cft,420 illa fuperior. c. rt. 41. Quod fuperefl t

e b

cft,& omnesau&torces inter fe confentiunt. Ambro-|
fiuma vnum excipio , cuius cft (ingularis fententia,

fcd quia quzftioné mnouimus , diffoluamus. Loqui-|
tar Chriftus de ijs, qui diuitias habent , quafi omnes

iniui?ci;loquiturdcpaupcribus, quafi omnes iuftil

in.Non quàdilli iniufti omncs,hi omnesiufti fint,
(ed quod plerunque illi ininfti, hi iufti efle fo-

(enfa quo Dr. Paulus Hebr. 9.11. tabernaculum ap- |
pellauit, Nam Paulus coelum tabernaculum, id cítj

plo olim erat, vocat; hic tabernacalum quafi domi-j

refponderct, in qua di&um fuerat Fzreerpiant me i
1oimnas [was. Que autem modo nos pauperes 1n ea üint

in calum, vel inde excludendi, Grat/am enims 77 glo-:
" 4 "d . s - * . m MUAR . 7
"Lan dalut Dominis. Drzíertirn cum Chriftus ipíe di-,

lcat, federe autem ad dexteram meam, vel finiflram; non ef ;

scum dare vobu, [ed quibus paratis efe à patreme.Matth.:
20. 23. Minimé dubium quin propria auctoritate in!
eterna tabernacula recipcre Dei proprium fit.. 1t2-
que reliquum eft,vt paupcres nosidco in zterna ta-
bernacula recipere dicantnr;quia propter illis factas
cleemofynas recipimur,vt non tam ipfiquàm meri-

- [taergà eos noftra (int, quz nos proprié rccipiunt,vt

L^ ; : ! Wi .
C hrvfoft.in commenc.in píal.48. & homilia in cpi-

lLolam 2d Heþræos,& Gaudentius in lib. ad Germi-4
nium,& Bafil.in afceticis, & Anaftas. in quzftioni-|
bus interpretátur ; illad etiam obfcruant propterea
non dixilfe Chriftü, vt recipiant vos in fua taberna-

UW $SQpe

cula, ficut villicus dixerat, vt recrptane me im domos fnas;
(ed im eterna, vt indicaret;non ipfos proprió,fcd bona
opera noftra eíIe, qua uos recipiant, aut vt alij vo-
lunt,quia fuisà Dco precibus impetrant, vt 4rerz2j

MUg VuEep rR

Vabernatula veciplamur. Vtrüque ego fignificari atbi-1

B

rabernaculazecepturi, omncs querant, Nec enim. E
pencs ipfos pote['c.as fntura videtur admittendi nos .

*

ETE JOAN. MALDONATI COMMENT:
fagari à Deo, vt aþuä—iæg&äï;ertitur. lib. 4« C. 49.| À
Quod cüim nobis accidit, oprimum remedium eft

L

trornos & propter noftra in cos meritä,&þropt&
ipíorü préces recipiendos. Cüm enim dicit,vt rep;-
411 vos, indicat proculdubio eos in ijfdem, vta;t Eu.
thymius, tabcernaculis cffe;& aliquid pro nobis age- |
rc, falte loqui.faltem orare.Nam recipere nos in cu- :
biculum Regis dicitur , non ipfe folm rcx,cuius ea |
proprié auctoritas cfis fed quifquis nobis aut preci-|
bus;autaliquo alio modo obtinet ingrefsum. Quare]pe fasao- ]
duo ex hocloco & merita noítra , & fan&torum proj'!m fufira
nobis fuffragia aducrfus nouos hereticos aperté col.jiüs opera.|
lieuntur.Ouoautem modo nosfinteó receptari,v-] - — |
bi ipfi fortaffe nó erüt,fupra docuimus. Tertulliani i
in lib. de fugain perfecutione intetrpretaüonem,| —— ]
quia & fingularis , & difficilis eft, eius ponam ver- :
bis, non vt fequatur, fed vt fciat le&or.Facite awte vo- d
bis amicos de mnamona , 7mmec£a z-ntel!zgmflæm fi^ pamäala
premiffa te doceat y ad populum Indateum ditlum,qui com- |
mi[fAm [rbi vationem Domini um malt admtinifleaffct, debe- v
ret de mammona bominibus , quod. mos eramua , amiceos fibi| |
potinis profPicere , quam imimicoss «9* releuare uos à. debitss 2
quibus Deo. detinebasmur , i mobisid d
ratiene coferrentyvt chmcepifet ab bis deficere gevatia d e-| OR
ipereutur vn 74 beynacula &f€Yna. 1
10.Qwi fidelis efl in smmmoy q9* i msatri fdelis efl ) Tres|
[entétie que tribus hifce ponütur verfib;quorfumà
. |Chrifto adiedte fucrint , ethi nóinuenio qui expli-
| jcetres efttamen cumprimis dictu necefaria, vtfen.! — -
fas intellieatur. Puto ego voluiffe Chriftà parabolá! d
hocloco ad fuos difcipulosaccómodare,docereque| — — l
quomodo cffentà villicatione remouendi , fi cócef-|
|fas fibià Dco facultates rc&té nó difpéfarent, Remo-
ucrià villicatione fpirituali cft nó dari illis dona fpi-
ritualia, autiam data tolli.Non dari autem, vel tolli[ i
metito ijs, qui minora bona téporalia nonfatisfr-] — [
deliter adminiftraffent. Huc omnia tendunt. Nunc| j
fententiz ipfz excutiendz funt;videndámque quo-|
|modo verz fint.Prima fentétia eft.Qw frddlis eff in mi-|
nimo,qg* i maieri fidelis efl. Si dixilfet, qui in reaximo]
fidelis cft,& in minimo fhidelis ef: aut, qui in mini-[
mo infidelis eft,& in magno Infidelis erit;n ullà ha-] |
beret fentétia difficultaté.Videreturenimargumem-] —— $
tam effe à minori ad maius, id eft ab co;quod minüs| :
videtur ineffe, ad id quod magis. Cü auié cicat, Qu !
fidelis efl im mimimo , qg" in matori fidelis cff , admirabilis| —
fensü videtur cffe fentétia.Cüm $
tqs prouerbiaï

O
214

firam fidem vefugieutes rec

& przter cómunem
enim prouerbiü cfle videatur, debe D
ex ijs rcbus fumi, quz aut femper, ant plerumq; ficri] |
folent, hoc ex co fumpti videtur, quodautnunquàü] — FP
aut raro fit. Quis enim fur non potiis furatur,fi in-l - /
ueniat, magna,quàm pari efoie: mag ! 4
ipfa rei probiffimos.& fideliffimos quoiqs türes fa- [
.lcere.Si quis pretiofiffimü in aliena domo vnionem|
linueniat,quo vno poffit fieri ex mifero locupletifh-] — .
mus, fi nemo videatfaciliàs vtique furabitur,quàm] |
i vas argenteü minimi pretij repc riffer. Credo in COi(ä;:.oanäqï
proucrbio tátüm fpe&tatà faifle hominü opinioné,^
qui, etfi eft difficilius res magnas facere, quàm pat- quifa mic
I nas , taré cx paruis de magnis folent faccre conie-
é&turà, Cüm alique vidimus parua furta facere,con-| -
ijcere folemus fore, vt cti& magna faciat;& é contra-
rio,ci vidimus parua furtanon facere;quz pro
catis nó habentur, non pomü , non obolü ncg]
tcr habitii rapere , indiciü nobis eft magna in rebus|
nagnis fidci.Hoc elt, Qw fidelis eff m minimne, g ma-
iorc fidels efl.. Minima vocat bonatéporalia maioraj —— p

Itaque folet magnitudol

[ CC^-Í

r d
b—

:

MUa. xsvin QMfREeDe n -

r O

2)5, & me-

.

elis fit.
in maloz5 [

nimo. :

Ípiritualia; argumétacur,ft bona téporalia,qux mi-|. :

"4 desio —

W Ed

- | J
E I ap
i quoe,

2tis
WISZCSPRPRIS" m d

]

BH

em,qm
d

fäüew&ekmm
r cscin
lt j
hi dl

fitiude, tmor
l

n
/f/'f!ll'æ
LT
;gzwm
;U"M
&oum,
f äddc*s (
fl e
ätcmpom
FFgO Q
ütem.

4rc.

n , A
v','-,-ln"/wg-f. *
s:.uuul;dn:, '
i

*
m* o
iála AWU
|

|
j

at r-'x' H;ï '
^ E I
m Vel Coul

n ;f
;iü[[S E

d n
A

hM
1

: Nunc

i qu-

TT
um

d-

" *
OR ):::jm) /
- * & , *

i u

—— x
V. v
ES

-
as :
L s d
I 2
— T^ [5* E
MM*l lmeg

zi
---
— d
m DAR L3

Iniquü di-
citur má-
mona fal-
fim, quod
liomines

deladat. |

32.2,

IN LVCAE CAP. XVI

j

325

uerint, Probabile elle foté, vt & fpiritualia berge-" ads
miniftrent , ideóq; illis eorum adminiftratio cómit-
catur,aut, quibusiam cömiilïa eft;non eripiatur. Lo..
quitur de gratia Dei , ceteriíqs diuinis donis tanquá
ideingenti aliquo thefàuro , cuius cuftodia, & admi-

eripitur,ranqu& indigno. In hunc Íensü omnes vete-
res,nouíqs interpretes exponüt; fed eos verfu fequ&-

IL Siergoimmiguo mamona jideles non fuiflis quod veria
efl , quis credet vobis? ) Manifeftü eftverum iniquo op-

Iponi mámone,cum iniquo zquum potiüs, & iuftum

opponi debere videretur.Ceterum iniquu.m vocauit
falium,quia homines deludit ac fallit. Cui recté op-
vonitur verum, Vocátur autem falíe diuitie tempo-
rales, quia facile pereqt,fpc':mq; eorü fru&rantuf',qm
in ipfis confidebant. Verum autem mammona id eft
veras diuitias fpirituales,quia perpetuo manét,nófq;
in etetna illa inducunt tabernacula. Itaq; fimilis hec
(ententia illi eft Matt.6. 19.20. Nolite the[auriTare vobas
tbefauriiin terrayvbi erugo,e7 tinea demolitur ,eg7 vbi fares
ejjradmm,(y' fm*Z mr.TbejäunKate 4ntem volius thcfwros m
calo,ubi nec erugo,nea, tinea demolitur,eg7 obifares.no effo-
diunt,nec ferantur. Ad hunc modád omnes;quos lege-
rim,veteres auctores exponit, Iren.lib.2.c.64. Cypr.
in lib.de opere, & eleemofynis, Theophil? Antioch.
lib.s.allegor. Marcus ille Afcetain difputatione cum

edifferit,Beda, Theophyl.Euthym.Simili D.Paulus 1.

lad Timoth.4.5. argumentatione víüs eft; $; quis demui

fea praeffe nefiti,q(aamado Eccdefie Dei d:lgmtiaw babebitt|

.. Et ft in alieno fideles non fuifHa quod veffrum eff qui

leredet vobis?) Hec terciafentencia eft, fi verba tantum

ípe&tes,longé quàm primaadmirabilior. Quo enim

imodo fequitur nonefíse futurum in rebus íuis fide--

lem;qui in alienis fidelis non fuerit? Quis fibiipfi fi-]
delis non eft: Ceterum vt autores illi,quos füperio-

1Alienü eft,

potale; no-
|ftrá , quod
|Mpiricaale.

quod tem-|c.55.intérpretantur,

re verfü nominauimus, & D.Auguftlib.z. qq. Euág.

noftrum quod fpirituale eft , quia illas diuitias , cum
morimur;hic relinquimus; has nobis cü in celá feri-

tiplicata faerit gloria domus eiu ,quia cutn interierit non fe-
met omnianeg, de[cendet cum eo g!ariaz etus ,Df.48.17.18.&,
diues cum dormnierit milil [eeum Auferet , aperiet oculos fnos,
eg mbil inuenict, Yob.27.19. Hac ratione bene conftat
argumétatio: fi1n alienis, id eftin rebus temporalib?

iideles difpenfatores non fümus , neq; in noftris fa-|
turos eíse ; quia difficilius vtiqs eft fpiritualia, quàm|

temporaliabona bene,prudentérq; difpenfare.Quo
ergo modo Deus fpiritualium bonorum adminiftra-
itionem nobis credet,quod cft nos villicos fuos face-
re, aut factosà villicatione non remouere, fi bona

hidelitérque adminiftrauimus?
13. Nemo ferums potefl diobus dominss feruire.)Hqc fen-

ret Mattheus alieno, Lucas fuoloco Pofuit:cü enim

Chriftus de mammona,id cft de diuitiis agere cospif-

pifset , credibile efteodé loco hanc de eodem mam-
|mona addidifse fententiam ; Nemo feruws poteff dwnbus

|dominis [éruire, , non poteflis Deo fervire, e2* mammona.,

14. " fudiebant autéomnia bac Pharifetqui erant aua-
ri C9"deridebant eum.) idco dicit audiíse P harifcos tan-

inora funt , bene pauperibus impertiédo adminiftra- ;

niftratio, cui datur,homini cómittitur; cui nó datur,|

ti,vbi eadem,fed obfcurior fententia eft, nominabo.|-

caufidico feculari, Caffian.collat.;. c.10. Gaudentius
in rcfþonüone ad Germinium, qua hanc parabolam |

alienum vocat quod temporale,|

mus. Ne tunuericum diues faGbus fuerit bomo,et cum mul-|

temporalia,quz nobis commiferat,imprudenter,in- |

cehtiaapud Matth. c.6.24. declarata eft. Sed vt appa-

A.

quam rem miram,qu ia ver.r.dixerat, Dicebar autem a4. |
dixilset Chriftus , non poterat fcirelector audiuifse;|

folos difcipulos fuos orationem conuerterat , adfta-
banttamen Phariízi,& fubaufcultabant,quid illis di-
ceret;eó fortalfis auidiüs, quo magis videbát eum ab
ipfis auertere fermoné, & quafi fecretum aliquid di-
]cturum ad fuos fe conuertere.Is fenfus magis Grece,
quàm Latiné exprefsus eft , jyuor 1 120 d a (G. X gà ói :
eaeníoios erN dl pyupos Uzrapfyovlecs " udielant aut& bec om-|
na G7 Pharifzi , id eft non folum difcipuli quibufcum
loquebatur , fed etiam Pharifei , quibufcum nonlo-|
Iquebatur.Illi igitur,quia & Pharifci homines iniquo| -
adueríus Chriftü animo,& auari erant, Chriftum de-
Fidebant. Vbi mali verbi Dei auditoris cxprimitur
imago. Nihil eft , quod maeis auditoris frnctum im-

D

Imaga

torls.

tus.Surdis canitur,cum autauaris liberalitas,aut am-]
bitiofis hunul..ltas aut impudicis caftitas cómenda-
tur. Vtrumq;in Pharifeis erat im Pecäim entum. Átq;

dilcipulos fuos orationé tranftulit , quód videreteos| -
idoncos auditores nó futuros eorum , que di&türus *
& Jerat; & nolebatante porcos proiicere margaritas. Et
. tamen conculcauerunt eas pedibus fuüis , & conuerfi
contra Chriftum ipfum dirum pebant eum,id eft de-
ridebant, & profcindebant conuitüs. J/mmalis bomo
non percipit eas 42 fnnt [Diritus Dei, & non poteft incel-
ligere,quia fpiritualiter examinantur.
. Etam iliss,vos eff u qui inftificatis vos coram bomini-
bus , Deus autem neut corda veflra, ) Ápta ad Pharifeos
D irefponfio; cum enim iufti videri vellent;ex co quód,

t Corinth.,
2.14.

* 1
4
|
1

L
-

gnam fpeciem fandtitatis prz fe ferrent, intus tamen
.|corruptos eorum eíse animos , qui verbum Dei ca-]-
pere;aut conünere nó polsent. Tuftitiam coram ho-
minibus , hoc eft externam opponit internz cordis|
nequitig. Triplex enim hicanuthefis latet, vna, qua
iuftitia nequitiz ; altera, qua externumg in terno; ter-
tia; qua Deus hominibus opponitur. Nam cum di-
[cit ; Dens antem nout corda veflra , infinuatio cft, qua
|plus dicitur, quàm fignificatur, nempe corda ipforü!
E liniquitatis plena efse. Ea figura vti fblemus-vulgo,
cum indicare aliquid occultum,& tam magnumvo-| ^ . |
lumus, vt aut explicare nequeamus , aut timeamus
Ine fidem fuperet. Nouit Deus quantum ego exobi- M
cu eius , cui inimicus puter efse, dolorem ceperim.
loquitur ergo E 1'1.3,'11;5.13 tanquam homo , qui Phari-
Ízorum animos ignoraret , nollétque aperte de illis
[iudicare, fed Deo iudicium relinquere. Deuws,inquit,
nouit corda vefra ; quod cüm facit, | LO
f clariffimis dixifset verbis , Corda autem veftra o-
mrtis nequitiz , & iniquitatis pleniffima funt ; &lo-

: : ^ ER : . .hocloco,
clarare qui non fit. Quoloco abuti Lutherani , & coutra La«

Caluiniani haretici folent,vt probent iuftificati o theranos,
nem noftram nihil efse aliud , quàm iuftitize Chrifti & Caluin.
imputationem; qua iufti habeamur, ac declaremur,
cum vere iufti no fimus.Nec vident ceci hunc ipfum
locum., quem magno fibi przfidio efse putant , ad- |
uerfari maximé. Nec enim hic iuftificari efl
Chrifti, aut alterius cuiufpiam iuftitiam ei, qui

ificare hocloco fignificatiuftum fe oftendere , ac de.. 2!id. fi

iufti-|
p UM

—
w

Ed w " d

C EE Mu atipeyieumenitercpdi Mu um i T L TTE 24 " -s

TOE RE

indi "asb

Vr

. ficatur

UE a,
E ,ge**"?&x'þef* N
$ R N

diþ'pu[as f* ; cá ergo omnia fuperiora difcipulis fuisl m

qe CT yUASPrynes

mali verbij
M N M : : *
pediat,quàm fiaut offenfo in concionatorem animo PC a9dk [
[ut, aut contrario iis que dicuntur affectn fit occu pa- i

C hec fortaíse cauísa fuit , quamobremabillisad folos| . i

1
j
i
1

qua erant fpiritus Dei , percipere non poterant; a-] - l

perte i Fforum hypocrifis apparebat.Quamlibet ma- :d

plusindicat,quàm !

* : i ; 1
nifiid Euangelifta declarafset. ErgoetfiChriftusad: ^ — 1
j

1 d ; ", i x 3 , 3 i * L] Y :
quitur moderatiüs, fugitque eorum inuidiam. Iufti-! tuftifcarel -

[

ii ts died

TOE R

E PT SSERERIET RUR

A DVTSSP

Bu 44 C ONSEE.

—R NI n UTPAOEETTURESTSU.

Abomina-
tio apud

[ Deü quid

dicatur.

. m

324

— jOAN. MALDONATI

CO Ni Nï EN :f E 325

ficatur imputari. Itaque f1 x hocloco iuftificationis

| MPa M |
Iregula famenda eft; nunquam 11,1.&15&1"1 critimputa-|
Irione iuftitie haberi iuftum. Deinde nó animaduer-
* » R * . xX * N
ltunt homines in boni tardi eo ipfo ,quód Chriftus

dicit, Fvs eftsrqua teflificatis vos coram bominibus jindica-
re aliam císe iuftificationé, qua non ipfi nos, fed nos|
Deus iuftificet, & iuftificet non coram hominibus,
fed coram fe; id eft non fola opinione, nó folaimpu-
atione rep utationéuc,fed veré,atque reipfa. Hoc e-|
nim Hebraica phrafis fignificat,coram Deo,prafertim
cam alteti opponitur phrafi , eeram bominibws. Eaigi-
tur iuftificatio , cum huic,de qua hic Chriftus agit,
opponatur, & hecíola conftét opinione, no vtiq; o-
pinione fola,hoc eft imPutatione iuftitiz,fed re1 piä',

iniufto iuftum facere , quemadmodum vox ipfafo-
nat: tamen duo verba,quz illi hocloco copulantur,
efiiciunt, vt non non veram ,led opinatam iuftitiam
fignificet, Fos, & , ceram bommibis, Q'üorum duorum
verborum vim quifq uisad cum modum;quo paulïo
ante diximus , non intelligit, huius loci fententiam
intelligere non poteít. Quód fi hec argumenta hic
non haberemus , tamen ex aliis locis perfpicuum

cum iuftificamur , veré , propricque ex iniuftis fieri

eflis, fed inflificati efl ia im nomine Domima noffrs lefu Chrifer,

eo'in fpirito Deinoftri : nifi ,ánte quidem fornicarij,

. lidolis ferdientes,adulteri,molles, maículorum con-

cubitores,fures,auari, cbriofi,maledici,rapaces fui-
ftis; (de his enim locutus fuerat ) modó n6 eftis,quia
iuftificati , id eft iufti facti eftis ? Quid eft quod dicit
Rom.s.t. Hsflrficati ergo ex frdepacem habeamus ad Deurn,
nift cum iam non peccatores , fed iufti fimus, pacato
adueríus Deum,& tanquillo fimus animo? Sed hec
quzftio copiofius à nobis, &
Rom.4.3.4.diputabitur. :

/ b j : E
admiramur landibus in ceelum ferre. Dubium veró,

cuius rei ratio reddatur. Nonnulli non eorüm, quæ'
dicta funt , fed eorum, quz intelliguntur , reddi pu-

itant. Intelligitur ; cordaautem velftra plena funt ini-
|quitate , huius ; inquiunt , rei redditur caufa , quiaj

quod altum esf bominibus, abominatio efl apud Deum. Ego
pOtiüs credo cauílàm reddi diuerfitats diuini huma-

bonum iudicant, nó etiam veré apud Deum bonum
fit;(ed quód frequéter cótraaccidat, vt, quod homi-
nes admirantur,id Deus omnino reprobet;atq; con-

enim id nomen nó qualecunq; malum , fed tam ma-
enum, tam abfurdum, tam hiorrendum, vt ftatim vi-
fum, velauditum non folàüm improbemus ; fed hor-

hominum opinione bonum;jita cum dicit;abopunatio
eft apud Deum , íammü Dei iudicio fignificat malum.
Sententia fepe in diuinis litteris celebrata. Nunquid

Jeenli carnei tibi (nmt , aut ficut. videt bomo , €7* tu videbis?|

Iob ro.4. Nereficias vultum eiue, nequealtitudiem fla-
[tum eius ,quoniam abieci eum y uec iuxta intitum . bommss

'.,Ve.' : ; ; : FK j : N L
& veritate conftabit,eficiemürq; per eam veré apud
Deum iufti.Ereo quamuis iuftificandi verbum fieni-|
(* L- P * E *
Hücet,vt Aäguihnus interpretatur, vere ex 1mipto,aut|

eífet diuerfam effe iuftificationem noftram , nófque| .

iuftos. Quid enim eft quod ait D. Paulus 1. Corinth.|-
[G.11. Et bec quidem fuiftis , fed. ablurs eftas , [ed. (anclificati)

loco magis proprio|

Quia quod bominibus altum e$l , abeminatio eff apud
|Deum.) Altum, dixit, quod admirabile eft, & magno| -
in pretio, quia folemus qux magni facimus,quaque|

níque iudicij , non quódaliquando , quod homines|-
demnet. Hoc efb, abemimatio eff 4pad Deum. Significat]:

reamus etiam , ac deteftemur. Itaq quemadmodum]
cum dicit,quoed bomunibus altum e[P fignificat fümmum|

À

b

C

D

AL

E

q-6o-& Theophil? Antioch.lib.4.alleeor.& Euche-|

l(et. Quidá ad füperioré difputationé referunt ver. 9.

ego Imdico. Homo enim videt ea, qua parents Domimus autens)
imtuetur cor, 1. Keg. 16 7. Nunc vos Pharifzi, quod. deforis

plenum eft vapina, 77 iniquitate, fupra c.11.39. & Matth.

ta ànobis funt apud Matthzum.
I9. Homo quida erat dimes qui inducbatur prpura,e77
byffó, e* epalabatur quotide [Blendidé. ) Pxima hic qua-
ftio eft illa vulgaris num hzc hiftoria, an patabola
hit. Theophylactus quidem non folàm parabolá effc
putat,fed adeo certus affeuerat, vt qui hiftoriam efle
dicunt ayerracinfipientes appellet. Iuftinus quoque

rius in queftionib. in Luca, & Chryfott. quattuor dec|

anima;c.de fubftátia anime. Clemens,vt videtur,lib.

hom.de beato Tob, & in hom.de eo quod fcriptü eftj

|hiftoriam, non parabolam efle ad informationé mo-
lam ex rebus quaz poft hanc vitam fiuntfumpfiffe vi-

quod minüsalioqui intelligeremus ; afferatur , x iis
rebus fumi debeat;que nobis ante oculos obuerfan-
cur;quales profe&to ille nó funt, que inaltera gerun-]
cur vita : vide alia huius reiargumenta in fine huius]
veríus, & ver. 20. Exemplüigitur hoc eft rei vez? ge-]
ftequod folus Chriftus,qui vt Deus nó folum quid-[:
quid in hac,fed etiam quidquid in altera vita gereba-
tur,recte fciebat;narrare potuit.Itaq; voluit oftédere|
eius hiftorie narratione fe Deum efle,&penes fe eius|

quiddá ex vtraque, quaiis apud poétas Tragicomoc- ;
dia elfe dicitur,atq; hec ipía eft Iuftinifentétia. Nam
quód diues ille,& Lazar? fuerit,quódq; ille in infer-]
no fepultus;hic ab angélis in inum Abrahe portatus|
fuerit,hiftoria eft.Ouód autem diues ille cum Abra-

probaturi fümus;nec enim , quiin inferno funt,fan-

eff caliciesey* catim mundati qud autem intus eff vef um -

253.15. Omnia quz víque ad ver.19.fequuntur, expofi-

Lazato homiliis,vbigs parabolam vocant. Alius pre-p
terea nemo,quod fciá. Quin omnes alij auctores hi-
ftoriam effe dicunt. Iren.lib.s. c.63. T ertull.in lib.de]

—

?. Pedag.Chryf. etiam hom.6.in .epift. ad Cor. & in]

in PÉas. rt.Redime meset vnfévere mer, knbr.in coment.].
Euthym. hocloco, quorum fententia his fere argu-|
mentis probabilis efücitur. Primum quód, vcadno.]
tauit Origen.in c. . Iob, & Chryfoftin hom. de La-].-
zaro,& diuite,in parabolis nomina perfonarum,que |
; introducütur,exprimi non foleant. Quo argumento
. JOrigenes;alitque auctores aduerfus quorundam Iu-|
deorum opinionem probauerunt librum Iob veram|.

rum fictam. Deinde quód nullam Chriftam parabo-]

deamus , quoód , cum omnis parabolaad docendum,

effe 6dé. Vera hec omnia fünt,fed credo ego;necío-| -
lam hiftoriam,nec folam parabolá effe , fed mixtum|

ham locutus fuerit, eámq; rogaucrit, vt Lazarü ad fe|
.|mitteret,qui gutta &que linguá fuam refrigeraret, pa-
|rabola eft hiftorie adiuncta,quemadmodum eo locoj

Num hazcl
hiftoria an[.

parabola

L
: [
eet
v
Y

'H
j »
4 Y
ul
V
[ 3
-
,
:
K
:
T -
P
4
Quorfum,.

&os rogare folét. At quorfum fiue parabolá,fiue ex-
empliü propofait, prefertim cum paullo ante nó iam.
de diuitiis, fed de adulterio, & matrimonio difputaf-
Facite vobis amicos de mamona imiquitates , vt cis defeceritus,
recipiat vos in eterna tabernacula,Gc,non potefW Deo [eruirey
qo" mámona, ver.3. vt Chryf.in honff de diuite, & La-]
zaro , & bene aptéq; hec hiftoria cum illa parabolaj
coheret ; eftq; vero fimile Chriftum poftillam addi-i
diffe,vt quod parabola docuerat;cófirmaret hiftoria.
Sed non facile mihi perfuaferim ea,que tribus proxi-
mis verfib? di&a fünthoc loco à Chrifto pronütiata;|
fed eó potius,quo Mattheus recitauit. Ceterü Lucasj
non habita ratione temportüi;in vnum,vt fefe Ícribét;i

. offere-

proyoiïta

fit hzc hi-[*
-a( ftoria, fiue
parabola.

aE
o du
] P
pufpura'!!l/llflü
Rnf n
du ) ;1/0;
| [ g'!]()üfü
/| MEMARE
- o
du

E Mtem , 10
d d :iwd niü- P&UPC
nintuetit ngcril

tultus

redduntc
szräw
)P 'u.'eþferhe

T

LE e-XPrimi
3 « ier
1. Mif
- Wütttie ]
lt nte

tüttm e.
XN.;

'*Väm. j |
í a/mä dv |
m
4* M

^ ;H.""'x V |
^W Vd- m
n T

j Chriftus.

- Jéup.cap.7. di[cedite 4 meomneso Pti'ü':lj in;lïzfz?dt?f. Et contra M of dici-
s Mar , teipfum nouex nomimetuo. It ergo de diuite , Homo
-|quidamsait de paupere, egenué nomie LaXaviu, At fi «perté
Micat, Panperem buenilem fcio faperbum dinitem nefciosilum|.

D 27'

]az & 25. 12
AExo. 33. 17

Lazatus
3hic diuer-

Marthz.

[j

Purpura. j ,'urpuram proprium Regum fuifle veftitum,aut

a. in"|- irorum principum,quibus illi,vt eo vti polfent,ma-
iduunentu. : : P

od d N

'offerebant, locum contuliffe. Docet ergo exemplo,
1quodante fimilitudine tantuüm quadam, & parabola
docuerat, multo melioré pauperum, quàm diuitum
códitionem elfe ; neminíq; fuas in altera vita diuitias
iprofuturas , nifi quatenus eas hic cum pau peribus
communicauetit. Ideo tam fplendidü dcíctibit diui-
tem, tam miferabilem pauperé , vc maiorem perfüa-
dendi vim habeat exemplum,cim is,qui maximé di-
ues fuerat , coactus in altera vita fit ab eo , qui maxi..
|mé fuerat pauper,vel guttam vnam aque mendicare.
Inducbatur, inquit, parpura, c7* by[fo, ez epulabatur quo-
ridie []endidé, Eodem modo Salomon Prouerb.31.22.
Idiuitem , & gnauam matrem familias defcribit. $z7«-
gulatam veflemn fecir frbis by[fus , v* purpura indumentums

P ais

eno beneficio conce/fiffent, nemo ncícit, & ex Da-
Iniel.c.g.7.1 6.29. & IM:*.Cþab,Io.zgt & 11.58, AC 14 3-
144. perípicuü eft. Itaqs fi ram facile Fome&uns vel-
llem credere, quàm credere nonnulli folent, &egem
Ipotius aliquem, ac fortaffis Herodem, aut cezte Re-
gulum;quales multi cunc erant, fuiffc dicerem,& ex
Ihabitu probarem; quamqgod Eüthym..e.x H Q.bï aro-
rüm traditionibus , aut potiis fabulis dicit fuiffe di-
luitem quendam fub id terapus; cui Nineufi nomen
effet. Minuunt fidé opinionis mali auctores Hebrei.

DO PTSPS

] Curpez-|Nonabs re quidam querunt , quid caufe fuerit , cur|
iperem ,nó| — ;
' fdiuit€ no- p
Iminauerit Ínanerit: cum diuitum nora vulgo, & celebrata, pau-

pauperem Chriftus nominauerit,diuitem nó nomi-
perü ignobilia&obfcura nomina elfe foleant.Chry-
oft. ho.de diuite & Lazaro, & Gregor. & Beda hanc
reddunt caufsam,quod Deus banmiles nouit,ata, épprokat,

277 þperl:imtibw n ine di&ürtä efl , we[cie ves vnde fitis,

e faperbos gnorat.Vnde c* quibn[dam densmaculori vir- |

E

D

|regnitum per 4 pprobationem babeo; bunc per vadicinm vepro-
bationis noro. Apté quidé ad mores,nefcio an ad fen-
l(üm. Veriüs fortatle dici poterat prudentie,atq; mo-
derationis fuifle Chrifti , vt pauperé, quem laudabat
nominaret;diuité,quem vituperabat,nó nominaret;
ne & illi iniuriá facere , & fibiinuidiam conflare vi-
jdererur. Itaq; ex hocipfo,vnde probari videtur pof-
íe non hiftoriam hanc,fed parabolam effe;quód non
nominet perfonä* diuitis,maxime hiftoriam effe con-
ürmatur. Si enim parabola fuiffet, & in parabolis
perfonarum nomxina licuiffet exprimere; non minüs
vtiq; diuitem , quàm pauperem nominaflet, nullá in
&cta narratione cuiquam facturus iniuriam , nullam
linuidiam fubiturus, Caterum quia verás , non fictas
perfonas introducebat , habenda ratio fuit honoris
eius,qui damnatus dicebatur. Q uifquis diues ille fu-
erit, ludeum certé ex ver.24.& 21.fuiffe conftat.
20. Eterat quidam mendicue nomine LaXarus,qui iace-
bat ad anuam euts ,vleeribus plenus.) Sicut lummam di-
uitis in hac vita felicitatem defcripferat,ita füummam
nunc pauperis miferiam defcribit.Quód eius nomen
exprimit, ideo facit,vt maiorem hiftoriz fidem con-
ciliet.Conftans omnium auctorum opinio eft alium

füs 3 fratre hunc fuifle Lazarum , quàm illum , qui Marthz , &

Maric frater fuit,quémque Chriftus mortuum exfu-
Ícitauit, Ioan.111.43.& 1241.2.9.10.17. Ea totius Eccle-

fix (cntentia eft , qua duos facit Lazaros , & vtrique |

| À leftargumentum ad probandum,quod fupra diceba-[ . 1

B ignorare non potuüfe ,cum quotidie fuie egrediens|

- Mefiliquis,quas porci manducabant, ez nemoilsdabat, — |

-Imus,hiftoriam hanc effe,non Pambolam. Necenim ?
Ecclefia perfong;que nunquam fuifle;cultum exhi4] — .—
beret. Non folum pauperem, fed,quod miferabilius] - I
eft, mendicum fuitle dicit, & vlcerofum , & ad iana-
am diuitis iacuiffe;qua omnia emphafim fingularem
habent. Nam quód mendicum , & vlcerofum fuiffel :
ait;indicatadeo fuiffe miferabilem , vt vel crudeliffi-|.— i
mi cuiufque animum ad commiferationem coms|: 1
mouere polífer. Quód autem ad ianuam diuitis iacu-
ifle,oftendit diuitem eius miferabilem conditionem

domo ,fiue domum regrediens in illum incurreret; |
& cius nuditatem , maciem , vlceráque confpicere Í
cogeretur; nectamen motum erga illum fuifle com-|.
miferatione; cupiuifle enim pauperem de micis,qua
de eius menfa cadebant , faturari , neminémque illi - !
dediffe. Nam etfi hec vltima verba, ev nemoillida.| -
bat , in nullis Grzcis , & non in omnibus Latinis co-
dicibus leguntur, tamen fiue legantur,fiue non,ma- i
nifeftum elt neminem illi dedifle;cum ad ianuam ia-
ceret expedtans , vt fibi aliquid vel ex micis porrige-]
retur , vt Diuus Auguftinus hom. 7. argumentatur.|. |
Magni auctores myfterium in hoc Lazari nomine »'
obíeruarunt , & adiutum à Deo interpretati fant.|
Legat, qui volet; Chryfoftomum homiliadediuite]] — .
& Lazaro, & Auguftinum Pfal.69. & Gregor. lib.zg.] B
Moral. cap.18. fed iudicium adhibeat,caucátque ne|
nimis liberéludatinre miniméneceffaria. — i ?'
2t. Cupiens faturari de micis , qua cadebat de men[a 4
dinitis ) Cupiens vel eiufdem efle apud diuitem con- 3S iE
ditionis , cuius canes eius erant. Nam e7' catell; jin|Mattaga7 -
quit mulier illa Chananza , edunt de micis , que cadunt| ^ 7 i
f?f nen[a donumorum faoram. Exprimithisverbisextre-] —
mam paupertatem, famem;atque miferiam. Quem-]
admodum cap.15.16. extremamadolefcentis illius fa-
mem expre!ïit,Er mpielädhinquit,ämplere zentrem fuum

Sed c7* canes veniebant, ey* lingebant wleera eius. ) In- Á
dicat íemimortuum adianuam diuitis iacuiffe. Nec|. :
enimad hominem viuum , & vigentem accefliffent
non inuitati canes , vt eius lingerent vulnera, Indi-
cat etiam tam purulenta fuiffe vicera , vt canes ad il-]
lum tanquam ad proie&um cadauer accurrerent,
vt aniem , vel fanguinem elingerent. INec enim fi-|
onificat Chriftus , quod vulgatis quzdam fert opi-|
nio , canes quafi diuinitus impulfos beneficij caufsa
ad lingenda Lazari vulnera accefhifle,vt ca lingua cu-
rarent,quz vim dicitur me;jicam habete,itáque do-
lorem illi alleuarent: fed fuo potius commodo , vt
Lazari (ànguine , puréue faturarentur. Non enim idj
Chriftusaeebar,vt doceret,quid Lazarusleuamenti,
fed quid miferiz, dolorífq; habuitlet, táàmque ipfum]
inopem ac miferum ; diuitgm veró contratamcru-] — .
delem fuiffe,vt,cum ipfede micis, quz de menfaca-4 —— |
debant diuitis,quibüíq; eius canes fatiabantur,edere| j
Inon poffet, cius quodammodo fanguine canes diui-
tis faturarétur.Itaque paucis admodum verbis & mi-
feriam Lazari , & diuitis auaritiam , atque crudehta— |
|tem exaggerat. | : !
azi. Fallum efl autem,vt moreretur mendicu e7" porta-
retur ab angdiy ib frnumAt bmhæ:) Phrafis illq,,. C fi&um &
ff , cx Hebraico idiomate defcendens cafum fignift-] |
care folet.Sed nefcio an hocloco maioré quandá ha-1
beat fignificationé, vt n6 cafu;aut natura;fed miferia i
illa, quá ante defcripferat fa&tü indicetur,vt Lazarus

cultum exhibet , ac dedicat templa ; quod alterum

T 5 T " NTTST

OUMPUT T TPEET EUR

Pa

Inog2-

1

1

opinio de
angelorü

d mninifterio

conüfrma-
|tut.

« Sinus Abra
jhz quid .
ffueris.

Hebreo.rn.
39.40.

;

!

1

1n Catego-
riis cap. de
Oppofitis.

finus Abza
ha.

!

)

1
b Catholica

diadicnibunihestióks ais

W D

Vbi fueritl

IOAN. MALDONATI COMMEN T.

329

moreretur. Quod iplum ad exaggcrandá miferabi-
.|lem eiusconditionem maximé pertinebat. Aliquod

eft areumentum, quód cum de diuite loquitur, non
dicit,& factum eft vt & diues moreretur:fed,mortuus
e(l antem g diocs, Quod autem ait portatum fuiffe ab
angclis,bonorü angelorü fienificat minifteri, Oes,
inquit , angelt admmiffvatorg [aritus fant in miniflerium
ust fét prapter cos qui loreditaté capint falutz , Hcbr.2. 14.

mas iuftorum à corporibus egrellas à bonis angelis
in coelum ; iniuftorum veró à malisin infernum de-
jportari.Nam tanquam rem nó omnibus cómunem,
animá Lazari portauerint ,1ndicans animas damna-
corum aut non ab angelis , aut nonà bonis portari
j/olere. Etfi Hieron.in 7.c.Danielis, & Ambrof'lib.;.
Jspiftolarum epift. 21. & bonorum, & malorü animas
3 bonis angelis illas in ceelum , has in infernum duci

probabile. Verum quod nonnulli Theologi,ex hoc
j;oco colligunt animas corporibus exutas moueri nó
j»otle loco, quódab angelis quafi mortuii, & ignauü
onus dicantur deportari,nimisargutü eft. Nec enim
Iportandi verbum eam hic habet vim , vt fignificet
jonus humeris geftare;fed pro,ducere pofitum eft,vt

—

juidangelos manibus fuis portaturos Chriftum , fed

. ita ducturos,quacunq; incederet , itáqs protecturos,
vt non magis ad lapidé poffet offendere,quàm fi ma-].

nibusgeftaretur. Eodem prorfus modo hoc loco fi-

iducine eas demones inuadant. Quare non magis ex
hocloco animas,quàm ex illo Pfalmi Chriftà moue-
ri non poffe, probari poteft. : u
Definu Abrahe;quid,& vbi effetymagna queftio.
Nó fuitfe finü ipfum corporis Abrahe nemo, vt opi-
nor,dubitat,& Aug.lib. 4. deaia ad Vincétium c.14.
manifeftü efTe putat. Certumigitur eft locum aliqué
fuilfe quietis;in quo Abrah&,& ceteri iufti verfaren-
cur,di acciperet,vt ait D.Paul?,repromi(étone, Deo pro mo-
bis melius aliquid prouidetejut no [ime nobis cofammaretur,
vtidem Auguftinus eodem loco ait, & in epiftola ad
Dardan. $7. & in epiftolaà ad Euodium 99. Án cor-

Grtegorius veró Nyffenus in difputatione de anima,

& relurrectione non dubius negat fuiffe corpore-

[um. Scd vtrumque ex hocloco haud obfcuré colli-
gitur. Cum enim finum Abrahz inferno,vbi diues]

ille cruciabatur , qui cerre corporeus locus erat,
Chriftus opponat, dubium effe non poteft , quin fi-
nus ctiam Abrahz corporeus locus fuerit;fed requi-

codem contraria funt.
Vbifuerit.fubtüfne , an füpraterráaffirmare nuf-
quáaufus eft Auguftin? homo in füftinendo iudicio
mirz prudétiz.Ná quo minüs füb tería effe diceret,
obftare putabat,quód Abrahá dixerit ver.26Jpter nos,
Q7" vos chaes magnis firmatis eff, quafi fi füb terra vterq;
locus fuiffet, & ille vbi Abrahá,& ille vbidiues ye12«
tantum inter €os chaos effe non potuiffet, Hoc ar-
gumentum poft, cum ca explicabimus verba, dilue-
mus. Ambrofiusin oratione de obitu Valentiniani,

|& Bedain commentariis huius loci in caclo videntur

collocare; fed credo eos de noftro loqui tempore,

Euo tempore cüm in czelum Abraham tranflatus fit,

Confirmatur ex hocloco Theologomm opinio ani-|

fed folis fan&is propriá Chriftus narrat, quód angeli|

jidentur exiftimare. Hlud magis receptum eft,atque|

Jiaillo loco Pf.9 o12. In manibus portabunt te,ne forte of-|
fendas ad lapidem pedem tuum. N on enim fignificat Da-

gnificatur iuftorü animas ab angelis tutó in caclum|

poreus locus fucrit, dubitare idem folet Auguítinus;|

C

D

etis. INon enim o[pponuntur,niü, qua fub genere|.

!

À

llianus Toletan? Epifcop? & ipfe fequitur lib. z. Pro-

. infinu eft,cóiun&tiffimü, & cariffimum nobis eft,&|

&ibifinum Abrahz , vbi Abraham ipfe eft , effz o-.
porteat, in coelo pofuiffe. Quod confirmare videtur|
Chriftus cum dicit Mwlti ab Ortente ; «7* Occidente ve-|
)nient v 7 recumbent cum I brabam , ljaac , ev* Tacob in|
rezne celorum, Matth.8.t1. Legi qui (inum Abrahz il-
lum ipfum Hpamdiüun ;inquo Ádamus fuitante pee-|
catum,fuifle dicerent,in eámq; fententiam propen-
fus eft Auguft.Ouod minimé omnium credibile eft.
Illum enim paradifum fupra terrá fuiffe (criptura te-|
ftatur;finum veró Abrahe (apra terrá fuiffe quis crz-

fteriorü T heologorü obtinuiz opinio,fuiffe füb ter-
ra diftin&tum quiddái ab omnibus aliis ponarü locis,
qualis infernus, & Purgatoriü erant;cum quietis lo-

:dat?cum iam tum paradifus ille no effet, quetir Deus| -
plantaffe dicitur,inuenturis eum,fi effet,multis,fiue
cafu,fiue quefitü induftria. Probabiliffimü quod po-|

cus effet,& fuppïiciis opponatur. Eam fentétiam Iu-

gnoftic.c.4.& Auguftini effe putat.An ab eo loco di-
ffin&tus fuerit ; in quo nücinfantes fine baptiímo de
vita decedentes recipi creduntur, Theologi dubi-

Illud huius proprium eftloci,vt doceamus , quá-
obrem locusille quietis,vbicung; randé fuerit, finüs
Abrahe di&t* fit. Nam ita vulgo vocatü fuiffe,quam-
uis hoc vnum fcripture teftimoniü fit, ex hoctamen
vno fatis eft manifP&Pcä, Sic enim Chriftus locut? eft,
tanquam de re vulgo eo nota nomine,& vfitata.Du-
plex queftio cur finus , & cur Abrahe potius , quàm
alterius di&tus fuerit? Theophyl. à finibus maris,id

inum Abrahe di&ü putant,quód in eum locü fàn&i
reciperentur. Auguft.veró fer.de tempore rro.quód
locus fecretus efset.Otedo egoà difcübentibus fam-|

tant,nec eft quicquá dere dubia temere pronitian-
dü.Si quis ifta requirit,magni T oftati Paradoxa legar. |

&us fit.
eftapricis locis, in quos fe nauigátes folent recipere|-

ptam fuifse metaphorá;quorum hic erat ordo,vt cui|-
proximus quiíq; effet;in eius recüberet finum.Qu&-]

ladmodum Ioannes in cena illa nouiffimain finum
Chrifti recubuifse dicitur Ioanas.23.quia ergo,quod]

|quiamat,tunc maximá capit voluptaté cum in finum ;
eius,quem amat;recumbit,vt idem indicauit Ioánes. !
qui cum dixillet ; Erat vnus ex d;'j?z'pulir eius recumbens
im fiow If quafi explicandi cauffa addidit, quem dilzge- E
bat Iefiss Ectum eft vcfinuslocus maximz volupta- 1
tis , & períona amate coniunctiffimus vocaretur.|
Sic Filius in finu Patris effe dicitur Ioann.1.18.Itaque|
aliqua mihi fufpicio eft non totum illum locüm, vbi
cum Abrahamo iufti quiefcebant ; fedin eo loco il-j
lum fitum, qui Abrahamo proximus erat, finum A-i
brahe vocatum efle; vt feníus maior fit, quàm puta-
tur vulgo, Lazarum nó folim in locum requietis ab|

in loco illi proximo, quia & meritis proximus erat,
collocatum.Quemadmodum cum apud Mattheum
dicit; Multt ab Oriente,e97Occidente ventent, qo recumbent
cum "Lbrabam;l[aac.e77 Iacob in vegno celorisnon folüm
(ignificat multos Gétiles , de quibus loquebatur,lo-|
cum aliqué in regno ceclorü , fed etiam primasfedes|
habituros; feffuros enim iuxta Abraham,Ifaac,& Ia-]
cob, qui tanquá patres quafi primo loco fedétes in-
troducütur.Id enim agebat,vt multoráGentilid glo-
riá maxime exaggcraret.Sicut id hocloco agit,vt La-|
zari merita,& praemium ; diuitis culpam,& fuppliciü
exaggeret. Quemadmodü ergo, cum diuité ininfer-

angelis portatü fuille ; fed in ipfo finu Abrahz, id eft|

no lepulti fuifle dicit, indicat,vt poftea docebimus,

cum (

s

Car locus:

ille quietisf

1nusdi- -

CaP r 80 B.

j
E

iiaodi

-—

fj
pirur
Pom
| . il
| — Qote
Pcazc
q Ua
bere

-* r
; ä(ut Abï&' A |
: ( ;hx üw t
ä&&w i, (

1 ä f
|

hono
us
lj

maol

tindd

0303

(gm

ld Ablahä

! lomnes.
- inumpa
kAbele

,

i, Qu

|
|
n

508

1
| Ril
1 W

1
velidie
iuhifen
ibultor
.
&mgon

4 hnh
3 Mul

NY
WA
tader
M
luy
311.(11
lts

ftn
CCf
QUi
ümed
Ddj
QU 50
fürus

'(l di[&t Y

QUsed
ïMQPu!U

'Oï*fïä i
nl s
MA
1

tari lod

K V btolu] Iu.

nI LA i
ILLC Dfonmtw!
"VU d«
Í |
lat ' " I
, |

JATAAA^VA 00u ]
21 s.,..,—v'.u:h.&['.

r
DOCIUS, guämä /
Dosmand
tutrapere
nixiandt
VOR
"ts -

! i
LOCOSNCQU

" ,
AW
Til L]
(
i

o v Ug
T
J

: Au»ïu liv
i
mu
T v
Ils
t n

L

ov

|
l
!

"

17.19.

Cur Abta-
. ihz finus
di&us üit.

Roman. 4.

330

INIVCAE CAPR XVL -

M " cddtns2k

331

eumin pro-fundifïïmum inferni locum fuitfe detru-
(um maioraibi,quàm ceteros damnatos fu ppliciafu-
biturum; fic,cum Lazarü in fmgm Abrahz dicit effe
portatum,non folüm Hgnificat in lociüm quictis, fed
inlocum Abrahe proximum fuiffe delatum,vbi ma-
iore, quàm pleriq, alij 5 qui codem erant loco, volu-
ptate fruerctur. Simile in Apoftolis exemplum eft;

berent;omnes eius cóforti o,prquntiäq;, & eiufídem
honore méfs fruerétur ; tamé maiore frug:batur Ioä-«
nesqui in finá DRi rec übcbgt.Hoc,mqug,valde mi-
hi probabile videtur : fed quia meum cftinuentum,
malo timidus in affeuerando effe ; quàm temerarius.
Alterius queftionis , quare Abrahz potius ,
quam alterius cuiufpiam fïnus dictus fuerit , Præfer-
tim Adami,qui & in terr.cfïri illg Para.difo;&ln þoc,
dequo nunc agimus , primus vtiq; fuit, aut certé Íe-
cundus, diueríg fünt fentétig. Theophylin cómenc.
.|& Chryfoft.hom.5.de Lazaro hancafferunt cautfam,
quàd Ábraham hofpitalitatis virtute excelluerit an-
gelis eiam, vt ait D. Paulus Hebr.15.2. boffitio receptis,
Gen.18. 3. Lazarum ergo in finum eius tanquam ho-
Ípitem receptum dici;à quo enim nif a.b Abra.hz?m.
hofpitio recipi potuilfe , qui angelos etiam recipie-
bat ? Meliüs fentiunt, qui caufsam effe putant, quód

auamuis enim omnes cum Chrifto in coena recum-|
&

'A xerat ; Et portatue eft. ab augelis in [inum — brabe , ícd
dixit , in inferno fuifle fepultum , id efttanquam in-
utile cadauer in ima inferni parte fuiffe defoffum.
Itaque imam partem inferni, quz per fepulturam
fignificatur , finui Abrahe opponit. Sinus enim fi-
gnificat locum Abrahamo proximum , in quo pla-]
rimum erat voluptatis ;imainferni pars lócum vlti-
mum inferorum , vbi plurimum ponz. Poteft &
hic, & fuperiore veríu , vbi de Lazaro agit, fynecdo-
che videri , qua pars pro toto accipiatur. Nam nec
corpus Lazariin finum Abrahz portatum, nec cor-]

quitur , quafrin finum Abrahe totus delatus Laza-
rus ; & ininferno totus diues fepultus fit. Sed mihi
hzec non tam fynecdoche , quàm parabola videtur
jeffe. Nam etfi Lazarus , & diues ille veré fuerunt,
|eáque hiftoria eft; tamen quód deillis tanquam de|
habentibus , altero in finu Abrahz , altero in infer- |

idum alterius premium , alterius füpplicium , hifto-
" . PORUN e : 1
riz fuperaddita. Ecenim quamuis nec Lazarus in fi-[

C [tamen quia vterquc poft refurre&ionem habiturus|
erat ; ita de illis per anticipationem loquitur , quafi]

Abraham pater fuerit omnium credentium ; itaque
lomnes fanctosin finum cius, tanquam filios in do-
mum patris fuiffe receptos. Adamum etiam ipfum,
& Abclem,& quicunq; Abraþamum ctate prc;ccü'c—.
runt , quia illi ipfi nift imitatione futuri Abrahami
credidiffent , eiü(que quodammodo fïmlhcudm.c fi-
dei fuiffent filij, falui non fuiffent. Sic Aggu(hnus
lib.4.de origine animz cap.5. & Cyrillus lib.rin Io-
ann.cap.52. Placet etiam,quod T oftatus ait, habitam
elfe rationem promiffionum, quz Abrahamo potil-
Ifimüm fa&z funt, vt infemine eiusomnes gentes
benedicerétur , Gen.12.3.&c 18.18.& 22.18.Q uia enim
omnibus inillo promiffum eft , omnibus ad cius fi-
militudinem foluitur , & in eius,vt ita dicam,domo.
Eadem prorfus ratione , qua illi qui ex Oriente , &
Occidente veniunt, nó cum Adamo,fed cum Abra-
ham, Ifaac , & Iacob recumbere dicuntur, Matth.8.|
r.quia tribus illis potiffimüm patriarchis promiffio-
nes factz fünt.
22. Mortuut efl autem q77 dines , 77 fepultw eft m in-
ferno.) Haud dubium , quin Chriftus non caíu , fed
Icerto confilio aliter de diuite , quàm de Lazaro lo-
quatur. De Lazaro dixit, Fafum efí vt mereretur, id cft
fame denique ad ianuam diuitis iacens mortuus eft.
De diuite autem nohn dicit; Fa&um eft vt moreretur,
quia non fame, fed nimia potiüs fortalle fatietate
mortuus efts fed dixit, Mertuus esÍ autem c77 diues, qua-
(i dicat , cüm diues elffet , cui nihil ad fanitatem , vi-
támque tuendam deeíle videretur , tamen mor-
tuus eft, ficut & Lazarus. De Lazaro non dixerat fu-
ifle fepultum, quia pauper cum effet, infepultus for-
affe relicus eft; aut quiaaliud habebat, quod de illo
liceret honorificentius , ab angelisin finum Abra-
ha fuitfe portatum. De diuite dicit fuilfe fepultum,
quianihil poft mortem przter fepulturam honori-
[ icum habuit ; fed fepultum in inferno , id eftininfi-
nam inferni partem, vbi grauiora fupplicia funt, fu-
1 ffe demerfum ; vt Bafilius apud D. Thomam ,aut
Iquifquis auctor fuit;interpretatur. Propterea non
fatis habuit dicere , Mortuus eft & diues ; & porta-

pus eftà demonibus in infernum ; ficut de Lazaro d:|

iam haberent, vtintegra & animz ; & corporis alte-]
|rius przemia , alterius fupplicia declararet. Quod ad[
intelligenda , quz fequuntur, in primis obíeruan-

dum eft.

vidit Abrabam 4 longé , eg* La'(arum in. [ints eius. ) Mi-
rum quantum negotij oculi ift diuitis, & linguailla,
& digitus Lazari , de quibus veríu fequenti agitur,
,;omnibus auctoribus fecerint, Víque có prOräls,vt

dem Nyffenum, vt non folàm membra ifta COrpo.
Iris ,fed locum etiam ipfüm inferni , & finum Abra-|
ha Ípiritualiter tantüm intellizenda putaret : Ter-
[tullianum veróin libro de anima cap. 2. vt anitnam
corpoream eífe diceret ; parámque abfuit, quin
idem argumentum in fimilem errorem compelle-
ret Auguftinum ; multis enim locis ita eo vtitur , vt|
jin eam fententiam moueri videatur; fed vt erat pru-
dens , fe ipfum continuit , nequid teracré definiret:
multos & ex antiquis illis , & cx recentioribus , vt
exiftimarent ignemn inferni non efle corporeum.]
Cüm enim eodem modo de membris diuitis, & La-
zari, atque de flammailla , qua diues vrebatur , aga-
tur ; fi nec illi oculi , nec ille digitus , nec illalingua
vera, atque corporea erant , non dubium nec flam-

E

uum Auguftinum'fx non in errorem , in dubitatio-
nem tamen adduxit, & ita quidem adduxit , vt nec
auderet ipfe definire , & nos praiudicio quodam

libro 8. de Gencfad literam.cap.;. fcriptum reliquit.
s |
lum quippe diuiterm in ardore penaram , &* illis pauperem
m 1efrigerio gandiorum intelligendos effe non dubito. Sed quo-
modo imtellgenda fit la flamma inferni, ille fpm Jabrabe,
ia lngua dunitis, le digitus pauperas , illa fitzs tormenti, illa

tos€ antem certantibus nunquam ipuenitur. Libro autem
21. de ciuitate c.10. ignem quidem,quo poft refurre-

dicit ; illutn auté incorporeu fuiffe , quo illius diuitis

B |pus diuitis in inferno fepultum eft , & tamenitalo-| -

no corporafua loquitur, parabola eft ad exprimen-] :
nu Ábrahz , nec diueszin inferno haberet corpus;E
23. Elewans autem eculos fnos , cim ejfet i tormentis;].

D imultos in errorem comfpulerint: Gregorium qui-—- |

mam veram fuille; atque corpoream. Quod & Di-|

Íuo deterreret , nequid certó definiremus. Sic enim|

Melimi est dubitare de occultis , quàm littgdr: de incertis, 1«j

[Hilla refrigerij vix forta[fe à man[ueté quarentibwa,a conten-|
i

&ionem crucianda funt corpora corporeum futurü]

CUP " "TE I D

An ignis
inferni fit
corporeus.

anima cruciabatur. Drcerem, inquit , frc av[uros frne vllo

)

P

| ERE CRET þo——

"

: V&rL*M.

.* .
»

Obferuaxk»
dum eft
hanc pat-
tim hilíto-
fiam,par-
tin! para«
bolieffe. .

- du frnesn ecíTafr certentium ves imcorporales, habentes ta-

igo vcrà Eterianus lib. de regreffü animarum ab in-
eris. c. rz.exiftimat animas , quamuis corporeanon|

lintelligentiam,non ad veritatem Chriftum locutum

P

33*

IOAN. MALDONATI COMMENT.

333

[iso cerpore fparitws ,[rcut ardebat apud z:nfäras illg diuesquan-
do dicebat , erucior in bac flamma 5 mft connententer r:eäan—
deri cernerem talem fwife tllam flamam , quales eculi , quos
leuauit , «9* LaXaram z/idit:;qwæle l(ngua , CL äumorem
exigaum defideramt infundi; quali digitus LaTari , de quo
id fibi fieri poffulawit , vbi tamen erant fine corporibua ani-
9m4, [ ergo incarpamlza: 2" tllgj?dfi:md , qu« z"xaæ]it g.e'y-'
illa guttula quam popofeit. s qualia etiam fant vi[a dermien-

men fimilitadinem corporum. Polteriores Theologi ani-

que verum ,atque corporeum efle ignem. Nec fen-

refurre&tionem,anima;alium;quo poft refurre&tio-
nem corpora ctuciantur. , exiltimauit effc ignem.
Necenim dubium;quin idem quo anirz noftrz,&

rcfurrectionem crucianda fuat,idem eft. /te incuir,
"n ignem eternum ,qui paratue eff. Diabalo , eg augelis eisus
Matth.25. 41, Vulgaris opinio eft; auctorémque, vt
opinorgrauem habés Auguftinum , locutuin Chri-
ftum de membris animarum Lazari,ac diuitis , qué-

iladmodum de membris Dei. fcriptura loquitur ; non|

quód aut Deus,autanima membra habeat , fed quià
nos quafi habentem fingere folemus ; aut quia per
mébra corporea & Dei, & animarum proprictàtes
quzdam declarantur ; per oculos vis cognofcendi,

e

habeant membra, fimulacra tamen habere quedam
íuorum corporum , quemadmodum fpeculá earum
rerum , quz illi obiiciuntur ; ideóque membra illis
Chriftum tribuiffe. Nonnulli prophetarum more
rem futuram.quafi iam praterita eflet;narrari putát,
quo eius magis certitudo declaretur. Quia ergo poft
refurredtionem füturum eít,vtanimz vnà cum cor-

quafiiam fiat,/ INecabíurdé dicunt, fi explicaré fen-
tentiam fuam fcirent. Alij accommodaté ad noftram

putant,futurum enim fuiffe, vc non intclligeremus,

iquomodo fine oculis videre , finelingualoquis fine]:
corpore cruciari flàáma diues ille potuiffet. Si quod

fupra diximus, verum eft , hanc partim hiftoriam,
P * f | . Vr 5 AP e * e
partim parabolam effe, nihil hic erit difficultatis.

linguam fuam refrigerarct;poftulauetit;parabola eft
íümptanon ex iis , quze modo fiunt, fed ex iis , quz
tum accommodata. Finxitergo Chriftus membra|
&orib* minüsanimaduerfa explicatur quaiftio,auo-
modo diues ; vt concedamus linguam , oculófque
& ciusimplorauit opem. Ncc enim fanctos dam-

nati rogant. Sané ita eflfed ea pars nó ad hiftoriam, ]
fed ad parabolam pertinet. Nec putandum eft aut
/ : X u :

maduertentes peenas illas inférni fere femper in(a-| -
Ictis litteris ignem appellari;recté iudicarunt meta-
phoram effénon poffe; quz tam perpetua effet; ita-|

tentiam probarunt Auguftini-qui alium , quoante|.-

quo angeli crucientur , i gäiai&tLAtQLli ille; quoan-|.-
geli nunc , & ille, quo corpora damnatorum poft| ..

per manus , ac digitos visagendi, pet l'inguæ*niv vis| .
guftandi., & omnino fentiendi;atque loquendi. Hu.1 -

poribusaut pramio,;aut füpplicio afficiantur,id dici|-

Quód enim oculos diues ille leuaucrit, quód cum]
Abrahamo locutus fuexit, qubdguttam aqux, qua|-

poftrefurre&ionem futura funt, & ad noftrum cap-|
qua non erant , ficut parabolam ipfam fuper hifto-[

riam finxit.Qua ratione & altera maior , atq; ab au-|

habuiffe,cüm damnatus effet, rogauit Abrahamum,|.

nunc cos,qui in inferno fantab iis, qui funtin co--]

A

B jf

- [adhibeatur,nihil refert fiue à re,qua fieri folet; fiue à
jtequa fieri potuiffe videatur , hoc eft vero fimili fu-

' |vinca diem laborauerunt, mercedem foluat; fed erat

É |vt quiin aliquo grauiffimo periculo verfatur , huc;

|eft;quia morale., & víitatum erat, rémque facicbat
. [magis vero fimilem, & fcffcicacem Abrahz , diuitis

|conftitutum clamaturum, petiturámque.Memento

cumprimis grauis in libro de erroribus profana-
rum religionum videtur exiftimare. Obiici contra
lhanc fententiam potfe video oportere parabolas , vt
Ízpe docuimus, ex rebus accipl vfitatis; quare fine
hiftoria eft,fiue parabola, illudidem fíequi , damna-
tos auxilium à fan&is implorare. Nam fi hiftoria
quidem elt,iam factum id eft ; fi parabola, folet ficri,
cüm àre vífitata & notafumi debeat, Reuocandum

petituros , quemadmodum Iulius Firmicus au&?rïæ

[memini;aliquando partem aliquam parabole non
lumi ex re quz fieri foleat, fedquz vero tantüm fi-
milis videatur. Cum enim parabola ad docendum

matur ; parem enim adperínadendum habet vim.
Non folet fieri,vt dominus vinez zqualem illis, qui
vnam tantüm horam, atque illis, qui totum in cius

vero fimile ,.vt fi zqualiter breuiore licettempore

|fa&tum hocloco; non folent quidem damnati , nec
Iforta(fe poffüntà fan&is opem quarere,fed erat ve-

. |rofimile, & noftrisconfentaneumaffectibus , vt (i|-
[quis in media czuciaretur flamma;aquam peteret,&|. -

à patre potiffimüm fuo, fi eum forte vel procul cóf-
pexiffet;peterer. Nam nec illi damnati , qui per ftul-

' [tàs virgines defign&tur,finito iam iudicio, & in coe-
' lum cumfíandaisfuisrecepto Chrifto ad coslum ve-

nient;ianuam pulfabunt, dicéntque Domine , Domine

llaboraffent; zequalem folueret , & erat idad fenfum|
|parabolz inprimis.neceffarium, idco dictum.Idem| -

. [in mentem le&tori eft, quodà nobis alicubi dictum ra CAg. 2d, |
Mat[hv £. ;
M

Parabo!a
ex veti-

tüm norn-
nunquam [
fumituf. -

11.14. 1j«

Matth.2f.

aperi nobu, ícd erát.vero firnile id facturos effe , qui à

. [conuiuio nuptiali excluái fuiffent. Qubd quidam,in|

D

quibus Chryf.homil.de Lazaro,verbum illud ; Cum
ejfet sn tormenti, ita exponunt , quafinon vnum ,fed
diuería tormentorum gencraá fignificentur , quibus

II«

Diuetfis
tormentis
cruciatüs

autem dicit /onge, idem eft,atque quod dicit poftea
Ver.26.e9"m bis ommibus inter nos,eg* vos tbaos magnis fr-
matum eft :itaque illic explicabimus , rium loci dift-|
|tia;an ftatusimmutabilis firmitas fignificetur. Hic
tantüm notandum apté id oppofitum fuiffe, vt mi-
feria diuitis illius exprimeretur,cetiam ab iis,qui lon-
giffime abeffent, opem petentis. Vfitatum enim cft;

illàcque circunfpicist; & quécunque, quamuis lon-
gé profpexerit,eius inclamet auxilium. Di&tü igitur

veró illius extremam miferiam exaggerabat. Abra-
hamum füupremo , diuitem infimo fuiffeloco, hoc
enim eft longé vidife. Solet queri num dánati bea-
tos videant; & quód videant ex hocloco probari.Si-
ue videant,fiue non , qua in re Theologorum puto
fequendam effe fententiam ; certé ex hoc loco pro-
bari non poteft,fi, vt diximus , parabola eft.
. 34 Et tpfe clamans drxit. ) Non dixit, non clamnauit
vere,fed erat vero fimile hominem co loco; eo ftatu

cnim effe parabolam.Dixit autem clamaffe, quia di-
xeratlongé Abrahamum vidiffe;Gcnon potcrat cum]
tam longé pofito loqui;nifi clamando, vt magis pro-
babilis effet oratio. Aut vt ait Chryfoft. hom.r.de La-
zaro,vt peenz magnitudinem declararet. Magnejin-

quit;pzna magnam vocem reddebat.

lo aquam petere, aut poft vltimam refurre&ionem]:

Pater. /brabam miferere ei.) Multi querunt cut.

nen

idsdidss

"

J
LABINDURR

fimili tan-] .

Matth. 3o. D.

eftdiues, ].
mifer ille diues crueiaretur,probabile videtur.Quod]

w

——

3 fo12 057 P

* i
o;fm
m
,Pztcma
lx
lii
(eris
onil
teris
N
us
ol
fl
m
PCI
Afe$
- JeOn
/Abrzä
M, Q
lm
(Vox p
pulicr
timt,of
Md
ïyes'xs'm

J Vs ii

a.
Q enmi
Y

m

m .þ "—,--N' "
' NILIVCZ |

inde libc-
$s lnde S
jebat fe 6 minüs
et? Sclcþ ÁAÁtnó ii
ias releu : etit erum
Ó vt poenas 5q; non p OH'?SV. "
fiberee cur noö pOfTe'ldeox(äib el n0111 ähr iftns g'ui
' ininon iadus) iu ! aiut-
ioné direxc-| À ;:ariOfm"':äm fibi a((i*ät yolebat 5&2 ; &tamïazari,
d orationé d heo- batgu ique efts us ss pesi igueritLa "E
EE HIH OT & The: Ícieba : que Jri non indigu retur au :
.braha IU ; x idé vtrum illos finir Tl Iberetur ai
| d Ab thym ! 1lll1m';' uidé: iatus illos AtU,vt -T hibe le-
feda. o;Eut ititen . i[s] ciatus ill .a-cnætu: iquíd exl : inel R
10n ad La hom-ö' v erituir cepi ipe illutà ,vt dam iro.cui titáauar eri-| Cár
non foft. imant à feac i lenora s tem1 : [ret;vt iLazaro, ctltlaq, eri- tids , —
ia Chryfo iftima 1. quas à f iamium ig i ; ficrlPo ieüumà La "p peums erat v jgrpetn aliud
rieC étus exi iarum , q Graliari in Lazarum, |& fi ilium eum i(le,.Cur e a? Quia uid d denjs
E | us L] : laru I A r L ln L od l]xllll ; Flllfre. à etl * ) '.S' 6 q * uid lcuf.
TM 3- phyla iniuriai didifse fuifset i poffe. Iam ilij, a ticutum iái leuam i flammis, ijs| u
W | us re ipfe fuifs: O | x jpetitatum : iám 5i fla trarij Éesri
! Q nc L (Rt:a hac vita diam 'Laz- i eaue A hudq diis po ià enim indi- tier
| | j Or €i in , : icOr ue Cum b læ, .D.x üama 'n*mc ) traïla-- à -iftusl-,,- :
U j "n iquus d mifer , neq arabol uus,q inem i xatéctclan t CREIMN ii |
d ! m 9 mp t lo . homi etiturum ; e volui Lari tunc in
stl àmin liàsa braham : odu ham, imile titu affe v : arit 4
TRU qua e faci n Abr. ffein m Abra | — lüm Qquam pe iam forta ilio Laz indi !
| : ',oqu ecult me -*sculn U cfrct * a ïd,*aq : 'f*jïl etiam ille auxi p8 izarus
n ide nequ d fi&u 'us potiüs ci ratio laliu Simulet iues ille lio La nem
TM Iximils ilfe, fed fiet iftus p 'tävïo. ilius,| B dnuii is diu ita auxi . fed pa -
hhütorm | dixi fuiile, Chrif induxi ifimili GAU 9 magis c hac vit uan, ied p ve
E r tum ergo .-*mln Q at ver -H'e. r 'uan[ - -us 1in. p -uitcaq Ctlt?& j [
Ilet lr . . Mocu , Cur loquét fis er m fui | jcareq àm ci m à di amp d :
" BQ Es Lazato. iim dec loc . ater getet; 'us nüq O ve extr , :
Gd u fcl'x cum La: ; enim AZAEO IOC um pare dig izarus à Lazaro vel átum extre i hanc h
ä:*oidi*ïumi--v |» |quàm llior. Mu. àm cuir - UE OU |gaiffer. iues rnun tulam ; "mum dig ceat
j ia xrobabili qu is cóm b alio qua is, — |guil at;diu irguttule odl vtdocca :
hl IN iO hafno, h mu *;n a t1on1i: ipetier u CL o ime UM habcta p q
02 pl : P Abra braha iàs, quà ipfo ora p idem p: Hác eiti tit, :nfa cà
tf ] | £U H dU atre poti exordi eddat, in ivi rhorsra po uam di o micas c'uttár !
i. rimu buità pai 'eà in lum re« od in lgito h«r &,quam Lazato lucratg bti-
C 857.]P & de "?ropterea 'bencuo inde qu ! $ tlaaqua , ula i dare no m o5 |
n . | Ioan, ffct; PfOP fibi ! Del.n & : jut iuitem , q tenti da ! petenten - 1
Depfn) — : s tete. & fibi ieat. Deir batur ,. : vim g 1te1 eten )€ tem |
inilifih . opem ]vocan jonis mor domin hinusn ]Chritt "ib x mà ler. 227. : hac 1
Jmilipwi. atren iferati odo Tet; & fin T^ NMEHDI inorem o uft. ii hom.de
mDCWIm-Im:ï naco m qu ium p4 — itaque : TE : em muii Celebr;: &Cem rat mi .
PC Jatcr brahat mnium .Ctur ; eft ce aquar i notuilfe. F. C.IO.C - Q;ztggue nma.) P
lls qujis: tsf us ; càm omr e vocar officium eft Cpa ioponn 5.Mor.c. Ms gt Fs :
u hi eCo à rabat: omin $ ius OL : E nerel e k.hb'l ; etytgu i&r:n .4. » Ootius :
nnmïlüsrumg;; li; AImPC . GUS 5 t .Cur RORX | - d l- e,« Gr - la c&»P , I4 Cr'aCt : ,U*HIP TR 1
: i : a 1)5 : : fed IP .lias cra 3 a : 3 : dö ' 13 ; OFC) P (- ntenti dm,qu : ( llsab : etit? X
u',ledeïaïxï*a"-*- lalterius , ter fami p P t moa T P zdà fe Hb i li gue fol itionem p 5 !
n |aite ater 'fem voCet ; nine FE UE S e:lmg" r;quare ling riectátio perti- H
"tpore ifuz p: : atrermi vc llat nomi: re "t refriger retutjqua 'efrig bolz p
r dom erarc. — Cur p l0 appeliati enofccere, Ftr vretet bro r ara ini-
'« ' « 1 ; : E : 1 n 1 111 P ml
dlenfum s imp bam.) n fuo aP m cog ódue lm totus od meir fenfu : rem
du lm | Pater £ hamum $ de nomin ilem etl: Dau- Àmalijc inguz , qu odó dixim fed vni,c ! TL
328 brahan le, & Gent ando p iqu ideet lmg. dum m ti corpori,fe utein bi s j
ia m fe & lieni, olent 'atereu loli q JGrHéommo jo totr ct it; lingu: mé-
titlete edatíe. ius nona . Sole. Ine pra t.qt itadtie 1 ] petit, dicum
"ii fte T bere. ine p dam bat:V, jMque m EPPT ÍA . "o ;j
ot 1e eiu de : vUPHE. en ne lareti um a; is,quz
TM ; Ie n fibi : t,n .ad mou d oftula : jeeratic alpi q
00 vt filiamqt nire fjl liciant, baadm ód o refrigeratio ex i fitis ,
Ávl | : » e " C 8: ; u : : alllp . : *re '.(& a 3 ltur * r-;-
is fubueni rdiam l. Itur verba ; m,&q i| [mam 1g partere bro; fent dimé tor.
;;:,QC!C&'»L,&: rnagls( ^ 'ferlco la IgItUE * od atre d addlr, inlmæ Px- : !l] mem -thum igpni,maxim Iteti !
x ld ' , vtmi : Sjngu' D& un P s n uö i d im AU uàmá : a póOti ubl s lgll*lï onuenire ? 1
I XCOCUL CO peres v llare. fi nt, « xPx eres&q S,& : ius,q làine d fertim zari conu ir.
g e ta Íü UET ffär nen Ipo x qui dátur prx CA ass Ctits
vipehi ts qampesae ap icit mifer lospo f & quia; pl & La um petit |
,cg,&pufhïï tcs co lonem od di Oculos ntans. D brum? ? i cruciat iuitis; € ott 4 i^
m bl E '[c[äu .& qu' antc bo-s Q&e Qs :l : T qulc : h»ï HS dlu- H.ællcinüncp 3 in CP
n d : eOERE vocat5;ec q lifuam globosc iecti in Ifolet eos, DEMEUS e ratyilic FD 2l |
ln du Abfahanä mifeflagn sllcruciabä:m;i,cgcnim l?älæha" | göueï ^ v(tægmachog?uïn dng*aaä (äylgünus äï.da: |
. Dl /. qua ubu tis eft. E I2, l1 qua 4j — - cibum us intum lft. 3. Aug & à
at, um lm"*q m,qt icantis fic vlcera, iftus data;| ]hic cibu inguam tárit d l. c.20. dunt
b m i^ ; ' matru : mfnd : are; i À r Ch[l' a u- : $ el hngu : hb' If | ftoral. lam red : )
:216,9""/ flamu 'eris met s clam luit zaripau-| Tquo vel 'nelium 3. p-Paft bi aliam red: in- "
r . aUP. upcfe ue vo a'Laza d q -jd CQU ; rcgor.a- hCU Vnde
If V-OX,P las pat t. Itaq eríona L ilteram ftolaa xlxal A 38.Grc BP zato aj -affet. jonem, . | :
L ! »ublicas v folent. illuin p 'NiCC5 ,a itàl - a.Euaneal.e. 1. . de La : ecc inionem
ld Oib k ublic tare lolent m rdurn que vices , s NH r Euang hom.r.c USePUS peced Mb c
Hs Mu | nt, often utem iufq cus iu hac | Teue ft.hoi t procacit cüfertut, "hifque|
WW ,/ t O& )»Deràá dlt etet vtt . "us in : haG q hr (QL& NURU u Pr citcüfe Is.m29n :
"'&mïmöï:qdw : äcn * t, opec dc,ïc, Laz,.al?1 D. in ns & Ct V,»-»dlmg. ' vuleo cir i Certis,t r Xl* pf !
Iw | idetut, ften -H iuesin m,quód 1 quz vulg (cd é ce stna p
O as N Vlde ;vVto tata r t D TE aln,,q As ua ((,d bf! il
..,,'qubm»; | vt isinduere;: mmut: dicat, d 12 cautam, illam q àm vuleo, mem . CCa-—W
vidu od . | n ifie comm menaica N RE lligimus;i o tántüm v d uc imé pe
kuQW | l s I fuiffe in altera I Lin aquam.) -dMigimi ccfto tántü jjs quemq naximé !
WUA 2 lterius iues in alter etatup, 0 15 AqH - [te r FOH FRHICHL ; 5jedquem $ ma lonemj
h idaffer ; diuesin? letatur,. [nin b i ck inc n effe, ijs quibu atio |
i f Vices dïui'il*ncandicabaï d;rus inaker:t"m"mägä(quämPla't: ngä Cïibusnat'?rmffïPPhcla-) qnuf'vf'flqdmmïïm illum Matdis. 4j
us Jmenes Vi ao fibi anq; pxom k um cide isà crutior in bac bst igi n PPIPHA A
U WY j . tis, & Lazä'g baturJ EU -un".'ïs . & E ,-veba m aU . ( ruim us a Acra R rYabDaA : ui 44 À
/ 128 T 2?taDe w,Ut d .nlat? as &Pt à 'DS 4 .-Nf niui P s t 7141 U 19gno . : thng $,
k | -puiqe cuer t NT 147&4??., iple ve um,gcpl inecepsr . méient d dici YO. T BH ifto ine fibij 4
| tatz i M at,V, bt 1S P x ua,,. : Vt p Q&J De Cx : aC tàm ,
| pb rog.., ia oration: AUE hamq i es, ucrit. uamP jqui aquat: xré.li- :
| nontor. aot iim Abrah. m incip xt| — du itcuraq d ffmq * [Iet, aq i ardoré,
M A " C ferat? ngrat enim J sfrogare -,ube?-!-, red NI uanor UQQUIP, is fnmmm Greg. *5
g | ! loþem- '-'batlxr- j $ VIFOS iquem fieri thitti. i um ;ulaqu Q2e c f ex! us inis fu loco EL ,edäï
«l : | at jemu 'raliquem um muttd. Jexungu e -«».r-ni?C'.. iturhot hoc idédo Anime ó
"x : Inon patieb n folea ia eraiqu arum m z um Hatur; primiturtd Ioit ex vidé Ms
HOOF l,& no [th"P' du Laz idoneus| . llisa Larjetain I EADOUURG Colliz toriüi non , erfiinac ndo
* -.n';(.(:;x.khï p d 1 5 U i "'t R ï A E 1 Ee! ln ; i5 ldol $3 118 P ^i f-cd e : &us. tOru | d et ,.dcn
WUM | zlus loCt faciát ; tiüs q 'eridam id UE wap (le,fec tis affe as damna jquod, o
i | ciu llud fa : PO ! frcn. Qupe p emi dari po Datientis al imas da rüqi ilius antüm
« : eli talium em ipfi fer lar tiqu n dari le patietr anlm-,ä orqueri; jbabiliu dinqzd fed
" du d hoc v roga Q. em.*P- oftu Pagr r'equi- f'nqucP )"OF.C. 29. : 'ncdot eftproba O ïgnc,ex-
17 L tcurnon inis 3d P *4 ntlsPQ" p bolæleq Ím .. ul : "alOUOn' du eXPe i c :m loc j[etiam
D At C!- l-nlrlu ub [e egc al-a od fll(ï-& : ..b j .Dl b ietlaln E lol'lcm, 1 .t*COdC E - - i Iicndo,
ao N ino €uiipie. Ícnfus pai 1tatas Futliei ib.4 i iene;fec Dopinion lotaui fi dicile; étus
"D'*W',»l xln Re; « äln e * f ïld M muta ,dl-—, 'üd g0. lgn ? ; 1damP . PNO ^ n no t iteraué
aLf : cu , qu luiffet? I. riftus mu bat di-| - Holürm a cuofut lereipsort. iditer iliui ?r1- terqa El
"a p o m ur 2 O1u u Chrl rte : od : * u * J.ICC.G;P " tem ^L1PC - - d
3 ),"."'l-, ; 4 em * do À ccrct,. : d'alll * c&c a 'T11€0 O. &äll 12 " [TCCI ï ros;. M
jz, d Miméop enim c t docer ilio indig It . jeltc od ryfoft: nl afiuros ; à ;
m i | nim lebat d. Id vt« ri auxilio atvita, F inag t Chry ommunic id ergo p !
b At | : at; Voict & Lazari. iZari a in hac erà (lü-| .^ i& 1 a -iusa&» dnon co : quie oRM. :
E E reba du is,&L ita Laz: Ó dcin ftà- |Gregoriu fleied n ; C(Tc.(i nno —— ;
"LE T u [te diuitis , Itera vit odü dü (epe poftu 6 apuifie;fed unitum ef rapueri hi bena
i, E . . V1CCS iuitem ia madmo. illud od deli- hcnalaP. ^due pu & aliena 14 recep Ü |
Jüj*lb [ | cere ^; D'Ula d : .,ndlg.u Lazaru " d a1t, b 1S fila: ROR dede i l, reéo: ( rIT' && in ]
uX i illàdque po "A diuitis indi; jiffe L. it. Quod J ia fua nof i tbraba fli v I4.) G.Orid: hass 1
Qnit | illà E ilio : obtinu lauit. hdN UNUN. s n 1 & fu u d t liter mala, iftitu bona :: |
-t aux CrO O o poftul n monui i]4 - |qu dixit : miiat :epiftitt Bam-j
dubl OT arus "um v ia f: :g posus mo E Etdi rus f la recep act.hui (
( | I|Laz CUtEutY ula icri iàm ima digi * d- . 24. La(a ulare hyl.lä' Tüpains
lrd m | | : cratj n : 'temäq ! '-,'n,aq".d'* 1aniim ag . t fi4 Q7" ) Cvl ce,q Theop ius fuiffet eà 2
K0 | lau iuitis;diuite A AT 21 ere gc- UtfA ftta :y T Qto oft.& sf filius fu |
[ | jitis; digit o Laz 'e veré g mv 'Bw'h loft.e h fili —
| | UE cate diui um áig o1mnodo im cx re fita] | dsusda 40 ry £ illüqui, cum
. 4 : Lat. '"o4t extre uon tim olit ! g d bferuá iuité il u,qu &
,,malh[' , u ,nflngdt on C(Te:(l la G,t P'a.r/ u Con'lp ei. TC:L» 7 ia-Obel : adlulte. | P 6.
x B | rendum r n para | 'füï'u' andum a ii n Abrah: E
xkuf[jm) ; itum. :ï.tii]] ex Vcrl ndu ln,quodaaln ()b re;m()lnnluo — Ua A E7 38
'33 Uï,j"'!; üa)Pa APE uarce J -,til'»«fc'q"f, bl etat; as x s*
!.»,(ïwm; | : dPOtlulS (ii magis per vtle index —— T
o m huius x llij;cur non, E ECC V N
jj fum axilij; "
m,.'rj':, nt -
',u'l,vw/m'ä : n ETO W
2 l- !
nr,Cläï, | ] FW PC
xfüi" | $ :
p É
bt
9

n

? LOTUMAR MT Ü P | 2 : //3;
336 IOAN. MALDONATI COMMENT. 337 [ 24
icum illo fuiffec ; ilium tamen appellantis. Innit, in-| À. |hamum pracisé refpondentem induccere, non g&—fg D " 'u:ïocu
T quit T heophyla&us ; iZum qua vna ratiene porwit , vt| |fieri, quod petebat ; fed voluit auditores ita do-l. , | Jf
blandé eutn alloqueretur.. Magis placet, quod Euthy-| |cere, vt intelligerent non modó fieri non polfe,j | "m
mius ait, non humanitatis caufla , fed quia pater| |vtbonorum,& malorum conditio mutetur ;fed iu-| | ] ïb j
a * omnium I?dgcrtxzn erat, filium appcllxafic, nam« &umxctiam«.cife » vtitafaat. [taque nom tam Abra. | | äcïve
i5 diuitem illá faiffe Iudzeum. Caterum càm hoccol-| — |hamus, quàm ex períona Abrahz Chriftus ipfe ze£] |
: celloqsit loqnium non hiftoria, vtfapra docuimus; fed paj jponde. — * 21 PS |
* biftoris ett|rabola fit, non eft ratio quzrenda cur Abraham di- 16. Etinbw emmbus inter nos eo* vos cbaos mágnum| "" "
fed para- |aitem filium appellauerit, fed cur Chriftus ita A-|. firmatum eft )ka| 9l m ZoYGUGic, & przter hec oninia.| B u cgoq[
,boza' brahamum appellantem induxcerit. Ratio eft faci-| Praterquá quód, vtdixi, zquum eft,vt Lazarus nücl iïäacpg.wifïgm
lis, vocaucrat diues patrem Abrahamum, vt illum pro malis, bona;tu pro bofiis,mala recipias; accedit| ä,-fadori
ad commiferationem commoucret; poftulabat de-| B. quódrem à me petis,quaim; Vt maximé vellé, facere h 1:
corum , & probabilitas orationis, vt contrà Abra-| non poffum.Namrszbster nos,e7" vos chaos mazuum firma- p
hamus illum filium vocaret. Quod non tantüm| t e[t. G. du hiauis;atquc eodem fortaffe modo m
honorificé, fed etiam irriforié poteft di&um intel-] — letia Latinc legendü cft; fcd errore pro chafmachaos| . . " h | I,Pom?f
ligi; Solemusenim cos, qui nos adulatorié patmo4. |coeptüfcribi. Quidauté hiatus ille effet, quzri folet. (s ls b P
! vocant, conttà irriforic filios appcllarc.ngdid'x * |Plerique nóloci interuallü , fed conditionis immu-I* f'f*/k', ls
Chryfoflomus , Beda , & Euthymius obferuaue-| lrabilé firmitaté fignificari putant. Ita Ambros. hoc| ffdc.mm
| runt, non dixiffe ieCecaccepifti, fed e'zéAaCe re-|. lloco,& Aug. lib.2. qq. Euangel. c. 38. Cliryfoft. Bc- | at
: cepifhs , quód recipere fit ea , qux nobis debentur lda,Thcophyla&.&äuthym. in cómentarijs. Proba-j ädcmh,m
1 accipere, efféque hoc verbo fignificatum aliquam| . |bilis opiniosnam fi quidem de loci diftitia ageretur,| Ruttt
; inco diuite fuiffe virtutem , cuius gratia tot in| |nullus taim procullocus eft, ex quo non polfetani- m
L hac vita temporalia bona accepillet 5 non fa-|C [ma, prafertim quz fpiritus eft; ad locum , vbi diues ii
: tis frmum cxiftimo. Vimergo non in eo ver-| letat, permeare. Quanquam mihi quidem locieti-] - N ï?W
| bo , fed in pronomine , t««, quod cftin Grz-| |amdittantis videtur defignari. Nam etft Abraham, E 2 m
| i cis cxemplaribus , eífe arbitror , quod perinde| |aut Chriftus potiüs perfona Abraliz folam condi-| iusT
|.. . [eft ac fi dicat, ea quz, tu fola bona effe patabas,| | |tionis firmitaté declarare voluit ; tamé dubium non] , fim
[ quibus folis inhiabas, iam in hac vita recepifti;quid| |eft, quin metaphora à loci diftantia du a fit, & ma- 208 1 a
^ . [nunc aliena petis bona, id cft quz Lazarus bo-| jeni hiatus nomine rion diftantia Íolàm magna , fed| | IU
i na, tu eum irridens mala putabas? vt hom, r| | |etiam impermceabilis fignificetur. Quemadmodum| . f
2940 de Lazaro Chryloftomus, & Gregorius homik| |füi ab vno loco in alium vaftus tertz hiatus ef-. & qux
| 40. in Euangclia interpretátur. Quem fenfum| |(et, tranfiliri vtiquenonpoffetItaqueliquidómi] — —— : conpoí
| | acuté vidit Auguftinus lib. 2. qq. Euangelica-] |hi ex hocloco colligividetur fnum Abrahe eti-] ^ —— | —— — :ïawäf,modumn
* ! rum, C. 38. cum; inquit, & dietur » Recepift bena| . lamfi fab terra, longé tamen remotum à damnato-|- a .Jffa?fq'fuia lqus
n vita tua. , illud tangitur, quia falicitatem. dilexit fe-LD isum loco fuiffe. Quin valde fufpicor funmum] — — ïïg,ï,msärmet,qu
euli , nec aliam witam. prater iflam,inqua. faperbustu-| — |hic coslum defignarz, intert quod , & infimum| . | — nrq
mebat , amauit . LaXarum vero mala dict rccepiffe, quia] — |damnatorum locum , Vbi diues crat, maenus vti- " lcnt,&qg
: purellexit bwité vita: mortalitatem , labores , dolores,ey| — |que. erat hiatus, totum Ícilicet fpatium aéris, quod ileftan
j iäf eremnas , penam e[fe peccati.Exgo codem modo diíuiti| |quafi hiatus quidam vacuum , & impermeabile vi- J eunden
* |dicitur , Receptfz bona tua in vita tua ,. quo deillisequi] |detureffe. Non quód Abraham in cxlo cffet , fed] - : J nl
| humanz laudis captatione omnia faciebant, di- quoódiitaloqui fingatur, quafi effetin czlo , quem- : 1 visen
r &um cft , Receperunt enercedem [nam , Matth. 6. 2..— jadmodum fupra diximus ita Chriftum de Lazaro, "T. CM u
: $. 16. quia non aliam crant , quàm illam hu-| |& diuite locutum, vt fi corpora habcrcntgquiæquä-t* : ' bt
|manz laudis, quam qusrebant, mercedem habi-| luisnon haberent tunc ; crant poft refurrectionem E [ d
I turi. Áliud hocloco mihi videtur indicari, &! .. |habituri. Quod dicit «eveular firmatum eff , meta-] i fim.
! tanquam certum , & conftitutum poni, quod & E phora videtur cffe abarcibus fumpta, quz lato;pro- : ub
" Chryfoft. hom. 4. de Lazaro adnotauit, omnes fundóque circà foffo firmats funt. Itaque hiatus fir- quid
| homines & bona, & mala habituros effe; quiin| |matus improprié , & per enallagen di&um ceft pro, (dem
. |hac vita bona habuerint, in altera malas qui in; |locus hiatu firmatus. Quod veróait. t bi , qui velsit Dugn
hac mala, in altera bona habituros : equumbhoc| |Wmetranfire ad vos,mpon pofuntquamuis abíoluta vide- tüsi]o
i, elfe, & natura quodammodo comparatum , vt a-| jatur, hypothetica locutio eft. Nemo enim vultà| -0 w]
qualiter inter homines bona , malàque diuidan-| |cxlo, autàfinu Abrahzin infernum defcendere ;] '-:ïïi?ll.li?a'vf';'l.]
| . qur. Non quód ita femper fiat;fcd quódze com-]| — |fed fignificatfore , vtetiamfi vellent , minimé pof-] : L Doäz i
: muni hominum fenfu «ftimata ita fieri debere vi-| |(ent; etfi ne velle quidem poflünt. | - - Y fumg
: Pgïäf-& deatur. Quemadmodum ille apud Platonem di- 27. 28. E if , rogo ergete pater , vt enittaseum in de-À | : : &däomï
n d ceehár Socras dolorem o & voluptatem duas effe p n patris mer babeo enim quinquefratres s vt teffetur a&äïn
confequun'res ita natura coniunctas, vt necellario altera poít| ^ [Ui ,nc ee ipfi veniant in buue locum tormentorum.) Pri- d müw
Plto in |alteram confequatur. Atque hanc vim habet,| |mum hicquerendá,num hac pars hiftoriz,an para- ïmmim
Phadone. Recepifls boma tua im. vita tu& , €7^. La'Rarus fimiliter| — |bolefit.oni au&ores fuperiolrö narrationé dec diuite, uP :
mala , id cft recepifti bona , qu& tibi non qui-| . |& Lazato hiftoriam efle putaucrunt,& hanc partem! 8 ;? i
| dem virtutis caufa ; fed naturali quodam iurevel| |faciunthiftoriz. Nam cam opinionem, quam nos| ; B CO.Cab
in hac vita ; vel in altera debebantur. Noli bis cffe (upra probabilioré indicauimus,nemo;quód fciam,. t um
H !O feelix, rollequed twamef, 7 vade, —— | prater Iuftinum fecutus cft. Gregorius quidem ccr-| L ;umqu
Nwnc autem bic con[olatur , tu veró cruciaris.) Ydeft,e-| — |té homil. in cuangcl. 40. hiftoriam etiam hanc effe . ] mu,
; quum eft, vt hic nunclzetctur, tu torqucaris.Mutate| — |putat.Caeterum non mihi videntur ita heceflecon-]. : [ "Jm,fþ
| cnim amborum viccs funt. Poterat Chriftus Abra-| — liun&ta,vt neccffario fequatur , fi illa fuperior hifto- | 311;&10
| LA ) E | ria d ä w

j

RRR
d
t
f
' !
errmæj
I* ol
ldu —
" I ;*in
U.O th'l'us .Lw
!
0$,

"
QU ;;A
J
" !t.ï 4; 3[.' ï
Md IV »ll'
lz

"n 6 ,,L
»Vidii c.*'»);lä
* x'

4 |
*l -"ml i
Jus,* ha'-:';
l

Ó* tm.
.3;.:-2) :C]i »

-
x

&
-
x
-*
t $* . c3
—— —— MM ——

-1
--
t—

*
Y- —
CAEC X
——X *

,

uU

:
Ex
i o
|

,O*

" deacliu

*

s

339

Fizc pars
de fratri-
bus para-

bola eft.

3
Increduli

eft optare

| Y vt aliquis
Yab inferis

A redeac.

À

Cur nume
tO quina-
rio illi fra-
rres,

effe;altera parabola.Itaque potuit diues ille veré effe
(cd non veré quinque habere fratres , fed fingi ha-

Ibuiffe,vt eorum perfona doceremur non clIe nobis
expc&and um,vtmortuiad nos veniant, vt nos an
peenitentiam adhortentur , cum & fcripturas, & vi-
uos doctores,qui id quotidie ficiunt; habeamus. Ac
ego quidem ica fentio,hoc, quod de quinque dicitur
fratribus,non hiítoriam, fed parabolam efle, &, nifi
fallor, Auguftinum lib.z.qq.Euangel. c. 38. & Chry-
foft. in homilia de diuite,au&tores habeo, qui hanc
partem,vt paullo poft di&uri fumus, non tanquam
rem veré geftam ,Íed tanquam parabolam exponüt.
Poteftautem fi&io parabolz vel in rebus fimul at
que perfonis,vel in rcbus tantàm , non in perfonis
effe. Fierienim poteft, vt quamuis veré diues ille
fucrit,tamen nec fratres habuerit , necad eos roga-
ucrit Lazarum mitti. Et poteft fieri, vt fratres qui-

'gauerit, vt ad cos Lazarum mitteret. Hoc fccundum
certum effearbitror. Nam, vt diximus,totum iftud
diuitis cum Abrahamo colloquiumad modum pa-
Irabolz fictum cft.De primo dubitari poteft , an veré
|fratres habuerit.Id quidem incertum , fed probabi-
1liusnon habuifle , quemadmodum videntur Augu-
!(tinus , & Chryfoft. exiftimare prater cxteros illos

dem habuerit, cxterum non veré Abrahamum ro-|.-

minauimus , qui totam omnino rem fictam putauc-
runt.Nam numerus ille tam iuftus fratrum quinque
& quód de fororibus nihil dicat , rem indicat etfe
compofitam. Cur egoid Chriftus finxit? vt rem ad-
modum neceffariam doceret, expectádum non effe,
vt aliquis ab inferis redeat , qui nobis vera effc con-

"firmet,quz de przmiis, & fuppliciis alterius vitz di-

cuntur:quod homines impij,& increduli optare fo-
lent,& quia probabilis oratio erat , fore vt , fi diues
ille fratres habuiffet;moneri eos curaret;ne & ipfi in
eundem venirentlocum. Cur ergo quinque? Chry-
foft.in homil.illa de diuite propter quinque corpo-
ris fenfus,quorum cauía peccauerat; Auguftinus ve-
tó lib.z.qq.Euangel.c.58. propter quinque Mofis li-
brosid fa&um putat.Si quinque fuerint fratres , vcl
ad quinque fenfus , velad quinque libros legis eum
numerum accommodare nihil obítat: (ed non ea de
caufa numerum pofitum arbitror.Itaque numerum
quidem certum pro incerto pofitum elle arbitror;
|íed eum potius pofitum eífe,quàmalium,vt fratrum
magna multitudo fignificaretur. Solet enim nume-
rus ille,ficut feptem,& decem multitudinem decla-
rare.líai. 19.18.. In dzeilla erunt qumque ciuttates in terra
IEgypti loquentes lingua terre Cbanaan , €9*. inrattes per
Dominum exercituamyid cft multz./ Voluit ergo diues
co ipfo numero Abrahamo perfuadere,vt Lazarum
ad fratres fuos mitteret. Faciliüs enim perfuafiflet vt
ad multos mitteret,quàm ad paucos,maiorem enim
rationem,maiorem curam multorum,quàm pauco-
rum habendam effe , maioris effe damni multos,
quàm paucos perire ftatres.Deanimo,quo diues ille
hocab Abrahamo petiuerit , difputari folet ; nec
enim folent damnati viuentium curam gerere , eo-

"RP

|rámque falutem procurare. Si, quam fupra fecuti

fumus,fententia vera eft , hanc partem non ad hifto-
riam,fed ad parabolam pertinere, nulla relinquitur

au&ores , quos initio huius narrationis multos no-| -

quzftio.Nec quzrendum;quo animo diues hoc pe-

b

ieritqui veré non petiit; fed quo animo Chriftus id!

Jl

.|riaeit, & hanc hiftoriam effe oportere. Nam,vtante. A. eum periiffe finxerit. Id paullo füpra declarauimus m
idocuimus ; poteft vna pars narrationis eius hiftoria |

vt auditores doceret , non effe expectandum , vt à
mortuis doceamur, cüm Moíem , & prophetas ha-
beamus. Sed non debet ignorare le&tor,quid graues
de ea re auores dixerint.Chryfoft.hom;4. de Laza-

" iro, Ambroftius,& Theo phyla&tus bono animo id fe-

ciffe videntur interpretari , quafi vexatio illi intelle-
&um dediffet , vellétque cauere fratribus , qui fibi
non cauiflet,cum tempus erat ; & veré non dubium
eft,quin Chriftus tanquam bono animo eum rogan-
cem inducat,quemadmodum paullo ante pro fe ip-
io bono vtique animo rogauerat. Quarc,quod Gre-

damnarentur,cruciatus fibi maiores accrefcerent ex
eorum panis ; quos fuo ipfe exemplo in eum locum
deduxitfetaut quod aliquod fibi leuamentum dolo-
ris futurum effet , fi quamuis ipfe damnatus effet;
fratres tamen ipfius falui effent , vtalij volunt; non
ita huic loco congruit. Sunt qui querant,cur Laza-
[rum poriüs,quàm alium qnempiam mitti roget. Ea-

|dem opinor ratione;qua ad fe ipfum non aliü, quàm

C

Lazarum mitti rogauerat , aut eum potiüs Chriftus
roeaffe finxerat, vt oftenderet diuitem , cuius in hac
o

Lazaro,& Theophyla&tus , ideo rogaffe , vt Lazarus

paupet,quàm diuces effet , maiorémque homini no-
to haberent fidem.Hoc eft, quod ait , vr tefferur ilis,

teítis eos doceat,vt caueant, zefotte e rpfi ventant im

Dvese leon tormentorum.. Huiusloci occafione difpu-
kætc quidam folent, num animz mortuorü aliquan'— :

do viuentibus appareant. Ac Chryfoftomus quidem
in homilia vltima da Lazaro, alitíque nonnullis lo-

tcis, Tercullianus in libro deanima, & Athanas.aut

!quifquis auctor eft,qq. ad Antiochum. q. rr. & . &
díidorus lib. 8. Etymol. c. 9. & Theophyla&us in. 8.
Matthzi prorfus negant vnquam id fieri, & cur ficri
non conueniat , multas rationesafferuut, Primum
id viuis vtile non effe , qui , fi viuis non credunt, ne
!momiis quidem credent, vt Abraham diuiti refpó-

E det. Deinde quód ctiamfi oculis ipfis damnatorum

fupplicia homines cernerent, nihilo íe magisàpec-
catés abllinerent, quotidie inquit Chryfoft. fures &
elios rcosad füpplicia duci vident & iifdem fe;prop-
ter qug illi paniuntur, peccatisinuoluunt. Przterea
quodfi id fieret;progretfü temporis in contemptum
es vcniret ; & non magis mortui nos , quàm viui
ommouerét, vt codem loco Chryfottomus inquit.
enique quódcea res multorum errorum caulfa effe
offet , dum dzmon fingens fe alicuius mortui ani-
1am effe;homines ladificaret, & quidquid vellet il-
Is perfuaderet;, vt Athanafius, & Chryfoftomus, &
Tertullianus argumentantur. Nam & cum fciamus;
inquit Chryfoftomus , mortuorum animas non rc-
dire:tamen fæpe dzmon per quietem , & íomnium,
qua vna ratione poteft , animarü dcfunctorü perfo-
inam fumit; quid fa&urum fuiffe fi animas redire fci-

quo minis cüm velit,& quas velit animas ad viuos
mittat^, ídque aliquando fieri ego mihi perfuadco ,
quód Auguftinuslib. de curapro mortuis oerenda.
C. 1. 16. ait non nift impudenter negari pofle. Nam

gorius,& Beda dicunt,vulgóque receptum eft , non|.
iuorum fratrum , fed fua id feciffe cauía, ne fi fratresl

vita auxilio indiguerat Lazarus , inaltera vita Lazari]
- |auxilio eguiffe. Addit tamen Chryfoftom. hom.4.de

mitteretur;quia notus fratribus faerat,vt in eo perf-
picerent , quanto meliorisinalteravita conditionis| ^ ^ |

44 cft vt canquam oculatus eorum,qua hic geruntur]

Ifai. 28. I9.

Cut Laga-
rum potif-.
fimü mitti
petierit
iues,

" WVRRv

R nl

) 1

inícfgune: ; n ii t d -* o* j26i

1

fline:
A
t

|

VEC -

Num ani-
mza mor-
tuorum vi-
u&tibus ap-
parcamt. |

EE R d RE TP OURIEATNE

re&Non exiftimo tamen ponendam Deo legem effe,|

Mofis...... —

"

1

F'(?um le

;ïfiltg

—

ls;
p

"Mofis.quidem , & Eliz animz 1n transfiguratione
IDomini non illi folàm, fed tribus etiam. dlfc?puhs
lipparuere, Y: apud Matthzeum. c.17. 4. probauimus,

IChrifti £ictum eft , ctedendum aliis etiam de caufis

dMeri folere, quz multz iuftz , & graues poffunt oc-

iNon 1leui-
er credé-

|gui' appa-

d- g. Et iit lii L brabam. Habent Moyfem , e7 propbe-
Irass audiantillos,) Per Moyfem, & prophetasnon du- C

Ttimant in veteri teftamento nullam de vita xterna
Imentionem fieri ; cüm homines, vt de totofuturz

Ircfurrexerit,credetis. Alium etiam lector fcopulum

Jtres illos diuitisipfos pez felegere prophetas, Quod

—ioOaN. MALDONATI COMMENT.

340

& quod tuncad teftandum gloriam , & paflionem

currerc. Idémque colligi ex hocloco videtur poffc.
Non enim refpondet Abraham non poffe , aut non
(oleread hanc vitam redire mortuos , quemadmo-
idum ante refpondcrar , (y*im bis ommbus. inter nos 7
vos cbaes ipagnum. firmatum. efl , vt hi quà volnut. bsnc
granfire Ad. ves , on po[stnt , led re(pan det, Haïäe:z: Moy-
fem giär*afahefa. Caterum non quaottes,qui apparet,
(e huius vel illiusanimam efle dicit, leuiter creden-
dum eft.fed etiam , atque etiam exploranda res; ple-
rumqueenim demonem efle arbitror, qui fe ani-
Imameffementitur. —— : | : s,

1

Jbium;quin totum vetus teftamentum intelligat, vt
Matthazus.$.17. & 7.12. & 11.3.& hoc ipfo.c.ver.16.8t
infra.c.24.27.& foan. 1/45. Vultergo viuos fcriptu-
rarum teftimonio contentos eíffe,necà mortuis quid
!in altera geratur vita andire velle. Nunquid , inquit,
ton popuiak 4 Denino (ne vequiret ?ifongm $Pro vius àqur-
tuis * . "td lgge»wmagif,,p*nd teflimnonimm. Yi 9. 19. 20.

A Abutuntur tamen haztetici hocloco;dum ex eo pro-

5

bare volunz, nihil, nifi quod facris litteris configna-
itum fit,elfe credendum. Nam ifta quidem ratione ea
quz Apoftoli poftea dixcrunt , qu& in veteri tefta-
]mento non fünt;credenda non effent, Keftringende
igitur fententia eft adid, de quoagitur. Agebatur
de alterius vitz ftatu, de quo'fatis viuos per Mofem,
& prophetas edoceri poffe Abraham . refponder.
IVndeeorum etiam opinio aperté refutatur, qui exi«i

—

|

: ; RR
vitz ftatu doccantur,ad legem,& prophetas mittan-

Itarab Abrahamo, autà Chrifto potiüs, qui Abraha-
Imi fumpta perfona loquitur.Potéftque hec ipfa fen-
tentiain hareticos ipfos qui hoc abutuntur loco
japtiffimé accommodari, Negant illi vllum purgato-

teftimonia, fi illi non creditis, nec fi quis ex mortuis,

vitare debct, ne Chryfoftomum legens exiftimet de4
bere fua quemque lingua nullo adhibito precepto-
refcripturam legere. Nec enim iubet Chriftus fra»

fi feciffent, tantüm fortatfe abfaitfet, vtex jllis non
Ibenc intellectis difcerent parata effe poft banc vitam|

,

H

'rium ia altera vita effes fingüntque fe credituros, fi-|-
quis id indc rediensaffirmaret. Quibus refponderii
- ]poteft; habetis Mofem,& jpphetas; habetis fcripturze

D

E 'eff, cos, Qqui fÍcripturis non credunt, nec mortuis , fi

-—.

E

N
E us

941

ne illudapud Salomonem legentes,quod illi ipfi fra-
tres fortaífe pumbam ,eundem hominum interitum
clfe atque iumétorum,fimiliter nafci, fimiliter mori|
Ecclef.5.19. exiftimarentanimas hominum effe mor-
tales,qui error omnium fons crrorum eft. Mittiter-|
go ad fcripturas fratres illos diuitis Chriftus, non vt
per fe,fed vt per cos, quorum id erat officium , legc-
rent,atque intellieerent. :

certum huius rei etas noftrs documentum . dedit,
qua , dum fna quifquelingua , fuo quifque iudicio
fcripturam le&itat, tot fere errorcsquot hominesde

tebusad (alutem maximé neceffariis nati funt. Ex-l

periuntur apudíe hoc malum hzretici ipfis quife-
ueritatem in nobis nimiam accufantes , itam füis
licentiam cócefferunt ; apud quos nemo fatis cft in-
'gcniofus, qui nouam non facit fcéctam. Pat
intelligendura enim , Non fatis eft quod Mofem, &
prophetas habeant. Aut, non credent Mofi , & pro-
phetis , Lazaro autem ,aut alteri cuipiam à mortuis
redeunti credent , vtcolligitur ex fequenti Abralie

dint,nec,fi quis ex mortui vefurrexeritcredent. Loquitur

uemadmodum alio locol
cïlci:g' »Super catbedram M qyj? ./Eo'lerzmt feriba em Plo..«zrzfæz;k;
0mmnta evzo, quasunque vobis dixerint , feruate ez" facite ; P.
cundam antem epera eoruma nolite facerc. Moxth. 3. 25.Satis|

30. Iu las Non, pater ./ïlfmbam;) Dcefecta oratio,l

tefponfione ver. q. $; Meyfem z* propbetas. mon an-|

À bonis przmia , malis (upplicía;vt periculurp faitfei,

|

qui,cum proptcr ícripturarum teftimonia non cre-

met. Ac fortaffe diues ille ex fe ipfo de fuis fratribus;|
ivt Chryfoftomus , & Theophyla&us exiftimát, con-
jie&uram faciebar,quód ipíe,dum in viuis agercet, ca-
dem diceret. Abraham autem refpondet , quod res|

refurgant, credituros. Quaenim incredulitate , &
clazioneanimi (criptaras rident , aut ad libidinem|

diues ex commumi i mpio-rt?m hominum o pinionæ

dant,que de premiis, atque fuppliciis alterius vice|
narrantur; dicere folent facilécredituros fc ; fi quem|
vidcant inde redeuntem, qui cafe fic habere confir-i

quifque fuam interpretantursea,fi quis illis db
excitaretur , aut phantaíma effe dicerent , vt novi di-

tientia fub illud ipfum tempus hoc docuit. Exfuci-

multa dc altera vita confentanea iis , que Chriftus
docebat, commemoraffe.Tantum abeft vt Scribe,&
Pharifei,qui Chrifto non credcebanz illi crediderinr,
vt occidere etiam voluerint Ioan. 12. 10. vt Chryfott,
& Euthym. obfíeruarunt, Docuit etiam in Chrifto,
vt Gregorius, & Bedanotant, qui cum paullo poft]
occifus à Scribis,& Pharifzis, propter quos ifta di-
cebat , refurrcxiffet ; nihilo magis po& rcfurrectio-]
inem,quàm ante illi crediderunt. :

GC QUE VEU

icunt hazretici , aut illi cezté non crederent. Expe- Lazaro te-
: fufcitato
, j | nonctedi-
tauerat. Chriftus Lazarum , quem credendum eft derit Pha-

tifzi,

— N

n pevep XX W UNÁ UE

À À—M MM T
s D ——
! : -* à .*m,..-h d h- . )J . : /')Q"(;;.F'W é þ—:j( E ;,/,/ 5b
E DOIN EVC AE o cha db od WRH ee at
« TOR IN o ægäïgg*äääääG*ïf&iäg;äfggïïæää corr E
: L. : —— : g 4 À D CEati s 3 & i r lod sE » K(..f. !,--."3*&,' u l a '».7
"m E - "N ID ïgäää&ääï:äæäæäï&ä& äääiïäfä w] d
L & : S : x x ?ïfä*äää?äæïääkää n a. | 1
m;*?* K : 4 E ^i 2?,' Y ! ;154/* lsssb 3 : : S : .i 1
Ewïï m As : gäï n o us : 1
^ , : . ' : . $7p
t ! T $4 V LL d : : ;Mat.ig ä As
::xïï'n-n';ï : ' : nlant,Mahg'
d CAPV ffibile eft vtnon ve Ü
l'v-llï*ü:ï()n;.rlö B — x : 3 ImPOfEbl C C, | 'Wv"'tlhus Ci
Wie. - | it ad difcipulos fuos : jem veniunt. 2. roij4
S ts E -« T aitad di kutem ilh»Pgrquæ collum eius, öcin? is
m | WE | dala: v a : itur circa co E 1s 1t1s.
Hl L OE »j-) fccïmdal is molaris imponatu lalizet vnum de pufil
"ien f IN 7/5:9 ciatur in mare,
"t | r fc PA CY N |
"u E o N P
N | i | s Ts , Ino: ädäiügf :
--- EE — Apoltoli Domino ifï AD1SP ar, i7. c.
E i ( li. s. Etdixerüt Àp (icut eranum finapis, b
In, Y ' K ZUP 5 . i 1. 5- '.. n F Cln e N q'g. 70 E
5 quile- i [2 n t mögdïmltte. : Si habufälïïïä?d . ) & obediet vobis : z
lm fra Jä dicens:Poenite tem Dominus: (olantarein mare:. i reoteílo de agro L.
" d " d te) ! , it al : * ttan P | U ! aull«c 9 ^r».
YULIn 3 r rita 6 DlX d are & i .entem 5 q Y & x
g : dïïn' I : . Efa» u t aut Pa A d ccenam , :
: nobis fi ic aPDorimoro: | um arantem icatep Para quo : anduca- |
at E icetis huic af bensíferuu: | dicat ei: | fthectum: l
Vi ! licetis ha & non : & polt hzc ti anpeaPs s.
ïf'ä-ï'*ïmxöik dice t eftrum be d | ,& bibam, & eiimperaucerati 1
. ! is autem v cumbe: & bib: . eiimp : :
, Rare pE tranfi, re janducem, illi.auia fecit TRUE e:Serul :
..,,;dnxuvhüdi e v 3 z :
dicat i iniftra mi iam habet feri 'ecepta funt v itetin Ie-
I E : . , & mini id eratian : TRUOENTM ium iret : H
v | i tf:')b&s? ?. Numquicg feceritis QmDIRaQUïF QEE factum eïïydgnnrederetur [
i — | is,&c bibes? 9. INU m imus. i. iingredere l
E h bïsaäb j puto.Sic &VïsgïimuS facefeafælïädüægnï. N Cunntüonge: 13.
E - on | dde : e x m | fteterunt lor ib s a
n nones, IO. ; : LE U.O s a[lanj b ] * f- LI]. lüïï,) Leui.1A i
o d ] nus:q Sam 'irilepro Mp 1OS Vt V
ii | jinutiles fumus: « ediam Sama viriler li. 14. Qu
WE . müïïie batperm 1 deCCn ! : noftri. ". | [ te d
me l ! 'anfibat 'Terunte miferere n iundati funt.
u * íalem, traníibat OCCUETerur "Cceptor,m imirent. mund: :
E ru -Hum j [ ïaæg - dum iren ) ema
gt / CZIRC s s:leiu P - eit , dui na Vvoci
E l ddam m.dicente factume T cum magn: COR
"- hs I VOCCHeC EH ibus. Ec tadtum effus eft;cu hic erat
g | | runt v s Íacerdoti s eft. reore lasacens: & -
m.f:,caü'/ i* & leuaue dite vos la ; indatus eft, ? cratias a« ifunt &
TE U -* | m a fnuna: :,das €IUS) s g dïtï ülrl""
f:ff,m! u us d. . ? Ite , O&L a - - 1d1t qul : te PL IU d d murl ci : &
) —xit: lhs vtv niu f clem an : e decgm lflhlL
| m ex 1ll5, iditinfac dixit: Nonn jam Deo , nif1;
Ti : Vnus aute 16. G Cec * Iefusa DN t olOllaln TTO
! ! : : : -ITO
m Deum, idens autem 1 rediret, & dare QU 20. Íntc
gnificans Refpon : dque faluum fecit. ixit: Non
| D itanus. 17. Ae n eft inuent : tua te iajuur ejs, dixit: d
aritan ne 4 fides ndens eis, NT
Samari ; (: 19. No de.qul& i? refpondei il
iem vbifune :8. h li: Surge, vade:qui: n Dei? reipondens , aut ecce 1
ä uem v 11:'—11 l g It reonum r : Ecce hic ul . dies | s
| no Eta do venitreent dicent : ient die |
1 d .'R' na. 19. : . * Ql-a[l O M LIC 1C : : f .OS: Ven i Mat- 14. b-, : : ..
| alienige m à Pharifzis : Qu jlone: 21. neq lifcipulos fiio i Et di-M —
em a " uatione: , qd dï e€ P : b.' IS. 23. x 6231 -
sR 1 itus autem lcum Obferu* Lbtut videbitis. à ] iMar —
:.-:czza,.«äx T gätu m Deri cu ft. 22. inis. & non f1cut fü r
E ii E : : Wolir OSse IT ninis , "RE Am:. 11 A
";jZCR*"w. t F lt regnu 1 lntla V : ïï hom b d. 24. 1](, 9 ERN x F
E : ven m De 1 mlii j f;.&-eiïllnïo x . 1nis in
i : | imregnu : num ciem r p um it Filiushom
adodiédercas i NURU Wghdesc n !
pog : jEec fideretis v illic. Nolite ire, fuleet: it: : iageneratione |
- o Iquándo defi : ecce lllic. lo funt, fule : bariagei 38 2 ul
( m,r-*'* RUR : u&n th)& CC * fgjb Cæ . & lek)ïü 5 * 27. Mat 4
N ï,-;— M » . D c 1 ')aïl. p : mb EE l Oinlnls. A t
a rl Plu 3 ;q' OblS- EL»CC , 1 In ea, qu ; auuta & : AT Fllïj 30 Gen. 7.b.5.
"a vurun O C gt [ub cxio in e; ortet ilium muita pati , 1diebus mb ua :
,-::ü!-'OPOG | d üícans de: | Oporte itaerit & 1n di ; in Giem,qua
ul i p one Primum auæ[?ï 'ädiebüs Noe, lga tur 1dnUPUaS)V[qugimiliter cht&cfn'lg' H
-' i : ; j Lj r i | ; 1 d. | an € : ; A a 216 E
| ] hac. 26. ibebant: vxor it diluuium , bant,& vendebant: hur de j
| ps à ^ " u : I]-t) N- fil ^ 1Ll]— .
| & bibe : venit dilu ibebant: emeba itionem,& ft t ; |
1 Edeban,t) ; m: -«« blbe " : lulï 1g£] t 1 bi— Í
i : . : rca t, & iSodomis P Inis reueiab :
intrauit Noein a : Edebant, it LotàSodom M E hominis þ
| intFduesse bus Lot: exijt Lot : : die Filius tollere i
" : ft in dle d autem ex Crit qUQ» defbendät Á j
| — I&dumel qua die dum hzceritq domo , ne defcenc Ea
' BEEE E M : 50. fecun lus indo oris Lot. n Ü
| — [&axdifticab nes perdidit: 30. - tecto , & vafa eit Memoreseftote vx icum- 2
vt In illahora x - non redeat 1
tur. 3r. li inaero , fimiliter | :
v " U]' b i u | n uretd i t EE UM
t- 1-1—13 & d | : p dasas k

TEVT OP VEP PT
TAE LT

24 IOAN. MALDONATI COMMENT.

344 -

$up.9.€.24
Mat. 10. d.
39. 'i

Mat.8. d.s;
Ioan. 12. d.
A
Mat, 24. d.

P
i. T hefft. 4.

do, 17.

ftü pa
eius difcipulos fcandalizabant, propterea nunc de
przcedenti egiffe contra auaros , qui proximos non.
iuuant, nunc de ijs agere , qui Proxingos offendunr,
qui maior quidam contra praceptum diligédi pro-
ximi gradus eft. Superuacua mihi omnis ifta vide-
tur diligentias fatis enim per fe perfpicuum eft mul-

ricxione conieciffe. Cum ergo ea, qua in hoc ipfo
- jcapite dicitinter fenon hareant, querendum non,
|cft, quomodo totum caput cum toto fupcriorc ca-

|rationeapté coniun&ta, Cum enim Chriftus inter-

|cordias confcripferunt;hic pofuifïä. Caterum quód

Chriftus difcipulos fuos doceret adeo humiliter de

perdiderit illam, viuificabiteam. 34. Dico vobis: in illa no&te erunt duo in le&to|
vno: vnusaffumetur , & alter rehnquetur: 3. duz erunt molentes in vnum : vnal
1ffumetur, & altera relinquetur: duo in agro: vnus affumetur, & alter relinquetur.
36. Refpondentes dicuntilli: Vbi Domine? 57. Qui dixit illis: Vbicumque fue-|
rit corpus, illuc congregabuntur & aquilz. : :

Quicumque quzfierit animam íuam faluam facere, perdetillam : & quicumque|

3

|

TE N
T CAN cle multi
&« tes, vtifta, que fequütur
| cum fuperiore capite con-
4 iungát. Tcophyl.hoc mo-
-N A ff: do iungit, egiffe Chriftum|
21 Q luperiore capite de Phari-
as —R (corum auaritia,qui Chri-
upertatcm diuitijs przferentem irridebát, &

cenis eorum agere, qui alios offendunt. Alij capite
P o P

tà in hunclocum Lucá fine vllo ordine,fine vlla có-

pite cohzreat. Videmus etiam hac eadem, qua ini-
tio huius capitis à Luca ponuntur;à Mattlizo ctiam
c. 18. 7. pofita fuiffe, & cam ea quz przceflerat nar-

rogatus à difcipulis fuis effet, aduocans puerum, &
in medio conftituens docere coepit, qui illius pueri
fimilis non cfficeretur , eum faluum effe non potfe;
tanti apud patrem füuum paruos pueros effe, vtqui
cos fufciperetfe ipfum fufcipere cenferetur; qui au-
tem vnum aliquem , ve] minimum ex illis offendif-

afinaria in mare proijceretur , quàm vt poenas fubi-
rct; quas cam ob noxá fubiturus eflet. Addidit tan-
quam epiphonema , quod hoc loco fcribit Lucas;
Va mundo à fcandalis, neceffe efl enim, vt veniant fcandalas,
v& autem bomimi ili,per quem [candalum venit.. Cum et-

|go apud Matthzum hzc verba bene hzreant, hicnó|

hzreant, cui dubium effe poteft illic fuo ; hic alieno
loco effe. itaque miror.eos, qui Euangeliftarü Có-|

attinet ad (enfum , omniaapud Matthaum explica]
uimus. / Ea D |
7. Quisautem veflrum babens [rnum. ) Neque hzc
qua fequuntur; vllam cum proximé quidem przce-
dentibus coniunctionem habent; necapparet, vbi
reponenda fint, fi quis totam, quo ordine gefta eít,
Euangclicam hiftoriam velit tenere; cum à folo nar-

hzcà Chrifto, dida fuiffe , cum accerfito puero , &
. . . TP 4 /
in medio conftituto de humilitate, vt paullo ante
diximus , difputauit : cum illa enim difputatione,
qua de humilitate agebatur ; bene conueniebat, yt

fc (entire, vt , cum feciffent omnia, quz precepta

| J IN CAPVT XVII.
NA T at d di(ciäulas fnos.) Val- A
f

orat interpre-|

fet, ei fatiüs futurum , vtfufpenfa ad collum mola

]|in gregi

.|ne hominum curare malum , qui fimul vt aliquid

rentut Luca. Sufpicio tamen mihi nonnulla etl, tücl-

|catur, non debere nos priüs à Deo gratiam, id efti

quod Auguft. lib. ». qq. Euangelica, c. 39. & Theo-]

Íct, quz homines in fuperbiam efferre poterat , fer-
monem continuo dc humilitate fübieciffe,coa&uml
vidctur. :

quantum qunátum fit,domini fui fit ; eiufmodi enim
hominem , cum omnia , quz facere poteft, debear,
nihil poffe facere,vltra quod debeat. Quam adnota-l
tionem nec vllaille ratione probst,& nos poffumus|
ex hoc ipfo loco refutate. Cum enim dicit dominü|
nullam feruo fuo gratiam habiturum , quia nihil fe-|
ciflet vltra,quàm debebat , indicat jpfecto de co agil
Íeruo , qüi aliquid;plufquá dcbebat;,agere potuiffet;
quod fi feciffet; gratiam illi dominus fuiffet habita-|

"Ifrantem, ant pa[centem.) Grecé pafcendi verbum]
nullum habet accufatiuum, nec Cypria.legit lib. s.
ad Quirin. c. 51. aliqui Latini codiceslegunt. Pafcé-]
tem bones; alij oucs, fcnfu codem.Quorfum hoc di-]
xcrit Chriftus, quod ad fenfum parabolz nihil per.
tinere videbatur , quegrendum inprimis cft. Beda,
qui hanc parabolam ad do&ores Ecclefie reftringit,
propterca dixitfe indicatarenrem,anr pafcentem, vt do-|

lum do&rina pauerint, & Ecclefie agrum arauerint;
debere etiam Domino miniftrare , debere illi facri-
ficia, & preces offerre. Poffemus non fine magna]
probabilitate dicere, quód arasrem , aut pa[centem|

lz fed complementü verifimike narrationis , quód|
foleant lElerumque Íerui aut in agris arandis , aut
us paícendis occupari. Sed credo tamen a-j
lia id caufa di&um effe. Volebat Chriftus commu-

fecerunt boni, fimulatque ararunt ; aut gregem pa-]
uerunt, federe quodammodo cum ipfo Dco ad mé-[
fam volunt, quafi valde fibi Deü obligauerint, quafi
nihil illis przterea faciendum fuperfit.Propterea er-
o feruum induxit, qui poftquam exagro, diuznó-|
que labore redijffet;non permittitur ad meníam fta-j
tim accumbere,fed iubetur prius domino miniftra-
re. Quare illud tantàm meo quidem iudicio fignifi-j

mercedem petere ; quod eftad cius menfam recum-j
bere, quàm omnes officij noflri partes, id cft lcgem
omnem expleuerimus ; non debere qualibet prz-i

1

F i

E
ipfis effent, feruos fe inutiles cffe teputarent, Namr

phyl. & Euthym. tradát, cum de fede Chriftus egif-]-

: Habens (eruum. ) Hzreticorum Interpres,quó ma-jCaluini ia ]
gis crrorem fuum confirmaret,nihil nos potfe apud Harmo(n*ä |
: | - peruería
Deum promereri , adnotauit hoc loco feruum, non |expoíio

mercenarium, fed mancipium in t'elligenäu/m,quod tefutatar,

rus. Preterquam quód vulgari fcripturarum morel
Mernorum nomine non mancipia modó, fedetiam
.[mercenarij intelliguntur. : :

ceret, non oportere fatis habere doctores, fi popu-]

Chriftus feruum induxcrit, parrem non effe parabo-[

ceptorum obferuatione effe contentos; fed omnia|

omninor

p

k:

E .

at - - m b Q IN uduepotpepens WRR

Voupe v LOm g

|
i

odl

1 ]
qotynaus

d

u- lv «
Xesogmo- ng
n at

ettoro
nim;qu

u

fülï[(;[; [

d0n hi

M

tuftc T

PU T25

i

FNOLVOAR CAPR XVIR 346

D —

Wï' : omnino ad perfe&um obferuare,que przceptafunt;| A imus, quiaab eo nobis data; alia, quia prätepïa; : !
ïkö&g Í paratóíque effe ad faciendum , fi quid nobis przte-|| |Nec enim tam feueré voluic Deus agere nobifcum;| E
n'-Vmïï tca preceptum fucr?t, (ï. poüqn.am toto die laborzï— vt quidquid illi iure debebam us, cxigeret f fpe&ef»*-—:,-L Go
"*ï | D. ucrimus , ita vt fatisfeciffe nobis officio noftro vi-| |quidab co acceperimus, omnia illi debemus, quia ; 7
um [ s deamur, dicatur nobis , para quod cenem , e7* precinge| — |nihil non accepimus: fifpe&temus quid nobis pi-|. - i

te, C miniflra mibi, donecmanducem , €97 Libam. Cacte-
rum quid fit arare, aut pafcere ; idnon arbitror fi-
| i ) gillatim effe quzrendum; nihil enir aliudaratione,

ceperit, non debemus omnia : multa infirmitati|.
noftrz conceffit , decem tantütn przcepta nobis
dedit. Potuitiure fuo à nobis exigere, vt omnes; —— 4

paftionéque fignificatur, quàm vftatusfernorum| — virginiratem feruaremus ; potuit, vt omnia, quz
— labor , & quidquid nobis videtur effe faciendum,vt| — haberemus , diftribueremus in panperes ; nam &
officio noftro abunde fun&i effe videamur, càm a-| hecomnia ipfe nobis dederat, & potcrat repofce- 1
3"E o liquid nobisadhuc faciendum fuperfit, B |re iure fuo, fed nol'uit', quia sjpfe eogmemt fagmentutm Psl.xoxad
m m | l0. i& g ves, cim feg;rzm m , que jzz.;egepta qofhrom , vt íepe folet Ch.ryfo&omus dicere. Cum,
"i famt vobis , dicite. [erms mutites .]z';mw-, quod de-:efmm crgo facm;us,ahgmd boni; quod preceptum ïxzc.)bls
: Ffr- "oU facere, fecumus.) Conclufio parabole,íed longépa-| noneft, plus quidem facimus , quàm pracepti iure

rabola ipfa difficilior , prafertim hzreticis adfuos| — |dcbemus, non plus quàm , fi Deus fummo nobif.|
errores fenfum deprauantibus. Ex conclufione e- ]cum iure agere voluifset , deberemus. Nam &à
"TM nim, quid parabola fibi vellet, & quo tenderet, in-| imancipijs fuis folentaliquando domini, non quid-
o t ] - ltelligendum erats & ecce de conclufione hzretici q.uld lute pofsunt, exigere, fed quod mediocrt ftu-
d s | nobislitemintendunt. Tria Caluinianihis vcrbis[ [dio; atque labore facere pofsüt; tantàm vt fibi quo-
tidie lucri afferant ; aut tantüm vt in vinca fualabo-

. IOf?timus z e . p , . a $ IY " * " * H
At deopeti- |cant "Theologi, fupererogationis ; quia quidquid C | Àt vrgent heretici Deumà nobis quidquidiure fuo Dbos
Jl lt busiuper- |]p — . EE UEUAT at | ' inibn joer i ipía exeeiffe. id eni al r
U ä'läg;läo- facimus, aut faccre poffumus , multis nominibus, jexigere potuit,reipía cxegiffe.. Quid cnim feciffeinarencoia

lis cecitas non videntium ex hocloco idcolligi non minus, quàm poteft facit-., cum non totis vtique vi- ;gïff: fu-
"M poffe, contrarium veró poffe. Nam vbi quazío aut| — (tibus amare.Refpondeo illud non fpeciale , ted ge-|acch. 24
4 A,u,: Haet Bo* . E H I *l - 4 B H & : 'A Qxipo s : 7. - |
n dicit, aut indicat Chriftus nihil nos plusfacere pof-^ — Inerale preceptum effe , nec enim in decalogo con. E us

k | à non habuiffe , quia nihil feciffet, nifi quodfacere| — |bus in decem przceptorum obferuationem incum-
| debebat , indicans gratiam illi , fiplus feciffet, ha-- |bimus, Extotaanimadiligimus, quando parati fa-| -
,,f.:'äum | biturum; quod non indicalTet, nifiplus facerc po D mus vi;am chiüs egundefe, quäm preceptum Dei
" f,/ | Ituiffet. Itaqueex parabola non colligitur, quod hz-| — |vllum violare, etiam fialiabona, que preceptanon| —— —
(É ) iretici volunt, contrarium veró colligitur. Minüs| funt, queque facere pofferaus , facere nolimus. At- ïf:: däi,;
" letiam illud, magis hoc colligitur ex conclufionc. que hac eadem ratione fccundus eorum error,quem uinittari.

' | x l i 43 fic (9" vos ,cum feceritis amnia , qua pracepta fant vobis ,| — |culus error, & ipfefe ferefellens. Quid enim eft to-
iil E dicite , feras inutiles (amis ; quod càm dicit, indicat| (tis viribus Deum diligere , nifi quantàm poffumus
w 1 haud dubié pofse nos plus facere aliquando , quàm| - diligere? vcillisomnia, que volunt,difputandi cau-
"tf E I [nobis przceptum fit; quod fifecerimus, fer.uiniles.. É ( concedarmaus. Af cui dubium effe poteft, poffe
M) b » erimus, Obijciunt rationem, nos, quanti quantil nQ/s-'äxhgere-, quantàm poflumus? Si enim non pof4
M;/ | [ fumus , Dei effe, ficut mancipium domini fui eft, fiímus, quomodo poffumus ,&f pom;mus? quo
f:::;u;-ïv,/ l Iquidquid eft, nihil ergo facere pofse ; quodDeo,| |modo non poffumus? Praterquam quód, vt modo|.
2 l | etiam fi nullum przceptum efset, non alijs nomi-| declarauimus, diligere Deum totis viribus non eft
L::;"( E |nibus dcbeamus , propterea feruum , vt fupradi-| diligere, quantüm omnino poffumus;fedquantàm| — .

. PMMNS : Caluinia-

norum er-

nis difcuti-
tfür,

fignificari dicunt. Primum non poífe nos plus fa-
cete, quàm przceptum cft, nullum opus, vt vo4

debemusDco , quemadmodum feruus/ille nihil fc-
cit, nec facere potuit, nifi quod debuit. Incredibi-|

f: , quàm debeamus? Quia feruus ille non fecit?. At
fi non fecit,facere profe&to potuit. Nam fi non po-
tuiffet, non vtique dixiffet, dominum illi gratiam

Non enim concludit Chriftus , fic vos non poteltis
facere , plufquam preceptum eft vobis, quod con-
cludendum erat; fi, quod iftiboni interpretces fcti-
pturatum volunt, dicere voluiffet : fed concludit,

ximus, non mercenarium , fed mancipium inter-
pretantur. Et quidem vcteres reperiuntur auctores;
qui hoc idem , fedalio opinor fenfu dicere vide—an-t
[tur, Chryfoftomus homil. $4. ad populum An-
tiochen.& Ambrofiusin commentarijs ad hunclo-
cum, $icut, inquit , t» non folum zon dicis feruo tuo, Re-
Keumbe, [ed exigis ab eo aliud mimiflerium , « gratias eimon

tinctur ; quare accommodate ad przcepta decalogi,

|qua proprié precepta funt intelligendum. Totis

igitur viribus Deum diligimus, quando totis viri-

F

ex hocloco: confirmare folent, refütatur. Dicunt
nos nc id quidem , quod przcceptum nobis eft;pofíe
perficere; necenim pofle ex totis viribus Deum
diligere, quod nobis vtique preccptum cft. Ridi-

poffumus efficere, ne cius tranfgrediendis preceptis

deturex huius parabole conclufione probabilitate
colligi ; nullam nobis deberi mercedem , ctiamfi
precepta omniaà ad perfe&um obferuauerimus.
Nunquid , inquit , eratiam babebit. feruo Mli , quia fecit ,

rent ; fi quid przterea facere poffint, fibi faciant.

reliqui , qui à nobis exegit ; vtfeextoto corde , ex
tota anima , ex totis viribus diligeremus? qui cnim!

cum offendamus. Tcrtius error cít, qui maiore vi-|

que eimperauerat ? GC ,cum [eceritis omnia , qua precepta|

'diluitur de
prxcep tis,l.
quz vires

Deutet.6.5

Tertius et-
tor Calui-;
nift. nullá.
nobis debe.
ri smercedé

famt vobi, dicie , $erutinutiles famus , quod debumws fa-
Auf labari:;quia dum viumus , debemi þmperï eperari, — cere , fecmus, vcr. 9.10. Etveró magnum hic locus
Ergo agno[re te effe eruum plurimu obfequijs defeneratum. 011?11ibus audtoribus negotium faceflit. Doceamus| — '
Non te praferas , quia filius Dei dicers s agno[cenda gratia, prius cx eo non colligi , quod herctici colligere co-
j fed nan wgtovanda natura, Necte iaties , ff bene prm/li,qwd : 1nätur. Primum quidem iu parabola non dicitur,|
| Afacere debuifti. Ob[equitur sol obtemperat Luna [ermunt Numguid merccdem dabit illi ? Sed nunquid eratiam
M angeli, Hzxc vt intelligantur, adhibenda diftin&tio, babebit feruo ii2 evatiam , que minüs, quàm mcer-
Íquam & Euth*-ymius animaduertit, AliaDco debe-| (|ces videtur effe, multo plus quäm metces eft,

4 Jagts ; ita wecin tepatitur Dominus vnius v[um effe operz »

Bhnc aQ od
L

nemPc

'«WWM-*,—WM—M*

h3

d o

347

-CIOAN. MALDONATI COMMENT.

348

nempe corollarium mercedis , quod propter. gna-
uiterà feruo nauatam operam Íupra pactum con-
|uentum Íüperadditur ; qua ideo gratia, non
merces appellatur , quia non cx pa&o , & iu-
rc, fed ex domini liberalitate ; moralique , vt
vulgo dicitur , honeftate debetur; debetur tamen.
Nam quero, an dominus ille, qui in parabola
: proponitur , feruo ; qui in agro primüm toto
laboraucerat die; dum cenanti fibi no&u mini-
(trauit, nullam pro labore mercedem foluit? Quís
UT ucget? Negat Caluinus , fed aliter probare non
: potuit, quàm fingens feruum illum mancipi-
um fuifse pecuniaemptuam , non hominem mer-

ie&ura quidem vlla probare poteít ; && nos ex
perpetua fcripture confuetudine feruos mercena-

tamus. Cum enim dicit, Nwsqud gratiam babe-
| bit (éro Mi ?. indicat deco fe loqui feruo , cui domi-
: nus gratiam habere foleat; non folet autem man-
cipio, fed mercenario gratiam habere; przfertim
fi; vt ego quidem puto , x4ew *x4v» gratiam ha-
bere hoc in loco eft preter conítitatam merce-
3 -|dem aliquid dare. Nam erfi gratiam habcre tam
p Grecé , quàm Latiné ad folum animum refer-
ri folet, ficutgratiam referre , & Grecé y«ewava-
espdv ; aut exred'éya] , ad rernuncrationem; tamen
arbitror hoc loco elfe. tapinofin , qua vti vulgo
v folemus, plus quàm dicimus infinuantes, Hoc fi
| feceris gratiam habebo , indicans dico me non ha-
biturum modo, fed ctiam relatutum gratiam.Cum

illum , de quo loquebatur mercedem feruo fuo

Icede condu&um. Qupod ille figmentum ne con-j.-

riosappellantis, & ex verbis ipfis huius loci rcfu-|

ergo Chriftus in parabola non fignificet dominum|

eft nihil preter mercedem daturum effe ; nec, cum
dicitin conclufione, Cwm feceritis ómnia , qu& pra-
cepta fant vobis , fignificat nullam nos propter pre-
.. .|eeptorum obferuationem mercedem habituros; (cd
nii
^ . (fetuantibus przcepta conftituta , atque promiffa
B eft. Nam przceptorum quidem obferuationi cer-
tam in calo mercedem refpondere vniuerfa fcrip-
tuta docetfupra. c.6.23.55. Matthai. $. 12. & 10.
: A& 41 Maté.49.04L.. r. Cór. $. 9. 14. X5
E cpiftola Ioan. 8. Apocalypfis. 1. 18. & 22. 1x.
.. [Quid ergo eft, Dicteferm smutiles [nmus , quod debui-

*

humilitatis caufa dicum interpretari videantur,

- |funt, feruauerimus ; feciffe enim tantüm, quod
| debebamus, quin humiliter de nobis fentire opor-

dignos effe mercede, càm nihil, nifi quod debeba-

(timonio fæpe vtuntur vetercs auctores Origen.
homil. 11. in Iofue , Cyprian. lib. ;. epiftola.

de posnitentia & confefhione, Hieron. in epiftola
ad Ctefiphont. contra Pelagianos. Bernard. fermo-
| ne. 4. in pfal. go. & cpiftola 142. Theophy-
Quomodo lactus in cómentarijs,& Cyrillusapud D. Thomam.
dleos n Alij; vt Beda, -& Lyranus hocloco feruos nos eti-
camu. |amcumomniafecerimus, inutiles exiftimare debe-
re, quia nihil Deo vtiliratis attulimus ; qui bo-

non foluturum 5 fed non habiturum gratiam ; id

il habituros preter mercedem ceam , que ob-|

. . ; &
mus facere, fecimu ? Sunt] qui non tam veré , quàm|

| quaft id tantàm Chriftus agat, vt doceat nos non
cfferri animo , càm omnia , quz przcepta nobis|

tere , exiftimaréque aut nihil nosfeciffe ; aut nulla|

mus facere, fecerimus. In hanc fententiam hoc te-|

6. & lib. 3. ad Quir. c. 1. Chryfofto. in ferm.|.

À.

C

Veruz imutiles [omus , quia minüs meruimus, quàm

- .[quàm debebant , laborauerunt, donari folent, qué-
admodum illic explicauimus. Idem ergo eft fer-|

|tesfe diligere virtus aliqua eft , dignaque merce-

lizandi munete non habeat, cum alio loco de|

ique merceatur; cüm neceffitas illi ineumbat. Quz

opinor , agebatut ; vt probaretur nihil nos vtili-
tatis Dco afferre poffe; fednihil nobis ptzter con- ;
ftitutam debito minifterio deberi mercedera. Nam
feruus quidem ille ; quiin parabola proponitur,
aliquid domino fuo vtilitatisattulit. Et fi nos nul-
lam Dco vtilitatem afferre poffumus ; non impo-

Chriftus , Dicite férui zmutiles f[amus , quia nihil Dco
vti-litatis attulimus ; fed quia , qued debuimæ'.fhcere,
f?ftmm,,'quod aliud effe dubium non cft. Aliam
ctiam idem Beda interpretationem affert, fermiins-
tiles (amus , quia etfialiquid mercedis meriti (amus,
miniüs tamen meruimus , quiàm nobis dabitur, fi
labor nofter , mercéfque zqua lance penfentur,
quia n (nnt condz('gnæ pafctones. buius temporzlx, 4d futu-
ram gloriam , que reuelabitur in mobis, Neque hic vi-
detur effe fenfus. NNam non propterca . dominus
ille feruo fuo gratiam non habuit ; quia minis,
quàm proiaiffa requirebat merces , fed quia non
magislaborauerat. Et nos non iubemur dicerc,
cum omnia fecimus , que nobis pracepta funt,

nobis datur, fed quia,quod. debuimius. facere,fesimme.
Quo ergo fenfu hocloco ferui inutiles appellentar,
ex propofita parabola intelligendum eft.. Quod
enim in parabola eftferno illi nullam à domino de-
beri gratiam ; hoc proculdubio in parabolz con-
clufione eft feruum inutilem effe , càm eadem

fententia, alijs tantàm verbis hoc pro illo ponatur.

tentia noftra, qui aliquid certé facimus, fed Dei|
nulla re indieentis natura fit.. Neque concludit|-

Gratia autem in parabola non fignificat merce- |
Idem ex pacto pro exhibito labore , ac minifterio|
feruo promiflam, debitàmque; fed mercedis cu-|
mulum, atque corollarium , quo ferui, qui Plüs,þ

[uos inutiles effe, cum fecerimus omnia, quz
iprecepta funt nobis , non quidem nihil prz-
ceptorum obferuatione meruiífe; ícd nihilme-

iruiffe preter mercedem , que praceptorum ob-
feruationi refpondet. Vult igitur Chriftus non 2lo-
riarinos, cüm. przcepta feruauimus , quia etfi
mercedem noftram meriti fumus , tamen nihil
fingulare , nihil egregium , & eximium fecimus,
nihil , quod non quilibet feruus facere debue-

'|rit.. Nec tam eft laudabile , quód id fecerimus;|

quàm vituperabile effet , finon feciffemus. Non
folent laude , gloriàque videri digna nifi , quz
egregia, & fingularia funt. ,(äcmad"modum fupra
càp. 6. ver. 32, dixit Chriftus , s; dolgitis eos , qui
vos diligunt , que . vobis eft. gratia ? Ntique diligen-

de , fed quia communis, non fingularis virtus eft,
digna non eft gratia. Nam eg' peccatores diltgmfes
lfe diligunt , vt ibi fübiungitur. Eodem feníu dice-
bat D. Paulus r. Corint. 9. 16. 15. Nam etfi
euangeliZauero. , mon efl mibi gloria , meceféstas. eoim
mibs icumbit. Qua ef ergo tnerces . mea ? vt Enenge-
lium. pradicans ffne. fumptm ponam Ewdngeliwm. Dicit|

dem habere , non quód mercedem pro euange-
eodem loquens dicat, vew[quifque ferundum. fuumm

laborem propriam mercedem. acciptet.. 3. Corint.: 3. :8.]
UA ! L E.
fed quódnullam fingularem gloriam , mercedém-

fe,fieuangelizet , neque gloriam ; neque merce-]

Pfal.ij..
J' norum noftrorum non indiget. Caterum non id,

zrac UR

ERE UMun

ÓH

* du

"m
1C€S |

|

nelt
|to Y
Pow

B

f | !
-J Vi
N 'Mgl

,;I
|

'; älpiphanij.
|

|
; i —— Mtcen
!

;l M
i

natà
huic
.vfd(*!l
hinc!

((
j

um
/!lfäi f
(erty d
«D
Imto
moy o
I f;'/'f:at l
dlendicn

pïus fer
Lt

—— J udtethon

aedia

ATA
m

*fr'fm

t)r
tog
n B

| Aünlen

,'/ '(Pm &OCU'

B W
J lm

ïw,swg

Mlone
thon
qutn

l [

, wmotz CaDd
: i,

Tlatt;

*10 LU(
jnæusil
rCl'Pans,
Tltftio
us
u

Qw
Chri&
r
05 Y

Dd
"— u
£
£3

&í! |
TTR

t
In^hellenmr
AUE
ii d

h !
& Lina4
Vi MUU

| , a
" I^ da.!
) anm
uOæAUO dv

r 1
0044 (0t-
!

"""""""""

g
at n
dnim; ...... |
L d '
à entth
um It
. 1 ;x
j^ara T0
Rcere dl
21 3 : " |
barteft
ZJ L.y'vl"*'u&
2
" ,
,l,m,"," Wn
.'.2.5'-"3' d
^
7 7
nili ;
! ,'.'.,.'17) q»z

93"4'173 !UF['?;'
l
"T d
Mirenl
ia m

P r
,vntt ii
I

" t )
j di;lgmfe*l |

t;.-;':f:*l üc

—

Ad Euan-

- |eelica con-

fiia nos
Chriftus ex
hoitatut.

Matth.19.

k20

z. Corinth.

i9. 16.
|

memoiizc
lapfus,

r u que pracepta (ant. vobis , dicite, ferus inutiles [amws ,

Epiphsnij.

EL

JINIVCAE CAP. XVIL

jc.

ergo cius gloría ; quz fingularis, & propria mer-

neret Bw4ngeiws , cámque poffet ex Euargc-
lio viuere, vtomnes Apoftoli faciebant, ea ramen
poteftate non vteretur.. Cuius interpretationis Ber-
nardum aucorem inuenio , qui nifi fallor, ita
hunclocü in tractatu de przcepto , & difpenfatione
vidctur intellexiffe , vnde multa ijs conuaria, qua
hinc haretici falsó colligunt, veré colliguntur. Pri.-
mum polfe nosnon folüm; quz precepta funt,om-
nia; Íed plusetiam, quàm nobis preceptum cft fa-
cere, quod opus ülpererogationis anellatur. Quod
& D. Paulus affirmat fe feciffe cámque gloriam
fuam vocat; & nos omnes polle facere Chriftus híc|
non obícuré indicat. Cum enim dixit, Cwm feceri-

oftenditnos poffe plus etiam quàm przceptum eft
facere, & feruos vtiles effe , ficut potuit feruus ille
plus facere , quàm fecit;plüfque quàm debuit; quod
fi feciffet, gratiam illi dominus habuiffet. Dein-
de exhortandos effe homiges ad obferuanda Euan-
gclica confilia; nam ad ea nos Chrittus hic exhor-
tatur. Sicenim dicit, Cum feceriti , que pracepta (ant
vobis , dicite . (erus inutiles famus , tanquam diceret,
Nolite fola preceptorum obferuatione effe con-|
tenti; pergite porroó, & confilia etiam mea feruate.
Sicut adolefcenti illi dixit, 9z ves perfeétus effe, vade ,
vende vniner[a, qua babes, ev* da pauperibus , e7* veni, [c-
quere me, Denique quemadmodum preceptorum
obferuationi merces iufta refpondet; ita obferua-]
tioni cóflliorum cumulatam quandam mercedem,
id eft menfaram bonam ez' confertam , CoAGITAtAm , C77 fe-]
perefflnentem xeípondere , qua gratia hic, à D. autem
Paulo gloria, & merces appellatur.
l. Ef fa(ium efl , dum iret im lerufalem.) Incertum
quando hoc accidcrit , (zpe enim Chriftum à Gali-|
Iza in Ierufalem & contra meaffe, remeaféque fu-
pra docuimus. c. 9. $2. Ncc Lucas hiftoriam fuo
nartauitloco, cum inter cam, & qu& praccíferunt,
nullum vinculum apparcat,etfi conatur Ambro-
fius reperire. Hiftoria facilis eft , & fi quid cxplica-
tione indiget, idà nobis fimilibuslocis apud Mat-
thzum. c. 8. IOR 3. 4. C€xplicatum eft. Quan-
quam Epiphanij fententiam, qui hanc hiftoriam
eandem effe putat; atque eam , quam illic Matthzus
natrat, ex memoriz lapfu natamarbitror. Cum hic
decem , illic vnus tantàm leprofus fuerit; & de il-
lo Lucasfupra. c. $. 12. fcripferit. Nefcioan Ire-
ngus in codem fuerit errore, Namlib. s. c. 14.re-|
citans , qua folus Euangeliftarum Lucas tradidiffet,

cit Euangclifta tranfijffe Chriftum per mediam 5ama-
riam, eg- Galileam, iam docuimus. c. 9. $1. rectam
jviam à Galilea in Jerufalem effe per Samariam , ita-
que voluit Euangelifta declarare vnde ; quó , & quà
Chriftus ijffet , vt credibilius cffet,quod paullo poft
erat fignificaturus, cx decem leprofis, nouem lude-
o5, vnum Samaritanum fuiffe, . ;
1. Er ctem mgrederetur qneddam caftellum.). Cüm
prope caftellum effet iam ingreffurus. Non enim
intta; fed extra oppiduin leprofiilli occurrerunt,
quia intra habitare non poterant, vt Thcophyl.ad-
notauit, lege prohibente Numcer. s. ».
. Occurrerunt et decem viri leprofi,) Credibile cft non
cafu, fed ftudio faniratis ab cc()rpetcndcg occurtilfe ,

ces erat ? vt Ewangeliem praduas [ime [hmpty po-|

que cogente communi morbo , vt Thcophyla&us,

|lumus , non contenti priuatis orationibus ,

imentionem nullam fecit huins hifforie, Quod di-! |
inon fuiffet, facilé in miffis nondom

F rantapudfe hzfitátcs de Chrifti virtüte dicere,quod

ienibixdbiede

mcro aliud ego. myfterium non obferu,
quód & Chriftus faciendo , docendóque, & Euani-
gelifta factum narrando fignificari volucrit multos
vocatos , paucos eledtos effe, multosà Dco acci-
pere beneficia, paucos admodum effe gratos. De-]
tas magnam fignificat paucitatem. Metanit , inquit
ille , mercedem meam decem vicibus Genes. j w dN
öc quomadn pquuebamr vuus mille , «2 duo fuggrgnt de-
cem millia.D euter.32.30. : |

Qui fleterunt à ongé.) Non licebatleprofis verfari
&us & Euthymius obferuauerunt. Potcft hoc imo-

peccator cum ad Deum venit,. non iudicans fe di-
gnum efle , vt propiüs accedat. Quemadmodum

gä, inquit, ffans , nelebat nec oculos ad celutm lenave, -
natur tamen , modó imagna voce clamet. Placet
hechumilitas Deo.—
M. Etlenanertmnt vocem dicentes , Iefn preceptor mife-

&us, vtopinor , clamare cogebat. Clamaueruntau-
tem vna omnes voce, vnàmque omnium caufam
effecerunt, Necenim pro fe quifque loquens dixit,
Miferere mei ; fed cun&i pro cunétis, Atfererenofiri,
Quod cft vero fimile ex induftria feciffe, quo rma-
gis & numero, & communi caufa, quafi coniun-
&is viribus, factàque velut conípiratione quadam
Chriftum ad mifericordiam commoucrent. Átque

cictatem coijflent. Nonío!um conciliante cos , at-

& Eurhymius obferuarunt, fed ftudio ctiam con-
iungentes vt quafi facta manu Chriftum cxpugna-
rent.Poteft leproforum excmplum documento no
bis effe, vt cum impctrarc aliquid à Dco magni vo-

blicas etiam adhibeamus, & quafi inflrructa acic ar-
matas affectibus preccs offeramus Deo.. Eacve, in-
quit Tertullianus, Deo grata efl, Notauit hoc in fimi-
li caufa Chryfoftomus orat. 4. de incomprchenfi-
bili Dei natura. |

tibws, )
curauerit, quàm ad facerdotes mitteret, vt fecica pud
Mattheum. c,8.5. & füpra. c. 5.13. Credibile vola.
iffe Chriftum eorum experiri fidem , que fi magna
fanatis ad ía-
cerdotes vacillare potuit.. Quód cnim illis reme-
iflium cxhibcbet, quod ipfi ignorarent,quóque non
Jamante,vt cft probabile, vfi fuiffeno ltàque pote

|

jNaaman illum Syrum dixiffe

legimus, 4. Reg. s. 1.
12. Pwtabam ,. quàd i

j egrederetur/ 4d ime , 7 fíans in-
wecaret nopen Dei fai, €7* tangeret ssantu fua lecum lepra,
C (uraret ime,. Nunquid mon snclires fust. hana ,
eo lerpl-a'r fï:;uy Dafmafci - emnilu AGUM I]?arl.
|Non dubitarunt tamen, nec ifta apnd fe murmura-
ucrünt, Propterea fanati funt, vt Chriftus «
Samaritano dicit, Fides ti te falustn fecit,. Cur
adfacerdotes miferitapud Matthzum. c,

Cf. 19.
auterm.
8. difpu-

cüm aduentantis famam audiffent. In denario nu-

Ü T 'qfuäm

narius enim numerus magnam multitudinem, vni-|.

cum fànis , quia lex prohibebart,, vt Theophyla-| -

ralem etiam habere fignificationem. Stat longe|.
publicanus ille fecitle dicitur. c. 18. r. qui 4 len«]| -
rere noffri, ) Quód vocem leuauerunt, non folüm fe-|-

jcerunt , quia aberant longé; fed etiam quia affe-|

eadem fortalfe factum cft caufa, vt cum nouem In-
del, vnus Samaritanus cflet, inter quas gentes ccn-|
D ((uctudo nulla erat Ioann., 4. 9. in vnam tamen fo-

pu- :

14. Quor vt vidit Hefss,dixit , itepflendite vos fecerdeo-]
Mirtum quamobrem Chriftus non cos antel

folénitati
preces prle
uatim iügé-
dz.

o —Ü

$- — m

w

iioafipttses SWPNQHSISWERNS ORRT ^
* : "N b)

tauimus, Quanquam illic quidemlcprofum vnuinl

UM

Pluralis nu
merus pro
hngulari
pofitus,
lag. $. 14.

E

Leprofi
inundati
facerdotü
| fententia

lcerdotes mifit.:lllum » vt facerdotis fümmi tefti-

|mittimus.. Cur ergo;antequam ad facerdotem ve-
nirent , fanati funt? vt intelligerent fe nonà facer4.

|quam ingratos repfchendens, ver. 18.

gïz*älc;; Quodalter , quia Samaritanus erat , non exiftima-

.;i i

L. RRP EEE z CHptumets

iam curatum, hic decem antequam curarétur ad fa-

monio conftarent eum veré effe curatum , & vt fa-
crificium àlege. præfcriptum Leuit. 14. 2. in gra-
tiarumactionem offerret ; occaftonémque obiecto
lucro facerdotibus eriperet , quod miraculo factum
faerat , calumniandi: hos , & vt eotum , quemad-
modum diximus, exploraret fidem , & vt facerdo-
tum teftimonio conftaret veram effe , qua infecti,
erant lepram ; verümque miraculum . apparerer.
Quódautem illum ad facerdotem , hos ad facerdo-
tes mittat ,non difficilis eft quzftio. Pluralis nume-
rus pro fingulari ponitur. Quemadmodum Iacobus
iubct cum aliquis zgrotat vocare Presbyteros Ecclefre;
fatis enim elt vocare vnum. Áut cum nos qgrorc-
medium à nobis petenti dicere folemus, 1to ad me-
dicos, non enim ad multos, fedad vnum multorum

dote , fedà Chrifto , qui ipfos ad facerdotem mifc-
rat, fuiffe fanatos. Propterea & Euangelifte cure
fuit explicare, quando, & quomodo curati fuiffent,
vt& nosidem intelligeremus. |

Et faflum eff , dum irent , mundati funt.) Fa&ume
Chrifti prouidentia, atque virtute. Nec enim ea

ocisadnotauimus. Potelt tamen hic fignificari rem

putabant fore, vtantequam ad facerdotem ; ad qué
miífi fuerant, peruenirent, curarentur.

vegre[fus eff cum magna voce magnificans Deum.) Agnot-,
cens fe à Chrifto licetabfente curatum , nam illum
haud dubié hocloco Deum vocat, cüm dicitur s«-
gnificans Deum. Cuuem enim vocabat Deum, aut qué

elorificabat, nifi cum à quo fe curatum fenriebat,

animo lectoris occurrit. Hunc, vt gratias Chri-
íto agerct, rediiffe perfpicaum eft. Vnde colliei fo-
let alios ingratos fuiffe beneficio , ideoque non re-
dijffe, quod videtur confirmare Chriftus illos tan-

18. Nenef, inquit; muentut, quirediret , eg daret

& pene incredibile tam ingratos effetanto, & tam

adibant, fuiffe curatos ; aut , quod vero fimilius eft,
|curatos quidé à Chrifto , oportuiffe tamen ad facer-
dotes ire; & quia miffià Chrifto crant, & quiaiu-
bebarlex , vt facerdos de curata lepra iudicaret ; nec
poterat quifquam qui leprofus vnquam faiffet;cum
hominibus verfari, & in ciuitatibus admitti , nifi
priüs facerdotis fententia mundus iudicatus effet.

uit fib icffe neceffarium , non alium , quàm Chri-
ftam fammum facerdoten agnofcens. Hoc etfi ali-
qua ex parte culpam eluit illorum nouem , omnino
non purgat. Prius enim ad Chriftum recepte (ani-
tatis auctorem redire , quàm ad facerdotem iudi-
cem ire debuerüt. Atque hoceft quodin illis Chri-
ftus reprehendit.

16. Etceciditin

ïæhraü cafus femper fignificatur , vt alijs fimilibus|.

preter leproforum opinionem accidiffe, qui non|

& ad quem gratias agendi caufa reuertebatur? Cur|.
hic redierit, alij non rediezint ad Chriftum , ftatim|

eloriam Deo,nifi bic a'ienigena?) Sed hoc ipfum mirum,|

recenti bencficio potuiffe. Su fpicarilicet , cüm Iu-
dei elfent. aut exiftimalfe à facerdotibus , ad quos|

faciem «nte pedes eiis.) Antequam à

b

1. Fnus autemex illiry vt vidit , quia mundatus ef| —

IgaDeum grati effe debucrunt,; vt ipfofuo nominc

contaminaret ; poftquam veró fanatus eft , ad pe-
des vfíque Chrifti acceffit, vt Theophyla&us, & Eu-
thymiusanimaduerterunt. — —— :

Et bicerat Samaritanus.) Cuuia dicturus erat Euan-
gelifta ver. 18. dixiffe Chriftum non niíi vnum,
eamque alienigenam fuiffe repertum , qui reuerte-
retur , & eloriam Deo daret , admonuit fuiffe Sa-
maritanum. :

| T7. Refpendens autem Ie[is.) Loqui aggreffus, vt fc-
pe notauimus, aut refpondens , id eft hzc verba que
lequuntur , ad ea quz Samaritanus dixerat fubiun-
oens. :

erunt?

regloriam Deo. quàm ft dixiffet, qui gratias Deo

fto tanquam Deo acceptum , autcerté per Chri(tà,
cuius diuinitatem, potentiam,maieftatemQue quif-
quis confitebatur , eloriam Deo dare dicebatur.
iHoc enim phrafis fignificat Iofue. 7. 19, & 1, Re-
gu,in, 6-5-.- t uruh pb 4J 3 t

352

d. -
Á |execrando. morbo Chriftum , & qui cum illo erant;

Nonne decem mnndati [unt,e7* notiem vbi fant?) Qua-
frdubitans per interrogationem loquitur emphafis
caufa. Nouem vbi funt ? quomodo non redi.

A8, Noneff inuentus., ) Intanto numero. Qui redi-
ret, G7* daret gloriam Deo. Plàs opinor hoc loco eft.da-F

ageret. Significat enim non quocumque modo re-|
icognofcereacceptum à Deo beneficium;fedà Chri-]

:

Dare gloti-
am Deo
quid fit.

narum. Illi enim, qui càm Iudzi effent maximé er-

3 : MU
| Nifi bic 4qlzen'igen4 4 )4Augct cufpam, eorum')
nouem, quinon redierunt, exconditione perfo-|

..'1

Iudas lau-

monebàátur, maximé fuerunt ingrau : quique Chri-
ftum , quiad ipfos proprié milfus fuerat, in pri-|

[mis liberatorem fuum agnofcere , ac recipere debe-]-

bant, minimé agnouiffe viderentur. Antcponitil-]
lis Samaritanum , quam illi gentem tanquam pec-
catricem execrabantur. Docet re ipfa verumelle ;|
quod dixerat Ezechiel c. 16. jt. Samaria dimdimm
ipeccatorum. tnorum. non peccauit » [ed vicifli eas [eeleribws
tuas , 77 in[hficafhs foroves tuas in omaibne abominationibus
f , qUA OpETALA e5, M

.19. Ef «it ill, Surge e9* vade, quia fides tua te (aluum
feait.) Quid ergo? nonne etiá czteros fides faluos fc-
cerat? Puto equidem ; nec enim fine fide curati fu-
iffent, prafertim càm ea potiffimüm , vt diximus ,

datio, .

X».

caufa non priüs eos Chriftus fanare voluerit , quàm
adfacerdotes mitteret, vt corum magis fidem explo-
ratet. Sunt qui putant hanc Samaritaná corpore fi-
mul & animojillos veró Iudxos nouem folo corpo-
re curatossídque his verbis Chriftum indicare, cüm

llios fanaffet qiidemà lepra , faluos tamen non fe-

illos Iudeos fimul etiam corpore & animo curatos
non fuiffe. Sed id mco quidem iudicio non conftat,

curatos , & quia ca Chrifti confuetudo fuit, vt ne-

credentem, fed etiam perfequentem , vt damnum,
quod illi difcipulus intulerat refarciret; & quia cer-

Samaritano: dicit Fides tua te faluum ficit , quafi a-

ciffet. Probabilis interpretatio , f conftaret nouem|

Ver. i9«

rumqug ,

: : : : . s corpo
minem curaret corpore, quin etíam curaretanimo; T 775

[nifi quz magna id caula poftularet, quemadmodumpoimo f
* * » m hd 3 € e'
videmus Pontificis curaffe feruum non folüm nont ^ -

tum eft nouem eriá illos fidcà lepra müdatos fuiffes

lepra curatus effe ; procul infiftens clamauerat, ne

Ó ——

| .que ;

"RH TE uT s Á : ; chrifus fo |
quin probabilius mihi videturanimo ctiam fuiffet^ 7

C 8

£

- — -2 70 $— —— -9 C — "

n
hgcn
dum.
I'IDUS
d
jfcrum

;ïbl's Vbi

^" ;
G!f;wg;»

m

02 redi

! À *(4;;2
"d. ]
'^ di^aNihr
L izv»dm.i.y

ta fri 4l
A?;& .'uR";': j
L. 8

H eo:zzm,/

$]

: i / &
7 vfuf)?.r
Muv uV ]
, !
& , ! *
Lonaitif fio.
iL [*
U
.n;' - I."'g t
j "m "'( :
193
)d i
p
L T
um N

d

s u tl

m

" t
:':;'!5;;3 nonïlm,;j..o-

j

j
7)
(b
j

Rs

"-
N

3553

IN LVCAE CAP. XVIb —

334

»
ia v5* o *

quz quamuis non fola ig&iücet tamen quiain il-
lis; qui primüm in Chriftum -credebang, non fole.
bat fola effe; autfemper,aut plerumque iuftificabat.
Siergo iuftificationis etiam beneficium acceperant,
quomodo ad Chriftum non redierunt? Quid mira-
imur propter curattonem animi,quam non videbát,
non redijffe,qui propter corporis curationé , quam
videbant, experiebantürque;non rediére? Quodfi
ita ícanimo, vt corpore fanatos vidifent, tamen nó
minüs obanimi, quàm ob corporis fanitaté ingrati
elfe potuiffent. Nec eos conftat; quódad Chriftum

inonredierint, mortaliter peccauilfe, càm potuce-

rinteius beneficium animo recognofcere ; & fi pec-
cauerunt, nihil vetat eos iuftificatos fuiffe priàs ;|
deinde ob ingratitudinem peccauiffe. Ipía fzepe

: [iuftitia materia nobis peccandieft. Adeo in malum

procliues famus; vt non folüm malis , fed bonis eti-

am tebus impellamur. Quidergo eft, quod Chri-

iftus foli Samaritano dicit;Fides zwa te faluum fecit , Di-| -

cit quodres erat. Affirmat eum fanatum fide, alios

|eadem fide fanatos non negar. Idem alijs dixiffet ,

i cum illis locutus fuiffet. Voluit Samaritanum
illum in fide confirmatumsdimittere ; docec fide

itantum fuifTe beneficium confecutum, vt eam di-
ligentiüs conferuaret.Quo autem modo incclligen- !

dum fit. Fides tua te [alnum fecit , quodalijs etiam plu.|
ribuslocis dealijs didtum eft, Matth. c. 9. z. dit-
feruimus. Senfum litteralé huius hiftorig;quod no-

bis vbique propofitum eft facere, expofuimus. Qui
myfterium quzret, Auguítinumlegatlibro 2. qq.|

Euangelica. c. 40. & Gregotiuslib. $. Mor. c. 1x.

Bedam, & Theophyla&um in comment. & Ber-

nardum in fermo. contra peffimum vitium ingra-
titudinis. | |
20. Inferregatus autem 4 Pharifais , quando venit regnu
Dei.)ld eft quando venire oporteret.Hancenim vim

|habet prafensillud tempus; vt Matth. 17. 24. Magi-

fler vefter non foluit didrachma? id cft nonne debet fol-]

L

Matth. 17.
H. n,Mau;

spelej.

Que ani-
no Phari-
fzi Chriftü
interroga-
iint.

; uere& alibi, Elias quidem venitid eft venire debet.

QQuando' hoc acciderit ; incertum. Quidam cum
veríu decimo cóiungunt ; quafi fola illa decem le-
proforum hiftoria interie&a fuerit , cetera confc-
quentia fint. Non video cur Enangelifta, qui illam
leproforum interpofuit hiftoriam ; non etiam hanc
interponere potuerit. Et veró probabilius mihi
quidem vidctar alibi hocaccidiffe ; cum forte de rc-
gno Dei,vt fepe folebat, Chriftus differuiffet, Vero
fimile enim eft inde Pharifzos quaftionis occafio-|
nem arripuiffe, quando regnum Dei ventutum ef-
fet. Toto veró hoc capitenulla dePharifzis mentio|
facta eft, necfortaffe aderant, cüm parabolam il-
lan hominis feruum habentis atantem . Chriftus|

Jtra&auit , quz , vt ex initio capiris, & ex ipfa para-

bolz fententia perfpicuum eft, folis fuit propofita!
difcipalis. Quo animo hoc Pharifzi interrogauc-
tint , non fatis conítat; Sed eft magis confentaneum
ipforum moribus , vt irridendi, quàm vt difcendi;
caufa credamus interrogaffe. Quafi Chriftum deri-
derent , quód cum frequenter regaum Dei appro-

dicium appareret. Quemadmodum corum patres
Ieremiam fzpe dicentem, 024 Demini , pcr irrifio-

Quod eft onsus Domimi ? Yerem. 23, 5;. Et apud Ifa-
jam. c. $. X9. Feffrmet , €7* veniat opus eius vt videa-

E|lavocauit. Dew, inquit , manifeffà ventet , Dens no-

irum quzftionem ifta refponfio ?. Videbantur illi|

|circunfpicientes, vt viderent num fuusille Meffi-
pinquare diceret , nufquam tamen vllum eius in-| |as, qualem expe&tabant , vfpiam appareret. Eo fen-]. -
jeffet ? eodem Chriftus refpondet non effe ventu-

ïncm cüm illi occurrebant , folebant interrogare;| |rum cum obferuatione, id eft , ita vt anteqüam|.-

À K(cemms illad. Sic Cyrillusà D. Thoma citatus, Thco4 d

phyla&us , & Euthymius in commentarijs exifti-
mant. Alij, quód putarent regnum Dei , id eft Mcf-
fiam ; quem reftituturum fibi regnum credebant,
magno cum apparatu venturum elffe , rogaréntque,
quando id futurum effet, cum tempus iam prteri-
iffe videretur, fiue Danielis prophetiam de quat-

|tuorante futuris monarchijs. c. 7. 17, fiuealteram|.
- |de feptuaginta duabus hebdomadibus. c. 9. 24.|

confiderarent.. Alij, qubd hec Chriftus paullo poft
in Ierufalem iturus dixerit, & exiftimarét, fore, vt

tam fzpe loquebatur, iniret.. Nam & Apoftolos in
eadem opinione fuiffe conftàt Matth. 20. 21. Ita
Beda fentit. Dubium quid in hac quaftione re-
gnum Dei vocent. Nam alij vitam beatam , tem-
páfque illud poft refurre&ionem füturum intelli-

Íc, id cft ita vtan tequam veniat, obferuandis fignisi

fum ; vt idem fit Interrogare , quando regnum Dei,
& quando Meffms venturus fit. Atque hoc effe
quod dicitur ver. 2r. regmwm Dei intra vos eff , id cít
Meffias,quem expectatis in medio veftrum cft. Illud
prius probabilius. Nam cum Chriftum irridere vel-|

credibile eundem interrogaffe,quando Meffias ven-
turus effet : przfertim cum itá loquerentur, quafi
N'(ïmularent fe ea credere , que Chriftus de futuro
Deiregno przdicaret, ideóque interrogare, quan-
do venturum effet, quod venturum effe, non dubi-
tarent, atque ita Beda videtur intellexiffe.
Non veutt regnum Deicum obfermatione,) Ita vt obfer-
uati , certóque fciri poffit , quando venturum fit.

rari non poffit, vbi fint, aut quando fint vrbem re-
giam inituri , vt Euthymius. interpretatur. Quo|
ergo modo Chriftus ipfeinfra c, 21. 25. figna ad-
uentus fui tradit ; ex quibus obferuari poffit, quan-
do fututus fit? Non traditillatanquam figna, qui-
bus aduentum fünm cognofcamus longé antequam
veniat , fed tanquam miracula , quibus eius iam
prafens aduentus declaretur. Signa enim miracu-

| fler , 2" non. filebie : sgnis in con[Petin eums exardel[cet , «2 in
circuitis eius tempeflas valida. Píal. 49. 3. Hic autem
fignificat non poffeex czleftibus, aut alijs natu-
ralibus fignis obíeruari, quando ipfius aduentus
futurus fit, quemadmodum obferuari folet , quan-
do fütura fit pluuia, longé antequam veniat. Fa-
ciem, inquit ; celi dirudicare noflis ; Jtgna autem tempo-
rune non potefris ? Matth. c.. 16 3. quanquam alius
eius loci poteft efÍe fenfus. Quid ereo ad Pharifzo-

tanquam aftrologi folis corporis fenfibus in coslum,

|&c in res czteras corporeas intenti , quales effe fo-
lent, qui venturum aliquem expectant huc illuc

fu rogaucrant , quando regnum Dei venturuml

veniat , obíeruari proximus eius poffit aduentus,|

ii

Wt 4 C77 appropiet : (9";.7)273idt COHFlz.umünfgj I:,Gael, (7-']

Ípiri-

»" PT

fimulatque Ierofolymam veniret, regnum de quo| -

NOCPPN

L $- À
Quid hic |
regnü Der

(
É

(citi poffit, quando venturum fit. Alij Chriftum ip-

lent, Ícirentque illum fe Meffiam profiteri, non eft|

Quemadmodum terreni Reges multis priüs miffis|
[nuntijs, magnóque comitatu venire folent,vt igno-

Quod perinde eft , ac fi breuiiis, clariéfque dixiffet,!
lrcgnum Deinon corporeum , non temporale , fedi

gunt. Idenim non cum obferuatione ventarum ef-L -

SupV rE SUSNS-eqe»

VOCECIME, -

:bdés R PUR PTR

CRQP QR ZZRP RRR T ERN

W eheR UT *

Q

TE

"iprpeq U Dd

iNon quód Elias effet, fed quod Eliz perfonam ge-|-
tetet; cum di(cipuli de vero Elia interrogaffent ; ipfe
deIoannerefpondic. Ita prorfus hoc loco ; quiare-

o

IChrittus de futuro , de ptæfenti refpondet, regnum
IDeuntra vosefl. At quid cítregnum Dei intra vos eft?
!Cyrillusapud D. Thomam, & Theophyl. hocloco

llent Chriftum recipere. Quemadmodum Deuter.|

tibi bodie,non fupra te e[f , nec procul pofrtum , necia c&lo fr-
Itum vt poftzs dicere , quis nofírum valet ad celum a[cendere,|
vt deferat nlnd ad mos , vt dadiamus , atque opere complea-|

— [cotdibus noftris regnantem. Aut illa Euthy. rezpum|
IDeiintra vos eflid eft,Eco in medio veftrum fum.Au:
lilla Caffiani Collat.i.c. 13. regmim Dei intra nos effe,dum|
— Olenus babemzus cogmitionem.. Autilla Gregorij Nyffeni in|

95

"OAN MALDONMALTL CONMNMILMT CX

Ípirituale effe; non córporis, fedanimi ocu!fis cífe, A.
quarendum. Atque huc pertinet ; quod ftatim ad-]
dit. : ; D [
- »t, Nec dicent:eece bic , aut ecceVic , regaumenim. Den —
intra vos eft-) Videntut hec repugnate iis, quz paullo
poft dicit ver.23.6" dicent vobis ,ecce bie, «2* ecce Miie no—
lite ireneq; fectemimi.Scd nilil repugnant;nam hic 1o-
quitur de regno Dei , quod fpirituale eft ; nec digito|
demon(trari poteft ; illic de Chrifto , quet alij hic,
alij illiceffe di&turierant, Et hic deprimo, illic dq P
fccundo Chrifti loquitur aducntu.Paullo difficilius;|
quid fig regsum Dei intra voseft, YMudicertum Chri-j
ftum iam non de faturo,fed de prefenti regno loqui,
quodij etiam concedunt, qui paullo antede futuro
locutüm effe dicunt. Quia enim prafens fururi ini-|
tium eft, & velut inchoatio, & arthabo quidam , à|
futuro ad prefens tráfüilfe, quafi (ienificare voluerit,
fi vcllentfuturum illud in codlo tegnum inuenire] C
iftad tenerent , quodintraipfos quodammodo cft.|
Quemadmodum apud Matthzum. c. 17. 12. cum dif-
cipuli interrogaffent, quomodo Pharifei dicerent,

)

Jantequam regnum Dei veniret, ventarum elle Mcf»-j
*' Gam,ïcfþondit Chriftus, Elies t4t» venit, €27 fä'cæmw m
'o quacamque voluerunt, & c.1.14. ff vultis, inquit, cre-

derey'pfe eft Elias , cum de Ioanne Baptifta loqueretur.

ecaum Dci, quod iam venerat, cius quod venturum
erat,jmago, & inchoatio quxdam erat ; interrogatus

idem effe putant, quodin poteftate noftra effe. Intra
illosenim regnum Dei fuitfe , quia poterant , fi vel-

30.I.I2.r*. 14.Dcus dicit, Mandats boc, qihod ege praerproi v.

muts ? Nec trans mare pofitum , vt cauferit, eg" dicas ,qua
nosfrum poterit transfretare mare , qg* iHud ad nos v[que de-
ferreyvt po[simus audire , ey faceresquod praceptum ef) ? $ed
mxta efe fermo valde m ore tuo , (* 1 cotde two , vt facias il-
Ium.QuodD. Paulus ad Roman. to. 9. 9. de Euange-
lio, id eft de regno Dei interpretatur. Hoc eft, inquit,

fa[citauit à mortuis , faluts eris.. Magis mihi placet hec]-
interpretatio,quàm illa Bedz,qui regnum Dei intra
nos cíle exponit, id eft Chriftum ipfum per fidem in

i

.|cum verfabuntur, eius temporis, quo cum Chrifto

.Jtemporis diem defidetaturi. Hoc tantüm ab illis di-] -
. muniret. Id enim agebar, vt docerct äifcipulos vti

DPharifzi defuture regno Dei Chriftum interrogaf-
|manibus eos regnum Dci habere ; fi recipere velint,
Jbebant,vtambularent, dum habebant lucem;ventu-]

verbum fidei, quad pradicamm ; quia fs confitearis in ore tuo| F turo tempus , cum ab illis fÍponfus auferretur , ma-
Deminum Ie[am,e9* tm corde tto crediderzs , quod. Deus illnma|

lib.dc bearitudinibus,& in lib.de virginitate c.2.qui|
t£egnum Dcei intra nos elle dicit,quia Dei imaginem,
iad quam fac&ti fumus intra nos habemaus. Autilla Eu-
chcetij in qq. in Lucam, regnum Dcei intranos cffe,
iquando per virtutem , ac meritum Deus in nobis
regnat. Aut illa Gregorij Nazian. quam refert D.
'Thom. intranos efferegnum Deci per letitiam, &|-
guftum quendam illius,quem inanimo fentimus,&
quia,vt ait. D.Paulus;pfe fPeritus teffimonium reddit []i- 1.

coa&é dicit, hac verba non Pharifzis , fcd difcipulis
ifuis ad eos repente conuerfum Chriftum dixiffe.
Quod,vt dixi,violentum eft , necenim cum Apofto-
lis,(ed cum Pharifzis loquebatur, ad quos fi fieri po-
teft accommodanda funt verba, Przterquam quódi.
!Pcazim 'fcquitur, E£ ait ad difeipulos faos , quod noa di-l
xiflet Euangelifta , fi przcedétia etiam verba difcipu-|

o

lis dicta fuiffent. | d ?
|.— 22. Venient dies , quando defideretis videre vnmm diem|
filtj bomiaés , €2* mn videbitz.) Nullo modo Bedz , &|
Lyrani, aliorümque intcrpretati[onem prob'arc pof-|
fum , qui diem vnum Chrifti , diem iudicij intelli-
guntjnam diem quidem illum omnes videbunt, &|
pauciadmodum videre cupiunt; vt taceam, quod alijj
monuerunt, Grecé effe uiavsuspoy , vnam dierum,
cum dies iudigij vna tantum futura fit. Multo meliüs
Cyrillus apud D. Thom. & Theophyl.atque Euthy-
mius in commentariis,de iis Chriflum loqui diebus;]
quibus cum difcipulis in hoc mundo verfatus eft,
quafi dicat nunquam eos tale tempus babituros;|
multas enim ipfis inflare perfecutiones , in quibus

verfati fuerint , recordaturifint , & vel vnum cius

fentio , quód non exiftimem ideo hoc Chriftum di-E
xiffe,vt dilcipulorum patientiam , fed vt fidem pra-

foro,fruíique ea; quam habebanct falutis occafione.
Hocbene cum przccdentibus conuenit; cum enim

(ent; refponditregnum Dei intra i Ffos cffe ; id eftin|

&;quam habebanr,prefentiz fuz occafione vti; con-
ueríus veró ad difcipulos dicit , vt tenerent,quod ha-]

|gnóque. fipoffent, emerent diem vnum ex multis,
quos tunc haberent , quibus Chriftum;quoties vel-T
lent, videre,& colloqui cum eo poffent, & doceriab
co, fidéque confirmari ; nectamen habituros. Ma-|
lgnam enim de Chrifto quaeftionem futuram cffe,
aliis hunc;aliis illum effe dicentibus. Quz fequun-
inr víque ad finem capitis apud Mattheum, & Mar-j
cum explicata funt.

ritul usftro,quod fuems filj Dei, Nam ifto quidem mo- g:ilääæus
[ a : armgæ T
do neceffe effe dicere , quod malus quidam au&orai — |

Roman: $. ]
;

PU

WOW

Bd
As

, ;;( s 1
xxfw | um IN LVCAE CADP, XVUb.
mlhzgu.».X Wäæäää&& !
n DUCCECHUCCR HUECOM |
M i (385 . gäggä ä*&)a SCHC OR J M. l i
( M ERE E d
EEE | ; u I - | : : :
—€-—J : FU LC CAPYVT XVI. E
x R d u u M
Q"?u"i P ; Va E ICEBA T autem & parabolam ad illos,quoniam opor4 5 |
nàj || N tct femlafi' orare & no deficere,2. dicés:Iudex quida erdtoer -
:fnifff,ï | in quadà ciuitate,gpü Deum no timebat, & hominem HOb us |
w] ! | B) reuerebatur. 5. Viduaautem quzdam eratin ciuitate illa,| |
imá - / £9 & veniebatad eum, dicens: Vindica me de adüerfriol: |
mad VEEeuaae) meo. 4. Etnolebat per multumtempus.Poft hzc autem| j
i ; a u- dixitintra Íc : Etfi Deum nontimeo , nec hominem reue- i
"sR —— ] . Jreor: s. tamen quia molefta eft mihi hzc vidua , vindicabo illam , ne in nouiffi.l
u ]j |moveniens fugi?let me. 6. Ait autem Dominus: Audite quid iudex iniquitatis
&b . | — |dicit: 7. Deus autem non faciet vindi&am ele&torum fuorum clamantium ad fe
2736 i ' .. |dieac nocte, & patientiam habebit inillis? 8. Dico vobis quia cito faciet vindi- ]
TE &amillorum. Veruntamen Filius hominis veniens,putasjinueniet fidem in terra ?
d ) : ?. Dixit autem & ad quoídam , quiin fe confidebant tamquam iutli , & afper-|.
u E aabantur ceteros, parabolam iftam. 10. Duo hominesafcenderuntin templum vi|. — |
TM lorarent: vnus Pharifeus , & alter publicanus. 11 Pharifeus flans , hiec apud fe óra- |
v E bat : Deus gratiasago tibi , quianon fum ficut ceteri bominum : raptores,, iniufti,
ia 1 adulteri : velut etiam hic publicanus: 1. ieiuno bisin fabbato : decimas do om- |
; "-- ntum , quz ?ofïideo. x B Publicanusälonge flans , nolebat nec oculos ad ca-|
-l ] — fumleuare:fed percutiebatpe&us fuum , dicens: Deus propitius efto mihi pec-|.
— ( — [eatori. 14. Dico vobis, defcendit hic iuftificatusin domum fuam ab illo ; quia Sutean
Ro n lomnis, quife exaltat, humiliabitur: & qui fe humiliat , exaltabitur. s. Affere- ZE—:::
E bantautem ad illum & infantes, vt eos tangeret. Quod cum viderent difcipulij,.s- , |
doih || | jncrepabantillos. 16. Iefusautem couocans ill'os,dixit:.Siniteæpucros veniread me| ^. |
ïv , & nolite vetare eos. talium efkenim regnum Dei.17. Amen dico vobis: Quicüque — |
n u non acceperit regnum Dei ficut puer , non intrabit in illud. 18. Et interrogauit . ,,,
A ] eum quidam princeps , dicens : Magiffer bone, quid faciens vitam aternam poffi-| ^ |
t debo? 19. Dixitautem eilefus: Quid me dicis bonum? nemo bonus nifi folus| — |
uo [ —— Deus zo. Mandatanofti: Non occides: Non moechaberis : Non furtum facies:l.,, ,,, ]
)*äf |— . 1 . INonfifumteftimonium dices: Honora patrem tuum, & matrem. 21. Qui ait]| "——
s5 —— Y — Hexcomniacuftodiuiàiuuétute mea. 22. Quoaudito, Iefusaitei: Adhuc vnum |
W u ]L w [ibideeft: omnia quzcumque habes vende , & da pauperibus , & habebis the(au- ,
ii | Irumincalo: & venifequere me. 23. His ille auditis , contriftatus eft: quia diues| -
: erat valde. 24. Vidensautem Iefus illum triftem fa&tum , dixit: Quàm difficile,
|. iquipecunias habent, in regnum Dei intrabunt. 25. Facilius eft enim camelum
i per foramenacustraníire , quàm diuitem intrare in regnum Dei. 26. Et dixerunt P
| qui audiebant: Et quis poteft faluus fieri? 27.. AitillissQuz impoffibilia funt apud|
homines , poffibilia funtapud Deum. 28.. Ait autem Petrus: Ecce nos dimifimus
.L omnia , & fecutifumuste. 29. Quidixiteis: Amen dico vobis , nemo eft, qui re-
|| | liquit domum ,aut parentes , aut fratres , aut vxorem , aut filios propter regnum| —

XATEDITTIT

358

U—"IOXNOMALDONATI COMMENT. " 39

'.k —

Mat. 20. bj
17. Mar.10.
EGL. —

TO

mtc:lhD

dit , dedit laudem Deo.

Dei,3o. &non recipiat multo plurain hoc tempore, & in fzculo venturo vitam
zternam. 31 Affumpfit autem Iefus duodecim , & ait illis: Ecce afcendimus Ie-
rofolymam,& confummabuntur omnia , quz fcriptä. funt per prophetas de Filio
hominis. 32. tradetur enim Gentibus , & illudetur , & flagellabitur , & confpue-
Itur: 35. & poftquam flagellauerint , occidenteum , & tertia die refurget. 34. Et
ipfi nihilhorumintellexerunt, & erat verbum iftud abíconditum ab eis, & non|.
gebant quz dicebantur. 5;. Factum eft autem,cum appropinquaret Iericho,

czcus quidam fedebat fecus viam , mendicans. 36. Etcum audiret turbam pre-| '
tereuntem , interrogabat quid hoc effet. 57. Dixeruntautem ei, quód Iefus Na-!
zarenus tranfiret. 38. Et clamauit , dicens:Iefu fili Dauid miferere mei. 39. Et qui
praibant ,x(increpabant eum vt taceret. Ipfe vero multo magis clamabat : Fili Da-]
uid miferere mei. 40. Stansautem Iefus iuffit illam adduciadíe. Et cum appro-|
pinquaffet, interrogauitillum , 41. dicens: Quid tibi vis faciam? At ille dixit:| -
Domine vt videam. 42. Etleíus dixit illi : Refpice , fidestua te faluum fecit. 45.]-
Et confeflim vidit , & fequcbaturillum magnificans Deum. Et omnis Pl"ebs vt vi-

. (importunaspreces obtinuit.

2oees I CEBA£T autem pamäolmt 4d

£5 W Ideft, vt doceret oportere fem-
P s ia pcrorare. Propofitam iceodem
2/ A loco, codemque tempore para-
bolam;quo ea;quz extremo fu-

derunonon idco folum credendum eft , quód proxi-
mé fit pofita, fed ctiam quód fententia fententiz be-
necohzreat. Locutus enim fuerat Chriftus de futu-
ris perfecutionibus , déque repentino aduentu ad

) illos , quoniam oportet. [emper orave.)|

'periore capite narrata funt;acci-|

iudicium fuos docct nunc vigilandum;otandümque
effe, ne imparati opprimantur, vt à Deoomnibus
impendentibus malisliberentur. Nihil effe, quodà
Dco aífidua , & importuns quodam modo oratio

cuctat.c. rr. $. eius, qui cum ad amicum media no&te
veniffet , vt ttes ab eo mutuó peteret panes , propter

d r v ! Q u)
Et non deficere,) G.Ka] p éxxexeim; & non fatigari;id
elt non ceffare ab oratione propter fatigationem,

Quonrodo
.L femper. fit
, orandum.,

Pfal.33.5.

Jagit. Altera,femper orare eum,& nunquam deficere,

aut impetrandi defperationem. Quod D. Paulus. 1.
Theffal.5.17.clariàs dicit, Simezntermifsieneorate. Qu
fententia quomodo in telligenda effet , multi graues

interpretationes duz,quasaffert Beda. Altera fem-

ti effc poffimus; (ed quód femper autorare , autali-
quid boni agere debeamus. Beneorare , qui bene

qui horis canonicis iuxta rítum Ecclefiafticz tradi-
tionis pfalmodiis,precibáfque confuetis Dominum
laudare & rogate non defiftit.Hoc effe, quod dicebat
Dauid, Benedicam Dominum m omut tempere , (éemper laus

impetrare non poffit.[dem fimili parabola fupra do-|.

auctores magno ftudio quzfiuerunt. Vulgares fant|

cr orandum, non quód femper in oratione occupa-|

eus i ore meo. Cuuas in terpretationes duas & Strabus,|

]N CAPYT XVIH.

A

C

& Euthym. fecutus eft. Paullo ngopiüs Lyranus ad

(enfum accefferat, fed non eftaffecutus. Aduerbium

. 'cuique aliquando dormire. Sed fignificat non debe-

emper,non continuationem tem potis , (cd orationis
inftantiam congruis horis, vtStrabus, & Beda dixe-
rant;fignificare. Simpliciffimus,& clariffimus fenfus
cft nó quidem dies;ac no&tes (ine vlla intermiffione,

fi id Ecclefia pié; fan&éque facit, orandum effe ; nam]
id quidem homines Ecclefiaftici facere debent , alij
neceffario non debent ; fed càm aliquid à Deo pcti-]

ftare;pulíare , iterümque idem petere, donec faltem)

enim fignificat nunquam nos omnino debere ab
oratione defiftere , quod fieri nullo modo poteft.
Nam vt edentes, bibentéfque orare poffimus , quod
non nifi vàlde perfe&i faciunt ; certé dormientes
migimé poffumus , & eft neceffarium fan&iffimo

re nos orationem deíperabundos omittere , fi quod
etimus;fzpe orantes confccuti non fimus.
2, Index qäm'dam erat in quadam cintate.) In iudice

potiüs , quàm in alia perfona parabolam , vtopinor;] .
. |pofuitquo argumentum;quod in ea latet, maiorem

vim haberet.Latet autem argumentum à minori ad

Imaius,autdiffimili, vtait Auguft. fer. 56. de verbis].

Domini fecundüm L ucam, & lib.z. qq. Euang.c.45.|
Si homo ille iniquus nec Deum, nec homines me-
tuens , tamen mulieri propter affiduas eius preces
conceffit ;! quod petebat ; quanto magis Deus nobis|
concedet.fi affidue illum orauerimus? Quemadmo-
dum alio loco dixit, $; ves cum frtis mali nofIa bona datft
dare filiis veflris quanto magis pater vefler de calo dalit fpi4
vitum bonum petentibus [e? c. 11.13. Hoc vt concluderet,,
nulla aptior potuiteffe perfona,quàm iudicis ; cuius|.
officium ipfum rcquirit ; vt fcuerus , & precibus in-

flexibilis fit.Non confideres, inquit, perfonam pauperss nec

Gu m TTTE RE

quod omnino fteri non poteft; non ftatutis horis,et-]

mus,non debere , fi confecuti non fuerimus, defpe-] -
rate, & animumabiicere, hoceft deficere ; fed in-[. .

propter improbitatem obtineamus. Atque hoc ip-|, r&eta.
fum eft;quod D. Paulus dicit, f/ve mtermifsone , Nonj--

UMT diim.

bonores

£:
d

- J u OOUMINIVEAECARORNIRS . d —
C Donores valrum potentis , Infeà imdica proximo tuo Leuit. 19.| À |diam exerceaufacturum effe Deum. —— — —
"u : tj« Siergo homo & natura fua crudelis, & officio Nesn nowitmo veniens [ageiller me.) Sic quidam hoc
ie FM inexorabilis,& moribus impius fimulj&impudens,| |[in terpretantur, ne mihi pergat effe molcíta , ne tan-

dem meobtundat , & quafi verberibus flagellatum

! Iquinec Deum,nec homines reuercretur, tamen fle- |
OanUC'X | ' xus eft precibus, quanto magis fle&etur Deus natura liuidum.reddat ; vidue enim verba verbera illi , quia
& l Iclemens;officio pater , moribus bemgmæmuæ Hac| |molétta eran t,yifa fuiffe. Hocelfe )wwzietdy, quod
ï | -Jeadem de caufaadiecit Chriftus, Qw Dewm non time- verbum Grzcé eft. Atque ita quidem Auguftinus|.
&m [ bat ,ey* bominem non renerebatur , vt argumentum ma- llb.z.qq.Eu?n g.c.45. & Beda vidétur intellexife.Sed| —
Iericho iorem vim haberet , fumptum.ex homine, quinec| |jobttat plan&,quod dicit, ;s noui[simo cur enim time-

Dei , nec. hominum metu flecti ad miferatiqncm
poffet.Sunt enim, qui quod Dei metu non faciunt,
hominum refpc&u faciant ; fiue quód cos timcant,
(iue quàd eis placere velint ; & cum 1mpij omnino
(inz,videri pij. Perditiffimus cft;qui nec videri qui-
dem bonus cupit. Maguim malum hypocrifis cft,
(-d hoc tamen habet boni , quód bene adhuc de vit-
tute,quá fimulatfentire videatur. Multíq; cótra hy-

retne fibi potiüs in nouiffimo temporce, quàm toto
.|tempore , quo perfeueraffet , molcítaeffet? Euthy-
B , mius, quod Grecé eft eic ré^oc, non interpretatur us
gmm 5mo , led in finem , id eft fcmper,quo fenfu qui- [
.dam multospíalmos & éaoc in finem inícribi pu-|.
tant. Quod paullo quidem magis videtur conucni-|-
I€ , vt fenfus fit ne perpetuoó veniens perturbet me;
idenim verbum etiam fignif&cat. Suípicor ego ad

l N ( . |pocritas clamano; quos Præfta.retthypogritas efï'e. gn?ultarum gcntiur.n. confuetudinem alludi , qua iu- |
Iw E. | [ Fidua autem quadam erat in emtate ila.) Xflc!u am dices non perpetui, fícdad certum tempus con titui!
l,ïm 43-/ ropo(uit , quia haiafmodi Ferfona omniüiniurii| — folent; quiab officio remoti accufari folent, fi quid
p cxpofita effe folet; & quia etfi bonü;atq; benigná 1u- 'cui fecerint iniuriz, & à nouo iudice, fi crimen pro-
. |dicé. magis;impiü tamé,crudclé, & impudenté, qua- þatum fuc*ræt . condemnarl..Hoc mihi videtur iu-dc-x
llem illum defcripferat, minüs mouere poterat. Nam|C ille quamuis nec Dcum timeret , nec homines
| & Deum timuiffet , viduam potius , quàm aliam mi- Ireuereretur,timuilffe, nc forte in nouiffimo & «c2cc)|
nàs mifcrabilem perfonam adiuuiffet ; i homines,| — idcft;cum perfun&us cílet officio, à vidua illa co-
—— faltem vcpius , & benignus viderctur iudex , viduem| ram fucgelï"ore fuo ac*.cufargturr quod rogatus ab ea
, lufcepiffct patrocinium. Cum nec Deum, necho-| jfzpe,vtipfi ius reddetet, non reddidiffer. Atque hoc B
|mines reuereretur , nullam perfonam minüs ,.quäx.n | |eft Latiné fuggillare , ideft accufarf: , reprehendere, a , vap;
TX Jpauperem viduam ,à qua nihilfperandum , nihilti-| |quo verbo Liuius vti fglct, Grzcé varuzria(Ay a.fïhgef ägcfäpn.
o | mendam eraniudare poterat. Et tamen tandem| — |re, perturbare, quafi dicat, ne poftquam magiftratu ^ ^^. |
Jehdr - propter affiduas preces iuuit. ]. Jabiero. negotium mihi faccffat. Videtur alludere iu-] -
musienls /-— Et veniebat ad eum dicens, ) Veniebat quotidie,aut| |dex ad præfcntcm moleftiam , quam illi quotidie
rifions) certé frequentiffime , idque per longum tempus , vt mulier exhibebat, quafidicat, quia mihi nunc mo-
:iskqüs,et-; ver.4.declaratur, eftquein primis ad fen;entiang pa-|D lefta eft, & ne poftquam magiftratu perfun&us fue--
m dle;u lrabolz neceffarium;vt probetur fempernobis,ideft! |ro, m,t:flm«mihi magis m'olc&a Qt Ífime malé admi-
d d doaec, quod petimus impetremus , orandumefle,| niftrati oflicij neglecteque reipublicz acculfauerit;
n

stnA hts *x k
( LA
H i

ao t
od

E at a n a ETAR OM 6 n IRONG, R Mtoqegs r i US À 29

TR

; "uT

iNen docet Nlec volebat docere Chriftus debere nos à Deo ini-

ivindicam

ipcecamus,

nunquam defperatione .-)deüftcn'dtlm. Quód autem|
vidua petit. Zmdica me de aduer[ario meo,pexinde eft , ac
i dicat, Tuere meab iniuria; quam aduerfarius mihi
facit.- Non enim vindi&am , fediuftitiam petebat.
Selipfaaliquando iuftitia vindi&ta eft , que quia
Inon pridata, fed publica fit auctoritate ; caret culpa.

Chriftus,vt

micorum noftrorum petere vindidtàm : fed propte-
rca vindi&z , & aduerfarij exemplum propofuit;
cuia de perfecutionibus agebat , quas difcipuli Paf-—'
turi crant, docebátque fore, vt fi affiduis Deum vr-
Igcrent precibus, costandem fumpra de perfecuto-
ribus vindicta liberaret. Loquitur etiam acconimo-
dazé:ad humanos mores. Solent enim homines ab
aliis lxfi querere vindicdtam. Quemadmodum &
lanimz fan&orum martyrum introducuntur vindi-
&am petentes fnorum perfecutorum. Apocal. 6.10.
V (quequo Domine fantlus , «g* verus non iudicas , €2? non
dAuimdicas fanguinem nosfrum de 4s , qui babitant in terra?,
/Noa qubdanimz fan&torum vindi&tam petant; fed
jquod petere homines foleant. Eodémque modo in-
:cHigi poteft ficubi aliás legimus viros fan&tos vin-
;dictam à Deo poftulare. : |
| $. Tamen quia smolefla eft mibi bac vidua , vindicabo
iJLm.)Non eft hocita intelligendum,quafi Deus no-

-

5 |

| ois aliquando, ne illi molefti fimus, petita concedat.
; Nam nec molcftia vlla affici poteft ; & nihil illi gra-
i'ius eft , quàm vt nos ipfi orando molcefti effe videa-
mur.Sed fignificat Chriftus; quod iudex ille fecit, vt

E

F

- Amoleftiam euitaret; id multo magis , vt mifericor-

|vindicabo illam. Leuisilla obie&io eft, quomodo

|fünt , & ad fenfum litteralem pertinent; alios fenfus

hoctimebat,; qui nectimebat Deum, nec homincs!
rcucerebatur ? Non propter Deum, aut homines, fed

tamen maximé timeant, OQuidiudex, quid viduaj
quidaduerfarius fignificet, opus non cft difputare.
Iudex Deus cft , non quidem fimilitudine, fed diffi-
militudine potiàs eum referens , vt fupraex Augu-
ftino , & Beda declarauimus. Viduanos fumus , &
quifquis pcrfecutionem iniufté patitur. Aduerfarius
homines iniqui, qui iuftos diuexant. Hazc fimplicia

allegoricos fi quis quarit, legat Auguftinum fermo-
ne.36. de verbis Domini fecundüm Lucam, & lib.z.
qq.Euangel.c. 45. Theophilum Antiochenum lib.5
allegoriarum, Anaftafium.q. 70. ToNUM r
6. J"Iit autem Dominus, /Ludite,quid index iniquitati

propter Íce timebat , neaccufatus condemnaretur.|.
3Hoc enim impiorum hominum ingenium eft, vt,
cum diuina omnia, humanáque contemnant, fibi|-

dicit;) AdiecitDominus poft parabolam conclufio-
[nem per epiphonema, quo maiorem abaudiroribus
attentionem;animaduerfionémque poftularet. Z£u-
ditejd eft attendite ; confiderate , 4w/d iudex smiquitatis
dicat , Heb. iudex iniquus, aut;cum iniquus elffer. Et
difcite ex iudice illo iniquo , atque crudeli ; quid be-
nignus iudex Deus ; fiillum affidui oraucritis , fa-
&urus fit. A iE |
7. Deus autem non faciet vinditlam eleflorum [aorum

|

clamantium ad. [ die ac notle ?) Per intertogationem|
hcgcndum eft; que maiorem habetemphafíim,quàm

a t

Pa

f1 fim..

T H

ER OEU a MT* g

Pfal. s3. 18.

PA Md

362

IOAN. MALDONATI COMMENT.

365

rum eífe.Opponitautem exaggerando Deum iud?ci
iniquitatis ; ele&tos viduz; clamorem prccibus , dies
ac noctes dicbus fingulis , quibus vidua illaad iudi-
cem adibar; iadex iniquus fecit vindictam viduz,
quam non nouerat, quam propter moleftiam,quam
bi exhibebat,etiam oderat; & Deus vindictam non
faciet cle&tis fuis,id eft filiis,quos clegit, quos genuit
quosamactllle fecit propter affiduas preces, Deus nó
faciet propter perpetuum dies , no&téfq; clamorem?
quo non qualeícunque fed vehementiffimz , arden-
tiffimz , & ex maximo dolore affe&táque profectz
preces fignificátur. Qw , inquit , clamas ad me ? Exo.
14.15. & clamauertit infli,eo7 Domimus exaudmit eot,eg. ex
omnibus tribulattonibus eoruim liberauit eos,
Et pattentiam babebit m ils?) Similiter per interro-
gationem legendum cft , & Dcus patietur ele&tos
Íuos perpetuo ab iniquis hominibus affligisquafi di-
catminimé.Sic Ecclef.c.5$. 22. Et Donyum mn elonga-
bit fe,fed iudicabit in[los, 7* faciet iudemm , e7 fortifSimw
nen babebir im ilis pattentiam, Nofter. interpres legit
z paxpollupuei, vt & Chryfoftom.. de orat.Multo me-
liore fenfu , quàm nunclegitur paxpoupav , patiens,
quod Theophyl.& Euthym.exponunt, quamuis diu
patiens fucrit, penitus contraria fententia.
, 8. Dico volus , quia citó faciet vinditlam ilorum, ) Ele-

rat iudicem illum viduz iniuriam vindicaffe ver. 4.
tanquam dicar; Ille quidem iniquus iudex lógo poft
tempore vindicauitab iniuria viduam ; Deusautem
non tam diu expectabit. sed defidermm pauperum exau-

Secandun
Heb. z.

dieit Dominss, praparatione cordis eornum audiuit auris tua
pfal 10.17. Erit, inquit, 4stequam clament, cgo exaudiam,

adbue illis lequentibus e(o dséd4AtH, lí2i.65.24.
] Ferwntamen filims beusinis veniens , putas innentet fidem|
qnterra !) Non apparet quorfum hzc Chriftus dicat.

Placet mihi,fi bene intelligatur, quod Auguft.ferm.

loco dicere videntur. Cum Chriftus dixiffet fore, vt

Deum , hominesaccufat. Per Deum non flare, quo

re,qui non quanta debent; orant fidc.Fides enim eft,
quz orationem animz , & efficacem reddit. Fides,

$o. & 8. 48.& 17. 19. & infra ver. 42. hocipfo capite,

tanquam iuili ) Hanc etiam parabolam. Auguft.fcr.36.
De vetbis Domini fecundüm Lucam , & Beda in
Ccomment, & auctor Grecus , quem D. Thomas
citare folet,ita cum fuperioribus iungunt; vt cum de
iratione: Chriftus egiffet , docuiffetque. defe&u

dge( ]kpientm,[)o/fulct » D&o,qui dat osonibwus aj?mntcf,(y*

mez'rms, qui mjm äæ/im; fmils eff flutlui marr,qui À ven-

to mouetur e9* cirmmfïarmr. Iatob 3. $. 6. Hoceft; quod

Chriftus iis,quibus fanitatem, quam petebant, con-
ceffit folet dicere. Fides twa te felum fecit, (apra. c. 7.

& Matth.o.23 & Mar..34.&c10.52..——
9. 10. Dixit autem q7' 4d qudam, quiin fe confidelant

&órum füorum, idcft ; illorum iniuriam ab iniuftis
hominibus acceptam citó vindicabit. Opponitcitó,
lidcft breuetempus multo tempori, poft quod dixc-

f fimpliciter dixiffet Deum etiam. vindictam fa&tu-, A

1

minüs,qui ipfum orant,liberentur: per homines fta-

qua& quod pctitur impetrat.5; quwz,inquit,viffrum in-

non improperat, e7* dabiturei. Poffulet autemin fidemilil

36.de verbis Domini fecandüm Lucam,& Beda hoc| -

D

cito Dceus electos fuos liberaret, teddere nunc cau-j-z |
íam , quamobrem fzpe nonliberet , quia nimirum
non ca fide,qua debent,Deum orant.Itaque cum ve-
neritad iudicium filius hominis , quo potiffimüm
tempore ele&os fuos liberaturus cft, vix quoslibe-; ^
ret; inueniet ; quia vix fidem inuenict. Excufatergo:

C Inibus caufa erat, in tem plum aícendendi.

1

Jtiffe enim in templo Pharifzus ille dicitur quafi fu-

Idicat, qua fe publicanus contincbat ; nec audebat

hidei homines, quod orantcsà Deo petunt, non im-
petrare ; infidelitatis radicem fuperbiam oftendere
voluerit ; que plerumque orationis efficacitatem
impedit. Fides , inquit Auguftinus , zen eff fnperborum,
fid. bumilinm. Duos crgo orantes homines inducir,
fuperbum alterum;alterum humilem, illum damina-

)

tam,hunc iuftificatum.lllum Pharifeum , hunc pu-
blicanum fuiffe dicit , quód Pharifzi fupezbe de fe
fentirent , iuftófque fe cfle exiftimerent; ( nam illo-s(*
qui in fe tanquam iufti confidebant, quibufque pa-
rabolam pofuit, Pharifxos fuiffe credendum eft) Pu--
blicani autem publici peccatores habebátur, v: ob-

ftoria. Tamen fi parabolacft ; quod cgo.probabilius|
effe arbitror,& omnesauctores dicere videntur , £
fi&a fimiliter vero.Quod dicit aícendiffe in téplum,
nemo ignorat templum Ierofolymitanum in edito
faiffe loco.Quodautem ait, vf erarent ; propterea di-
cit;quód de orationeageret , & qualis cífe deberct,
docere vellet; & quia caaut fola, aut precipua homi-

leruauic Euthymius. Dcbetenim parabola, vt Íepej.
docuimus, quáuis ficta narratio fit, vero fimilis effe.] -
Quanquam incertum cft , síne ifta parabola, an-hi-]

i. Pharifeus flans.) Mitor bonos ctiam quofdá in-
terpretes exiftimare Pharifzü illü re&to orauiffecor-

.|pore;ipfo habitu fuperbià declarante.Nec enim cre-
d.lblle c;:lï, qu.l.o.d gmda pu tät,I.ucïæo.s ftantes orate fo- fs c-
litos,cüm nihil in eareà Chriftianis mutatáü fciamuj*"m*

cffe, & certum fit femper Chriftianos flexis genibu
dzos ipfos ita femper oraffe legimus. 3. Reg. 8. $4. .

re quià Chrifto aliquid poftulabant, eenuaante ip-
co vtig; ritu flexis genibus orauit patrem Luc2. 41.

conftantiam, & erectioné,aliquádo exordium & in-
choationé fignificat; Hebraica prazfertim phrafi.stet,
inquit,e2" /luent te aMgures :æli,qui cätemplaïitwgödcr/d 1
Q (npputabant me[cs,t ex eis amnticiavet vetura tibi, Mai.
47.13.id cft ofter
POerriti.Et Pfa
tofrathione in confpetiu eitie ,1d eft nifi intexrito fe animo

Indzi az

oraffe ACt.7.60.& 9.40. & 20.16. & 21.5. quin & Iu-|-
Paralip.6.12. Danicl.6 10.Mich.6.6.Itaque omnes fe-]-

fum fle&ebant , quod eftazpiexuéir , & s ovomeri.|-
D |Mat.17.14.Mar. 1. 40.Luc.5.8.& Chriftus ipfe Iudai.tare Be-]

bralca

ergo ftare folamfaliquando przfentiam, vt fepe dixi-adeffe. —
mus;aliquando quietem;aliquando audacii& animij.

adant fe,confiftant in scie coram m«|
-105.23. $1 no Meyfes elefsus eiss Beriffet im|

Dco oppofuilffet. Etibidem ver. 5o. Stetit Pbimees, cz]

habet.Nifi quod duobus proximis cx:ïplis audaciam|
ex charitate, hic ex fuperbia profcé&tá fignificat. Ste-.

perbé,& arroganter de propria iuftitia cum Dco dif-
lerens;quafi Deum non timens, quafiad certam&, &

habet paullo infra ver.1;. cü publicanus à longé ftc-

placawt,e ccffauit quaffatio. Hanc vim hoc etiam loco|:

iudicium quodammodo prouocans. Contrarià vim| -

tiffe dicitur. Illic enim timidam quandam quiet&in-|

[propiüsarcam Dei accedere , aut fe commoucre, &]

nec ocitles ad celum lenare, —
- Hecapud feosabat.)Nihil minüs,quàm oratio vide-
tur cffe,que fequitur.quo ergo modo Chriftus oraffe
eum dicit? Duplex refponfio , aut orationis nominc
ctiam diuinaslaudes,& gratiarum a&tionces intelligi,
quemadmodi & Dauid cum fuos cancbat pfalmos,
orare dicebatur ; & nunc Ecclefiam cut eos rccitat,

eum orauiffe,fedloco orationis, qua vti eü oporte

bat

orare dicimus:aut Euangcliftam noluifle dicere veré|-

N
Vant ii 'W
Paste J

, //qogz'biz (1 Ml
4,- Jffaff« |

p
QOf 3qU3f
memora
Wltior l
aC
fAug.(ü
avl

kütur, d
1 iäphlm,
1 lh edito
Dren dj

ia 1l
"N MffCt,

yalun
Q lo

' T |
' ') Qüümf:üfu !
M |

Xæn a^ L7] ]
A TU Ls
d

Fal

Mawte tani. |
I HLUPIPNNM
2 M f';,,.,L)(
w [ l

E j
'.i'g, 5,)4,7' .»
nf

'
TT
ÉÉ Mrl'w ]PT

d

TL
I[m p
I
£1»9 [l
/ LT M
7,!!;;:" Wh
P

" af
',þko'l I,i'þ;p il

um
Ugff!ïfi J mï
i fg]jgä Rf'j
,gulf[äü*ä |

( audcb:g'
soucrt

N
u
[a0 ^

fs
T 4
p
3513?153'9
m
MÉ

) ïcClW)ä
f

OFOIWI
/

"
f
À
/

l;

i Vari? ig
Pharifzo
fuperbiz .

dpecies.

ltum. Necenim gratias Deo agere fuperbia videturi

: x«agnofcere virtutes, præfertim fi ob easà Deo accep-

364

IN LVCAE CAP. XVIII.

365

maxima tempeftate Deum ,. fan&ófque
omnes nefandis vocibus blafphemantes ; orare
Deum dicas,quia quo loco, quo tempore orare cos
imaximé oportebat,pro oratione blafphemias in
DeumjaOdnt -- u Y
— Deusgratias apo tibi,quia no fum fient cateri bo.mmwm:)þ
INon dubium quin Chriftus fuperbiam in his verbis
Imagnam effe indicet;fed quain re ea confiftazincer-

leffe.nec fuas etiam, modó non tibi, fed Deo tribüas,
tas gratias illi agas. Quod Pharifzus illi, faciebat.

Omnia tamen qua Pharifzus dicit fuperbiá fpirant.
Nam vtfingamus eum quas in fe predicauit virtutes

poftponere. Quz vna eft fpecies fuperbiz,ex quat-|
tuor,quas hic Beda,& Gregor.lib.25.in Iob.c.7.com-

|memorant, & tanto quidem aliis peior, quanto &|
ftultior fibi, & aliis iniuriofior eft fingularé fe pu-|
tarc,& cxteris prarftare omnibus. Dzceret falre, inquit|-
iAug.fer.36.de verbis Domini fcgundüm Lucam, icut
multi bemines, Quid eft cateri bomines,mfi omnes prater ip-|

[ïæm?Egosinquit,iæ/ïm fom cateri peccatores. S ecunda fpe—
cies fuperbiz fuit, quódfolas virtutes fuas cómemo-

iraucrit;de vitiis, quibus vtique iion carebat, nullam|

V

lcet, vt minimé obfcurum fit. , cum fibi eas virtutes

mentionem fecerit.Tanquá fi eger non quid morbi,
fcd quid fanitatis habeat , medico exponat. [il.()c;(u'
perbiz genus Gregorius hom. 7. in Ezcchiclé in illoj
notauit.Tertía eft,quod eas fortaffe virtutes iactaue-
ritquas non habebat , quemadmodum ciufmodi fa-
tuis hominibus folet accidere ; qui dum negle&tis;|.

eas fibi;etiam quas re ipfanon habent,habere videa-
tur. Quarta quód Deo fimulaté gratias egiffe credé-
dum fit;ita enim loquitur, ita tota fibi orationepla-|

iatribuiiï'cc,quaü fua illas diligétia effet confecutus,

nec Deo gratias egiffe , vt gratiàs illiageret , fed vt fe|

bat , fuas coómemorafle laudes. Quemadmodi fi re-
|miges in

habuiffe,magne fuit fuperbi cateros fine difcrimi-|
ne homines tanquam peccatores fibitanquam iufto|

laudaret.Sibi ergo,nó Deo gratias agebat. Hoc aliud| -
faperbie artificium eft;(zpe vt nos laudemus;gratias|.

Deo agimus.Deum laudo;quód nunquam hoc,nun-
quam illad fecerims quód femper hoc, femper illud
fecerim. Quinta fuit , quódtanto ftudio & aliorum
vitia,& virtutes fnas enumerauerit. INon efttar in-

uàm difertus aliorum accufator, quàm facundus
laudator fui. . Maxima queque peccata nominauit,
quibus czteros omnes homines preter fe oneratos

Jeff, Non fam,inquit, talis qualis ifle per iuílitias meas,quibus
miquus non [am. Quid rogauerit Deum, quere m verbu eis;|

ininfti,adulteri,non eos qui femel,autiterü rapuerint,

qui id folent facere quàm frequentiffime.-
Velut etiuh bic publicanus;) De proximo , vt virtutes
(uas probet, fümit exemplum ; neforte Deus ita effe
ucget. Oftendit digito publicanum publicum p ec-
catorem,& quantum inter fe;& illum interfit,Deum
iubet animaduertere. Eo folus fum, inquit Auguft.fer.
;6. de verbis Domini (ecundum Lucam , /ffe deceterzs

co* nibil inuemes. ZA fcendit oraveynoluit Deum vogave , [ed fe

geniofa,& fübtilis humilitas : necaliorum vitis; nec|-
vittutes füas videt. Raptores ,inquit, immffz,adulteri.|

effe dicit. Hoc enim nomina illa fignificant, raptores|.

iuftitiam violauerint, adulterium patrauerint; fed|.

A .
iMemorauit priüs vitia,que non habebat; memorat

C

L

C roganti infalrare. —

llauiddre. Parum e[t non Deum rogare,f2d fe laudare , in(nper|

.|fe meritum agmnofcentis.

|maiorafacere.Quid auté maiusaufum nó fuiffe infi-
.. |nuetincertü. Qui putát ceteras corporis partesintel-|
aut diffimulatis vitiis,folas in fe vittutes confiderác; D |ligi, przfertim manus;quas folem" in czlü orátes le-|.

Jex ferm.8.de verbis Domini fecundum Matthzum,

12.lesno bu n [abbatodecimas do omnium.que pofsideo.)

nunc virtutes, quas habet, ait Theophyl. quia pri-
mum eft difcedere à malo, fecundum facere bonuim.
Recenfet autem virtutes duas , eas qux à Pharifzis
maximo in pretio habebátur , quibufque fe cateris
hominibus antecellere gloriabantur , iciunium , &c
decimarum folutionem , vtapparet Matth. 9. 14. &
23.. Nam ex illis locis & frequenter iciunafle, &
mentam , & cyminum;réfque alias minutiffimas de-
cimaffe conftat; quod ceteri homines facere non fo-
lebant. Quibusautem diebus ieiunauerint;incerti
Nàquód Theophyla&us tradit fecundo , & quinto
hebdomadis die ieiunare folitos,non alio arguméto;
quàm íua auctoritate probats qux hac in re haud
Ício quantum ponderis habere debeat.
13.Er publicanus a longe ff'ans.) Particulam xe3 e7*, pro
aduerfatiua pofitá puto ex Hebrzorü idiomate, qui-
bus €7* coniunctiua; & aduerfatiuaeft: Publicanus
autem à longé ftans. Quam vim hocloco ftandi ver-
bum habear. ver.11.docuimus. A longé autem ftctiffe
publicanus dicitur,quaíi non aufus fuerit in téplum

teconfliterit , indignum fe tam religiofo 1iudicans
loco. Exprimitpeccatoris humilitatem , nullum in

/ Nolebat nec oculos ad celum lenave.) Noiöbat,- pofitum

-|videtur pro non audebat. Mceliàs enim conuenit, &|

haud dubium,quin ideo noluerit;quia non audebat.
Quodait secoculos,indicat multo minüs aufum fuiffe

uaresquafi dicat, non folü ere&to corpore effe nó au-

teferendum hoc effe arbitror ; tanquam dicat, non

jfolàm nihil de fe laudabile , vt Pharifzus fecerat;|.
Iprzdicabat ; ed ne oculos quidem , quos pudor illi;|.
lac reuerentia diuinz maieítatis in terram defixe-].

rat, aüdebat tollere. Czlum puto hic Deum ap-
pellari. Hebrzorum more,vt fupra.c. 15. 1. 21.. Pafer
peccauiim celum, e7* coram te. Qui enim in templo ora--

reprzfentabanit , oculos attollebant,
publicanus ille facere non audebart,

Quod ipfum

fumens. Docuit natuta ipfa peenitentes id facerc.

Adcóqueaffueti Chriftiani erant, càm confiteban-

ingredi , aut certé verfus arcam accedere : fedaut in|.
ipío templi veftibulo ; aut in primaatrij populi pars|

debat, quo habitu Pharifzum oraffe putant; aut ma-|.
|nusin celum tollere,fed ne leuare quidé oculos;non
: fatis opinioné mihi fuam probant.Potiüs ad iactan-|
[tiam illam Pharifzi , quam paullo ante defcripferat;|

bant, non inczlum , fedin arcam; vbi Deum fibil-
Sed percutiebat petfus: (aum.) (&aü conífcieritiam :
|fuam fua manu verberans,& poenas de ea fponte füa|

[taque & interIudeos primüm , deinde inter Chri-|
[ftianos id fuit vfitatum , vt apparet infra. cap.25. 48.

Hebrzorü
idiomate
coniun&i-
ua pro ad-
uetfatiua.

loco Dei
ponitur,

fanttum , inquit, Euangelium Cun lc:g'eremr , Andiuimus

lexultafe Domimum Ie[feem sn feritu, e2* dixiffe, Confiteor tibi
pater Domine cali , e7' terre, quia abfondifli bac à (apien- |

tibus, €2* prudentibus , 7* renela[ls ea parauli, Huc víque

cim. in feripturis legimus confe(sionem deberenos inteligere

tur peccata fua , pe&ori tundendo , vt fimul atque|.
|verbum ipfum , Confitcor,audirent , pe&ora manu
[pulfarent. Adícribam locum Auguftini fingularem,

interim verba Domini fi dwne, fs dilfgenter,jï,quad primum|
ff » pit confideremus , tmuemiemus. primitus non (emper;

Chriftiani-
olim con-
fitentes
pe&ora
tundere
foliti.
Matth.1k«
244

——

; 4o0oCenm

E : x NYEORSISUASS
a E. 2 * * - " * MPa Lwamtrmi aM pe a n TE u

UE CUPIES : 3 » sls m d d EUHS

)

Crlum hic] -

þx

1

d.

i Matth.18.
b.12.

v dnm pettorz ve[lriaudito fäzlice.f,qmd Deoninus ait,Confiteor

]rem agnoícit.

-|Itaque non fignificatur quidem hoc locoaut publi-|.

L. bæ,'/' N A
] w m

366 IOAN. MALDON. COMMENT. 367
Vocem. peccatore. Maxime aatem boc. dicendum feit, c1 A fïc*ï.ms ; hoh ille : fcc.l flg.niü.catur iuftiorem ä.DeB-,
lhinc 4dmonenda caritas veflra , quia x , vt bs| quàm Phanfæ.um ful(fe iudicatum, Nota enim eft
verbwm. (onuit lefloris , (ecutus efl. etiam fonus tunfio-| — phrafis Hebraica. ju[Hificaflt forores tuas n omnibus abo-
iminationtbus tuis , quas operata es, Ezechiel. 16.51. id eft
Jiuftiores, quam te effe declarafti , quamuis nec tu,

tibi pater. Un boc ipfo quod, fonust , Confiteor ,pectova vefive
ntidiflis, Tundere autem petius quid e[H, ifs avguere, quod
latet in petlore , 9* euidenti pulfi occultwm cafligare pecca-
'em ? Quare boc feci[Hie, mfe quia audiffis, Confiteor tibi pa-
ter, Confit eor autdofeis ;qm' confitetur,non attendifhis. FTAU
Dicenss Deus propitiu eftomibi Pemttori, ) Paucis vti- ectant
tür peccator verbis;altero fe peccatorem confitetur, dx;xz 4b illo, duobus modis intelligi , aut ita vt przpo-
laltero veniam petit. Hoc eft quodalibi Chriftus do- fitio 4b períonam agentem declaret , aut ita vt folam
cet , Cum oratis tolitemultum loqui , ficot Etbnies f[aciunty; B fignificet comparationem , vt apud Hebreos , »35.
putant enim quod in multiloquio fuo exaudiantur, Matthzei| |Priori modo f1 intelligatur , fentus erit Pharifeum
6.7. Satisapud Deum loquitur , fatifque apud eum
diferté caufam fuam agit , qui fe humiliter peccato-

dendum eft & veré iuftificatum publicanum,& veré
damnatum fuiffe Pharifeum,fi hiftoria non parabola
fuit: quia nec potuit non iuftificari humilitas tanta;

ftificauerit , id eftiuftiorem fe efle declarauerit, càóml
(e tam modefté,& modicé geflerit. Si j ofterioripu-
'blicanum non quidem à Pharifzo ; fgd àDeo pre
Pharifzo fuiffe iuftificatum ; fententia vtroque mo-
do eadem eft , phrafis tantum diuerfa. Que fequun-
cur víque ad finem capitis apud Matthzum , & Mar-
cum in locis ad marginem indicatis explicauimus.

o : Fa $w à E
14. w"£men dico vobir, defcendit bic iuflificatus 1m do-

mum [nam ab iIlo.) VÀ cít , veneratin cemplü iniuftior,
rediit domum iuftior Pharifzeo. Hic verus eft fenfus.]

canum veré iuftificatum fuille , aut veré damnatum
Dharifeum,quanquam ita Euthymius in tellieit;quafi

[enfüs fit, defcendiz bic iflificatus ab io,1d eft,hic ufü-]

a PV SXIXx D.

uT ifngrcffus pemmbulabat Iericho. z. Eteccevir nomine

m
v ? iLOPM .
,,af GN KRA
: 2
; !
v

|

nec ille fitis iufte. Hic , inquam , eft (enfus; etfi cre-|

nectanta fuperbia non damnari. Potefít autem quod

illum adco fe cum Dco elaté;arrogantérque geffiffe,!
vt publicanum , quamuis publicum peccatorem iu.]-

$) Zachzus:& hic princeps erat publicanorum,&ipf&:diues: |
5/ 3. & quxrebat videre Iefum;quis effet: & non poterat prq

Hebraiea
phrafis iu-
ftificarze
alios, |

2749 turba, quia ftatura pufillus erat. 4.. Et pracurrens alcen-

j : . ' ; * p a *
GA tranfiturus. . Eccum veniffetad locum , fufpiciens Iefus
n 9V SE W. « s «6i s l- 9d
m G viditillum , & dixitad eum : Zachze feflinans defcende:
quiahodie in domo tua oportet me mancre. .. Etfeftinans defcendit, & excepit

: . : x * V :
illum gaudens. 7. Etcum viderentomnes, murmurabant, dicentes quód ad ho-

dimidium bonorum meorum , Domine , do pauperibus : & f1 quid aliquem de-
fraudaui , reddo quadruplum. 9. Ait Iefus ad eum : Quia £ | 4
fa&ta eft: eo quod & ipfe filius fit Abrahz. 1o.. Venitenim Filius hominis quzre-|
bolam , co quód effet prope Ierufalem : & quia exiftimarent quod confeftim re-
enut Dei manifeflaretur. 1. Dixitergo: Homo quidam nobilis abijtin regio-

uis fuis, dedit eis decem mnas , & aitad illos : Negotiamim dum venio. 14. Ciucs
autem eius oderant eum : & miferunt legationem poft illum , dicentes: Nolumus|

uia hodie falus domui huic|

nem longinquam accipere [ibi regnum , & reuerti. 15. Vocatis autem decem fer-|'

BL ää/(x dit in arborem fycomorum vt videret eum: quiaindeerat| -

ininem Pcccatoräm diuertiffer. 8. Stansautem Zacheus,dixitad Dominum:Ecce|

re, & faluum facere quod perierat. s. Hzc illis audientibus adijciens , dixit para-|

Ihuncregnarefüpernos. r. Et facum eft vt rediret accepto regno: & iuflit vo-

cari feruos , quibus dedit pecuniam , vt Íciret quantum quifque negotiatus eflet.

" | 16. Venit

aapes us s5 t

linsdi d —-«.,'væ

OM E IRTVCAR CAPE XIR . — — 1 [ "9
"Zïïalïlc ic. Venitautem primus dïC?HS.:DOm.ine,n.m.a guadeæm mnás acquifiuit. 7. Eu '
j ait illi: Euge bone (erue, quia in modico fuifti fidelis, eris pcteftatem habens fu-1

ecem ciuitates. 18. Et alter venit , dicens: Doniine, mna tua fecit quinque| — |

1Perd

lfmïäïï' Imnas. 19. Ethuicait: Ettu efto fuper quinque ciuitatés. 20. Et alter venit , di-| [
M lcens:; Domine , ecce mna tua, quam habui repofitam infudario: 21 timti enimy |
ïmi tte, quia homo aufterus es :.to,lï'ls quod non Poiu-x[ï-ltj & metis quod non femlfnaih; : |
prï;Z | h». Dicitei: Deoretuo tC.IL.IdICO femc nequam. fcæeb.ïæs qu.ed cgo homo au Pfïerus i
m j fam, tollens quæd non pofui, & metens quod non 1cmmam-: 25 & quare noh dï:-;
pääæuï Eu difti pecuniam meam ad menfam , vt ego veniens cum vfuris vtique exegiffem il-j
edi h Y lam? 24. Etaflantbus dixit: Auferte abillo mnam , & date 1111',qm deceim nm.ass- x
lftfngï; II — habec 25 Etdixcr.untïe.;:Do-mme,haäe:t degem minas. zG..chcï« autem vobpis, b;*ïtïäg
k ] quiaomni habenti dabitur , & abunda it:ab eoautem , qui noguabet, & quod L
JDom — 1 . lhabetaufereturabeo. 27- Verum;&mcn Inimicos, n1cos illos, .qm.no.ïuemnt tc
ïqäï: legnare fuperjï?ï,?idduææ huc: & 3nt?rfïc1æante me. 28. Et hïs di&ïs ,äplfæC.Cdffï od
AUE 1 lbat aícendens Ierofolymam. 29.. Et fa&um eft, cum SLPPFOPID.(ïLïä?»g?E 'ad Beth-vsene -
dmy P Phagg & Bethaniam ad mc,):.nzemf,qui*'Vocatuï Oïï&ïütä?afaïlïltfdlias c*l.ifCiPkïlog lu T
30. dicens: Itein caftellum ,,u.-od contra ;—:sz : in quod. -intr(.ïf:-uijlte.»S.,leSnïütiS pui.—-
— ] — lumafinzalligatum,cui nemo vmquam hominum fedit : þiu-lte'dhïm ; & addu-| !
EM ' |cite. 31. Ecfa quis vosinccrmgaucrit: Quare felmï.iæs?fig dicetis ei: Quia Doml—; |
W 1 nus operam cius defiderat. 3. Abicriintautem &ïuzmlifii erant: & innenerunt, h- |
N E F cut dixit illis, ftantem pullum. 3». Soluentibus autem illis pullum, c?z&*erunt doj. |
- | i -—— |[minieius ad illos: Quid foluitis pullum? 34. At illi dixerunt: Quia Dominu: :
" eum neceffarium habet. 33.. Et duxerunt illum ad Iefum.. Ex iactantes veftimen- panmai.
la fna fupra pullum , impofuerünt lefum. 36. Eunteautem illo ; fubiternebant ve-|
M — (ftimentafuainvia. 37. Etcum apïropinquaret iam ad defcenfum Monts ohue-j !.
US —— ] — ,coperuntomnesturbz diícipulorum gaudentes laudare Deuï voce magna| |
353*/5"( | — luperomnibus, quas viderant, virttibus, 58. diccnfes:Benedmcqs,qm venitj l
| rex in nomine Domini , paxin calo , & gloriain excelfis. 39. Et quidam Phqrï—i 1
w5 1 Jeorumdeturbisdixeruntad illum : Magifter, increpa difcipulostuos. 4o. Qui- |
Zl'üdïfïf'ï ï bus ipfc aàit : Dico vobis,,quiathitawcrint,lapides clamabunt.. 41. Ecvtappro- :
uB r —j pinquauit, videns ciuitatem fleuitfuper illam , dicens: 42. Quia f cqgnoudfïs -1f
55 — — ]1 — &tu,&quidemin hacdie tuaque ad pacem tibi,nunc autem abfíconditafuntab| —— |

| ORE oculis tuis. 43:- Quia venient diesin te : & circumdabunt te inimict tui vallo , &
— 1 . [eircumdabuntte: & coanguftabunt te vndique: 44. & ad terram profternent

! | | s d
| | : 2 2 ; : : u tl s. s Mail: $4
" |.-—-. jte, & filiostuos, qui in tefunt , & non relinquent in te lapidem faper lapidem: eo ä;ft Bs
1 N ^ ; . . : NU : 2 , Mar.1j.a.2. |.—
j quod non cognoueris tempus vifitationistuz. 45. Et mgreiïus in temglum ,CO- i?f&g b
: ! : E ; j 11 * : DO : theiar
| — jJpiteijcere vendentes in illo , & ementes, 46.. dicens illis: Scriptum eft : Quia do- D
| : Imus mea domusorationis eft.. Vos autem feciflis illam fpeluncam latronum. 47. TOR
Et erat docens quotidie in templo. Principes autem facerdotum , & Scribz, &jïer.'i. ha
IPrincipes plebis quxrebant illum perdere: 48. & non inuenicbant quid facerent, |
| — jilli. Omnisenim populus fufpenfus erat , audiens illum. . (
l 1 |
l3 i H .!
ä:ï , l L.
4 : | | a - Ü

Ioan.G.x44.

*' * : IN OAPYT xIX
A..

,[ipfa acciderat vrbe; cur id feceritapud Matthzum

479 .

IOAN. MALDONATI COMMENT. |

L. FXzamtex2s9 T mgrefut.) In vrbem fcilicet
G rTZTENEES lipfäm Iericho , ad quam appro-
ie3.6)4 pinquatle dixerat cap. fuperiore
J "cr.35. L édebat enim Chriftus,
$239 cum hocaccidit , Ierofolymam,
73 vt pateretur, quemadmodum
| " conftat ex Marco c.10.32.De vr-
beautem Iericho, quz fcitu neceffaria effe iudicaui-
mus,apud Mattheum diximus c.20.29. Exrat enim in
viaàlordanelerofolumameuntibus. —— ^.

Perambulabat 1 eritbe.) Luftrabat vrbem,animas ni..

&um fuit;poftquam ab Iericho fuitlet egreffus, vt ex
Martth.c.20.29.& ex Marco 'Cap/,ï 0.4.6.manifeftü eft,
nunc veró redit ad comimemorandum id , quodin
expofuimus.. !
2. Etece vir,) Quafi dicat,quarebat , quos fana-
ret,& ecce illi egrotus occurrit.

mirum perditas quzrens, vt folent medici egrorum|.
! obir:cdpmos. Nec operam perdidit.Zacheum enim|
ægr'otum inuenit , fanum. reliquit. Ex hocloco per- b
— lfpicaum eft nonferualfe Lucam in hac prä&rtim hi-|
[ftoria ordinem remporum. Nam miraculum illud
- curati ceci, quod fuperiore capite narrauit ver.55.fa-

ipfe diues. ) Tribus rebus hominé Euangelifta defcri-

iffe credebantur. Et eft fimile vero Scribas,& Phari-

diucs,videtur Hebraifimus elfe ,ai dGc nv 7:écic, qui
Latine refolueretur;Princeps publicanorum , isque
diucs,aut, qui & diues erat. Auget enim orationem.
Omnes publicani diuites effe folebanr, ille inter pu-
blicanos ipfos ditiffimus erat , proptereáque eorum
princeps.Nam inter eos; qui folas quazrunt diuitias,

|quiiis maximé abundant, principes funt. Hoc eó et-.

iam pertinet,vt intclligatur,quantæ eius fuerint ele-
emolyne,cüm inter IO.CL;PICL'CS locupletiffimus effet,

erogauerit ver.8. |
j Etquerebat videre Tefam quis effet.) Quis effet eo-
rum;quos in conferta,& confufa videbat turba.Que-
rebat dixit , pro volebat , aut conabatur Grzco idio-

ltuslfäma ia*n&imt;is,&,111iraculorL11n eius,quae longe,
latéque peruagabatur.

Íus eft facilis , potéftq; facile ad mores trahi , omnes
homines ad Chriftum Zachei fupt,parui funt,videre
cum prz turba non poffunt; quia nemo poteft veni-
read eum , nift pater eius traxerit illum , nifi fide in

1. Cor.2. 25.

arborem fycomorü aícendat , nifi in crucem credat,
ludei quidem fcandalum, gmribw autem f'altitiam,'Tur-

Nomine Zacbeuse7* bie princeps erat pnblicamovum, e*

fzos füo more murmuraffe,quód ad publicanum,&| .
hominem publicé habitum peccatoré Chriftus di-| -
uertiflet,vt Matth.9.11.12.& 11.19. Quod dicit, ez ipfe)

& dimidiam bonorum fuorum partem pauperibus

mate, eQurerid éry, Conabaturautem videre commo-]-

. Etno poterat pra mrþd,qüia jiatum pu/z'äiu eraf.,) Sen- À

lþ a * L * . Co€. * "
Iba vtiq; huius mundi impedit nos, quo minüs Chri-

L ER E )

C

bit nomine, officio;diuitiis. partim vt plus fidei elfet|- -
hitoriz ; partim vt doceret etiam homincs diuites,|
nec publicanos modó , fed principes etiam publica-| |
norüin Chriftum credidifle , ab eóq; fuitfe faluatos;|
Tum etiam vt indicaret , quamobré Chriftus poftea|
dixiffet ver. 10. Fenit enim filius bomina quarere, e77 fal-|
uum facerequod perrerat. Maximé enim publicani peri-l

D

*

E

|

lratur fides per dile&ioücm,þftþitur Chriflus in domum »quil :

lludere voluifse Chriftus ad feftinationem illam,

ftum dignofcamus ; relinquenda , calcanda nobisad
maiorem virtutem afcendentibus turba eft , de alto
Chriftus videndus. Nemo peteff inquit Ambrof.7efum

enafunt , &imehom apud AÁuguftinum fer.8. de ver-
bis Apoftoli, & fer.z10. de tem pore, & apud Gregor.|

Jlib.27.Moral.c.26. & apud Ambrofium,& Bedam in!
huius loci commentariis , & apud Theophilum An-|

dochenum lib.allegor.;.facilé le&or inueniet.
4. Etpracurrens afcendit in arborem fycomarnm, vt vi-
deret eun.) Currensante eum,quá tranfiturus erat,vt
antequam accederet , fpatium haberet in arborem,
quamin via effe Íciebat;afcendendi. Sycomorus, aut

mentts, [calpenda tantwum ferreu vngwibus , aliter non matt-
refcit. Etle autem eandem arborem Ívcomorum ,&
hicum ZEgyptiam non folüm ex Diofcoride magno
in retali au&ore , fed etiam ex Au guftino ferm.8. de|
verbis Apoftoli perfpicuum eft , qui & Ífycomorum
quafi fatuam ficum dictam efse docet , & in Aftica

-«. Quiamdeerat tran[iturus.) G.Oi Gnefyng SASAM d ip-
xs*ec,quiailacerattranfiturus. —— k
j« Zathae feflinans deftende,quia bodre im domo tua opore|
tet me manere-) Magnum beneficimm jinquit Auguft.fer.8.

vudere,[ubito merwit t demo babere, 1 nfunditur gratid,epe-

iem babitabat i corde, Aperté mihi €x hoc loco con-
urmari videtur,quod Theologi docét, facienti quod

minem fefe aliquo modo ad grauiam difponete. Nec
enim dubium eft,quin propterea Chriftus Zacheum,

magis iuuabit przcurrentes. Quod feftinare iubet,|

datster qui beneficium non petenti , non fperanti
offert; quater, qui eum exhortatur , quafi eius agens
caufam , vt diligens fit in accipiendo. Videtur etiam

qua Zachaus precurrens in arborem afcenderat.

G. Et[efhmans defcendit,eg" excepit illum gaudens. ) Fe-
cit quodþhnüus iufserat, eodémq; modo, quo iuf-
ierat. Iufsus enim erat vt feftinanter defcenderet, fe-

videre con[Htutua interra.Sed hecà noftro inftituto ali.l

quidem raram , in Tudea admodií fuifse frequentem.|.

de verbis Apoftoli;, ile arbitrabatur Chriftum videre.|
i magnimsC7* meffalile beneficium putabat tranfeuntem

vocauerit ; quia & cor eius perfpectum babebat ; &|
quia viderat , quàm fingulari v(P
vt velfe videret. Accepit plufquá Íperabat,qui quod|
potuit fecit. Sifequentesíe Chriftus iuuat , quanto|

us fuifset diligentia;|
ad magnitudinem 6Pe'rtinc*:t beneficij.Bis dat qui citó|
T'anquam fi dicat, quemadmodü feftinafti, vt afcen-| -

deres ; feftina , vt defcendas , & me recipias. Hoc efij.
|prout te ad gratiá meam diipofüi&i, ita eam recipias.

Sycomo-
lycomorum , quz arbor fit, non magni operepretij m |
eft cire velle. Plinius Zigyptiam ficum vocat,hisquejsbon —
- defcribit verbis ; //£nte ommia ficus ob id ""IEpoptia cgno- W -
pomnata s Arbor moro fimule: felio, magnitudine , afbeldo, Po- :
um fert non ram;s , (ed. caudice ip[o : 1dque ipfum fima eít

praduleis , frne gratis interioribus , perquam fecundo pro-

infe eft Deum gratiam non denegare, pofséque ho- Hominem
: | E p pomeq fe gotfe ad
gratiam

difponere,

K il

J(tinantérq; defcendit.Hoc nimirü eft diuing refpon-
dere gratiz ; confeftim vocantem fequi ; non moras
|nectere,non villam,non iuga boum empta,non vXo-
- rem ductam excufares non ad renuntiandum iis, qui
'|domi funt,non ad fepeliéndum patrem velle reuert.|.

Sup. cà.14.
18.19.22. & f
Ccap,9. j9.
61.62.

Nemo mittens manum ad aratrum,e7 re[piciens retro, apttiá

m

WR

— af

B chh:cusït
-t |murr

J* ml
- ET
(!9*05 Á
ii
(cAdo
robxbi
MT
a p

, .'.vuwrcs me

n

maduert
Moebabr
tmanor
nl
&'tïtzmä
d n
Qu
4 ffgui;
hac n
^g | i
| xiiïct,cequ«
qumis

——À

X « 381 IN LVCAE:CAPDP, XIX. 382
um : Vff regno Dai. Feftinet, qui vocatur, caucat,ne terribi- A tet cap.to.40. £ue flerit,cr ditid ell;qua exoría cft irà
| If 'ïï:;.rb'l. lem illam vocem audiat, ocaus, r renmiftis,extendima-| — loqui. Nam quàd quidam reuerentis cauía Retxfsä!
lï num meam, q7" non fuit, qui a[picerers ego quoque in iterith^ — dicuncvt cum Chritto non (edens,fed re&us loque4
! Hobig.&ä veftro r:fiebo, Re&ehoc Theophylàctus aducmg Qui recar,probabile non puto. Bo 5055
lii allegoricos quarit auctores , lega; €Os, quos ver. z. Ecce dimidium bonorum meornm Domme gfa szuper:l:m, |
fOl:?ef.;; indicauimus. ' | ia 33 G jï quid A!zqmm;z de]i?æudaw,.rcde.io qzmdmpmm;) wod
.&iïu;o'!aj;j | 7 ET COUR viderent emnesymurmurabant, lff"fö,qïfï) : dicit ece, attentioné Chrifti exigic, & oiï-cntanoncm
" dwcz | ad ko.mmfm peccatorem d","m'æt'l) Puta?t gygräxï. i l. quandam benefactorum vxdc,tur pre fe f;;*rc ; fï dere
;;g,gæowï ?—;CPIPC-B-& in lib.de opcrc,öï FAERIDODHUN €lftu . :i;)'rc;tcljxmjvcl certam,promptámqj vo»lgntatc—;m 3d Fa:
)öiïiäaä mï lib.4. contra Max:c. & Chryfoft. in hom.. dþ Zachzo, ciendi , f d; futiüira interpretemur. Dg quó P.WQO
ï'ähmlx | : BCdaaldeq?C VldCfPf AmeOHl!S 'cx1fhmaiïc, Za- PO,& diéturi fm.nus-. Cgter.um.quq eíse yldcgur of'ccnf
ia :xn-.ï oZachzus Chaeum hOïhlllCïn fuitle Gcnt.llcm., ideóque Iudzos tgtlo,noqc&;fcd explicatio vite preterite coram ma-|.
" A a :L[;ä:;t m urn'mraiïc.:, quód ad.xllu m cþut:tüff:t, quód Iudæïs giftro,vt ufdxcaret,.ecq.m.d fibi dc ca vitc ratione mu-
"m nonliceretin domosingredi Gentilium ,inulto mi-| | tandum efset. Quod dicit de,&re ddoial iquiita interz
R UM nus cibum cum illis fumere. Nam & cum PetroTu-| jpretantur , quafiantequam ad ipfüm Chriftus venit-|
E deos difceptaffe legimus, quód «d vires preputium ba-| — fev, folitus fuifset dimidiam boriorum fnord partem
Rnj bentes introiiffet , & cum illis menfam comimunica-| — pauperibus dare; & (i quid quem defraudafset, qua-

,
^ CUP n
Uffefan ' iU5 Qu
"**'»'»W»Ul i
k l inam i
j , HU

fet AGbor.ir. 2.5. & quidem etfi noua videtur opinio, |.

druplum redderce. In qua certé fententia Cyprianus

WMidsude — Iprobabilis tamé cit. Nam & publicanorum ofiicium| lett hb.z.epi&. ;. & lib.deopere, & eleem ólynis, Alij
du u etfi Iudi etiam,vt Matthaeus, exercebant, magista-| | |contra prefentia pro futuris pofita , fenfámque efse;
"b men propriü Genülium videbatnr. Odiofum enim| — |Ecce dimidium bonorum meorum do p.aäferilzm*,id eft para-]
Miwad | apud Iudxos erat tributumabipfis Imperatorisexi-| | |tasfum in pofterum dare , ecceoftero ; x f 4t«id ahi-

Mi [ Pecatores |eere. Et folebant Iudii Gentiles omnces peccatores| c quem defraudaui , paxatus fum quadruplum redderc.

n ä;ïï p äppellarc ; & nomine peccatorum Genüles intelli-| |Quafi idante facere non foleret, in pofterum au;cnjx
| ';.:;.::,,'9/ | | [gere, vt cum Chriftus dicit fe z manw pescatoruem efle| |facere conftitaerit. Multos hgq Ícntentia ; & graucs
o tradendum Matth.26.45. Mar. 14.41. Luc.24.7. Àni- habet au&ores, Iten.lib.4.c.26. T ertull.lib.4.contra
ia maduertimus etiam Zacheum,cum bonaopera,que| |Marcionem, Chryfoft.in hom.de Zached, Ambrof.
T. lk É faciebat;recenlebat, nihil lfïg&le recenífuiffe,non de- B-—*:dam,TheophyI.& Ethhy-m.in com mene r illgæï.
tbalisd cimas,non iciunia, quemadmodum ille fecerat Pha- üumin epifkoia ad Gallam. Hoc Embabilius,& quia
! uvl | rifeus c.18. 12. fed reftitutioné rerum male partarum,;| jpluresauctores dicüt; & quia Chriftus vidcturlïgni-
TA l: & cleemofynas in pauperes, quas Centurio etiàam| — |ficare, cum dicit ver. 9. Hodie falus doemwi burc fatla ef;
26 IN ille Cornelius facicbat;homo Gentilis Ad.10.2.4.& | . |quafi nonante Zachzusfuifsec iuftificatus;fuifset au-
,jmm,/g,,ä | [quod Chriftus dicit ver. 9. Hedie falus domui buic facla| — itemm fiea opeta,propter que tunciuftificatus eft,ante

|

mb

PTR hancíententiam videtur, maxime ipuat. Sienim fq- bonis fecutum-Clïtiüutn,;iüfq; fa&uni gg:c di[;j u-
r iffct exgenere Abrabam ficut Iudzi omnes , non di- lgfn ,quod minimée obícure Fulgétius fcribit, ob cu-
" xiílet,eo quod c7' ip[e. Quid eft, ez' ipfe? nifietiam ipfe,| — |riàsindicant C hryfoft.& Augultinus. Cur ergo riori
M quamuis carne filius Abrahe non hit,fpiritu eft. Naz| — iomnia omnino bona fua pauperibus dedit? Refpon-
um nim omnes qui ex Trael fnnt, j funt L[raclitas nequequife- |.— denc Auguft.& Chryfoft.propterea dimidiam bono-
dJmen funt At braba, omnes filg, fed in Vfaac vocabitwr tibi fe-À — um füorum retinuifse partem, vt haberet,vnde per
r: rxu men yid sE non qni filij carnis , filià Deis fed qui. fl (unt|^ fraüdem ablata reftitueret. Ideomili drmidiem rerimer;
;; Mrowiftrenz, eflumantur in [emine, Roman.9.6.7.8. Pro-| |inquit Auguft. ex eius perfonaloquens , nox quod ba-
*W babilem tamen opinionem elle dico,non certam.| Jbeam;fed vndereddam. Quare quadruplum reddiderit;| | Cur qua-
stl Nam publicani omnes , quamuis Iudei effent;pro| |querunt aliqui; Ac quidam putant lege fecifse quz ï*ä*ä*:*rii
I publicis peccatoribus habebátur, & cum in domum| . |quadruplum reddere iuberet, Exo.22.1. 2Reg. 12. 16. (zachaus.
istt Matthei adhuc publicani,Iudei tamen diuertiffer, fi- t Beda , Theophyl. & Euthym. Magis credo ex ab-
r militer Pharifzi murmurabant,fu prac. j.30.& Matt.| | lundantefecifse caritate. Nam cüm fatis certum non
r 0 9.11. Qui fuerintilli qui hocloco dicuntur murmu-| — lhaberec;quantum cuig; abftulifset;voluit;ne aliquid
'ä!ä.fi:'ffäbffïf raffe , incertum eft. Nam quód Euangelifta omnes| — [fortealienum retinens erraret ; quadruplo plus red-
?.';-'..fz!g?äfff"?( ! murmurafse dicit , nemo dubitat per fynecdochem| — |dere;quàm fibi debere videbatur.Quod omnes pro-
m | intelligendum , qua omnes murmurafse dicuntur,| |fecto feneratores faczrc deberent. Etenim,vt fupe-
jasg Caluinusquia magna pars murmurauit. Hereticoruminter-| |rihs docuimus,probabilius eft Zacheum fuifse Geri-]
demffïlam if;a**amw' pres femper Chrifti difcipulis iniquus ipfos ctiam| |uilem, q-uilege*nö tenebatur, & lex non ex omnibus
m ilam, : murmurafse fortafse putat. Sedid proculomnidu-| |rebus,fed exfolis ouibus , fi furto fublatz fuifsent;
z&cndäï?ï-i bio efse debet,qui murmurarunt;non fuifse difcipu-| |quadruplum reddere iubebat, Exo.22.1. exaliis plus;
MO los, cum meliora de Chrifto cogitarent ; & víuiam| p wtex bobus quintuplum; exaliis minus, & Zacheus ,
j Hoct didicifsent, quo ille confilio ad peccatorces diuertere| — ille, càm publicanus efset, non boues, aut oues, fed
;.imrecip'"! foleret. Fuerunt igitur eiusloci ciues,&,vtcredibile| |pec uniam vtique fure.batu.r.
,4,.4:»5,,71;?/ ir left; prefertim Pharifqi,vqui pro magno habebant fcc?- 9. —fit lefns gd euti ; quia bodie fa lfs.» hu damgci f.ufla
"T a;äfgj;- lerecum PCCCatOIäbLIS confuetudinem hfæbcrc di-| jeff.)Docct Chnfms,quan: o.b caufam murmu.mnti.;:
ii guft. hom,Icentes; lonigc recede àme,noli me tangere, quoniam mundw |— |bus omnibus ad peccatoré diuerufsct. Hodre, (inquit
NU ;fa'rh?:ï" fam , ídq; frequenter obiiciebant Chrifto fupracap.| |Auguft.fer.8. de verbis Apoftoli.) falus hw domw fa-
"— |tà&g. — g0. & cap.7-39.- | h eft. Ecee quare mtrauis [alm hodie fata eft. Vta fi Salua-
) a | 8. Stans autem Zachaws. ) Quid fit ftare fuperióre| — |termen imtra[ft , falus n illa domo fatla a effet. Quid ergo
fmm)quxï : cap.ver..n.doguimus. Hic alium habet víum, nempe lmirdi*ü æ(gr?te? uora €7 I9 I fFf"ja'W[i ribi fa u Videri, Cntób
uï " lag-g-rwedl loqui , erumpere ad loquendum de repente : UPe agrotat j qui inedicum fg«-fcrpxt : dc:äemfe 4Qrotatjquiper| —
PEEIU r BR SOROEEINCUES K l OMAU

esl , eo quod ez ipfe filius fit /£braba , quod impedire

fecifset. Sunt qui putent Zacheum omnibus.reli&is

J

Inf.cap.s;.

F

Rom.1o.21

]?1215...-

Vé WW - Nerum A E M o NUA

TT

! Qui fint
! fürj Abra-

|

: t ii

a nos vulgo frequéterloqui foleamus. Atqui idem

|càm pppter illos potiffimüm Chriftus veniffet. Qua-

[dum ceteri, qui iüium peccatorem , fe iuftos effe pu-|

H
L

l

liplum doinum appellauerit. Nam quod quidam di-

n

/38' — IOAN. MALDOR

ATI COMMENT. 3& *

cum occidut ? Quanta vero bonitas , «7* potentia mecli;i »qui
fanguime fuo in[ano interfellort fma medicamemtum fecit ? Nec
enim tlley4ui venerat querere, e7 faluarequod perterat,pen- |
deus [ine cau[a dicebat s Pater ignofte illis,quia ne[étunt,quid|
faciumt. Un[ass f[unt , meduus um s [euiant , patienter feros| -
chom oceiderznt, tuimc fanabo, Hzc Augutt. aduerfus cos,
qui murmurauerant,quód ad Zacheum Chriftus di-
uertiffec. INon dicit Chriftus , Hodie falus tibi fa&a
clbied , odie (alus domui buie fatfa esf , ue vt benefi-
cium amplificaret, fignificarétq; non Zachzum mo-

iI:; ficut de Cornelio illo dicitur A&.ro. z. religio-
iam fuiffe, ac timentem Deum, eussonsni domo faa : &
purpuratiailla AGt.16.15. cum omni domo fua bapti-
zata fuiffe dicitur; itémq; cuftos ille carceriseodem
c.ver.33. & Crifpus Archifynagogus Act.18.8. fic Eu-
thymius intelligit. Siue vt indicaret domü illam Za-|.
chei , ante illam quidem diem occlufam fuifle aluti,
vitiis, & fraudibus apertá ; illa pimüm die fàluti adi-
tum patefeciffe,càm ingrediét fibi patefecit; fecum
enim,id eft cum Saluatore falutem ingreflam. Quod

buic fkfz'a e[f , quamuis per domum folum Zachzum,
vt Theophyl.pucaciintelligat.Nam cum cius rei cau-
lam reddit,non dicit,eo quód ipfi filij (int Abraham;
led co quod ez' ipfe folius fit "tbrabe , quafi Zachzum

'cant Grzce relaüuum ag ipfe , nonad Zachzum,|
led ad e3«cy domaum effe referendum,quaz Gracé ma-

duriffimum putant , vt càm Zacheo ipfi loque-
retur,per tertiam perfonam dicat,eo quod « ipfefslm

&ores recté fané tradunt;illud quod Euangelifta di-|
cit, Z]fit lefus ad eum,perinde intelligi poffe;ac fi dice-
tet,ait Iefus de illo,vt, ad tfrael autem ditlum eff, id eít, |
de Ifrael , & , Mulidiunt anime mee ,id eít dc anima
|nea. Preterquam quód Chriftus cum Zacheo de
Zachzoloqui potuit. Fingamus ergo cam Zachzo
ioquentem dixille, Hodie Zacheo falus facta eft , ee
quod ez ipfe filius fit I brabasquid fuitfetabfürdiscum|

*fb quod dicit; Hedie falus domu buic fatia eff , atque fi

d heophyla&i interpretatio vera eft, qua certé vide-
:ur probabilior. i 6 WDPRUAL C UAMA
Eo quàd s ipfe filius (rt "braba.) An Zachiqusex
|Abrahamigenere [udeus fuerit , ver. 7. differusmus.
&rgo f Iudeus erat , hzec verba duobus modis inter-
nretari poffumus. Autvt fenfus fit , idco Zachzum
/aluum fuiffe;quia filius erat Abrahe,non quód om- |
aes , qui generc filij erant Abrahe , falui effent ; fed
quéd ius quoddam ad falutem habere viderentut,
^ dicat, quamuis Zacheus ha&enus peccator fuerit,
tamen mirandum nuon cftconíecutum hodie fuiffe
falutem,nam & ipfc filius erat Abrahze; quemadmo-

tant, Videtur enim ad cos,qui murmurauerant,allu-
dere. Atq; hanc vim particula illa e habere poteft, |
eo quód Q ip[c, Àut vt filium Abralïæ non genere
(quamuis genere etiam filius eflet ) fed fidei,carita-
uíig; imitaone Chriftus appellet.Filios enim Abra.
he dicere folebat,qui opera mitabantur Abrahami.

ículino dicitur genere , durius eft, quàm quodipfi| -

vt fignificaret,non dixif falus Zachzo,fed falw domuwi| C |Chriftus magna cum gloria perfonantibus vndique|

|liceret ; Hodie Zacheo falus fa&a eft , fi polterior|g| — 42. Quia fi cognowiffes , €7' t». ) Orationem imper-

p qued ipfam fignificat ignorare ; cuiáíg; exéplo fcire

-in[im'zm*-äcäic;;;c;ä;äälii ergo eus in[ama; qui medi—[ À Ifilios Diaboli , qui Diabolum imitantur, Fs ex patre4,, s :W
Diabolo efiis , e7* defideria patris veflri vultis facere ,1oan. filij Dia-
boli.

8.44. Quafi dicat;Hodie Zachzo flus facta eft,qnia
& ipfe credendo, bonáq; fua pauperibus diftribuen-
do Abrahamum imitatus cft;quemadmodum & cx-
teri, qxfïi in me crediderunt, quamuis hactenus pec-
cator fuerit : eámq; habebit vim particula, e7,quam
emphaticam efle manifeftü eft, Sin veterum aucto-l
rum fequamu:z opinionem , qui Zach«um magno ;
.co;æfewin Gentilem fuiffe putauerunt , congruenter
interpretabimur, eo quod et rpfe filius fit ^ braba d cít,

dó,fed vniuerfam eius familiam omnino faluatá fu-| p quamuis genere non fit, tamen fide ceít,quemadmo-

jdum;qui ex co originem trahunt. Atq;in huncfen.|
Íüm omnes antiqui auctores, quos vcr.7.citauimus,|
interpretantur,& emphafis coniun&ionis,(y*,magi si
apparet. Cum enim Iudei murmurafznt, quàd ad
hominem peccatorem, id eft Gentlem,qui filius n6
effet Abrahe , diuertiffet , refpondet ctiam ipfum fi-
lium efle Abrahe;ideóq; falutem confecutum. Qux
lequuntur , vía; ad ver. 43. apud Mattheum expoltui-|
mus. , ;
4T. Et vt appropisquawit: vrbi lersfolyma,) Cüm

fauftis acclamationibus Ierofolymam inizet, afpectu|
vrbis excidium,quod illi im pendebat, animo proui-
dens in magna cimitatis letitia folus fleuit;& fleuit is,i
quimaximé omnium lzxtazi debere videbatur , càml
omnis illa publica propter fe letitia excitaretur. Fe-
[cit opportuné,magnóq; confilio,vt maiorem earum
rerum ; quas futuras przdicebar , fidem faceret. Sii

extremam calamitatem tum,cüm maximo ab ea ho-
Inore afficeretur ; vtomnes intelligerent , non itato,
fed libero predixifle animo,& nec fe latere,quid ipfe
prepter eam ciuitaté , quid ea ciuitas pro pter ipfum
patlura effet. Oftenditíe & futura fcire , & inimicos|

busid Chriftus fecit;,Euangeliftam narzaffe arbitror;
vtid nunc omncs intelligeremus , quod tunc Chri-

ftus à Iudcis voluit intelligi. Quodait,(aper illam,He-
braifmus eft, z»op, fuper illam, d eft propter eam.

enim dixiffet , fleuifsétq; ante , cirm tpfüm Ierofoly-|
.[mitani ciues perfequebantur ; aut poft , cüm ab illis|.
cóprehenfus effet,videri poffet non tam ver? dixiffe,|
]ft "abraba. Prxfertimfi verum eft , quod iidem au-| p |quàm iracundé;atq; comminatorit. Predicit ciuitati|

Ífuosamare,vtait Euthym.A tq; iildem de caufis,qui-|-

fectam effe cóftat,qualis flentium,aut alio quo zftu-
antium affe&tu cffefolet. Eáq; res fententiam huius
loci difficilem reddit, quód , cüm conftet ad explen-

intelligendum fit , non fatis conftet. Tria autem vi-
dentur intelligi debere, períona agens , cam quaï'
comparatio fiat , & patiens, quz impleat verbum il-]
lud, cegnouife , &c aliquid quod dictioni, £, refponde-|
| at,ü»c mantcat fuüfpenía fententia. Nam cum dicit,
tu, aliquam tacité flPerfonarn indicat,quz cognofcat,

ipfam velit, quod ign-oi'abat. Et verbü illud cogtza»:]ü::i
aliquéaccufandi cafum poftulat,qui in tota oratione
non apparct. Et dictio, /i, exigitaliquod verbum,vbi]
.|quodammodo quiefcat. Sunt qui nullam agentem
períonam putentintelligendam , exiftimantes parti-
culam illam , /, non conditionalem , fed optatiuam|
effe. Quafi dica;, O vtinam cognouifles, & tu. Tole-j
|rabilis quidem interpretatio videri poteft,fed partim!
nouitate,partim duritia,& infolentia fentétic aucto-i

dum fenfum orationis aliquid intelligendum , quid]

Cürim—: ä
perfecta ts
OrgtiO.

$1 fl erbraba efiisopera A braba facite.Yoan.8.39.ficut

i

dicunt,

1 ritaté perdit.N am etíi Hebrei pro etizam aliquído|

d od T

w
T r o p ia

d um
Jv
tTt
nd |
h(

A.p , ;
Mttmus.
)
. d
Eïbæ,mamü
0
B mö' f
D ld(f:
" !, : "
PW&NSRG?
& À l
mininm G i
- xgälm-h-
à l
u Qu
TR C
L

|

UM, Cin
na:',. "n I'

z2 21 ."17"9'

z

'!n:fu.

ihirae
.a-oh,,; 'LL'VH,
i i

l
YVom 4«
Vi d Nlr WI','
* '[
! Mesror Vi
' Thxfu. SP'
NÀ |
n Iornlo l,
vl *

W v !
Pretiot u
FISFPIN
WF
P
m r N
!/ W.
a
[

"
vowtit !:;;*tbï]g
w r
!
i

at pfffF
lart, qmd
gum v
gm qu
epumt^
;e(POHdC'
T
| ognof jïtg
1d'ng:,
m oroP
grbum,ïäil
1 gg:!,'fæï

a
m

d -,.Mä&;.m 5555

38j

356

idicunt, & Septuagiritainterpretcs , & ff pro ? He-

i& tu,ficut ifta cognofcit turba. At neque turba id,de

Ithym.hoc loco,verbum eegsowiffes referunt ad ea,que

|jintelligendum eft,non poteft eíTe fenfus , Si cogno-

braico vtinam aliquando verterunt, vtlofue. 7,7.&
ob. 6.2. & 16. 4. (ciodue Lucianum elegantem au-
&torem Grecum nonnanquam ita locutum , tamen
iánufitacá inter Apoïïolo*s :O Euangch&as Rhmhs
left.Denique hac nobis cxeundum ellet, fi meliorem
non inueniremus exitum, Nunc autem cüm alius
liberior exitus pateat , quis nos per iüag exire co*
git anguítias ? Alij turbam quz Chnfto accla-
tmabarninielligi volunt, vcfen (us fit; Si cognouwilles

quo Chriftus loquebatur , vt paullo poft apparcbit,

H " . Nl »
cognoícebat & t cognouillet, tamen ca intcllig

da non effet , quiailla ipía levofolymitana ciuitas
crat, cuius futarum przdiccebat exitium. . Ergo non
Aubito, quin Chrifti perfona intclligenda fit.. $7 eo-
mnoutffes e7 t&, füb. icut & ego cognoíco , guemad-»
modum intellieunt Gregorius homil. 59. in Euan-

gel. & Beda. Y cogmuij]ï:s, quid?Id multo eft difficilius
Cyrillus,S: Thcodoritus in commétar.in c. 29. Laiz:
Auguft.epift. 79. & 80. & Theophyla&us , & Eu-æ

proximéfequuntur, Qv ad pacem tibi,id cIt,fi coguo-

(ecuritatémque obtinendi, dum prefentem habes
Saluatorem tuum , fuübintelligunt, non negligeres,
antaliquid eiufmodi;necaliter meo quidem iudicio
Gracalec&tio,quam nunc habemus;poteft intelligi.
Sed filitteram vnam cx conicétura mutare licet; o -
tentia erit multó facilior,& magisapta. Vbi Grzcé
cít, 24 rm-päg e;pn'vn'v w,lcgödum fuiþicor TWTp ot äpn'vwv,,
vnatantüm littera mutata , quz mutatio illad cffi-

(enfus eft planus,5; eognowilfes e7* t« ,quia venient dies im
|re, 2* circandabunt temimiai tii vallo, &c. Siinquam
hactu mala tibi impendentia cognouiífes , qua)
quidem modó minimé cognofcis, fed «bfcondira [ant
ab oculis tuis , fiinquam cognouilfes etiam i» bac die
tu4,que 4d pacem tuam(fub.eft) id eft, qua tranta pace;
táta fecuritate frueris, lleres vtique ficut & ego dleo,
non lztarere,ficut modó letaris.Hzc fententia con-
fequens , & ab omrribus difficultatibus expedita eft.
Nam cum fuperiorealiorum interpretatione vidé-
tur multa pugnare , quz cum hac mirificé conue-
niunt. Primümquidem , quód quemadmodum in
illa particula cz plané Chiriftiin fe comparationem

//,omnino poltulare videatur ; vt intelligatur , face-
res,quodego facio; fleres, ficutego flco.Siauté hoc

uiffes a, quz ad pacem taam pertinent. Quo enim

tuam;fleres? non enim fleret , fed letaretur; fi pacem
Íuam cognouiffct.Deinde quódilla verba,ez: qwidem
n bac dietua , manifettum fit emphatica elfe ; perit
autem omnis emphafis , fi verbü eogzouiffes ad pacem

mét mala,& quidem hoc ipfo tempore,quo tot frue-
ris bonis,à lacrymis temperare non poffes.Denique
quoód verba,quz fequuntur,quia venzent diesin te, nul-

Nam corum fententiam , qui caufam à Chrilto , cur

cótinet, f/ cognoui[fes e7* t« , ficut & egosita dictio illa;|

modo hzc duo coherebunt , fi cognouiffes pacem|-

rcferatur ; elucct , (iad imminentia referatur mala;,

Ibelié enim conuenit fi cognouiffes que tibi immi-

lo modo cum ea interpretatione cohzrere polfint.|

ss . & Á FM K "
A feníus ergo eft illeequem indicauimus.Illud tanturü
huic fententise videtur repugnare, quód nofterin-|.

C

uiffes occafionem , quz tibi nunc offcrtur,'pacem, :

fl reddi putanc, ne refellendam quidem arbitror.

terpres priorem illum fenfum expreffiffe videatur:

quenon folàm pluralis,(cdetiam fingularis numeri
c(le poteft , & ad diem referri, quemadmodum nos

legamus, 719 z , ficat nofter fortaffis legitinter-
pres. Imó vcró verfio noftra magis huic interpre-
itationi fauct ; rion enim lceit 78 eyoc enviv eu que

' ; . * RO . x
idum fuperiores illi au&ores faciunt, ad fuperiora

'fo tempore , quà tanra pace fccura es, quz tibi im-
- minent mala , ctiamfi nuncaboculis tuis abfcon-
dira fint, fleres vtique mecum. Mollior etiamnum] -
eritoratio fi, quod Gracé cft sxpv6s, ineulari nume-

referendum effe putamus , fipro 74 eyec, Griecc

ad pacem tuam,fed 75 st eipityay q01,4194 d pacem tibi,y|

iquod melius cam noftra interpretatiorne conuenit.|-
Quo ergo modo illahxrcbunt verba, Nzeuc autem ab-| -

(conduta [unt ab oculis tuu? Vix quidem,fi, quemadmo-

referantur: (1autem ad fequentia, vt ego refero , ap:
tiflume harent. 5icognoniffes e" tu,e7* quidem hoc ip-

ro vertamuss INunc autem abíconditum eft ab ocu-
lis tuis, quódque fi cognouiffes, fleres; gura venient
dies in te, e9 cvcundabunt temimtt tut vallo , & que Íe-
quuntur. Defcribit Chriftus füuturum vrbis excidiü;
quodíub Tiro, & Vefpafianoaccidit. Quare & f«
Deum effe declarauit, qui futura fciret; & Icrotoly-
mitanos ciues monet, vtad Deum conuerfi irpen-
dentem calamitaté cffaziant, quali dicat.quod oliim

'€5 ctómn amatoribus tui, támen reuerterc, . C. 4. g. Sureuer-

à i : p ; :
ciet, vtrelatiuum qua ad diem referatur ; quod f fiat. feras fj?ael,ad me couerteresq7 f 4[73834!67'16 oþfemizmla Ia a
facie inea , mon commouebers, Eodem pene modoant«

qettas quam expugaamit Dawid , additus eff 4um ad annin,
folemmitates euoluta [unts e7 cireumtallabe |Lfrielye erit
trifliseo" marens, eg7 erit mibi quafi /tricl, Et circutidabo
quafr /þbæmm in Circuittó fuo , 407 LACIA contra fe 4 gerem,

perleremiam Deus dixcrat. c.3. 1. tn attem fornicato

tot annosIfaias Ierofolyme ruinam predixerat c.29.
1. 2. 3. 4. quem ad locum allufiffe videtur Chriftus,
iiídem enim fere vfuselt verbis, P 2£nel, Z£riel i

g* munimenta ponam in. ol fidtoneim tuam, H umiliaberis,
de terr4 laqmris, e7 de bumo audiermj elogqtum tuum., Cy-
rillus quidé certà , Eufebius, & Theodoritus có pu-
tanthoc loco refpexiffe Chrittum. |
Eo quod nó cagnaneris tempWs w;/ïx-*arianis.)q;u fam red-
dit Chriftus.quamobrem Ic:.z;efolyma effct euerten.-
da, quód nimirum tempwe vifitationts [n& cognofcere
noluiffet;id eft opportunam falutis tuz occafionem
amplecti.Tempus primi aduentus fui , tempws vifita-
tiomis appcnat, quia 'lllfiramt nos ertens ex alto ; vt dixit
Zacharias fupra. c 1. 68.78. & quia veniens viffrawut;

o feait redemptionem plebis (a&, Hoc cft tempwus actepta-
bile,eg" dies [alutis,vc D. Paulus interptetatur. 2. Cor.
6. 2.Docuimus. c. x 68. vifitandi verbum & in bo-
num , &in malam poni; hoc loco non dubium,
quin in bonum pofitum fit,. Perinde ergo eft;atque
fidiceret, Hecerit iadicium, quia Iux venit :£n mundum,

€7* dilexerunt homincs-magis tenebras j 4uam lucem. Mi-
rum D. Auguftinum fuperiora illa verba ver. 42.

cum hunc locum citat, lempcr cuta iftis copulare;|.

äSi ægnom'[cs Q9 t tempius vifitationkg 102 , vt cpiftola.
79. & 8o. at confufione memoriz fa&um puto.
Vide rcliqua,quze Ícquütur,in Matthei cómentariis.

fcd haud difficile poteft noftra ctiam verfio ad hancj
. interpretationem accommodari, INam relatiuum

Futurü vr-
bis excidià 1.
defcribit
Chriftus,

-

)
Vifitandi j
verbum in
bonü poít-
tum,. —
Ioan. 3. 19*

I 3

PO

"" -
) PRLACE A

"CAPWI

Maàt. 4t../€.,
3105
Mar. r1. d.

g^
4-»? sst
*

L
(
Mat. 21. d.
35

Mar. 12. à
1n
IMS6MLOÓ
Yer.2.d. À1.

— vniuerfa lapidabit nos: certi funt enim , Ioannem prophetam effe. 7. Et refpon-|.
derunt fe nefcire vnde effet. 8.. Et Lefus aic illis : Neque ego dico vobisin qua po-|

n o *
$- . X *9(.3!

*
hrat?

uÀ N tttieha '&W ?*' 'WA'
3 1 o —
v P

i z j

teftate hzc facio. 9. Ceepit autem dicere ad Pleb*-empamboläm hane: Homol

1o. Etintempore miíit ad«

]
Pfir.d.21
MA C. 4.b.r1
R.om. 9. g.
E |
Y Det.4.6
112.28. d. 16

Mat; 22. b.
M.
Maz. 12. b.
Iä.

lum extra vineam, occiderunt. Quid ergo faciet illis dominus vinez? r6. veniet,

: [dentes dixerunt ci: Caefaris. 25. Etait illis : Reddite ergo qua funt Czfaris, Cacfa-

,am Plöbct & mirati inr þfi)onfo eius,t&cuemnt. 27. ACceITerLun; autem qfuidäm»
-j Sadduczorum , qui negant effe refürrectionem , & interrogauerunt eum , 28. di-

(um dimiferunteum inanem. 1. Et addidit alterum feruum mittere. Hlli autem
hune quoque czdentes , & afficientes contumelia , dimiferunt inanem. 1z. Eg
addidit rertium mittere : qui & illum vulnerantes ciecerunt. 13.. Dixit autem do-
minus vinez : Quid faciam ? mittam filium meum dilectum :forfitan , eum huncl
viderint, verebuntur. x4. Quem cum vidiffent coloni , cogitauerunt intra fe , di-|
centes : Hic eft heres, occidamusillum , vt noftra fiat hereditas. 1. Et eietumil-

CAPVTOUX - o aL
| d R L-
L BAZEPCOXPHENRICOYT fictum eft in vna dierum , docente illo populum in|
- Ex9| |5t fX:/ *:tenaplo,«&..euggcli-fï,,nte, conuenerunt principes facer-|
X ' I E A dotum , & Scribx cum fenioribus, 2.' & aiunt dicentes|
Cood m Xioad illum: Dic nobis, in qua poteftate hac facis: aut : Quis
; /)/: A AOT O. ;/ elt, qui.dc;:dit tibi hanc poteftatem ? 3. Refpondens autem
( ] äfät?g ]efus , dixitad illos:Interrogabo vos & ego vnum verbü.]

* 735 Rcfpondete mihi: 4. Baptifmus Ioannis de cxlo erat, asd
cx hominibus?. $. Atlli cogitabantintra fejdicentes: Quia fi dixerimus,de cxlo,| -
dicet,Quare ergo non credidiftisilli» . Si autem dixerimus,Ex hominibus,plebs|

plantauit vineam , & locauit eam colonis: & ipíe fPeregrcfmt multis temporibus]
ultoresferuum, vt de fruétu vinex darcnt illi. Quice-| -

xadudididiasiaiiud NAEOTTUHET TE RTE

& perdet colonos iftos , & dabit vineam alijs. Quo audito, dixerunt illi : Abfit.|
17. Hleautem afpiciens cosait : Quid eft ergo hoc , quod fcriptum cft: Lapidem,
quem reprobauerunt zdificantes , hic factus eft incaputanguli? 18. Omnis, qui
ceciderit fuper illum lapidem, conquaflabitur : fuper quem autem ceciderit,com-
minyet illo.19. Et querebat principes facerdot&, & Scribz mittere in illà man us illa!
hora:& timuerunt populü:cognouertüt enim quod ad ipfos dixerit fimilitudinem,
hàc. zo.Et obferuàtes miferüt infidiatores,qui fe iuffos fimularét,vt caperent eum|
in fermone , vt traderent illum principatui, & poteftatt prafidis. 21. Etinterroga-

annom? 25. Confideransautem dolum illorum , dixitad eos: Quid me tentatis
24. Oftendite mihi denarium :Cuius habet imaginem,& inf&riptionemBRcfpem«

r:& queíuntDei, Deo. 26. Etnon potuerunt verbum eius reprehendere co-

centes : Magifter , Moyfes iï:ripfït nobis: Si frater alicuius mortuus fuerit habens

C

& Deut. 15.
ib.f. J

?————

vxorem , & hwic Íine liberis fuerit , vt accipiat eam frater eius vxorem, & fuícitet Íc-|
; NERTeUR . g ; ; MAU « mlcü E

uerunt eum ,;'di'(ï,entes : Maagifïer Ícimus quia recte dicis, & doces: & non accigis *
|perfonam ,fed viam Deiin veritate doces: 22. licet nobistributum dare Cafari,

MesuENEs,

- Ro — C GINTVOXECARNSDO 5 —
M | E Imen fratrifüo: 29. feptem ergo fratres erant : & primus accepit vxorem, & mor-|
W - ltuus eft finefilijs. 5o. Etfequens accepitillam , & ipfe mortuus eftfine filio. 31. Et
Y tertius accepit illam. Similiter & omnes feptem , & non reliquerunt femen , &|
*o| | lmortuifunt. 33. Nouiflime omnium mortua elt & mulier. 3$. Inrefurrectione?
x | ergo,cuius eorum erit VXOI? fiquidem fePtem habuerunteam vxorem. 34. Etait :
: lillisIefus: Filij huius fzeculi nubunt, & traduntur ad nuptias: 3;. illi vero,qui di- l
: ï ' eni habebuntur f:eculo illo, & refurre&tione ex mortuis,neque nubent;neque du- -
E centvxores: 36. neque enim vltra mori poterunt : equales enim Angelis funt,&
'Jï,fiqeï'ï | hlij füunt Dei: cum fint filij refurrectionis. 3. Quia vero refurgant mortui , & |
A | Moyfes oftendit ecusrubum , ficut dicit Dominum , Deum Abraham , & Deumo,.t. é
W - — llfaac, & DeumIacob. 58. Deusautem non eft mortuorum, fed viuorum:omnes :
MU d ^ . lenimviuuntei. 39. Refpondentes autem quidam Scribarum, dixerunt ei: Magi- E
ww (ter,bene dixifti. 4o.. Et amplius non audebant eum quidquam interrogare.| ;
Shyo—— [ Jqr Dixitautemad illos: Quomodo dicunt Chriftam,filium effe Dauid? 42. $] — ,
huy — | ipfe Dauid dicitin libro Pflmorum : Dixit Dominus Domino meo , fede à dex- ïäï : :
W tris meis, 43. donec ponam inimicos tuos, Ícabellum pedum tuorum? 44. Da-e ,
"- —— | Jidergo Dominumillum vocat:& quomodo filiuseiuseft? 4s.. Audiente autempec f
hp d | . lomni populo, dixit difcipulisfuis: 46. Attendite à Scribis , qui voluntambularej;,...« |
TE in ftolis , & amant falutationes in foro , & primas cathedras infynagogis, & pri-^ — '
h o [j. mosdifcubitusinconuiuijs. 47. Qui deuorant domos viduarüà , fimulantes lon-
Qu ' gam orationem. Hi accipient damnationem maiorem. s [
"- s -t
LE : TRERMET A al TR LO E r pohiot EEE STUS, -.
| :
10 IN GAPVI X5 |
»ïf | ES T fdflumeþm vn4 difrum. )Ex i.llis quat-| A docuit , càm noctu in Bethaniam re.diret * Vt-apud
" tuor , quibus poft ingreffum illum cc- Matthzum. c. 21. 17. & 26. 2. copioíé docuimus,
d ) AE5 lebrem in vrbem Ierofolymam,víquead — Apud quem c. 21 22 & 25. totum hoc caput expli-
TE CEUTUT" diem, quo eftcomprehenfus,in templo, jcatum ctt. | Yi :
j - | : |
1f E | T PKNCC W 9* d v P
qlien | | | EU UT :
.,f:fïum"l E : BO GDOIC DO X LDS
Q d E | !
" - u- UOKO EsPICIENS autem viditeos, qui mittebant munera,,,, , al
orat d — MV l» t fuaingazophylacium, diuites. 2. Viditautem & quan-[^
t — | 88 E E. - dam viduam pauperculam mittentem zra minuta duo. 3.
chpüfï' E 5 ï A e lf . Ft Slixit: Vere c.hco vobis , quia Vldug hzc pauper,.p!ug
TM | &j 22595 N ! quam omnes mifit. 4. Nam omnes hi ex abundanti fibi
J;r:W' : ( X 99/& NSb3r miferuntin munera Dei : hec autem ex eo , quod decft il-
gwï"m : "' li,omnem victum fuum, quem habuit, mifit. s. Et gqi—-
U E — ibuídam dicentibus de templo- quöd bonis lapidibUS, & donis ornatum effegd;mt:th.m g
i : 6. Hzc, quz videtis, venient dies,in quibus non relinquetur lapis fuper lapid em, ass a
"E E qui non deftruatur. 7. Interrogauerunt autem illum, dicentes: Præceptor,quan- 44-
. W r BC Ro u E NUMMU B NU MR RE RH

* . iifinsdiciitin od

faincssiós " desdes A

: 3Q

—IOAN MALDONATI COMMENT . — i

.
Dan. 3. &
17.

14.
Lfa.13. b, 10.
Ezech.jx.b
7* j
Ioel.s.e. 15.

;

Rom. $. d.
"TT

.fi;lpproPinqmwiz : nolite ergo1re Po& €Os. 9. Cumautem audieritis Prælia , & fe-

|&um, fcitis quoniam prope eft zeftas. 31.. Ita & voscum videritis hzc fieri , fcitote

|jtamquam lacfu,eus enim fuperueniet in omnes, qui fedent fuperfaciem omnis ter-

do hzc erunt , & quod fignum cum fieri incipient? Quidixit : 8. Videte ncíc.|

ducamini : mukti enim venient in nomine meo, dicentes quia ego fum : & tempu:

x

|litiones, nolitetefreri : oportet primum hzc fieri , fed nondum ftatim finis. 1.

1Tunc dicebat illis : Surget gens contra gentem, & regnü aduerfusregnum. m. Et|
* þ M * 4 L :
kerrzmotus magni erunt perioca, & peftilentiz,, & famcs, terroreíqs de exlo,& fi-

O

tur tradentesin fynagogas,& cuftodias;trahentes ad reges,& Pfæfïdes propter no-

tem pregnantibus , & nutrientibus in illis diebus. erit enim preffura magna fuper

omnes Gentes. & lerufalem calcabitur a Gentibus:donec im Pl-cantu rtempora na-

dinem: Videte ficulneam , & omnesarbores: 3o. cum producunt iam ex fe fru-

quoniam prope eftregnum Dei. 32. Amen dico vobis,quia non prateribit genc-
ratio hzc, donecomnia fiant. 33. Celum, & terra tranfibunt: verbaautesm mea]
nontranfibunt. 34. Attendite autem vobis, neforte grauétur corda veflra in cra-|
pula, & ebrietate, & curis huius vitz: & Íu perueniat in vos rep?nting&ics illa: 3.l

rz. 36. Vigilateitaque , omnitempore orantes , vt digni habeamini fugere iíta

omnia, quz futura funt , & flare ante Filium hominis. 37. Eratautem diebus do-j

AGID? senampeei ml u mceuuusen x Cieemueeum — Commemen m m m m - JyUWeE —— à Ra u aigertison —

IN CAPYT XXI.

bant munera [na in gaXoplrylacium, divites)| — |hiftoria cxg-li-cata eft ; totum veró scliquum caput]

znamagna erüt. 12. Sed ante hzc omnia iniJcient vobis manusífuas, & periäqu é-|

men meum: 13. contingcet autem vobisin teflimonium. 14. Ponite erge in cor-|
dibus veftris non prameditari quemadmodum refpondeatis. :5: ego enini dabo|
vobis os, & fapientiam, cui non poterunt refiflere , & contradicere omnes aduer-|
E*zrij vellri. 16. Trademiniautem a parentibus , & fratribus, & cognatis , & ami-l.
cis, & morteafhicient ex vobis: 17. & eritisodio omnibus propter nomen meum,
18. & capillus de capite veftro non peribit: 19. In pztientia veflra poflidebitis ani-|
».|mas veftras. 20. Cum autem videritis circumdari abï
M s. tote quia appropinquauit defolatio eius: 21. tunc qui in ludzafunt ,fugiantad|-
montes: & qui in medio eius, difcedant: & quiin regionibus,non intrent in eam.l
12. quia dies vlüonis hi funt, vtimpleantur omnia , que Ícriptafunt. 23. Vaeau-|

xercitu Ierufalem,tunc fci-E.

terram , & irapopulo huic. 24. Etcadent inore gladij: & captiui ducentur inj

tionum. 25. Et erunt fïgnain Íole, & luna, & Rellis, & 1n terris preffum Gentium|
. Jpre confufione fonitus maris , & fluctuum: 26. areícentibus hominibus prz di-]
more, & expectatione, quz fuPerucnient vniuerfo orbi : nam virtutes cxlorü mo-]
uebuntur: 27. & tunc videbunt filium hominis venientem in nube cum pote-]
(tate magna,& maieflate. 28. Hisautem fieri incipientibus,refpicite,& leuate ca-|
pita veftra : quoniam appropinquat rcdemptio veftra. 29. Et dixit illis fimilitu-E-

censin templo : noCtibus vero cxiens, morabatur in monte, qui vocatur Oliueti]-
.p8. Etomnis populus manicabat ad eumin templo audire eum. - |

E ESPICIENS autem vidit eos, qui raitte-| A [nera ia&abant confideraffe, Ilic tota hecà nobis| -

N Marcus. cap. 12. 41. aduc;fus gazophy- |apud Matthaum. c. 24.
77* lacium feditfe fcribit, & cos qui mu4 — ] |

s : Appre-

1
;
2 L
23 à
E
d
l E
"

-—

——
& SmOL N
w

k.—ï-—«"
——

—

M

«

l

|
|
B
-| mandüc
:
LE
; Bheft

^i sddfd
li
[ disq

I | ?acceptc

/| voots
I t
ptos
pof
qui;
fnenl
ftel
quis.ei
quisec
liteor
IN
Jl
Clb
C&iS,t
Qd
A
Aita
ttiet
FOhue
—

m I ' JIN-LVCAB CAP RXH. :
;tcmp:ïg tä æm':ï'? CR CR a ' «
B " N U : | : m U t
TM E | : , C AT W XOXTL : : mero
F. n : : : x
n* hs : V5 E PPROPINQVABA T autem dicsfeftus Ázymorum, ER
inty * NM quidiciturPafcha: 2. & quarebant principes facerdotü M
TU A VZZU & Scribz, quomodo Iefum interficerent : timebant vero|. —
:-5.1luer./ a:'f plebem. 5. Intrauitautem fatanasin Iudam,qui cognoml-wa. sc. b:
lani. 25 AA N22 nabatur Ifcariotes, vnum de duodecim. 4. &abijt, & lo- g;f. 1. bi
n ( [ N9. Y cutuscft cum principibus facerdotum , & magiftratibus,| -
ss 329 $$ quemadmodum illum tradereteis. s. Etgauifi funt,& pa-
:»:.::»:-.*:;cïï;ä.j . | ii funt pecuniam illidare. & Ecfpopondit. Et quxrebat opportunitatem vt tra-
Qd — deret illum fine turbis. 7. Venitautem dies Azymorum,in qua neceffe cfalt occi-
" dipafcha. 8.. Etmifit Petrum, & Ioannem, dicens: Euntes parate nobis pafcha,vt
s Trel manducemus. 9. Atilli dixerunt: Vbi vis paremus? 10.. Et dixitad eos: Eccein-
mum — troeuntibus vobis in ciuitatem , occurret vobis homo quidam amphoram aquz
b Cl |portans : fequimini eum in domum ,in quam intrat, u. & dicctis patri familias :
i W ' domus : Dicit tibi Magifter : Vbi eft diuerforium, vbi pafcha cum diícipulis meis
GN manducem? 12. Etipfe oftendet vobis ceenaculum magnum ftratum, & ibi para-
iv te. 1. Euntesautem inuenerüt ficut dixit illis, & parauerunt pafcha. 14. Etcum E
lo Ifacta effet hora, diícubuit, $& duodecim A poítoli cum eo. 1j. & ait illis: Defide- ä»: 1: b';
E tio defideraui hoc pafcha manducare vobifcum;antequam patiar. 16. Dicoenimi- ^ *
« vobis, quia ex hoc non manducgafao illud, fi,onec ir.nPlc.:at-L.lrin regno Dei. 17. Et
"r accepto cf.llce gratias egit, & d1x1t.: Accipite, & diuidite inter vOs. 18. .dlCO enim ,
sl V*Oblsquod non b.lbam.de generatione v1t.13,.d01.1e/c regnum Dei veniat. 19. Et.;,cO,,n, á
d accepto pane gratias egit, &.f:eglt , & dedit cis, dicens: Hoc cft corpusmeü,quod|* -
L pro vobis datur : hoc facite in meam commemorationem. 2o. Similiter & calicé,
m Ipoftquam ccenauit, dicens: Hic eft calix nouum teftamentum in íanguine meo ;
qui pro vobis furidetur. 21. Veruntamen ecce manus tradentis me , mecum elt in|
um menfía. 22. Etquidem Filius hominis, íecundum quod definitum eft,vadit:verü-[5 ^ ^p.-
'*I tamen vz homini illi,Perquem tradetur. 23. Et iPfi coeperunt quærer?: interíe, æaï? Z
"7333;3 iquis .cffet cx els, qui hoc facturus effet. 24. Factaeftautem & contentio Inter €OS, fof:alï*ä C
d Ms d

tur corum:& qui poteftatem habentfuper eos,benefici vocantur. 26. Vosautem

non fic: fed qui maior eft in vobis,fiat ficut minor: & qui przceffor eft , ficut mi-

|niftrator. 27. Nafn quis maior eft, qui recumbitan qui ininiftrat? nonne quire-
cumbit? Ego autem in medio veftrum fum , ficut qui miniflrat: 28. vosautem| -

cftis, qui permanfiftis mecum in tentationibus meis: 29. Etego difpono vobis fz-

am in regno meo: & fedeatis fuper thronos iudicantes duodecim tribus Ifrael. 3.
Aitautem Dominus:Simon, Simon, eccefatanas expetiuit vos vt cribraret ficut
triticum: 32. ego autem rogaui pro te vt non deficiat fidestua : & tu aliquando

conueríus confirma fratrestuos. 33. Quidixitei: Domine, tecum paratusfum &

At rethhpleptint,
-9-

Bu

quis eorum videretur effe maior. 25. Dixit autem eis: Reges Gentium dominan-

cut difpofuit mihi Pater meusregnum, 3o. vtedatis, & bibatis fuper menfam me-|

2fe.

42.

Mat, 10. f à

Vr LA

Ht N
i.

Mat, 16,.

EC 34.

u

:

4 Mat, 14.
QU

|
À
N

1 *Viat.-,?-S.
€. 36.
Mat. I4.

d.

Aat. 26.
690
Mar. 14.
d M.

Mat. :6.

€.47. :
Mazx. 14.

C « ss ; : ^ 4 ; Y i
J5251]li : Iuda, ofculo Filium hoministradis? 49. Videntés autem hi , qui circa ïpfu*ïn1

- MMat. :6.

L
Mar. 14.
fa.
I03.19.c.14
Matt, 16.
?.69.
Mat. 14.
g. 66.
[o. 13.€.2.5.

lo.18.€/45.

Mat. 26.
C. 54*.
Mart. I4.
C 4ági

Mat, £? ATX
LA wWd$ea.t.
loa.18.c. 29,

intanid C lo, & pera,& calceamentis,numquid aliquid defuitvobis? 3. Atilli dixerunt:

193.15.d.58.|

ESC-——i0AN MALDONATI COMMENT. ..

l

die gallus,doncc ter abneges noffe me. Et dixiteis: 35. Quando mifi vos fine (ac-

Nibil. Dixitergo eis :Sed nüc qui habetfacculum, tollat (imilitez & peram:& qui

non habet, vendat tunicam fuam, € emat gladium. 37. Dico enim vobis, quonià

/54. : 3dhuc hoc,quod fcripmm eftjoportet implcri in me: Etcum iniquis dcput&tus eft.

Ftenim ea, quc funt de me,finem habent. 38.. At illi dixerunt: Domine,ecce duo
cladij hic. Atilledixiteis:Satis eft. 39.. Etegreffusibatfecundum confüetudinem|

|paruitaute illi Angelus de czlo,cofortans eü.Et fa&usin agonia;prolixius orabat.
44. Etfactus cft fudor eiusficut gutte fanguinis decurrentisin terram. 45. Etcum,

47. Adhucco loquente ecceturba: & qui vocabatur Iudas, vnus de duodecim,an-
tecedebat eos: & appropinquauit Iefu vt ofcularetur eum. 48. Iefus autem dixit

erant, äuod'futurum erat, dixeruntei: Domine, fipercutimus in gladio? ;o. Et

O
":

hendentesautem eum, duxeruntad domum principis facerdotum: Petrus vero fe-.
quebatur alonge. $j. Accenfoautem igncin medio atrij, & circumfedentibus il
Uis,erat Petrusin medio eorum. $6. Quem cum vidiffetancilla quzdam fedenteni|
ad lumen, & eum fuiffet intuitaydixit: Et hic cumillo erat. 57.. Atille negauit cü,

vnius, aliusquidam affirmabat, dicens: Vere & hic cum illo erat : nam & Galileus
eft. 6o. EtaitPetrus: Homo, nefcio quid dicis. Et continuo adhucillo loquente
cantauit gallus. &i. Et couerfus Dominus*refþexit Petrum.Et recordatus eft Petrus
verbi Domini,ficut dixerat:Quia prius quam gallus cantet,ter me negabis: &a. Et
egreffus foras Petrus fleuitamare. 65. Et viri,qui tenebant illum, illudebant ci, cz-

^. UE u : « ^ ' ! * 1 w i.
tes:Prophetiza,quis eft,qui te percuffit? 5$. Ecalia multa blafphemantes dicebàt in

in carcerem, & in mortem irc. 34. At ille dixit: Dico tibi Petre, non cantabiz ho--1

in Montem oliuarum. Secutifunt autem illum & difcipuli. 40. Etcum peruenif-
eintaa ^ cad locum, dixitillis: Oratene intretis in tentationem. 41. Et ipfe axmffas eftab
eis quantum iactus eft lapidis: & pofitisgenibusorabat, 42. dicens: Pateríi vis .
- [ransfer calicem iftum a me : Verumtamen non mea voluntas, fed tua fiat. 43. A p-

furrexiffet ab oratione, & veniffctad difcipulos fuos ,inuenit eos dormientes prai
triftitia. 46. Etaitillis: Quid dormitis? furgite, orate, neintretis in tentationem.|

percufhit vnus ex illisferuum principis fmcerdotumz & amputauit auriculam eius
dexteram. $1. Refpondensautem lcfusgit: Sinite víque huc. Et cum tetigiffet au-| -
- iculam eius,fanauiteum.. 52 Dixit autem Iefusad eos, qui venerantadfe, prin-
icipesfacerdotum, & magiftratus templi, & feniores : Quafi ad latronem exiftis cüj
ladijs, & fuftibus? $3. Cumquotidievobifcum fuerim in templo , nonextendi-j -
[Lis manus in me : fed hzc eft hora veftra, & poteftas tenebrarum. 54. Compre-]

dicens : Mulier,non noui illum. $8. Et poft pufillum alius videns eum, dixit: Ei|
tu de illis es. Petrusvero ai:O homo;nonfum. $9. Etinteruallo facto quafi hora]

s:,t:f;i«&ä&wf as Iul 0R

dentes. 64. Et velauerunt eü,& percutiebant facié eius:& interrogabant eü,dicen-]

e&. 66.Et vt factus cft dies,conueneruntfeniores plebis,& principesfacerdotum,&
Scribz,& duxerunt illum in concilium fuum,dicentes:Si tu es Chriftus, dic nobis.|

fP ondebitis mihi,ncq; dimittetis. &9. Ex hocauté eritFilius hominis Íedensa, dex-,
tris virtutis Dei. 7o. Dixerüt autem omnes:Tu ergo esFilius Dei? Quiait: Vos di:
citis,quia ego fum. 71. At illi dixerunt:Quid adhuc defideramus teítimonium? ipfi
ienimaudiuimusdeoreeius. —— — — — |

67. Etait illis: Si vobis dixero, nó credetii mihi: 68. fiauté & interrogauero,noó re-!

PC ZUUP SIRQAR. GREET T WEDAL AC IN C Y

0 X E AD.

—— 3

E E IU

J .

Ffri':cutio
It

J tit.
äl '15. ;

pïo'b.a li

J
a j 1 ht )

joeil

*

miyo
þwgm
i
Xïmuw
t
fit
Dd
W
Ol

t

It f

Qu dor
INj guiai
Iu m

fque lr
d

üwe; Ü
b quia
Pmi
fu.&üef&
(]'-läm
fl
hoc j
Ideff

—INTIVCAECAPVT XXIL

03985

àr t D usl
. V GQAPVI.XXIL-
M L. E ETSS AE Ppropinquabat autem dies fefius, A'tithefi Chrifti & difcipulorum pofitàeft. Vos hoc
NU IPSNBEA i am orum.)Poft duos dies fu-, pro me feciftis, vt mecü in tentationibus mceis pet-
L,a:'-qm WUA VAE turus,vtdeclarauit Mattheus — imaneretis ; ego hoc vicilfim pro vobis facio, vt di-
" qmmï Íponam vebis regnum. Significatur przmium metito
, refpondens; fed tantó maius merito premium;qua-
Tttsel to Chrifti perfona difcipulorum maior erat ; quia -
f O* -u N b Anten Non fant condigne pa(frones buius temporis ad futuram gla- | l
E. i ynanfifHs mecum im tentationibus mg:;.) Hzc Lucasíuo| wim, que rezæg!al)zmr m nob;:' Rom..& IS.'&;, id; 7,".0d in :
—ï-'lämemä loco prætcrmifsa,hïc tecordatus cómemorat. Nam prafenti efl mimentaneum, g leue tribulationas nofive; [a- ;
chcmfj » e,X"Matthæo.C, g.dzg-qnyanife&um eft to ram fu periq- pra 5m0dum in fic:l:läïn;imte—aftemg?z gla"r.iæl pofzdm oPergi(zf)*:
H rem hiftoriam de difcipulorum contentione, quis| . Cor. 4. 17. Iuftitia quidem inter meritum, & pre-
luscla) corum maior elfet; antequam Ierofolymam ingre-| B |mium ex antithefi fignificatur, Do, quia dedilftis:fa-
erlvis. d"cr'enfgur,accidi(ï'e , cümin viaeffent, & materfilio-] — cio, quia fccittis, fed iuftitia qu-alis inter Deum, &
! rüm Zebedei ad Chriftum acceffiffet, petijffetque vt| — lhomines effe poteft. Paraosparua, magnosmagnà —
4 d- alterum filiorum fuorum ad dexteram , alterum ad/ — decent. Nec poffunt homines magna facere, nec de-
: Ofb ;t finiftram fuam in regno fuo co*llocar'et: Eaenim OC| |cet De.fï Pï,æf.mfc parua. Quod alc difpono Jyzl/oeuar;
E : cafione & obmurmuratio aduerfus filios Zebedzi » |propriefignificat teftamento rclmqgerc,— autlegare; — —
yttem & contentio inter reliquos Apoftolos ortaeft, quis| — (Dzffone, inquit, demui te, quia morieris t q77 non viues Iälffzgncff
ïiïï'l&?»ï?ä corum in regno czlorum maiorfuturus effet.Quos! . Iai. 38.1. lïd eft fac te &am.cngum tuum: etfiali ud l,x!'.hC.;n m
E à verfu. 25, Chriftus eftad humilitatem adhortatus; — |Grecé verbum eft. Loquitur ergo Chriftus tiquamgae.— * |
..»:x-.-.x)ïz'im.* ux exhortatio apud Matthzum à nobis explicata| |paullo poft moriturus, & tc&amcnmm fuum faciés -
Oonp - eft. Additfolus Lucas , Fos autem eflis , qui permanfiflo leg?tque'd-ifc-i pulis fuis, quodfe in rebus :querüs nó
2j mecum in tentationibus mes.Cuug verba an tunc dixerit C deferuilfent, regnum coelorum. Suntqui vim con-
eun fï]-'f | WChn'ihls,cüm (u.petiora humilitatis documenta dif-| liun&ionis ez, & prongmxlnis ego ad fequcntia puj.
L CC cipulis tradidit, non fatis comperrum eft. Videntur| tent rc.:fere.n'rälam , vtfit enfus, Sicut pater meus di4'
m m enim hzcillis, quze Matthzus. c. 19.28. dicit;adeo| | ifpofuit mihi regnum, fic & ego vobis difpono. Scd|.
U. u : : .

ui Id
.L//:Z æï

E | : :
ïgfiszf(?ü-f 4 duodecim indicantes duodecim tribus. 1frael. Scd multo eft| |nem fignificet , qua in re tota huiusloci intelligen- -
r probabilius diueríam efTe fententiam » illäm queoc-| ia göü&it..Begla, & alij plcrique.interp tetes 7 fenta-
2 N | cafioneillius concionis, ver. 29. Omnas , quireliqueri| — tionibus , de quibus paullo ante di&um fuerat, com-|
LOUUS C patr£ aut matre , aut vxere aut agroy propter nomen "eis, parationem fieri putant. aafi dicat, ficut Pater hac
i. COMSM cmtäplwm 455;[,,'3;;, & Petri -d-icäti;,'Ectg nos reliquimus p con ditione regnum mihi. p:'qo'mifïþtr, vtad eqxn per
" emhiA, 7* (écuti (umus tequid ergo ertt nobur? l.mnc autem| |varias tentationes peruenirem, Propter qu«d , inquit, :d ER
.f*; l;w.P*ter difcipulorum contentionem fuiffe . pronü-] |6"Dew exalmmt:llun?, e dondmt: z/l.z nomen 5.7304 WN ^ " llipp;
"us i tiatam. Cü ergo quo quifqueigfuturo regno Chrfli| — |[wper omne nomen; ita cgo quia m.tentanombus :
! futurus effetloco , difcipuli contenderents vtcon-, ||meis mecum permanfiftis, idem vobis regnum dif-
E tentionem tolleret,omnes indicauit quodam modo| — pono. Probabile quidé hoc cft ; (edillad magis pro-
at füturos pares; omnes enim ad menfam fuam feffu-, — bo, vt comparatio auctoritatis, aut regni fimilitado| -
— ros effe, omnes eundem cfüros panem, omnesidem,| — defignetur. Auctoritatis quidem'lïc, qua auctorita- *
vinum bibituros,omnces füturos indices, & fuo qué| |te Pater mihireguum dedit, cadem cgo vobis illud|:
, CU que fefluros throno.Nec id fauore vt putabant, fed, |promitto. Sicut cum dicit'[oaqn. 20. 21. Sicut mifit| -
-.-:j;p meritis, fed Patientia, (ed Pcr('cuerantia in rebus fe-| z nme vtuens Pater, (y-' ego mstto vos , 1.'d eft qua.ego auco-4 -
cum duris confecuturos. Non quia optatis, inquit,| [|ritate à Patre miffus fum-, ea cgo vos mitto. Kegni
"d) non quia petitis , fed quia permarffflis mecum m tewta- — veroó fxmx-htudo ; vt.fenius fit; &c.luale rcgnum mihi
bage tionibus men . 'Yentationes autem vocat, quas gd illud Patgr dcdit, tale vobis ego promitto, v rda(u, C L;-
/ ä . |vfquetempus perfecutiones à Iudzis paffus fuerat.| | batz fnpermen[am meam, vt (tatim explicat. Loquitur
d ï:fï:ït Id enim ; cüm eos deterrere poffet, & à Chriftoab-| |Chriftus vcehomo, alluditque adillud Pfal. 109. 1.
( H perfecatio |ducere; tamen duraucrant. Vocauitautem tentario-| |Dzxi£ Dominus Demino meo fede à dextris meis , donec
| ü& , H nes, qu,ia. per cascum Pater quodammodo tentabat.| ponam Inimicos tuos fml;ellm pedmn tuomæ & Díal. . 6.|
zï"'yf V dHebre. H(.)c—enir,n eft, quodgx.t D Paulus, per omnia tentarum| . Ego autetn con fzt':æ(m fum Rex 4& €o fnper $in montem fan-
;)mc'cn- ^. fmfïe. Non tam vt Pat.m " quemadmgdpm op'nor, um ers pradicans preceptum emas. ?taqlïf. inepté ex h?c
J | quàm vt hominibus cius apparcret virtus,atque có-| . loco Arianiinequalitatem Patris,& Filij colligebát,
cebdt ftantia; que Patri fatis nota erat. Sciebat Chriftus cü z vtauctor eft Idacius Clarus lib.;. cótra Varimadum.
oïuma& hoc illis d(icör»e.t,vomhcs Íe in maxima tentatione ; | 30. Ft edatis , G bibatis fw.per men(am m:am.ïn regne,
. d id cft inftante morte paullo pott deferturos cffe ; ta- ! me.)Laboruni focijs hon-ous quoque & quictisío-]
" nODI'f men preteritam conftantiara laudat; futuram incó-| |cictaté promittit. 5;e»f focf jinquit D. Paulus,paþ?niï :
w)gäi& ftantiam poftea i:llis predicit. De quanuïlä. hic men- efti s fic eritis ey* con folationis. 2. Cor.r.7. & f fnfiime-
I» tionem facit,quia id tantàm agebat, vt illis viam ad| — |brmme, €7" conregnabimus . "Tim. 2. 12. Solet fcnptumz'
ïSïd*f | | rcenum czlorü oftenderct, quam fitenerent,có per-| accommodaté ad humanum fcnfum inexplicabilem|vita ate-| -
y'w'äf'; uenirent; - : RRi E p illam-"v'itæ aternz voluptaterq cibo? &potu »fatieta- ïf;;ïï po
M;m[g | .29. Ertgpo difpono 71053f. JPronomen eg &"CP'!ï Du-| te Cþï fetäth;lc'declgmrc. Satiabor, inquit, cum appa. ïyptate de.] .
r &io «* fingularem habentemphafim, que inan-j rwerirgloria tua, P(al. 16. 15.& Torrente voluptatis tua po- pionotoe
| | | us p E $s fabis

illud magis placet. Es
Sicut diffo[ait mibi Pater.) Dabium qua inte inter

Chriftum; & Patrem particula illa /fe»r comparatio-| -

PPTOEPHPSESER

i ad

UC SPE

1

|

I.cha 17

IQuid fit cri
4brari vttti
jücum.
[
1

:
t

d j , 5 |
dgna Dei , füpta. c. t4. 15 & Non bibam amodo de hoc gem-

Ire. Quod dicit, /sper meu [am eme«m, prarogatiuá quá-

ines, quiiu regno cxlorum futuri fünt, fuper men-

|tmbus Ifracl, Hocenim non commune omnibus, (cd
jiplis proprium Apoftolis futuram fignificatur. Re-
Icte hoc 'Iheophyl. obíeruauit, etfi Bedaaliter fcatit.
] 3. ofueeo Dcammmi:hwmi. ) Hoec ali.j Euange-
]lifte non narrant, cüm Petri refponfionem narrent
Jalia fa&am occafione, quoód Chriftus dixiifer, 0ue:

( Matthzusait , 0 muss eninm ves Jeandalis patiemztoi im sete

| fïnguäarc cum eo certamé incat,quod. Goliam illum

. fftus nullam Satanam vexandi homines habere po-

Iquod verbum non in:elligo, cur nofter interpres nó
jredauerit, càm magis fienificans , & minüsambi-

jarbitrio ad Ruffinum, & in lib.contra Collatorem,

. Jtionemsagitationédue fignificari. Itaque Cyprianus

fignificctur; de eo quidem poteft dubitari.Nam om-l

. 319 5 :

TOAN. MALDONATI COMMENT.

/(..397

fabzs eos Pfíal. 2$. 9. 77 Béatns qui inandncabit p4nem m re-

mine vitis v[que i diem vlum , ciom illad bibam pob;j&æ&z
Rotécina I regna patri n;g*nl'*«iüth. 26.29. & multi 45 Ori-
ente ventent, eg' vecumbet cum A brabamycg" Haac,e7* Ia-
cob iti regno celoram Matth. 8. 11. Solent nimiram ho-
mines fammam in cibo , & potu vola ptaté colloca-

dam difcipulorum videtur indicare , quafi non om-

fam Chrifti eluri, bibituríque fint, fed hoc futarum
fit difcipalorum aliorüámque fimiliü proprium pri-
uilegzium. Quemadmodum non omhes, qui in do-

Ifed pauci quidam maiores principes, quibusid Rex
honoris caufa concedit, ÀÁrgumento elt, quod (la-
tim fequitur 7 (/dearis fuper !granas indicantes duedeam

jvos [caudabsm patumimi s wemiflamtle Matthai, 26.
[11. Sed eft verifimile; quemadmodum illic difputa-
juimus, primüm Chiiflü ad Petrum tanquar ad cz-
iteroram Apoftolorum principé conuerfum dixiíle,

vo5, VE cribraret ficut triticum , deiude adicciilz , quod

ia 1/la notfz. etli D. Auguft. lib. ;. de confenfu Euan-
geliftarum. c. 3. hecomnia, que Lucas narrat, prius

j Chriftam dixiffe purat , antequam ad hortum oran-|

di caufa egrederetars deinde iam egtetfum ea; qua
Matthzus. : |
- Ett£ fama-afxpatiöit U5 ,vf
tor, aut hoftis aliquen à Rege,; vcl duce depofcit , vt
Philillzü fccilfelepimus. Quo verbo indicat Chri-

Icftatem, nifi eàm priusà Dco petat. Cuius tei notü
in lob habemus exemplum. c.1.12. & c. $. G. obíer-

Juarüt hanc ipfam vim huius verbi Tertul. in lib. del.

-

fuga in perfecutione , & Bedain commenr. Solent
vcteres auctores vertere , Eece &atatias poflulamit voss

guü effe vidcatur. Nam expcetere appetitioné poti-
us, & defiderium , quàm poflulationem fignificat
facaltatis, quam Chriitus, vt diximus, indicauit.Sic
vertunt Tercu).lib.de fuga; & Cyprien lib. 4. epi-
ftola 4. ( quamquá idem in lib, de oratione domini-
Ca , vertit expetuait) & Profperin cpiftola delibero

& lib. 1. de vocatione gentium. c. o, Ambrofius vc-
tó reddit, expoflulauit in pfal. 43- & Leo fermone, z.
de Natali Apoftolorum Petri X Pauli. Quod fequi-
tf , Zrcribraret vos ficot triticum , non dubium meta-
phoram cífe, & à váno fümptam,qua triticum iacta-
ri,agitari,purgarique foler.Iludetiam certum vexa-

mo rcgia funt ; in ipfa Kegis menfa cibum fumunz,l

quodfcribit Luces , Jemos imon ecce $atenas expetuat|

: xj eribraret frent tritieuus. )
] Expetiuit, quod Gracé «£il/G 6 eft , proprie fignifi-
|cat expoícere, aut depofcere, quemadmodii gladia-

lib, 4. epift. 4. vertit, vr vexet vot. Sedan idtantüml

|nes recentiorcs interpretes eo contenti fenfu non
| u

À

b

C

r

plau[Hrum rriturant nowam babens reffra ferrantia, trituva-

prepter sme , in teffimenium illis , gentibus, Pctto crgo
dicit; quia aliorum Apoftolorü caputerat , & quod

phyla&us,& Euthymius aliam quoque non impro-

ris gloriari, nifi infirmitatis füe , & imminentis pe-

ontifimes quofawe Diabolus elyoere , quos oppugat.

ceffilfet, effe&turum , vt expugnare non pofbt, Ego
Orabo pro te, vt non deficiet gïglæ»s !á, protegá eam ma-

fidem caput, vtait Chryfofl. Chriftiani hominis, &

quaruntalium.Plàs tamen mihi videtur fignificari,
fore vt earatione Apoftoli vcluttriticumi vannoa.|
gitatü, tentati purgentur. Non quód coanimo Sa-l
t'ànas corum rentaret fidem , fed quódcam ob cau-]
íam Deus tentati cos paterezur, quemadmodum in|
. ob legimus accidiffz , quem Diabolus cadem peena
|tantü vexare, Deus purgare,probaréque voluit.Hoc
modo Ambrof.in pfal. 45. & T'ertul.atque Profper in|
locis ante citatis hunclocum intellexerunt. Et ma-
gis plena fimilitado eft, nam triticum non nili vt
purgetur , cribrari folet. Itaque vero fimile non cft
folam Chriftum agitationé, vexauoncinque figni-|
cate voluitle: potius enim triturz arez ,. quàm cri-|
brationis metaphora fuilffet vfus co fenfu Íepe inj
ficripturis vfürpata. 4. Reg. 13. 7. Interfecerat enim eos|
Rex Syria, €* redegerat quafs pulueve intritura area Mai.l
1. 29, 10. Cectdityrecidit Babylen , ez- 0mnia4 Falftälm Dm-| 5
rusta 6s Contrita f[unt in Lerram s tritura mea, CT flia avea
Jmeæ. & c. 2 5. 10. Zritirabitur Moab ub eo, ficut trituran-.
dpuir palea in plasftro, & C. 29. 28. Nen in. perpetunm trita-
rans trituvabit llaxy ,meque vexabit entm votd plaufzi , uee
iqua vngulis a canguuet eura. & C. ax. 15.Bgo pofente quafr)

bis veontes, dp" comimimmes, &* celles quafi pulserem penes,
Am)Os, 1 3. $zper tribss feelevibus Darneet, eo [nper quat-
F'isa $78 Contért a w yeo atod tritwranerig i plsnflrs fer.
res Gaiesd. Solet quati, cur. Chriftus foli hoc dixit
Petro, càm non de illo folo,fedde omnibus loque-
Jretur, Necenim dixit expetiuit te ; fed expetier vos Gum i. |
Qui caufam fuitfe putant; quod fciret Cheiftus fola
negarurum Petrum, quafi vbi morbum efle fcicbat,
ibi medicamentü adhibuerit, vt aliquid dicant,parüj
tamen dicunt. Nec enim , vt paullo poft di&uri fu-
mus, de co rantiim loquebatur tempore , quo patié-
te fe Petrus ncgauit ; f:d multo maximé de eo, quo
le in celum recepto multa fzuiente contra cos Dia-|
bolo difcipuli paffüri crant. De quo alias predixerat!
Mattl.10.17.Tradene enim vos ia concilijs 7* m [ynagogis:
foo fagelabunt vos,e7* ad Prafides , cy- ad Reges ducemmäi

illi dicebat, omnibus dicebat,vt Lco fer. 2. de naralil
Apoftolorü Petri & Pauli grauis eft au&tor. Theo-|

babilem rationem afferunt, quàd Petrus omnium|
Apoftolorum fortiffimus cffct, poísétque prz cate-

ricujielfet admonitus, « folet , inquit Euthymius ;j

31, Ego dutere rogata pro fe , «t non deficrat fides tna.))
Oftenderat periculum, oftendit remcdium. Docue-| |
rat vnde timere,docet vnde fperarc debeat; fe eundé,
qui Diabolo poftulanti poteflatem pugnandi con-|

ximé partem tui, quam Diabolus maximé pctet. Hlc] i
Homil. 3441

-

in Matth,

in illud

t€ ceterorum caput petets ego te maximó,fidemdue
tuam protegam. Hsc caufa fuit; quamobrem folias

humani gencris non fidem rantüm , Ícd ceteras etiá

fcd, vt paullo fupra diccbamus,longiüs etiam refpe-

omnes Apoftolorum tentaffe virtutes-Non dzäbium
quin ad futuram Petri negationem Chriftus alludat;]

xit; non folüm ad cas tentationes, quas Petrus;cate-]

eflote pra-

fidei mentionem feccrit, càm credibile fit hoftem d;ntes elot
TO.

ríque omnes Apoftoli ipfi per fe viucutes; fcd ad eas

Cur foli Pej

tto hoc di-

AA DB. r a AÉ ia E r

W ETE TE

|

x $ ? " aM

5 d

etiam

p covn TT

TT VN

! | /m:. (
i * LCO &Io h

un
boli
| bl[ [
fs
cc[fw
d
1 m

LE must
- fiomaat
3 d ficelo j

l

ETU
z —
$Es z
-
:m
E m
[
X
X
E——

csafürff

;

i rxriomfu
yfudig:hnr,
vtl

T
i tl
nilei
mgiulm
It fin
f Q
hi n
m—gm
& hm
Bs ten
NU
mifltyï
1iJ
flif':
lt

4,'/;(];

Eu m

du :&;yf'mr,ov'
M

meo Ioolso 4
P

m .. |
! MUAT«
E

"ii ER
i
B |
.1'4; ?,h,hg':; |

, LU.
H dma [
1"4'133.':
hii h i
TM P«
, |
* od (ind
i m ln
4 P?un
"
« M hia
l ,' W i N ä'- 3*(-
l

P

173 .'" l" l
o-f J,æ):'] ,;!6.' f
^ j

! H
Pl lao
HHX I :
) NW«-.A.*
]^ w

" ial
[2 A
,

lq:'-y hts
...nunhjg, |

L ,f
TTYIT
: en-h*'.«.'"biu;
Cl

a ï':. E
YT3 t
m
N**——.—,4

s. r
fs
? m f
fj
? I3 r
* l ulull
l'ailff W"
as

, ;.«*iif
f ';-('dmjd(hh
j "4

K

st
:3135fü»?3
"
"d

"

u
r'ï'iQ-CX'L" |
u

a

x --

ILoan.xt.15. |(rone ter dixit, Pafce oues meas, Quod q7* nunc proculdubis| .

; HCBI-S:? P

»
388 IN LVCAE.CAP. XXIIL 389
— . , " m E . EE : MA ! m s
"etiam,quas corum fucceffores , ideft Ecclefia vnquá A omnibus eiüs füccefforibus loqui Chriftum. Nec
fubiwri clï'cnt. S-ic enim dicit; Ega rog'zw prote,vt n0n| ïcnim tcmpötc pä—Hïo'nis CxtcCroS ApOfto"los Pettuä -
efeciat fidcs tnà quomodo alio dixit loco, Ego vobif-| . lconfitmauit. Etconfirmandi alios neceffitas perpe-
cum fam omnibe diebus v[que a confummationems (eculi-! — |tua fatura erax. Itaque in pcríona Petri ómies Pctri
M-at[hæ. 2.8; 20. Et C& PCL' (C Cl'CdlbllC tamdiu Chïl- GICCC'[R)FCS iubct &af[cs in fidc Srmarc. QLO HïOdO
ftum orare, ne fides Petrideficiat, quádiu cam Dia-| — |firmare potfunc,fi errare ipi pofsátiPrópterea enim
bolus tentat.Tentat auté femper, Íempérquetenta| |Chriftus pro fide orauit Petri, ne deficeret ; vt alios
bit , donec militabit Ecclefia;femper ergo Chri-| |confirmare poffet, intelligens alios confirmare non
ftusorabit. Quódque dicit Petro,ciusquoque fuc4 — |poffe, fi cias fides defecifec. Id etíam fignificat illud
cefToribus, cotíque Eccle(ie dictum putandumeft; — sliquande, id ett (i quando opus erit,fi quis aliquádo
támque certi debemus effc fuccefforu Petri,totiáC — lin fide nutabit. Quodomnefuturum refpicit tépus
Westafte E EFCICHS fidem non dcfuturam , quàm certi fu-j B Quariquam ad verbum conue fs referni poteft ; vt '
Romanz |mus eius, cüm tentatus eft, .Hdc.m non -dcfcczifc. Ita-| | |feafus fit,& tu;cum aliquándo cónuerfusfueris,frà-| — — |
ä ï;:f cfaä que recté cx hoc locoantiqui;graucíque 30&.0135 trcs tuos Cöfirn?a. At quid eft ceuser(is? Mihi Hebrá-' - ï;gg'ga;ï;
des pc?ge- collcgerunt, Ecclefic Romane, & (ucceflorum inea| — i(im* videtur efle;quo repetitió figníficatur ; vt apud " ee

Petri fidé fore perpetuam. Omnis enim Ecclcefig fi-
des affcrebatur in Petro , qui Ecclefiz caput futurus
erat. Commune eratomnibus A wo lol pericubwm, inquit
Lco fer. 2. de Nátali Apoftolorum Petri & Pauli, 4e
tentatione formidinz, egtdiaima protetbonte amxilie pariter|.
indigebant, quoniam Diabolus emnes exagitare , omnes u-
piebat elidere, q9* tamsen fbecial à Dormino Petri cura fu[ci-h.
itir, C7* pro Petrifide proprie Jupplicatur , tanquam alirse
atus certtor (it Fatirus , fi mens princtpis vitts non fuerit.|.
[ Petro evgo ommnium fertifado munitnr , €7* diuine gratia|
it4 ordinatur awxilium , vt firmitas que per Chriftum Petro||
[ribuitor, per Petrié /poflelss conferatur. Nam e77 poft ve-
furre£lioners [oam Donunus beato Petre "fpoffolo pofi regni
claues ad trinam eterni amoris profefsionem myflica mfinua-|

t0ae

L r C NG

0617-.— Facituer mandatum Domima piws paffer exequitur confirmas].
nos exhertationibus ais , €9* pro nabis orare non ceffans wi|
nulla tentatione faperemur. 90 autem bane pietatis [na cura|
emni popule Det, ficut credendum e vl:iqu? protendit, qua
fo magis alummis fuis opera fnans dignatur .zmpehdgrc í qfudï
quos m facro dormitionis thoro eadem', qua precdit , carn,
equiefcit. Quo ergo modo Petrus negauit fi pro eo
-IChriftus orás, ne eius fides deficeret, exauditus eft pro|
(na reuerentia? Facilis rcípofto, Negare fe noffe Chri-
fei. — ftum, non fuiteius fidem dcficeresfed centari, Et nó
ldixctat Íeoratarum Chriftus, vt non tentaretur, fed
'. vt non deficeret fides eius. Quin idcirco tétari per-
mifit,ne deficeret. Fortior enim ex tentatione furre-
xit. Fide, inquit Ambrof. in pfal. 43. qwid dieit, 7 in-
tellige, Ventilatur Petrus, vt Chriffum negare cogatur. In-
cidit 1n tentationes, qwdxm loc:gms eff , quafi paä.mam Pl:.
*04 s fed locutus eff verbo, vt fandatier effet. affetia, Denique|
EOR fleut,eo pleas jïuu ld:fig, G illis teotatiotubus meruit,vt|.
E. pro [e Chriffus mtermeniret, Quanto mains eff patrocinium ,
p Z:jjquämper:urhtimä illus tentamentum? Et ides plus quam|
o apalfus eff acquifinit . Itcequifiut eim. Cbriftum fbi patro-|
cinantem. Cogitur auterm €7* aduer(arims fantlos Domini ad
d damna tentare, Dum enim tentatmeliores reddit,vt qui|.
r:ntdrdr,poþ'it 4lios in flitnere,qui fibi »fi inalidus videbas| :
tur- Denique Petras Ecclefre preponttur, poftquam tetatus d-
Diabolo eff-Falía ergo corum opinio cft , qui fidé pu-

rctinuit, vt docentem Ambrofium audiuimus; fed|-
de ca te copiofiàs apud Matth. c. 26.70. difputaui-|.
mus.Idémque de eius fuccefforibus;fi quis aliquádo|-
vifus cft infide vacillare,exiftimadum eft: cum om-4.
nium corum fides cadem Chritti promiffione nixa
coníiftat, | | d
. Ettu aliquande copuer(us confirma fratres twuos.) Hinc|
demum manifeftum eft nec de illo folàüm tempore ;
quo negauit Petrus, nec de ipfo folàüm Petro; fedde

E

D

|breuioribus interrogat. 251.non perfonarüsfed tem
Iporis diuerfam conditioné fignificare voluiffe. T.

: | . ipfius di(cipulicffent, & neceffaria omnia fponte
tant Petrum negádo perdidifTe.Ore negauit , animo| ^

ts conueríus sieificabis nos , id cft tu qui nos occ diíti
iter viuificabis. Similiter hoc lóco , Zu conwerfus có-

rum fratres tuos confirima. Ác vixaliter Hebraifnius
explicari poteft : quemadmodum DBeda etiarm iiiter-
pretatur.Quanquà Ambrofij in Pfalmuni 4». Theo-
iphyla&i ; & Euthymij interpretatio mihi non dit-

PUA N *

!

Matthaeum (unt cxplicati.

juunquid aliquid defait vb? )Mitü quorfum hoc nunc
Chriftus interroget.Si cnim eos nunc fimiliter fine
baculo, & pera vellet mittere , apta hzc viderctur
interrogatio, vt doccretcos,quemadmodü tunc nec
baculum, nec perá fecum ferentibus nihil defuiffet,

lo nunc,& pera;fed etiam gladio opus effe.Chryfoft;
in homil. in hzc verba D. Pauli Rom. 16.3. falutate

diuerfam tantüm difcipulorü conditioné notari pu-
tant. Principio quidé Chriftum illis tanquá puctis
Iprohibuiffe,ne quid fccum in viá portarét,fed toci à
Íc tanquám à patre péderent;runc tanquá viris prz-
cipere motiturü patrem,viri vt fintfibíque neceffa-
ria prouidcant.Duriufculü hoc eft. IHlud enim pre-
ccptü primum ; quod Chriftus difcipalis ad predi-

celij przdicator de Euangelio viucre cótentus, om-

nirerü necelfariarum folicitudine liber effec.Magis

que Theophyl. & Beda , tum etiam Bafil. in regulis

pus illudjquo eos ad predicandá miferat;adeo gaca-
(ccü ferentibus, dcfuerit, fauentibus omnibus quàd;

fuppeditantibus.Nüc inftante paffione fua diuerfüm
effe tépus, adco fibi omnes futuros infenfos, vcnon
folàm nemo illis proptet fe fauere audcat; & res füb-
miniftrare neceffarias , vt omnes potiüs perfecuturi
cos fint, & ad mortä,quæütufi;ita vt non'modö ba-
culo, ac pera, fed etiam gladio opus illis effe vidca-
tur. Hoc ett quod dicit.

C qut non Daber, vendat twnic& foam s x emat äl"lmm-)

firma ffatres tnos,id cít,Gicut ego te Cdnfirmauiätu ite-]

plicet,qui conuerfum exponütà peccato;quo Chri-|
ítum ncgauit;a&ta paenitétia ; quafi alijs de fuo vul-]
ncre fccerit medicinam. Duo fequentes verfus apud|

W Quando mf Ves fm' 641*:410,(9" peras e»* mfcedm?f:lr, :

ita nihil nunc éodem modo cuntibus defüturü. At|
videturagere contrariá, vt doceat non folüm bacu-| -

Prifca , e7* "quilá, Beda, Theophyla&t. & Euthym.]

candü miffis dcdit, in omne dedit tempus; vt Euan-]

mihi placet, quod ijdem auctorcs indicát, maximée-|

tutp, & fauorabi'e fuiffe , vt nihil illis, quáuis nihil]

36. Sed nunc, qui babet fäcc:ulä, toä&t fimiliter v perái ,

|

diísdial d UR ORE RYO NI s - CR WU d "—— 1

CTRO RR TA GU TNNNES 1 . : asE DC ii m

EEE T

Dl

? Y * P : à ( dt* - "T
Latinos his dictignibus, rurfus;aut;iterum , vt Dew ï*;fgfn N

PÁAl, 84.2:|

D

Mos fcrip-
türa vt pro
phetias im
pcrádi mo-
do pronun
tiet,

lfai. 53.12.

lum,& peram , cztetaque oimnia humana adiuméta|

.390

IOAN, MALDONATI COMMENT.

391

$. 9.10. & lupra. apud hunc eundem Eugngculiüam.
c. 9. 3. fünt, contraria non fint, vbi di(cipuli bacu-

fccum tollere prohibentur, :/pud Mattheum difpu-

mus, & T héophyla&us putantillic Chriftá dixiffe ;

imperatiua, fed futura legere , Tollet, vendet, emet.

dicit. ov

!

id cft habere oportet,impleri necetfe eft , nihil enim

tauimus.DBafilius eo loco,quem paullo ante notaui-|

quid difcipuli facere deberent; hic. quid fa&uri ef-|-
Ícnt , predixiffe.Itaque etfà verbis exprimitur impe-|
randi, tolar, & vendat, & emat , non eíIc tamen pre-
ccptum, fed predidionem. Morem iaquit Bafilius|
Mcriptu rcelfe vt prophetias imperandi modo pronü|
tiet. Fiant frlg enta orphani , & Diabolm flet à dextrie eime.
Pfal. 108. 6. 9. Addit nonnullos codices hocloco nó] -

Adnotatio quidem vtilis, & vera cft;fed in hunclo-|
icum meo quidem iudicio parum conuenit. Quis
enim difícipulorum poilea, vt gladium emeret, tu-|
nicam vendidie?Chry(oftomus,Beda,& Euthymius,
vt modó dicebamus,non preceptum,íed permiffum|
exiftimant fignificari, qua(i Chriftus mutata condi-|
tione temporis permittat diícipulisfui defendendi|
cauía vti gladio. Quemadmodum & Ambrofius vi-|
detur interpretari, O Doninejinquit, cur emere me ibes
'ngadizfm qui ferireme Pralyiäes? Cur ha&ertpræcip:& » quen
vetas proma ? Nifi forte vt [it parata defenfio,non wltie necef-
Jf'ria s e77 videar potuiffe vindicari, fed nolwiffe. Simniliter
— |fere Beda, Gladium inquit, mbet fumere, vel non bali-
tum emere , vt [ciant leggentes non faculmtm,ræ/?mdi de-|.
effe difeipilis , fed magiffro amorem potiua ineffe pattendi.V c-
rus fenfus cft, quem apud Matthzum declarauimus:
nec iubere Chriftum, nec permittere, vt difcipuli
facculum, aut peram ferant, multóque iuinüs vt c-
mantgladium, quo ante empto Petrum in ipfo vitz|
difcrimine etiam defendédi fui caufa vti prohibuir:
((ed tantüm fignificare eiufmodi veniffe tempus;quo;
tempore fi humanis fibi przüdijs vtédum cffet,nul-
lum non effet maximé neceffarium, cüm de füa,om-|
niumque diícipulorum ageretur vita . Itaque perj
faccalum,; peram , & gladium folam conditionem
fignificat temporis.Hoc indicat verfu fequenti,cum|

|—37« Dito egim vobis , quoniam ullmc loc, qued fcriptum
- leffsoportet implertin me , €2" cum iniquis deputatua e[h; ete.
jpim ea qua [nnt de me,finem babent.) Rationem enim
rcddir, quamobrem gladio ; omnibüfque humanis
adiümentis opus effet , fires humano gcrenda elfet|
more. Nam prater catera prophc»tamxg vaticinia,|
quz ià in fe impleta fuiffent , illud adhuc,quod om-|.
nium caput efletimplendum fupcrclfe vtignomi-|. !
hiofa morte afficeretur ; quodeft cum iniquis repu-]:
|tari. Quibus verbis nó folàüm mortem fuam indicat!.
inttare;fed etiam códitionem illam temporis, quam|:
per facculum , peram, & gladium declarauerat,non|
ex hominum aut viribus , aut confili», fed ex diuinal
voluntate;atque prouidentia fuiffe profe&á, vt pro-|
phetarum de ipfo implerétur vaticinia.Quodautem
ait, Etentm ea qua [unt desme, finem babent , du plicé fen-|
fum habere potceft. Aut fimem babent,id cft iam finem|
coníccuta funt;iam funt impleta,iam ad effe&ü per-|
dn&a,vel parum certé abeft quin omnino implcan-
tur,cum hocfolum mihi füperfit, vt moriar, quém-
admoduméEuthymius interpretatur. Aut fe babenr,

corum;qua de meà prophetis fcripta fünt, irritum|
effe poteft. Qui fenfus mihi magis placet. Reddere|

A.

C

D i

E

r

cnim videtur rationem Chriftus, quare illud vnum,|

. intellexitfe. Quo minüs mirádü nobis eft, & zquio-

Ipter pugnam , fi queforte. occurrilIet, vfos fuitfe;

B íed rufticos potiüs ad fecandas res necelfarias gla-

|explicauimus, agitür gladijs. Putat Ambrofius eum

jeorum;quz de emendo dixerat gladio, Apoftolis nól

Idiuinare, cm nihil Euangelifta fignificet. Creden-|

lligentes gladios (:*cum ferrent, & Petrus auriculam|
(crui Pontificis amputaret, locámque miraculo fa-| -

quodreliquum effe videbatur Ifaiz de (e vaticinium!
implendáetiá effet;quia omnia iipleri neceffe erar.|
38. At il dixerumt, Domine , ecce d gladyj bie.) Con-
ftat Apoftolos,quid Chriftus fignificare voluitfet;nó

rc animo ferendum, fi ne nos quidem intellieamus,
Quod duointer Apoftolos homines inermes, atque
imbelles reperti fincgladij ; poft abdicatas maxiime
resomnes mirum videri poteft. Sed exiftimandum
nócít militares fuiffe gladios, aut ijs Apoftolos pro-

dios fecum geftaffe,quales lanij , & homines ruftici
habere folent. Atque ciufmodi gladio Petrus Mal-
chi auriculam abícidit. Boni tamen au&toresad my-|
Iterium id trahant. D. quidem Ambrofius fic. £ex|

renti fat efh, dicu. Quafi licwerit v[que ad Enangelium , vt
fit m lego aquitatis eruditioym Enangelio bonitatw perfetlio,
Multis boc iniquum videtur s fedimon ibiquas. Domimus,
""" um fepolfet vlciféi , maluit immolari. E H emim» gladina|
[[irmualu,vt vendas patrimonium, emas verbum, qwe nudai

€2* , poj?elts audaciam pro Domino certádi, eo- em;[f;, n
eé Auricula Domino etiam moriture pietatem, virtutém-|

que doceret meffe medicands 5 alter qui nequaquam v4gimay
exemptue , oflenderet eos nec totnm,quod potu£re, proems de-

habeat, ex hoc certé loco non habet, vbi de alijs, vtl

qui Chrifto dixit, Zece doe eladj bic , Petrum fuiffe;

potcít; ideo taméh probabile, quía cft officio, ani-

oladiosobtuliffe credendum eft, qui dux Apoftolici
crat exercitus, qui paulo ante dixerat , Tectm paratus
|fwtm e27 im carcerem. , €9* in nortem ire, N61. 33. Et pauno
poft folus vt Chriftum defenderet;eladium exemit.
Quod Chriftus refpondit, fatiseff , non confirmat|

difcipulorum opinionem cxiftimantium gladijs ge-|

rcípondet. Aut , vtidem Theophyla&us, & Euthy-
mius putant,cüm dicit, $477 eff, indicat opus nó cffe
gladijs, non quód neceffitas temporis non poftula-]
ret;fed quód ipfe nollet gladijs fe defendere.Si enim|
9ladijs agendares effet, on modó duo , fed ne cen-|
tum quidem aducrfus armatam militum cohortem
fatis fuiffent. Satis ergo duos eladios effe dicit, qui
ne illi quidem erant neceffarij. Cur Chriftus fenfum|

intelligentibus non explanauerit, noftrum non eft|
dum diuino eum fecitfe confilio. At propterea for-

taffe id declarare noluit, vt Apoftoli rem non intel-|

ceret , quo doceret Chriftus potuitle defendere fe,
fi voluiffec , qui difcipulurm volentem fe gladio de-

referimre non vetat , « ideo fortaffe Petro dnos gladusoffe-| —

mentis penetralia veitiuntur, E[l etiam gladims pa[stonz, vr|
CXMdà corpue , qg* ummolate carmris exuutys ematur tibi facri|:
curota martyry, Aliter etiam gï*da, Dn, inquit, gladä
fufficimnt ad teflimonium fponte pa[si falwatoris , unms qui|.

f'n fieie facere permiffos. Manifeftum eft neuttum litte-|
ralem cffe fenfum. Alij recentiores interpretes duos|
ex hoc loco gladios Ecclefiam habere colligunt; al-]
terum fpiritualem ; temporalem alterum : quos v

qui vnus pro omnibaus refponderit. Quoderfi Eus-]. -
gelifta quidem non dicit, neque colligi ex hocloco|-

tmo, & moribus Pcetri confentaneum. lMlum enim| —

Verf. $0.

rendam rem effes fed, vt ait Theophyla&us, itonicé,

Mendere reprehéditfet, & quem percuffiffet hoftem j|

benigné

m , $;
gt u RR Itl o tl o lo z'-'»W»AB«äi* od «nm* M od

(

r m

*

ï -
N-
ïoiw'nï'**egTO
n
gj oD
à — i
,COI
Ill
/ nu

äæ
X

MC
imdo
jtcmauc
i

ivl

E .'"J-" p
. äx iosei
CU

/JA...MA- L-,A.'.' N ;I. s v ; : ?f
CESSN E

/fe duos.
licit iätisaeltera ZZ*
vro dï] dicetc»l E nem d-
fle ; FH ica dM
onc infta, V(ql «aPu ' |
: us n'f' amn 'U?X nobis E .
ladij norte doce [unF
[e, & gra p bi effe actata
itauim qu s Màri lunt 27«
.röcltaThco lün .feql 6.&
fupra vt [ lpitis news
! x Beda mfua-?duml:lam cheeur AN«
: s ;vtae.X ixnitæc*&(fnd.ls',»x& 7q€[ïä" x * | ud?ym( fe.
E auiiï"ctfocodï;i&us Züïo"i,on";äs iSS ' «cïf»;;?xä OAT
: i Cï. | ! TERO | A s C n : 9 )
— 3 -11& i:anuehoault, Cquf-bPi elrc ,ladljs | * o | &*f*äæä ; ä : v : :' r
bf-"lgdenlqbfcf." l iit& g N *ïfäïz" -æïï DX OR
itïtöil*TOtl(;&uSIïOIis lnolunärmul dlc : dþ»'gääæïöïäl Wääg | d
' Hx!-u.x : äätoää'.l?gc AEZdicatgen-lm. n ?äääüväïääï*ää : . Hnm 3
M I P Properes hod k&f*äää* hs n
" us Em : : t z «"'**'«3 D E : | x -|Mat. r
w | i x ROA wäæ?ä*äw i XIIT. duxer re, d u R
&'r*x'qu;io' | Jl e Ya täwïäc r : T X o rum , accufa qn]ä&' lre- 24?7 :
m Qu OC DINET do eoru 14 ftx: iftun at a7. |
axælizgxmu&ï- | 'gäääf u- V : do illun nhO1tr itc U Ma UR
m |. p APYA Wumos mb LA
äïcïïïïï ais ab a on x MA nnis mul t aut,er?n gentftem iec dicf" Alïfääfxs-w'
uzhmaniumi :ääf t ."ä(".l : p MU ns OnäïgPeï)unertent? &dlceviteugäïcis';-ïr].ilin—
müoiospwj | v | 4 f rgen ukcit u xlari, gau 'Tu NI u T
-u(usïmiïcv. iM T EuE ]ng reC 3inter '11['. bas )oT ; |
w ) | : m 4 : bilsthnm imu | dare in ens: Lür et] - |
;dnwhj docs : j atu. en d: m | e s t ue au-| x
neingcsruibkiuï ï i * X9^ PILHC lnu. tribqïatus aut'e n 437011301.*'-1 d äomnïopi]atuslöd u
Pc.fwdeä;' | E 2 E Y 7 Hbentem 3 : Pl a;At lue esfäcer elïteszl uc: 6 [ OUith rat |
dny i No» A j UE : '.»,19 X die didd oon -*ef !
" 2 ss g B edæf)""'fï pfl*fceäaütïdq quuätvtfogfolyn?is E M
,,,',4',.;5&-,; 4 //4 Q ex u.: tusa aleíc li E j lero Jle n '
3 d $9 O re lat Pinna iGa et. (s Íe : cu[ ali
I t Qv : z C H GS 1 3 nu ; a C : lD nai m
hus I Eopres t : rabat nl Bs i
TC om uaaee 1D0! d ia O, moni T1b: l-
æW"""hg : 7 EE p HAm lit. AG 1 ifu 1idee Is fer Sc UM ;
| ,Fj;.vr; u2 hO, tfat cat It« . cau ltà | |tis öC, Íuo:
pius. | Dnie siehe VL t et o nu mu p Fiu $X |
| ufze 1r us crro ii o Iefu , g mt n tum 'citt 'rode |
:W"'m.w ! a al $3* rv 1nt In : IC n rat | Im dO CCIC ro -
wl ! lenlo ns p ileam, flet, m v us em s face scum w ee ont :
AE 1 Mu loce Galile E Jtem óda aut Ipes f lescu od c u-
a | : L dO ies Ga Meocd autc uo ata incipe : dCS. ta tem : bt' |
ii L - d E RAR odes at o qt ogab V As icti fun E RTD s bis :
E | tema odlng . Her eeum, Interr utem illum Et fa Plla. 'itadl: am VOtiS Josbg. j
MM : ! I Vs EU. r P -1. 4 Lelit i s d : Xi D Ia " ..;'0. um !
f'f' d 3 : M - HH : | 'eult ?latut inul C * um 'ea :
x x : ; , : eo , » F. Cu Pl H 1in 1 b€) CC ] el te aT 4
Va | . üllis r Bo be s 5pre d iaead P & ibus eui Jorte it-
Bub to " ea. at. - 1I ltaf Jt: Xxp : ! | It m
c(äf:;;[,AJ » | leldv1d€r Ondeb um«'-.? I remlf 1C1 Clïl»tibUS) Sïulun].) iH qLdiUnulïgebat dl dlf
""?aosv» | quo .nirefP; tese Iba,& inimi "ifï!—.'au n po[ thS*ihll : ha rba 3
hh '* C'Iihih ccufän..e&ea -1*11te4*& p a-ehtemeiüo CeCCe I& auïeme!ffl tïl'tionem
W £. | nm f ac iv b c TE ! ert SUUM L €i "h , j s
xolusts * ! 1 . am n.). ue NH & C i nl : -«(e tel
n.mm-'—ïf ' ftanteæ du*tunsdle:n. dotu - Ga j hom n]) CC IV ter àll E
"" | um "n r ,qua Lin hon illu N i (imul y p H n- |
imrs Wlufitin : lea face | d 311 'Os ad E t'em rat pro Iteru dice Pusis.
i | : u ) l IV., 4 ;1. : lle 20 an a .2 "
.,:L | : pllä.ït Princäïlh ChOmC aufän:n remifi din]-ltlïnïaUlt 19. qu erem. Clamï.ïä €ni1n1:m, äiï:.xs
m : tis ihih ullam s:na illum X Cs )am, in carc illi fuc 'uid er ittan
hdu Ca 1n u des' tpes 9) 1 t .Ex bam- D.e: lh Q— dlm nt
ll!"]"h:d.ï'!g | , b m q , O : 8. hg b " ]S]. Atl s S. : ba
m -, Itis m ansn s VEU io ara il HO X ceoa :
.:":;-.»3"**3? | !Ltefrägeque HdaïumVnümn,obïs,ïunbmfum- zäixit adlo inu?;inua.l efiiïtau
H 'QE:EQQ**& ;" : 1 Se nEmenf' üum, -tte icl CIC ; tio ; erg lr: , ) ! Dlm cm, 75
"i Qs . « lem fe dimi hom Itter m ter : lam- rett 2 $. ICCI Fis
;«.«'w*"ü**-,,ä | D el 1.6', diem & & imit item ! IpE Iige um. inca lma,d.s-ï,
" eit €l. IC s itáte di ut :CO ruci - um tin tet !Mar. i
,Onwüffw €R.. Is De InC). tat l I!s llea in eo: Cru OrÍ uera ent; -l Y
ii ä i E eIS p hL.. lul O1e I lo in e« vt " fue lucer ; impo b.z f
gm",g;j re le EU Voie « d O es..,cm. S uc -lml——
&uj,,foäc.[ tC s: Tol factà in ad CO$, m. .22'. iuent &ulan,t 'etltlon muffu cum dlla& eruut
g. | ä uan cutu leiga '-mo U -nl. auit ditio 26. m 2
du ! q uslo ecruci Íam r s mag dlcau, & fe »rum. lente 3
Ofigx.cnim | Pllaä:ruclfigu,am Cau Ocibu Sqdludium, tatie? venl :
* D "UM OVU - tV - tU(**i lun em
;nccc S' » ?nu . :n la à lc . u n : —
f)hoïfc'.ï* | äcitlü.elhinüabt Et Pler homdidltvocyrenc
* U!f' l | 2-4'. t ra m iA
P 3. At rum. 24 rop ot da um
gslen j 23 seor qu mv u :
lo i eenS m, u emq |
ïnnüüd'?' | VO ilhs eubantïlc imone
; a:ü'tfï'; - item pete runt S us
" Broiudt '
d re d
'nïculam? * appr
;au )9- * ^*
» |
;Iüwk NQM ' !
at s ;
:;!;J:'ode l
*' l
ym

g

anditumtili. caaeb.siitituinmdii:

27 54. —JOAN.MALDONAILOOMMENT. — —|-
(ueruntilli crucem portare poft Iefum. 27. Sequebatur autem illum multa turba N&g
populi, & mulierum:que Plangebant,öc.lamCntabantur eum. 28. Conuerfus au- . | | äï
— Item ad illas Iefus,dixit:Filiz Ierufalé, nolite flere fuper me, fed fupervosipfasflete] — . ï *
| & fuper filios ve&ros. 29. Quoniam ecce venient dies , in quibus dicent: Beate | o
814 Iteriles; & ventres, qui nongenuerunt, & vbera, quz non la&auerunt. 3o. Tunc
1** jncipient dicere montibus: Cadite fuper nos. & collibus : Operite nos. 3t. Quia fjj
in viridilieno hxc faciunt , in arido quid fiet?. 32 Ducebantur autem & alij duo :
«; pnequam cum eo, vt interficerentut. 33. Et poftquam venerunt in locum , qui vo- M !
z.. Icatur Caluariz, ibi crucifixerunt eum: & latrones, vnum à dextris, & alterum à fi.] [*
o5 io.cizIt f ris. 34. lefusautem dicebat: Dater, dimitte illis: non enim fciunt quid faciunt4 ,
|Diuidentes vero veftimenta eius, miferuntíortes. 55. Et ftabat populus fpectans|. |
.|& deridebant eum principes cum eis, dicentes: Alios faluos fecít , fc (aluum faciatj : .f/f
i hic eft Chriftus Dei eledtus. 36. Illudebant autem ci & militesaccedentes , & F - ; |
acetum offerentesei, 57. & dicentes: Si tu esrex Iudxorü,faluum tefac. 38. Erat] | 9T . k
1utem & fuperfcriptio fcripta fuper eum litteris Grzcis, & Latinis, & Hebraicis;] L. n
Hic eftrex Iudxorum. 39. Vnusautem de his , qui pendebant ,latronibus , blaf- LÉ x W
»hemabat eum, dicens: S1tu es Chriftus, faluum fac temetipfum, & nos. 4o. Re- a x li
ípondens autem alter increpabat eum, dicens: Neque tu times Deum, quódiin ea-| ; N
" dem danationees. 4r. Et nosquidcm iufte, nam digna factis recipimus: hic vero | n (
nihil mali geffit. 42.. Et dicebat ad Iefum: Domine, memento mei , cum veneris| || M
in regnum tuum. 45. Et dixitilli Iefus: Amen dicotibi: Hodie mecum erisin pa-|. — 31 du
radifo. 44.. Eratautem fere horafexta, & tenebrefa&z funtinvniuerfamterram — | —— / d
víquein horam nonam. 45. Etobfcuratus eft fol:& velum templifciffuümeftme4 — | | o
Phgessdium. 46. Etclamans voce magna Iefusait: Pater, in manus tuas commendo fpi-| L NT
ritum meum. Ethac dicensexpirauit. 47. vidensautem Centurio quod fadum| — | — ] m
fuerat, elorificauit Deum, dicens:Vere hic homo iuftuserat. 48. Et omnis turba| F 1 i
eorum, qui fimul aderantad fpe&aculum iftud,& videbát que fiebgnt,percu ücni — ] 1 ïæm
tes pectora fua reuertebanttir. 49. Stabantautem omnes noti eius alonge:.& mu- | IN
wacss. |lieres , quacfecutz eum eranta Galilzahzcvidentes. $o.. Et ecce vir nomine Io- p
ET.. feph,quieratdecurio, virbonus, &iuftus: s. hicnonconfenferatconfilio, &| — | — | (
"Toia.ss aCtibus eorum, ab Arimathza ciuitate Iudzz, qui expe&tabat & ipfe regnum Dei.| - /| 4 ,';&a
(52 hic acceflit ad Pilatum,& Petijt corpus Iefu : $3. & chofitum inuoluit findone)| | *
& pofuit eum in monumento exciío , in quo non?um quif uam polïtus fucrfqt.i 1. sl "WC
j4. Etdies erat parafceues, & fabbatumillucefcebat. ss. Subfecutze autem mulie- 0^ MM
rcs, que cum eo venerant de Galilza, viderunt monumentum,& quemadmodum f Md
.. |pofitum erat corpuseius. ;6. Etreuertentes parauerunt aromata, & vnguenta: " ] &
| labbato quidem filuerunt fecundum mandatum. - : TOE Xï*&'cru n
| " l UE EL H ii P ! ((ïä(m
* 7 | | : | däme
| s IN CAPVT XXIII | us | Ver(;
L fXRPMOGES T Fgrgens omiäz'.a' multitudo eorum. duxe-| A Paíchz , qpi coanno inciderat in pridie fabbatiin B iho
ziO runt llam 4d Pilatum.) Ipfo diePafcha] — fabbatum ipfum , vt probauimusapud Mattheum. v B.
3 rX 3 mane fimulatque factus eftdies, vr| — |c. 26.Propterea putarunt fibi licere Chriftumad Pi2 | &1t
7*2 dixitfuperiore capite ver.66. Tran- latum ducere,& eum apud iudicem accufareTorum | E Inte
? ftulerant autem Iudzi dienf'fettum! | |vero ho; caputapud Matthæum1c.z7;xplanau1mu,s.þ || "
j | ( * | i; : -diCey
j j ATE OTARVR U — ] ] ï "i

p—
TM ::.
" 3 —
£ — z
pe—À r]
- M. ——

l |

QUX
à |

H f ;A FT

——

x»."

PEY !
AE
'-',!" þl'!lmn l
[
gmue,
|
: : L
modm -
enti

Mu

RT

IN LVCAE CAP. XXIIII. Es

D UE RTD UA RUROA ORE UORTA
UVIERSED ETFR RSLILP ER A
M

syææ*yuüw);äw&&),w a

|

l

O

de his omnibus , quz acciderant. 1. Et factum eft , dum fabularentur , & fecum|

quzrerent: & ipfe Icfus appropinquans ibat cum illis: 16. oculiautem illorum te-

pulo: 2o. Et quomodo eunttradiderunt fummi facerdotes,& principes noftri in

Idicentes: Mane nobifcum, quoniaæ aduefperafcit, & inclinata eft iam dies. Et in-
trauit cum illis. 3o.' Et factum eft ; dum recumberet cum eis , accepit panem , &|

Íc etiam vifioneim angelorum vidiffe, qui dicunt eum viuere. 24. Et abierüt ?ui-
dam ex noftrisad monumentum: & ita inuenerunt ficut mulieres dixerunt, ipfum
! . 1 p g $i , ( . . B E
vero noninuenerunt. 25.Et ipfe dixitad cos: O ftulti, & tardi corde ad credédum
in omnibus, quz locuti füunt Prophetz! 26. Nonne bzc oportuit pati Chriftum,
. . dl ; -T * ss ia N QTL » dÉ
& itaintrarein gloriam fuam? 27. Etincipiensa Moyíe ; & omnibus Prophetis,
interpretabatur illisin oimnibus fcripturis , quz de ipfo erant. 28. Et appropin-

*

qumæruntca&ello quo ibant: & ipfc Íe finxit löngius ire. 29. Etcoegerunt illum,

Maegdalene, & Ioanna , & Maria Iacobi , & ceterz ; quz cum eis erant , quz dicc-
bantad Apoftolos hzc. u. Et vifa funt ante illos , ficut deliramentum verba ifta:|.
& non credideruntillis. 12.. Petrusautem furgens cucurritad monumentum : &|:
procumbens vidit linteamina fola pofita, & abijt Íecum mirans quod factum fuc-
/|rat. 13. Etecce duo ex illis ibantipfa diein cattellum , quod eracin Ípatio fladio-
ram fexaginta ab Ierufalem,nomine Emmaus. 14.. Etipfiloquebátur ad inuicem|

nebantur ne eum agnofcerent. 17. Etaitad illos: Qui funthi fermones, qüoä co-|.
fertis ad inuicem ambulantes , & eftistriftes? 18. Et refpondens vnus , cuinomen|
Cleophas, dixit ci : Tu folus peregrinus esin Ierufalem ,& non cognouifti quz fa-|
&a funtinillahis diebus? 19. Quibusille dixit: Quz? Et dixerunt: De Iefu Naza-|
reno, qui fuit vir Propheta, potens in opere , & fermone coram Deo , & omn-—i po-|

damnationem mortis, & crucifixerant eum. 21. nosautem fperabamus quia ipfe|
effet redempturus Ifrael : & nunc fuper hzc omnia , tertia dies eft hodie quód hac|
facta funt.. 22. Sed & mulieres quzdam ex noftris terruerunt nos,quz ante lucem| -
fueruntad monumentum, 253. & ,noninuento corpore eius, venerunt, dicentes|

Mat.28.a.f;

h
93 & mentum, portantes, quz parauerant,aromata: 2. &in-[oasioai|
(9//27, ueneruntlapidem reuolutum à monumento. 3. Et in-|*.-
7A«2 grefíz noninueneruntcorpusDominilefu. 4. Etfa&ü| -
J&5 cíl, dum mente confternatz effent deifto , ecce duo virij :
N E AE Ileterunt fecus illasin vefte fulgenti. $. Cum timerent
INED-C 9725 autem,& declinarent vultum in terram,dixerunt ad illas:
'(ä qu entem cum mortuis? 6. non eft hic , fed furrexit : recordamini
qualiter locutus eft vobis, cum adhucin Galilza effet, 7. dicens: Quia oportet fi-| 7
lium hominis tradi in manus hominum peccatorum , & crucifigi , & die tertia re-[55 222

Mar. 16.

€. ;2d

: ; - 3 Bol

cognouerunt eum in fra&tione panis. 6.

Mat. 16. d ;

€.14.

A& 1. 4. 8.

loi;oxin medio eorum, & dicit eis: Pax vobis : égo fum , nolite timere. 57. Conturbati

Pil455.7.46.. & dixiteis: Quoniam fic fcriptum eft , & fic oportebat Chriftum pati , & rc-

loi14:4^4autem tefteseftishorum. 49. Et e&o mitto P?mmiffum Patris merin vos. Vos au-

A&. 24 |co8 forasin Bethaniam : & eleuatis manibusfuis benedixit eis. j Etfactum efl,]

|

Mar. 16...
g;xg.
dantes, & benedicentes Deum. Amen.
.A . Ppe i PMET "s haserus" us ter n :

ES N autem. [abbati. ) Prima die A
£3 (abbati, id eft hebdomadis, quz
z5 dici noltro Dhico refpondcebat.
st Omnia funtapud Matthzum.c.
VB(SEM 28.explicata víque ad verfuüm.xs.
BQ E D. Et ecce duo. ex il.) Prima
qodTorm .. hoc loco occutrit queftio;qui-
nam.duo ifti difcipulifuerint. Altera; ex quorum
dæïfäïäilfäifcigulorum fuerint numcro. Prima autem quzftio
puli fueríc, multiplex eft; Primüm cnim quzri peteft , an ifti
duo di(cip uli de quibus Lucas fcribirt , illi ijdem fint|.
de quibus Marcus. c. 16. 12. Deindc quis fucrict ille
Cljcöphgs,qucm Euangelifta ver. 18. alterum corum
fuitle dicit. Tertio loco quis alter fuerit, quiab Eu&-

in dubium quidem veniffet , nifi Euthymius cxtera
bonusauctorin commentariis in caput Marci. 6.
ab(urdam corum vocaffet opinionem, quicofdem
/hos , atque illos effe putarent. Cuiusopinio magis
omnibus bonisauctoribus abfurda vifa eft , & quoód

IN.GATVM EXIHIL

|risnixa. Quódenimargumenratur , illis de quibus

- |Apoftolos non credidiffe Marc. 16. 1;. his vero dc
- |quibus Lucas non credidiffe modb;verum innentos
- [ab illis interfe colloquentes , affirmantéfquc furre-
Ixiffe Dominum , & à Simone vifum fuiffe infra ver.
57.& 34. itaque illosante,hos poftquam Simon Do-|-
minum vidiffet,vndecim difcipulis annuntiaffe fibil.

! 4i;fcip,uloä1m, cüm Petrus narraffetà fe Dominum|
vifum cfle;alios credidiffe, alios dubitaffe vcrifimile

gclifta non nominatur. Prima pars quaftionis ne B'l

OAPERSUINUNISCODN A mescnum

d

N |
eft noua,& infolens; & quód tenuiffimis conicctu-

ícribit Marcus renuntiantibus fe Chriftum vidiffe,

Dominum apparuiffe, lcue eft. Nam vt apud Mat-
theum. c. 28. docuimus , in illo numero vndecim

eft, vtnon omnes homines codem ingenio funt, &|
ad credendum qqué propenfo.Vterque igitur Euan-]
gelifta fyllepfi, aut fynecdoche vfus cft, qua quod|
vnus ,aut pauci ex aliqua congregatione faciunt;j
tota congregatio dicitur faccre. Marcus dixit Apo-
olos*his diobus diícipulis non credidiffe , quia

aliqui non crediderunt ; Lucas dicit inuentos ab

" .v

f ! | L. illis

1

i
TT

j

ä(jap.lïo 4h dlh

ap2 T^ [

|
i

J
l
[
l

: t
]. qisiledi
j Édeophos qi
: fierit.
M t
X me
. | E)v j
! al Ws ä
! (l

|

lls
li

L. Pa

Qntt Cup
:Q (1&[

DAW
t j

l,

fuaquæfz;
"
| ul
| ;EMHDLH.

ii

! bmnc

Ihic
itoibuy
dücer
fettsi

:"vh(m
i N]
Vi N
m Hüæf
Nthy
—

xs""*----a

Cü*gm;» | illis Ápoftolos alfirmantes furrexiffe Domintim, & , À ilegi,autaudiui , qui non pro certo haberet hos duos fue:
XOM iSimone vifam faiffe, quia aliqui id affirmabát, |cx numero fuiffe feptuaginta duorü difcipalorum:| "
w Quod quamuts contrarium effe yxdcatur, nonma-| |cum abEugugeh&a dxfapqh vocentu D& ex dgode—
n eiscontrarium eft, quàm fivnus Euangeliftadixif-| — |cig non fuilfe conítet, quorum vnus Iudas iam fe
CO. I-clatkop. qui cum Chrifto crucifiXi erantcredi-| — |laqueo pr.æfccaue;mt ; vndecim veró reliqui ab his|
)Omï i |Cap.25. 4:.diffe, quia vnus credidit, vtait Lucas ; alter non fo- duqbus dlgunrurmgc-nu vnum in locum congte-
N (C2?77-44- Ym non credidiffe, fed etiam blafphemaffe, vt Mat-| |gati. Ab ea cgo opinione difsentire nolo, Tantüm
'Oftodo '1»( thzus dixit, quia vnus eorum blafphemauir.Secun-| |dico non €lfe tam certam ; quàm ab omnibus iu-|
;Wfülsl CIELOU'IF illeda pars quftionis erat ; quis ille fue.ï.lt. leeoph.as, — ]dicari v1d . Nec enim Chriftus folos. fcptgagn.zta
j faens 5 Iquem Lucasalterum ex illis duobus difcipulis fuiffe| |duos przter duodecim Apoftolos;fcdalios etiam in-
t ttadit. Au&toresinuenio , qui IofephifponfiMariz| ^ numerabiles difcipulos habuit, cx quorum numcero
' thy !'(þ fratrem fuiffe dicát; fed au&ores non maximzapud B. hi duo effe potuerür. Ná & Iofeph ille ab Arimathaa
E mefidei. Faciliàs Hieronymo crediderim , quiin difcipulus erat Chrifti Ioan.r9. 38. conftat tamé nec
5 &Pe" | Epiraphio Paulz ad Eufto chium caftelli Emauntis| — Apoftolorü,nec ex (e ptuaginta duorü difcipulorum
hi : quó tunc vibät,cmö fuiffe indicat.In cius enim domo numcro fuiffe, cü acczolm.a',vt ait Ioánes, fuerit propter
7 Chriftam eanoc&e exceptum in fra&ionc panisab| — |merum Iudzorum. Nec cnim occultus fuiffet,(i ex lep-
M 063;5 illis cognitum dicit , eiüfque domum in Eccleftam| — tuaginta duorum difcipulorum fuiffet numcero ,qui
L*m dedicaffe . Rem facit proþabilem " quö:'i crc*dlbile adeo non erát ocxcuh:i., vt publicé eum przdicaffent,
u 7 (iteum in domum füam triftem fe. recepilfe , quód| — fupra.c. 1o. 1. Quod dicit Zeeerem difcipulis cafu in-
b de Chrifto quida&um poftimortem effeignoraret| ^ dicataccidiffe ; vt quo momento temporis ipfi eó
[ " cüm mulieres afiirmaü'e.nt,fe eum in fepulcro non| . irent, (;hfifïw-? quoque,querm peregrinum puþab:ä.t, :
M | . "reperiffe; quódque Chm[tum ad hofpætlum inuitant, codem iter intendens nec opinantibus adhzreret.
TNORL- Veras. |Mane nobifeumyquomiam aduejpera[cit aliquod eftindi-| C Etfi Chrifto non cafus fed prouidentiafuit, Itaque
TE cium cos domi füiffe fuz. 'Sed vtrum Cleophz , an iloqmtur Euangeclifta perfona quodam modo difci-
il alterius,qui cum eo €[at,dI(CI.E.uh -fuem., (nam &il ' pulorum , qui eum cafum effe fortuitum putauerüt.|
AU lius effe potuit) incertum: nifi quód Hieronymi au- Ibant ip(a dietm caélellum, qued eratin. fPatio fladurum
;';h'ï;yc.( &oritas facit, vt potiüs Cleophe, quàm alterius do-| — |fexagimta ab Iernfalens ,uomime Emaus.) Ipfam diem vo-|.
redm murm faiffe credere debeamus. Dorotheus in eius! . |car , qua refurrexerat , qua mulieres ad fepulcrum
uLTe vita Simonem cognominatum , & Chrifti confo-| jierant,neceius in co corpus inuenerant, regreffed;
TUM 5 brinum fuiffe tradit, fed vt alibi monui, fufpe&a| |difcipulis indicauerant,qua accideran; omnia , qua
v : E?;?ïsc e i^ mihi eft eiusauctoris fides. Magis dubiaeftparster-| |fapranarrauerat. Quodcaftcllü, hoc eft o um pagü;
ADN jv — raquzftionisquis Cleophzcomes fuerit , qui ab| |non (01!2101 nominat,fed fitum etiam, & diftantiam
YÍt d0tg ; Euangcliftanon nominatur. Ambrofius lib. 7. in| |abIerofolyma defcribitfacit hiftoricé , vt rei, quam
Asd ! ILucam. c. devigilantia, & negligentia (eruorum, & D narrat, Hc.icm confirmet. Agebatenim de Chrift
,u..u:g..,f, lib. 1. c. vltimo Amaonem vocat, cx ipfo opinor| refurre&ione;quz totius Euangelij , quod fcribebat
idonrti quo ibant pago. Itaque ciuem eius fuifle oppidivi-| fummacraterátque modis oibus corroboráda.Eum
abl / /' detur exiftimare,ficut Hieronymus Cleopham.Ori- pagum Hieron. in epitaphio Paulz ad Euftochium
!; K genes initio commentariorum in Ioann.Simconerm deícribit , fuoc';; tempore Nicopolim appellatum
b appellac.Epiphanius harcfi.55. Nathanaelé faiffe di-| |dicit.Stadium octauam partem fuiffe milliaris nemo
D cit.Gregorius in prfatione in lib. Iob. c.2.Simeon| | inefcit; & non modo,qui litteras tra&tant humanio-|
Metaphraftes in vita Luce , itémque Dorotheusin| ^res,docent, fed Beda hocloco ctiam admonuit. Ita-|
vita Cleophz, Theophyla&tushocloco,& Nice- quefexaginta ftadia erant feptem milliaria;& femis;
z phoruslib.r.c.34. Lucam ipfum , quifcribit; fuiffe| — leucz, vt Galli vocant;circiter trcs. |
k dicunt; nonalia conie&tura, quantüm ex Gregorio| | — 14. Et ipfrloquebantur ad tnuicem de bis epinibus , qua)
/ quidem colligere nobis licet;nifi quia non nomina-! E. 4ceiderant)) De morte Chrifti, de mulierum ad fcpul-
| uit; nominaturum enim fuitfe,fi fuifferalius; fuo ve-| |crum itione, & quomodo corpus non inueniflent.
I ro nomini modeltiz caufa peperciffe ; eum facris; . |Loquebantur autem quarentes exitum reiquid illa
B | (criptoribuseffe morem, vt fe cum aliquidde fenar-|- |omnia;quz accideranz fibi vellent, num refürrexi -
R rant,nominare nolint;fed tanquam dealiis defelo-| |fíet Chriftus , Cü.m cum in fepulcro nec mulieres,
s quantur,fepe id Ioannem facere. c, 3. 25. & :8. 1. & |nec Petrus reperiffent; nefcientes quam in partem
20.2. & 21. 24. Siau&torum numcro eftimandz fen-| — |id interpretarentur. Iequebantsr, inquit Auguft.
g tentiz effent, hec nimirum vinceret. Sed quemad- fe?.ng.4.de temporoe;Ze i5 que 45634'??4"1' m lerufalem; di
::fäïïïü*'ïï'&) modum initio commentariorum in Lucam dixi-| miquitate Iadaorum , demorte Christi ; ambulabant faba-
ii m,, " tnus,ex ipfo Lucanon obícuré colligitur nunquam ldrfm ,€7 qfeaf mortuum 'dal.enfes, re[urrexife ne[cientes.
D | eum vidilfe Chriftum , preterquam quodgrauesid — |Difputandi f;aufa incredulitas crat ; facilé enim cre-
"r au&toresaffirmant, quo$coloco citauimus. liter p dentibus fïllt quaeftionem foluere Chriftum , ficut
od r cateras opiniones difficile iudicium. Siantiquitate, |ante morté fuam predixeratrefurrexiile.Sed mirum
m res dubia finitur,Origenesvincet;fi iudicio,diligen- quàm acuti ad non credendum difputatores fimus.|
Donisf tia,& gtxau*itaæ teftium , Epiphanius vir erüditus, & 15. Et fattum efl.) Accidit,cafus enim fignificatur
: (minimé leuis ad credendum ingenij. Ambrofius non quidem Chrifto, qui id confilio, prouidentiaq;
NT non fuatantàm , fedaliorum ctiam auctoritate mo-| — Faaebar, vt dubitantes de fua refurrectione difcipu-
;f uere poteft ; nec enim mihi facile perfuafero dixiffe! — los confirmaret ; fed difcipulis , qui nihil minüsco-|.
*:Jjguod; j cutn , quodapudalios non legiffetau&tores ,fibene| — jeitabant,quàm vt fibi Chriftus appareret, Vide que
::'ä;zbnf» ;ïx qüorum lhominis ego ingenium perfpe&um habeo. SCCU. nda| idiximus de particula ecce ver.1. - : -
?:'«;;3?0' E .;i*fgfäïquuæ&io adeo fortaffe facilis à nonnullis iUdl,Cabltl.ll', | Dumfaxbularentur ,€7* fecmm quarerent.) G. & a ópa-
T E. | "wtnequzftio quidem effe videazur.Neminem enim! — iaey ajréc; zj evüilem, càüm interfe colloquerétur, at- .
:505 abt t iE 5.4 que

;

| Hoc eftev&fla» quod noíter interpres folet reddere,

N

4Ol

que conquirerenc;id eft difputarét qua ratione fieri|
polfet, vt Chriftus in fepulcro non faiffet inuentus.

conquirere vt Mar.1.17.& 8 1. & 9.10-14-.16, & 1208 &
AC 15.7. r :
Et ipfe lef5.) De quo loquebantpr. Hanc,?llfl hzï-
bet coniunctio c2",& pronomen ipfe , Zj euroc o incsc
zfiGoquod Latino prouerbio dici folet, Lupws eff m

'Matth. 18.
1o.

| Dicitautem appropinquafle,quia ita apparuit, qua-

| loco fcribit Beda, £equentes de fe Dominus appropimquans
| comitabataryvt eg" fidem faa refurretlionis eeram mentibus

| i . s
- promifit , impleturum defrgnet ,| Fbienim funt duo veltres

| dubitantes,fed credentes ; non vt difceptent , fed vt
; laudent;colloquentur? ,

|tione fa&um fit; vt Chriftum difcipuli non agnofce-

fa&lmla. : 7 :
"ppropinquans ibat cum illis;). Indicant hec verba
MC una TU K . . QUE
[' nihil vidiffe;nihil fenfiffe,nihil cogitaífe difcipulos,
donec Chriftum fecam in viaambulantem viderüt.
.Non acceflille Chriftum paullatim difcipulos cita-
tiore cófecatum grada: fed fübito, vnodüe momé-
to , quafi cum illis pariter ambulantem apparuiffe.

fi pone eos fecutus,confecutus effet; pone enim ap-
paruilfe credendum eft, vt non Chriftus , aut fpiri-
cus, qui fefe illis oftédiffet; fed peregrinus quifpiam,
qui codem renderet,videretur.Morale eft; quod hoc
uncendat,ey occolta Ína meäntia maiefíatis femper fe quad

rongrefAH m nomine moo,Ái (ait) fom in medio eorum.. Sà

tibus adelt ; quanto magis aderitiis,qui de ipfo non

16. Oculiautem eorum tenebantur,ne eum dgmferent.)

: 'Vulgaris hic quarftio eft , qiam duobus locis diuería]

ententia tra&at Auguft. epiít. ;9. ad Paulinum, q.8.
& lib. 5. de confenfu Euangeliftarum; cap.25. qua ra-

ént, vtrum quiai Pforum oculi im Pcditi diuinitus

Caluiniani
refutantur
ierroré de-
" Enchatiftia

I

ifent oculis,cognofcere nó poiïänt,vt Hgniücat Mar-l
. cus cap.16.12. dicens n alia ef(igie oftenfum effe diíci-

pulis. Caluiniani hereüci finc cunctationerefpon-
dent difcipulotum oculos,non Chrifti corpus fuiffe
! . ^ x
mutatum. Quod fi non alia de caufa dicerent;quàm

ftabiliétes.

' corporis humani fit tangi, atque videri,vt,quod non
tangitur, ac videtur, pracfens cüm fitjne corpus qui-

quia id Euangelifta videtur (ignificare, nó effent ma-
gnopere*reprehendendi. Nuncautem cüm id pro-
prerca dicant, vt fuam de Euchariftia herefim tuean-
tur, non poffe Chrifti corpus in eo effe facramento,
cüm non tangatur, noi videatur, támque proprium

dem fit; intolerabilis eft error. Nam vt rationem ra-
tione refutemus , tam proprium , & naturale oculis
fanis , atque valentibus eft corpus prefens videre,

mam non éognofceretur.Nam cüm per mediam Ie-
rofolymorü vrbem tranfiit, vtad Apoftolos in vnam

per vrbem aut vifüus , aut agnitus cft, cüm credibile
non fit nullo Euangelifta dicente omnium impedi-
tos fuiffe oculos. Et cum Magdalene hortulani vifus
eftforma, Ioan.20.15. non vtique in mulieris oculis,
fed in Chrifti corpore mutatio facta eft : tantümque
abeft, vt hocloco ipforum de Euchariftia error con-
firmari poffit,vt maximé refellatur.Illud enim ipfum

B [iplorum oculi tenentur , aut quia nullam , vt dicam

Jmundi exilio peregrina , &* extranea frbi ffecie apparet in [a-
loquentibus de fe Dominus non fatis adhuc creden-|

. | tenebantur , vt indicat Lucas ; an quia adeo mutata|.
- | illisapparuit corporis cffigie , vt , ctiamfiliberis ef-| ) á€
|ftione difputemus , vtrum oculi difcipulorum , an

. Jalter fenfüs magis Euangeliftz verbis confentancus

Iquod Lucas dicit, interpretari nobislicebit, oedli eo-

quam videti , corporis. Itaq; fi potuit Chriftus ocu-|.
losimpedire , ne viderent; potuit & corpus impedi.

1e,ne videretur; aut vt vifum aliam prz fe ferens for- EE .
F ite claufi , tunc aperti fuilfg viderentur. Alio tamen

congregatos domum ingrederetur,à nemine vtique|

|fta hoc, alterillud dicat;& alij auctores hoc;alij illuc?
laffirment,non vtrumque factum dicamus,& mutata

factum,quod narrat Euangelifta;Eucharifliz erat ex-

Nam vt illic difcipulis , ita hic alia forma;
quam quare vera eft, nobisapparet. Etvt illic non
credentibus diícipulis ; ita reipía przfens aderat , vt
longé abeffe , quia non cognofcc]ï)amr, putaretur;
credentibus autem in frathione pamis ,& te vera,& opi-

dentibus abfens;nobis credentibus;ac venerantibus
przlens eft.Magifque in ipfis,quàmiin difcipulis eo-

chariftia pra:fentem non recognofcere , quia fidei!

mceliüs,habent hidem./mbulabat cum illizinquit A u-
guftinus ferm. 144. de tempore , quafi contra Calui-|
niftas fcribens , fafipitur bofBitio , panem franait , 7 c-
gnofcitur. Et nosnon dicamus ,quia Chriflfum non gognaui-! |
mMnss nouims, fi credimus. Verumn efl mouimms, fi credimus 5'-

l

babemus, [i credimus , f "'gnotuit fidelis , qui autem Catechu-
[menus efl, inorat. Nempe non licebat Catechumenis

rium lib. z. cap. s. ad Euchariftie facramentum re&te
hunclocum accommodauit.sior,inquit , / Emmawï
peregrinisim fide peregrinua apparuit s frc nobis peregeini in

cramento ; vt quiá quad m,mäi: E€XLer d 4pp4m' mortale
efh , mortalitatis cibus ipfe exterius videatur ; cium tamen per
Vipfums qui tnémortalitatis cáÍ alnmayintus veré , c77 u-
frbiliter mors eterna («netur. Exgo hoc fixum maneat,
|fiue propterea Chriftum diícipuli non cognouerint,

lt in diffimilem formam mutatum corpus ; tamen

re potuiffe , & non mutato cor]pore efficere , vt à li-
beris etiam,& non mutatis oculisaut nion videretur,
aut:non cognofceretur. Qua omnia noui hzretici
negant. Quo pofito fundamento de ipfa nunc qua-|

corpus Chrifti , ne ab illis agnofceretur , mutatum
fuerit. Auguftinus epiít.s9. Beda, & Theophylactus
hocloco , & Algerus,quei paullo füpra citauimus,
in Chrifti corpore mutationé factam putant. Quod
Marcus plané dicere videtur. Nam quamuis quod
dicit m ali4 diícipulis effigre :laPFgruifre intelliei pofïït
non re quidem vera , fed fola videntium opinione|
aliam illis effigiem obieciíle, quemadmodum inter-
pretati quidam funt; tamé minimé dubium eft, quin|

fitfi nihilimpedire probauerimus. Et eodem modo|

rum tenebantnr, non quód re vera tenerétur,fed quód
non magis Chriftum agnolcerent, quàm ft teneren-
tur. Quemadmodum cüm paullo poftaperti illis o-
culi fuiffe dicuntur , non vtique vere apertos fuiffe
fignificatur; fed ita Chriftum tunc cognouitle,vt an-|

loco idem Auguftinus lib. ;. de confenfa Euangeli-
ftarum,cap.25. oculis difcipulorum videtur tribuere

Quamuis minus aperté hoc Auguft.hocloco, quàm
illud illo dicat ; dicit tamen aperté Hieronymus in
epiftola ad Pammachium adueríus errores Ioannis|
Ierofolymitani. Non video,cur cum vnus Euangeli-

L od

A

fámul .

nione fuit prefens; ita nuncin eo facramento quam-| -
uis præfens re vera fit,tamen Caluiniftis non cre-|-

rum opinio vera eft , propterea ipfos Chriftüin Eu.| '

quód eorum oculi fuerint impediti,fiue quód Chri].

vere Chriftum corpus fuum eius falua natura muta-|-

mutatiofiera , quàd id Lucas fignificare videatur.|-

corporis forma Chriftum apparuiffe ; & impedicost |

Catechu-

A. ! - menis Eu-
Euchariftiam aut recipere , aut videre. Algerus quo- charittiam |

que;difputans contra iftorum magiftrum Bercnga—*fï*;*ä: nó

D

qu.zm«

C0

(w ii
d u -,L

a, tur,da

n vl..!
"MA
"utà. —
m-A &n ï
X G.

T^ Cu-

VR Theni )
3 QUQe chaci

netem |
MP |
Ó |
,
TU CT E
um
T2 m Y
[

"um manae! | ;
.uæædj!m,; »

Vil
8 L ;,Alv' ;",
QUOAT

DUS dUL
i i
!
Amt m !
CH

"MT TU U1U RI

L

1 "d
aAl
? v'ï'-*"*lwl
ld "N

2N

pulerum

(tus,

dVerfi7.

Ifai.7.9. fe-
1eundü ver-

fion& Sep-
tuaginta,

lformam foreteftatur D.Paulus 1. Corinth. 15. 41. 42.

! Cur diíci-

oculos te-
nuerit Chri

INoluit nifià credentbus agndfci ,quia femper ve-

|pulis legimus acciditfe , quieum , cum vidiffent, fpi-

4m * H WNAULVCAECADP. RRK .

ET RRR : Sctdbsinddns 3 VARPSTRRLEON QR - SEQUEESSSURENESQUONENYWS

A.

(imul fuiffe dilcipulorum oculos, ne ea forma Chri-
(tum agnofcerent. Nec enim adeo fuiffe mutatam,
vtà non impeditis oculis cognofcinon poffet. Sed,
vtait Auguftinus,quemadmodum in transfiguratio-

.|ne mutata eff; ita tamen mutata, vt efigies, & linea-|

menta eadem , color diuerílls appareret. Et ficut

|vnius , eiufdémque hominis alia pueti , alia iuuenis;|

alia viri,alia fenis forma eft. Nam preterquam quód|
eiufdem corporis Chrifti aliam hoc modo pott re-
(arre&ionem glorificati , quàm ante patibilis, atque
mortalis formam fuiffe necelle eft ; quemadmodum
& noftrorum corporum aliam poft refurrectionem

Videmus etiam Chriftum quoties fe poft refurre-
&ionem oftendit, diuerfa quàm ante erat, oftendiffc
forma. Nam Magdalena hortulanum putauit, Ioan.
20.1j. & difcipuli fpiritum effe;infra ver.57. cüm illic
non dicatur, aut Magdalenz, aut difcipulorum ocu-|
los fuiffe tentos. Quid ergo attinebat , dicetaliquis,
cüm vnum fatis effet, duo facere miracula : Refpon-
deo vnum fuiffe, non duo, quód difcipulorum ocul:
tenerentur. Nam quód aliam Chriftus poft refurre-
&ionem haberct formam , non miraculo , fed natu-
rali glorificati corporis qualitate fa&ü eft. Alia hinc
oritur quzftio cur Chriftus difcipnlorum tenuerit

oculos , neab ipfis cognofceretur: Quam enim ob

obrem fi volebat, eorum tenebat oculos? Multa
eius rei probabiles rationesafferri poffunt. Nolui:
ab illis initio cognofci , vt eorum exploraret fidem.
quam etfi, quia Deus erat, habebat cognitam;expe-
riri tamen volebathumano more. Qwi funtjinquitb
fermones,queos confertis ad inuict ambulantes, r eff s triflest

ram eft illud ; Niff credideritw , ton inteligetiz. "T'enui:
eorum oculos , dum de ipfius refurrectione dubita-

fide difputabant : aperuit,cüm explicatisà fe fcriptu-
rarum teftimoniis crediderunt. Voluit eos fpecie
docere peregrini , quó plus credentes haberent me-
riti: quid enim feciflent magni , fi vifo , cognitóque
Chrifto ne docenti quidem , fed fe tantàüm often-
denti credidiffent ? Oportebat , ait Auguft. ferm. I44.
vt melitis cor inSÍrueretur, Coguitio differtur , quevit ab ei,

Voluit fcripturarum cognitione eorum ad creden-
dum animos przparare. Sienimante quàm fcriptu-
ris doceret oportuiffe Chriftum mori , & à mortuis
refurgere,repente fe illis obieciffet ; etiamfi formam
agnouiffent, ipfum tamen efle fortafTe non credidif-
lent,quod & nonnullis paullo poft ex vndecim difci-

a

rem ipfis fefe oftédebat , fi cognofci nolebatzQuam-].

bant, dum fabulabantur , dum quzrebant , dum d«c|

A.

C

D

quid imter fe loquerentur , vt quod ipfe [ciebar, ts jätereäztur.ï E

ritum efle putauerunr. Peffünt hec facilé ad mores
noftros accommodari.Nam vtíe tunc Chriftus cum
duobus illis difcipulis gcffit , itafe nunc nobifcum
olet gerere. Sepe fe paullatim per tacitas, & obícu-
ras infpirationes in animos noftros infinuat;ita pror-
íus vtloquentem nobis eum nó agnofcamus. Emol-
lit tamen nos magis , ac magis , & nobifcum tacitus
loquens noftros fänfxm animos inflammat. Cogno-
Ícimus , cum fcripruras audimus , cum panem fran-
gimus. Cognofcimus cum Ecclefiam, cum concio-
nes facras, cum facramenta frequétamus; cum eum,
quem peregrinum putabamus,;corporis , animique
noftri hofpitio recipimus. E.

17. Qui fant bi fermenes, quos confertis ad inutcern, ev

|

queretur , ipforum inaudilfe fermones, fed quid fibi

lolongius loquétes audimus , vt verba quidem hau-
riamus , fenfum vero non intelligamus. Sciebat ni-
mirum. Chriftus, quid loquerentur , fed propterea
togat, vt Íe peregrinum fimulet ; & vt anfam arripiat

datfe aliquod habere eorum, quz loquerentur,in-
dicium , & vt fignificet f& confolari eos velle , qub
faciliüs , liberiüique , qua de re loquerentur , decla-
raret. : 2
18. Errefbondens vnus,cui nomen erat Cleophas.) Alter
eorum. Quod nominar , facit hiftoricé , quo plus fi-
dei nominata períona conciliet hiftorie. Quis ifte
fuerit Cleophas , quis alter , quem Euangelitfa non
nominat,di?»uraï dimus fupra ver.p.POtefï quairi,cur
non etiam alterum nominauerit ? Gregorius , & cz-

|reri qui alterum Lucam fuiffe putant , facile refpon-

dent modeftig caufa fecifle,ne eloriari videretur fibi
Dominum apparuifle. Ceterum nobis , qui eam fu-
»ra opinionem refutauimus , alia folutio quarenda

|:ft. Refpondere poflumns nó nominaffe, quia com-

nodum non fuit. Nam füpra quidem vez.ij. vbi no-
xinare potuit , ne Cleopham quidem, qucm modoó
üominat, nominauit , quia non iudicauit effe necef

loquebatur.
Tn falus peregrinus es in Ierufalem.
ienfum habere poffe omnes vident. Alter eft,vt non
teprehenfio , fed excufatio potiüs fit , quaíi dicant,
mirum nón efle,fi ille folus rém geftam ignoret'om-

in republica gerantur,fcire non dcbeat. Quem fen-
ium Beda, & Theophyla&as, & plerique omnes in-
rerpretes fecuti funt. Alter eft, vt fit reprehenfio,

nus quidem,qui hec ignoret;preter vnum te.Quem
verum ego fenfum effe arbitror.Nam etfi potef ver-
bum, &eporxery , Hebraico vt quidam volunt , more
idem fignificare, quod habitatorem effe;tamen cüm
proprie fignificet hofpitem,& peregrinum effe, non
eft, quód ab eius proprietate difcedamus. Prefertim
càm feníus magis fit emphaticus. Nec enim dubium

grinum putabat , ignorantiam fimul exaggerare , at-
[que reprchenderc. Itaq; nec falfa , nec vulgaris opi-
nio eft Chriftum duobus illis difcipulis peregrini
fpecicvappa.ruiüe. Nam & id verba proprié fignifi-
cant, & Auguftinus ferm.144. & Beda, atque Thco-
phylactus in commentariis graues auctores tradunt;
& ex ver.20.colligi videtur poffe; & ratio i pfa poftu-
lauit, vt peregrint appareret forma, vt cum ipfto duo
illi difcipuli fermones communicarent. Nam fi Iu-
deum effe putauiffent , non fuillent aufi coram illo
itade Chriftoloqui. ^ .. | |
19. Quibo illedixit, Que? ) Simulat ctiamnum fe
rem gceítam ienorare, & quafi ignorantiam confef-
(us , indicatíe doceri velle, libentérque auditurum
effe, quo magisad narrandum inuitet. d
Et dixerunt.) Vnus tantüm loquebatur Cleophas,
fcd quia profe,& pro altero loquebatur, pluraFi nu.
mero dicit Euangclifta dixerost. Etfi ficri poteft , vt

initio

eflss trifes?) lndicatie,antequam illos omnino conie-|

vellent, non fatis intellexiffe,vt fieri folet,càm pau-|

de fualoquendi,eófque docendi refurrectione.Pro-|
pterea addit , e7* efls trifles , vt vlcus tangat , vt often-|

Q9 non. cognomifhry)

Ms fatfa. [nnt im Mlla bis diebus.) Duplicem hec verba
üibus notam , cüm folus fit peregrinus , qui ca , que|

; . QONS . ' .
quaft dicant ; nemo eftin Ierufalem , ac ne peregri-|

eft, quin voluerit Cleophas hominis , quem pere-|

. Cür alte-
lus difci-
puli no-
IREen tacea-

CUts
iàrium. Hicveró cur non nominauerit,in promptu| —
eft raiio;non de illo, fed de altero,quem nominauit|

-

^
*
*

GRU

LR o a

-

;Principes

quofnam |
I vocet, .

popt

406

initio folus Cleophas,Poft veró ambo locuti fucrint.]

ex fuperiore verfa verbum ; Que fatla funt inilla bis
diebus de te(à Na'Careno,id eft circalefum Nazarenum.
Autillud ex verfu.i7. Qui fant bi fermones? quod ma-

viram prophetam fuiffe dicunt: fiue quód nondum

lius; quia noluerunt maiora de illo homini peregri-
noforraffe nó credituro declarare.Quo enim modo
homo percgrinus, qui nean Chriltus quidem vn-
quam fuillet, (cire videbatur , quem crucifixum au-
diebat, & vt promiferat;nondum refarrexitfe,Deum
cffe crediditfet? Virum tamen
& potentem opere, 2" fermone, idieft miraculis, atquc
ido&rina,coram Deo,e7* omni Popzi o hoc eftDei,homi-
nümque iudicio , ac teftimonio ; quo miferabilior
eius hiftoria, & mirabilior videatur; virum talem,ac

[ d

cipibusIudzorum , qui eum maximé honorare dc-
builTenc;fuife crucifixum. Hanc verba fingula vim

habent. - :

20. Et quomodo eum tradiderunt. (ugmi facerdotes , v

Iprineipes noferi.) Intclligendum eft idem. verbü;quod
fupcriore verfu, fermones noftri erát de lefss NaXare-|
no,cz? quomodo ewm tradiderut. Quomodoà fummis fa-|

cerdotibus traditum dicant, cum fummus facerdos
non ni(i vnus fuerit, cx iis quz diximus Matth. 2. 4.
le&or intelliget./Ouód autem dicunt,cz prineipes no-

Mirz , principes appellantes füos indicant exiftimare

feeum;quo cum loquuntur, effe peregrinum , quafi
non illius,fed ipforum principcs faerint ; qui Chri-
ftauwetradiderunt.. Nam etfi non ignoro poffe fen-

Afum cffe principes noftri trium , tamen. illud verba
jfagis pra fe ferunt.Principes vocant nyjsevxa, fa-

miliarum principes ; qui precipuam inter Iüdzos
auctoritatem habebant. TradidifIe dicunt/» damna-

morte,cruciftigendámque tradiderunt,quamuis ipfi
hon-crücifixerint,vt füpra.9. 44. Sc18. 32. & 25. 1. &

247 & Mattag.22.& 20.19.& 26.2 45,& 27,2. .
j o2 Nos antem :?:erd/mmm' , quia ipfe effet redtmpmrua !
Ifrael.) Quafi dicantiam non fperamus ; càm illum]
yidcamus fuiffe cracifixum , tertümque iam elffe|
diemn , quo fe refarre&arum dixerat. Duplici in er-|
tore verfabantur, && quód Chriftum non à peccatis,
íedà Romanorumtyrannide Ifraelem liberatutum|-
putabát,.vt Theophyla&tusadnotauit : & quód exif- |
timabant crucem cum tedemptione pugnare, cüm|

vnica cílet via redemptionis. Hinc appátet in ipfis
eriam difcipulis verum fuiffe , quodait D. Paulus. 1.
C'or. 1. 23. Crucem Indeis [candalum , gentibu f'nltitiam

eueniret, fide nutarent, ipfa eius confirmati pradi-
&ione. Locos fuperiore verfü notauimus.
| Etnunc faper bacomnia tertia dies eft bodie , quod bec
fatta fant.) Quo magis loquuntur,eo magis infidcli-
tatem oftendunt. Quid enim eft foper becemnia , nifi
praterquam quód fierinon videtur poífe, vt mor-
tuus refurgat ;accedit quód tertiaiam poft mortem
eft dies,& non refürrexit , vt nulla reliqua fpes effe
videatur fore, vt refürgat? Si enim rcfurrecturus
cffct;iam tefürrexilfet , cüm.fe tertia die dixiffet rc-

prophetam vocant;.

De lefa NaXareno qui fet vir propheta , potens i epere,| -
C F'rmome coram Deo,e7" omni Po[mla.) chctcndum eít

gis conuenit. Magnis quidem fed hamanis, non di-|
uinis elogiis de Chrifto loquuntur;nihil enim fupra|

dc illo maiora credidiffent ; fiue , quod eft wpröbabi-

tàtum ram indign?à fümmis facerdotibus , & prin-|

tiontm mortis , & crücifixiffe, quia Pilato damnidum|

efv. Non fatis fuerat Chriftum illis tam Ízpe mor-].
; j i . j* / - T LA P i :
tem fuam,refurrectionémque pradixiffe 5 ne cüm

A .

B

C

jcüm fepulcrum inuiferint , affirmant fe non repe-| -
rilfe corpus; quin viditfe an 2clos , qui illum teften-!
Xc ctiam Theophyla&us obferua-|. -

$96 k o -- & f- LL h ' *. d T 4 D
|ingeni) eit,iuo magis ingenio credere, quàm Dco.

exigaum aliquid fpei a,
'I.'CIinllim:.

ftrz, quafi ipforum fuerint vxores. Quanquam no-]

ftram etiam ille interpretationem probar. Quidau-]-

tem eft, Zerruerunt nos, cum non terrorejfed fingulari

.|gaudio cos perfundere tam lzto nuntio debuiffenu|

$ s 390 / w* Es em . QUE a a H
Grecé eft i£éenav ni2;, quod proprié eft attonitos|
nos, & dubiosanimi reddiderunt ; fecerüntque , vt|

hominenm tam ignominiofa extinctam morte refur-

Igere potuitfe credimus;tertio prafertim poft die. Ex|

altera veró parte fpem nobis aliquam refürrectionisl
eius mulieres. quzdam ex noftris iniecerunt, quz;|

tur refurrexifle.
uit mcliüs,quàmlWEuthymius, qui interpretatur , at-|
tonitos nos reddidéruut incredibilia narrantes. Dc|

uimus. — | |
(à4. Etalierunt quidam ex noffris ad monumentum,cz-
ttAtnuenerunt, ficnt emulieres dixerunt. ) Petrus, & Ioan-
nes,Ioan.0.3.confirmatio cft teftimonij mulierum,
vtmirum fit cos nó credidiffe càm fuam ipfi & mu-
licrum, & duorum diícipulorum, & angelorum te-
ftimonio incredulitatem arguerent.. Nec fine cauía|

mulieribus, & angclisapud Matthzuri c.28. diffcr-|.

CordA , quia ijs , qui viderant eum refarrexiffely nen eredide-|
VAU ME 16.14207 5 s at ABL |
— 2$« O flulti , ey* tardí corde d credendum in omnibus,|
que locuti fnnt propbete.) Yd cft,omnia, que locuti funt.
Conftru&tio Hebrai $3. Yfa Noli emulari in ni:glgnan-

obftantibus (vt italoquar) omnibus, qua prophetz
locuti funt. Stultos, & tardos vocat,quitor non cre-

corum fapientia eft, non facilé credere , nec meliüs
refelli potfunt, quàm fi, qua ratione pradentes non
credendo fibi videntur , ca ftultos eos , & tardos ap-
pellemus. Ac magnz quidem ftultitiz ; & tarditatis

Nondum fe Chriftus illis cognofcendum oftendit,
vtnon tanquam fuam,fed ranquam alienam caufam

jagens magis perfuadcat, & vt pudcat hominesIu-|

d&os , ac difcipulos Chrifti de Chrifto non credere,
quód hominem, vt apparebat;alienigenam, & perc-
grinum non folüm credere viderent, fed docere ct-
iam;ac predicare, Nec reprehendit cos, quód Chri-
fto ipfi, fcd quod prophcetis de Chrifto locutis non
crederent. Quia de Chrifto ipfo dubitabant , an vera
dixiffet, & nó erat argumentiloco fimendum;quod
in quaftione verfabatur. Etfi Tertull.lib.4.aduerfus
Marcionem extremo non legit ; in omnibus , qua loctti
fent propbeta, fcd, qua locutus eft vobis, quafi de ipfo lo-
quatur Chrifto. "n ofi;
26. Nenne bec eportuit pati Cbriflum , «v ita intrare

antastide ia o m Mi

B PT ^f . & s d iil
*s E Nanve ov I5 M Cs LE n Ü Ms nb RRE u t ï "
d Ab ó;

i gloriam fnam?) Qua illi ratione dubi tabant, esdem
n ipforum

furre&urum. Mitum quàm fübriliter incredulitas|
contrafidem difputate foleat. Primum tcrtia dies| -
venerat.fed non abierat.Dein qui fcicebant nondum
refurrexiffe? Coniftat tamen ex iis,qua fequüntur,|
adhuc illos,càm hec dicebant,|

22. 12. fed. z mulieres quedam ex noþtä-'termermri
nos.) Mulier Cs ex fuis vocant;que Chriftu m quemad-|.
modum ipfi fequebantur,non, vt Euthymius ait,no-|

ancipites inter infidelitatem,& fidem;inter metum,
& fpem vacillaremus.Nam vna quidem ex parte vix|

Chriftus 'e,ïpraämuit imcredulitatem eorum , Q9 duritiam|

tibus, id cft malignantes. Autin omni bas,ideft; non ;äng?ol |

derent teftimoniis ,quíque ideo non crederent , nc|.
Mtulti; & tardi viderentur. Hzcenim fumma harteti- |ucreticorá
fapientia

credere.

i

Hebraica ]

umma nó

| ïi | Wm

i5
m
A
: a

Rinll

! * mgniäüïf
2," Ef !Z.'

D .

La !
u

| "
« t

!
l

i*j
EPT Y
- A

)!
f

i Ut VOR

l

ii

i s.

| lnmyr
i. O
de Chril

i&m), d

|
| tmom'a a
] . hinob

;/ üto Chr

ERE UM

J iil
k&m,q&x
Ws
B
hr
3034, tuttw
hm
prol
ihob
tork
E
) Pro(m
H E
| ?:'x/!þ/a.
:) cunturap
b w l
1 iüm*(;hm(
Caätm
: K ditty

diiSNW
( Quod
N Confis
B
! fOmin
UM *WW)
.f.hr; q[]od (f'
f"y«f W
EPLLURTT
FOt.hor
cxiüim;
i

A
BLLU '"N,r
LO MM Uj
AU NT !
uf !ö tl —|
DUE A Huh'vi"i |
L.
|
| 5
l
Mu g P
MMW.M,(,&

105 foa4

:' ::x;:mm,)
:..;..f(mu]/

"g ph»u,r "L
MR
hd ^
X )

MAU UL i
1^4 w'xxk T
AUMT
W
" J / ]
j4 /
:»,;Wrw»'//
d ]

f

TU M
TA PT m
ul'
T
d

A GOAUR
11*: .n üin?'l'r ,,:,.

: A
hyre rA 0U l
AX MM w i
l w]l r aM

J

|
]

^

"
i? bique in
fcriptura
eitChrk
ftus.

407

iplorum Chrittus dubitationem curat. Illi non cre-

debant refürrecturum, aut verum effe Chriftum,qui
tam ignominiofà ab jjs,quos liberaturus effec;fubla-
tus effct morte; Chriftus ea ipfaratione cr?dcre €os
docetoportere. Nec enim ca fudzorum viacpote»
flate, fcd (ua fponte;diuino con(ülio,& vt propheta-

-rüm impleret vaticinia,paffum fuife Chriíta.Quare
r:o ipfo;quód co mortis gencreáludeis fublatus fuif-
fc

ï

* : :
t, credendum verum fuifle Chriftum , cum pro-
phetz ita moriturum faitfe Chriftum præd:mffent.
Quod ergo dicit oPOï'tuilïc,lta intelligendum;opor-

iuilfe , non abfolute, fcd pofita pï.ophc':tam m pradi-

,*tione. Quodaddit, cz :::æ intr.ar-e m glarianfs ]:"M.m,idca
dicit, vt fpem illis erigat füturi regni, de quo iam de-
[perafse videbantur. Dixcrantgnim ver.z1. mos awtem
Berabamws , qutatp[e effet vedempturus Ifrael. Rcd'x,m.erc
cnim Ifrael erat regnarc, & glqrig regnüm,regiamq;
fignificatmaicftatem. — 5 : |
217.Et incipiens a Mo) [e, ev emnibin iarop,l.vem JIotum

vetus teftamétum Hebreorum more prophetas vo-
IV*

cat, quorum omnium de Chritto vat.icinia percur-
tise,& explanafse eum dicit Euangehfk.at Vm.:lc col-
ligimus tetam fcripturam facram , ctiamfi id nos
minimé pleramque animaduertamus,loqui Chri-
ftum; vt eum in illa, etiam vbi minimé vidctur efse,
quarere diícainus. Vbique e(t.fed alibi apparet.alibi
latet. Nos fzpe non itíuenimus, quiaaut non quz-
rimus , auequia Iudeorum more in extimis fcriptu-

rimus. * ii E 2
H lnmpretztbdtur- illis i omnibus. feripturis , quet de 1pfo
erant. ) Dclibans ex fingulis fcriptura libris ea , que
de Chrifto erant, illis explicabat, vt viderent omnià

lin eum , de quo dubitabant, conuenire. Qua tefti.
Imonia ea fucrint, vtinaro: Euangelifta declaraíset:|

multü nobisinde eruditionis acceflifset. Nec enim
dubito Chriftum non ea folüm teftimonia , qua nos

|de ipfoloqui animaduertímus;fed multa ctiam pre-

i XO. 3. 6.

it Chri-

"ut finxe-

0 * LI * *
terea, quz nos latcant ,-protuhfsc. Quodalibi eam

ffecifse legimus. Quis eum putafsetex Adami, & Eug

formatione ,.coniugij indifsolubilem ncxum pro-
baturum? Atqui probauit Matth. 19. $. Quis proba-
turum refurrectionem ex illo Exodi teftimonio, Eg?
fum Deus AIfbrabam, Deus H4ac, €7* Deus lacob ? Atqui
prcbauii: Matth.22.51. & fup.zo.37. Neceai Pfaa qua
à nobisanimaduería, & notata funt,opus eft hoc lo-
corécitare. Ad Cyprianum in libris ad Quirinum;
ad Eufcbium in libris de demonftratione, ad librum
Profperi de predi&tionibusle&orem mittimus.
28. Et appropimquauerunt caÍello , quo ibant s 77 ip[e
fínsxit fe longis ire-) Sunt qui caftellum hoc, quó di-
cuntur appropinquaffe,non Emauntem;quo ibanr,

|vt ver. 13. di&um cft, fedaliud quodpiam propius

Ierofolymam fuilfe putent ; quód , vt dicitur ver. 3.

|cadem hora furgentes rcgrcfïi fuerint in Ierufalem,

cüm nox vtique iam cílet, & Emaus fexaginta fta-
diis,vt ver. 3. dixit Euágelifta, à lerofolyma diftaret;
quod iter non videatur pedibus tam breui tempore|

nomine Emaus : hic autem dicit appropinquaffe
raflello,quo ibant ; quo ibant nifi Emaus? Difhiciliüs,

conficipoffe, Sedij vno Euangclifte verbo facil8|
refcllütur. Dixerat enim vcr.r5. cos ijfle in caftellum|

quod fequitur, E? rpfe finxit fe longiiss ire. Duplex quz-|
| usfe len-ftio.cur finxcrit, & quomodo fingere licuerit. Gre-

]ræ verbis , nonin intimis fenfibus , ac latebrisqua-].

Y

. cunda quzftio cft difficilior, quomodo Chrifto fin-

(fiatmédacium effe videatur; prefertim cüm ad inij-
cicndam audienti.aut videnti falfam fit opinionem;|-
qnod hocloco feciife videtur Chriftus. Quare enim|
fc longiüs ire finxit;nifi vt duo illi difcipuh putarent|

'eius exemplo mentiri. In quo errore Prifcillianiftas
ifuifle(cribit Auguftin. hoc victosloco; lib. contra
jmendacium.ad Coníentium. c. 1. Fuit & Caffianus
jauctor Catholicus , & bonus; fed nullum tam pul-
icrum eft corpus ; vtnzuo carcat; Chriftam men-

effent, vt cum ipfis füb eodem manercet te&o , qui il-
lum tamlongo colloquio non agnouitfent. At qua,
eorum erat culpa , fi & ipíe formam mutauerat ; &
eorum oculi tenebantur,ne eum,fi maximé vellent,
poffent agnofcere? Aliam etiam rationem afferunt;
quódperegrinus adhuc in eorum elfet fide ; ideft
quód nondum ipfüm refurrexiffe crederent. Sedid
meo quidem iudicio probari non poteft,cóm Euan-
gclifta jantequam Chriftus illis (cripturas interpre-
tatetur , dubios fuiffe indicet; poft fcriprurarum au-
tem explicationem dubitaffe non indicet: & ipfiaf-|
firment cor fuum inflammatum in viafuiffe , cüml
eis Chriftus fcripturas aperiret, quod fine fide ficri
non potuitEt i non affirmaffent, tamen res inccrta
in mcliorem effet partem interpretanda. Credo ergó

pulorum oculis cognoíci noluerat;eadem nunc lon-

quia nondum tempus venerat, quo fe illis decrcuc-
rataperite. Tentandi , docendique adhac eranc. Se-

gere licuerit;cüm fictio omnis fiue verbis,fiue factis

ipfum veré effe peregrinum , cuius fpeciem pre fe
ferebatideoque longiüs progredi voluiffe, nonduii
coufecto;quod fufceperar,itinere?Tantümhoc apud
quoídam argumentum valuit, vt Chriftum ver pu-
tarint effc mentitum , liceréque nobis aliquando

qua ratione priüs mutata forma;occupatííque difci-] -

giüs fc ire finxiffe, vt fe Chriftum effe diffimularet;]

ititum non efle certum effe debet ; quo modo eius
/fictio mendacium non fuerit , facilius eft credere,

|quàm explicare. Nam in duabus rationibus, quas

D. affert Auguft. fatcor ingenium meum nonac:
quieícere.. Vtraque in hac vnare verfatur , menda-
cium non effe,cüm non ad fallendum , fed ad ali-
quid maius fignificandum aliquid fingimus; quem-
ladmodum parabolz, etfi ficte narrationes . funt,

- .jmendacia non funt.. Chriftum ergo ideo mentitum

non fuitle:, quia fi&tione illa fua non fallere difci-!
pulos.fed docere, & maius quiddam illis fignificare

|voluit. lib. . qq. Euang. c. g. fic fcribit. Quid ergo

ji;g'fzgfmt , qued fe ire longriss Domimus finxit ? Quid püta-

imibus ab[celferit fiaper omnes celss , tamenita cum es fit , qui
bac exfnbent feruis ernué , vt cnm ditere ceperint ,/ Domime
quando te vidimus bofpitem,e77 addmximws "tanquam eum

[cilicety qmi longe abfcefferat , reffondear ile,eum vri ex wii-
qmimnao mei feaiis ? lib. veroócontra mendacium. c. 154

fic.Quifquis antem vult intelliere illnd fingendo,quid pra-
figurarit , attendat quid agendo perfecerit ? lon "s namque
ipoffea profe£ius fnper ornies celos nom tamen defermr di(ci-
pulos fuos; Videt le&or quid fibi. D. Anguft. velit,
|ideo Chriftum non effe mentitum , quia non difci-
pulos fallere, fed aliquidillis maius fignificare vo-
luit; autfe in czlum aícendere; aut cos qui hofpita-

Imws nifi quia bofpitalitatu officioad. [aam cognitionem per-|

|menmrepo[fe bomines intimauit 5 vt cám [ancgtiss ipfé ab bomni-|

À |difcipulis peregrinus effe putabatür, quafi digni non

cuerit,

Ma'tth(. 2j.
38. 40.

[

4-. 86[*0.

Qnomodó:
fingere li*

Caffiahi
eiror dé-
mendacio:

Ad Ephef.

pOT gor.hom.in Euang.23.& Beda incomment.vidétur| |lesfunt;ituroslongius , id eftin celum fecum pef-|
! cxiftimare ideo finxiffefelongiüsire ; quisadhucà| uenturos effe. In quo illud defidero,vt probafet no- :
! ] ' ' luillt ——

An Chii-
flus difci

lere vo-
luerit.
4

ipulos fa|Gregor.homil.z5. in Euagel. & Bedam in commen-

409

dOAN. MALDONATI COMMENT-

41O.

Yaiife Chriftü diícipulos fallere , quod ad Eä;gi(du m
médacium inprimis videtur cíle nccelTarmm.Nam
quifquis fingendoalium fallere conatur , .cxnam(i
aliquid praterea fignificare velit, þaud dubié men-
titur. Alioqui nullum effet omnino mendacium,
quod ifta ratione defendi non polffet.. Chriftus au-
tem videtur omnibus rebus,& mutata corporis fui
forma , & impeditis difcipulorum oculis , & fimu-
lationelongioris profe&ionis cos fallere voluiile,
vtalium quàm crat,cíle putarent.Przterquam quód
fuam Chriftum longierem in czlum profe&ionem

tunc Chriftus agcbat ; videbatur attinere. Malim

tariis fequi;qui fi bene intelligantur,rem, vt dicitur,
acu videntur attigiffe. Noluit Chriftus diícipulos|
fallere;fed docere cos falli,cóque cos errore liberare.
Putabant difcipulinondum Chriftum refurrexiffe;
errabant ; apparct illis ca forma. Chriftus , vtnon
ipfe , (ed alius quifpia.m-?crcgtinus cíIc vidcatur,ea-
démque ratione fingit fc tanquam percgrinum ire
longiüs; non vt doceat(e non effe Chriftum, quod
mendacium vtique fuiffet , (ed vt doccat errare eos,
qui fe putarent Chriftum effe non poffe. Quemad-
[modum ergo non mentitur verbis is, quifciens, ac
prudens non ex fuatamen,fed. ex cius;quocum lo-
quitur, opinione dicir falfum ; ita Chriftus factis nó
cx fua, fed ex difcipulorum opinione falfum fingés,
mentitus non eft. Exemplum in facris litteris habe-
Lmus illu&riffimum.3.Reg. C. 22/15.Cum Achab Rex
Ifrael adiun&o fibi Iofaphat Rege Iuda bellum con-
tta Áfsyrios ad expugnandam Ramoth Galaad mo-

expeditionem.pollicerentur: accerfitumad (g Mi-
jcheam rogat , Michbea ire debemms in Rathotb Galaad ad

fore, vt ibi morcretur , loquens fcilicetnon (ua , fed
&(cgis,& fallorum prophetarum, à quibus deceptus
fuerat, opinione ; non vt hominem falleret, fcd vt
per irrifionem eum falli doceret. Quis dicat fuiffe
jmenticum? Eadem ergo ratiorie mentitus non cft
Chriftus. Solemus egro dicere, qui aquam rubeo
Icolore tin&tam,quam illi damus, vinun effe putat,

fignificare voluiffe nec probatur , nec adid , quod B

uete vcllet, omnéfquefal(i prophctz profperam illi|.

B relsandumsan ceffare? Cui ille re[poudit, 7 fcende, e7- *wdeg
prefpere , ez tradet Dominus in manus Regis, Cüm íciret

Áccipe vinum. INon mentimur , non fallimus , fed

(um longiüs,quafi vltra proccffurum.
19. Et ceegernnt ilum.) Populariter loquitur; pre-
(cibusenim , & verbis,non manibus cocgerunt; vt
ftatim declatat, Quoniam Adwefpera[cit , qo7 melinata efi
iam dicei,Gregor.hom.in Euang.23.8c Beda hícyex que;

Jinquiunt , exemplo cellseitnr , quia peregrim ad bofpitimn|.

non folum imutanda,(ed etiam trabendi.Moralia qui qug-
arit,Auguflinum legat fer.140. & 144. dc tempore,&
lib.2.qq.Euang. c. 51. Diximus ver. 1. probabile effe
quod Hieron. docet Cleopham, aut eius comitem,
gut fortaffe ambos propriam in co oppido habuiffe
domum, cóque magis Chriftum táquam ad domum
fuam inuitaffc.Quod ipfum Auguftinus,Gregorius,
& Beda,cüm difcipulorum hofpitalitatem laudant,

falli zgrotum fignificamus. Qua vctó re Chri-&usï-
Íc longiüs ire finxcrit, quod quidam quarunt, diffi-|-
|cile non eft di&u. Credibilealiquot paffus progref-

videntur approbare. Quz enim hofpitalitas erar, fi
domi fuz non recipicbane : |
30. Et fattum efl , dum recumberet cum eie , accepit pa-

À quaftio,an Chriftus cum penem accepit;benedixic,

l, » í e . . '
ac fregæ-t, Euchariítiz confecerit facramentum , an
fiïmpliccm tantüm porrcxcrit difcipulis panem?

aliquos , quinhiclocus de Euchariftia fit intelli.

vchementer hzretici negant , quos vtinam Catho-
lici quidam,& non mali auctores magis cauté legif-
fent,& maiore ftudio ab corum fenfu, verbífque ab-

ftolosum.c. z. 41. fra&tionem panisab Apoftolis fa-

it. Legimus hocloco non fra&ionem modó panis;

Medlegimus factam à Chrifto, qüi cius fuerarau&tor]
Legimus benedictionem , legimnus diftributionem:
legimus confecutum , vtftatim probabimus, ex ea

[ miraculum,& Euchariftiam nó agnofcamusiDein-
de vt concedamus confuevifse Chriftü , quoties ci-

autaliquod circa panem miraculum edidit Hic au.
Jtem Lucas eadem proríus diligentia & panis in ma-
nus fumptionem,& benedictionem,& fra&ionem,

deipfa Euchariftiz inftitutione loquereturz , decla-

bencdicebat. At hic non initio,fed in fine,vt indica
Euigelifta benedixit.Hoc enim cftag éjidlo dj m a

jyEuchariftiam inftituit, non initio, fedin fine cen
| |panem benedixit, vt Matth. c. 26. 26. probauimus.
Etfiid Euangelifta non indica(set, tamen ita fictum

ftum tüc , ne phantafma efse videtetur,communem
|cum duobus difcipulis fumpfifse ceerá.Non fump-
fit poftquam panem fregit, quiain ipfa panis fra-
. J&ione cognitus cft, & itatim vtcognitus cftà diíci-
»xulorum oculis euanuit, vt Euangelifta teftatur; an-
.. teigitur caená fampferat.. Quare ea benedi&iocó-
E muniscibi efse non potuit. Áccedit miract
quod i ffatliene pansr ab illis,qui tot eü ante fcn

tione, quàm Eucharittiz virtute factum efse nó po-
tcft. Nam quód haretici dicunt Chriftamproprium
quendam bencdicendi cjbum habuifse modum , ex
quo facilt à difcipulis cognofci potuerit , necipfi
probant , & nos multisargumentis rcfütare pofsu-
mus. Primum quomodo credibile cft Chriftü pro-
prium benedicendi cibi rítum habuifse ; cüm etiam

Ego quidem certé non dubito , mirórque dubirare
gendus. Magnümque mihi argumentum eft, quàdinzetlizea-

; us hic i«

ftinuifsé. Adducor totaa&tionis forma, quá nefcio
fané quis Chriftianus Eucharifliz efse nó agnofcat| -
Qua enim forma ni(i hac Euangelifta víus fuifser, fi
Euchariftià defcribere volui(setCum in A€is Apo-!

&am legimus,nemojliud quàm Euchariftiá iniclli.|

|bum fumebat , aliqua vti benedi&ione, tamen vt
C japud Matt. c. 26. 16. docuimus , id Euafigcliftz nuf
quam declararunt, nifi càóm Euchariftiam confecit,l

& diftributionem declarauit,qua fupra.&22.19.cum| -

raucrat, Preteréacum communem benedicebat ci-
jbum , non infine , non in medio nimirum prandij,
fcd initio , antequam quifquam quidquam guftaset,

D Guou9svaj, cá recubuifset, ideft caenafset. Sicut cum|

fuilse credendum efset. Verifimile enim eft Chri-|

nibus non cognouerant,cognitus cft, Quod alia -

An dc Ea-
chaiiftia e

,eus.

*

Chriflus
proprium

- Itum, cüm Euchariftiam rem omnino nouam infti-

; | Viemiap d
F tuit,quantm fieri potüit,ad communem fc Iudzo-P,7,5.
pum ritum accommodauerit, vt& nosapud Mat-babuit,

thzum probauimus , & heretici ipfi docere folent?
Nam quód paterfamilias pancm fumeret, quód be-
nediceret , quód frangeret , quód inter conuiuss di4
ideret, Iudzorum fuifse ceremoniam Thalmudici

itum, nec diffimulafsent Euangeliftz , neque taciti
tulifsent Pharifzi; qui in rebus minoribus , quo

Wem, €7" benedixit ac fregit , eo*porrigebat illu.) Vulgatal
; gt T s : | /

od - POR ? )

Iudeorum ritu ante prandiü nó lauaret manus , eum'

MITMNOPS , VITO

auctores tradunt. Praterea fi proprium habuifset

: » 1
b«nedicé- [
i cibi rj-P

w

"u
jittq

tl

ï-Ctïïath,vi
J . VW
X ^if
| 'fïinm
x« infu
*ï tiaC
Matt
1
ün:
Denti
tn(
lo
T.

d

: ^Wj
WS Pwh X

w

li

d lt imtkhfn &g :B'i

l

" i ,"WE&
l"ü tü, s.lm&mitïïiy,j

j QU

n (j t
a
.V:rb:fquubgl
Ro
Emi |
|
|

..viusqh?yïm,f
D Gs .

APOFIOUS&-') H

d inrli
od pinis
Würatflor
"iXtonem:
..m:mzs,exca
amsDen-
hoisci|
EE CUE
ii
Wand |
ntit g,
1 ;:zm»*"' |

b ldu
m,»n : *';"V.ä

l
um —
vlwï.äl,'..m

wb O

tadirc:
á ..k | "
KU
li [
mg*ähzcu /
rv
! f'l, !] ,
D:-:;WW
b at
dtrecel
d
saosi

p
& ts
reiditr
vl d

3 a l!
m
L]

: ;*'W x:

[ d ;qu..

ER ——

u n(C. |
uutt Pom |
CW'? "
jgim t
ym i Mf:-
] f XUMW
saPqu ZTFW
rl
1 äub"w '
gl

W'müäi

d TE

4

z

|1, Corinth.
'70.37-

[quam

- Ifedttotum illum a&um conficiendi, adminiftrandiq;

- Jim oratione,e2* commtacatione fratliotus panis , et oratiomibws
J &

|gnitum fuiffe. Quod cum nec cafu;nec ex frangendi
[panis ceremonia fieri potuerit , fequitur factum efT:|

[ftam dedicaffe,nihil aliud fignificat, quàm in ea tunc

[cunq; fit;ibi Ecclefia eft

lfrcut Lnca narrante mon(lratur.Pro merito quippe "entis eo-

|gere, fineile aliquid eori ocul paf£i funt,uom veritate fallente,

|ítinum Beda , Dedam Strabus fecutus eft, eius verba

A

—INIVCAECAP XXIIL-

REV VAU E 3- 2 RRU GE OX db ORE E. dR d.

u iei

jacculabant. Deniq; vt habuerit;tamen alia profe&to
habebat fibi magis propria, vnde cognolci poffet, &
tamen non fuerat cognitus. Mggls propria illi vox e«
tat, magis propria )-ineame.a'tï oris, magis propria do-
Ctrina,magis propria ex hca4arum Ícripturarum ra-
tio;tamen ex iis eum dilcipuli non nouerant. Quód
autem apud quofdam,qqi non gmh h.abcntu-r auöbq-
res , lego propterea Chrlf'cum m fafhone p45i* cogni-
tum fuiffe, quód pdnem ita dlulülfc; , non quafi fre-
gi«(ïet manibus , fed quaá guifro Ícidiffet : tamfïmdc
apparet effe figmentt , yt/ndcndum magis, quàm rc-
fellendum videatur.Mirórq; acutos hemines,qui ne
Iparum ingeniofi viderentur , de -Euchamfha' hicagi,
apcrté Euangelifta defcribit;non crediderunr;
id non g)lüm crediditfe, fed etiam finxifle, quod nec
Euangeliíla,vt apïrret, cogitauit, & fpecié hgbcr fg-
bule:nec intellexife,quod vix quilquam non inrelli-
git; càm Chriftusab fraclione panis cognitus fuitlc di-
citur, fractioné panis nó ipfam actionem frangendi,

Euchariftiam appellari:;qu emadmodü cum A poftol:

per[euerantes faifle dicuntur, AQt.2.42.Ergo manifeítà

eft Chriftum porrigendo difcipulis corpore fuo co-
: 4

miraculo.Quód enim & Euá&geli(ta,& ipfi poftca dií-
cipuli tanta narrant diligentia fe Chriftum /s frathon:
paus cognouiíle, indicant profeéto n6 calu,fed ex vi
fractionis aliqua cognouilfle. Vis auté illa ceremonis
effe non poterat ; quia nunquam ante Euchariftiam
Chriftü viderant porrigenté,cum in illa vltima ceena
foli duodecim cum illo Apoftoli dicátur tecubuiffe,
: 3 ; Pq
&duo ifti difcipuli ex duodecim Apoftolorü numero
non fuerint,vt ex ver.33.perfpicuü eft.Reliquum igi-
tur eft,vt mirabili; atque diuina corporis Chrifti vir-
tute Chriftum ipfüm agnouetint. Nam & Euangeli-
la , & ipfi poftea difcipulitanquam miraculum nar-

Profecto Hieronym.cum in epitaphio Paulz ad Eu-
ftochium dicit Chriftum domü Cleophaz in Eccle-

|rant; & multi veteres, graucfq; auctores ita fenferüt.] -

domo Euchariftiz celebzatle (acrament, quod vbi-
.gec aliterfentit Auguft.lib.
;.de confenf.Enágeliftarum c.25. 0culis, inquit,eormm.
4cciderat aliquid, quod ita manere permilfam eft v[a, ad fra-
Éionem pans certimyfleriy cau[a vt eius m ea alia o(lendere-
ttor quïgies, C7" fc eum non mifi im fra&ime pands Agnofcereut ,

rum Adbuc ignorantis quod opertebat Chriflu mors, et refar-

[ed ipfis veritatem percipere non walentibus, ey* alimm,quam
res eff opimantibus ne qui[quam fe Chriflum agnowfJe putet,
Jf eis corperis particeps non eft d eft Ecclefie,cuius vmtatem
m [acramento panis cometidat /poflolus disenssVnus pamx,
vnu cerpus multi fatnus , vt cium eu benedilu panem por-
rigeretaperirentur ocnli eorum,e9* Agnofcerent eum., Augu-

in fuos transferens commentarios.In eadem fenten-
tià Chryf.eft,aut quifquis eftauctor hom.9. e variis
Matthzilocis,& Theophylactus in commentariis. .
31. Ef dperti [ant eculi eorum , ez' cognouernnt eum.)
Nonaflentioriis , qui hoc nó de oculis corporis, fed
mentis putant intelligendü, quamuis in cam fenten-

N .
tiam Chryfoftomü D.Thomas citet. Non enim me-

7 a

taphora eft,fed aliud genus metonymie;quo ab effe-

|

C

Á |&u claufi , cum non vident;aperti,cum vident, oculi
dicuntur.Quod nó de mentis;fed de corporis oculis|.-

DH

"

.|gratia, fi de oculis mentis intelligatur , càm dicere|
Euangelifta voluerit , nó magis Chriftum agn'ouilïe,
quàm fi plané fuitlent ceci. Atqui manifeftum eft de| -

dere inuifibilia. Quid ergo eft 4eavGc «jyus6, nifiin«

|eum i. Nec quiíquam aliter auctor non hzreticus

paullo diutius cum illis eft commorzatus , magis vti-
Ique €os , ac macis longiore mora confirmatutus?

.|nen amplius apparuiffe , intellexcrunt alium non
|potuifle effe; quàm Chriftum. Si diutiàs cum ipfis

|tale iam, vt inquit Theophylactus, hgbeb*at corpus,

dici folet. Et paullo ante quod dixit Oculi eorum tene-
bantur,ne ewn agnofcerent, non dubium, quin de oculis
corporis dictü íit. Perit enim vis omnis orgtionis,&

üfdé hicagi oculis. Quos enim illic claufos fignifica-
uerat;hic apertos fuiíle dicit, Qitomodo afpcrti fune?

quia claufi erant , fed quia non cognofcebant, quem

uerunt. Quemadmodá primorum poft peccatü pa-
rentü aperti fuiffe oculi dicuntur Gen.c.3.7. & Agat
Gen.21.19.nó quód ante claufos habuiffent;fed quód.
vidiffent,cognouitléntque, quod aufe aut non vide-
bant,aut non cognofcebant,vt Origcn.hom.in Nu-
mer.17.& D.Aueuftinus lib.r.de Genef. ad litteram,
cap. 32. & lib.r. de nuptiis , & concupifcentia, cap. j.
docent. | |

eyueG « aumiy , & ipfe inuifibilis , aut, inconípicuus
tactus eft ab illis , id eft reddidit fe illis inuifibilem.
Mirum quàm inepti fint hereticorü intetpretes , ne
cogantur cóocedete poffe Chriftum in fàn&o Eucha-
riftie lacramento elle , quamuis oculis non videazur:
negant poffe corpus fuum inuifibile facere,natuzam;
corporis effe dicentes vt videatur. Mimilque pote-
ftatis Chrifto, quàm dzmonibus , & ftrigibus tribu-
ünt, quos dubium non efft, quz volunt corpora red-

uifibilis fa&us eft? Concedunt , fed dicunt in uifibi-
lem fa&um fuifle, quia fe ab illis fübtraxit, non quia
corpus fuum inuifibile reddidit. Itaque boni ifti in-
terpretes aoav(c eyjuo«Go vertunt fubdauxir fe.Quod non

tellere tam abfürdam , fed vt ij;qui e folos putant fa-

verba Euangelifte defuerint , vt eum diceretabiifse.
Cüm ergó non dicit;Difceffit ab eis,fed Ze«v(« E

dó fit mentis dubitare poteft miraculum voluiffe
Euangeliftam fignificare, quo fe Chriftus fubito illis
inuifibilem fecit , ficut fe ante ambulantibus in via
vifibilem fecerat? Hanc enim vim habere diximus
quod ver. 1j. di&um ett; Er fa&lum eft cum fabularen-
tir , g* [ecum quarerent , 77 ipfe Iefus appropimquans ibat

intellexit. At cur fubitó fe inuifibilem fecit? cur non

Fecerat , quod volebat , cognitus erat , qua vna cau-
íaillis apparuerat. Confirmaucrat refürrectionem
primüm Ícripturarum teftimoniis: dcinde ipfo con-
ipe&u fui : quid longiore opus erattempore? Adde
quod hac ipfa ratione magis funt diícipuli confizma-
ti. Eo enim ipfo , quod viderunt eum de improuifo

maníiffet, attrectare, interrogarc $ explomre voluifz
ient,vt funt curioft homines increduli. Preterea non

vt diucum hominibus verfari oporterer. Et volebat

quomodoante clauífi fuerant.Claufi ante fuerant,nó]

videbant Chriftum, quafi non viderent; quaf claufi]
jefen:aperti ergo dicuntur,quia viderunt,& cogno-

E: ip[ämmuit ab oculis erum, ) G. 7(93 &373; ä?ävgö :

ideo dixi, vt refellerem, nec enim necetfe ett rem re-|

pere;ab iis qui aliquid fapiunt,rideantur. Quafi veró

( & awrely inuifibilis factus eftab illis,quis fang mo«|-

Caluinus,
& alij hz-
retici,qui
"egant
Chriffum |

inuifbile

cadem noGte,vt ait Euthymius,;redire Ierofolymam,

T & lele

PATSN

i

F.

vet. 16,

i efutátut

5
corpus fuü

reddidiile. j

r D g wmcxfrto, k ( &

"

1

1 .

Chriftus
fingularé
(mouendi
animos
vim ha-
buit.

Mar.5.28.
4.uc. 8.44.
,Ioà.9. 6.31.

! Hebrait-
mtus quo
breuiffimü
tempus fi-
gnificatur.,

*- qucm

Matt.9,. 10.

4

imnnlitbzuibons. di

- A

,415.

IOAN. MALDONATI COMMENT.

414

& lefle vndecim illic Apo[tohs o?ccndcrc ,& vt idem|
'duo illi difcipuli facerent. /
| 32. Etdixerunt ad imuicem ; Nonne cor nofirum ardens

^ leratin nobis , dum loqueretur i via , 9* aperiret nobis [cri-

ptaras? ) Intelligunt difcipuli cognito Chrifto , quod
antenon intelligebant , vnde ardor ille, quem in via
loquente Chrifto experti fuerant, natus effet. Arde-
bant nimirum, & rationem igaorabant , quia prope
folem erant,quem non cogno(cebant. Sunt qui hoc
tanquam tardiratemfuam tacité reprehendentes eos
dixiffe putent , quód cüm Chriftum in via ex ipío,
lgntiebä.t ;ardoreanimi cognofcere potuifsét,
tamen non cognouiffent.Potiüs credo confirmatio-
nem efle cogniti ChriftiStanquam dicant,veré Chri-
ftus eft;jnam n6 alia potuit efle caufa,cur in via eo lo-
quente tantopere animus nofter inflammaretur.Sic
folemus res, quas iam fide;aut certa experientia cre-
dimus,probabillibus rationibus comprobare. Poteft
& admiratio efle , quód caufam ardoris, quam priüs
[non intellexerantintellexiffent. Apparet ex hoclo-
co preter vim verbi Dei,quod exponebat;que incre-
dibilis per fe eft;& preter eam dicendi in eo gratiam,
quani aüditores alicubi miratos legimus, adiügebat,
fingularem quandam Chriftum, quia Deus erat, vir-
tutem mouédi,vt vellet,animos habuifle. Hoc enim
eft,quod illi difcipuli tribuüt , quod cum alio homi-
ne commune efle non potuit. Sepe nos euentus do-
cet Chriftü fuiffe , quiinanimis noftris loquebatur,
fed nos ideo non cognouifle, quia nondum aperti e-
rant oculi róftri. Aperiuntur, dum eius percipimus
corpus,dum oram veftiméti eius tangimus.Nam ea-

dabat, nuncà nobis fumitur eó quodámodo poten-
tior , quó glorioftor. Si oculi nobis ahqufndo non
aperiuntur,non ideo fit,quód illi vis,fed quód nobis
fidesardens defit. . — UTR |
33. Et furgentes eadem bora.)Eodem momento tem-

luiffe credendü eft.Sed eft Hebraifmus,quo breuiffi-
mum omuium tempus fignificatur nv mnyv3.Quod
Latini dicunt eodem temporis momento.Liuius ali-
quanto momento hore. Quamobré tanta celeritate
dicipuli Ierofolymam redierint , facilis coniectura.
Non potuerunt, minis etiam debuerüt, vifi Chrifti
gaudium ?)lltiHCIC,VOIUC[(Jth; quamprimum cum
ceteris difcipulis cómunicare,quos Ierofolyme con-
gregatos efle Íciebant. Non ignorabát,quàm foliciti
illi de Chrifto eflent, vtrum refürrexiffet. Docentur
Iconcionatores non defidés efse , non fibi fcientiam

lícripturarü referuare. Sed videant;an viderint Chri-

ftum;an cor ipforü ardens fuerit in via; ne pro Chri-
[to ingenij (ui phantafmata; ne pro veris falía; ne pro
certis incerta populo pradicent. 2 |
Et innenerunt congregatos vndecim , «7* eos,qui cum illis
|erant. ) Id eft ceceros difcipulos , qui cum Apoftolis
tuncIerofolymis morabantur. Non enim eít fenfus
cos , qui cum Apoftolis erant in illa congregatione,
cum ipfis cógregatos fuifse, ?uq efset ineptafenten-
tiasfed eos,qui cum illis Ierofolymis erant, cum ipfis

difcipuli huc illüc difperfi, vt credibile eft, quiTero..
folyme non erant; ficut & illi duo, de quibus aeitur,
Iesofolyma triftes difceíserant, & voluit Euan gelifta|

If:gnificare omnes & Apoftolos,& difcipulos,qui Ie-
|rofolyme erant,fuifse tunc,cüm duo illi difcipuli ve-
'nerunt,;in eadem domo cógregatos de Chrifti refür-|

M m ncP um

d

demilla caro Chrifti, que tactu olim fuo cecis vifüm

poris. Nam ne hore quidem vnius moram interpo-]|:

fuifse in eadem donio congregatos. Erant enim alij|

"

t n

re&tione varia & mulierum,& Petri teftimonia inter
e cóferentes , vt doceret plurimos eius apparitionis]
Chrifti, eodé tempore fuiíse teftes. Poteft hoc & ad
id;quod fequitur,verbum referrisInuenerunt & vn-
decim,qui cógregati erant, & eos qui erant cum ipfis
dicentes veré furrexifse Dominum, & Simoniappa-

K

B

C

D

-

F

iÉ

dtum videre.) Indicat Euangelifta, i ordinem verbo-

[tus, phantafma,monftra, aliáq; fi bi folet fingere ter-
lMiüs eft 'gmpterea timuifse , quia fe fpiritum videre

j p—cdc'zfq; fuos contrectandos offerens proþat Íe Iþiri-—

ruifscl.(&afi dicat Euágelifta nihil duosillos difcipu-
los Apottolis,& iis, qui cum ipfis erát, nuntiafse no-
ui; nam & ipfos iam ante fciuifse refürrexifse Domi-
num,& de ea ipfa re loquentes inuétos; aut facilé fü-
ifse perfuadere;que ipfi vidiffent,cum Apoftolos et-
jam & ceterc -,(f'difcipulos inuererint, fimiles Chriftil
narrantes apparitiones; vt ex teftimoniorum conue-|
nientia refurrectionis Chrifti veritas probaretur.

J

do cognouerunt eum in fratfione pans . ) Ipfi duo difcipuli,
qui fuperuenerant ; caterorü de Chrifti refurre&io-
ne teftimoniis'fuum quoq; adiung&bant narrantes,
uid fibi euntibus Emauntem accidiffet , quomodo
?cïpüs Chriftus comitem adiunxiffet viz, quomodo
reprehendiffet; quód eum refurrexiffe non fatis cre-
derent; quomodo fcripturas illis de morte; ac re(ur-
re&tiohe fua explicaffet ; quomodo ad extremum in|

fractione panis eum cognouiffent. — ——

Improuifus, fübitus , claufis ingreffus foribus , vt ait|
Ioannes c. 20.19.1ta vt priüsin medio difci pulorum
conftiterit, quàm aut illum fentirent , aut veftigium
vllum,quà ingreffus effet,viderent;nó apertas fores,
non ftrepitum ingredientis,non vmbram faltem äp-
propinquantis. Hanc vim habet verbum illud, fferir.
Quod heretici noftri non intellig

anné c.20.19.loco magis idonco refutabimus. Quod|

2naki

3j. Etipfinarrabant,que zefla erant in via, c7 quemo-

36. Dum aute bacloquuntur, fletit Iefua in media eoriá.)]

iPentes, claufisfori-E.-
bus ingrefsum fuilse negant , quem erroré apudIo-]|

Marcus dicit recabentibus vndecim Chriftü apparuiiäe, |
non eft de hac intellieendum apparitione, fed de ea,
que vt Ioannes ait c.20.26.pof? dies o£fo facka eft, quem-|
admodum probauimus apud Marcum,c.16314. * —
Et dicit euy Pax vobis, ego fam,nolite timere) Apparet

ad fubitum Chrifti in medio confiftentis confpe-
&um diícipulos timuilse , quafi fpiritum viderent
aliquem, qui nonapertis foribus, non vllo pedur J
ftrepitu efser ingreísus; qud càm Chriftus animad-
uerterit;& coníueta falutatione, & verbis fe eíse de-
claranstimorem eximit. Vfitata Iudzorum falutatio
cümaliquem non timete , fed bono efse animo iu-

pulére Matthzi 28. $. Nol;te timere vos , [cio enim quod
* : k . , 4 s ^ ? z
lefum,qui crucifixus eff , quaritis non efl bic, fnrrexit eim;

ficut dixet. — Seda hu |
37* C onturþan wrö,ü" conterrtti qu?tmabdnt fE /fm-

rum confideremus, timorem in caufa fuifse, vt difci-
'tauerint. Impedit enim cognitionem timor, & fpiri-
ricülamenta. Si veró rationem fequamur, probabi-

exiftimabát. Quod Chriftus confirmat cüm manus;

tum non eíse , quafi timoris radicem cucllens. Cur

[putauerint difcipuli fpiritumfe videre , in promptu|-
coniéc&ura eft ; quia , vt ait Ioannes , zazuz clawfisin-|
Igrefsum videbant ; quod non nifi fpiritum putabant
|aceveponue. ^ — pv

Id

——

AM58. Eb

! ; ; ; " "l d a
bebant , Pax tecum, Iud.6.23. Eodem modo angeli ad äufggm

monimentum mulieribus vifi territis timorem pe- vfitata.

;puli Chriftum non agnoucrint,fed fpiritum efse pu.].

AR |
uD lm

IN
**-Osüücmg

n

AAAAA

d

Tum conre ï |

[
J104777»
10 deinn
:**CAPU!IJ

Al L.
I.Am."lj.l
* iU. .4'-*0-
:' 'r*)«'-"xmn.
*^ MLA

!àe- |
1 '1!*»«« j
Vl y QUOIA
,k...x....xwl |

l
vt f
j*« n'*..w,,..i |
P NSVILUUUI |
&oh
1* nonb, 'P.); J
" """W-:;.,w l
A
PmMAr wl
n« [
14, L

1 BN PHomes .
M LL

MAU |

|

, 1
Htf p alMvn
L u-.'g;'.lm!
U

^
Imdrtn r b m
CIEEHEAMI
o,u-;.ho

,,,,,

...

| atl

/* , C
uäi.!/;lj!fl

"

quro-

um

2 * t P TUNA

" lnon vlcerofà, non fanguinolenta, fed fana effent;nifi

jne fpiritus comprchendit. Quin Thcnphyla&us ex-

n & olTa,fed corpus omnino nó habere,quod ipfe pal-

41j

INLIVCAE CAPR XXIIIL

416

F-—; 8. Ec dixit en5 Qgid turbati eflw T cogitationes 4[cen-
dupt in corda ueffra?) Oftendit fe ch'EhriRü,qui eorü
cogitationes videat; quas ne fpiritus quidé videre
polfit. Quod dicit, eegiratienes gfem.lum, c-icfcn ptio eft
hominis anxij,dubitantilq;, & varias animo voluen-
tis cogicationcs.Nam qupd AugulL.ait [E:rm:x45.-alle..
goricum eft: Cegitationes ifla terrena [unt: fi eim "[ï[?f5
effént de[cenderent im cor,mon afcenderent.N na x parte ipi-
titum putabát,qui claufis ingrcifus ianuis de impro-

uum effec Chriftus , quem & ipfele effe affirmabar;
& alij aliis narrabát fe viditle.FIec enim adiecit Chri-
ftus,cum vidillet nó fatis fuitfe ad pellendum ab ani-
mis difcipulorum metum, quód eos benigné falutat-
(et, quód fe Chriftum effe dixiffet , quafi nimiur ti.
morem , & incredulitatem eorum reprehendat.
39. Fidetemanus veas,C7" pedes meos.) Cóttat ex hoc
loco veram vulgarem illam effe fententii, Chriftum
etiam poft refurre&tionem vulnera , que ante mor-
tem acceperat , habuiffe, Nec enim alia potuit efle
caufa,quamobrem manus potitisac pcdesiquäxn re-
liquum corpus palpandum oftenderet, nifi quia illis
duabus partibus clauis cófixus fuerat ; vt Euthymius
hocloco,& Beda in commentariis, & Cyril.apud D.
Thom.& Maxentius dialogo 2.& Leo fer.r.de aícen-
(ione Domini, & D.Auguít.tradt.1z1. in Ioan. & fer-
monc de tempore 18o. tradunt , idq; ex Ioannce per-
Ipicuum eft cap.2o. 27. vbiiubet Chriftus Thomam
imanum in latus füum mittere. Itaque quod fcribit
Auguft. epift.49. q.1. Chriftum poft refurre&tionem
non vulnera , fed vulnerum cicatrices habuiffe ; non
(ic intelligendum cft, quafi veras plagas habuitle ne-
get ; fed quafiita habuiffe dicat ; vt cauitates potiüs

b *
manuum,ac pedum , quàm vera effent vulnera, cum

|

quód ipía qua facta fucrany; 4 foramina remanebant.
PalpateC" widete,quia [aritem carnem, «7* o[fa non ha-
ber.) Palpandum fimul , atque videndum fe przbet
Chriftus; palpandum corpus; videnda vulnera; ex al-
terofe non elfe fpiritum ; exaltero eum effe probat,|
qui tribus ante diebus clauis ad crucem affixus fuif-
fct..Apparct ex hocloco angelos , & animos noftros
nullum prorfus habere corpus. Vtrofq; enim nomi-]

iftimat difcipulos non angelum , fed animá aliquam,
qua ex altera vita rediiffet , putafTe fe videre , quem

uifo in nedio conttitiffet;altera ex parte dubitabant;|

À.

B

G

D

E

carnem,Cg" o[fa non babet, nó tantàm fignificat carnem,

pandum offerebat. Nam pet fpecié genus intelligit.
Perinde enim eft , ac fi dicat ; palpate ; & videte me
fpiritum non eíle ; nam fpiritus càm corpus non ha-
beat , palpari non Fotc&. Argumentabitur fortaffc
fubrilis aliquis Dialecticus non bene probaffe Chri-
ítum verum fe habere corpus. Nam poterat tactus
fimul , & vifus difcipulorum falli ; ficut oculos fuos
putabant falli, cüm fibi corpus humanum videre vi-
derentur, quód verum non efset corpus,fed aliquod
fumptü à fpiritu phantafma. Et ficut Abraham,Lot,

tangentes etiam angelos;pedéq; illis lauátes,& cum
ipfis cibum ; potámq; capientes deceptos legimus.
Noluit tam argutus efse Chriftus , populariter,&
conuenienter naturz locutus eft. Natura veró ita eft
comparatum, vt minüs ta&us , quàm viíus in diiudi-

Lucas fpirirum appellauerit, Cum enim dicit, Jprritus|

: M X . :
Tobiam , & alios multos non folüm videntes , fed| -

r

cando corpore fallatur. Nam &,cüm aliquid videre

]tando,quam delendo fabuertit.. F'wult itaque fic dibum, quafi

. jDominum apparuiffe Thomas dixit;Nif£ wittam digi-

nobis videmur , quodan verü fit corpus dubitamus,

exploremus. Nihil tutum eft herefi;nullus tam per-
(picuus locus,quo nó abutatur; ex hoc ipfo loco,vbi
nihil aliud agit Chriftus , quàm vt probet fe non fpi-
ritum , fed verum efse hominem corpus verum ha-
bentem , Marcion non verum habuitse corpus, Ícd
fpiritum fuifse colligebat. Interpretabatur enim vt
lib.aduerfus illum 4. Tertulaait; Jpiritme carnem , offa

bentem videtis , quafi negatio 29 »on8 fit in fecun-
do etiam verbo intelligenda, In quainterpretatione

foleret , huncintactum relinqueret. Marcion , inquit

eradere de Euangelio fao moluit vt ex us qua eradere potuit,
nec erafit, :/ld,c]me erafitant pegetur erafife,aut merio era-
fiffe dicatur. Nec parcit niff eÀ& qua non munms aliter tnterpre-

fpiritus carnem,ez" offa uo babet, ficut me videtis babentem;

bentern e[Ja,ficut €* fpiritua.Et qu& vAtto :ortäo fitatts if]ins ,
ciom [impliciter pronuntiare potui[fet,quia [Tiritus offa no ba-
bet,ficut me videtis non babente ? Cur autcin m[pellui eorum
manw ,C7* pedes faos offert, qua wembra ex offibus conjlant:
$i offa non balg;!mr, car adncrs Et fcifofe quia ego F;m quem
ferlicet corporeum vetro nouerant ? Simile quiddam Cre-
gor. lib. 14. c.29. de Eutycho fcribit, quem hocabu-
tentem laco eodem loco conuicit. Mira,in quit;ef? res

ptalamm corda à dubietate fanata jïmr. Qi enita deterim
dies poteff,quam wut boc nobis de eius vera carne dubium frat,

per quod diféipuli eis ad. fidem ab omni [unt dubictate fepa-
de fides difcipwlis eims confirmata eft , inde mo[lra deffruitur.

Tracat hunc locum eleganter admodü & fcité Leo
(er.1. de alcenfione, & epiftola 72, & 97. Euangelifta
Chriftum manus, ac pedes fuos diícipulis palpandos
obtulifse dicit ; fed an re vera palpauerint, non dicit;
itaque relinquitur queftionilocus. Quzftionem a-
pud interpretes nó inuenio, nedum folutionem, fed
credo ego veré palpaíse. Et quia ita Euangelifta rem
|harrat, vt id tanquá certum praterire videatur, ratus
fore neminé, qui fibi perfuaderet quemquam, pra-

tedgifse. Ac meritó quidem ratus ; faciat enim ex fe
quiíq; de aliis coniecturam, quid feciíset fi eo fuifset
locojidq; difcipulos feciffe credat.Et quia apud Ioan.
C.20.27.cutn dicit ; mfer,dgimm tutim bac,e27 videma-
inne meat , C77 affer manuxa tuam , C9" mittein latus meum,
non dicitur,2n 'Thomas manum in latus miferit ; fed
tamen , vt illic probaturi fumus , meritó creditur; &
videtur eadem etiam horum difcipulorü effe ratio.
Ác fortafle quod poftea narrantibus diícipulis fibi

tum meum in lecum clanorum,qg7" mittam magnen meaman
bus tetigise. Quid? quód illud,quod ait Ioan.r.epift.

C.I.1. Quod fuit ab initio,quod audimimus,qnod vidtmus ocu-
l.-:my?m,-qmd perüeximm, et mapua no[lre cotre&lanerunt

manum adiicimus , vt ta&tu quafi certiore reíte rem|

non babet, ficut me videtis babere, id e(t (icut me non ha-]

tanta acquiefcebar fecuritate, vt cum alios fcripturz]
locos, quos aduerfari fibi videbat , fpongiainducere|

Tertullianus , quedam coptraria fsbi ,illa credo indnflria

ad (ritum re[feratar, ficut me videtis babétemyd eff non ba.|

valde,quam affruiz vt inde nobis dabietas ]ip?at,vnded:fä- !

rati $ 51 enim non boc babui[fe adflruitur, quod oflendits vu-| -

fertim Chrifti dilcipulum , prefertim anxium, & du-|
bitantem oblatas ad tangendü manus , pedéfíq; non|. .

latus eins non tredam, Yoan.20.25. propterea dixit,quia|.
illi difcipuli affirmauerantfe Chrifti vulnera mani-|

de verbe vite,nó immeritó multiantiqui, & graues au-]
ctores ad hunclocü alludere purauerunt;quafi Ioan-1

Hsretici
olim quo-
modo hoc

loco abu-

terentut,

In c.19.Tob
vÉ€r.15.26.

An difci-
puli corpus
Chiifti pal-
pauerint.

ais

T 4
d*

nes fignificet fe;ac ccteros Apoftolos omnes Chrifti'

poiï":ww

us

417

IOAN. MALDONATI COMMENT.

418 j

Ipoft refurredionem vulnera contge&alfc.a EE efert
Didymus Alexandrinus in eius .lo.m Ioannis cómen-
tariis? Leo quidem certé ita fcribit epift. 97. c.5.pa-
resinhoc Thomam , & czteros Apoftolos faciens,
Et ex vexíu fequenti magnopere confirmatur; Et cum
boc, inquit, dixiffetyofendst ei manus, G pedes ;non fof
lum ergo ad videndum,contrectandümq; difcipulos
inuitauit, fed manus etiam, pedéfqueporrexit,quos|
ofteníos vero fimile non eft difcipulos curiofos co-|
enoícendi Chrifti non tetigifTe. Adde quód fi non
iterigilfent, ideo non tetigiffent , quód fine ta&u fola
infpectione contenti credidiffent ; at non credide-
runt,vt ftatim dicitur. Contra tamen Hierony.fentit
in epiftola adueríus errores Ioannis Ierofolymitani
difcipulos aufos non fuiffz tangere putantes fpiri-
tum elfe, ideóque cibum Chriftum petiuitle.
4L. " fdhuc autem eis non credentibus , eg* smirantibis
pre gaudio.) Ia Ícribit Euangelifta difcipulos non cre-
didile, vt culpam extenuare videatur , indicans non|
tam obftinata contta veritatem incredulitate, quàm
defiderio veritatis veritat£ non credidifle.Sepe quod
maxime optamus,minimé credimus. Sic Iacob cum
auditfet Iofeph filium fuum viuere quaft de grani fomno

nel.45.26.Sic Petrus à carcere preter opinionem per
angclum liberatu; ; m-*j?teb.zr quia veraum crat,quud fïglmt
per angeläm, fed, exiflumabat fe vifum videre, A&or.12.9.
Sic interpretantur Hebrei , quod fcribit Dauid Pfíal.
I2 5.I.Ip conuertende Dominus captimtatem Sion, fachi (amsm
fieut con[elati, av2 , ficut dormientes ,ficut fomni-
antes ,1d eft non credebamus , (omniare nos potiüs
putabamus, quàm verum efle,quod tam diu,ac tan-
topere optaueramus,Dominum à captiuitate popu-
lum fuum liberaffe. Quia ezgo credebant Apoftoli,
non credebant.Quia credebant Chriftum,quem vi-
debant effe, gaudebant; vnde enim gaudebant , nifi
quia credebant ? & quia gaudebant, non credebant.|
Et quia Reri non videtur polfe,vt credentes non cre-
dant;poffumus interpretari non credidiffe;non quia
non crediderütfed quia magis,ac magis credere vo-
luerunt.Similes eniim erát fitibundis,quiicüm,quan-
tum fatis eft, biberint,fatis fe bibiffe non putant, ad-
huc fitire fibi videntur , adhuc volunt bibere. Sic
Apoftoli , càm veram haberent fidem , argumentis
tamen fidei fatiari non poterant ; viderant , infpexe-

fiderant. Hoc illud nimirum eft; s/tiuwit amima mea ad
Deum fontem viuuwm , VÍAl. 41.5. &, ftiuit in te apima mea,

jomnibus;qui tunc illic erant, intelligédum eft. Nam
illi, qui càni Chriftus fuperuenit , natrabant czteris
vtique credebant. H Mu
Dixit , babetis bic aliquid »quid manducetur?) Non
ignorabat Chriftus vtrum haberent; fed loquitur, vt
| (älct, ceterorum hominum more./liquid quod man-
dacetnr , vocat ; aliquid ad manducandum aptum , in
quo experimentum illis prebere poffet füi.Suftinen-
da,frenandáq; hoc loco eft humana curiofitas,fi for..
te argutulé garrire volet fallaci Chriftum argumen-
to víum effe.Nec enim fatis edendo probaffe,verum
íe habere corpus , cüm angeli quoque non veris af-
(umptis corporibus ederint, Gen.18.8.& 19.3.& T'o-
biz 12. 19. Primüm quidem angeli edere quidem vi.

eugilans filiis alirmantibus credere non poterat, Ge-|

rant,contrectaucrant, adhuc fitiunt,adhuc plura de-|

Pfal. 62.2. Hoc eft; Qui bibun; me,adbuc fitient, Ecclef.|
24.29. Certé fi non credere proprié fümatur,non de|-

íe Dominum vidiffe,id eft Petrus,& fi quis eratalius,|-

A

iam videbantur habere COrpora,que véra non erant,

poteftatis fait , non egeffatis. Quod ipfam omnibus poft,
refurrectionem corporibus commiune fore dicit lib.
15.de Ciuit.cap.22. Quod & Euthym.in comment.&
Grzcus auctor D. Thomz , & Beda obferuauerunt.
Atifthuc,dicet ali quis, Apoftolis conftare non pote-
rat ; vtrum vere Chriftus ederet , an fimulaté ;quare
non magis illis Chrfftus probabat feverum habere

"

H
H

nonagere cum hominibus argutis , quibus non nifij

quod fubtile eft , quamlibet falfum, quálibet abfur-j

corpus, quam angeli illi, qui affumptis ederunt cor-
potribus,probauerunt. Iam diximus fü pra Chriftum

dum probari potelt. Hac ipfà ratione fe hominé effe
probat, quód humano cum hominibus argumenta-

C

D

É

r

tur more. Quibusindiciis, quibus experimentis hu.]

H

|dMeripta funt in leäc- Moyft,et Prophetis, eg- P[almis de me, Td

mani corpus probari poteft , nifi colore,figura;pro-
:greiïu,fcrmone',ta&u,efu,potliq-,ï?Hivs omnib? Chri-
ftus fui probauit corp*. Qui his n6 cótentus cettio-

E;ra querit, querat in aliis etiam hominibus,quzrat inj-

feipfo,que cum inuenire nó poterit, nec fe,nec aliü!
quemquam hominem verum corpus habere credat.
o 4 vftilliobrulerunt ei partem ['[es affi , eo fauums
meliis)) Quod ad manum paratum fuit. Nec aliud ar-|
i:bitror querendum effe myfterium. Et fi quid eft,hoc
certé eft, quód n6 vna fola fpecie cibi, fed omnibus,
que inter Apoftolos reperiri potuerunt;cotporis fai
veritatem Chriftus probare voluit.Quare fauum co-[
medit Dominus? rogabat Ioannes Ierofolymitanus
malé cum Origene de corporum refütreGione fen-
tiens. Refpondet Hieronymus in epift.adueríus eius

mella permitteret. üi allegoricum amat fenfum, Gre-
gor.hom.24.in Euang. Bedam,& Theophyl.legat,&

errores , vt refwrreflionem probaret ,non vt twis fanabu|.

Gregor.Nyffen.apud D. Thomam.
- 43. Etcim manduca[fet coram eis , fumens reliquiat d:-l
dit eis.) Quarei pfe manducauerit, fatis conftat ; qua-
re reliquias difcipulis dederit ftatim quifquis legit,
dubitat. Itaque miror eam quzftionem ab interpre-
tibus effe preteritam. Puto voluit Chriftus,vt diíci-
puli veré poffent dicere , quod poft eius refurre&io-
nem predicantes dixerunt, AGtor. 0. 40. 41. Hwnr
Dews [n[citauit tertia die , eo7 dedit eun .m:m;feflugs fm,-
nep emni populo ; fed teffibus praordinatis à Deo ,nobis q»
manducauimm , «* bibimus cum illo, peflquam re[urrexir|
4 mortuis, Voluit etiamfortaffe , vt exreliquiis , quas
illis dabat , cognofcerent fe veré aliquid editle , nonj
fimulaté. Voluit preterea illis oftendere fe nó quem-
libet effe hominem;, fed Chriftum qui cum illis antc
mortem edere, ac bibere folebat; ideóque more fuo
cibum cum illis communicare. Voluit & timorem
illis hac ratione tollere , oftendens , fe cum illistan-
quam cum notis , & amicis agere , quibuícum ede-:
seraelsbertét. — 779 ^ 08 :

paullo poft exponit; Quonia necc[fe eff impleri ommia, que

eft nunc re ipla experimini vera effe , que vobis ex
Prophetis omnibus predicebam , fore vt traderer m
mans peccatorum , vt moreter, vt tertia die refurgeré.
Quod tunc me docente nó fatis credebatis,nunc ex-i
erientia falrem docente credite.At quid fit ; e»w 4d-
ïucefäm vobifcum, aliqu&to eft difficilius.Sic cnim lo-
quitur,quafi tunc,cüm ifta dicebat,cum illis nó eflet 1

debantur, re autem veranon edebant ; ficut vera et.

- Erat

44. Etdixit 4d eoss H &c fant verba,que locntus fum ad-
. |vos, eum adbuc effem vobifceum.) Quaz verba demonftret] -

Chriftus autem vere, propriéque edit, Nam , vtait| Chriftus.
Augu&mus ferm. I47.de tempore , qüäd manducanit ;;ä;ï-
coinedit,

"

x du u 2 E L m tf
iil

E n UREt. a

OWT

| i uj
h qui
menpr
naufera

. fortem
; n ]
ii
älml
ïmepr
Dütttim.
vtlb
Detitni
Prople,
p Ifaiaï
(ne dl

ütum

I &ionisd

; ï Puhsäpp
: N»MS derc lta*
2

; SIS;, C'IO90 CUI

" MH d
ia

Mu
Md
tl
Rüerus.
MUS
muïc;qmæä
TU lers
Vütrut r
n Cs
XUS honi
btf
o ej
Vomenn;.
Tenrs h.
a.
W'ï* C»m

um eema ! ]
. wh*.)& kïülo—: l

1
I^ota ! g
aSQUPTUE f
Mtleecii

W i
t Mhara .
J P MAMr
, "hc"h»dlm

^T VTAR
'?æ""*'!tmw |

"r
f
LIITI
"

Md
d
*w hnML

&* , !
"U. Ud m !
- .a 'jguni/ !55)(

4 "n
B ml |
E «--Wüï*llü-:s
TU

"
F gt a
, u lh
' »X-M Md W
£l l
[ ml
M V A Q

a A
il i

& t ! | |
",fp naeto n !
stdghä -.A;x; [ :
| |

»P4|
, ]
Li d N
! AE u r " i
E LEIUIm,
t ;ä
obl
& V ,

[

' j
1 !L ,l / l
p
r 'Tc'i't';
pum
, ,'!.JOJJ' ah")i

TT MPl
Id
W

" )
d
«t t G
n l J"
"d |

R
TA

'ffMM ';";W"ï
j .i v :g!f( 1!)21
(

"
"
J f
i a, m

r

—

*
a
12 i
"
at
p ^

i

g m

MW & W';;

llll
Al

410

n

!

Caluiniftis
omnia fá-
aliain .
[cripturis,

Pfiis. 1. f.

IErat fané cum ipfis, atque id iplum agebat, vt fe cum( A | 4ufem eos foras r 'Bcïbdni«bg;g-,'elguetiixiiiz.aniätffa jlm '.äeþg-
illis eff2 probaret; fed quia no vütato hominun-xmo—. dixit ei:.Effaflum eff.dum be*m-älz'tærgtfzllzs",fecgfi:t".gbïezs,w
do, quemadmoäum ante, cum 1985 erat; non ita, vt -fe'rfl'»amr m celum.. .annqu'am hq;*,. vtin A&m d,edf*'f
cum illis femper verfaretur, lemper Flbum fum?reg', rabimus, probabile , non neceffarium argumentur
I(emper eos videret, &c femperab eis videretur,indi-| |eff. — s at a .
cat fg cumillis non effc. Quod rgfït& Gregor.hom.in 4j« Tmnc apernit ilis fenfum vt z'nfel!zgefänt[fwþtufu)
[Euang.24. & Bedain commoétariis obfauarunt. Nos| |Nimirum ante dillerente etiam eo nó inpcllegcrax;g
enim cum ipfis non eratiinquic Qregor.qmbgt gr.efm cor- (uP-ra C.9.45. "t ls igrzargbanf verbum .zj'lud; qy-' qu.: ve-
poraliter apparelmt ; fed tamen iam fe q??mm— 4/)]:5 dt'm;gd!sd ? latum ahte ts , uf non fcnt:rf*nt :(Jml ),0 f':mebmt;mm m-
4 uorie mortals corpore CAYDI :mmsrtdl:mte,d:flabat.. & Be- :'em:gare'de boc verbo. Rch fgr:.i)tl.lras euentus ip Íe in-
da, eum «dbuc effem wln[iü,id,e;(i? com Adhuc e[fem incarne| — |terpretatur;ac tunc etiam C.hmü'o interprete opus
mortaliin qua efts vos: Et cum ulis .quu.l:m,pq/?n quam re- B n'obfs eft, qui dogcat, qua ratione euentus cum pre-|
TA&or. 1.3. [urrexir,fm:;quadmginm diebw(vt legitwur) c.xt/nämpngcor.- x di&ione conueniat. Ác ne id qui dt fagxs ; opus pra-
| poralis praeutia , [ed mon cuim ilba fwit confortio mfirmitats| — |vercaeft, vt oculos nobis mentis aperiat. Hie enim|
hutane. Quod eo magis obíeruare C.atþohcus leï—-- eft f'f;n fus , G-fi d 'ntvoiEey asv làvvoun. Ti ewoievo] x
- Ixtor debet, quöd ad gtauiorem fäcmmcnn&mhan-, : j)gaz.cp-cfg. Tunc ap"eruit. eorum mentem , vt p.oiïcnt
J;|itize caufam tot hodie aduerfariis agitatam maxime| — |Icripturas intelligeres Prebwirt fe videndum oculis ,in-
Obie&ic|pertinet. Obiiciunt nobis heretici Chriftum ver&.iu quit Deda, [zræb»ig manibus "cawre&gndum. Parum eft;
ï:,;ïf;ïa Euchatiltia eíle non poffe,càm in celum afcenderit,| — lege,commemorat feripturas , €7' boc parum cíls aperuit [en-
Jüuchai- |vnde fe ante diem iudicij.dixerit non redicturum , &] — | fwm , vt qued. legis iitclbgas. Noftritamen Caluinifte
*f*?m d- [nhanc fentétiam multra minimé neceffaria féripta-| — | iihilin fcrip,turi*s"'difïxculmtis inueniunt , omnia in-
L ^ — lee accumulant teffimonia. Qu vt fingamusvera| |vellieunt , omnialuce clariora effe dicunt; càm nec.
jéffe, nihil probant. Efto enim dixerit Cï;ri&us víq; C Chriftus illis profecto lgguatur ; nec fätz.s..länä.mcïn--«
ad diem iudicij nobifcum fe futurum non effe,quo| — |:em habeant. Sedilli fcilicet pedibus Ícripruram in-:
nihil clarius dici potuit: quid probabitur, nifi Chri-| |celligun , illud enim femper in ore habent ; Zucerza
(tum nunc non co modo effe nobifcum, quo tunc| — |pedibus meis verbum tuum, — l Es
j erat; viibiliter, familiariter , vt cum eo collpqætere- - 46.. Quortam fic färf[:mm f:&'l-"-, Q frc apamlm.cbr:-.
fmuh& " mur,ederemus, bibercmus? Quid? quod dixit ; .E(:e Kum p o refurgere à mortuis tertia dzt.')/ Ch'üüüt??
m ego vebiícis (am omm&u»s diebws vf2 4d ('oiïfafn!md!lgntiïz f4- pa[ïu.ru m fuiffe tam n.mlta prophetarum erant tcfïlg
| Iul ? quod etfi alium, vt illic diximus, habet fenfum. monia , vt longum etiam fit commemorare. Totu:
tamen Probabilius pro noftra, qqäm illa,. qua herc- Pfalm us 21. & caput Ifaice 5 & Dgnicl.g. 26.'.de earc
d. ! Jriciafferunt;pro ipforum fententiaafferri poteft. — loquuntur. Dc rcfurre&tione vbinam pradicta fuc-
: ] ^ Quoniam necee eit impleri emnid , que /crtp.m [umt im pt,mxxiüs apparet. Sed & de cailluftre teftimonium.
p lege Mofi , e prophetis , 7* Pfalmis de me. ) Ahqlu*a,n'do D xllucï eft, quodPetru-s,A&or.z.gxr & Paulqs AGor.5.
. d- totum teftamentum vetus in legem , & prophetas| — 55. citant ex Pfal.15. 10. Non derelinques animam meam|
: |diftinguit ; pfalmos .Ctiam comprcþcndgns nominc]| j/m mferno , nec da&zf.;þnäum tuum wdcr; corraptinem,
n proplieta'mm,vt;lnw dwofmf mdnddtu;?muerja lex pnebo Et Gguravl"onæ cap.2. r. qua miþr fuit proghet;a;,
] 20 Mener Pyophehe, &, bec eft en;kmþxlex,,(y* prafket.g,,&, nep| |aut pluïs etiam qgodgmmodo,quam proplïf:taa,qqxa
* dvmi falnere legern 5 aut. prophetas , Ma;th.g.x.y..äc 7..12.& .|non verþ:s rem uidxdabat ; fffd demon&.rabat. faétis,l
- 122.40. Aliquando pfalmosà prophetis diftinguit,vt| — jvt exponit ChrxPcu.s Matthæl 12. 40. Alia qui volet,
lhocloco Hebrgorum confuetudiné fecutus, quorü| japud Cyprianum in libris aduerfus Iudzos , apud:
| notain tres claffes omniü librorii diuifioeftin tvin| — |Eufebium in libris de demon(lratione, & apud Pro-
| legem , o'N23 prophetas , & o»an3 hagiographos, in prrüg*n inlibro de przdictionibus multa, & facile
quibus Iob,Salomonis opera, libri Paralipomenon,| |reperiet. u u T a
. |Daniel, Efdras; Efther, Pfalmi, vt in prologo galeato E| 47. Et pmd:can p nomine eius peeuitentiam , C7' ve-
Hieron.tradit.Quando hec Chriftus difcipulis dixe-| — |mffiemem pezcatorum. momnes gentes. ) Oftendit quis fit
rit, cm adhuc cum illis effet, non dicit; & efteredi-| | | mortis, & refurrectionis fuz fru&tus , vt homines in
bile fspe eum prophetari de feexplicallevaticinia,| — illum credentes , & anteadtz vit peenitentiam a-
quamulis Euangelifte non omnia narraucrint. Szepe| |gentes peccatorum remiffionem gonfequcrcptur.
mortem, ac refurrectioné fuam difcipulis antenun-| — | Nec enim fruftra mortuus eft Chriftus ; fed fuit ex|
: riauerat, Matt.17.22.23.& 20.28.Mar..51.& 9.31.Luc.| 4 alttus a terra ,id eftin crucem g&gs vt omnia g.d fe
2.22.44.quibus etiam locis probabile eft teftimonia| — |traheret; Ioan.12.32. Hoc etiam i p.üun. ideo Chriftus |
de ea re prophetará protuliffz,quo magis difcipulo-| |dicere videtur , vt magis , ac magis difcipulorum fi-
I rum animos confirmaret admirantium , & quidfibi| |dem cófirmet.Nam etfi fcripturarum id teftimoniis
) verbis illis vellet, vt ait Euágelifta,non intelligentid.| |ante probauerat, & obi?&a Rræfent.ia. corporis fuil
Id ergo nuncin memoriá illis reuocat, vt faciliüs ex-| F |reipía do,cu;rat; tamen ldgo incredibilis viderires
perientie credant, cuim iis, que ante illis CXIIJOfüCl'at, poterat,quia non ncc;iïän»a. chFt érgo n.ecclï"a- L:
Prophctatü teftimoniis conuenienti. Sicolim Deus! — |rium etiam fu*1£Te, & guxgie'fn quhcc ad omnium fa: |
per Ifaiam in re fimili populumalloquebaturc.48.6.| |lutem hominum, qul,xmfï ipfe moreretur,viuere nó
Que audifli, videsmnia, Placet quodà nónullis obíer-| |poterant. At vbi hocà prophetis predictum: fuerat
uatum eft , Chriftum hecverba non primo refurre-| |przdicandam in nomine Chrifti in rcmliïione.pcca
. J&ionis die,cum primum vndecim congregatis difci-| |catotü pog'mtcntlam?F ortaíle hog non eftad fcriptu- |
pulisa paruit ; fed vltimo illo , quo ab illis in cælum ras,de qulbus 'vcrfa,;.& 46..maent1-onexp fcc(ergt,refga
difccHä,diinTe.Nam & Euágelifta & hic, &in AGtis! — |rendü;quafi hoc etiam Ícriptü fuiffe dicat. Nec enim|
| nf v494c 1.9. cum his verbis eiusafcenfioné copulat. os4w-| — [necefle eft, fingula; que oportuiffe dicit beri, Ícripta
TC d (edete bic , quoadu[a induamim virtute ex alte, Eduxit; — |effe. Sedfi hoc Chriftusinter ea , quz fcrlpta erant,
i 2 a o o U

"—

$^ o€Gn

/

Hebraif?
mnus, quo ]
in verbo
2omé vet-
bale intel-
lizitur,

.., Curab
Hierufalé
initium
'predicatio-.
nis Euan-.
$clij.

j
*

3
|

l

i

1
i

|
!
!

j
!
j

-4

rit diximus apud Matthzum c.3.2. 6. &
"ifupra c. 1. 77. :

|

|licz przdicationis ab Ietefolyma fumi oportere,

^A21

IOAN. MALDONATI COMMENT-

n umerare voluit, fecit merito. Omnia enim tefti-

. : . A. o
nionia, quibus Chriftus hominces à peccato , à cap-

tiuitate , ab hoftibus liberaturus dicitur, & in me-|

[ . - . :
liorem quendam ftatum traducturus, ita mt-clllgun-

tur, Necenim inuitos homincs, & in peccatis fem-|.
per fuis voluntate hzrentes, fed peccata fua cognof-

centes, atque detcftantes liberatutus promittebatur
Gen.3.15. DeataiS.15.18. Pfal.2.2. toto Pfal. 109. Hai, 7.
14. 1./& 9. 6 & 1. 1. & deinceps. De predicatione

| Euangelij, cuius poinitétia, & remiffio peccatorum
duz, vt fepe diximus, partes funt , extat Ifaiz tefti-|.

monium c. 40.9. & 42. 1. & 4$. 1. & 49.1. 6, & alia,

qua apud Cyprianum, Eufebium,& Profperü;quos|

modó citabamus, videre lector poterit. Porro de

|peenitentia, & remiflione peccatorum,& quidinter

Ioannis , & Apoftolorum przdicationerm interfue-
Mar.r. 4. &

fnc,:Pimtilæm 4b !ereþl)fnd. )G. oäpþäæ'pguov, incipien-

tem, quod re&é conuenirct, i ante fcriptum fuiffet, |

predicare , vt cífet fenfus , oportebat me predicare

|peenitétiam in remiffionem peccatorum incipien-
|tem abIerofolyma. Sed cum dixeritnpuxB1va, pre-
|dicati, non conuenitaccufatiuus agentis pcrfonæ;

o

|nifi dicamus Atticum effe,& abíoluté pofitum pto;
jincipiente , vt nonnulli volunt. Noftrum interpre-

tem non dubiro lcgiffe dpzovloy,meipientibus ab Lero[o-
hma. V bi Hebraifmus etiam latet,quo in participio;
aut verbo przcedente verbale nomen intelligitur,
mapiétibus praedicatoribus 45 erofolyma;id cft fampto

ab Ierofolymis initio predicandi.Qua lectio multó

melior e£t. Vbi autem fcriptum fit initium Euange-

( nam & hocad illud verbum , quod verfa 46. prz-
ceffit, «v fic feriptum ef , cíTe veferendum non eft du-
bium ) non ignorat quifquis aliquid in facris litteris

'operz pofuit Pfal.109.2.Firgam virtutis tne ermttet Do-

tmimus ex S10ns dominare in medto imimicorum tuerásnemo
dubitat cum habere fenfum. Hoc etiam eft, De 5102
exilit lex, «* verbum Domim de lernfalem Yíai 2.5. Gc,Ecce
ego mittoin fundamentis $ion ldpidem,ldfidä frolm:iï,, engu-
lare,pretiosiwin fondamtto fundatisqui crediderit non fefti-
net, 1Mai 29. 16. & faper montem excel[mm aftende tu , qua

jenangelitas Sionsexalta in fortitudine vocem tnam,qua eua -

gelits lern[alem i 40. 9. & farge illnminare lerafalem,|.

1uia venit lumen tuum , e7 eloria Dommi fnper teorta cst.

| Quia eccetenebra operient terram , e97 caligo populos $uper

te Autem orietur Domtuus ,e7* glaria,eim ib tevidelitur,eo7

Jambulabnt gentes m lumine tuo,ey* Regesim flendoreortus
|fiu.Tfai 60.1.2.3.Cur volueritab vrbe Ierofolymitana
cuangelice przdicationis initium fumere facile eft|

ex limili quzftione coniectaram ducere.Cur priusà
Iudxis exordiri Euangelium voluerit, ita prorfus,vt
nec ipfe vnquam gentibus predicauerit, fed ad folas

Joucs,que perterant,domwe Hfrae Íe veniffe dixerit Matth.

15.24. & difcipulos , càm ad predicandum primüm
mifit/n viam gentium abirc prohibucrit Matth. 10. $.

eius rei caufam duobus illis locis explicau imus,pro-|

miffienes venturi faluatoris, nongentibus, fed Iu-

Ideis in Abraham,Ifaac,Iacob, & Dauide factas fuiffe;

quare voluiffe Chriftum fuam primüm fidem libe-
rare, & Iudais priüs Euangelium pra dicare , quibus
id cx promiffo quodammodo debebat, quàm genti-
bus; quibus nullo modo debebat. Simili ergo caufa
voluitpoft refurre&ionem fuam ab Icrofolyma pri-

*

À

T

e

D

F

ldefinitio teftem effe refurrectionis Chrifti, vt colli-
lApo&olm,
teftis] -
refurrectio4

- |quinobifcum fant congregati, m emni tempore , quo intramit,
' ! nis Chrifü,

AA

veniebat ; vtque fuccetfor Dauid eius rcgnum re-
ftauraturus;id eft ex téporali , & inftabili fpirituale,
& perpetuum fa&turus. £ro, inquit, coffirstus (um. Rex

ab eo fuper Sron montem fan£ium eims. predicans praceptum

"n D(al.a.6. 7- de frutfa vetris t pona fxnper fedem tuam

jAPfagi ii &meltiplicalitur eins imperiam , 7* pacis non

erit finissfmper [oium Damid , 77 fuper regnum ems [cdelut,

Wn'uda,(yj v[que in [empiternu lai.9.7.& rurfum, prepa-
rabitur im mi[ericordia [olinmn ,eg* [edcbir fnperilud in ueri-
tateim taberpacslo Dautd indicans , e quarens iudiciuns

|Mfaix6. $. Et[m[atabo Dawid qermen influm , q7" vegnabit

RC* fapits erit o faciet mdiium,eo7 wuflittam im terra,
Iere. 23 5, & itcrum; 97 erit in dte illa,ait Domsus exer-

difrempam ,e»* won dominabuntur ei amplins alienifed fer -

]otent Demino Deo fao,ez. Daud Regi[uoanem fafittabo eis.

Ierem.30.8 9. longum eft recitare omhia, indicabo.
lere.33.15.Ezcchicl.34.23.34.& 57. 19.Ofce 3.5. A mos.
9.11. Id etiam angelus ille afhrmauit ; qui eius Mariz
generationis attalit nuntium füfifra c.1.32. 33. Et dalit
il Deminus Deus fedem. David patris eius , «* vegnabit in
domo Iacob in eteznum ,e77 vegni eius nen erit finis, Regiam
autem Dauidis fuiffe Ierotolyme Sionem illam om-

ergoChriftus in eo loco regni pofscffionem capere,

Euangclij przdicandi; quia tanquam Rex promiflusy

vt confirmet ilud , eg7 corroboret in idicio eg* in iuflitia at|

ciftéMth , conteram rngum eims decello [no, " vmculaeiw |

Inibus facrislitteris celebratam nemo ncefcit Debuitl

3

1

vbi Dauidici regni fedes erat. At cur, fimulatq; bap-
tizatus eft;non inde aufpicatus eft Euangclium?quia
|nódum regni fui capiebat pofseffionem; quam pro-
Exi& nónifipoft refurrectionem cepitconfe&o iam
bello; & hoftedenido. Nam per mortem quidcm
ab co debellatum cft;per rcfurre&dionem triumpha-
tm.- Ante mortem milites, id eft Apeftolos; & di-
Ícipulos confcribebat, quod primoloco faciendum

fciebarfeinuenturum cfse,in Galilza potiüs , quàm|
in Iudea ccpit pre dicare.Confcripto milite bellum
gerebat,& qua(ip populabundas agros hucillacprz-
dicando duc&tabat exercitum, & leuioribus fepe cum
Pharifzis, & facerdotibus dimicabat pugnis; iuftum
veró prelium,quo totis cü hofte pugnauit viribus,
in quod fummam cóiccit rerum, in fola ctuce com-
máifit. Hle deftinatus ci ad pugnádum erat campus.
48. Ves autem te[les eflis borum.) Facit Apoftolos, id

eft teftes refutrectionisfue. Hzxc enim eft Apoftoli;

erat; quos quia melioresin Galilza, quàm in Iudza

gitur ex Petro Act.1,21.22. Oporter, Ánquit, ex 45 VITE ,
|
Qz" exiutt inter nos Doginus Iefus , incipiens a. baptifmate
Ioannisv [3ue im diewisqua a[famptu eft à nobis,teflem re[ur-
relienis eius tobiftum feri onum ex iflii. Ex ex D. Paulo
1. Corinth. 9. r. Non fum liber?nen fam Jpoflolus fnonne
Chriflum Lefusn Dominum ncftram vidi? Non ignoro
Apoftoli nomen miffum, legatámque fignificare,
ideóque duodecim illos à Chrifto Apoftolos appcel-
latos füpra c.6.13. vt diximus Matth.1c.2. Verum hic
non docco quidnomen fignificet, íed quod praci-
puum Apoftoli fit officiá,quod nemo meliüs,quàm
duo illi Apo&olomm maximi,declarate potuir.Iam
monui Chriftum hxc verba non prima illa rc(utrc-
&ionis die , fed illa vltima, qua ab Apoftolis in cxlü
difceffit, vt cft credibiledixiffe; & quia huius loci,&
A&t.1.c.contextus fignificat : & quia cft per feipfum
verifimile hec Chriftum abeuntem nouiffima Apo-
ftolis dixiffe verba;in quibus officij iplorum fumma:

- muüm inter omnces Iudgorü ciuitates exordium fumi

. 41.( [

u

1
1

: X (iof

^ verfa--

E ïl
) i
|

P ——j
1

42
veia

Xfolcq

- Mideir

E

hu (U
þm'n'om
ion d.
chograpl
qtuc d
i dic
g5 p
r
| sgomtü
TT
nE
bisil
firum;
Tois$
lum de

tufproft

piivst
Kdintug
lute n |
if ;
WWC,(CI
od
TY
CM
l'diOma

,&

ESUTUDSNE

i:" v oyr T - —":-" ?il]r' .
; ; duln n
t , : Mapeomg n ln v. lr—
m ILI. D u cnkilï iüdm, ?cm E
TAP O XXI "verd. PUR t aür dueg
. '*ä-, - A P X fus cü vc re rx AIIO.SiOnIECa lc iill" [nid iïc a-
M ROR j E edi. vfu: m s ass 3. lau -
b C induédi v jni eirtu imus. hriftus at u Ed He-
Bw N TWVC Sic, À. cau ufque in dó declar uorw?b'aliquamms', QU1brros.;7 :
TOR "um uoufqn " q mb UISINe
: ! - 1mis, | , Q x lt,m T0$ , u m lAV uáa
: Iü in corü an p tute d,gcf ud chlæcbatubrcllabcrc, N & nux)qä'
b3 tius hérerenti tes PORchordaU' induere ?giomatf? Vtraöiicmb;s adhærcrf'cd (lüocutä*
. ATR s r« : 1-...a yobi na
) altius ficilcc mus uus| aut viss du noo EUA AE Jl nat: : |
4-2'3 - uo al— é pDfO volu t pd - 9 uas & i(fimé jis lepar linc 1 g.
NOMS l6 eos 8. a0 s e- OU am, jiucki 'obis c Hin il.10
labatur, qv longé pr' ARUE iun d iffim Ms iur. Hinc (al. :
" veríaba cis axime € A. : nim E u imütrco imusi ; feauitt nti.pk cut
i veri ami i Iu Is dicit NCCC . e[fis " dullnL jummus, $ (cq. Éime 'f"tu,rf
b 1 : lemus orum lis di rat. : diuü in ! dorte e no ut ve 1727 s. *
W fole qu ofto nar uam «di rfis ii dum $ víqu tTienem [ic R pe ndina
- | icere , Ap ictum fenten diue nifi ites liéliene spwdorey 7 us i :
DN | ba dic iftus Apoi dic ([e fentent lp hod ndente aleditéi ibisp micos nf
Tbl | Chrc i53iabeo nte : m,coq eadem i uc te dait ma bic m o. & Ini 4ntur infft ( PA d
Hbl i idem sibi um Hnrem Vna, eac Ug fes, m | detrah 8.29. 6 tindisn isfedi la--
UOR Luca . de[n P nun : qc, üauim hta rqui 1(:11 IOÓ.2 , es f manis, - Claadia "
RLT TA ; idem uiean ibus p Iecitaii inonc d P luantu 1 A. piat. COR EE óhu iquit nüs 6. Pa-
CM $: : v Ti A am a t Lll 8 lnc * ne/l) j Sac tct n ER ;)gr,lq nüs
| . 1J$, C ori oclift am 1 is fcribi . Io. : ) ;i/ig 8.& s dlüa; A t et nE g.
V hat Hor ij temp anpeii a. N itis Íc fuif- decüf phb una it; vt idic bi tnilita teru: neg
fs iito Eu i& apiasiet. a tui- iplor fa-3,- 6 vt Tibi tn a gon poterum.
H n cam lOC!"':Lopï"*mda ficin Chrilto ?**&narm* B df;fuf""*" z alfa*dlxïfaturcs*-ï tiam RA gt
Cj | cfïam& (cmel,v & víquea calum FEuïgchüat expo- -cbid ver.9. armis Pugcs e [4p 'eg c.ZI-If'-;Oquim*' '(" : |
æme::u:m':szt,; ique imnla » ?.,:cnfulof:] bis Cac.ld agabat ,'bvus con- .äiuiuls co.;ddbo 7/;6;2/- 'v(/Z" fl!P.S .yq?ïl 1?ïiuibu5 Ipie 1
,.M,!mwï hz à ftatim ft.auo iribiw ormniDu batu T Ego : ldm'J . dasd ii pntDei : t,eff ! j
.j | 2 s reft,q iti lum fdl-c 1iie, mnes. As dä':" aíun "u inqu;q. Bs
TUb ca5 Wntere ls narrau in c& h exor lude- ia a, fed arm dütw , i. Hispr -
TM I u . fe. . 10 Chri vbin icam C ap" &t 04 Fa ts uitur, »fai. g2. Vébos t !
; Cop do & v chc incbat V0$,4d h.IO ind 6p e li | n
uerit; mo idfet, ieuang | pertincb. at 5. Matt urus ixit fe du As tibi, Ne
LUE | u uo ndi bi eu TR per /a Crat, obis. »natu T&CH; erco 'bto f1bt. i i
5 Oi | d rebu IH9. HO : 1mà ius,que dmodü Iquoqu tudinem , uerat, na ego p L VET
ia l etisre! Breu uifh eiu maat 4que rtita arma 34, d facta 7'm
m;mm:em, | 4 fe -Iam. ad nho nem : Que 1aC- d -wfo im füuos , eman mere te 'tATB,CO
| M . r1 a A üo , . à am 21 1iiu £0f : nme V nif4 *
" uml s * ba:,i-:ioüC mf r;Piïta quï?ün*l feggäna eziaffïm Sarumn äff"rge'x þcie WM? te blie n cicrf**m ) ;'Zia'e*'w ,(ïfï | |
f | - -Ioa C ulc i : um i ides À 'bvededi p5 41 "deti hr ,
4 od e. l P de : 165 q Íct tan G ide e n gnu /"rág 4le
tj | 1 FUH OE iun de imas orm euppec nen od idicen réu TR
Wa L : on h1 Elc non xum j 9 | E Oq ».€7T i j AR U'f $x enF ' me.lI.
Áfetah at " e : | rox! Op m, £ r bws, , n Ierem:
P tb a. rap bunt ; (ed P : fi) ; £orts rre4 ncibt | Q fe. ;
" : Gcog deícrib (unt, : 1747 A. " * 4mff rincipi né (e, Derens Loreth
l ( . s : iun M et ht eri l mu 1 dd: OE duerf llün [tät -
A tcabo, : curate icinz : um Patrzr x HAHTEE Com bus I t4 iIntés vt f 1441 "UA TA
. | cu |tCa V1C : um PA ttf&ï u egi labun ; i Em fu. 'þaþS"rv :
t mos, : ? circ nti vsiffu ntens tej 7 vÍa ram Rec Et be cit Dom faciem ntibes |
T ua inou itfo 2ro P'as ante 4,C7 5 &. dict di f orem fro 6 '
"m : q ing »itto pre t5 D er lo terra. m, ede arem erim
vesuy Ora f ecce eg lis. D | Ind&a, «7* 3. ao m o fec 9.X ; ii u aLi - u |
PEWIN 9. E ftol Iná« A&. 1.5 od v utA eg 1$.2. tem difacien 9.9. — !
i toyl 4-9'( f APO 0i as : tis qu O q »19, & ..—.-j;'gn i df' ! . l's 3. : niam
..t..-;g; : C1iCc 45 . t LUC faClc i $ Cg xj 18' : (/ r läcenz - hlc l tha 1
lus : 4 SEPETOE FE QIM L cn- bus c vt m num, oliu ! :
s RQV;QJ P' Ie?"f 3 N , dlca ism d-fcr . 4cic m, , ora D hän m b P o
", lg m erra, " eriu n a f nte E uee Bet fita ab — T
d uridisisie wn t qua . Fes 1VOS ni- dama 4f;6 4tn nte tem ai haniá ,
AO m o ï dvlüm r*dcnb | cít. qu (*ns PO. 'Ftai etuas 3f0"'('; in Mo : b t au t1.,|Bet a
T 4 (70 eum . tam, Pl'æ. E À ' nenm : tem eo , 1n fta "! : Lbd 3 uüant X
v D is iftare ] od m mit et. ria ulDip "eof ?ed ? 485 icinam Di fef];*: ii falem «
TO Ut bis ift oquoe &umm bor fuütur ts Eduxi V1eina: imus. sU e reli- leraf. t:
TuSN ; €g fan icorro àm fi ET O. lymz j dixi A. t.12. faluá i]- | diftatet;
APU TE M du us r M rofolyn Po d » fabbari (alu il-
— . $ )r1 imon 13 , q vent ; ctia. . R Ie 1 as it Luc (ab 2 b]S m .
Is Sp ftim graua id eft vents du us fuil & ali at st :[to lij |- v
Ia ! vob cte lorc g t,K for ce I, I. Vr efe lii mille; a (ceri
| em maiOr: veni I Ác Grzec ;Mar. 11. lyma * is di lij mi lum à Vs !
NI .dum d f uro has 17. Il. fcns : iM 0(0 y AE 1ner sa 1) É Cceiu itá- |
MA N i -fut : tE h, ; r " iim 4b . Ict , I) 1C€ , Quo : in l m !
T ! f pro f; V Matt er lti et ; vrbe 1uantü icebat, g iiLus 'rofo y N
um . tur p retur ; res d P Mu t uat re liceb: ó Chri alero iret tur 1
sj d : (üm pone itinterpre: it, quo u voca id eft ; qi hicere. Bo o intra r |
us ER 4 fum p utin ddidit, onve Patris phe- 1 onicc tant. Wa ame ! (æpc !
...... r , eritin pl m um d Pa g R
ss l G.nAlac fter v um fenfum mlgïi | ropne- »10 fuiíle P Xit, e& ,ne r fibià d E
.,,æ?'::;-".u-u Y We no futur . us c & Pro cr P Eu. g [nls l' ; edu À l ,bat, : & 1 p taPu $
d | B . er intuit ittam. equP» IS; & - : lcp.a iíÍcipulos )jici nó x crat, bat, v $,& : |
v loxea hicp ratin A PHERA àDatr é&us, $ 6 difcip (pici icinus c i habe itus, :
Ym MUMN ; .P : me h legufn L. ulaa - hyla ' 25. 26. fuïus ; con P uc V1C A ibl 1 at Cdl , " (ï
T di&un odices fiueq 'tTheop 16.24. ^ . purt bem 151 m : set FER
nf d | LE 1Co r vt T icl. 36. cen4 . BETRSER I locu itium en ia mon . Nan d
" ] un fan&u tat echiel tatur fen na eds fpitiu uia m« lum. ifci-| - l
2 lt ,. . fan La. itum la ifus fuc Ez im citatu: rat; . | $ &q ho [ jexq in cx co di )
iritü iritu milit ]. 44 3- incamc iritus erat | -bam? [atus, imus;ec m1 cx lo dinann
- [0&1 | / j5p «ur SP ro Ifal- 4 ?. inc As Spiti . t ^quent docu dédu iCcüaue c : h 1ma ]
— ]&um : Ízpep imant, 234 17 AU SpIEIU Na -frcql .26.2.do den cuq ss a
dul | jiffum sizp iftima G. a. ia Pa 6.7. IN C.26. (cen uo 1fec , ulis
v um ssts n exi od.Á 'ot, quia :46.&16.7. iffus atth.c. sada litate q amen diícip ;
E IPatris v hym' 8 qu itrOr, d & I$.2 prom ; M adus ille facili ere, t um iec mi-
ezum | t 1.2. 28. arbi 14. 16. us pr. türy — a gr :m ille endere,- & ct neci
MU | cet. IOC . tcgo 14,0 1& 4 ba A ua m s a(C n dO cf,
: ! | an.i4r fai mitteba quam. ade itibis -adie der
m 3 & fiue, v vtloa Iritus om hri- E potuit cader tiousa ra Ícen - VECTCEUT.
|tiam; miffu tas 5pii illos hetize, i- pot fufpi m te tcrat, à terat, vt "ccatii
pR | [& à fe pro 'ophetas é per ju£que refpi ulis fi antum v du Qs LOv
&à F er prop axim bantp ieini rclpi- du o tubd- ss r : non
Miv | : 1p 1m céta vatic! ifMüs qua; OfC,V do aíce wen xit ex, ) ] nge J
x et ; tame scorü hetaru ius Chr ifto.& lloqu diu 4 bene orieus,a ric
u . | | Chrifto, : p matu 5 orieus, mo
E fuerat; omnce dprop ispotiu im Chrifto. :(à| lco ; qua bus f i mor ic Ifaac NT
aol CR | Inquem fia P Patri P eiam . n fé .Culqb f35 manibus t,qui icit. Sic 44X
1040 inquem uc i(fus aute Tan uctü EC AT CCf , dicit. $Edv [t-
" i, - & . at ; 1taq mi ato te,q O- t eleu : tpa . nc i(Te Gene nus
J at; ro D tente us pt | Ete It V iis be ixiffe G oran x
n5 N 1 ftus et (fetaP Iceretur. i Dromit 4 1&0 TIE FCC fihls iedixi [ Dus, s daba &
pl 1 dunm e dice Lprou s fai isnon eft illis.T biens tur benc iauitma ipulis N
x o iendu Y£tus -aclet ntus 8 uis eit al du r au1t 1 Ipu m,
M "- ! cien fan& : ara SPl . MMENIST 7 'editurus ijs dicitu tem lci « ditc iin calu
a iritus ii dug erat TEV sim tedit hilijs, item uatmn inc -
: n irum jia ia promif ic Iaco ; Quoá: johc átes Iu bulus
, «-13)!, Wgc ,Aïl..'w : d lcn CUI 'atur t ql ula P a LE : HC 1 2. ; dl&l ()fa-t bP o
FUPT | a a utvcyus rj;au jaut q exoli- 49-.1. bene bant dump 0d.17 ,
T LU 13 | c impet dicitu iffus;a texp iA t is. Sole 'ádm, imus, Ex ia b
m u 4 . |Patr tr1s dic romi a, Vt C2 im F 9 fuit, iis, intet legimus, E; s duce BM
, ub : iffus a iFilio p folym dl a nemo ftulai fem Fa Ifo - pentes UTR x
r f ii mi (edàF lero chï ; lv.- lg tr€ po vt Mo fec crunt g lum ro DXRS
m * X tre,i1c aue. — t4te ) ncte rofoly a Da llere, wbat-' or , fecc icum temp 3tà oper i. d
TL u à Pa ndusà Patre. disetedis Sane s Ie , 2 ARA N ugi inor, blicu 0Ge irgil. 1. ;
! lf" | lixir.DIO tco tcre manu citas pug i ipu ! vtp D VT i
ia | ctran 'fcd"em dixit, p lueri HHREES m alecit e$, Opu -juti p ; yaidv , .hus-a,cud* |
ÍAAPA P ABten edete jyrem vo íanctus Chri- a Àm omn: & vcl a C ss , vt alius|; i',
" Vos $a f obre in eos ant b N od&«c : dffm'( epla . d « N UNS 305 |
" n jLo lo m nec /gs ex rat uo 1 IC av &pra .l rá P u1] l
( um ir Act. 3t*. Qua »ritus 1 lites inftar e 11. Quc De Va id fidera :ulo,qu !
Y atu ; 3U*. lrl Mi n !HB ]U& X $4 .Pat .3-t !
«li ; C e 3 C Sp TU TRAPS é&tus i ili naturd,q Ocet x nden cimusD.P imoth.z
u C i iere;. ilis cor iritus luit crg foft, - elum e. dupli Edciedu As He
ia nz maneti iffici i. Spi Nolu i Chry ij celum: € do& areimmó .
r.gn'j-c B (ma ft di turi. bat. &e Chr i- dixit , os dc leyare i EO w
L 'CH | , nün c : uolïa . 's dä a trc on illc 't- & n i l]rls n od rr 4 : xiditeb.. a
tolospp" . | i tut, CXp o r illi rodire;v itur cur p ]- inus ait; inan ..
us fto reg uia ri iem pto lligi «lto ap Hj Lau ilocop MABKASELOE X
A Ü 1 In., q aC1 : )nte m ex iigdui j hi ; '
"m 3rm(0rïincrmes xdniCit. Hlncln 'ui"uc; armis, läa?icm Bu EEE
vv anifl 1 c — a
u^ | $ iuO hom. fanct r D
T tc ha áquam u
mähu ?qþmi : | dD. T 5piritum illo ïaq.u jqu Fbat $u
g ! apu bis5p de tloq
,cpov b n ' . vcr w irüln lïü&l DHSAUDSE
, iif : mi1s la nimirt uc co
?,3' ! hd ula rq
,aïl-;yu,qb,f]u; : larit;q us , robá
'x)þ,)t[ i l! "4 : .r ?
J;L«l')"ba,&f * b.us us : T
ïüu.,gipf"m | 0 R
ïfïfmlAPo'
, p

414 .

]OAN. MÁLDONATI COMMENT.

426

st. Et fatlum eff cum benediceret e.) Poftquam bene-
dixitfet. Nam etíi Grzecé eft ày a «UAclezv,cum benedice-
ret, tamcn pro praterito pofitum arbitror evAcln(s oc
cüm benedixiffet, Et quia vero fimile non eft priüs|
aícédere coepifIe , quàm benedi&tionem abfoluifset,
. & quia id indicat Marcus c. 16. 19.cü dicit , £t Demi-
rm quide Le(us po[Tqua lecutws efl eis ; affsmptus esf in celis.]
Rece[sit ab eu, e7 ferebatur i celum. ) Non fignificat
fubduxifse fe Chriftum alium 10 locum proculà di-
fcipulis, vtinde in celum afcenderet; fedafcendédo

À nuhcadoramus , càm iam Chriftus in celum aícen-
di;certum habentes teftimonium diuinitatis eius,
qui , vbicumque velit, effe poffit , & in Euchariftia,
vbi fe effe dixit,veré fit, & väicumque fit fit adoran-
jdus. Itaque tantàm abeft, . vt propterea non adore-
mus,quiain czlo eft;vt heretici faciunt vt ideo po-
tiüs adoremus,quia in celo cft,vt Apoftoli fccerunt,
Quód ait Lucas Apoftolos in lerufíalem reeretfos|

—

fuiffe , ideo dicit, vt oltendat feciffe cos , quod ipfis
à Chrifto preceptum fuerat ver. 49. ab lerofelymi ne,

T

RU —— ——

ab illis (eccægc; & vtidem Lucasait AG. 1. 9. Cum difcederent A& 1.4. Cum máagnoautemgaudioreuer.| — '
bac dixiffet ïldfïibïü i 6'10!*4!."4 efl e2* nubes fafcepit esm; B. ituntur , quia afcenfu in caclü Chrifti hidem,fpémque|
ab oculis eoris, C od autem dicit, ez" ferebatur i celun)| | lomnem fuam confirmari viderant.
iaïgmücat ; non ftartim ab A po&?lorgm confpectu f3. Et erant [rmper in temple laudantes , e»7 benedicentes|
fublatum fuifse, fcd paullatim afcendifse Apoftolis Dewn )QubdChriftum in celum recepiffet;cum quo
.jeum, quia pedibus non poterant, oculis profequen- — jfealiquando; vtille fibi promiferatfperabant rcgna:
tibus,quoad nubgs,v: aitin AGs Lucasjfufcepit esmab| — (turos,quo, cum ingreflus effet Chriftus,aditum iam
w'h-ï eerum. 0 u , fibi patefa&tum putabant,quod & Beda híc aniniad-
$i.Et ;;rjï*adoranffs,rggrefäzjüntm Teru[alem cum daudis! — luertit. Quodautem Íemper in templo fuifle dicit;
APE hn / 21 s o : a. CM u u :
Tm&gm) G. z4] «uGi «oporuuvn(aylec adróv , & ipfi cum| |non fic intelligendá, quafi nunquam exirentà tem-
adoraflent eum. Non legimus,nifi hocloco Chriftü| — |plo, fed ic, vt fignificetur noa alijs occu patos fuiffc|
à difcipulis fuis adoratum. Nam etfi Deum effe cre- |rebus per totos illos quinquaginta dies quàm ora-
debant , tamen quia folum in co videbát hominem;! C jtione. Nam idem Lucas A&.1.13. ad domum, vbi Pe-
tanquam cum homine verfabátur.Nunc demüado-| | |trus & Ioanncs habitabát, redijtfe dicit, in ca fe cum| -
rant,cüm in cxlum fetri vident,coacti re ipfaconfi-| jlijs difcipulis continuiffe. Notarüt quidam, in qui-
teri Deum , quemantefolafide confitebantur. Ex-| |bus Beda, Lucam à templo , & facerdotio exóríum
Víus loci torquet ab illis nunc adorationem rei euidétia. Vfüi] ^ Euangelium C.1.f.in templum quoque defij(fe; Non 1
: äï";jæïïg;nobts hic locus aduerfus nouos hzreticos effe pc)-þ arbitror effe myfterium ; fcd fi quisarbitretur, non| l.
: cos pró ,a-izteü*, ridentcs fimplicitatem noftram,quód Euchari-| |reprehendo. Mihiquidem iucüdum eft quouis tan-
EZ:?;;'&Z ftiamadoremus.. Apoftolos nesnpé cum eamacce-] |dem loco Euangclium cum I üca finite, cui me hoc 1
perunt,non adoraífe.OQuid mirum Euchariftiam nó ipfum;,quód finiui,fecundàm Dcum dcbere fen tios f.ï
adoraffe, qui nc extra ÉEuchariftiam quidem Chri- D |nec enim dubito;quin ille me ,-quemadmodum cgo
ftum ipfum adorabant ? Nos Apoftolos imitamur; . jillum quotidie precabar, precibusiuuerit. —— — | — /7]
iï j! V 1
: ;?(ä-, :
y ! |
| | |
i T
|
— ,
B
/ 1
| ; |
— d SANCTVM-:-

;ï'
I
mi
gitl
B
Bs

h |
3 K
: U
S Q!' f i
u L
«
ih-h' MA l 3
"*')mönf: |
gaudzc:cucr'ï |
h] 3 ;
-&mh' l l
"
| ]
PTINE
w : | ;
" Pbl
| l
"CbCum qu
, i
L
zmncrcgn&-!
Aum m
" T at
n.n. mïlmd'
tullle d
W lL UICII
axmzztäm-
us ff
3 Cï;&?äwï&i
i
',"""'" "X ii "
.xa«äï'.'i:)'?)lxxäi
--f!;a;a- '., -
A28gET ïl '—3 mm;
um g.
i"|
T0to cxirs
u xAJ'».»«;&
:;1 4!,«9: "n V"'*
* Wl u';&;--
äj;.'-a.'z'r n
VMAT ) UE
J'A
& QOUl
á
" ||
^ CU mely
tlere feni»
CDere lent
| :
:modumcgä

^ CHRISTI EVANGELIVM

4 s BCHVND VM IOJXWXNN E M.

z
22 /FA V o N
7

074 i* minum :.& lux in tenebris lucet,& tenebrz eam non com-

N
[

eft, & habitauitin nobis : & vidimus gloriam eius , gloriam ïuafï vnigeniti à pa-

- [tre plenum gratiz , & veritatis. 1. Ioannesteftimonium perhibet deipío , & cla-|
mat dicens: Hic erat , quem dixi : Qui poft me venturus eft, ante me factus eft:|

quia prior me erat. 16. Et de plenitudine eius nos omnes accepimus, & gratiam
pro gratia. 17. quialexper Moyfen data eít , gratia , & veritas per Iefum Chriftà
factaeft. 18. Deum nemo viditvmquam : vnigenitus filius , qui eftin finu patris,
ipfe enarfauit. r». Ethoceftteftimonium Ioannis , quando miferunt Iudzi ab Ie-
|rofolymisfacerdotes & Leuitasad eum vtinterrogarent eum: Tu quises ? 20. Et

|Etrefpondit:Non. z. Dixerunt ergo ci : Quis s vt refponfum demus his , qui

gite viam Domini, ficut dixit lfaias propheta. 24. Et qui miflt fuetant , erant ex
IPharifzis. 25. Etinterrogauerunt eum , & dixerunt ei.; Quid ergo baptizas , f1 tu

SANCTVMJIESVM

confeffus eft, & non negauit: & confeffus eft : Quia non (um ego Chriftus. 21. Et|
[interrogauerunt eum : Quid ergo? Elias es tu? Et dixit: Non fum. Propheta estu»|.

Matt.$.3. z.
M atc.1.a.2

[Infis. c. 19.

Heb.tt.a.8.

Mat.1.6.16.
Luc.z. b.7.

i. Tim.6.
d. 17.
1.loá.4.c.1à

Imiferuntnos? quid dicis deteipfo? 23. Ait:Ego vox clamantisin deferto : Diri-j, ,,, ,
. ! .|Matt. 3. 3.«

M:IIC.I. 3.3,'1
Luc. 3. 3 046 :

non es Chriftus , neque Elias , neque Propheta? 26. Refpondit eis Ioannes, dicés:| -

Mat .5. b.11
Mare.1.b. 7
Luc.3. c.16.
Adt 1. a. r.
&i.55:,.&
Il C. 15, &

428 "IOAN. MALDONATI FOMMENT 419
Ego baPtizo inaqua: medius autem veflrum ftetit, quem vos nefcitis, wf Iï)ï&

foluam eius corrigiam calceamenti. 28. Hzec in Bethania facta fünt trans Iordane,

eft, qui poft me venturus eft , qui ante me fa&us eft : cuius ego non fum dignus vt

19.a. 4.

Matt.5.d.1

*

& 45.b,8.
Ier.25.2.5.

]2j & 57. f

2j.

Qui dixeruntei : Rabbi , ( quod dicitur interpretatum Magifter) vbihabitas? 9.
|Dicit eis: Venite, & videte. Venerunt, & viderunt vbi maneret, & apud eum
|jmanferuntdieillo: horaautem erat quafidecima. 40. Eratautem Andreasfra-
ter Simonis Petri vnus ex duobus , qui audierantà Ioanne , & fecuti fuerant euim.| '

|pretaturPetrus. 45. Incraftinum voluit exire in Galileam , & inuenit Philip-]
|pum. Et dixiteilefus: Sequere me. . 44. . Erat autem Philippus à Bethfaida, ci-
ce-e-^uitate Andrez, & Petri. 45. Inuenit Philippus Nathanael , & dicit ei: Quem
ad. -K(cripüt Moyflesinlege , & Prophetz , inuenimusIefüm filium Iofeph à Nazareth.]
&ii |46. . Etdixitei Nathanael : A Nazareth poteftaliquid boni effe? Dicit ci Phili p-
Es cpus: Veni, & vide. 47. . ViditlIefus Nathanael venientem ad fe , & dicit de eo:

14.
"Dan.9.f£.24

iiti? Refpondit Iefus,& dixit ei: Priufquam te Philippus vocaret,cum effes fub ficu

tum, & Angelos Dei afcendentes , & defcendentesfupraFilium hominis. -

vbieratloannesbaptizans. 29. Alteradie vidit Ioannes Tefum venientem ad Íe, &
ait: Ecceagnus Dei , ecce qui tollit peccatü mundi. 30. Hic cft , de quo dixi: Poft
me venitvir, qui ante me factus eft: quiaprior meerat. 3r. & ego neíciebà eum,

61—

Marc. 1. b-iied vt manifeftetur in Ifrael , propterea veni ego in aquabaptizans. 32. Et tefti.|
^^ monium perhibuitIoannes, dicens: Quia vidi Spiritum deícendentem quafi co

lumbam de czlo & manfitfupereum. 3. Et cgo nefciebam eum: fed qui mifit
me baptizare inaqua , ille mihi dixit: Super quem viderisSpiritum deícendétem,

& manentem fuper eum , hic eft, quibaptizatinSpiritufanéto. 34. Ft ego vidi: |

& teftimonium perhibui quia hic eft Filius Dei. 3. Altera die iterum ftabat Io-

annes , & ex difcipulis eius duo. 36. Et refpiciens Iefum ambulantem , dixit: Ecce|-

agnusDei. 37. Etaudierunt eüm duo difcipuliloquétem , & fecuti funt Iefum.
38. ConueríusautemIefus , & videns eos fcquentes Íe , dicit eis: Quid quaritis?

41. Inuenithic primum fratrem fuum Simonem, & dicit ei : Inuenimus Meffiam,|

tem eum Iefus , dixit: Tu es Simon filius Ionà:tu vocaberis Cephas. quod inter-

( quod eft interpretatum Chriftus.) 42. Etadduxiteum ad Iefürn. Intuitus au-|

Ecce verelfraelita, in quo dolusnon eft. |48. Dicitei Nathanael: Vnde me no-

vidite. 49.. Refpondit--ci*Nathan;iel5&aitSRabbi,tu es Filius Dei,tu es Rex

' dIfrael. . so. Refpondit Iefus , & dixitei: Quia dixi tibi : Vidi te fub ficu, credis:

maius his videbis. s. Et dicitei: Amen ;amen dico vobis, videbitiscaclum aper-|

EM alifias: dl

YU*

|Euangeliftam,in Matthai titulo dOCüi*!*ms*,Nunc de

s ]

IN CAPVT PRIMVM

ENGS VID fit Euangelium, & quo à!A [nem;quet interpretandum,legendámue (ufceperis,
i2» $ Y 1oanne confilio , quo tempore,| jauctorem cognitum habere conuenits tum in pri-
24 &5 ] quibus de rebus Ícriptum fuerin| |misIoannem, in quo nihil cft; quod cognitum non
AL2. V A in prafatione ad quattuor com-| - poffit & auctoris fcripta magnopere cou.umcndarg;
- «foxmuniter Euágeliftas didumàno-| |& mnemin iis explicandis,legendifque impenfum|
o As SS biscft.Quid autem fit Euangelium| . |laborem reddere leuiorem. Non indigent quidem
íccundüm Loanncem, aut fccádüm alium quempiam| -|Apoftolorum ; & Euangcliftarum fcripta Vu? VRT
"' forum períona fumpta commendatione , cum ptr

|

. [eosomnes idem Spiritus fanctus locutus fucrl:t; ta-
, menanimaduertimus ex proprio etiam ingen!o cu-
i iuíque

períona Ioannis prater ca, quz in communi dixi-
mus przfatione, nonnulla dicenda. Nam cüm om-

SUNAP Ut

-

iib
E :»miï & VC':
3 i ir u
: u

: : | P äföc
l

!l äfucrit

[
;?J[l//.
14]7115 ]
mm

etut.
i

|

du

—

qtnb. XQXS

M

LC N

f ( GE
hit
. Dn
—

s

"u3 PNNEEAUA . CS- OSCOIQUSURRIUCSBMESBNSOSUUSNES SLIUUAEN GE - LURU :
'xï*bï r ao SHUDINDIOAN..CAPV.I.3L. | ER — 009
mnuxe | ifl;l-iïqucnex genere , ex educati.orhlc**, ex (tudiis al.iquüi'd À |vt de eiufmqfh hqxninibus dixit D./ Paul. qu.;.zga
d ïnon maioris fidei,fed maiorisin dicendo gratiz;'&| - Palpant , vt ait1íaias , [icut ceci parietem 7 qua[i ab[que |
lOïdan& 4 non plus fanitatis ; fed Plus coloris, & plus ad mo- oculss attreilant, Imspimgunt meridie,quaft 1m tencbras. C. $9.
: d&& li dE:lm le&orem roboris ac.cederc. Scrqit enim 1o. Quid fingi magi? contrarium Qerinthc 'Po.tcmt:!.lc 3
h h, Igratiz natura & fanctorum lmgua' , qua Spiritus; |quàm hqc Euan'gïelmmïNegat Cgrmïhus Chx;:(tu m
ij Píl. 44.2- ( n &i tanqtiailüfä"B*f wloci:gr[inbmm calamus cít,eti] — |ante Mariam fuitle 5 primum huius huangehg VCt- |zaangelio
ïbäeUm | omnem ab eodem fpiritu motum habcc', tàmen & qu c&.,xdcïm que nótotó mpdö c.a..-Plte,.fcd-vx?mcrfo reuincituf;
E 11 | - lipfaali quid facit: plurimiquft refgrt qugh vtatur ca- ctl.am.cc.mhrmamt Elz angch.o,qm in principio crat,
tll "o T Ed thimus,etiam.qüifque [cribendi magifter. principium habere nó potuiffe.Máter eius quenam
ïtläü j - lAdmirabiles omnes in (cr.ib endo p F'?Phct-æ funt, & tucnr,m.x.llus f:.ms aperté dixit Euauge.h.üa. Nà qu 19.'
x p us ubli- parem meriti fidé : íed eminet in Hara fablimequid-| |pater hiliis, filij matre,vt appatet, nobiliores vul go
QUi ;,";;,ï; ;'lf.'ïdam,mgeniofum,vehem ens,vrbanum, quod maio- B. jerant;filios ex patre,matrem ex filiis plerumq; det-
nd ftem ï :crprophc-ïm voluptatc,admifïïi()"äquc lectorem teneat. Non| jcribuncillos Zebedzi filios, hanc filiorum Zebedazi
AT E fecero aliis Euangeliftis iniuriam tot przíertim Íce-| |matremappellantes Matth. 4.21.& 10.5. & 20. 20. &
-'gO Vldl: : cutus auctores , quot czteris illum ante me compaï 16.37.& 27.56. Mar.1.19.20. & 3.17. & 10. 55. Luc.5.10.
25&[ lo. ' raruntfi eandem Ioanni laudem a;tribuero.bocm—- [oan.21, 2.I taque rcli&us eft dubxtgtxom locus, nec :
mus in præfsitionc quanto omnium veterum aucto- omnes gonien diunt au&gres. Verius tamen quo d :
It Ece rum confenfuaquilz illi effigies, noménque datam boni fcriptorcs vniuerfi dicunt,matrem fuile Salo- *
ïI&fum, j RRM ,*quodlciïgä quàm C;uæ-t?riäkior volat*F vide-| |menm: ida;uc nonex vno quidem aliquo , (ilïd cx duo- "
IU iretar. Non iuuat, nec vacatdi&tarepetere, cüm tam, — |rum Euangehüarum Matthzi , & Marci collatio- "
d .. . Imulta dicenda habeamus. ï*üa*i)his-* igitur genus ex| — [ne per [picuanselfe poteft. — Scribit Marthaeus cap. La
b à sg.c Hnd ipfis Euangeliftis noti ef. FZe'*b edaum patréhabuit) - z& $6. fui(ï"cäröcul cx:(ucc Matiam ïw agdalenam, d
Dl en |Matth.4.21.& ro.3.& 20.20 8 26:37. & 17.56- Mar.ri Q ; ariam I:ä:o E lïgmc BO N mafim m L L
ii ! 19.20. & 3.17.& 10.55, Luce $. 10. 1taque aliisanctori-| — |Hiorum Ze cdzi. Eandem hiftoriam recitans Mar- j,55, i.
Nf busopus non cft,cüm Euangeliftas ipfgs habeanius| — |cus. cap. 1j. 40. quam .M.;n.t';h,æus tcrtio loco ma-er.
E , : Jllam auteni eundém Ioa"B?m,ZEbF?*ï' fhilium eum| — trem flhor:um Z'cb-cdæl dixerat , Salo?ncn. achl..
'Nmfdm': a 1fui(Tc:,qui hoc fcripfit Euangeliam;ipfe teftatur c.21. lat. Fratrem . füille lacobi cius*, cui maioti co-]
Mff]iam,ï 24. & aliis locis nonnullis indicat.ca8.1.8 19.26.37.| . |gnomentum fuit, quíque ab Herode Galilez Te4|.

,

AU dU

J - przfatione in librum Iob.cap.2.ex Beda z. Corinth.|p |&orcs funt. Communem cum Petro , & Andrea, &
"m l£ ciiv 2«alibi docuimus.Etfi ipfefe Ioannes au&oremrhu^ — | ipfis pifcatoribus Bethfaidam patriam habuit, op-
EY | 24.& alibi, ius fuiffe Euangclij non declaraffet ; non magis de| ]pidumin Galilgaad £agnum Gencfareth, quod ma-

Vaf
.'.,'
L m'
" h
"I vk'"'H
'

Mu ( 1 |teftante , qua non minorem,quàm Euangelifta ipfe, jgitur, & Chfxyf(zü. homil. 1. Lcontia.ls,'ïfheonyl. &
W i ; au&oritatem habet, Quare veteres illi hereticioqui — jEu thym.affirmát. Quomodo à Chrifto vocatus fue-
um ; non àIoanne,fedà Cerintho,;contra quem fcripfiflee |rit;apud Mattheum eodem illo lf)co differuimus.Iu-
,M . |loannemantiqui omnes; vtin præfatione diximus| — (tenemadmodum vocatum fuific & vulgo creditur;
$1001 * * lan&torestradunt, fcriptum dicebant fuiffe; vt Epi- & eraui(fimi quiqs auctores tradunt, & perducta vf-
maM ,. phan, hares.r. &$4. & Philaiïr-ius in lib. äd'ue'-ffus que ad Tr.zu.anum, & víquead fcxagcümg octauum
] hzrefes c. 60. & Auguft. lib.de barr. c. 3o. referunt; - poft Chrifti paffionem annum ztas arguit. Tautum
, Cï€dl$ « ; non magis refellendi funt, quàm quiin meridielu-| " |enim vixiffe temporis Hieronymusin eius vita, &
ymat ccre folem, ignem calidum,niuþmfrigi.dam ;iï'e"ij.c-ï in commentarijs in ,Dmie?em Cc.9. & lib. contralo-:
| | 1gant.Tam certa quzdam funt,vt probari; tam a.bf ur-| juin.r. tradit. Regocat,un?a nuptijs & quidem illis,
À da quzdam; vt refutari non debeant. Itaque merito, — |qua n Cana Galilez lpfo auctore c. 2. 1. celebratz
eos Grzci,quia audor erat incertus,dvor(Guc ,ideft| jlunt, etfi vulgaris tantàm opinio videtur cffe, non
mentis inopes appcllauit, vt Epiphanius ait, qui eos vulgares tamé au&tores habet , Bedam in prefationc
...--, prim" dixit,ZAéyec, & Aug.qui poftAlogianos,quod| jadeius Euangelium,& eum quifquis fuit,quiin tra-
ncgarent verbum. Negantem Fauftum Euágelium, — j&tatus Auguftini in Ioannem prologü fcripfit, Ru-
| quod Matthzo infcribitur , effe Matthzi,quod fein| |pertum fcrlpt.orenï do&iffimum ztatis fuz lib. 2. in
| ipfo opere non nominaucrit, ex Ioannis euangelio| Ioannem, qui & cóm unem fere omnium opinioné
| : D.Augutt. confutauit,quod cum Ioannis cífe cóftet, : c,iïc dicit. Obfcunprcs veró m ultos,quos nominare
jcpe tamen de fein eo tanquam dealio loqui foleat lib.| ^ inon foleo.h;nmcrlto quida.m. Hieroi?yïnü c.ius quo-
uminpnï 17.C. 4.Non debet nios ad alia properantes quæli—bct que fe.ntcnnæ. auctorem £1f:,utmï. Nihil enim affn:—
o ; hercticorum infania remorari, prefertim tam mul- m.at,em(mogl-lg tantüm fcribit lib. 1. aducrfus Ioui-
nmfüw tis iam ab Epiphanio argumentis quafi catenis vin- mangm'mantumfïmu.l ; & virginem fuiffe. (L?;bus.
gmych &a. Hocynum o.biter indicemus , vt le&tor intelli-| — |verbis ab defponfis quidem, & ?nchtïatxs nuptijs rc-
". ; gat.adeqobc.æcan à Deo folere hzreticorum inge| — juocatum fuiffe indicat ; ab illis vero CzænaGahlg;;
i |Cecitas he^nium, vt quia qua certa , atque erfpicuafünt,cre-| |non indicat, nec mihi fteri videtur potuilfes & quia|
| ;wfff ,[msicerm dere nolunt, quz abfurdiffima funt, credant. Quia| | |Ioannes Cananzus nó erat, & quia cum nuptiz illa
;W' (J WUU U enim non probauernnt Deum babere im notitiaï trafþ,ii:'illos | 'in CanaGalilez celebrate funt,iam à Chrifto voca-
" Dews i reprobum fesfum, vt faciant ea que no conuenimnt,, — tus fuerar, & cum eodem non tanquam (pon fus, fe (f
; d ' * nnquam ——

n

&

Msb

imsutbtdc: a. P

leius, quàm dealiorum Euangeliorum. auctoribus

& C.20. 2.3.4..8. & 21.7. Quibüslócis dubium non eft
quin de fe loquatur; ncc alia de caufa nomen fuum
filentio fapprelferit, quà ne de (eipfe honorifeéló-|

qui videretur, vt ex Chryfoft. hom.82. in Iosnnem,
ex Auguft,lib.17.contra Fauftum C.4. ex Gregor. iü

liceret dubitare , perpetua Ecclefiz traditioae id at-

"trarcha , quem Lucas Regem vocat, occifus primus|

Imanifeftum cft.Pifcatoriam cum patte, ac fratre fe.

omnium Apoftolorum dicitur ÀA&.12. 2. nemo net-
cit; & ex ijslocisornibus, quos modoó indicauim";

cilfe artem Matthzas c. 4. 21. & Marcus c. 1. 19. au-

re Tiberiadis vocabatur,pifcationibus opportonü,
vtex ijfdem Matthzi, & Marci duobus locis intelli-

L

has

TV

Ioasfies 4
; Chriíto

IOAN. MALDONATI COMMENT. -

435

432 :
ranquam diícipulus illis interfuit. Vocatus enim eft
adeas Ic(us, & difcipulieius, vt ipfeidem (crxþlt. 6
2.2. fuetat autem ille vna cum Iacobo fratre inter
primos Apo&olos initio vocatus, vt ex Matthz. c.

14. 21. & Mar. 1. 19. 20. minimé obícuré colligitur.

&Singularitcr Chriíto carum fuiffe, & multa docent

fingulaciter exempla, & ipfe fzepe teftatur. Quóod in cznaiila no-

dile&us.

F*
Ioannes
virgo fuit.

?ui(iima in finum Domini folus recubuerit; quód fo-
lusà Petro rogatus faerit, vti cx Chrifto fciret quit-
nam Pïoditor ille etfet, quem ambfgu& defignaue-
rat;quodfoli moriens commendauit matrem , exi-
miam cum Chrifto eius familiaritatem indicant.

Quódauté ipfe fe frequéter difcipulum eum vocat,

quem Dominus diligebat c.19.26. & 20.2. 8 21. 7.
20. quo maiore facit modeítia, eo maeis oftédir fin-
gularem in fe amorem cius omnibus fuiffe notum.
Vero fimile, quod Hieronymus, & omnes boni au-
«orcs exiftimàrt, inde fingulare illum in eum Chri-
(tiamorem natum, quód incorrupte femper virgi-
nitatis faerit. Nam & cum virginem fuiffe, prater-
quam q«ód Tertullian. inlib. de n
Hieronym. lib. 1. coutraIouin. & omnes auctores
ttadunt, argumento eius ztas eft, qua& non potuit

vocauit, cüm tot polL vocationem fuam annos vi-
xcrit. Et valdeid coníentaneum eft moribus Chrifti
vnicé puritatem,amantis. Cur filius tonitrui voca-
tus fucritapad Marcum c. 3. 7. difputauimus. Poft

tirentur, Áfiam ilii eueniffelib. 5. hift. Eccles. c. t..
Ícribit Eufebius , & Irenzus lib.s. c. 5.& Hieron. at-
que Dorotheus in eius vita indicant, & argumen-
tum eft ícripta ab co ad feptem Afix Ecclefias quafi,
cius curàm gcrente Apocalypfis. Epifeopü progtiö,
fuitle Ephefi ijdemo, aliíque omnes auctores fcribüc.
Inde fe in Pathmon infulam propter Euangelij prz-
dicationem relegatum ipfe teftis eft Apocal. 1. 9. De
temppere nonnulla difcordia, Eufebius lib. j. hift.

|Eccles. c.18. & Hier. in cius vita fub finem imperij

Domitiani, ideft anno eiusdccimo quarto id factü
dicunbinitio vero imperij Traiani reuocatum. Có-

ber, & quia benigniàs Traianum quàm Domitianü
cum Chriftianis cgille in omnibus legimus hifto-
rijs. Euangclium hoc poft ceteros Euangceliftas, A-
pocalyp. & epiftolas fcripfit tres. De Euangelio in
prefatione diximus,de alijs fcriptis,cum ad ea expli-
candaDco iuuáte perueniemus,dicturi fumus. Mor-
tuus necne fuerit magna, & vulgo ia&ataquzftio ,
Ícd dc ca loco magis idonco c. z1. 23. qui ci qua'ftio-
nioccafionem dedit,difputabimus, vt vndc nata eft,
ibi finiatur. Scxaginta o&o annos poft paffionem
Domini vixiile paullo fupraex Hieronymo doccba-
mus. Quotautem vitz annos egerit, compertü non
eft, neque prudentes auctorcs aufi fünt dicere, quia
non eit certum, qua,cum à Chrifto vocatus eft, zta-
te fucritjtátüm iuuenem, vt modó dicebamus,fuife
cóftat ex coniectura ztatis rcliquz. Nec admodum
probo , quód quidam ad certum calculum omnces
cius viteannos numcerareaudent. Multo minüs eru-
ditionem , quicentum viginti ztatis annos illi tri-
buunt. In quib" & Dorothcus e&.Mirgculis doctri-

ncmo effet auctor , credere tamen deberemus ; nec

nam fuam, ficut reliquosApoftolos confitmaffe, vt

nogamia, &!

non admodum effe tenera, càm eum Chriftus ad fe|

reditum in celum Chriffi,càm prouincias orbis ter-|.
raram ad dilfzminzndum Euágelium Apoftoli for-.

trà Dorotheus à Traiano relegatum fcribit. Illud|
probabilius,quia & plures, & mcliores auctores ha-]

A

C

D fententiz multosin communi prefatione nomina-|

|ferunt, quz nos alio feftinantes preterimus. Hec

lluerint ; itaque illos ab humana generatione, vnc

gque eamcüm nafceretur, refutarent, Ita Chzyfofto-
|mus homil. inIoan. 3. & Theophyla&tus in prafa-]
[ üoneadIoannem. Alij , quodaddere voluerit, quaj *
cüm fcitu neceffaria effent, pratermiffa ab alijs E-

!

|Chrifti confcribere, qui Deus fimul , & homo eraz;

MUMU UI O t eihs

enim vero fimile ea poteftate , quá omnibus Chri-
ftus Apoftolis dederat, folum víum non fuiffe Loan-
nem, cüm tanto przfertim longiore terupore Euan.
gelium predicauerit, vt non potuerit non multo
plures faciendorum miraculorá habere occafiones,
llluftre, & fcitum eft , quod Tertullianus in lib, de
praícriptionibus, & cx Tertulliano Hicronymus,
aliique fcriptores narrant, & confignata Romz an-
tiquitatis monimenta teftantur , impera'n te Domi-
tiano, cüm in vasferuentisolei plenum effet inie-!
&us, innocuum cxijtfe. Alia etiam alij auctores re-

breuirer attigimus, vt appareat, qualis, quantüfque
Euangelifta fuerit ; quém aggtedimurs & neeum
quocü loquimur, & cuius interpretes fümus, igno-
remus. — d :
L [spritcipie erat verbum.) Alté, & à primaorigine
Íumptum exordium , quod cur preter ceterorum
Euangeliftarum morem, quiautab humana Chrifti!
generauione, vt Mattheus,& Lucas; aut à baptifmo,
& predicatione, vt Macus exor(i funt, Ioannes fe-
cerit, hanc multi au&ores rationem reddunt: quód
Mattheus, & Lucas Chrifti tanquam redemptoris
hiftoriam , Marcus tanquam do&oris fcribere vo-

redemptoris :huncà baptifmo, vnde doctoris offi-
cium aulpicatus:efl, initium hiftorig fumpfitfe. Io-

extitiffe, fcripfifle faum Euangclium , cuinon po-
tuerit magis accommodatum ad id,quod agebar, da-
r€ principium; rem,vt dicitur,acu initio tetigiffe, &
primo adueríarios verbo iugulaffe, Huius au&ores|

uimus , Ireneum lib 3.c. i. Epiphanium harcs. s1.|
Hieronymum inIoannis vita; Chryfoft. hom. z. inl-
Ioanné, Cyrill.in prologo comment. & Bedam hoc
loco. Alijnon neceffitate ortz iam herefis, fed di-|
uinatione, aut metualiquando oriturz, qualis po-|
ftca Pauli fuit Samofateni, vt haberent Catholici,

uangcliftis aliud aeentibus viderentur. Ex quibus
cxat diuinitas Chrifti ab alijs non fatis explicata, vt
Eufebiusaitlib. s. hifto.Eccles. c. 24.. Bafil. lib. z.
contra Eunom. Nicephor.lib.2. c. 45. Aliam etiam
Irenzus huius exordij rationem reddit , $ignificans ,
inquit;quentam per verbum, per quod Des perfecit condi-
tiontmy, in bac eg* falutem bis, qui m conditione [(unt, prafli-
tit bominibw: [re moboauit m ea, qua efl fecundum Euange-

; : s. q ) D A.
| lmm doc*?rma, In frinepio erat Zerbumn.Aliam rurfus hb.r |

1. contra Valent. c. 1. Quoniam, inquit, de primo rerum
ortH verba facit rell t à principio, boc eff a Deo , e77 fermone
detirinam [nam inflituit. Addo vt nulla de Chrifti di-
uinitate, aut nataiam , autaliquando nafcituxa hz-
rcfis fuiffet, tamcn non potuitle Ioannem aptius hi-|
froriz , quam fcribebat, exordium reperire , fi vcel
profanus fuiffet fcriptor. Aggredicbatur hiftoriam

oportebat priüs diuinz,dcinde humanz naturz oi-
ginem principio declarare. Hoc enim ratio poftu-]
lathiftorie, vt eius;dc quo fcribitur,genus, & origo
uo exponatur loco. Idloanncs fecit.. Quodà

fanis etiam au&toribus non probatum , arquel.
: lauda-

| : | Ioanäæs f
annem contra Ebionem, & Cerinthum, qui diui—.*ä*g*fgfä:*:
nitatem Chrifto detrahentes ante Mariam negabátyinhum
^ IEuágelium
fctipfit,:

1 lux

ld '
1. NUf
! chrbiQ

E
A pr, sdo

frnit
g. A

£ftc f101
Iunc (
?giosc'f Í

nangel
ïEuangcJ

- Cuhol
B
K».Sxxï«gm
W
DN

|
Titn

VIW$H
uïs im

dtby

ha
larq
&c
! Kod.
Carh
Carl
( and
| d.
il .hUS p
nomi
—

T 5 Ad Ephei
; 4;?& gdïä*föï* |
?'b;/,m g;ïlätls "I, 3—
verc ibqee "
7*«0442:.136 DapPeilïr
— )*' , 3 '(n M S P :
: — 'I. trlt-w,füfüg II&LI. Flhüfuanli
Hs E. n [ virtu n fà ita ue e
P VT' Etglædz .vä'rbe *ifi[ull'uln ; lt(i,nï?cgbit On:r j
us , Kv Sp u et 2 ni
uli "t T r ( m d ybon
CA,luclPa fAT$0 is Fil J,g pet em , ul v obis T )p-
— N. A ill Por »rtuti Pate tat inq: ro U ' fe z
A Irpa4 illud, | vir ut olun Je, i edlxeæ- IG."d s.
d. IO fufp 1 :bum ia fic m v .t.jl iZä]-M vet. t i ia &
! MN ! lam v ngel. od qulf né&u auetri 'q"'z( IOCO imc quia T
,vxv; : 1 .. 2 Or ; : 1S p l a * S * P C v
itation I u 1 inibit 0 lo , eit, -U o :
Ad imitat lib. 1 Iülla? aclitü A j us f"et? doecn aP'P?- Ut ; räch, e&,d, rié
"Tos sebius erfus qu*-fwdä-uS ho?ü«fæïg st od pv Pa
A h".*..x*'"wa).Eu G' adue n,c ia IDio ni4, Sicu : rac IPE qu it ". j lin amt
34—4-.----':. D t Jib. hut Hs CIp | 6. ius pa n& tét , ibui liuu ibes m :
4,— od bi m EiBeli - 2 ilius fa Í I h -*loq-tu
m ri illus 1 lop nem em 14. Filius $ no t Ba j m H EM
— m Sc ] . hilo n n p de ; iritu ít : a :DOTI ! AR
i datu-' T Cyr a phi (1oa alle i um [ 151n -fum »piri LE aüam DI pïOPnulü,s-öPPü"M 3
lau leglmlg.& Hcutr illum (hrm 1ie De BaühLAU" mmen nfola fibi CD Th r GD Pa dicit, Yan
| lum : n n a H e co u : Ms 3 : m iritum as
[m l : Etul UM : lato Tn S) "^ inq & .7111] [*e x (LC i^ us : ! CE n1 tit ni
E ; nl p -a ntes) fü nid ti Ts ip atu ifim t N G Soj hom x
. i£o-) i as m : bar ella lp Ioa te gil 3 o lar fti E: ft. üm Í T n
lbuiw | latonlp:i' eliu é *Pe bum, l-in 'mma N lïn ho dec de ilfe. e C n D. Ot
b Er | F EE dCAln- rec ap er X ffir d ila. (oP ir mo fui ..b;u, lla m V U Men,
müïthw | o i(Te, um: ev : A bia lo 19 B-Vlf m et c rbu ; iufsa 8 Aolc
IT l À : lt s à * i i 11 1 : !ln ew L
Pm&m | ?Oanlï t ba m us caï. Qca. rü P/*:lul cut loc Fili but 4 , n Filit Ü t aP.
l | A eu m 3 dl M 1!CO eU lf/) V j S er 95'-( fig fr ut EE V llos
A l ! er dDe fofto bain C 2 on .d nge t4 folu m v rtati um ica A 36bl , da
"- u hry er fes. Plat ib. s Ena freu fan&u bo vi 2 m d are. lc * Aut
W g C hec v on iin x li &i CHÁ v ra- !fän. ver zcep ua ern omp & ap 'e.
ialb q n.i lib. tdi hu iits Pla Eccle ben- em (e ür, t iag nni UT ini leg fcip id Ephe
EU hOl. us IS CXO -pam -nqL d,im, E]i F" E im , tatüu mn Q OI us mii 15 Taþ, Ad
.;ewmmm., ftin nis isfe ,1 n lan 4 con one &t re O Íua erít me SntEs Vi 17.
' u an 'raf, tium 4 1edio -;e'""-. rop: $ [: (rpr ere» ne 1 du -eg ot are , da- é.
IN b CIOAS.T dini em , 4 « litter » p hri- in ftin iuor risa &or fuo p ort 'Cltge
! ho libri » rod""' ofe ures nfsim s n- — .af'u-. fi". lib aü o ft iaP ,-dx. : d
m:fDomh m -ba'l m - t meP f$4 ncn ? iPl : ren i 'nl ï: de i11ün OS €rb : tain cum 3ultu ,&
E. ru er ,ndu. 0,d dir emi 'jnc cta e id eí inun iqu (tv ft.o Et qu ide
* RE tl jus V ecis lieian «H. locu 'Pl ven fert ld € rin ant ide ne er n " , n
| eiu eft fe pH mus "m ellï, - lo f icto los 1 bul, lac no rbw: jlem
IN »omen ene $um leba [fras anROS- n co ent. Vi ul s fne; ver Is p e , Á ve r la
TO nom fene j fo cclefis Eu clig de Bnic h B rtut tis ab "r hrafi d bel
NRAZ&H(C( ' f'ïgo : OFM : es E à 1 OC 1eft -]Ln : COI tt «- no vir Pat 2 uecm bu?. P s tilo : CSD P.
4f (fe n 11, et Cenít i Ma : be SER 1q Frk CA id el in di
M f Ep er om nt, Ap Íper S1 n re*C er ten ih fv rai id hom: co
1 d ébat: ni S nyt "o r t. ui p nt; 160 H iUs inte lio tg?l(
'&,ncwü ' !dümä ü;i'z[ebd tvt ljito 'CEO ,höln, llem iull q. nu * ? q (ed ä!r O 1l It 4 P dPo ; m 'Iius
i | d an m Hi us litio i(fe a - Xpo YitMé R d H : fier /ä r H $
i £ : p U i ü ir Í : m , ü vo
Bu 'lg*m]?;"aclcïowoschcn'(o&0&?uPcrün& feClpoæma" :!:?""'/j)u fäüälït)oci gfWIillC c&,vccl)Cat alsa fun iore va verbà v
| ftiai [ lo ryio MOR H m irit alis n rna: 1 r
| ftia Nam Ant Chry ilen ax on uà It m ia lei 7 malo db s
| uj id m an du an- Sp inan qua itüa non & tiar
maongmc ftür' -liü'—n : X nan im!1 dm ta ipuet : &f» um , j 1r1 ra : eftï ten tlo
| 21 h. 23 uat nim fa& on ipu la- do rcu d(P. of ftio it Íen et !
ttürum Conc att anq las c id u:n tec Ár aunt fet fe f& n 1x 1t v(us &
Ma tà üi cut tari (edp 1on ul- aut tür $ idi qt Aux O Y em |
,ugcml[h * C' t & I.Crc * CO * rc Te l V i un 4 m e 4.- dda ta u * JOn*g. Vt :
ii K 1n : An L 111 Vld : elP &a( ? COS, rq[l? t ;O-Cr rm-. t IoO (ecu 1ica , C, q 1 fllt, :
Loptno indic m 1ion v int »c holi 1..,1115' D i rln"liür imp 0506 chn faft :di
T in daügï o db 168 at dum WE das It , CO. C1 m n A x d au Itüt,
ha. : am Em 01 C O X 'ndas : : f iarutn : a E C üt -
quïü*stxcm h**n lïqdcï 1 P& ,r&ltl. vt(e adin ramn OH:L ltl ;DC,O.Z' &dl üaru XIO?n 1611?, et, 1n fC'qL. | idefl— !
;-q?k',(ïüok QQJ& liolel lUPL H"ïch Qï/ïfn "T (acs vt dlnuli Long( nten cum "At1OI nlfic- nefnr cuti Vdïxe
- - e hn : lec [a$ , uo 'eli- c fe Grz &t fig Duuc : id la
f inim m lum ur. [ ge ;q & I : letat 1 im bum ö,üca lone tum l ;
MK in etu bo ntu ibus p lum ffe ; i, imis riet un cüt bui ni if i at
..'.--'queïö' ule (vm crc ul col icum e ilitc IS DF1t numer od . fïg ifica : hi imo,
E 'H mnt n y fit q, dc icut bi IS p O- nur u .utv. uüe nl [,um- One, ;111n-
" | Morclls Prïocanïäuläacafhln; s rin : Caïhco annes'nïnïïq*".(qhan"- ggco vIla Pamïio o M
' : 3 ia to d O Inte 0,».- O a r1t i idcit V : ra L il. in
EU. : RO far CO f Be im in hoc bát ferm iuer P id h ut. 'ego il.
, "T fo lo : m & nim ferc m e €, diu iret. L 2c fin füc reg om »
, g.ïanüg;erevïnglrbawf omisf issam dom fenïfhmmdïaaewäcdaïu. halb us
" I'Gwd):'/"-( 10 [] » I- a— is ^ .qL] . qt' : ä n i—; l cr a iþ*' ö 1,0 e Ba D. 2.. X
72 (q;.ï : - no lll ? Ve Crb .Ga' -dcl dln OP | u T qu qü [CP roc 'ag 35 V D. He515 )
ï':fftfjwc':"v E t? Ga. t' : v cl : f'l .[u '.l-n 5 | rl)! .[TC, N I)at CP l 01 lll hot ; E 1
a . "u C iun nis itrou jus (U.L ^Ade ]ge Itü ftll ei lon OODIOan— ( , l- & 3 |
i po r n - nu"xfäc an dul use on sc uat ! HU n La the Ío hy etiat
iam p - | iosé fac [oa CO tib C nos ( E ur. ru uo X t de us , hryfi ARA J
v 'L,M-f n : 'Te) 611] : nos. ,Cü eam ud n1s itet d ä rruP v la C 84' - am C 'The df'm u()d'
u T : ng Ária ftin ore illà ap loan [ fec fc co tit ion lic 2. al. jj can d 3
i Eua & on )p il C dei las , autno rati exp e. oc: lij nt, imu
Vpds E p ERE s P* DOA sls |
" ; O3. [ClS ot dt S m Áne ictlon n. un e s jt. dide ius in lius
':msf*;&ï&; !] IIC hOhC u dfno (Ctl -u 1 'Ddl& ov !IIZC zn d . C.19 acn ed ; 'llu aül
ial - UN t 'S. na 'S 4 lt(' on ü 'SP 2 u . Md m ;1n n r .IFI Ba: xd
one n Ca Irati m acti a la n I ul d | cGq llb As |! com em AU & uo j
" . jjnit ;que era lum gu ent. jiam loa — hx us Aret C c ion ita Pa zcn. 3 Q is
um hm Ti Teo] uP tp bo an hab ia qt rati |-. ï ofi k: lo rat 10,it ian-. um nob
m M (oic d.v [ymt $ 's n o .'nCl:a Ibr em lus B u az i& àn
TU | m (c jüm 1 | n u e Ea d ib. k
akinug | sfuoïr caüï»luamenlaæ&icultadüm ,'123* ("L;t in Plätcnt-. 1031:0 inl'hm tanïïoblsgorlüätïæov f€r€n$n Lib. m .
—'f'älf | n ta t v Adl. 2 icn, t ori er ^g da shyl * iam im re id e : AU -oe 'Uatu ;
-*""wu.,:/ 1 m à V / uc * CIP Ciææ . ( i nc un t ti )a' du. 3 G ld 'at P] Ol o E - -
] 15 liu erb efq-. in n erbu ftio ec A u mo am m, 'faci vt p ; pe
Mf V au lm me Xe ue i 9 an fec ad eu jone s,ia It '[ävaP lus |- Hebt.
a Ad UT en i (n ta da, rq 'Atur? bum E m m -atio s. e AO M €1 dl, Eeb
" 35 à infa en uo TE f itur? 'que ua -'13— 1ien ium ideo ffet , iuod - Ad :
d | lufe-, abe (et (olu att elhö« ve icitu | q 'tq 11] ieql ariu : ]de is e(Te uo b...A.,
" E bum.,: fit; rcio qu int iüíne dic lm effet c.A. obí nu m; tris fle, q 4 fn EE
ul»:;w*f*'fï Irer Itima i fit 'lone ine cliü 5 06 qua C rün. ni ico nda. Pa ime g"r lam .
..-lw-:f.ï' | v vlt dum icki t ia m - 7&07,- $5 m 'affe to iOn'.-fQCu Itio enim C cti
um fitu m d l no (rtia u uu Na TM rat lij fini cc 7m ert
*"v,»rm*, cm fgO pb le Gre pe -ft. ine 108 1uid A 1 de ho lori a
;,v«-:i?:'*;( d pl - M ? od erbum lis« mi 5 idqt m. 1311. n5 Ts las
d h»,'oäln ft 4uid UPMU j,qu L s o no am- gui gn"c odqt d L*?Wdtcf x
E"' Pl. jaci ius VO. atut - loc idem loc qua i- in Io qu ']CXP *m/it int
ib L Pï"? aFlllf' : dlc'f,s ho.büa g el hoclidïm,inf M g -lium,turan Qu cu ionem
wmï l* Curlr)LatlriOanait;Pïllliuüï Diani qt cgauer Perffï | Flitüsnäaullm, amrat
' ? erme cut uerit: n lt 6 i - m ul nitt : u2
iï'-?"i.".äu?gx ) | ïïl;qrt?z*"ü Cllaü;üm Flvt ne idaccs, ealïdcm an; I. At D'gi"'-" Qu
:1; Ib M | c ) ; ' ^ a i ^tun ; 1 . À- e
, ii nl ; OM nïäïP.(plc((bCU»j irisa inem (.nl.ff lac 4utt
-,'.-rrf*-ï"mï | : i Filiu P€l' i d 'IPU loai Ulg ifto .ntem' j?
..*»*"'M*"d,;j,' ï' idvcl:äl, deo cft telllgl dis íc Pite tque v I. €p iOqUC cum
: ";m!;ä ) | : Qu r ei a ! : ill n a a : ]., .. : iS
")«',,,',,»,74/' 'nO*?jfïuf' etbi ; tqu* odl im, anneü hflüollalu
Vil Án . Trelliga ha in to im t& Filit 1loa leC ; nu
T 1S en ett " OC
/ . n n, n * [6
ii | n vi in ine.
r)[hw"ï"mj lafc; 7.& noni
n | $ m
u C. (U
J i *s dem v
, ,
g v
u
1 ! ?108,.»'1
L las
j

;xd
uo
fit.q
"Cs
"pre
erp
Inte
181
i fanc&t
'tl
. Flm
is.ita $
?atris,
lius Pat

intet
',lllt m
ile iritü
irum; 'ïm Spüliüs
: 3 - -t1al d i
Magis 1:-0 fed ïibaæälþcüt H
€ d N * U »K 1
el.atixmnw; hd
lo u rin TE
icis qufi,&"n*ön (Ocllaufrlraüon
,atholl].ïoS qglïln QPP C. "n ca
C holi rbi om C. !
tnc M Eun
Ca tuin lus
- &L CI1U
fan adu

&
3
loco
dem
co
'tens.
lias Cret
& EÉ
R nZ'
z1a
Na
Or.

.B, '
,ngl
l
ia fecut
; vla
uidem alia
q :
dem
jiean.
Alije
hym.
Eut

mä
10
iaf
. 'qüöd ql
1 A
erut
au
ut
np
tul
CA
Acyoy VO
m,
. l]C
atiO
CA

: [0]
rn
'fto x ^ s
ex Ah) "
te h ua
an n q
illo. 'adu yoy
uü. urad ^cy
t,Vt Pa Ellas.,enlfn.
: 'ocire'qlïz'ö? uidà
a de ,dlu
'ü -dem. 1
)ü rel : jan
u tous ct
nl bam ione
ice t1O
dlC( dra
- [
tlaa

1tia
. tcn .
fen
1C
in hai
n
itati
ur.Clta
t
ifica
if
rbiiïgn *
vVe
.ne
mi
no

l RU ESL M
N-

r

C

a 3'6,

il—
lhaberc, aliud mentis, qui Filius eft, quem feipfnm

1

ifactum eft, auodalio locoidem Ioánes fienificanit
» o

B. C. 3. & lib. 2.de Trinit. & Ruffinus in expofitione

[I heologo
|meritatis nota difcedere. Nihi! tamen obftat, quo

|teit , vtverbum Dei non vna tantüm , fed pluribus
^rationibus dicatur verbum. Alij ezrgo verbum di&tü|
Pfal. 148.5.

codé ptal.8 Ccptum fignificat.!gnz , grando , nix, glacies ffiritim pro-

j J $ . AO. :
,|vtdicamus femper fuilte verbum, quia femper aptt
fuit, vt per illud Pater loqueretur, & quz velletfici ]

iquodanimo conceptum habebamus , foras ad audi-
lentium aures pïofemmus. Hoc ipfuim in vcerbo Deci

: - d TU ] lo "mhe u a . r
Déuis äaïgïæ»es Pæz*rwü I5 pi*a;)!:»æf..w » Botifime daobus JH lecti-

ftrat. c. s. & Hilarius lib.«. ée Trinit. & Augultin,

.-?

4nloan.& Clemens Alcx. in. oratione adhortazor.

LU ASHTMIM AA RRE M RE

TOXN MALDONATI COMMENT.

d 437

cordis, non oris. Nam vtnos duplex habemus ver-
bam , aliud mentis internum , quod aliud non eít,
quàm aními notitia rem , quam in tclligimus,nobis
repre(cntans; aliud oris externum , quo internum
llud declaramus:ita quoque Deum duplex verbum

lintelligendo generauit ; aliud oris quodammodo,
quo nobis mentem fuam, voluntatémque declarat;
quale erat illud,quod per prophetas olim pronun-
ciabats quale hoc etiam eft,quod facris nunc litteris
confignatum habemus. Cumaatem verboss cro fa-
Tam eff, ex vtroque vetbo vnum, fa&um etle, & il.
lud quodfoia conceptum erat mente,velut pronun-
tiatum fuiffte ore, vtaudiretur, & viderctar à nobis.
Hoccenimnos dum loquimur agimus, vt verbum,

i. epiftolac. 1. 1. 3, (usd fuit ab tmitio , qpod audinimms ,

quod. vidonss scnls nofire , €77 manes nofire contretIave-

runt de virbo vite, annuutiezins vobe, Nonenimcum
effet in initio,fed cü verbit earo fa(lum, id c(t otonun-
tiatum cflet, auditam, & vifui cft. Simile quodait
D. Paulsns ad Ecb. x. x.as&.'æ.f.:';j"ïwiä altifameinido alins

itus eft nobis ip Filo, hoc eft in vexbo, quafi dicatpriüs

& recentiores fexe omnes audtores putant. Filium

jvocatü fuifle verbsms, qnód notitia Patris h Diony(t

Roinanus apud Áthanatium in epiftola de fententia

fcbius lib. 7. de preparet. c. 4. & lib. ^. de demon-

Itraö?c. 1. & 14. inloan. & lib.z;. de Trinic. c. 10. 11.12.
i& 274 & idem, aut quifquis alius eft au&or in lib.de
cognit. verz vitz c. 14. & Fulgent. lib. 3. ad Moni-

mum, & lib. 2, ad Thrafim. & Cyril. lib. 1. Thefaur.
E. 7- & lib. 4. c. 3. & lib. 6. c. 1. & lib.10.c. 4. & lib.

ialieno loquebatut ote, nunc ore fuo, verbócuc fao :
locutus cft. Hac ieitur ratione magna pars veterum,| -

Nerbum dictum effz, fed verbum quidem métis , aut À & Euthym.hocloco. Hz quidem veterum au&orá|

. ^ : . — . : " £* L Á
ipfius, & Athanas. ipfein li5. ée de&nition. & Eu-p

|

Symboli,Damafcen. lib. 1. de fide. c. 6. Aníclm. in
Monolog. c. 29. 30. 11. 32. Küpert. in comment. in
hunclocam. Quz poftea opinio magno in Ícholam
jum confenfu recepta eft5 tantámque aa-

étoritatis obtinuit, vtnemo iam ab ea pofxït ne te-

minüsaliz quoque verz effe pofünt. Fiericnim po-

N
?i

purent, quiaperillud Deusomnia ficri iuffit, Dixit
enimae facta [unt, dixitautem verbo,& verbum pre-

cellarum, qua faciont verbum ens. Placuitetia hoc Au-
guftino ferm. 190. & Iidoro lib. 7. Originumc. d
Filio,& mihinon difplicet, modo ita intellieatur ,

X

iuberet. Alij verbum vocatum dicunt, quód nobis,
interpres fit paternz voluntatis, atque fententiz ,
quemadmodum verbum vocale noftrum mentis ,
voluntatifque noftrz interpres eft. Ita Origen.lib.:.
ad Gentes, & in Pedagogo c. z. & Epiphan.hares.
73.& Chryfoft. hom.z. in Ioan.& Bafil.hom. iti hc

. [ribus probabilitatem habenr. Icaque Hieronym, in

. jtima ; illa auctoritatibus , ifta (imul auctoritatibusj

.hiadés ïcges darez, & diuina Patris praccpta traderet,

omnia penctrantis fignihicaretur;proptcrea vocauit

fententiz funt, quz omnes magnam cx fuis audo-

cpiitola ad Paulind omnes videtur approbate, A ;;
inquit, Grece multa frgntficat. Nam ez verbum efl ,
rAtio, 7* j?a;lc;æmïiüï e7 caufa vnims cimu[que vei , per quam
Mfunt fingula, qua [a&fiflunt, qua vnieer[a veCTe mteihizimys
va Chrifls.Scd tes mihi poftremz probabiliffimz vi-
dentur, harum veró trium prima prz(crtim, & vl-

atque rationibus. Animadaerto enim Chaldaicum
paraphraftem quotics de Deo nobitcum loquente;|
nobis auxiliáte; aut nobifcü denique verante (ermo
cít, Hebraicü nomen m quod Dei proprium elt.]

de Filio, qui verbum appellatur, & cutus . propriam
cftloqui nobiíca. Cuius rei tarn mulra apud illá cx-
empla fuat, vt notare pigeat.Doctus fi Chaldaicá pa-|
raphrafim legat;in eapaffim incurzct; indoétus no-]
bis ctedac.Hinc ergo colligitur lià Dci idcirco in-
ter fuditos veróum appellati , quód perfona Dei no-
þifïü loquerctur, Nam cü qui cum patriarchis olim|
fpecicangceli epeloquebatur,fuiffe FiliumDcei, qni|
Ecclefii (emper gubernauit, probabilis , & anziquaf

opinio fuit lertull. prefertim, & Hilarij multis lo-
cis rcpetita, & Syrmienás cótra Arianos fynodi de-
creto comprobata, quod apud Hilarium in lib. dej
fynodis efk, Paraghratté veró Chaldeam ex Hebrco-|
rura confuetudine locutü fuiffe vero fimile profc&o|
cft. Quin D. Paulus eo eriam videtur alludete. Dixc-j
tat Dcus Deuter. 350. 14. ('uxta eff fermo valde im ore two;|
C m cirde t ; dicit D. Paulus Rom.10. 8. 9. Fc effl
-:,.r!*f Jïïdzfä,gæi;ä praduamm d eft Cbrif u & Origenes
Jib.in foann. r. interprezatur, 4uia f6. credideris im carde
30 9404 De fafatamut Dominum lefnm a mortuts,faluus
eris,Certé cum Dauid dicit pfal. 9.21. Conflitue Dominej
;Zigijl.z:aïäfis?ewas, Chríftum ifizelljgit, cu.mcïug nw;li
'doctoré vocat,quem nofter interpres Jegjflatere ver-|
tit. Perinde autem cft Filia Dei do&orem,atque ver-
buim appcllate.Videtur etiamdoannes ver. 18. ratio-
nem explicare , quamobré Chriflus verbum appcl-
letut, F nigenitus n quitqui ej m finu Patriryipfe euavra-|
t6it & 1. epiüola CL de, inquit, andiainis de vcr-
? v:t4,quafiideo verbü dicatur, quia auditur , quod|
proprium eft verbi,& c. 5.7. Tres (unt, qui tefimonium|
dant n c&lo Pater, verbum,c7" [Diritw .Cur cnim eo loco
verbum potius, quam filium appellauit; cam nomen
pracedens Patris poftulare videretur , vt potius vo:
caret filium, nifi quia de illo tanquam de teífte Lo-
quebatur, qui nobiícum loquendo teftimoniü per-
hibuiffer? cur fimiliter in Ápocalypf. c. 19. 15 Chri-

ey-

tanquá de rectore azebat Ecclefiz , qui per'oia per-

hoc eft verbü cffci Propterea vidit eá equo infiden-
té albo;quo fimulceleritas,fimul puritas verbi Deil

reddere w verbum, intclligc'ntc n nimirum agi|

ftá dixit vocari verbirnifi quia de illo tàquà de duce, !

fidelem , ey* weracem, quum totalia, quibus eum ap-|Verf. r

pellaret, baberet nomina, quia nihil interprcüs,
nihil do&oris zqué proprium effe dcbet ; atque vt

eff [iritus. propbstie;quia deillo'agebat tanquam tefte;|
qui nobis patris confilia teftimonio Íuo declaraffet,i
confirmaísétque. Denique nufquam verbum Ioan-]
nes appellat, qui folus inter Apoftolos, & E-

|fidelis, & véxax fit.. Propterea dixit , teffsemontum eine |Vert. 1o.

i verba,& Greg. Naz. orat, 4.de Theolog.Theophyl| 'nmangeliflas hoc vífus eft nomine , nifi cumi

— " a - . s OR

Á

*

u

LE . ) "UNIOAN- GAR Rb $50 — — u

|
?'«i-i;:ïï 1 lde eo 'ägcbar , vt de intcrprcïc »c.iiuinæ 'volux.ïitatis, E Ioan./n prmeipt erat wrbum..Qgin aliquos vocemapa
M I[deo & hoc loco; vt pofteà docebimus, vocauitver-| |pellaffe video,vt La&tant, lib. 4.c. 9. & Qlwdxanum
Mu P | bum, quia paullo poft di&grus facraF carné fadum, |Gentilem quidem poctam , Íed Chnfhgnum Íumu-|
i jVets. — E iffe & in nobis habitaffe, id cft nobifcü veríatum,! — |lantem edito de Chrifto feruatore carmine, ,
Mew [ | nobiícum collocutum. Idem ex aliis fcrip turz locis Chriffe potens rerum redetfnti; conditor &ut,
MC colligo Sap. 18. 15: angclus ill? ,qui mxHus. fuerat adi; Vox jäæmm't,fefz'(ii-&ue Deti ,quem. f'u-dzt 417.41!4 ;
um loccidenda AEgypti primogcm.ta fermo .DCI app,clla- Mente pater. Scmmsï & de fcrthu*r?s facris nonnui-
i, & | tur,quia mandata Dei ad ho:pmcs fi;fetcbat ,caque| |losproferri .IOCOS,.Vbl nofter ctiam interpres lermo
MUUN exequebatur.ergo ceadem ratione Filius vocaturverZ |nem verterit Sapient.18. rj. Ompmipotens (ermo tuMa exi-
"»'fflx;z;gumä i. s. s. |bm;fed angelus officio,Flhusnatura;(ïcutgllis loc.ls - |rens de Faf(a a regalibus þgl:bm: dorus debellator in medmm
N — JMalach.4 idem Filius angelus appcllat?r. Illud mf)do huic exterminij txerrdmxpraf!:mt:&xac.l chræqs 4124 P'itMé f/ï :
üanind : fententiz videtar obftare, quod fl.hac ratione ver-| p fermo l?ez,'zy'efffdx. Sunt qui ex Cypriano,& ex aliis
Wim4 [2 1 bum diceretur ; nonante verbum fuitlet , quàm eare vetuftis auctoribus colligant veterem Latinam ver-
hum | fatlum habitaflet in nobis,certénon antequàm ho | |(ionem,queante iftam,quam nunc habemus;in Ec-
TOUME mines effent , quibus Patris interpretaretur volun | | |clefialegebatur , in multis alíis locís, quibusagatur
xdill x BI ratem.Quo crgo modo i principio erat wrbum?F.aalls de F11103 nó ver bum; .(ed -fcrmonem hab;-uyilïïc,vr Riala
TA refponfio;verbwm ex omni aternitate erat, quiana- 31.6. v bi Cyprian.legit [ermoae Domim cæl:frfm!z fwnt.
:nf tura fua in,terprcs erat , cüm fapienqa effet P?.tl"ls, ] Et pfal.4.4...1. Erutlautt cor meum Prmonem bonu. E. t P(al. i
]l i quz perípecta haberet omnia eiusarcana , etiamíi]| — |106. 20. Mifit jermonemfwn,w fmamt ens. Et lai.10.
dl homines non effent, quibus ea poffet declarate.| — |12.23. Sermexem abbreuiatums faciet. Detna fnper ter-am.

Nám vera etiam lingua eft,quz;quiaauditoresuen| — |Fallax coniectura , nam Cyprianus non íolcbat ver-
: — |habet;tacet. Alix rationes, quas noui quidamfcrip.| — |fionem vllam citare , quz vix vlla eius atateapud
E. d tores excogitarunt, mihiamanti vetera minüs'plla— C Latinos communis erat,fcd ipff'qpocics Ícripturam
: cent.Legi apud quédam Filium vocari verbmï:,;dcü cxtabat,dg Grzco vc.frtebdat. Indicio eft, quód nemo
TE : realitatem , veritatem , quod eft ; quia chrguce 637| jaliusciufdem aut circitet feculi codem modo , quo
u- ] | fozfmi" verbum rem omnem fignificat.Legi apudaliumíec| |ille;citet, paflim dicitin Euágelio za7« Matthxum,
opfens ! —— [hereticum,id eft malü prorfusauctorem , vocarum| — | & «av& Marcum, quod vix meminialium quépiam
— . lfuiffe verbum , quafi protniffum , quiapromiflum| |Latind auctorem facerc.Reliquos veró locos duos;
etiam m 327, id eft verbü appellatur , allufifséque| |vbi nofter interpres fermonem reddidit, haud dub;-
Ioannem ad diuinas illas de mittendo Chrifto per!^ |tonon effede Filio inrelligcndos. Nam in illo Sa-

dpum — |prophetas toties factas promiffiones.Ea quoque ra-| — pientiz. 18. 15. deangelo illo agcbatur, quem Deus
Ll : tione Chaldeum wap'Dverbumappellafse. Perde-| — | miferat; adoccidenda ZEgypti primogenita, quem
j ret,fi vllam haberet , hec fententia probabilitatem| | |nemo dixerit fuiffe Chriftum. | Nam vt verum fir,
r vt auctore malo.Przter id, quód ifta ratiene ss priscipi — |quod fupradiximus multisantiquisaucoribus pla-
m ! non tr4t verbii quia pmmi?sü non erat.Quod etfi fub- D cuiífe , folitum etiam ante incarnationem fuam ali-
-B riliter folui poteft, veré non poteft; & cumaliislo-|" |quando mitti Chriftum, tamen certé ad exercédum|
T E cis eiuídé Ioannis , vbi filium verbwm appellat;bene| — 'officium carnificis non mittebatur , quod vix alij
init ! J [nonconuenit,quia congrua in omnibus ratio r?ddl exercentangcli, quàm mali.Hoc enim eft, Immifti-
! E. non poteft,quare verbum potius illic,quàmalibiap-| |se: per angelos malos pfal.77. 49. Hoc beati Iob docet]:
i K : pellauerit. - ' | Now DP s mplum.: Nec Ecclefia in publicis precibus ca|.
m | Meliásne| "Tertiam queftionem,quia de folo eft nomine,vix| |verba de Chrifto interpretatur , fcd ad Chriftam ac-
gf ï':rtlïxï)l,:n operz pretium effet explicare,niíi nif'n-ia quidam de| |commodar. Quodlonge aliud effe,nullàmque inde
n tiné verra- |ea ré cOntentiqne difputaü"ent.k Vertit forte qu.xdam ad f:o.l*ligcndum ?itterale m .len.fu m argamentum fu-
i | [rur Aefoc.Inoftra memoria pro verþq íermonem. Secuti funt mi poilfe multis exemplis fzpe .docuunus.* Illud
g mïf* Eraf|nogitatem omnes hzretici , apud quos,cüm omnes| |etiam ad Hebrzos.4.12.1multo magis eft manifcftum
iaeko D interpretes fint,nemozaliter, quam fermonemtran-| |de Chrifto non intelligi, fed de verbo Dci Euange-|
u ftulitmagnum apud me argumétum erroris.Darem| E lico,quod predicatur,quod non mortuum ficut ce-
rl : aliquarveniam,fi fecuti fuiffent antiquitat£,in qua,| terajfed viuum;atque cfficax eft. Nec ignoró Cypria-
' — Ivt ftatim indicabimus,multi ita verterunt. Sed indi-] inum, & Athanafium, aliófquenonnullos au&ores
' H gnor hareticorü ingeniü diuerticula fecátium, necï graues de Chrifto cos locos intcrprctari.'Scd'alij di i N E
É alia ratione vocantium fermoné,quam quianosver- |non mali auctores aliter intellieunt. Tota crgo que-|
E bum appellamus , & nouitatem quarentium inan-| |ftioab (criptura ad veteres auctores reuocatur, quos|
QU tiquitate, Nam etfi id antiquüalicä-mndo fuittamen| |dixim" pro verbo fermonéappellaffe.Vcrü id quidé
E - quia iam fuerat obfoletum,iam e nouum. Scimus| cft,fed ijdem illi multo frequentiüs verbum;ali jnun-|
' nh m | multos veteres & graues au'cïþor;s fqpe F 1'ln.1m—- Dcfl quam fer'moncxp vocxantgc*;crtum. argumentum ma-
ASNOES íermonem appellare, Tertul.inlib. de Trinitatetri-| — |gis nomen verbi, quàm [:ermoms probatum fuitfe.|. —
Gbl bus locis,& in lib.aduerfus Praxeam, & lib.aduerfus| F Maguqu.u-cka nobis probari oportere, & eorum , &
O us Hermogenem,& Cyprian.lib.2.contraludeosc.3.| — |noftri interpretis venerabilis auctoritas , & ratio|
um .|& 6.Hilar.lib.z.de Trinit.Lactant.lib.4.cap.8.8&9.| — |perfuadet. Nam fiue Filius A£yoc appellatur , quia|
WUP . ! | Ambrof.lib.defidecontra Arian. c.2. &lib.r.hex-| |notitia Patris eft , non folemus mentis conceptum|
xolt , | hamer.c.9.& lib.z.c. ». Hieron.in cóment. in c. líai| fermonem , fed verbum appellare : fiue quia in- |
rm.& in c.r. epift.ad Ephef.Auguft.tra&inloan.g4.X&| —|terpres eft Patris eius ad nos mandata deferens, 1
ro8.Prudent.hymno. 6. Cathemerin ey, .|& interpretem , & mandatum nemo non ver *3
"tdes pater fapreme, | OR : bum potiüs, quàm fermonem dixerit. Et fi cius |

Patrifque fermo Chrifte.

" naturam, & vctiufque nominis (ermonvis, & ver-
Remig.in c. 4. epift.ad Hebr. Anfelm.in hec verba! — ibi proprictatem fpectes , reperies fermonem ora-1 : |

i w i | ROE | M Honem —— L

d. 3-

verbum

l, :,-

1fai.:9.14.
Abdiz. :.8,
1. Corinth.

Ad Hebr.

:Cur Ioànes

potiüs quá
filium ap-
pellauerit.

440

IOAN. MALDONATI COMMENT.

441

"*

tionem totam multis conftantem verbis; verbum A

di&tionem vnam, ac fimplicem fignificare ; Chriftü
verb non multis verbis rcbáfue, fed vna fimplici-
que natura fua, quidquid eftin Patre;declarare,quia
e(t [Mendor gloria, c7 fiqura .(Zal;jfanrfæ.am. Itaque me-
liàs verbum, quàm fermonem dici. ;
Quarra füpereft queftio;quam Bafilius homil. in
hxc verba,Leontius in commentarijs, Chryfoftom.
hom. 2. Thcophyla&us, & Euthym. attigerunt, cur
hocloco Ioannes verbum potiüs, quàm filium ap-

i vocalfet filium , aliquidforte carnale, aut patibile
le&or cogitarct , quod poftea accidit Arianis non
valentibus filium intelligere ; (ine foemina , & car-

fieri folet; cogitantibus. 51 fíliws eff , inquicbant , ne-
ceffe efh vt eg* femima fit, «* collaqwmm fermouss , e7* con-
tunébio coningalss verbi, ev blandimentum , e7 poflremum
ad generandum naturalus machinula, Sic enim filij Dei,

ibaz multa,qua nullam compofxtionem,nüllam cor-

faluatorífque fui gencrationem itridebant, vtzcefert
Hilar. inlibro contra Conftant. & Cyrillus Alex.
lib. 1. Thefaur. c. 2.Idonca ratio fi Chriftus hec tan-
càm duo verbi, & Filij nomina habuiffet, at habe-

ruptionem fignificabant,fapientia , lux , fplendor,

duas rationes fuilfe arbitror , quódid nomen magis
effetnotum, & gratum, & quód magis accommo-|:
datum ad id, quod paullo poft Euangelifta di&urus

erat. Nullum nomenfilij Dei inter Hcbraos tain

& innumera pene alia, qux Origenes lib.1. in Ioan.
& Ba(il. in hom. ia hunc locum notant.. Aliasego

pellauerit? Vnam illi omnes tationem reddunt, nej

nalem decifionem , qualis in humana generatione]

vfitatum fuiffe ; quàm verbum ex Chaldzo para-

cüque nomen Dcei pro filio accipi ïu-tat NYD'D, Fer-
bum vertit, haud dubié quia ita vulgo inter Iudzos

vocabatur: cognofcimus ex Philone au&ore Iudzo,
qui nunquam Filium, fzpeAdfey verbum appellat, in
lib. quód deterius melioribus infidietur, & in lib.
de opificio mundi.Cognofcinius ex primis illisphi-
lofophis Mercurio Trifmegifto, & Plarone; vt pro-
bant Eufcbius lib. 7. de preparat. c. g. & lib. 1. c.
;o. & Cyril. lib. 8. contra Iulian. etfi Hicronymus
ertore fortalle memoriz id in cpift.ad Paulin.negat,
Hoc (inquit de verbo loquens) de£his Plato ne[eint ,
bec Demo[lhenes eloquens ignoramit. Perdamymquit, fapien-
tiam fapientumse7" prudentiam prudentis veprebabo.Cuuos
Philofophos non dubium ab antiquis Hebrzis &
;|haufiffe fententiam, & vocabulum accepiffe. Voluit| -
fergo Ioanncs accommodaté ad vfumloqui: voluit
intelligi. Videbat etiam futurum idlectori gratius 5|
cum enim Filius ideo verbum dicerctur, quódad nos
auxilij, doctrinedue caufa,quemadmodum diximus,
mitti foleret, iucundum Iudzis erat cius in fe nomi-
nis memoriam renouari, quo rantum Dei beneficiü
contineretur.Itaque vt Marcus gratü le&uris fump-

(it exordium à nomine Euangelij, quo fauftus figni-
ficatur nuntius, /nitzum Euangely lefo. Chrifli Filg Dei ,
ità loannesà nomine verbi, quod Filium Dei fignifi-
cat Euangelium, id eftbonum íemper nobis nun-
tium afferentem. Etat quoque idad ea,qus di&urus
etat, «ccommodatum. Volebat paullo poft dicere
ounta per ip[um fatia effve , non poterat eum per quem|
omnia fadta funt, aptiàs quàm verbz appellare, quia
omnes fcicbant Deum verbo fno omnia feciffe. erbo
lDamini ceit firmati font pfal. 22. 6, & dixit,€» fatta fant;

phrafte coznofcimus , qui, vt fupra docuimus, vbi-

C

D

E

r t ——

quzric Theodorus Mops. in Grzca citatus Catena,

quid caufe fuerit; quamobrem non vocauerit Euá-
gelifta verbum Dei, fedabfolutà verbum? Non malé
refpondet folere fcripturam verbum Dei precep-
tum appellare, & illud verbum quodad prophetas
(epc factum effe dicitur ; ne quis igitur putaret filiü
Dei eiufmodi effe verbum, non verbü Dei,fed verbss

quzftione quzftio. Animaduerto, vt attigi fupra,

annem Filium Dci verbi appellatfe ; & Ioanné qui-
dem ipfum nó (ïa(ï-ïm, fed quinque folàm locis hoe
exordio, & polft ver. 14. cum dicit verbum caro factum
eff ,& 1. epilt. c, 1,3. & c. . 7. & Apocal.19. p. Ani-

nufquam preterea toto,quàm magnum eft, Edangc-

factum temere. Vocatur filius verbum non quia ho-
mo, fed quia Deus eft, & Deus quidem filius , cuius

gubernare. Solus Ioannes de Chrifti diuinitate cgit
faícepto confilio, ideo folus vocat verbum , & vocat
folüm antequam carnem fa&um fuiffe dicat, vt ver-.
bumà3 carne;ideft Deum ab homine diftinguat.No-
uam fecimus conie&uram in noua quzftionc ; mc-
liorem fortaffe dies inueniet, Adnotarunt Chryfoft.
hom. 3. & Theophyl. Euangeliftam non fimpliciter

verbum illud dixiffe,vt oftenderetíc non de quouis,
fed de illo fubftantialiatque diuino verbo loqui.
. . - . : |
Sequitur verbü , erat, quod in hac prima fenten-

IGreca Catena, Beda, Alcuinus, & Theophyla&tus in

lliftam , in princä)io fuit,fed Iu frimiyia erat; quod
— |verbi, fuic fignificerrem praterijile, & effe deüijtfe:

tia fecundum locum tenet. Granes auctorzes obfer-
uarunt Chryfoftomus hom. 3. Bafik: in hzc verba,
Cyril. lib. 1. in Ioan. c- 1. Seuerus Antiochenus, in|

commentarijs ad huuc locum; non dixiffe Euange-|

verbum veró era? perennitatem, atque firmitétem.
Id quidem hocin'loco verum cft. Non enim voluit
Euangclifta fignificare verbum fuiffe in priucipio,
& iam non elle ; fed fuiffe femper , fempérque efle,
femper futurum. Sed perpetua non cft obferuatio.
Szpe cnim illud imperfe&tum s* quo hocloco Io-
annes eít víus, pro preterito fumitur, quod & La-
tinéaliquando fieri apud Marcum Tullium , & Li-
uium obferuaui, Et veró nofter interpres non vide-
tur temporum difcrimen habuiffe. Nam idem t&-
puss» quod hic vertiterar, 1. Ioan. s. 1. vertit, foit.|
Mallem vtroq; loco tranftuliffet , erat. quia. Fcæter-
quam quód ita Grzcé eft; magisconuenir Filio Dei,
vtde co crat; quàm fuir,dicatur. Nam fui potcít fi-|
gnificare effe coepifle , vt fi dicas, In principio fuit

fed ftatim principio conditionis rerum efle coepiffe.
Filius autem Dei non capit effe;femper fuitfemper
erat. Deinde verbii,fuit, poteft fignificare , rcm que
fuiffe dicitur, effe defijffe. Vuleatum eft illud; Feimw

inclufam habet particulá iam, quá non habet verbü
fuit.Perinde enim cft,Iz princigio erat verbu,ac f1 dicc—-
rct,In principio iam erat verbii, non habuit princi-
ium,non copitelfe,quia cá omnia, que principiü
iabuörc , effe cosperunt,iam ipfum erat. Ducit nos

(implicitervocauiffe. Na(citur nobis noua ex veteri|

neminem Euangeli(tam, aut Apoitolum preter Io-|

maduerto pofteaquam dixit, verbum caro faifum e[t,|

ljio verbum nominaffe,. Quid cauíc fuit? Nec enim|

officium ett, quafi legatum effe patris, pro eo mitti ,|
pre eo loqui, pro eo Ecclefiam rempublicam fuam|

Adyoy vtrbum , íed cum articulo emphatico zévAdfov|-

i

czlum, & terranon fignifices fuiffe ante principiü,|.

: - . K Virg;!l 2 |
Troes.Ad non fignificat verbü,erat. Deniq; verbü crat|Aeneid.

Excueitur|-
verbü er4f,|

fmmlauit, €9* creata funt, píal.148. s. Nonabs reetiam! — iverbum er4t , vt Bafilius ait vfquead zternitatem.|

T Scio

»ALM /-quand
(citeg

gumflll
W Du

M Dn

J i n

T 9N XUVEN O IPOAN C GAPDIDO 2 — 46 — |
Wï&x—x J ! Scio confundi nónuuquám difcrimen temporüm;| A vtidem fit, I principio erat. verbum ; ac fi diceret, Iri |
l.OWïïï i& pfzteritum non tam temporis differentiam , Deo erat verbumi , ficut ftatim 'd.icit'., Et *uerlmmfmt
*I-Pïæüp-: i [quàm a&ionis perpeciritatem fignificare, vtinillo — japsd Deum. Sic Athanas. in oratiorie contra Arian: |
A. loco Prouerb, 8. 22.Denmus poffedut rme m rmitio viarum quod verbum ex Deo fit Deus 5 quem Íen fum euam Ori-].-
Nateíio | [narum m:eqæ;m quicqua flqceret& principis, Nonenim| — gen. probatlib. in Ioan. 1. Simpliciffimus quifque |
"itdte Ü dica; ath'cäiïiiïEaaüï defijffe Íc poffidere,fedícm-| |fenfus mihi maxime placet. Huiufmodi cft; vt no- l.
ïkafïfïmiï a z Po(fedifï'e ; femper Poüidere; femper poi.feifu- men principij mundi fignificet prigincxh s quz & |
Q6 , B Irum effe.Et in illo pfal. 109.3. ex vtere ante Lucferum| — |veré principium rerum fait, & ita in facris liteeris, |
« ^ enuite, v noftram , & Septuagintafequamuredi-| |vocarifolet; fignificat ergo Ioannes m primoprcum |
Im,mecglli-ï | tioné. Nec enim fignificat aut copiffe ; aut defi-| Jomnia fa&a funt, iam fuitle verbum , ideo fg&gm |
M — [iffegignere, fed femper genuilfe , femper gignere.. |non fuille ; in quam fententiam exponunt Hilaius , — |
nf oT Hxc Ício, fed loannes quidem certé differentiam t£-| B lLb: 1. de Trinitate, & Augx.lftm/usvtra&.'m. Ioan. r| - :
Bd : porum accuraté feruauit. De Ioanne dixit, ver. 6.| & in qq. mixtim ex veteri, nouoquc*t?i*tamc.nto-g. :
fl ,/?,5 | : Fuit bomo mif]4s 4 De» , de Chrifto dixi, ver, 9. Erar] — 22. quod I?seda ctiam -p.roba't-.-- Eft hæc:'.mtcrprctatlo |
li. ( Muxvera, qna illeminat omnem bominem vemientem in bic| — & adhominum intelligentiam, & ad id;quod Ioan- N
Ncenim mundsm. Nec dixit Chriftus. c. 8. $9. Jwrequam| — nes agebat, & ad fcripturz cogfgeguc.h.ncm magis '
wl - —— LAtbrabam fieret , cgo fai , fedego f(um 5 potuit dicere,! , Jaccom n'x.odat:xx.-Nam & le&or mþll x.ac.111'us nomine
T | eram , fenfu codem. Non dicit Apocal. . 1$. Eram| — |principiJ, quám quod omnces princtp wmftcmpörlsl v
Vormiri, » . mortuus, fed fii mortuse, C7 ecce fum WW"S-SUth?ï" Msddege d ucid 1.nltel.hgcre; PONPUMCS PQQUOP 0& Q
m | - |quec.z.8 quodnon cafu profe&o; fed indufria,| — |dererum principio di&urus erat, Ommia per ipfum faf
nv atque confilio fa&um apparet, Alia quoque vis hu-| |£4fwnts & vero admodum Gæml;lc eft d': godcfn vtro-
M ius temporis eft, quam in cómentar. 1n orauon. de| 3 |que lqco agi principio» quah dxca't,Vü. äüj inpna-
rdia Theologia 4 Gregorij Naz. Elias Creten. animad-| C|cipio iam erat, nam 1pfum.omn'1bus rebus princi-| . |
blirari ts uertit, vttarocdlixéy id eft fübftátiuum fit, nec flgm- pium dedit; aut quod codf:m/ r-ledxt ? Vcrb.um 'DC:I fa-- m :
walionts ficet effe hoc velillud, fedom ninovefle, quod pro- &um non eít, hoc eft i principro erar , quia omnia per
E : lprium eft Dei, qui idcirco abHebrzismmàGracis| [pf4m faf.fæ fm-t.,'hoc eft principium accepcrunt. .ht..
EE - Exo. 4. 14.|5 d v dicitur ; quia folns vere eft.Re&te igitur Concil.| . |folet fcmptqra-(acr*a per principium,aut initium in-| - o
ol .. jpecal.i8 NI Cenü Arianos dicentes fuiffe aliquando tempus telligere primam condiuonem rerum , vt /s pripcr- GenE hr
- us ;ääïurre quando filius Dei nonerat, exhocloco damnauit| — |pmcreawit Dews calum , e7' terram. Qucem adlocum vi- m
)b' | Scitéque Ambrofius lib.. defidead Gratia. c. . ar-| — |detur loannes per an.tittheflm qu'ädatg allufiffe,quafi "d /
d s igumentatur, /n principio erat verbum , €7' verbum erat! — |diceret In illo principio rerum omnium;,quo Deus D. ——
d m apud, Denmn , €g' Deus erát verbum : boc eratin principio, — |creauit caclum, & terram, verbum creatum non eft, :
3 D 4fu d Deum.,Erat jnquit, apud Deum. Erat, erat, erat,eraty. quia iam erat, Vt fimile veteris, ac noui tettamenti : ;
1 | lpE hR quater erat, vbiimpius inaenit qubd non erat ? Sed de. D |cffet exordium, & ab illa generali creatione rerum, u ,«
,gä;:fs.m!' I T Pm ra paullo infradi&urifumus. - lin qua hzeretici eum inuolucbant , Filius Dei om- |
m | | Tertium nunc huius loci tra&emus verbü,Isprim-, |nium creator exciperetur , quc-madmodu m Ch.ry- :
zue ( 20 pmopriapio cipio, Clemens Alexand. in orat. adhort. ad Gentes;|. foftomus, Auguft. S cuerüs Qn dochenus, I;elo.x;xtl;us, 1
i quid fit. Origen. tra&t. r. in Ioan. Cyril. lib. . inIoan. c. .| |& Theophylactus indicant.Eodem modo Filiüs ip- |
D 1 |Gregor. Nyffen. in orat. ad Simplicium,Auguftlib.| feapudSalomonem loquitur Prouerb. 8. 22. quó |
EuNAP | ^ [&deTrinit.c. 2. Theophilus Antiochen.lib.4.al-| |credibile etiam cft re.fp.cxxife loannem magnum, vt — |
um | legor. Idaciuslib.3. contra Varimadum, & Beda in-| ex Apocalypfi perfpicitur, propheticorum verbo- *
o : Itcrprerantut, Is principio,id eft in Patre.Patremenim| |rum imitatorem. Domtimwe füle.d!f HH PHIISEL ORE
: N |principium appellari, quemadmodum exponit Cy- ]ä*d'f"m: xicii dgemet "f,d?"dm faeeret a principio. De prin-
j ï D. . rill. illud pfalmi 109. Tecam principti m die virtutis tue,| — |Cipto enim temporis loquiex ffïw?mlbüs : lïïalïlfe"
x id eft tecum Pater aderit. Meruit huic fententiz àu-| E |ftum eft, Nondwm erant aby[sts (97 eo sam concepta erdms | vestaaasg,
,':a)älx'h-ï b | Tétorum reucrentia probabilitatcm.'Alij principium| - necdum fontes aquarum ernperant chffm montes grau| 2627*
:; g,,äürx i OE ] pro vternitate acceperunt, qua (')m:niu mrerumsetia — mole conmnmm. "ALnfe omnes.colles ego Far!g:mbqr , vgdhm !
r : cogitationum noftrarum Principium eft; cum care-|. |ferram non f&c'era.tt, e:'" ]'Zafmxïug, G fa'mïm:fs prbzo-ïfemf.
wer —— ^ . jatipía principio. Gregor. Nazianz, orat. 1.de Filio; Q'uod crgo faPlcïïïla ipía d.mt., ii *103.11065 di-
waMi Ambrof.lib. de incar. Domini.facramento c. . Ba-| — |xit [m prineipio GC qgod Sapientia, P*'UM" u ;id eftge-
p : il. homiliain hunclocum, Chryfoft.hom.2.inlo-| |nuit, vt Peffed; bominem per.Deum; Ioannes , Erat : Vn-| Genefj.1.
sf - |an. Nónus poeta, &,vtcitatau&or Grece in Ioan- de CF)ll*läïïllï: 1dc:m effe f "P"'?"Pf" : &fap(;cp;mcr—
ri:'go:cfflþï nem Cïateqæ,Seuþerus Antsl'ochenys oratione 26. & Pl',u;.n.' ä—?län Cläm elr * näcpr*,na? a du mïm
, ii Lcontius in commentarijs, Theophyl. & EM jb Pï.mfïlfgw EH
Prmcipiü» | / — jSententia quidem vera. Nam in ipía nimirum zter- fed x pun?p m'?dï?oï -t al?lï J g"ïa mapiop Unä :
zccæPi[&' | nitate vcrbum lcra:t:,[ed huius loci querimus inter- F ïïplfq cxcls.zte.t Uäf-) in QC?I ss ï;'xoms, PX |
r pretatonem,Et vianomen principij proarernitate, . |hicfimplicitez dicitar, explicatur, «mrequem duie |
9s | ofitá inuenías, qua potids Zepuav vt Nonus poé-| |j44m fa.ttere.t 4 prmczpn& inc Arianoru ;1.vn.1a .11. ül- obicäio-
$ m : ta vocatjid eft fine priucipio ; fine termino , quam mï,OblC&m i d Pa r hoc l?co — " i MM ao
"f'bü:,;;,»,;a:iä- dpxil , id cft principium dici poteft, Etfi id Euange- Dei eternum fuiffe , quandoquidem nihil maiusà
" lifta dicere voluiilet, clariüs vno diXillet verbo $22-| [Ioanne deillo, quàm à Mofe decelo,& terra dictum
1bff; u : yoc f didYos , Verbum erat (efnpicdäqum , necenim| |videatur , vt Chryfoftomus, & Theophyla&ustefe-
Wm;(l ctedendum rem adeo ad falutem neceffariam fcri- |runt; quibus aliter illi refpondent. Aliter Mofem
az;i-',ïï':.ü bentem , & Ebionitarum, atque Cerinthianorum, Idicere in principio, aliter Ioannem ; 'Mofem dixiffe
f!npa, | .. . [vtdiximus , hetefim refellentem obícuritatem af* celii, & terram non quidé abfoluz& fuitle, fed creata|
DM : — (&&alle. Alij Deum intelligunt nomine principy)» fuiffe,quod auté creatu eft,eternü effenon pogæ—ff»c.
9^ ll ——— ] | : j V3.. . fosn-

d-

PTAR

-

Acternitas
quomodo
in fctiptu-
u ilguiä-
:;etut.
Prouerb.8.

i

jin£. 8.58. ,

-

'.:*-

s

|terficIn initio non erat homicida,quia nondü erat;

[au&oresante initium temporis faitle crediderunt,

jnes loquens ; quod zteznum effe docet, initio , aut
jante celum, & terram fuiffe dicit. Quia quidquid

. |Ea enim circumlocutione nó antiquitatem folüm,

|Ioanncs dixifsctm principio faifse verbum,;ideft prin-

quales omnes herctici;maximéque Caluiniani funt.

. |Et verbum caro fatinm efl e7* babitauit ia nobzs eum au-
tem per quem omnia facta funt, quíque fa&tus eft

4 44
loannem contrà non dixiffe verbum in principio
fa&um fuilfe , fed (impliciter fuilfe: & per illud po-
tiàs omnia fuille fa&a. — Qua etiam rationead aliam
cotum obicctionem refponderi poreft. Obiicicbát,
vt ijdem auctorcs tradunt,ctiam de Digbolo dictum
e(fc Ioannis. 8.44. :We bomicida erat ab imitio; non enim
dicitur abfoluté fuiffe , fed fuitfe homicidam. Hoc
cít ; quod fupra dicebamus verbum illud erat etle
ts erixévtub(tantiuum,; quia non duarum inter Íe
coniunctionem rerum , fed zci vnius fubftantiam
lignificat.Praterea non dicitur in initio;fed ab imitro
homicida fuitfe,quod quis non videt, quantum in-

(ed ab mnitio fait;quia ftatim, vt efTe ceepit, & homici-
da effe ceepit hominem perfcquens.. Efto, dicct ali-
quis,idem fit j2 primopr , & ante principigm,tamen
nó videtur ex hocloco probari poffe verbum fuitfe
(empiternü,fi nomen principij non zternitatis, fed
téporis initium declaret. Nà & angelos multi graucs
tamen non idcirco zternos fuitfe crediderunr.Intel-
ligat quifquis hocobiicit fcripturz morem effe, vt
cum aliquid zternum eífe fignificat , n principio ;
ant 4nte Pm'äcipium ,ante c&lum ez terram fuitle dicat.
Illuftre exemplum illud cft, quod mod5 tractaba-

enim tantüm fignificar antiquiorem fe effe mundo,
quod parum erat;ted tuiffe fempitcrnam. Caterum
quia non folet humanum ingenium fupra princi-
pium temporis afícendere, accommodaté ad homi-

fa&um efl,;autin illo principio , aut poftea fa&um
Ieil, itaque quod in principio , autante principium
crat,factum elffe non poteft : quod autem cft, & fa-
&um non cft, zternum eft- Simileilludcft;quodait
Chriftus Ioann.i. $.Clarifíca sne r Pater apud temetip-
fum elaritate ,quam babuit,priv[quam mundws e[fet,apud tc.

Ícd aternitatem declarauit.Quin aliquando minore
interuallo eternitatem fuam fignificauit; //etegsam
"fbrabam ficret, ego fém. Non. n. docere tantàm vo-

lum prorfus initium habuiffe. Quia fi habuiifet; ha-
buillet vtique vt homo; fi vt homo, lógé poft Abra-
ham , cum nondumannos natus effet quadraginta.
Quare idem erat dicere fe fuiffe ante Abrahamum,
& nunquam effe cepifse. Quod clarius diuinitatis
Chrifti argumentum defiderari poterat,quàm quàd

cipium non habuiíse? non acquiefcebant tamen in
his verbis Ariani fuperbi,& iniqui homines ingenij

Multa praterea,quee modó diximus , comminifce-
bantur , vthunc locum deuitarent. Primum,aliud

mus, Deminus poffedit snein initio viarum faaram , non|.

luit lcantiquiorem effe, quàm Abraham , fed nul-| -

verbum, aliudFilium efse dicebát. Verbum quidem
femper fuifse, filium nó femper , vt auctor eft Atha-
hocà Cathoficis refütabatur. Nam de eo de quo di-
xeratym principio erat verbum,dicit ftatim ver. 3. Oninia

per ipfom fatia fmt » C fimeipfo fatium eft vibil. ver. 14.

caro , filium Deifuiíse, ftatim declarat, ev vidimse
gleriam eims ,gloriam quaft wnteeniti À Patre.. ELD.Paulus

nafin oratiou. Qwod Dens de Deo frt verbum. Facile|-

IHebr.r.2.8c ad Colof.1.16. per filium fcula, & vni- |

IOAN. MALDONATI COMMENT. .

À

C

F

]

uerfa, quzque in cxlo,quaque in terris funt;condita
effe dicit. Etquod Ioannes hic vocat verbum,paullo
poft ver. g. lucem appellat illuminantem emner bo-
ininem venientem in buncmundum. Bancautem luceim
effe hlium Dei declarat.c. 3. 19. Simile quiddam Eu-
nomius dicebart, vt (cribit Cyril.lib. 1. in Ioan.c. 4.à
quo & eius argunienta recitantur , & rcfelluntur.
Alij quidam Ariani refpondebant verbum Dei fem-
per apud Deum fuifTe,non tamen a&u,fed poteftate:
quemadmodum in nobis,antequam loquamur, po-
teftate quidem verbum cft, quia loqui poffümus,
actu non cít, quianon loquimur ; tunc actu forma-

nihilaliud fuiffe , quàm diuinz mentis cogitatio-
nem , quam cum facere mundum voluit, fermauit
in verbum , dicens fíat , & fa&tum cft ; vtauctor cft
Athanaf. in epiftola de fententia Dionyfij Alexan-
drini. Atifto fané modo potuiflet Ioannces dicere
res omnes in principio fuiffe,quia poteflate in Deo
crant. Cum crgo de Folo verbo hoc dicat , dc aliis te-
bus non dicataliter verbü in principio fuiffe, quàm
res alias,necefle eft. Deinde fi fola poteftate verbum
fuiffet in Dco , expofuiffet vtiqueToannes, quando
acu cffe cocpiffet, ficut de cxteris rcbus dixit, 0mnie
per ipfum. fatla [unt , & de verbiipfius incarnationc,
|'erbwm caro factum efl, Non admodum abíimile eft,
quod dicebantalij ; vtidemrefert Athanas. orat. 1.
contra Árianos, Dcum paullo anrequam mundum
crearet,creaffe filium , vt per eum omnia p erficeret,
qua defignauerat , & refpe&u quidem hominum,|
qui verbis vtuntur,vocaflevetbum;refpectu fapien-
tum, fapientiam. Quod fatis iam cxplicandis verbis
Euangcliftz rcfutavimus : cenimuero idem cffe in
principio , & exomni aternitate crat verbum. Alijj
defperatione refponfi verbum omnino tollebant,
&Aofo Alogi , id eftáne verboab Epiphanio; & Alï
logianiab Auguftino vocati;nam & ij Arianorum
genus erant, de quibus in titulo Euangelij diximus;k

Statergo arx inexpugnabilis fententia D. 1oan. qu

tur verbum cum a&u loquimur. Verbum cnim Deil

DERENSISEM ia um
RT VAUE MC QRUUNRSNIDIASMUDUEII U

omnis Arianorum harcefis alliditur. llud mirum
. r * « * ï* 3
videri poteft , non adhibuiffe cum fententiz fue

Cnhr proba-
uones nom

E lofficium Euangeliftz probare, quæ'ldicit ;fed hifto-

Inoftram , quam;

[ticos,qui zternitatem ncgabant verbi.Sed nimirum
Euangclifta, non difputator Ioannes crat; & non eft

ricé narrare. Praterquam quód non admittebat
materia probationem ; quis enim antequam homi.|
nes , antequam angcli fierent , teftis effe pdterfatF
zternitatis Filijs nifi Filius ipfe,qui rcuclauit Ioan-
ni? Vultergo fibi Ioanncs tanquam di(cipulo Filij
credi. Hoc enim cft quod in cxtremo dicit Euan-
gcio. c.21.24. — Hicefl difapulus ille , qui teflimnium
erbibet de bes,ez7 fc ripfrt becyez. (ermus , quia verum efe
teílimonium eut,.— Hoccft quod admonct initio epi-
Mtoleprima, Qued fuit ab initio, quod vidimw ocuilss no-|
ffris , quod per [peximus , « manus noflra contreCLauerunty
e verbo vite , anpuntiamu vebis, Hoctcefte ftat fides
noftra ; hocquifquis contentus non cft , Chriftia-
nus cffe non potefl. Alia contra illum quarcnda
fant arma,rationibus de omni alia rcligim)cd'eiiciä-
dus, vt, cüm nullam aliam veram cfle perfpexerit
n ratio certe docet cfï'exvärifimilcm:!
veram cífe credat. — Declinalit ad. dexteram , inquit,
propheta, e7 efutiet s comedet ad rniffram , cg* mn [4-
turabitur, | | !
Et verbumerat 4pnd Deun.). Quorfum hoc Ioan]

nes

, - . : E d » a dhibuer
probationes prafertim fcribentem aduerfus hzre p

Ifai. 9. 20«

La m n -

fräipfï u

d n CUIN IGAN .CAPR QO. -
hi nes adiungat Rgïim'le&öris animus dubitat, Hilar.| À tius multis de fc:ipttlägæb;zt exeriplis. Vhlim'ï1
" ! 2.de Trin. & Chryfoft; hom.z.hané,curidadiecerit,| — fufficin. Quemadmodum hic Ioan.dicit, cz* verbum
l lrationem innuunt , ne quis audiets in principio f*emtapud Den,ita Chriftus dicit ego m Patre, €7* Patey i
Wi fuiffe verbum,ingenitum ; ideftabíqueomni prins| — (meoff, c.1 4:10.tr. Cótra Chryfoft.Cyril.& Theophy-
Iq;an.c,w , cipio etiam generationis putaret ; afpud Dewm enim,| |lat.aliud efse apud , aliud. i» , nam i^ accidentium;
Ü | idcft apudPatrem fuiffe, ac velut in domo Patris,| — |apud fubftantic,atque perfone magis cfse proptium;|
D. antequam quodammodo emanciparctur ; &inhüc| |Dicimus coloretn efsein homine, non apud homi-
Lpotelne | 1 mundurm tanquam ad bc.llum æïcnirc; , I»..eontius,. & nem; dicimüs hominem cfscapud amicum , hori iü
At | Euthymius,ne iti loco aliquo cxrcum(fzrxptum' fuife| mico fuo. Itaque re&é ex hoc loco ij aq&brcæï
Müm, |. putaretur, Bafilius in hom.m hunclo'cum mihivi-| - quostnodà nominauimus, itémque Seucrüs Án-
TE detur veram aFtlglü'c cagfam ; fcm;u m Ioannem le-| tiochenus,& Leontius; imó & The.oddrus'Möps.mr
T |&oris cogitationem,qui cum agdlgfct verbü i» prin- B Gracorum CäFcna,llcer fufpe&us in hac re auctor; 5
Og | : c;[.no.fmfïc, dubxtare.poterat,vbl.eH'c poterat; cum| |contra 'lþSab.elhancsï cgllegcm:ït f,ihï.lfn à Patre di- i
T nihil dum elfet , vbicífe poffe videretur;additfuife| — tinguiperfona. — Quienim apud alium effe dici- OTUS
m | be Deus crat,hoc eft 4pud D.'mmaSenfum queramus, [ur, 41.&;;1&21 P:crfojna eft. Sed hgc 1p.fo argumentoO!cs Ariasj
TT r quid eft erat apud Deum? In duobus. v.erbls fententia| — |Arianiabutebantur , vt probarent filium non eius-contra Cá-
" verfatur , pro quo Dei nomen accipiatur , & quam dem cum Patre cfle naturz.. Quod przpofitio apud T
TQco s haloae præp«Oflflo t 6t Apnd, Origenes lib. ». in non folu;p rem natura cïifhmitax*g ; Íed omnino
;r..ixf'ia: [oan. quem vt caute legat; lectorem monco , Chry—- etiam extrmf'c;:us, admn&az—n- fignificare ïwdc;atur;
Ts E (oft.hom. 2. Bafil. in hec verba. Athanas. inorat4 — |quernadmodurn apud me dicitur eífe veftis, in me |
nb : quod Deus de Deo fit verbum , Hilar. z. de Trinit| |animus; quia veftis externa , animus internus eft; |
as | . pro qzo Beda , Theophyla&us, Euthym. & fere omnesvnoj — |Idco non dixiffe Ioannem, verbuim crat ii Deo , fed
3b |JoicDei ne&excepto Augulitino, apsd Deum interprctantur apud' C [spud. Deum; Ytàque cum Arianus quidam aliquan-
cgden d |Patrem; fíque certus mihi videturelfefenfus ; nec; — |do in Africacum Carholicó de his vcrbis foannis
SIOTit H enim apudfe ipfum faiffe fignificare voluit, & ,vt difputaret;arrepto de capite Cätholici pileo, & ma-4
Vi Ira£ veris poftea docebimus,, idem eft sapud Deum , quod n ffmw|.. nu tenens interrogabat, Hic byrrus ( fic enim ap-
ian3, Q ^ Patris, Solas Auguttinus lib.6.de Trinit. c. 2. exifti- pellabat) éftne in me , an apud me? Refpondente
um | marnomen Dei hoc loco communiter pro tribus, — altero , apud te, fübiccit; Sic verburn erat apud| ,
Va r : 7* |perfonisaccipi; obiicienti autem ipfifibi, quomo-| Deum , quiaDeo non confubttantiale , fed extet-

E ]
" h*mienm !
" 'Avmu?.a .77,;

do «pud Deum cíle dicatur , cum ipfe fit idem ille

numecrat. Hiftoriam fcribic Fulgentius initio Jib.

;ciufzp:mJ | Deus,rcfpon det eadem ratione dici,qua dicitarani-| — [z.contra Monitüm. Id multis ; vt diximus; exem-
dv musapud hominem effe , càm vnà fit ipfe pars ho-| jplis Fulgentius refellit.. INam qui nunc dicitur
i de minis,Sed animus pats hominis eft;ideo re&téapud| — Japud Dewm fuiffe;paullo po'Pc dicitut im fiu Patris efTe |
n Al | hominem elfe dicitur: Verbü autem non parsDei, — [ver.18.& effe in Patre.cap.14.10 tr. vt alia iririumera |
p tl 1 fedipfe totus eft Deus. Itaque fi nomen Dei n6 pro Diaceamus. Vtrique auctoresaliqua ex parte verum
m Patris perfona , fed proDceo communiter fumcre-| jmihidicere videntur, & qui idem eífe m & «pud , & :
Ariortm tur, non ita Ferbum epud Deum dicereturfuiffc, quo-| — |qui non idem effe putant. Nam ha&enus quidem| |
Piirmus modo animus apud hominem , fed ficut anímus| — idem funt, vt cum de Deo loquamur ; vbicumque |

dicimus «prd , dicere poffimus rm , vt Filius cft apud

jud .0 Japudanimum, autficut homospud hominem effe
Patrem,& in Patre, fed non vbicumque dicimus z;

|dicitur, f quis italoqueretur. Qu quia inufitata

A TM
p llocutio et , multo eft probabilius vt «p«d Deumm ideft| |dicamus «pad ; nám Patrem in Filio effe dicimus
d - .. lapud Patrem dicaturfaiffe, Curergo nondixit, Et| — Ioann. 14.11.a udFilium noón dicimus. Videndum
"mo vetbum eratapud Patrem, quodfuiffetclarius? Pri-j jergo;quam vit hocloco habcat ptzpofitio apud, &
" .. . [màm quia non dixerat;in principio crat filius,fed, — |curIoannes potius apud Deuwn , quam in Deo vere
um - : in principio erat verbum , ob cam caufam quàm illic bum fuiffe dixit; Cau(am aliquam Hilarius; &
OH -ORER - Jexplicauimus. Si filium nominallet , confentaneum E Chryfofto.infinuarunt. Quod;apsd; cum nglifl;ä-—*-p;*w L
sl D — lfailfet, vt diceret, & filiuserstapud Patrem , quod| — re videatur , qui quodammodo honorabilior lït,lj;:f"'ä
m — . lea duno nomina fua relatione bene hereant.. Cüm| — cum.enim pater , & filij in cadem habitant demo;r; qui RCR
" autem verLum appfrllaifct,magis fuitconfentaneum,| re&té dicas filios apud pattem , non re&té .Patrcm]habcnnh
p vt f:;md Deum , quàm *ftaiPtld Patrem fuiffe diceret;| — apud filios habitate. - Hacratione non dixit Ioan-
,T -|quia magis vfitaté verbum Dei, quàm verbum Pa- nes verbum fuiffe in Deo , fed 4pud Dewm , quia prz-
3]'?"3"5&«3 7; | trisdicitur. Aliam quoque rationem habuitfe atbi- *poütio in cam vim non habebat , quam volcbat ex-
" n , tror. Di&turus ftatim erat, Et Dew erat verbum, (urn-| — primere » vcrbum apud Patrem , tatiquam apud
. E efr | to initio.ab vltimo verbo pracedentis mébri,quod! 'auctorem fuum fuiffc, vt loquitur Hilarius ; quam-
j ul i in tota hac otatione eum fecilfe animaduertimus,| |uis nuncab eo verbo prudenter abftineamus. Me-
**WW; B In principie erat verbum , €7' verburm erat apud Deum,e7^| — lius dicemus fignificare Euangeliftlam voluiffe,
m | Dess erat verbum, Quod cur fecetit, poftea docebi-| F |verbum fuiffe «psd. Deum; xanquam apud Patrem;
'fïïüï*ï,þf,f& ï : mus.Hac orationi gratia peri;ifct »Áidixifet,& ver-| Itanquam apud eumà quo originem duceret, tan-
,UA o bum eratapud Patrem , nec enim à Patrc poterat, iquam in domo paterna; non defuiffe illi; vbi cflet;
TU ï lalterum membrurn incipere ; & Pater crat verbum,| |quieffet apud Patrem; vbienim commodins filius;
[io,lc&c:fflïf ï uia verbum non eít Pater. Præpoütioncm . aPud -quäm apud patrem fuum xeiïä pofüt? Ah) inti-i d
;Per(?ïff"ï* j : . Ircn.lib. 3. c. 8. Athanas. in oration. quod Dcus de| |mam coniunc&ionem cum Patre per prepofitioneni| -
M UTO ïowïäg Deo fit verbum , & Auguft. lib. 6. de Trinit. esp. 2. 4pud. declarari putant 5 idem cnim effe verbum| *
m,,,,fnü,'—ïr? quf hie fa.| GC Fulgent:llb. 3. ad Monim. & Vi&orinus lib. 2. fmf'fc apud Dewm ,& fuifle in frns Patris, vt dicit ver.S,
1,0"""5*7; maur — |contra Árium idem císe dicunt,quod in Dco: Con-| iqu eadmod;gm 'ïïhcophylad.ïus interpretatur; [m finn
L .. . ffundicnim eas duas prepofitiones , quod Fulgen-| — autem Patrz ,clfe non dubium, quin futnmám curà
1270l - M D QU ORUTEPERONUNN, -* - —— E

d ;lï-ïþ ; f uEm La x TSCNI

Quid fit
Chriitü fe-
dere ad
dextetam
! Pattris.

1

locá olim
P^rperam
n i&fnguca
bant, ;

JPatre coniunctioné declaret. Valde enim nobis có-
- liun&um eft;quod in finu;quod in pe&ore cft.Simi-

jepoc Tv 8sóv ad Deum, id eft relationem ad Patré ha-

|(ubulitatibus, quas raro admittit fcriptura grauitas,

:« dpdtit.

VAAS -

IOAN. MALDONATI COMMENT.

449.

lis cft alia einídem Theophyla&i explicatio, vt idem
it apud Deum , & cumDeo, quemadm odum Marci
6.2.illi dicunt , forores eius nobifeum [unt. G. eyoóe natc,
lid eftapud nos. Acuta etiam eft,& germana, vt mihi
videtur,interpretatio Gregorij lib.s.Moral. c. 1 9. idé
effe vcrbü fuitle apsd Dewn, & faiffe inuifibile, fuiffe
quodammodo abícóditum. Sic enim intelligit illud

Iob, /£d me dilum efl verbum abfeoditum.c.4.11. Quafi
dicat;etíi non vidcbatur,etfi non apparebat, erat ta-

Ad Cal.4.4|mens apparuit,cum veut plenitudo temperi,cum verbi
jInfe Ver 14«l o ayo factum eff. Áut, ezat quidem , fed non apparebat,

vt hec inter fe duo loca refpondeant.Qui fenfus mi-
rificé mihi placet. Nam quodIoan. hoc loco dicit,
verbit erat apud Deum, & poltca ver. 18. vrigenitus flims
qui eft in ffnw Patris , dicit breuiüs v. epift.c.1.2. l£»nun-
tiamus vobis vitam 4ternam,qua erat apud Patrem,e7' ap-
paruit nobis, Ambrof. inlib. de incarnat. Domini,(à-
cramento c. 3. € Greg. Nyffen.in lib. de fide ad Sim-
plicium, & Rupertus in commenr. ad hunclocum,

etiam antequam auctorem haberem vllum,maxime
probabam, vt zqualitas verbi, & Patris fignificetur.

fuiffe «apdc"1ày Üscy, apud Desi,id eft iuxta Deum,fediffe
ad dexteram Dei zquód eft Deo zqualem effe. Hunc
verur effe fenfum ex fcriptura colligoque cum do-
cet Chriftum poft rcfürrectionem fuam in celum
aícenditfe, minimé dubium cft, quin fignificare ve-
lit,có, vnde venerat vbi priüs erat redijfle. Dicit au-
tem fediffe 4d dexteram. Dei, id exü patris Mar, 16. 19.
AQt2-34. & $.31. & 7.55.Rom.8.34.Ephef.t.20. Colof.
j 1 Heb.r.3.& 8.1.& 10.12.& 12.2. & 1. Petri 3. 22. Priüs
erzo cratad dexteram, & cüm Ioannes his verbis di-
ccre voluerit, ybi erat, vtique dicere voluit ad dexte-

exponit in rr.catechefi. Quod quidá dicunt at rcla-
üonem fignificare , fenfámque effe , verbum fuiffe

A

laliam videntur expofitionem infinuare, quam ego CPOHit tenebris. Nixi tamen Ariani füntttibus mo-
dis obícuraze. Primàm deprauata le&tione,quemad-
modum modó diccbamus Deinde nomen Dci Grae. |Alia obie-

N * * * » ,
éarticulum emphat: - | mo-I8io Aria- 1
C emphaticum non habcre, quemadmo-(f/o Aria

Voluit enim Euapgclifta declarare vbi fuitfet infini-|
tis feculis verbum, quod femper fuiffe dixerat ; dicit|

ram Patris fuitle. Ita prorfus Cyril. Ierofolymitanus|

buille, miror cuiquam homini prudenti in m'entem1
venire potuiffe. Nec velim affüefcere le&orem iftis

& qui confe&antur , in pucriles fzepe errores incur-
uzrit Leontius,cur priàs dixerit Verbum fu-
ife 4pud Deum, quàm effe Deum ; Refpondet , vt in.

apud quem erat. | "
Et Deus erat V'eybum.) Le&tio primüm,dcinde ver-
borum ftru&io conftituenda , quibus conftabilitis
perfpicuus erit fenfus. Notum eft , quodfcribit Au-
gnuft lib.;. de do&rina Chrifti .C.2.quofdam nimirum
Arianos ita folitos legere,vt hec verba Dem er4t,cum

Dews erat: deinde adijcerent confequentibus , verbu)|

Quorfum enim dixiflet ez* Deus'erar , de quo nemo
E^ 2 p À . É o pf
dubitabat? Prafertim cum iam dixiffet ev» verbis erat
apud Deum., Quo enim modo apud Deum effe pote-

tat,i Deus nó crat? Denique ex ipfa partitione m-

t

brorum conítat hoc vnum membrum etfe debere,
Et Dewi erat verba, ficut in principio erat verbum,vnum;
& verbum erar apnd Deum alterum mébrum eft.Idque

ipfum indicat artificium, quo apparet Euangeliftam!

dicaret nihil aliud fuifle, quàm illum ipfum Deum; -

przcedentibus iungerent claufa pun&o fentétia, fic,
Ariani hi'c lm prrneipio erat verbum , 9* verbwm evat Apud Deum , e7-

hec erat apud. Deum. Quod refuc?rione non indiget.|

E

F

» d

p $ura deledari,qua finis precedétis membri initium| |
Í equentis eft. /n Prtnciþio creamt Deus celum,eg" terram j Genef, , z.

p Chryfoftomus diluit, etiam Patrem aliquando fine

[que refpondebát Ariani Filium vocari quidéDeum,

vti voluiffe,vt Íempcer, quodin przcedenti membro
viumum verbum fuerar , in fequenti primum effet,
Verborum autem conftru&io ita ordinanda eft » Vt|
Uerbum fit labic&tum, Deus attributum , tranfpofitis
verbis , Verbum erat Deus , quemadmodum Hilar. 7.
de Trinit.& Bafilius homil.in hec verba interpretá-
tur: poftulatque ipfà per fe (ententia. Non enim de
Deo.fed de verbo;an ante müdum fuiffet,vbi fuifset,
quid fuifset,agebatur. Cur ergo non dixit, Verbim
ierat Deus, quod fuifset clarius? Solent Hebrzi ea &-

férra autem evat inanis C7* vatua, Ecinfra ver, 4. In ipfo
VII4 erAL, 7* vita evat lux fominum, e2" lux in tenebris lu-
cet , «7" tenebr eam son comprel:mdemnt. IdemIoannes
voluit hoc loco;quod non fecifset,fi dixifsetverbum
crat Deus. Quodattinet ad fenfum,nullü difcrimen
eft. Nam fiue dicas, Verbum erat Deus ; fiue Deus eratl.
Uerbum , neceísario fequitur filium Dei qui erbum|

tentia,quz nullis corrumpi cauillisnullis obícurari

dum habet in membro pracedenti, cum pro Patre
ponitur ; itaquc Patrem quidem verum efse Deum,
qui adiuncto articulo dicatur £ 6«d; ;Filium nó Veré,
qui finc articulo 8i& , quafi minor quidam Deus ap-
pelletur, Au&or Chryf.hom.in Ioan.s. atque Theo-
phylad. Arianis nimium hocloco fauet Origenes,|
artentum le&torem volo. Eam obicétionem faciké

articulo &«& Deum appcllari Rom.1.7. & hocipfo c.|
',ver. 6. & fexcentisalijs locis.Contra veró Filium 73
9* Deum cumarticulo vocari,vt Rom.9.5. Quam
autem ob rem Euangelifta hoc loco articulum non|
addiderit, ex lingu& Grece proprictate ratio reddi
[pote'ü. Non folet in predicato,fed in (ubiecto atti-|
culus poni 5 itaque non potuit dicere 3 à adfoc sv ó
Óezc,iam enim docuimus nomen verbi efse fubie&à,|
nomen Dei pradicatum. 1deo nomen Adfog verbum,|
habet articulum , nomen 8e« Dew non habet. Deni-]

(ed co modo,quo Mofes Deus Pharaonis vocatus eft
Exod.7.1. & vt homines fan&i Dij appellantur Pfal.
Sr.1.6 confirmante, vt videtur, Chriflo Ioan.1o.3y. ita
refert Hilar.7. de Trinit. Recé cam refpófionem re-
fellitidem Hilarius , Mofem non abfoluté vocatum
Deum , fed Deum Pharaonis, verbum autem abfo-|
luté dici Deum. Nuoquid , inquit , zon adiecla nomins|
canfa efl cmm dicitur, Deum Pbharaoni? aut punduid Detna-,
turam. ei ntulit, «* non yatizäs in eusm, qui Pietueret terro-|

|

1dum) timetur , dum oratur , dum punit,dum medetur, De-|
|inde addit Mofem non dici Deum effe,fed conftitu-|

rem, cum dracones magicos draco Moyfi mox virga manés de-]
WaTAl; chm cynsmyam quam mmiferat , abicits cum grandi-

- jpem poteflate, qua emscauerat, auertitscii locuflas ea virtute,-
-qua muexerat, vepulit; cum i eperationibin eiwmagi confr-

tentur digitum Deie[fe ?51€ Mayfés Pharaoni Deus datus eíl,

tum fuifse Deum Pharaoni, Zz alud,inquit, eff Deum

non naturalis , [id fathtims fgnificatur Dess, Deum autem,
(inquit eodem libro) Domizum nofirava lefum Chriffum|
bis modu nowimaMs nominenatiuitatenatura, poteffate, pro-

fafsine.. Alij dixerunt non incepté Moftm non fuiffe

Yocatum

appellstur, veré Deum efse , éftque illüftriffima fen-D.

dari,aliud Deum e[fce.. Eo ipfo quod diitur conflitutus Deuts]

—

*

? BN

j

5
Koca
Q har
ptop
th
cum
(imi
j
fuif
"L
qut
(da
n
hii
JWWJA
i
B
kecig

/Icäof j

(üm nof
[dayfr
volift
tüm D*
reà r
eeet
(re f
Deun
1.
.. qquodl
il ,-/W&J(
(|— us
,ä] pttitity
— efernf
äiddiccrct
j ähguta, q
? Wrat
o

—U-——
—
E
—
-—
-*

: LOICQMET CR RE TE A d
i r Mi apc ii EU tSn a
NT TRUE

4..———. DISIDERCUETEAETL
RRR -
LE 2
LL
TT
P
E
-
-t

BIN
ln Pïï
Deur

quod
Nam
ibud]
ldu
&: V
r
T.

IN IOAN. CAP. I

LE 4jo -

r | 451 j
LONM seedai r ectone s ia M — EÜRENU: ^ : agspeccome a andqeerepenug
Wa Wocatum Deá ; fed Deum Pharaoni;id eft opinione| A |rat, quia tantàm erat in finu Patris; eratenim vnus,
Md Pharaonis. Accedit quód illoloco non eftziv,quod| — idémq; cum Patre Deus, ideóque apudillum à prin-
W —| proprium eft Dei, fed DN , quod Chaldzus para- Clpio erat. CUR
nb R. Abraham nuntium;aut lega- 3. Omnid per i 74 funt.)Plerique auctores pu-
D thaftcs do&orcm, E | P g 3. Omniá pe IP um TACEA JHDH, er q dietutr æ
t tum ad Pharaonem intcrpretatur..Ad lo cum P.fajl $L| itátvoluifse Ioannem his verbis Chrifti dlu'muat.gm* |
Wt - | fimiliter Hilarius rcfäondet , e€o ipío quóddicitur| — |cófirmare, docédo cü omniü rerü creatorem fuiife.
,:f"*ïif.iiïserj | | Ego dixi Dij effis, fignificari cos bþncfiqo, nonnatura |Leontius veró,docere voluitfe verbum c numero
MM faiffe Deos, p ee, inquit mdugltz noimimis fz;g'mfcatfo ef?,. creaturarum non ciïe,xl,lu;l enim in principto .fulife;
ipie i !1 ; 0 jez vbirefertur,Ego dixs, lsquentis e[l potins [crr:zo, quam rei þas veró omnes in principio non fmg'c jquin per
i TM n»men. Eft ctiam illic as quod non folpm Deun?, illud ipfum verbgm principium acce jifle. Comhr-*4
UIRM | (cd nuntios etiá fignificat, vt videtur explicare Chri-| — matur quidem diuinitas Chmfu & fi probata ante
It 4.;2;?&3*""**( n (tus Ioan. 1. 25. 36. 31 eos dixit Deos 4d quos Det [E-'rma f*-| B |non ciïe.c--, his vcrb.ls apertiffime E.robarctur j fed
TMM us efl , quem Pater fantlificaut , 2" miit n munáum vos aliud mihi fuiffe videtur Euangcelifte confilium,
bnly - d;fif;:,quia bla[phemas,quia dixi,filius Dei [um? Nó6 enim fcribebat hiftoriam Chrifli , fequitur ordinem tem-
H "m ^ | ^ s d $ d . . * * . . . A P ^
-a,gh | à pari, (cdà minoriad maius argumentatur, fiillidi-| — porum , agit priàüs de illo quà Deus , deinde quà
WLLT A AE P n : * . 3 ^ L EY :
H S:m. &ifant Dij, quanto magis ego Deus dici poffum? .h'omo eft. Ecdeco quidem qui Deus?pxxxïxulp c.ic
I Veré igitur Deus vocatur, & eft verbum.Sed querere eius ftatu antequam mundus fieret , deinde quid in
ä T ; le&or poteft, quorfum hocipfum Ioannes dixerit, ipía mundi egerit cond'mone ; Omnia per ip[om fata
-.X.",',;E:""-'*m | d cüm non id agere videretur , vt doceret , quid effet, ffn.t.ngd etiam .Alcumus adno;guu.öe;ucnua Fc--.
*s x [ed an femper fuitlet verbü. Puto rationem reddere, — |cilis eft;atq; perípicua,Omnra per Filinm jïa&n e[fe. Ytaq;
ANme f l 5 : : . " . v « . j U
um voluiffe, quare verbum apudDeum cra5;quianimi-| |recte hom. 4. Chryfofto. obferuauit plàs vno verbo ;
"tl tum Deus erat. Quid'enim, antequà quidquam fie-| |loannem, qu.äm.--l*-.»i(?fcm plüribus dixitlc. Nam Mo- |
ï;ïgh / rctà principlo , apud Deu m efle poterat ,.-nlü I?eus C fcxjn cum longzï oratione rerum conditionem expo- !
U. | elfe? [nterim quafi aliud agés firmiffimum Edm no- iuüTcg non nifi res corporeas com plexum elle , nec
a | (trz fandamentum pofuit, Chriftum verum effe| |eas quidem üngulas:,fcd que przcipae cïïant,cælux.n,
d ol i Deum. : | terram, aquas ; Solem , Lunam ,animalia terreítria,
tf n x 1. Hocerat in principio 4pud Deum.) Hoc verbum,| — |natatilia,volatilia; dc aliis quze innumera funt,dc an-
AUTR qüod Deum efle dixi. Ná quamuis pronomen ïï-rog, gelis- qui corpora non habent , nu!.!;zm fcc.xiï;c mén- :
boc & ad verbum & ad Deum Grece referri po;(ïï ofige-| |donem; Ioannem vno vesbo omnia omnino com-

':-'-ff | patitur, vtalio quàm ad verbü referatur. Quis enim facta [unt im creatwris ( inquit Auguft. a& 1. in Ioan-
a ich effet fenfus, Hic Deuscrat apad Deum;aut quorttm nem ) emaie omntno qua fixa im calo funt , quo fu/gcizt de-
innin r id diceret Euangelifta? Poftulat etiam Hebrzorum| — /f/nper , qua mlttanfrþsä cfela ) 7 qua monintur m :wz'm.ræjï:
M UE figura, qua eum víum fuitfe diximus,; vt aq verbuml D iz«tura reruti i omnitio creatua. Ditam fld.ml&;f,dN:zm
Sfind | referatur,füerat enim vltimum fuperioris fententie, atres vt ietelligatis , ab angelo v[que ad vermiculum, Et |
lus ( & debet huius effe primum.Et eft repetitio faperio-| [alioloco eiufdem tra&katus, exeat , inquit , zumc nefero

nus,& Grammaticam fpe&es ; tamen (ententia non

rüm, vtapparet,& notauit etiam Leontius;fupra au-
tem non dixerat, In principio erat Deus, fed In prin-
cipio erat verbuins nec, Deus cratapud Deum, (ed,ver-:
bum erat apud Deums idem ergo hocloco fignificatur.

At quoríum ifta nunc repetitio? Cyril.lib.i.in Ioan.

qui infidelis ,IAvianMs , CT dicat, quia verbum De faitum
efl.. Quomido potefl fieriut verbum Dei fatlum fit , quando
Deus per vcrbum fecit ommia? 51 97 verbum Deiip[uim fa-
um eft , per aliquod alivd verbum (atlum ef $ fs boc dicss
quia boc eft verbum verbi per quod. fatium eff , ilud ipfom

prchcndiüb , Omnia 'Pe'ripfu-m fatla fimt. Quacunqui|]

,/,,,, c.4. voluiffeait Ioannem Euno mianorum , & quo- dico ego vmcum jz'lz'um Dei, Syantem non dicis verbum ver-|
at rundam , vt fupra docuimus , Árianorum errorem, bi,concede nen [AEhum , per. quod. fatéa funtommmia:mon enim
J quem animo prouidcbat, refutare dicentium aliud| |per fe mplum frers. poriit , per qlfüd facla. funt omna. Arisnorfi!
ä fuiffe verbum Dei , quod in prin,ciprio apud Deufn f Tribus etiam modlg J?mam .hunc þcum elu- ?:ïtäf:mi
» erat,aliud per quod omnia fa&afunt;fedíatisnó vi-| — |dere .cogabantur.. Primüm quidem dicebant , Vt fus hác lo-,
d dco,quomodo hac repetitione crror ille magis refu-| — (uperioribus verbis Auguftinus indicat , ab omni- eim
tetur, quàm fi adhibira non fuiffet. Satis enim refu- bus quz p.crvex-rbum fa&a effz dicuntur verbum ip-
w;, taffet fi tantüm dixiffet, 1m prineipio erat verbum , €7' fum exc1p.1-,quod non perfe 1pfun) : ffïd perPatrem
A werbum erat apud Deum, (7* Deus erat verbum;Omuiaper, — fa&um fuiiet. Poteram exem plis fcri pture confir-
T ol | apfom fatla fant. Chryfoft.hom.5.ne quia verbuma4ped| — |mare.Nam cum Chriftus dicit , son farrexit imter natos
i Dewn d cít apud Patrem fuilfe dixerat , aliquis puta- mulierum major Toanne Baptifla , vcique feipfum.non
j 1 ret Patrem feniorem fuiffe Filio.Theophyl. vt doce- comprehendit , non quód non cx muliere, fed ex

m -
d t

r-ummäS F

| :
:,Jf'*mg-"*"&f 1,2 ret. Cau(z ego redditionem , aut potius explicatio-| F bus dicimus. & an ipfgs, & cos , quibufcum loqui-
u m ncm, cófirmationémque cfse arbitror: dixerat enim ! [murcomprehendi nolimus. Nemo me magis amat,
um in ptincipio füifse verbum , & verbum fuifse apud qll?lnj ille ; aut ille , vtiq; preter meipfum.Nam ego
WJ!W Deum; reddiderat caufam,quia Denus erat 'uerbmn; ex- quldc me magis amo.Dixit coram Apo?tohs Chn-

! nll;
s ?

Iretnon fuiffe vnquam Filium à Patre difcordé; Hi-

; . , (s " 4
larius, vt quod dixerat , magis ; magifque confirma-

licat nunc cau(am, atque cófirmats proPtctca crgo
quód verbum erat Deus , erat im primcipio apud. Deum.

apud Deum efse potuifset. Itaqne tota oratio,de qua
hactenus difputauimus,ad hunc modum refoluenda
cft, vt minüs infolens Latinis auribus ht.Anteqnami

Nam fi Deusnon fuiffet, necin principio, neque,

loqui foleamus;,vt cum aliquid vniueríe de homini-

ftolos non maiorem , quàm Centurionem illum fi-
dem habuiffe ? Arifta vrbanitas hic non habetlo-
icum. Primüm quiaiam ante Ioannes dixerat ver-
ibum non fuiffe fa&um,fed fempiternum: ss prineipro
erat verbum , atque adéo verum effe Deum.. Deinde

virgine, vt illic explicauimus, natus fit ; fed quód ita|

(tus,Nen inwéni tantam fidem in 1(racl Quuis credat A po-|Matth, 7.

10.

Luc.7.9.

quidquam fieret, verbum erat; fed nódum apparue-

,quia poftquá dixit,Omnia per ip[um fa&a[un(t:, addiditl

K,

It/ïr:c

452

IOAN. MALDONATI COMMENT.

455

|norum exceptionem excladere voluerit, ac dicere:

bant omnia per Filium Dei fa&a efsc,non tanquam|

i

bum Dei per prophetas fa&um fuiffe dicitur: &
Spiritum fanctum. füumma impietate concedit fa-

|De ptepo-
Btipn e Per
cótra Aria-
nos.

gnant. 1. Cor. 1. 1. Paulus. vocatus. /pofllus Iefn

per quem vocati eflis in facietatem Filj ei
nofiri.. && 2. Cor. . 1. vecatue per voluntatem Det,
& ad Galat. 4. 47. $i filiw, ey beres per Deum, Iderm !
hocloco Theodorus Mopfücft. fufpe&us licetau-
C&or , & Leontius fcribunt, 72 dfe. : dyexoviac evexa
WELQU , AA cuiepliac ;3, ( pand'iy e'(peäwype?eög TÜC dUTH

addiditaliud, quod fatfum eff , quaíi eam ipfam Aria-—ä

nihil omnino, nulláque excepta re fa&um fuifse,
quod fine ipfo fa&um fucrit. Secundo loco dice-

per dominum , non tanquam per artificem , & ma-
giftrum : fed tanquam per fcruum , & difcipulum,
qui facientem imitaretur Dattem , vt auctor eft A-
than. fer. 3. contra Arianos, & Cyril. lib. r.in Ioann.
c. j & lib. s. Thefaur. c. 3. &Idacius in lib.
de Trinitate contra Varimad. c. t1. Eam refpon-
fionem Cyril. in Thefauro rcfellitexloco illo Ge-

nes. . 26. Faciamus bominem ad unaginem , e (imili-|.
tudinem uoffram s. quz verba non fünt fupcrioris in-
feriori precipientiss fed paris parem inuitantis.
Atque ita ea verbaintelligi debere , quafi à Patre Fi-
lio di&a fucrint, in confilio Syrmienfi diffinirum
eft, c. r. vtrefercin lib. de (ynodis Hilarius. Prz-
terea fi homoad imaginem fimul Patris,ac Filij fa-
&us eft, eadem Patris, & Filij 1mago cít, cadem ergo
natura. Probat ctiam duabus id Cyrillus rationi-
bus.. Alteraeft , Si Filius, inquit , artem aliquando
creandi didicilfet;poffcc & aliquando eius obliuifci,
quodabfurdum profe&o di&u fit.. Altera , creare
non efle artis, fed poteftatis. Artem enim ih fübiecta
gliqua materia neceílario ver(ari; cteationem mate-
riam non habere , qua & ipíà materia creata cft. Ita
todemloco docet, & liba z. contra Iulian. & lib.
quo teítimonia colligit ad probandam Spiritus fan-
|&idiuinitatem. Denique Ariani rcfpondebantad
hunc locum Euangcliftam non dixiffe omnia à
verbo, íed per verbum factaeffe. Hoc autem in-
ter eas prxpofitioncsduas , 4, & per» efíe difcrimi-
nis|, quód 4 caufam efficientem , per autem in-
ftrumeutum fignificet. Itaque filium Dei non tan-]
quam auctorem , & artificem; fed tanquam in-
ftumentum cteaffe omnia, idco colligi. inde non
polleeffe Deum. Itade Arianis fcribit Athanaf, in
lib. de communi etfentia Patris, & Filij, & Spi-|
ritus S. & Bafilius lib.de Spiritu fan&o c.. 2.3.. 4. $.
6. 7. 9. 9. & Chryfoftomus hom. .in Ioan. . 4.
Theophylactus,& Euthymius hocloco. In quo cr-
rore Origenes in commentarijs ad hunclocum

manifcfte deprehenditur. Nam quafi Arianorum,
& Eunomianorum pater aperté dicit & prepo-
fiionem per nunquam principem rei,quz fit,au-
&orem, ícd miniftrum fignificare , vt cum ver-

&um efle per Filium. Sed de Spiritu fan&o paullo
poít, nunc contra Arianos de prepofitione 4/e
per. difputemus. Refpondetunt eis auctores , quos|
modo citauimus ,. diícrimen illud inter eas prepo-

hitiones non effe perpetuum ,. fepe enim per i

bui caulz-efficienti atque przcipuz, quod innu-
meris exemplis probari poteft Genes.. 4. 1. Pefed;
bominem per Denm. Prouerb. 8. I$j. Per me reges re-

Chrifls per. voluntatem. Dei, & vet. 9. Fideli« Dens,

w lefo Chrifa Dii

AT ?
Er fine ip[o facfum . eft nibil, Nec hoccontentus verbo À vrometoc.

D

F

|tul. in lib. aduetfus Praxeam, & Eufebius lib. i.
| ione obfíecutum fuiffe Patri. Quod & in fynodo

- [confiteretur, execraretur anathemate, vtinlib. de

Quod autem hocloco przpofitio per non
inftrumentum, fed verum au&torem fignificet, op-
timus auctoreft, D. Paulus , qui inepiitola ad He-
brzos c. r ro. Illud Píal icr. 26. Imitie t& Do-
mine terram fonda[h, e7* opera manunm tearmn fant celi,
de Chrifto di&um affirmat, & affirmat, yr Deum
effe probet , ficut nos ex hoc loco probamus. Le-
gimus aliquando apud graues auctores phrafes

tur ; in eas cum le&or inciderit , potius in bonam
partem interpretetur, quàm códemnert a,ucfï:r.)res,L
Eiufmodi eft , quodalicubi Clemens Alex. & Ter-

hift, Ecclef, c. 1..dicunt Filium in xerum crea-
Syrmienf ita fuit prorfus diffinitum , vt qui idnon

fynodis recitat Hilarius. Quod cum dicunt, nihil
aliud docere volunt, quam Patrem dixi(se, Facia-
mus mundum , & omnces tres perfonas xqué fecifse,
Quemadmodum in hominis creatione perfpicuum

camus bominem ad um aginem , (2 fimilitudmem noflvam,
vt[illa cadem fynodus interpretatür. . Dixit autem
non iubendo, fed confulendo , fcd dcliberando , fcd
inuitando, vt Cyrillus hocloco docet. Sicenim iu-
bendo dixifsct, non dixifset, Fatiamw, fedfacite. Si
crgo Filius non iufsu, fed hortatu , & confilio Pa-
tris fecit mundum , non tanquam feruus precepto
obfequens; fed tanquam zqualis confilio zqualis
credensfecit, Confilium autem , & deliberatio Pa-
tti tribuitur, non quód Filius, & Spiritus fanctus|
cius confilij fuerintexpertes; fed quód Patri vcluti
feni confultandi, decernendíque au&toritasadfcri-]
batur. Hunc fynodi efse fenfum ex co perlpicuum|
eft, quódidnon pro Arianis, fedcontra Árianos
dcfiniret , vt doceret. Filium veré Deum efse, qui
veré creator efset.. Quod fi dicere voluifsetFilium
proprié obíecutum fuifse Patri; non probaíset cfsc
Deum, fcdpotiüsefse fetuum ; neque Catholico-
rum , fed Arianorum cgifset caufam. Vna hic quz-

non potius dixit , Ommia ab ipío , quàm per p-
fu. facta funt , && omnes Arianorum cauillationes
precidifsct ? Sunt qui nullo certo confilio fccifse
putent; cadem facilitate di&urum, ab ip(ö,lïeaf
illi ï)riüs prepofitio occurrifset. Non facilé mibi
probaucrint. Alij contrà adco de induftria fadtum
exiftimant, vt dixerit per ipfum, & non ab ipío,
vtnimis mihiad Arianorü erroré inclinare videan-
tur. Dicüt voluifse ea prepofitione indicare Ioánem

cille omniasitaque non docere Filium omnia fecific,
fed effe Vexbum illud quo Pater dixrt , 7* facla funt;
mantdauit , «7- creata fesnt. Nolim equidem ita loqui.
Alij caufam hanc afferunt quód Verbum quafi idea
fit Patris, & forma, atq; exemplar, quo feccrit mun-
dum, & prepofitio performam aliquando fignificet,
vt cum ignem dicimus per calorem calefaccre ,ar-
chitectum per artem fabricare,quo feníu videtur et-

" * L . á . E [
effe,quia Patris fapientia eft. Simplicem,facilémque
tationem eflcarbitror , ideo dixiffe per , quia de ver-
, . * " 3 X
boloquebatur, cui nomini meliüs per, quam,a, pra--

|

eft , in qua Pater Filio , & Spiritui fan&to dixit , Fa-|cenct.r. :

lib.r. cap.5,

ftio reliqua eft. Si prepofitio per hoc loco non|
|fignificat inftrumentalem caufam , cur Euangelitta

Patrem per Filium tanquam per verbum fuum fe-].

iam Cyrillus interpretari omnia per Filium fadta|.

In Ioan.

Pí31.14$. 4.

pofitio conueniebat. Si enim vocaffet filium,dixiilet]

fortafsle, |

Phrafes |-
qu£ Aria- ;
1 nifmum
quaídam , quz Arianorum errorem Íapere vidcan. |'apiunt.

Nünge) -
T
.:..' ïïï"& ':0. dg
«*!**x**mn ïx*kü

iwe. T
Ms Pv

* ? ^
äm,, E.
Á ,B;J,*cl.l
LT M
! hwdw
'
n Nrihre, 11
V LUE
LTWUl
&* !
n ;
D r [
VN Mf
, | D
h
N:m
)« BN

à ;W!' A w
VA RUAL
!

**fhamf

t um «
-T ..:(,,^
:,1 as i u'IH[
'"me:ï. ö'. /
L f' n
l'r' "i 1)
Lcondiole |

practy
: J
.z):azqums/f

hhertra D
T0

a CU

[
Y

Bcli:
| U ol
i dul hidu

j
l. v. l
Qd .

^
MORT
JNVV v Qt
E
sl v |
sw*» v.xg'..uu&ö l
s U.l
|AMMUM ,
"8 LO
k
H j
I ASMIE
ha^ MAT )
;' U Nw |
|
* J |
"TTl |
»

»J b :W
l-
s W |
quim " ,. |

AR n |
: t;:'uï jiikaïo'*'""'
, blra r
:on b K^
,' n
t !f liM
P 1?.0 ) u
i !«
s d!

m!
[

« MIJ L I
[ Mdv "^ l
PUTM
g
f(!1
A^ 1 ]
g)g P ,Plü;
j rl
4
g'oinet
" f
Tountta

safecilo

! ';lm'goqui,' r
m
coric I! ;/
) Qiznihcföf

w

*

d

TT 3 " "us
*
A54. FN IOAN.*CAPVTISL - 5$ [
ifortaffe ; Omniaab iplo fá&a funt ; led quia verbum| À jperiptum ? fic enim nccellànio eracinterpretandum: | |
lappellauerat, aptius dixit per rpfam, & nulla imminu-| |Que abfurda grofecto eac62o5/a eft : ecquis enim
H done fententiz. Nihil eft fatis cautum , nihil fatis| ] iubitare poterat , quin mhlil coni;quz pcripfüm fa-
m;;,ïcgäg munitum hereticis. Hoc etiam loco Macedonialï*; , |Aafueranr,(ine ipfo factum fz,.ai(!?;ït?M:i:iia folent eíTe Bons
li&coin abutebantur, vt Spiritum fanctum creaturam egïc imeliora ; itaque medianm maxime lectionem prODO,; maxim?
Eu probarent , cui errori Origenem afäncm fuifetu-! . |vt poftillud, qued fifum eff, cntentia finiatur,dzinde,groband-.
| fgä(fm pra docuimus . Auc&ores fant Epiphan.in Ancora-| [jinchoetur noua, Ia tpfo vita erat. Quemadmodum|
to,& Ambroflib.r.de Spiritu fan&o cap.z.& Theo-| |Gtmci fereomnes lesunt, Chiyfoftomus, Theophy- ]
doritus in hiftoria ecclefiaft.& in commentaran c.6.| lact. INónus posu, 'Theodotus Mo pïïm&,Lconïius, H
| tepift. ad Tim. & Gregor.Nazianz.in orat.de Spiri- |Euthymius, Elias Cretentin commenrcin orat. Gre-F H
Itu faacto,& Elias Creten.eodem loco.Idémque Cy-|..gor. Nazianze. de Spiritu fancto , & ex Latinis Àm-
; Irillus, Chryfoftomus , & Theophyla&us indicant;| B ;þroi;ïib.g..dc fide,c.3. & Hieronymus in commentar.l
argumentari enim folitos Macedonianos,fiomnia| inlfaic.n. & 44. quam Ambzrof. in enarrat. Pfal.s6.1
: oer Filium facta fuerant, & Spiritum fanctum per| — Zgyptiorum, & Alexandrinorum ledtionem vocat.] . |
infüm fa&um fuiffe. Hic errorfequentibus proxime| — Hancinquam egolectionem magis probo, & quia|
verbis ; e2" frne ip[o factum eff nibil , quod. fattmneff ,Nt| — enfüm meliorem , & faciliorem habet ; & quiaaliz i
* Chryfoftomus , & Thcopäy.ïa&üs obferuarunt , re- ivix mihi videntur fatis conuenientem , & tolerabi- 1
fatatur. Omnia enim peripium facta Hmþguæiæg&a fglem habere poffe. Nam alla quidem D. Augoftini] |
[ant. Itaque probare priàs oportebat Spiritum ïï*xïz— quz poft hanc iudice etiam Ambrofio probabilifi- I
&um fa&tum effz , quàm probarent per Frium fa-| maelft,egre, vt poft apparcbir, interpretationem ad-]
: &um elle , vt Gregor. Nazianz. illis relponder.Nam| — mittit. Neceamtam multi Latini, quàm videntur,|
; lG quidquid-oinnmo prater Filium eít, per ipf'umx fa- fea;:ä,zt! funt. N on enim quia hec tantüm verba citace|
j &um eít, & Pater per ipfum fa&tus fucrit. Quemad-| C Qïi;;zï, Ormia per ipfnin faBla fant, ev fineipfi faBum cft|
modum igitur ex hoc loco non fequitur Patrem per ïf,z.zhï, continuó putandum eft ibieos punctum fini-
-. Filium fectum fuiffe ; ita Spiritum fnctum fa&um| — rzefencenciz pofuiffz;fed ea tantàm protuliife verba,|
l Kfuiffenonfequitu. — — | : qua ad PEOï?&.D.dEïH! id ,/qued agebant , fatis erant;
äþ | E: (ine ipfà fattum z*fz*?;z:!g;l,qzzad fatlum eit. ) Maiot ogmä*nos etiam fape facere folemus. Certum indi-
] hic eft de le&ione queftio , quàm de tententia. Quo| jcium, quód Amþmims quilib. 3. dc Rde, cap.3. $/ne
Ó magis €os niror qui de variis lectionibus i;lb-ros in- ,cj:j'ä fatfum eff uibil , q:waä fs£lum eif ,lecendum elfea£l —
f tegros ediderunt , tam parum diligentia n hunclo-| fizmat , aliquádo non nifi hzc legat vetba , Omnia per i
! cum adhibuiffe.Tres apud grauesauctoreslectiones| — pfum faca funts v fmeipfo fatbum eff niLil , vt ferm.20.
: inuenio. Prima eft, quam quotidiano fequimur vfu, | n Pfal.$. Et quod magis mirum cft Hilarius,qui vt
— [vtpoftillud,sbil, fententia pun&o claudatur dein-i — diximus legendum effe dicit, finezpfo fattum eff mlil,
deíequatur alia , qaad factum efl , m ipfo vita erat. QueD ;gm:»dfæ&um eff m ipfo, fapelib.eodem de Trinit.z.non i
le&tio Auguftino in primis,deinde Latinis omnibus| — nifi hec verba citat, omni per ip[um fatla funt. Ali- |
folet tribaui. Ac D. quidera Auäu&ino nonimmeri quando hzcíola , fine ipfo fachum ejf nibil. Nuncquz- |
tojita enim ybique legit , omnibus non (atis meritós| renda fententia;ea cóftirura le&ione facilis eft.Omuia F—ïüfït :
multi enim Latini , vt paullo poft dicemus , aliter 1e- ! per ipfutm facta efle, nibílque omnino effe,corum quc s
eunt;legit quidem cum Auguítino Beda, & eo mul| fa&alunt, quod fiseipfo , id eft non peripfum factum |one
l toantiquior interpres Irenzi lib.s.cap.8. & rr. & lib. züt: vt Ambrofius lib. 3. de hide, cap.j. & Fieronym.
: j.cap.18. & Tertull.lib.contra Hermogen.& Marius| — in commentar. in cap.2. Michzz , & Chryfoftomu: |
: Vi&orinus lib.r.& 3.aduerfas Arium, & Gaudentius| |'heophylactus, Leontius, Theodoras Mopfueft.&
tract.8.in Exod, &, vt videtur, Cyprian.lib.a.contra| Eurhym. exponunt. Verba hic Theodori Mopfüeft. |
Iudeos, &inter Grzcos Origen.$&: Cyrill.incom-| — 'iuuat ponere , quia cum in quinta Conftantinopoli-
: mentar. huius loci , & Clemens Alexand.in Padag.| E tana fynodo tanquam malé de Chrifti fentiens diui-]
: cap.6. & cap. 9. & lib.6. Stromat. Q gäm le&ionem| |nitate damnatus fit, mirum quàam Catholice hoc lo-
| Ambrof. lib. ;. de fide, cap.3. Chtyíoftomus hom.4. Ico eadem de re fcribat j av10 erer df emaiylov BuxaSuc
: Epiphaniusin Ancorato, Theophyla&us, & Euthy-| — '2«i $c tl ouuiv vu vradpl.eoc opiodaioc lnv gUmtv,re nomyoc
| miüs harreticis tribuunt)nempe Eunomianis,& Ma-| — «dc dupuepylac ts mwutv pooddi , eunpya o uuoc d& (
cedonianis , cum ipfe eam fequatur lib.x. Hexaem.| — g. Omnes aliz: intezpretationes violentz funt.
cap.4. & Pfal.36. Atqueindeegoiftam,quamnunc| Qualis illa eorum eft;qui àzc verba fre ipfe fattwm eff
| ihabemus lectionum varietatem natam eflearbitror,| — |sibil , pex affirmationem legenca effc putauerunc: X
quód cum illufiriffimo loco hzretici premerentur,| | |quafi nihil aliquid effez , quod fineipío fadtum fuifle
Ivatiis, vt folent ,lectionibus , variisinterpretationi-| jdiceretur. Quemadmodum q uoídam interprctari[.
Ibus corrumpere conarentur. Alijlegebantitavtvi-| — ifolitos HHieronynus tradit in cap.2. Miches, qui per
Iquead pronomen ypfo, punctum non ponerent,hoc| g nihil malitiam , per malitiá Diabolam intelligerent,
; modo , Osmia per ip[um fatfa funts e77 [rae ipfo fa&bum est) — |quem fineverbo fa&um' dicetent , non quaange-
: sibilquod factum el n ipfo. Deinde noua inchoata fen- lus,fed quà Diabolus effet. Nefcio an Origenem no-
Itentia legebant , Vita erat , ev" vita erat lux bominumn::— ket. Nam incommenatar. ad hunc locum aut fimile
quemadmodum Epiphanius lcgcndum effeconten-| iquiddam videtur dicere , aut di&um ab aliis non re-
dit; codémque modo legi(fe videtur Hilar.z. de Tri- probare. Similis Manicheorum interpretatio fuit,
. nit. Atque eam le&ionem Ambrof.lib.. defidec..| — per nihil malum,tanq iam aliquid ef£et , intelligen-
) | &AUguüinus lib.s. de Genef'ad litter. cap.14.Mani- itium , atque hinc duo illa fua principia bonorum al-
Ichzis tribuunt. Sed quzillisle&io maximé placuit;| — terum , alterum malorum elfe probantium : vt Au-|
eamihi máximé difplicet; quem enim habebit íÍen-! |guftinus hoc loco indicat,& lib.de natura boni con-
| Müm.fime npfo fa&tum eft nibil,quod fatlum eff n rpfo , id c?ck tra Manichzos, cap.25. aperté dicit;,eorum etiam ar-]
" m E. N n W gumentüm - ;

Bs

Inf.c.i8.20

1 LI
'InDhilebo
hebrxoràá
idionmain
repetitio-
nibus.

Manicheo-
anun Pralï R
expofitio.

]rominibus , qui bec :pfequuæd dixt, nibil intereff , poffint di-

|pretatur. Sunt, qui exiftiment non ita hunc locum

|-heos,qui peccatum aliquid effe dicebant,effe nihil.

456

IOAN. MALDON. COMMENT. 437

hne fententie poneretur. Senf[um,inquit Augufhnus,j
fHsdio contradicends perdiderunts nec intelhgunt nibil iater-

effa, vtrum dicatur, Sine ipfo fa&tum e[fB nibil , an fine tpþ ni-

hilfatlum eff. & pauHO poít; Qu autem velit loqm mmi
cere , ergo intereff aliqiuid , quia ip[am mhil aliquid eft ? Hi
utem qui [anum babent cerebrumvem manifefliffimam vi-
Jdent,boc idem z.*sfel[tgä ;]zoacl dixiynibil interc:/?,ïmd mtcllge—
retar, ff diceremymtereft mibil, Habent awtem e7 ip[om Da-
munum m fine [ententie ponentem boc verbum, vli ait; Et in
»cclto leciotus fum milil , ergo legant , «7" taceant. Quin|
ipfe quoque D. Auguftinus péraffirmationem credi-
tur hanc fententiam expofuiffe. Non quód putauc-
rit nihil aliquid effe, fed quód ipfum nihil, iplam ne-
gationem quz peripfum Hgnificatuf,yutauerit affic-
mati fine Verbo factum effe, itáque hunc locum in-
cellexerit,quafi fenfus fit , Sine ipfo nihil, id eft pec-
catum factum effe , quod nihil eft. Sic enim tract. in
Loah.r, & epift. 150. & in lib.foliloq.cap.4. & s. inter-

intellexiffz,fed tantum ex eo collcgiiïc contra Mani.:

Operam meo quidem iudicio piam , fed irritam fu-
munt. INam epift. i5o. non iam contra Manichzos,

tur. Fateor tamen ahquando ctiam pernegationem
interpretari , vt in libro de natura boni cóntra Ma-

atque quod ante dixerat , Omma per ipfam fatla fent.
Quod quidam obferuarunt nó dixiffe Euangeliftam

videtur diligentia. Idem enim eft &4y nihil, & $2V $y,
nec vnum , & ex hocillud fa&um eft. Itaque nullus

jaIoanne additum , dixiffe füpra meminimus. Que

|fuerit reperenda: dic 42j agic 6« uaA6 vyov vravarmre-

éd'ey nihil, fed 444 zy nec vnum, non fàtis docta mihi

Grzcus, aut Grece doctusauctor idadnotauit. Hoc
vnum ad perfectam huius loci explanationem decft,
vt quaramus quare Ioannes 1ifta repetition'e víus fu-
erit;fiidem eft omnta per ipfam faä?af«snf, &, frne ipfo fa-
Éwm efl ibil , quod fatlum eft, Cyrillum,& alios aucto-
res ad excludendum Spirimmün&um , qui fa&tus
non eft;ideóque per Verbum non fuiffe fa&um,hoc

fatis pmbabilis eft ratio. Sed aliam etiam nos poiïh—
mus reddere , rem adeo fuiffe grauem , & neceffari-
am , vt iterum , atque iterum , aliis atque aliis verbis

Aéty qu ^05 déi, vt ille apud Platonem Socrates dixit.
Addec Hebreorum effe morem,vt quod femel per af-
hrmationem dixerint , iterum per negationé dicant

res quam mon o[lenderim ew, lerem. 42.4. Omne verbum

4d t ey magis Hebraice refpondet phrafi.
4. Inpfo vita erar. ) Varietas illa le&tionum de qua
luperiore verfu difputauimus varias etiam huius loci
nterpretationes peperit. Qui legebant , quod fatium
fl m ip[o, vita erar , difanctiuncula poft, ipfo , adhibita
non eodem modo intelligebant. Manichzi quidem
exponebant , quod fa/Ium efl n ipfo ; id eft per ipfum,
vita erat , id eftviuebat , quafi aliquid etlet quod vita
careret , quod fa&um quidem fuiffet , fed non per
ipfum factum efftt, vt indicat Auguft.lib.s.de Genef.
ad litter. cap. 14. & dilertisverbis fcribit Am brofius
lib.;.de Edc,cap.g. Obuciunt, inquit; Mamicbur ,fiquad,

ied contra Arianos difputans,ita'prc)riüs interprcra-- :

nich.cap.25.vbi idem effe dicit, frse:pfo fatlum eft nibil,|

qmdmnque re[ponderit miibi, mdic.lo vobzs , nec celabo wes,
qpuecanam, Atque hec fortaffe caufa fuit, cur loannes
non dixit $ ey, Íed 441 2y, vt modó dicebamus , quia|

gumentum affezens , aqu*iErchllens, qgöd, nihilin i À.

D

C

D

i

121.39.4. Omnta, que funt m domo mea viderunt ; non f

[in illo fuiffe dicatur, id quaritur. Quidam fic intelli-

[iddu&tus rationib? Chryfoftomi, Cyrilli; Theophy-

|pretibus non aísentior vitam naturalem , quam res

m ipfo fatfum eff vita eit,fl ergo aliquid quod tm ipfo failum,

non fitye7* mors fit , vt duo wnpié inducant prmaf'ia, Hila-
rius veró f1 bene difficilem au&orem intel igolib.,
de Trinit. videtur exponere, quad faclum eft m ipfo, id
eft Verbum ipfum,quod per fe extitit;nec ab ao fa-
&um eft, vita erat ; viuens non mortuus natus eft.
Eunomiani, & Macedoniani,vt fupra ex Ambrofio,
Gregor.Nazian. Theodor. Chryfoft. & aliis auctori-
bus oftendimus, exponebant , qued fattum eft in ipfo,
id eft Spiritus (an&us , qui per ipfum facus eft , vt
erat, Itaad fuum quifque errorem ingeniose verba
torquebat. Qui verb legebant qwod fatlum eft , deinde
pofira virgula , i ipfo vira erat , diuerfis etiam rationi-
bus explicabant. Alij , quod fatlum eft. , n ipfo vita erat,
tanquam diceret in eo quod fa&um eft, vita erat. Ita
Cyrill. Quod & coa&tum videtur effe ; & ad Mani-
Ichzorum alludere fententiam,qui & omnia;quz vi-
demuüs , viuere dicebant , & aliquid effe preter ca,
quod non viueret, quod à Verbo non ellet factum.

led in ipfo Verbo vitam habebar.Vt pronomen
ip o non ad; qwd fatlum efl led ad Ferbum referatur,de
quo di&tum fuerat , emna per ipfum faEa funt Quod

non in fe, fed in mente artificis eft, & quia quidquid
n Deo eft, Deus , & vita eft , idco res omnesin Deo
"iram fuilfe. Sic Auguftinus interpretatur libro j. de
Genef.ad litter.cap.14.& tract.in Ioan.t.& Beda,Ru-
pertus , & alij poíteriores au&tores exponunt. Sed
1uia aliam magis lectionem approbauimus, qua no-
i hinc fententiz fumatur initium , in ifo vita erats
ilius fenfus ad eam accommodatus quarendus cft.

ipfo , id eftin Verbo vitam fuille , (ed quomodo vita
zunt , vt idem fit m ipfo. vita erat, & ipfum vita erat:
V ieus eff enim fermo Dei , vt Ambrof.in enarrat. Pf. 36.
íd quidem verum eft. Nam Verbum de feipfo poft-

credam hoc Ioannem dicere voluiíIe multa me mo—-,
uent. Primüm quód id erat dictu fuperuacaneum,
cüm proximis dixifet verbis Verbum illud fuilfe|
Deum,cui enim dubium efse poterat vitam;id eft vi-
udm efse,fi Deus erat? Deinde quàd de vita,ficut &
deluce hominum loqui videatur, Et vite, inquit,erat
Inx hominwm.Preterea quód vix mihi perfuadere pof-

im dicturum fuifse Ioannem , in ipfe vita erat , tan-|-
rüm dicere voluifset vitam habuifse , aut fuifse viuü.

Dixifset enim recte , ipfum vita erat. Quibus etiam

ati , Euthymij interpretationem non probo , qui
hocde omnium rerum confíéruatione intelligendü
efse putant , quafi vitam Ioannes appellet vigorem
illum, quem verbum rebus omnibusim primit,dumï
eas conferuat,atque gubernat. Pertat enim emata ver-

& Parer, inquit, v/que modooperatur,q7* ego operer. Pro-

Iprié enim de hominibus loquitur ; E vita erat Inx bo- I2f5 17-|

minum. Eadämque ratione aliis recentioribus Inter-

animatz viuunt intelligennbus, quafi dicat Euan-
gelifta s Omnia quz viuunt , ex Verbo illo per quqd
omnia facta funt, vitam hauriunt. Quorfum enim id
dixifset ? Egerat, inquiunt, de Primo rerüm genere,
que efse fine vita hab)ent;agit nunc de viuennþgf.

Poft

AI?, quod fattum effim tp[o vita erat, id eft non quidem|
in Íe,

ita explicant, resomnes antequam fierent,non in fe,l
fed in Deo fuifle,ficut domus, antequam zdifcetur,|

Hactenus certus eft ,f&nfus,ügüificari his verbis in.

exdicit, Ego þm VIA , Veritd4 , €7" Vit4s Íed quomintus Inf, c.14.6.

bo virtutis [n2, G 1pfo viuim s ,eo7 mosemur, C (umus -

Éunomia-
ROrum,&c
Macedoni-
anorü ex-
poüdo. -

i

Quomodo
vitain Vet.
bo fuertit.

aid chræ.' (-
4'. ILQ

ad Hebrz.

A&.17. 28.

"

—— ] unis

ï : . *Pcnh"]'

* p
vtb ,Z//"/"A
j
(l
Ti
Duris

1

le ipoft de hpmmc ,qui prætcrbeilïj:.?tmn , ää mefï À cum dicit , Er vit4 erat lus hömmü.m 3 quod.bgrxo.teä
"'F;r-:p;';lïfä ctiam rationem haber. Pro À li conie uïa, 1 jloco de noftra ,.po&emorcde ipfius vcfxt i vire i
tb | Arx&otclcm inrerpretaremur ; nunc autem Ioan- l.ocluatur Fïu.angehiïa » vera effe. non poteit , cum .
Eu | nem Euangelitam , & Elfc.:ator,cm.ultletpxetamuþH ipía repetitio manifefte declaret de ea ipía vita; ;
ia non Ariftotclico ; fed diuino fpiritu oquentem.| |de qua di&um erat, !» pf vita. erat , dlCl.Ra.tlmg
HWM |Verum ego (enfum eífe acbitror, vtde vita fPIFl- €7 vita'erat. lux. bomimum. Nec vxdeg quid lqr.lvtef *
*m:?mja cuali hominum loquatqr Ioanncs. Egerat enim|; |hanc , & illam Arianorum obfemguoncm* dlff(f*
a " i de verbo ipfo per fe, vbi fuiffet, & quid effer. - rat, de qua ver. 1. mentionem Éecimus , cüm di- '
ONP U Agit nunc de eius ad nos aduentu , & , vt itadi-| |citur , &v Déws erat verbumn , verbum non verà|
Vv cam , profe&tione , déque eius caufis ; cur non| — |vocari Deum , quód nomen Dci articulum non
N femper manfifet apmd Deum , quando meliore| |haberet,càm in membro pracedenü habuilflet. -
*"M condizione , ac loco effe non poflet; docet prop-| B |Nam vt illic de eodem Deo , ita hic de eadem vita
v.g:;; """-*"*öä | terea veniffe,vt vitam , & lucem hominibusaffer-| . agi ex ciufdem verbirepetitione, & oradonis grà-
Yatrz ; tet , quz in illo erat folo. Poítea agit de ejusad| — |datione perfpicuum eft. *
u Ma- nos peruentione. Ef verbum caro fathum ef? , «y' ba- Et wita erat lux bominum.) Hoc omnes prope-|
Qb ve,1a. bitamit in nobzs, Hoc ex adiunctis martifeftum efb| — imodumaudctorcs deluce hominü narurali , id eft dej
vt modó dicebamus ; agic enim de homine folo; — |mente, atque ratione , que quia nobis quid agcn-
e7 vitaerat lux bominum. Icaque fignificat Ioannes| — |dum , quidfugiendum fitoftendit, lux, aut lumen 1
.. lFilium Dei profc&um quodammodo fuiffe à finu dicitur,interpretantur. Chryfoft. homil. 4. Cyrill. .*
?eïïf.if?" Patris , & , vt loquitur D. PatglU?, exinanijffe fe| — |cap.s. Theophyla&t. & Rupertus. Sed quemadmo- |
(c; vt vitam nobis afferren quz inipfocrat. Quod| — |dum diximus vitam hoc loco non naturalem , qua —
i cx altero eiufdem Ioannis loco sneliüs intellige-| — |mundo , fedfpiritualem , quaDco viuimus, intel-
mus. 1. epiftola, cap.t.i. fsmumtiamws volss vitam;| C ligi oportere , itanon dubito,quin non naturalis ,
nl qu& erat apud. Patrem , €g' Appart nibs. Hoceftquod| |(cdfpiritualislux inrelligendafit, qua. fapimus, & corsis;t
X qui u tam fæpc ng,iüug indicat præfertim apudf[oan- percipimus e4,4w« funt £piritus De Nam illam qui-j —
somsi nem , qui vitz vocabulo videtur dele&atus , idcó-| — |dem naturalem jam acceperamus , cüum omnza per zp- |
ulb que multa de vita nobis per Chriftum alla;ta ab| jfum fafla fant ; hanc poltea accepimus, cum ver- .'
mbl [ | aliis Euangeliftis pretermitfa commemora(le. $«| — |bum caro fatum «fh, c7 babitauit i2 nob:s , Docetenim |
T Dem dilexit mundum , vt Filism [(aum vnigenitum da-| lloannes quomodo ; zpfó vita erat,id cft qua ratione
N rets vt amab » quicredit in entn , non pereat féd babeat| — |vitam nobis contulit, nempe illuminando omnem ï
:.,z;,,æ,*;;.;',.qgfg-;*' yitam &fernam. Cap. 3. ?6- .&T, —quw, quat. ego dftäo bomiem venientem in bunc mundpfm ; quia wm. eraf lz;x
isihd 4 fietin e» fons aqua falientis i. vitam aternam. cap.| — |bominum, Hunc clle fenfum & ex ijs, quafequun- |
ii 4 14 Gs Qurverbummeum 4ud;r,(7f.credzt;?: eum,Qqui| — |tur, & ex frequenti fcripturz confuetudine mani- Ó
miri; t dmifie me , babet vitam aternam , quia feut. Pater ba-| D |feftum eft.. Additver. $.. Lezxin tenebrzs lucet, €97 te- 1
oZ: bet vitam inF'mmpF! , !ïc dedit qg* Filie kabcr e vitam m nebra eam non comiare"bmdemnt. Non ergo de natu- 1
E femetipfo. cap. $. 14. 26. & mem vultis venmre ad me,| — |rali loquitur lucc, quam omnes homines; fed de |
a J E lv vitam babeats. wer. 40. Et ego ventvt. vitam ha- (Pigima!i , quam pauci comprchendcrunt. Addit .1
8b s —— Meant , z* abundantius. babeant. cap. 10. 10. & ego| — |vcr. 9. Erat lux vera , quatliumnat emnem bommem vc-.
vroti fum. via,eg veritas , €7' vit4. cap. 14. 6. & Dediti — nientem i bunc mundum , vbi dubium non cft , & de '
p ei poteTatem omnis carmis vt omne quod dedifhi endete! — |eadem luce, & de fpirituali agi. Scribit idem Ioan; "
á vitam eternam. cap. r7. 2. & alia fexcenta quz| |c. 3. 19. Lux vemt m mundum , g* dilexerunt bomines, |
breuitatis caufa pratermittimus. Hoc ctiam eft| — |mace tenebras, quam lncem , haud dubié de fpirituali 1
i quod ait D. Paulus ad Coloff. 3. 4. Cwm Chriflws| — luce,ficut de fpiritualibus tenebrisagit. Dicit Chri-
apparnerit vita veífra.Ex quod Lugas ACt. 3. 15. Chri-| |ftus, c. . 12. Ege f lux munds; qui feqwitir me, noti
| ftüm vocat aufferem vite, Sed optimus fui inter-, .. lambulatin tencbris , fed babebit lumen vita. Etlucecm,&
1 pres eft ioannesin r. epiftola. cap. $. r 12,/Ustam E tencbras manifcftam cft fpiritudliter accipi. Dicit
3 «ternam dedit nobw Dews , 7* bac vita in filioeims. Qui| — |c. 9. g. quandin fum in mundo, lux [um mundi, & c.12. ;
r Ibabet felium , babet vitam. Audis,ab eodem orealiis! — 55 16. mlbulate, dum lucem babetu s & dum . lucem
verbis, Inipfs vir«era?. Hanc interpretationem &| « |baberss, credite n lucem , vt fil] lueis (itis. Confentiunt
Chryfoftom. & Theophylact. indicarunt. Am-| |prophctielfai. c. 49. 6. Dedi te i lpcem gentium,vt] |
monius vero Presbyter, & Theodorus Mops.etiam| — |[is falus mea v[que ad extremumtare, & C 9. 2.. Popu- :
(ccutifunt, vtin Grecorum Carena reperiletus| — |[us, qm ambalabat im tenebris viditlseem magnam ; babi-|- l
: meam ab eis fententiam approbari. Atquehincin-| — jrantrbus in regiene vmbra mertis , lux orta ef eis ; quod dej
telligitür, quod quidam quirunt, & nos füpra| |Chrifto , eiáfque predicatione c. 4. :6. Matthzus B
m obiterattigimus, cur Ioannes non dixerit ipfum! — [interpretatur. Vbiquelux pro fpirituali hominum Fuxpro fei
st vita erat, fed mip[o vitaerat? Nempenon agebat — jilluftratione ponitur. Ac neícioan vllum ex fcrip—-ïfä,:n UK
u g m de ipfius vitas fed de noftra, que in ipfo crat.. Erat F Ituris facris exemplum proferri poffit, vbilux, autufratone
,),Femr.PgC'"jff;';;" - quidem verbum ipfum vitanoftra, ficutalioloco| |lumen rationem fignificet naturalem. INam illud* "a:
"m lkeyift.., [ oannes indicat, J/fununtiam vobis vitam , que erat — |quod vnum vulgo in eam fententiam adduci folet,
s:*.öusi:fäfï Liïoïofï-s'--æ- apud Patrfm , €7 dppamit zobs. , & D. Paulus, Signatum eft þper 205 lumen vultus tui Domine,longä.Pfaï-4-7s
, Quum Chriflms apparuerit vita veflra. Sed quia deilla — |alium habet fenfum. Contra veró ,tenebrz, quz,
Wij ; ipfa vita Ioannes,non quatenus verbi , fed quate-| |luci Chrifti oppohuntur,perpctuö pro morum pra-
". i nus noftra cratloquebatur , aptiüs dixit /m;pfovrt4 — |uitate, & vita erroribusaccipiuntur, à quibus nos|
p^ | —— jeat, quàm fidixiffenipfum viraerat. Quorundam| — |Chriftus reuocauit. Erramus enim , cümin tene- (
N tamen obferuatio , priori loce nomen esc vitz, — |jbris ambulamus.Abcamusinquit D.Pa2ulus Rom.
"EM articulum non habere ; pofterioriautem habere,| — 'p. 12. epera tenebrarum , €g* indeamur avma lucss, Et

X que.

: ; " t
1 " Lxx "

[

460

"POAN. MALDONATLI COMMENT. , 46

aliqnando tenebra, nanc autem lux in. Domino Ephef.. 5.|
$. & quod fimillimum huic loco eft, de quo ditferi-

eff , " tenebra m eo mon (ant. vILe s ff dixerimus , quomam
(ecietaterm babemus com illo , e2^ im. tenebrs ambu-
Lamus mentunur, GC C.2. 9. Qui diair feim luce effe, v fra-

riis. Quaregenitiuum illd Pomimum paffiuc accipio,
Erat lux hominno , id ecft qua homines illuminantur.!

poffunr. Prima eftilla, quam Auguftinus, & Beda

lax omnium rerum, federat lux beminum, Cuius rci
ratio non illa mihi videtur effe , quam ijdem illi
auctores reddunt, quódin folis hominibus fitratio
capax lucis: nam & inangelis cft ; itaque ifta qui-

cem appellaffet ; fed quód de Filij Deiageretaduen-
tu,qui non aliarum rerum, non angelorum, fed'ho-
minum caufa venit;càque explicaret dona,quz ipfis
veniens attuliflet,vitam nimirum, & lucem.Altera
cft. quam Chryfoft.& Thecophyl.excitant,quàobrem
Euaugceliftanon dixerit, vita erat Lux Iudeorum,

quianoa Iudzorum tantüm , fed omnium omnino

nientem in bunc mundum. Eadémque rationc ad illam
alteram refpondere polamus, quam quidam infe-
rant,quare non dixerit,vitaerat lux angelorum.Nec
mihi Origenis , & aliorüm quorundam auctorum
opinio probari poteft ; qui putant hocloco angelos

id mco quidcem iudicio Ioannes hoc loco nó figni-
ficanits necenim idagebat. Duplex mihi quzftio

celfaria videtar effe ab interpretibus pratermiffa:
altera, quorfum Ioannces dixerit, Et vitaerat lux bo-

Viam lu-

tem tene-.
bras appel-
lat fciip-
tura.
Luc.t. 79.

cem, mot-

& lucis verba coherent? . Solet fcriptura vitam la-
cem
mus lucem cernimus ; mortui lucem non videmus,
fed vt(criptura loquitur, habitamus s tencbrzr, e7
vinbra mertis. Ea met:;ghom, quz à corporali luce

jad corporalem vitam fignificandam fümpta fuerat;
jad fpiritualem lucem , ac tencbras tranflata eft.. Vo-

luitergo docere Ioannes , quain re vitailla confi-
ftcrct, quamia verbo effe dixcrat; nempe in luce,
id eft in hominum illuminatione , 'ropterea addi-
dit; Et vita erat lux bominum, Itaque IF articulus Grze-
cus additus nomini Zwzc vitze non repugnaret,
non dubitarem dicere lucem effe fübiectum , vi-
tam pradicatum, vt cffet fenfus,lux hominum illu-

mínatio crat ipforum vita ; fed verba Euange-

liftam tranfpofuille , vt gradationem illam , qua
vticcpcrat , retinerct. Caterum fententiz nihil
intereft. Altera quorfum hoc ipfüm Ioannes di-
cat , càm nondum dixerit , Ert verbum caro ficlum
ef * Quo etiam confilio de bencficiis differit , quie
verbum in homines contulit; & quo modo ea ho-
mines recipere noluerint , cum deipfo per fe agat

verbo,antequam caro ficret, & lux hominum effeo

mus , ait [oannes 1. cpiftola c. r. $. 6. Dems lux|

trem [oum odit m tenebris e v[que adbuc. Neque noftra|
proprié interpretatio eft , fcd. ni fallor Auguftini|
tra&t.in Ioan. r. & Bede,; & Euthymijin commenta-|

Ex his, quz dicta funt, multz explicari quzftiones]

indicauerunt. Cur non dixerit Euangelifta,vita erat|

dem ratione hominüm fimul , & angcelorum lu-|

(e

fed lux bominwn. Facilis folutio,quam & illi adhibét, |

hominum cau/a venerat: ficut paullo poft vniuerfé|
dixit , Erarlux vtr4,qne iluminat omnem bominem ve-|

non excludi ,fed corum etiam lucem effe verbum:] -
eft enimucro Filius Dei etiam angelorum lux , fed]|

& difücilior, & magisadintelle&um huiusloci ne-|

n quid enim virze cum luce aut quomodo vite;|

, mortem tencebras appellarc ; quia dum viui-|

D

|minum viuere, némo diuinam illam lucem , quam

|tenebris luceat , & quomodo lucem tenebrz non

Icomparatione téncbre maneat ; fic Tatian. in orar.

|tius lib.z:ad Thrafim.hoc vtitur t::üimonioïälij lü-

que focietas luctad. tenebras ? 2.. Cor. G. 14.. & erati& ! A/Credo ego. occafione abreptum. Ioannem longä

anticipatione víüm effe. Volebat, vtíü pra indica-|
uimus caufam exponere, quamobrem caro factum
effet, quod in illo Pater vitam,lucémque hominum
cóftituilfet; itaquc nifi caro fa&urn effet; nemo hio-

nobis attulit,recipere potuiffet. Hác occafione an-
ticipáta paululum oratione docere cepit, quàim
protetut, & ingrati ergaillum, qui hanc ipfamillis
hecanticipatio ad.confirmandum id , quod agebat.
naturaíga vitam , & lucem, quandoquidem multi
morte manfiffent. Anteuertit obiectionem Euan-

gclifta id non verbi ; fed hominum culpa fa&um
cíle; qui vitam , lucémque oblatam fibi recipere no-

funt,tamen i ip[o vita erat €77 vita erat lnx boninum, -
[ g Et lux m tenebrss luceteg tepebre eam non comyrebe-
derant.) Minüs meó iudicio difficilis hic locus effet,
finemo eum expofuiffet.. Nam per fe facilem varic-

ftio in duobus verfatur verbis, quidlux ; quid tene-
brz;indecnim facile intelligetur, quomodo lux in

comprehendcrint. Quidam lucem Chriftum, tenc-

torcs intelexerunt.. Nam & Chriftus paullo ante

lucem afferebar, homines fuiffent. Pertinebat etiam |
Potuit enim aliquis obiicere non fuitfe verbum]

polt eius aduentum homines in tenebrisadhuc , &l

luerünt. Tanquam dicat, etfi multi adueniente|
verbo non reuixerunt ; etfi multi illuminati non|..

tas interpretuim difficilé reddidit. Omnis fere que-| -

bras Diabolum , & eius miniftrros Chtifti perfecu-]

lux appellatus fucrat,:& paffim feipfe mundi lucem],

vocàt; Diabolum vcró D. Paulus retlorem tentbrarum
Ephef.6.12.Solentetiam perfecutioncs, affliGionét-
que vócari tenebrz; Rur[w , inquit, poff tencbras fPero
lucem. lob. 17. 12. & eccetribulatio, ev7 tencbra Méai.S.22.

Afenfum igitur effc; Chriftum in ipfis tenebris intez]

re)

manus magis cluxifle, magis cius emicuifle virtuté;

& confidite ego vicimundum. Quo fenfa intetpretantur
Gregor. Nazian- orát. 4.de T heolog.& Elias Cretés.
in ejus comment.& Origen.tom. in Ioan. 4. Chry-

animam, & naturam noftram,que quantuncumque
mén comprchencere non poffit, fed femper.eius

coritra Grecos,Origé.horn.9.in Ezech.& Cyril. hoc
loco &,vt vidctur, Ammonius , quéadmodü auctor
Grace Catenecitat.. Alijlucem verbü ipfum, tene-
bras carncms lucem creo, idcft diuinitatem in carne
lüxiffe, ncc cam tehebras carnis coprehendere, id ctt
obícurare potuiffe, quam interpretationem T heo-
phyl rcfert,vidctürque olere Origenis ingeniü. Alij

luxerit,ncc tamen eum comprchendere;idcft inqui-
nare potueririt,ficut foEnon coi quinatur,dà ctiam
in fordidis locislucet. In quam fententiam Fülgen-

cem'Chriftum, tencbtas veró peccata, qua illum nó
potuerunt com P;'*c-he«zu dere,quia peccatiem nom fecityner
muet us eff dolus in ore eita 1.Det.2.22. vt Maximus hom.
?. de Pafcha, & hom.5. de Pétecofte. Alij lucé Chrifti

ipfas quodammodo Diaboli ; & hoftium fnorum; -

foft.& Theophyla&.Alij lucem Chriftum , tencbras|

illuminctur, quantumuis in illa Chriftus luceat;ta-|

lucem diuinitatem,tenebras res vniuerfas;in quibus !

Perfeeus
tGones; &
affiictio-
nes tene-
bra dicun-
tüf,

nec ab illis comprchendi idcft vinci potuille. P'enitint r. 1o.]
inquit, primceps wiidi buius, e7* in meno babet quicquam,& 9 5

!

diuinitatcm , que cum in rcbus omnibus clucerct,
ipo(Tet(j; cx illis, vt ait D.Paulus, Rom.r.19.20. & SaA

Piens

3

t
Ü

—

:
LEU

Erigzuu Ul*äam [ Ubïi !

545L
t d
pics
ui[w

?þ*frcngüï
j pl
p.Tho
i
äfcäl? d
illf"*/b«*]" |
Jgit
,äwncqnïf
þwmo

E n

UMOL s C LE ERE

qe s amal

3. Mbl

.. BM
l

X frcrarumm
! denera
| /Auguü-ï
! decoufi
Kcïü(qucc

BM
B- !
l

( I' )Inifþm

J iines q
|

D. Paolus
Dwis L

ïChtiffus É

|

- j hillni

] Intu

E E

wbl
ltmdbe
hamdn
tfv
u

omPNz)l
ïnundw
'!JnWm
/M//M
ywm
Mi
Waj
äcr,vdque l
ilu.w): ld
lninne

(ofuiturqug

E ! ts

[ 4 ftcill

Vandi
d*ïïuquäad
g N
q sl& QMW

minc(-, Q
; ]lcfc- lw
| lpro Chi
lp UMT
litplei
kà fi
imi Cül*.
äolca[, i
jtlig,

«lOne s.
IT l 3
IL',' / i
C Qu
(Inlas, 1
*Damils

tüm

;!—ZQ& ":'Q«
i VN
N

la |
H N
; N

11 TMM (

"
m

! !
^" fana^ l
W ..;.»..fæ ha
* LLIMI

F |
»
vll .'W.J
L

LI

l
rl
b'vl
M
il

"
.
!
l
4^
LU
^

áü

"^

i
2
o
j

" naf
Md UM
€ A^
(V
Cs ^*
44 Wilsa RE

,
] l
"hs m Ws
Id
Üf:an.
AM LA NU
LURT
LL
lT .&'M"l* 7873 w
i LA a
æ-.ïw X;w'* Q n X
m lidhlua
»M.

" l
& tamame mern l
HH WA JUME |

l

'
RI IN l
"TEU ,n! i N
Md u *"*'.*')

IN LIE
"171
. pmt
Lntses
|

K A
Z. i:*..-«y TO
LE Ladld) Viv

a
"
, B A
^tn AU :
Odll, 4 v^!
Bvf
' "1 k.
— [;-.F..y;ï
LU 4 VM

Mft*.m*!'f':'f':
lub wb

hi : ï 1.94)'*).;
TAU a

q us
0 2?55*0-&';,'

-
E4

"
T ii
TU La (,
3499j
, ^ u n |
E o&fo i
T ' ! 'M'l' |
n !
1 d
WT
um iu»*o[*
MIUM l
d l

4
* 14

|
ub w
n u |

: " """P.'x
.r)!("x j w
ii |

4 i ,j:'y'*
1 Id
Aaf? ,)«' n
:;guult)

7'/,,.» À
gea 10

i« K
yeniu 42j
n W
V] .1 "5!
n
ïïaïnquwï

4 fliaand
«delt 1097
19 n

) ,
$^ .a
A e[1U
gn du í

I "
^ ml
r m Fd"'-- :s
aM l

i j

|
j 3 [ :
ia M AMUMM f
d
" "
qutitor!
Judius "lwiv)

X

l
| *
N KU BN HACUONS SNESSUSUNENCUE - —— ININEEMS EE a Og r a ; *
iT ol IN IOAN. CA L - D. 493 !
| picus Sap.rj.j. Facilé cognofci , tamen eam homines, | ittere,& comprehenderenoluctuüt. —— u j
4 gi tenebre erán nó cognouiffe.ItaLcontius.Alij lu- it boro mu[fus À Deo,cul nom£ erat loanes )Nemo ;
cem do&rini Chrifti , aut eiusincarnationis myftee ttentüs non ftatim dubitat,qua ratione Euà- :
|pfal.u$. rium,que cü natura fuain fcnïbfis-'ïücfata vtaitDa- Toàne nunc agat. Maior pars au&o*rfi pu- j
: o jaid,lucerna pedibie mer verbis tuii; tamé tenebra métis erbi dininitate Eaangelifta dixiffet,dé- l
: inoftrz omnino Cöprehcndcrc»non Poiï'unt, quia , vtj - entuin carnem paullo poft dictutus ef- ;
idé Dauid aic pfal. 138.6. Mirabilis fataye]t E'ff"h* £HA EX üs pracurfore Ioanne agere voluitfe.
j miscoforrata efl o* non potero 4d cafn.chl. hàác interpre-| mus, Auzult. T heophyl.ó&vt videtur;] 1
! |tationem apud Lanfrancü in dxnfgutationcf adueríus| S;Exï.s'vcrö tanquam teftem corum,quie| - 1
Bcrængariü;ïöquc*ffn.(ü Leo ,h-ukc locum cg;at ferm. iari loannen putat, proptcrea dictl | 1
de Paü—ioniüominiz& rcfertque , &non.nnprobac Wt in teffimovium, Si vttamquexationem con-; !
: D. Thomas.Hzc omnia probabilia vel foli au&ores fingulis probabilior. .Nam quia Io-| - )
i faciunt.lllad vero nó probabile, fcd ridiculum pro- nteé Chriftam meníes natus eft, & ali-F- ;
?t fc&o cft , quódapud (abtilé quendá interpretem in- iufquàám ille bapüzate » atque. docerej: — :
[ laenio,lucem res diuinas,cenebras res fentibiles effe, | téqnam de Chriftiaduentu, & natiuitate| — 1
' .[in quibus lux quidem diuina l.u.c.et,;:fed tencbre eam ganne agit. Oueniadmodum Lucas nifi i
non comprehenderunt, quianon ïoiümc fenfitiux|. opioíiis , antcquam de Chrifto di-]. | p
[Nimia b- potentiz cognitionem rerum intc *-ligi,!?iïium attin-[. üfn df: !panncldmt C T. vt Euthym.k.- ';
p ;*l" i^ gere, Apagefis & fanctifimis adytis fcriprurarum vtriufque comparationc. confir-]- j
locam nóiftam fuLtilimtcm.lmcrpretis honoti patco , lecto-? um cranin verbo vitam , & veramj - *i
*'5*5"— rem tamen adnioneo , ne iftis dele&etur argutijs. ! faiffe. Non erat', inquit ; 1Ze lu E.
—— INihil furilius ; nihil minàs dignum effe facrarüdit-t - [j* perbiberet de limine.. Erat Iux veras| 1
terarura maieftate, quàm in ijs exponendis impru-| m bominom. vententem 15 buncmun- - j
denter abuti ingenij (ubtilitate. Facilis fenfus,quàm|. iftum folerm fi*:iac » quia ante Io- l
'Angu,zü:. Beda, Rupertus; Euthym. Bernard. lib — m habuit.. Quóoddicic F»ir; omnes| . i
de confiderat. atrigerunt, Lucem vocat Chriftum;] ] crpretes: ad. prédicationem refe-| i
ciüfque do&rinam, de qua proximis verbisdixerat,] ! uc miffus dicatur,cüm pradicare| l
Ia ipfo vita erat o* vita erat lux baminum.Tenebrasho-] - ] vberior ü?ihi Vi.dctuf ;& vgritati ma-|. 1
| mines, qui in peccatis, id eft in tencbris eranr, 'ficutfl* |gis.con mns»,forc fententia , f1 ad primam eitis|.- :
y — ID. Panlus ait; Eratz aliquando renebrenunc autemi lnx ii] . 1 concepuonem referatur. Miflus enimà üeo Ioans|. : |
.|Domine Ephef.. s. S. Docetigitur Euangelifta,quidj — | neseft , càm primum eftin vtero cóceptus.Propte-E- l
AChriftus fecerit; quídque potuerit, ac voliuc:ilt.f:,';&i ?(|reaenim fupra naturz modum parcntibus à Deo T
iquid homines facere noluctint. Chriftus natura fua] . darus fuit, vt teflhimonium perbiberet delnmine , vt an-
| lux erat, bonitate vero fua omnes prorfus homines| ^ |gclus apud Lucam docct. c. 1. 14« 15. 16. Itaque]. Él
volebat illuminare; hominesautem malitiafuaob-| qui hoc loco quod Gracé dicitur, &yévélo dvDperoc].- ,
llatam ab eo lncem :ccipctc,m'olucrimt. Hoc eft , /ux esrte aA ovOG oiad sU , verteric extitit hox:no qui-, $
y» tenebris lucet eo"tenebra eam non comprebenderunt.Hiüc| — dam miffus à Deo , re&é mcà . quidem fententia) 1
| elfe verum 'fen(um ex fequentibus apparet. Quod fenfum expreflerit. Non enim fignifigat Grzca ver-|.-
enim hic dicit/ux m tencbri lncet , «* tenebra eam nori| ba milfum à Deo fuiffe ; fed exciüitle ; aut natum fü-| : l
, omprehend:mm; dicit verfu. vo. & r In mmngdo erat, e7 B iffe hominem non catu ;non nnturaü pro pagatio- d
gnondas per ip[am f. allus efl, o* mundus eum mon cognowir.| — |ne, vt cactetos homincs, fed data m» millámque di-l ä
m propria venit, C* t eum non veceperunt, GC c; 3. 19. Lux ulmt,us.QgcmadmOfiu m.fl Latine cf.xgas;, natus efl-bo- j
venit in mandum , «9* dilexerant bomnines magy tenebrae,| — (momiffin à Deo. Sienim cicere X.'O.RUIQC umii flum tan-| j
quam lucem. Vndeintelligi poteft; quod facileanimo| , |tàm fuilleà Dco, non dixi flete? ovddo, fed iv Zy0ptroc|
lectoris occürritquomodo diczt, £ux i tenelus lucet.| — doreeotoqutvoc. Recteque Cyrillusadnotauit Euange-: 1
Sienim lux in tenebris eft, vtique non lacet; & filu.| — |liftam de Chzifto dixille s»er«r; In prrmerpro ert verbit,
cet,vtique non eftin renebris. Sic enim di&um eft;] |C7 verbum erat 4?**4 p As CICINOM ITf m bum : de d
Lux in tenebrie lucet , quomodo fi diceret,luxtencbras| - |Ioanneautem dnjilï'»' 29729570 extitit; &&QS cft, fiLa-] |
illaminat;cas diffip&s,atque difpcliés.Alteraquoque| —|tinus páteretur (crz.,o..yl;adcm rationc hominem|
foluitur queftioquomodo filaxintenebrisluxitge-| —j appcellauit, q.ugü verbo illum, de quo locutus fuerat,|
nebre eam vo compreloe"dmmz?Si enimintenebrisluxin| ||opponens, quiaotequam caro icr ct,non homo,fcd
tenebras illuminauits fi illuminauittencbras, tene-| — |Deus crat. Millumautéà Deo fuille dicit, quó plus|
bre cam cóprchenderunt. Quidenim eft cóprehen-| | ponderis habcreteius, de quo ftatim dx &.s.'.rus erary
dere, quéadmodum dixim?,nifi illuminari; lucémq; r ïtf&imönium'* Nomen ;*gpmi&t,& qu.m.ld ad fidem
recipere? NÓ dicit Ioánes, Lwx in tenebrs luxit, fedla-| — (cribentis hiftoriam pertinebac, & quis illud ipíum
ketid eft lucem natura fua aptá effe,vt tenebras illu-| . |nomen teftem comm endabat , tum quod diuinitus
minets omnem enim lucem intenebrislucereío-| jper angelum datam cffet Luci mg.-vr,,Cyril!. obfet-|.
lere. Itaque lácem hoc loco gcneralitcr non folàm| |uauit; tum quódfono ipío; öf Ggqiücationc faqfäü :
! pro Chrifto,fed pro omni omninolucc accipi polle habc,.retur »quia vt apud I'Jucav diximus, gmzzgfum
i puto,vt hypothefls adthefim reuocetur , fenfáfque hommcm lxgqiüoqrc cygdxtur,ayt acä.;ïa tat Alcm;ü.u:»"a u
| fit Plcnior, ac firmior. (&afi à gcnere ad fpecicm, p :7-.ch veuit th tefmoni,ut ffäfüïü?ï!äbp&'ïlï!bf?öt d.e lu-
& à minoriadmaius tacitéargumentetur, ac di-| jmme. ) Incipit perfonam Ioannis cóparationc alioiü
cat; Cüm lux omnisnatura fua. in tenebris lucere| |hominü cxrollere;cóparatiotie vc11*331 deprimereMa.|.
Íolcat , camque cenebrz faciléadmittant, & com-| — |1or al.i jsquia mifs" erat a ch'o,.qma ad Rzix(;clari'isimü
prehendant; tamen homines, qui crant tenebrz, OfH.Clü filij Dei demóftradi, & m mundü .qui)da mo-j
Chriftü, qui multo verior, atque efficacior erat lux, idointroducédi.Hocc f Hic vt ELAT eflimontit,vt reffi- 3
N " f AA Honlkta E

Ea i - j

ERN
AR^ EUV N

é

* | ;
U M | | i m od K p RLAAU ' j
.L. Ab A IOAN. MAONATI COMMENT. à6r. m d
Í TEU perbiberet delamine. Minor Chfi.&.k.) hoc:pio, A flozmdn.cm dil.:eratl,.vkt tefumsniin f&r;:iibciref.de !unffr;,,-flüi -.
| quód propter Chriftam veniebat , vt ,'1ïlx-.*tä&fä*ä.twn i lupnc 1.pf'c fuilfe vxdcbatgr :rationé dicti reddxcfunori
1 ipreco miniftraret. Hoc eft, Nen eraz illelux ; feó vtte-|.— fuiffe ipfüm lucem, fedidco veniffe,ve teffimonis per.|
fP'imonium perbiberet de lumine , quod aljjs v,cæ*bas f.me kdm*er de lumine.Non folem, fed luciferum ful'mf,qu'iF
- p.17. angelus dixit , Ipfe prasedet ante eum w&mu, «e|. :»'f?l.gm pott íc oriturum teftareturs hominibusaffüe-
E virtate Elpe, vt connert at corda patrum in filios , r Wmore-|.— |tisin tenebris eífe, folem vifum; longé maioré, lon-
dalos ad pradentiamiuflorum , parare. Dommo plebern pi-V... 1gé clariorem illo folem fuiffe Chriftü, $ciebat Eui-]
feifam. Queftionem htc Chr yfüffülnuseü.üäïïmiQ,'f' »|- |gcliftamagná Iudzos de loanneopinioné habuiffe,| -
quomodo Ioannes in teftimonium vehetity ecu p ideóque cius com parationé docet j quantas fuerit |
Chriftus dicat Ioan. 5.54. Ego non ab bomblierefinmenis| — | Chriltus , ad quem Ioannes tenebrz erat; vteos à|.-
accipuo. Rciþondet non idco in te&,i—mcnia'mifæcni-iïc; a I;Qänc trásferatad Chriftü. Aliam Chryfo&.Thcoph.q, |
quód Chriftass. Íed quód homines, vt Chm&o c-B & Euthym.cur hoc Ioannes addiderity rationé red-! ;
derent ; eius indigerent teftimonio. Propteteaita-l - |duntne;quia dixerat veniffe Ioannem,, vt teftimo-| l
tim addidilfe,vt & Theophyl.&-Euthym.obícrii . |nium de Chritto pethiberet,maior.Chrifto putarc—. [ p
F't omoescrederent persllmm. Cicat Euang $. itur, quódita plerüque fieri foleat, vt maior , acfidl —— ]
grauiffimum,& gratiofiffimü apud cost à| jdignior de mihore teftificetur. . Nihil le&orem va- T5
& Iudeus erat, & patre matreque nob . jtietas iuterpretationis moucat ; quod vno loco lux; j
; - |que parente ex facerdotali genere origin Jaliolumen ponitur.Eadem Grecéyoxeflquamno-]. .. [
& fan&irate vite erat celeberrimus, raiitüique pro-| — |fte: interpres;vt aliàs fepe folet,non alio-puto con-|. « ^ |
|* — jphera habebarar, vc Meffias cfle credetetur ver-20-] — lfilio;quàm vt(imilitudinis faftidium cuitaret, pudd. ^ .
Huncillis reftem adducit. Haic fi noóiÁ ccedant; c dMumen,nunclucemi- ddidit.Illudad rém magis per-|
credant ? Itaque .Chriftus etiam ex c,us.alib It "junet,quod Cyrillus admonuit, nomen. lucis aut lu-*
monio argamentatur Ioannis $. 33. 3. j C jminis Grzcé emphaticum articulum habere ,Ehgys
l'oannem, c7* teflunonpam perbibuit veria -juneeroc]ó ec;id eft, non crat ille lumen illud. Nam lu- -
: ab bomine teffimonium accipio, Nem pet : |men quidemaliquodIoannes erat. Erat enim /ecerna| -
l mo erat; tamen quia reftis à Deo milli ardens, €7* lncens, ipfo etiani de illo Chrifto teftante|
iteftimonium non humanum,fed diuin At Ioan.545. fedaliud ett lucernam, aliud folem , id e(t. ï
; - Fromnescredereat per iua. ) G. dY ddiouy ati ipfum lumen effe ; aliud natura fua;aliudalterius be-|
I |cft; nam figenustantüm;, & Grammaticz leges ; '-;ilïa»luccre.Deniquc hocinter Chriflum,& Ioà- Quod a*;q
E é&es, & adloannem, & ad lumen referri potett.d » ceterófque vitos fanctos difcriminis cft , dejeimen Gb
3 |quequidam adlumen referunt hacadducti ratione;] - 3 dicitur Matth; s. 14. vos effis n mundi: quodjt t hr |
* quodIoannes non venerit; vtomnes, fed vt fohi 1a- im &lunam. Solex feipfo,lunanom nifiasaós. |
p dxi, quibus przdicaturus crat ; per eum crederent [ qexde en habet:de plenirudine cniin eimt mos omnes]hh Ye1e n
jNeciudicium ,nec rationem probo.. Nam & iudi- D isccipinina., 1ergo Ioanneslux veranon crat,quófno-|
- [cium eft ingulare omnibus bonis auctoribus repu-| . |do'poterat veram lucem oftendete, hoc cft teftimo-E
||guantibus, & fiad lumen referretur,non diceres| — (nium perhibere delumine? quo modo poteratho-] -
r Vt omnes crederent per ilum, fcd vtomnes in illam cre-]. |mines , vt veram lucem cernerentilluminare? Rc-
j jderent. Et ratio illa, quz illos mouit interpretes,il-| — |&iffimé tract, a. refpondet Auguft. oculos hominül
j - ludetiam efficeret, vt n^cadlumen , ideftad Chri-| — |fuiie [ancios, qni-aütem oculis funr faucijs, lumen|
ftum referretur ; nam nec per Chriftum omnescre-] . |folis in. fole ipfo oriente cernere non poffunt; inj |
diderunt ; nec alijs Chriftus, quàm Iudzis przdi-| |monte;qui ciusradijs primus illuftrari incipit, po-|
Matthag. Cault ; quia non venetat zi/; 4d oues , qua perierant|.— |funt.. NO pænitebitl»c&otem verborum Auguitïg«i.'
P^ —— Momus Ifracl. Declarat ergo Euangelifta quod pro-| |Magnum 4l:quidq?-z;(ieïmums, IDgens aneritum , ngm. i
E ximo dixerat verbo Toannem in teftimonium ve- rAtiA4, magna cczäïmda.Mimræ,g!a;zä,»,mimre, fed tatquam|
niffe, docétque quid fuo illo teftimonio efficere vo- E |tmentem, mons autem im tenebris eft , mf lweeveffiatur. Etgo
- duerit ; nempe vtomnes per illum,id eft illius refti- taptum mirare loannem, vt Audias qvid fiquater. Nonerat
moiíio, atque przdicatione crederentin Chriftum.| — |ielumen, ne f eam maootem putes lnmen effe, naufragium iu|
Sic Chryfoftomus, Beda , Theophyla&us,Euthym.| — |montefactas,nen folatiem imuenias, Sed quid debes ssirani?
AÁtnon omnes per Ioannem crediderunt.. Nec per| mentem tanquam mentem. Erige autem te ad i!ipm,qui lu-
| (Chriftum. Sed quemadmodàü voluntas Chrifti erat,| — mimat moten, qui ad boc ereilim efl, vt prior fadios excipiat,
vtomnesomnino bomines ctederent, càm multi| — |ez'eculis tuss Jaucis nuntiet,. i hiuit : 1
" fuaculpa credere noluetint : fic volebat Ioannes, vt| | 9. Erat lux vera,quá iliumitat omnem bominem veni-| a
' . fé&ncs fuo teftimonio in Chriftam crederent, quá-| jentem m büc mundum.)Explicat magis,ac magis Chri-| "
| uis nó omnes ctediderint. Nec ením dixit, Ecce 4mw| fti,& Ioanniscomparationem, & declarat;,quod fu-
Inver:9 Dei. ecte qui tl'it pecrata ladeorum , fed peccatamundi,|. — periore veríu dixerat, illum non fuitle lucem illam;|
vt Theophylactus, & Euthym.refpondent.Cur cergo| p Id eft veram;quzilluminet omnes homincs;videtur
: ÍolisIudzis predicauit? Eadem ratione.qua Chri-| |vim articulifolam exponere;quód dixiffet?? ca«, lux
iftus, quia Euangelium, & Meffias non gentibus,fed, — |illa, quafi dicaz, Non crat ille lux illa, id eft yera lux, *;
:Inf.e:ap. .älu'dæ.iS promifíus qu Vr u us a,h'-æ genteserant, — |lux enim vera erat Chriftus. Oratio cleganter. im- í
2 Icrediture, $alu enim ex /udes. Ideóque nec Chri- perfecta eft.Dicitenim er«r lax verá, & nó dicit, qmsL :
/—— — (ftus, neceius przco Ioannes extra Iudzam predica-| |lux illa vera fuerit. Nec enim fenfus cít fuiffe lucem| h
| uit;nec cx aliagente quá Iudxorü À poftolos elegit^l .. aliquá veráifedaliqué aliü prater Ioanné fuiffe verà |
Sed de hac re copiofi" Matt.10.4.& 1524 differuim*.| — |luc&, nimitü Chrittü. Chriftus enim quamuis non, ;
9. Nénerat ilelux, [ed vt teflirmonium .pfrh:ber-et delu-| — nominc'tur,inrclligimr eoi pfo,quöddcinius,& lo- À
mireJIntelligendum eft »A8e 0 Aóyoc, venit verbum,| lannis cóparationc Euangcliífta loquebatur.Cur crgo| | ;
vt plena fit oratio, & abfoluta fentétia. Quia veniffe! non nominauit? quia maiorem vim, & gratiá habet *
| | : - Oratio 5
ps "

4
QUi
quib
yal
mmz//'
duj
"
Ed
Ó7l
dpip
lii
p
did.
Cett
vtl
,*COFPC
lts

] ichctuit
] ii n j

1 od onnn
3 i

ï,o.u.Nöm;
Juune

p um

l

J n
| hïaminü
]. u
1. hi
N
i
V

W

UT g'öc
/ Quotodo u«
iunitet, d
d

dip
fibi
intcrp
Im;
Yl
VOR
- Mil
Fdlire
d'XCO O
- Mibttr
Ui
mï:i&ï(
!l()lum
Eüthy1
OI)rcn-
üm

$) Rf

" Qui f
Pre[en
fer (
! i*XPOnä
M.

n

" 467
- - -":—-:-æ
— at g £jidc
I ebris luce - lu-
| a d weesekeume fen muts
| : ixerat /»X im it;quam :
ME 3 : : Vi PUSIeS - E
"E IOA bhonre ii tin tene óprehen iàs hac in
À IN à Aléfyficutp ta eft,v brz nonc c facilià rum
1 W evys a ' a. ; rta '(Ua. aP.A tencbi Ti atqu - Y) 1301311(?
"' u H ilatuf vera , natu u m veram m mehu üinl 1 * ä)'cat ldefn
—— : CiaH lunt, m illat ctia ueu indi
loco lux»apädmmqmu,»,m Mi s.fed muk? àm illa Auäciumavu.üfamcs Íine
Ange 466 'mäcd o. Aliquai 2$. Depone i meu*';ationc, ql[l;inc collige erit.c. 15.in Chriítus
ii Quo Ieniu 20C co; 04 2$* M ,v 'Ipre s [ meritc im & s )
dl otatio. uäifþf"ï-mlä VCEPïïqïa"do ngïf Chri- tï—ïgrConägïudcpeccawhluminï jeem mu?tä
) ibufdam jitut falío, [ € in.liD.r. i naíci. in fe eft, uza-
M N buíd DUNESNe tem. per Àlnon iftin. inali na n fe ia non bap ; :
N BIRIIE ul verita MEDMar per uodi Augt ioinali tüm in ia no illu-| tifmüs
ïfädi*,w& ! 4 um opp nRITE tia , €7 do ehg L ato Og uan tc5 , qu iílmum is Pap T
| s4l ï ver ; m,[gq ]zgrd , : uan - [Qan' . ecc incS-'S q : 'ufan " : bq u "'cis j '7!0'1'*'0
)' EUR | 1 . € :3 Allq Vt!. : x P Iïom .xtal m *P » ä Glæ fgæ i
.',:-ï»m,?mwg,: | ]*[(idcl't ddr4 - . . : dl O ac 3n€s À luxlt) : cni * & - «&cI$S,
-u I nme g)»fcm [. I7.. cmo loc om no : Íüm inatio, tuf cc
T : , ! ve jiuíque hoc : ula eERSum EXb Oca
m&m&äu* | lex per M nfra guuecme n doü isnon lultos,q inatc.Pe ;c illum iquarido v
[ h. E'xP — dg/l. l rfe C Quomo : luClS IY adu : imaauat A0 1 : uan : cht
mfousaüuc | n f ä&r aie ; aut P;ib" ei , Q*-';um nomciap horlccz tur,non lu;'i dcirco Qgïïfg Paillä alïï mnes, (ï)dqptif* :
Ls | natu . Uer? ; 3O0c *'ad me ICe inat, au à 1 cem : CE DX . h
d eft na nus o vere ji admod e hori inat, qt e,& a Dit tqu ifip n
N 246 uem ifto, tap . m G [æ? ? inat q nn iendur
Ibers| | F: fin Egoq ie de Chr ed me ris.D logis Illum ecs no iüs vcniel :
J&X&D&ftm-; | 0. D g rié de 1 fc COrPO * Theo o 6,4- ; -n&mt lus vc u
i tn . TE utant, . FOpr VCIC 5 ulis if ZOrum. dfï&l 1dum, pri Et[ür(æq
[: Habüliic.ï; ciplp T. &p non. óm ocui: s,n Hebrze ntes ad ie: 'gendu E I. us s
) ; |tur.vere, em uam iftu ede jus fure 1. 60. : 'brii :
"TOE ICcItur. v luc "basd Chr iitum ifte acc ^rius furg n lMa te C
At f dicit eram 1 ifta cit , erat lem ií foli dunt.I ufalem Mz mabit no-
; 1tOo VC à pa du non i fole ^fert cceau "mare It"ï. 7 ilum dera , :
Ai'-'-'ICOSR Ka P—ïuï enim ïes P[Ofc&o lirare; qu;&ugui][- I'C?.cf Inüln.a 'uit;fäumzxïd oríum , €7 In kunfmun.q Græcäg
gl dici.] uasid d hzis de ab vt D. mises Sergenq 7" CXurg'e 4 n mentem T.C.25.1& ni-
n rnimts Manlcg' dicebát,v a mctony'd ye- dormu, qg'e d dicit,ve ator.mcer n;& noi
Wüoerel ce SMIHE nE elie dk ROE d. i ETE uo e pecc inem;ó lucem
| limus ftü icitur lux jbus ; (acis ( A4.Quc ib.r.de P dhom ? fit iuc
At dad relimus ct Chri itur] Of Magi hef. (t.lib.r. iünga üfaue f
Y tling. ve 11. d dic In COfp : e EP jit. fatiuu : íü q ua
| 'Orporetit Sc In is facit. illu- icD.Aug ccuia fen ientem . q
HPEAMD rpo j B.54 : VCIa nimis fa 1110 4ult 1. : Scac | poílit P entec inare,
10 bt SORE inloa lux ifta vera animi rpus : le,vt ferrip veni inar |
. : | It iuX : 1n £ folco P : S : 1 efie; rfCÍc 1 m /'Huflï MU 1
TR x La&*- dfacltjl N luc ^ m 1o * di&u dl&Un ccm ndu TM 1 i &-— :
Ut acfd uEW P n fectius HRIM O vera ad lu c mu inem ii nt;é
| itus vt ulaq crfe imum,q O Viti^. : vitis fir, atiuus a in hun m hom ecuti fu
"i a- EH vera, Q tque p ille anim do,qu rie vit s RE H EUR idam Íee: ia non
u Vitls. iüs-' A q lüs 1 s mo O: fOP d al.. -H'Al'n VCI l 'n orn 1;; qül( à (autefït..; 2l
LT &cibus | im & ver rorfa bdveró, &p àm vitis p C em, m fole ill.& alij qu d mea fe x hum :
! ROU dem P uódv üt, qu $, ion Heneonr Cyri furdus, fe jo,normc iü ven-t 1
"Mu A Eo: onq edüt, . EE MM | jonen :níum bfur RUFOSDEOARE ü ve .
! ab MU fe cr DUS V Or- em fent 1a 'lfet ra SIDIAC YR !
i. minat S. V. I. utin i Etcio "um CO nem ; fus,nor n cfie KC parti ies,l «
LhG;inO&g ; Ioann! 24 QS,q t d Veru H Qs fa] u S, Al'a no '-hot. P . u ven
P MM eft Ioan sc ntet. Íe lis,aci ^ | on taHar : fibi dü
b s eft od veriu (h&e cn huS: 4quen lam v iure f hüc mun . ^?TÀÁ,
"UR u , 10d tquc npan ód me Mq 'ius.Na: 'ens It li hüc : t[nx'ï-", 2
| fed qué trlat, atq no d quo ibus, auo proprit Sadhar ümliü iret eta ndtt| -
| rlat . um it; fcdq e cibus q FOpIiuE éa 6 4] iret erat nundi
im....-x:.,;.' mites nut A 'buS:C derlf-ï ifte ci do P ; r'OXIme iítus nó f à ven n báücmu 09
" mite du od m de erus 1 emo n18 pr shriftu x antequa em in p hrift^|
"um 'uod fit v is cibu àm ve Bemem icaret. Er Chri i, & anted enient 6C
j iquo obis quatr " (&; 1iccem dicaret. a venit, we ve at,vtn : m
làkn s 1 fuum n noftros, 6.5$. € m ven : ítqua € bom llexerüt, veniente
" d us 3nimos no riarIoan. ; mine , lO lü— ^d & PO s b t onih itainte inem ve ^.
Id N M5 im tria hot aqt fe naba itai ine Chlf/
ud Nini P 'ridsan a,nu Dncmrnorn alter m illuimi nes hom guft.C
& VCr1us rpora,n om ftio, ibufdam "P esom em e,Aug P
,, timur,corp Jadeste x di qua M &ote . mn inaffe, ilris
du ub cotp lumin ft qu m de q TOPRM liiau ^hriflus o i em m j àimulti
r vtim :a illu olexc utn dc ilt.c.2. Etalij hri illut CIt4iue m
la, | i er dup $,€ ic.I.Cp ns,fíed C iCatur ,edqua cnit
o Uitantt ! l 111?1 M im,dtr 1nés$;, fTG- . 1— jiens,fe dica , Se ] /Cnl
W lux ndt doon is adhuce jneintc -Dniens, dum d hym. lum v | m
ld. ' mu odo ad hiununé ; vc un |.Euthy ndt mne
at "imine ; alt icat n li rat illumina ( , aT iinem in i quii 1 multis : od Otig
*d(;o; : uo ll.lä:s- mlncioanxles älcc de natüä l omnes luu(ijyrill.llb-,l'lä D fOR*BC(:a;e homus]en ab(ï)lum?-cdditæ : ïü?y gm CUR cx'r,O;fäus
DA spiegee P onulli ho hritto vt uo tauee. gt us E lligitt SCHEN D oninust
b illuminet. 1d« wirbruns pE 26 ipes funt, 1es, Qu let ; - uus,dq 'æhta:. CCOLIg ur Ep hominunt.]
wg:lf,aff,*-"fi illumin u. N nim« iclpcs N Ge1 5 pla- |dixetit po ltz qu : iS , V & teítat 1
,.,,...w. ym . 9. *eoc "N art n c. A. -r no P 3 dlxe Mu . jdveecn 8 COU LC EC Nle-
NU . 3 int: h18 *nt.1 ; Acult; » inem. UR Oï o Q1D.9, b
n lexeïlmnä lutïäï in Eommchnærcticls j laz*coïibus ld 1 honïchotus leorä & hb'ï'cïb 5 Patcual iflola ad
s cius om & Iunil. ile erat,h: isante auct ituali lu- uiz. Not lS.I.C.3. hiluslib. inep lo-
L du | R E d bile erat nisan fpiritu iaj |ca incipi heop icronym. hoc
1N Mi V | Ioan-c'? us proDa m bo ft de P a5j ib.de pr &Tl -.Hicro em ex i-
M ! ; j|i9a4 us p C tàta iume de gt lib. tes. 64. &. qu tfion
xf ]uia minuüs p ffenrà ? dubium cf fide, de gr: vt RO han. loco, « | b E
LU quis m f íciuif inimé ina, dc um jxhan. d Epip illus hoc &um, ille. &
- itutü , fi inir &rina, bomin N sapu rillus hoc di :à fuifie,
dv jereuru , ifle.Sed m de do it4 erat lux. lib. 4.de hodius & Cy ', ideo rpora lo-
du Lonbule m, it4e & 11D. 4«di t linum; icar , tde: SUTpPt a, pei
- m fu icendu /'at, 42* v loco,8 im. hó. cellin redi ante xeliota , MNSTQUE,
) at &um u lligendum erat, hoclo im. Mar naffe c inum « CR tionis
Imiue inte a dix Aug. olt. Max i firma homi rufas cfutat
g minc im la,de qu D. foit. -etátut. con imás. ho a det d refu iepi
Duaut E D d.D. cis. Chry interpretát (ero) ima ota up fatis c
E . : a il otra Iu locis. terp : an : COrp : Q.J bat/fa :
s de vit . cot iüsloc thvm.in red etur tain rito. indiceb: ! (
i u | i.lib.1. H Aliis thy is Áuoc. Cat Cca eme ii ldïo . exi
| t Íq; alii: j.Eut bis - rpe ue " cum &um
-C)'Pt multí ophy d no inatione f ropte uamqu. & ct ii ideo diét 'Ctuif
1 AE 1b.63. Pa The : P .ho[cm defbna | :P O [uo q . dlgct, Am 1d€ "Hcal?
Trinii ha;Beda, T he diffici tzec NCCE 1c pr onin im. À ignificar
T Ja(cha, ioné ianos de P nonon rat oren futatt ! vt n cor-
n dc Paí n auzítio elagiano deret, »e ita temp loco re ndum ,. enon
zi 4 dam qt ra Pelag dcfen inati , (zpe i-| lhoc illo hoclo n bunc min PRIRPERO cft,&
d ow) ; un lm cont inionem 1natrl; h l- -1110 : :»n»5— Inarct ? À lcftls "
w lr omn'-'d-o SCC. enim Inio illum Áit Chr à Cyr imntem illumin ;quicae ytb
"T um inet. 1 S,Vt 1,nonoir 1ifeníus illumina uman homin ;fedani ncm ar- :
:fw:'**"'üof ilum difputan " dari, uafi t illu . t rte no m; in hu . jsenesa *
T lp am m,q ffe , au inari.au la pa rrenu zlo i . Ollc idbeli
;«.—-1,'1-71"'""( : J FaAU o locu inafie , ; inari, au q d te de c erit, vt id eít,
dl busg hüc illumi llumi i- -e, qno odo ius fuerit, lo,id
É fe ni ur lu : mi -uunï re.q mninc 2 1S It de ca tore
- ! interp * VCIA 0 ifi pe cr illu & in MEEHIS od illi de terra, fed Deo at Li-
n t ; Itrc inemn Iquos p TINCSEDE vei B UMOR ion de x folo fubti
IN | & n at m1r LO hqu H. C» CEES n : no Od n 'd ex ic i fed
YT TE ; Íed ne iu à . emui, c tul tur ; dqu | fe " tla , 1-
| M;m,?ïï ; '[Tc h mi . Qc Y i to, ta de MATs [e " duce ? ,][c!l : IOal
.,,.,.14*»-1.. | ! d lul ) c no CEHILC . f u e- r balu ? tra : 1 (U tawï ;
m Voiul ] Ccener "umm 16 di P * erpr bltfa- tum iden o Ípeé "qta
: g p nl18g j toru : lonct n int A c paren Vera qu s COIp inem / i
t | exom ecca tinati c locut mnée nexp hat. ebeamu i homi t n
" : 2 ilib.r.de p: o de ob inare o T non: "m tra done do Leben* Doideft
"u : nari ;.Dep m 1n illumin: m riginem t FARCUR lent Hc ndi , im
u ; ichir,c.1o zcorum lacere, n illur Fio uàm v llis. So m mu d eoruimr
, ; . mniu gism ff q9 blatü lt ] I Resc NH quo uram ,e à
d i z dico o lto mag in ipío eft; ipete o hyl. m. my N3,. entem , 1 nat ates
,-rml't s ] ; . E mu N m in IP . CIPC ^ 'ThCOP ne u CL J(Ccn Danan 1 n famf
um m 1 üuon num i lire -ill. m- 1 iber t n hum: Ti HO ^
u t , tatiot uantu ula r ua cícr . hocc üm ecuna N ili phia-
,n32f5£hglï : hOïnlpcn:öqinulnlnau ;I?[oan-Z'.ä*Z Caufa[ntgn fo- d]undu h ,fflfrc:quensï '(;lt nglfitaä(;,lia frmili Pliïtsr :
anod i ideo nói ft.hom.in itror fui nat n - m Inosc volu uo loqu
M F* C hryfoft. arbitro illumin insuc Rabbii iucríos Iperc.Qik odum d mïi
ml 30luns C 1e hanc it; Íed illum Ma: mines vni S CXCIp cadm nundt |
Q | $. i fuerant, 1 bat;c hom ter nat liere , im in hu OSENISN
NT [hym' ; ixit illum ui fue 1na Vi É ilX ecen mmu . im1 TT ft *
vt Eu dixi . S illum ( der de ilre en "R
rfï EE ntüm eos,q ant , illt ; fed quia P Fs tnatos r. Venir X 3 i
u^ obr ia non tantün tünc er rus ; ie & vim fi dicun tth.rr.
[ d u seti rat illur ed na loc Chri
u fedco C , Crat 1] Íe ipfum .H *
u rat, | crant, ffectum , nc1ip tce
u qui futuri us Bde äno um huEufebio Y
] 4,"':,'4';"( . ^ 1 3
no,j j ^i : græfcns t?ä]?are,qud?a n.de (ancto
1 f olet fignifica 51n hom.
n:mf"m)r | folet fä Maxxmus' C
M.n;,'fnonï- CXP n :
n u | —
A,i');*doi ||
jÁ 0i B-
J -
"
^
Qf""!o HUR
o :

i4.

veif. a. & paullo dixit, Is propria venit , eg* babitauit innobis ; f

468 — p5
eft naíci,ficut exire, mori Iob.r. 31 Nudws egrej]us [5om
de vtero matris inea , €g* nadus renertar illuc : & Sapient.
7.6. Unws ergo rmtreitus eft amm'ä:fu 4d vitam , «* fimli
exitut , & Ecclefiaftz j- 14.— Sicut egrefus eff nudus de
vtero matris fndsfic renertetur , G y,Timioth. 6.7.. Nibil|
enim intulimus in bunc mandwm y baad dabium , qwöd nec
anferre quid po[[amus.. Hocidioma Ioanneseít imita-
us vcnullum prorfus hominem cxciperet. Etfor-
caílc

Ie vradíolis lumen alludetet , quod ca tautüm
illuftrat,que intra ipfius, vt ita dicam, mundum, id-
ct intra cius orbem, intra eius fünt hemifpherium.
Ergo neminem in vtero , dicetaliquis , illuminau|

eft nafci,fed etiam concipi.Imferfä&mm,inquit,mvanm
viderant oculs tut. pfal. 138. 16.. Vci poteít quibuícum
velit priuilegio. |
Io. [n mumsdo er4t.) Mirum quanto confenfu vete-
res interpretes dc verbo,antequam caro fierct,hunc

hom.2.in diucrfos,Chryíoft.7. Auguft.tradt.a. Cyril.
lib.r.in Ioan.c.to. Theodorit.in cóment. in c.r. epift.
ad Hebrzos, Beda , Theophyl. Euthym. Kupertus,
Quafi de verbi diuinitate loquatur Ioannes , qua
antequam in mundum veniret;in mundo,& vbique
cra5;omnia implens, omnia fuftinens, omnia con-|

minibus ex ipía cognitione , & contcmplatione re-
rüm : quiaj celr enarrapt gloriam Det, eg* epera manuum
eiH6 AHHAHDALfirmamentum. p (31.18. 2. & 4 magnimdme
Jpeciet , Q ereature cogno[cibiliter poterat creator ompium

di per eaqua fatla fant , intellela con[biciuntur. Rom. 1.
0. Rationem quoque eius rci duplicem reddunt.
Álij , vt doceret Ioannes nunquam fbenffe per ver-
bum,quo minüs omnem femper beminem illumi-
jarcet, cum femper in mundo fuiffet , femper illu-

&um effe.[uuit eam interpretationem verbum im-
perfeti temporiserat, quo femper ante vfus facrat
cüm zternitatem fignificabat. /s principie erat. "vere
bam , (7* verbum erat apud Deum ,e7" Deuserat verbum.
Di&urum enim fuilfe,in mundofuit, ficut pott

de eius in carnem aduentu locutus fuiffet. Fateor
me przcipuam in hac interpretatione probabilita-
cem inuenire,quoód eft omnium. Nam cum remotis
auctoribus verba confidero , perfpicere mihi plané
videor Ioannetm de verbo loqui fa&o iam catne,
fed vt füpra diximus per anticipationem. Quis
enim non yidet codem contextu , codem tenore,
ac proinde eodem fen(u dicere, Im mundo erat , quo
[tatim dicit In propria verit? Cm autem dicit , Ip pri-
pria venit; haud dubié de aduentu in carnem loqui-
jtar:ergo & cüm dicit,!z munde erat , qu-uitur de eius
incarne conucríatione. Nec mihi quifquam obii-|
|ciat priüs dicendum fuiffe veniffe in propria,deinde
in mundo fuilfe , fi de eius in carne vita loquebatur.|
Sienim iftas confectari libet fübrilitatcs , obiiciam
]& ego,fi in mundo priüs erat, quomodo in propria|.
veni? INóloquebatur fübriliter ,(ed Theologicé D.
Ioànes. Deinde cum addit,ez mundiw eum no Cognomit,| -
nó dubium;quin mundi caecitaté reprehendat,quód
cüm potucrit , ac dcbucrit verbum füi au&toreml-
agnoícere , erroreocczcatus non agnoucrit. Ánte
iRcarnationem autem non video ; quomodo aut

Faceffant argutiz, venire in mundum non folàm|.

ilocum intelligant;Origenes,aut quifquis au&or cft;|

Ícruaus,omnia gubernans;potuiffe cognofci ab ho-|.

videri Sapient.15.5. Iputfibilia enim ipfisa a creaturavmunc,.

IOAN. MALDONATI COMMENT.

A

C

D

E

E

|perillud non ftetiffe quo minàs homines illami-

. [mundo inter homines fuiffe verfatum , quod decla-]
xiffet. Alij , ne & ipfum videretur cum mundo fa-| -

- |dixiffetin mundo verfabatur, in mundo habitabat| —

Aper frmulacra colerent manufacla , prinopatum w'alentej n

j .ueri n "

Nam vt Deum cx ipfa térum conditione, vt ait D.
4 ; 5 uT *5 ; * & L. 19'2-00
perfonam Filij non potuit.Conttans enim omnium

Theologorum fententia eft vnum quidem Deum| Dex: ai-

fonis ex

malignitatem arguat,quód au&orem füum , quetn teft.
coram videbat oculis , & vt áit idem Ioannes , ma-', d .
nibus contre&tabat,agnofcere noluerit. Nec intce]- 9252
ligo,quorfum hic Ioannes de verbo ante incarna-
uonem loqui poffit,càm pracedentià omnia, vt do-
cuimus,à ver. 4. &t omnia equentia , de illo iam
carne fa&o intclligantur. Nam rationes ille duz,
quas à nonnullis cur idfecilfet, afferri diximus, te- -
nuesfunt. Necenim id loannes agebat, vt doceret|
aut verbum non fuiffe fium , quod fatis iam fu
pérque docuerat, cüm dixeraty/z principi erat verbum,
€7" verbum erat apud Deum , 2* Dems evat verbum ; aut

narentur , quod fatis etiam probauerat;cum dixerat,|-
lnx in tenebris lucet,eo" tenebre eam non comprebeaderunt.| -
Nec verbum imperfe&ti temporis magis illam,
quàm hanc noftram opinioné iuuat. Ná Grecéqui-
dem s» vtriufq;téporis & imperfe&i,& perfectivim! —
habet:& vt fupra ver.1. docuimus, eam differentiam] -

terit er4t, & I.Ioan.1.1.reddiderit foie ; cóm dc eodei! -
verbo fermo efset , & cadem effetomnino Íznten4
tia.Ádde potuiffe & GrzcéIoannem, & Latiné V'e—[
terem interpretem ; cüm de verbo iam carne fa&o!
ageretur, hac de caufa imperfe&to potiüs , quàm
perfecto vti tempore , vtíignificaret verbum non
ad momentum modb temporis apparuiffe, quod -
poterat verbum prateritum indicare ; fed diu in.-

rat preteritum. imperfe&um , quemadmodum fi -

(g" mudu eum non cognowit , inter manus eum mun4 -
dus habebat, & reci pereactenerenoluit. Inuenio. —
ctiam au&torem fententiz mez Gaudentium tract,
riin Euangelium , cuius hec verba fant: Erenim -
feducens bumanum Jenm , vt derelidlo Deo "p fnm Satanam,

tebuit , €7* exercuit tyramudeia in tautumy vt aduementem — -
verum Prmcipem finem. mon cogrzq/Eerft munds rpfruss 7':4':])- "
pe Diabeli preFigus occacatus, Nam imundoerat Chri-] -
ffws, vt Euangelisa teklatur , e77 mundus peripfum fatlon —
(f , 9* mundim eum. mn coriouit,. Ex quibus verbis|
nifi fallor perfpicuum eft ita Gaudentium hunclo- .,
cum intellexitfe , vt mundus reprehendatur ,quod -
Chriftum ad fe in carne venientem non agno-

Et mundus per ipfum faFiue efl.) Hoc etiam pleri-
que auctores idcirco additum putant; ne quia di-

mundi in mundo fuiffe puraretur , Auguftin. Cy-
till. Theophyladt.ego congruenter interpretor fu-
periori fententiz propterea hoc Ioannem addidiffe,
vt doceret, quàm ingratus fuiffet mundus, qui, cüm
per Chriftá fa&us fuiffet;ipsü tamé non agnouiffet.| -
Hoc enim magis ad rem pertinebat, & magis cum|
fequentibus cóuenit. Ná qua de caufa hic dicit, Mi
dns per ipsis fatiws eff , dicit aliis ftatim verbis,!n propria.
ventt, Iud autem dubium non eft,idco dixiffe , vt

debuerit , aut potuerit Vvctbum mundus agnofcere.

Mil t ts iE

h

mundi ingratitudinem exaggeraret , & hocergo ea-|

Paulus, cognofcere potuerit, certé verbum , id e&!Ad(ROmä. |
1
|ex rebus effe&tis cognofci poffe , tres vero períonas »us in per-

nonpolfe. Multo etiam vberior , multo vehemen- iebus efe.i -

tiot fententia eft, vt mundi fimul Cecitatem , fiinulgïägääf |

|téporis nó obferuauit,cü in hoc Euágelio idé g *ve'r-/ V

Xerat; /2mundeerattanquam creatura, parfque vna] — 5

dem

2 EO

m

W
| m Qr
ttloqus
| R

ieuam
3
J hioon
1J| N

15 Qul

1 ( P yocm
2 niüduig

oaw, t

2 pnonal

Pnoucr;
| — ROU
ottastmen
| fmdcdlf
t
ltvl
la
temïw
y
DN
ghitiy
Ctptio
4dmo,
&r Bu

|
2
|

LY M
U Ht
| T n

n
N

MO
- MO

I,
n.ücg

Jm drxerg
E. .
'!
PDUMderyy)
!m); $"
«l 1UA,
LduslA. *
Qu
a

.
, 4 * ;
'ï".;*'hfh m
310
lii hæ
, ,

^

ub
M W
] l3
ia I
!'**Q:w, U K::'
!

"m d ,3541
Í ul
AU Ve UQLUI

"
an t ,-74 ml
,CHJ.H ..ivn

lanr: Ps
.'4.:3'.- '"'"51 s

"1737 EO
as

y i
B
a
æ 'jll[ : !'
gt r
* L
MA A

l
m ^
j .,;.;'udo |

hur, Q95
u
p
4n

j D!Cfi'ä |
gquudï;l |
u
L
(f Q

M
M: m:dïl.ï-&ih
' L

É

Pharifzi

imüdus vo-l

Ccantur.

Inf.ver.n..

gaufua eff Ioann. 8. 56. Prophetasqui non folàm co-

8 7 UOMNINCIOKN. CAP .

B . a

J dud peripfüm, antecedens non habere gencrís
eiufdem nifiad a sfov verbum, quod vet. t. pïæceiï::*
rat,longiffimé referatur.Itaque có quidam rcferunt,

N e L] . à i - s 3 ;
quia lux Grzcé neutrius, dU1oU 1(€fum mafculini ge-
neris eft. Alij fenfum Eu'angmeh tam non genus ref-|
pexiffe vocum. Nam quia oas lucem Chriftum vo-
cauerat,& Chriftus maículini generis eft,vfum fuiile

celatiuo etiam mafculino. Facilior mea fententia res

Erat lux vera , & in mundo erat , &v & xóejuto v intelli-:
gebatur Acfoc, VC?bum; quog (iïæce ma(.cuhmgen C«
riscít;cum co 1gitur 1nafcu.3m1 conuenit rc!azmum.
Duo his verbis errores, vt ait Theophyl.refutantur.
Alter Manichzoram , qui mundum ab alio nefcio
quo malo principio fa&tum cile dicebàát: alter Aria-
norum, qui filium Dei inter creaturasannumera-

*

Et mundus eum non cognetit.) Cum quater hoc loco
Ioanncs mundum nominauerit, manifcftum ceít tri-
bus —primis locis müdum pro totacreatarum rerum
vniuerfitateaccipi. Hocautem vltimo loco non fic,
fed pro hominibus qui , cum cogno (ccre Chriftum
debuiffent, nó cognoucrüt, vt Auguft. Cyrill. Chry-

pro omnibus hominibus/fed pro 15 tantüm;qui ter-
rena,ideft mundana fapiunr, vt Chryfott. Auguft.
Beda, Theophyl.Euthym. admonucrüt; nam bonos
quidem , & quidiuina fapiebant,ipfum cognouille,
vt Abraham,qui exwitamit,vt videret diem cius,vidit,eg'

enoueruntfed de illo etiam fcripferunt Luc. 24.27.
Verum Chryfoftomus, qui huiufmodi vtitur exein-
plis,loquitur conuenienter opinioni fue;aliorüámq;
vt diximus,fcre omnium auctorü, qui hic de verbo
antequam caro fieret,agi putauerüt. Nos qui deiam
fa&o carneagi credimus,;alijs exéplis vti poffuimus.
Non vocátur igitur mundusApoftoli,ceteríque qui
Chriftum receperunt, cognoucrunt enim eum: fed

pere noluerunt , quod nimis effent amore huius -
culi occapadi.Hi enim mundus dici folent infra c. 5.
19.& 8.23. & 15. 18.19.8& 16.8.33. & 17.9. 14.16. & 1. epi-
ftola c 2 16. Probabilius tamen mihi videturt, vt pro.
omnibus hominibus mundus accipiatur, non quod
non aliqui cognouetint,fed quód maior pars nó co-.
gnoucrit, & ex maiore parte mundus dicitur eum nó
cognouiffc.Sicut ftatim dicit,/» eum non receperant,Sc.
tamen aliqui fui receperunt, Qworquot enim receperunt,
eum.dedut ew pote[latem filios Dei fieri.Yraque quód quida,
obferuauit nomen Grecum xocgoc fempet hic articu-
lum habere , vt intclligamus eodé modo vbique ac-
Cipi,vetun*i non eft,& cum omnium auc&torum fen-
tentia pugnat. IHlud potiüs notandum erat verbum

ceptione,& obedientia coniunctà 1gni5catc :qué-
admodum cüm dicimus,venitR ex in rcgnum (uum,
& regnum ipfum non cognoait, id cft noluitagnof-
* 2 A NT
cere, ac recipere pro Rege. Quod enim hic dicit, &
Imundus eum non cognoutt , dicit paullo poft e' us eum
n0on recePerwnt. ;

L] 9

of propria venit.) eicrai id'io , quafiin propriam|

Nam ad 7? e8« lucem , aut lumen referri non polfe,l.

cít. In omnibus fupcrioribus periodis cuim dixir,

bant, càm foannes mundum,id cft creaturas omnes|.

|per ipfum factas fuiffe teftetur.

foft. Beda, Theophyla&.Euthym.adnotauerün Nec| -

vocantur mundus Pharitzi, & czteri, qui eum reci-|.

?jv nouicaut cegnomft , non fimplicem hocloco co-|
gnitioncm; [ed agnitioncm cum ap tobatione , re-i

dem dicit caufa. Obferuauetunt multi relatiuum A

B

C

dere ergo in eum,eft eum recipere; non credere; non

17. & A&.21.6. aatin tertá füam,in populum fuum
vt C.16.32 Quod multiad populum ludzorum refe-
tunt, qui pepalus Dei peculiaris dicebatur, Deuter. 7.6.
& 14.2.&C 16.18, & ad eum Chriftus táquam ad pto-

)

Matth.15.24,& 21. 37. 38. Sic Cyprian lib. r aducrfus

thym.Rupertus.Alij invniuerfum mundi,qui ipfus
era5;ad omnes homines. quia omnes ipfius crant, vt
Iten.lib.s.c. 1. Clemés Alexá.lib.7.Stromat.& Orig.
jAut alius quis auctor hom.z. in diueríos Euangelift.
Quà interprecationé illi etiá omnesauctores probàát

gis,quàm alterá probabilem iudico. Necenim de co
titulo Ioánesagebat, quo popu? Iudeorü proprius,
& peculiaris dicebatur, quódab eo ele&* eífzc;qubd
legé & futuras Meffiz promiffiones accepitfer; fed
de co poriüs, quo vniuerfus omnino mundus cius
erat,.]uia per ipfum erat fa&tus. Quod enim ante di-
xcrat, £t misdws per ip[um fat!ws efl dicit nunc,!m propria
enit, indicás propterea m propri4, ideft füum venitfe
mundum;quia mundus per ipfum fa&us fuerac. Ve-
nitnunc in mentem Irenzum lib.4.c. 11 Cyprianü in
lib.de oradione Dominica, & lib.i.cótraIud. & Au-
gulft. tractatu in Ioan.2.legere:m foa propria venit,Ma.
riü vero Victor.lib 4.contra Arian.s fua venir. Quod
eti non magni admodum refert, monere volui, -

ipfius ad verbum,id eft domeftici eius.Dixerat enim
m prepri , id eftin mundum quafiin domum fuam
venille ; dicit nuncà fuis, id cftà fuis domefticis re-
ceptum non fuiffe. Hac rationc maiorem vim ha
bent verba , quàm fi áimpliciter interpretemur $a,
id cff Iudzizez recepernnt, quemadmodum illiau &o-

it recipcrc,vel non recipere Chriüum,(equenti ver.
dcclaratur. Qatqmt Antenm rfcæpemnt enmm dedzt e Pa—
:e/iaremflm dei fiers , his, qui credunt ih nomine euu , Cre-

recipere. Apparetetiam ex proximis verbis non ctle
vniuersé intelligendum; quod dicit fru ewm non recepe-
"«nt; aliquos enim reccpiffe ftatim dicit, fed quia nó
cun&i receperunt, aut máior pars non recepit, ge-
neraliter dicità fuisreceptum nonfuiile, — —
12. Quotquet autem receperunt eum , dedit ei pote[fa-
tem filios Dei fieri)) Primo loco querendum,quorfum
hoc Ioanncs addidcerit. Indicat Chryfoftomus vola-
iffe ex beneficio fingulari,quodij , qui cü receperür,
(unt confecuti,docere quid ij perdiderinr,qui ipfuim
recipere noluerunr.. Aliam quoque poffumus ra-

brem m propria veniffet,nimirum, vt cos qui fe recipc-

rent , filios Dei faceret. Quodautem dicit, quotquet;

nullam gentis , nullam perfonarum rationem habu-
iffe , (cd omnes, qui fe recepifsent,fiue Iudzi, fiue

Dei effecifse.| Non eff. perfonarum. accepter Dems , fedim
emiigente, qui timet Deum , Qg' operatur imflitiam accep-
tus eft ij ACt.10.34.Diat. emimi feriptura , Omniqui
eredst i em , noti confundetmr. Non. enim eft difhnélio In-

qui inuocat eii, R om.10.11.12.Non eff Indaws neqs Gracuss

priam poffefionem, ad proprium regnum venir, vt|.-

Iudzos, Cyril. Chryfott. Auguft.Beda, Theophyl.Eu-|

quos modó in altera citauimus. Ego multo ctiá ma-|

Et (ut eum nou receperunt. ) 3 o1 idyos durd , æreprij |

res exponunt,quos paulloante nominauimus.Qaid|

tionein reddere , voluiffe cau(am explicare, quamo-]| -

rc&é Chryloftom. hom.9.& Cyrill.lib.z.c.i. & Be-|. —
da, Theophyl & Euthym. expenderunt, fignificare| -

Grzci, fiue Barbari.fiue liberi , fiue ferui effenvfilios|

|dai , €2* Graci nam idem Dominus omnium diues in omaes,|.

mon eff fernus , nequeliber s non ef? ma[culus, neque femina,|

poffc(lionem,aut in propriam domum,vtinfra c.r9.

a

'Galat. 3. 28. Videtur alludere ad Iudeos , qui Chri-

ftam,

eit filium
D ei ficri.

Recipere
filiam Dei

472

IOAN. MALDONATI COMMENT. 45

iftum , qui illispodiïïm üm venerat, xecipc.rc nqluc-1
tunt,vt Cyrillus exiftimat. Illi enim ante filij Dei vo-
cabantur ; 77 , inquiunt , pater noffer es , 7* t/i'ä;mhdm.
nefäuit,m: , 1(21.63.16. 85 64. 8. Cüm autem Hh.j ,Qqui
cüm primi recipere dcbuerunt, recipere noluiffent,
icranftulit ad gentes ius adoptionis , cáfque omnes fi-
ne difcrimine,quicunq; recipere voluerunt, in filios
allegit: "Ifufereturinquit,g vebi regmam Dei , C7 dabitur
euti facienti fraélum eius , Matth.21.43. &, F'ebis oporte-
fztt primistn loqui verbutm Dei , (ed quoniam repellitis illnd;
Q* indignos ves stedicatis eterne itat , ecce conuertimur 4d.
geurei , ACor.1.46. In verbis,qua fequuntur,magna
eff? credituz difficultas , quomodo Chriftus iis , qui
fe receperunt, poteftatem dedifse dicatur, vt fierent
filij Dei, càm iam recipiendo ipfüm filij Dei fa&i ef-
fent.Ipfum enim recipere effe fhilium Dei fieri.Quod

;r; en ex [anguimbws neqs ex volistate carniz neqs ex volittate
viri , (ed ex Deo nati [un?. Eos enim quibus poteftatem
dedilse dicit , vt hlij Dei fierent, ex Deo iam natos

ffaifse ait. Quid autem cft aliud filium Dei efse , nifi

natum effe ex Deo ? Cyrill.etfi queftionem non atti-
git,tamen duas indicat folutiones;alteram cap.15.de-
difse gentibus potefatem filios D fieri, càm crederent.

- |Itaqueante quàm crederent , hanc illis dediíse po-
[teftaté , eoiplo quód repulfum à Iudeis ad eas tranf-

tulit Euangelium. Non videtur hec interpretatio

icum illis verbis cóuenire, i qui eredunt in nomine ene,

Nam illis ipfis,qui iam crede bant,hanc fignificat da-
ram fuifse poteftatem,vt Bierent filij Deijneque cum
illis aliis, qui non ex fangumibus neque ex voluntate carmis,
neque ex voluntate viri , [ed ex Des nati famt ; iis cenim qui

liam pcrfidcm exDeo naü crant , potcfmtcm , vt filij

Dei fierent , datam dicit. Alteram indicat cap.r4. &
Pacianus lib. de peenitentia contra Nouat. quam &
Théophyla&. refert dedifse iam credétibus potefta-
tem, vt filij Dei fierent, cüm baptizarentur. Per ba-
tifmum enim hominem regenerari. Probabilior
hec eft; fed adhuc illud manet,quomodo filij non e-
rant , qui iam ex Deo nati erant ? Álias duas Theo-
phyla&tus tradit. Altera eft,quam & Chryfoftomi,&
Aüguftini, & Bede , & Euthymij fuifse fententiam
non obícuré ex eorum colligitur commentariis,ho-
minem non per folam fidem filium Dei fieri , nifi&
caritas , & opera caritatis accedant. Ergo per fidem

lius tantàm , & poteftatem hominem accipere, vt fi-

lius Dei fiat; per caritatem fieri. Veriffima fententia.
Eodem enim nmodo regeneratio ,qua generatio no-
ftra inchoatur, atque perficitur. Cum generamur
primüm ex parentum Íemine concipimur , caro in-
formis , rudis , inanis ; necdum filij eorum , qui nos
genuerunt,vocati poffumus, Aliquanto poft tempo-
re accedit anima,tunc veré fumus filij, quia homines
parentibus fimiles fumus.Idem in regeneratione fit.

uinum eft
ifides ; ani-
j1112 catitas.
rZac.z..ï.ca.æ.s

Semen di-

Semen diuinum eft fides; fide concipimur , fed non

non viuimus , frdes enim [rne operibus mnortua eft, Anima
eft caritas ; clüum ea ad fidem accedit , viuere incipi-
mus, & effe filij. Et quia caritatem;nifi qui fidem ha-
bet,habere non(POteB:. ; dedit poteflatem fílios Dei freri,
jis qui credunt inmomine enn. Cum iam credentibus lo-
quebatur Chriftus ; cüm dicebat; Dilrgite inimiteos ve-

| Pros,benefacite bis, qui aderumt vos, (27 evate pro pev[equen-|

tibus,C7* calugmniantibus wos , vt fits il patvis veftri , qui
ib celi est, Matth.6.44. Vera,inquam , & accommo-

verba etiam paullo poft fequentia confirmant. Qs|

animamur; noridum filij proprie dici poffumus;quia|

Á

B

C

D

E

r

|bis efse dicatur , vt efficiamur filij Dei. Et quo argu-

rum temporum hec do&rina eft. Sed nondum no-
dus illc foluitur , qwrnon ex fanguinibus , neque ex volun-
t4te carmn neque ex voluntate viri,[éd ex Deonats faut.1ta-

quit, gemnimms adoptionem filiorum De expetlantes , Ro-
inan.$.25. Itaque perinde eft;ac fi dixiffet ; dedir ei po-
teflatem baredes Dei , eo cobaredes Chrifl;, & faos freri.
Quos enim D.Paulus ad Róman. 8. 2;. filios futuros
dixit,eodem cap.ver.rg.dixerat futüros heredes. Hac

|rarione nihilin hoc loco manet difficultatis. Nam|

iis,quilam vere erant filij Dei, quíque nen ex fangnimi-

quoq; illius ferent , quod eftalio fen(u filios Dei fieri.
Placuerat mihi aliquádo , quod apud quendam poft-
ca interpretem legi, s£ueiay hoc loco n6 poteftatem,

Jtéx non fieri,fed effe. Nam id quoque vtrun;ïguc

yn nomine eiu4, quique non ex [änguinibm,neqæe-ex volun-
tatecarni,neg ex veluntate viri,fed ex Des nati [ant,hunc
honorem, hanc dignitaem tribuille, vt filij Dei non

x e » * ; L] *
càm magis'confideraui , cámque apud hereticum

fierent, quàm multorum aliorum meminit;que cer-
té contulit Chriftus iis, quiin fe crediderunt? Ratio
vna eius rei ex Cyrillo hoc loco, & ex Procopio col-
ligitur , voluiffe Ioannem ad Iudzorum opinionem
alludere;qui folos fe filios Dei effe gloriabátur,quód
beneficium fignificauerit ab illis Chriftum reiicien-

lib.4.de fide,cap.4. ex Auguftino,Cyrillo, & Bedain
commentariis in hunc locum, voluiffe indicare To-
annem Chriftum dedilfe iis , qui in fe crediderunt,
quod maximé fibi proprium erat , vt filius elfet Dei;|
communicalle cum illis hzreditatem fuam. De qua|
u- P9o N . xX 4 : : u * r
ré Ícité Auguftinus fcribit: Nos rimuit babereile coba-

« ille via(hm fit bareditae ipforum. Adnotant iidem
auctores Ambrofius , Auguft. & Cyrillus, magnum
ex hocloco adueríus Arianos argumentü fumi pof-
fíe ad probandum Chriftum filium effe naturalem
Dci;ac proinde verum Deum.llli enim non dicit da-
tum fuiffe Ioannes , vt filius Dei effet; fed dictum de
illo eft, Frlius mens es tu,ego bodie genwi te dictum eft, Ex
vtero ante luciferum genus te. Quia ille natura ; nos be-
neficio, & adoptione filij fumus : nec, nifiille nobis
dedifset , filij cfse poteramus. Dar ille , quod habet;
accipimus nos,quod natura non habemus : Íolüfque
ille dare nobis potuit, vt filij cffemus Dei; quia folus
naturalis eft filius.. Habet hiclocum;,quod Philofo-
phidocent, quod in quoque genere pcr fc;ac natura
fuacuiufque modi elt , czteris dare , vt eiufdem per
articipationem quandam modi fint. Ignem natura

* * L * L] . x ; 1
inepti noui heretici fint.Colligit ex hoc loco corum
. " H * e L] L
interpres nullas in iuftificatione , regenerationeque
partes efse liberi arbitrij: quandoquidem datum no-

——

data ad refellédam herefim de iuftificatione noftro-

mento

que altera T heophyla&i folutio mihi magis placet;| -
iV felies Dei Ioannes vocet cos, qui filiorum fruuntur
|hereditate, qui in celo quafi in domo Dei fünt. Eos
fenim Ícriptura proprié filios appellat ; Intre nos , in-

: bus , neque ex voluntate carr:':'a., neque ex voluntate virt, (ed) -
ex Deonatterant ,poteflatem , id eftius dedit, vt heredes|

fed dignitatem, honorémque fignificare, & verbum |

verbum fignificat : vt effex fenfus iis,qui credidiffent]

poftea fierent , fed etiam effent. Difplicuit poftea,|

quemdam interpretem legi. Vna hic füpereft que-|
ítio , cur Ioannes huius potiüs beneficij , vt filij Dei]

tüibus ablatum fuiffe , & sd omnes gentes , que eum]
receperunt , fuiffe tranflatum. Alteraex Ambrofio[

redes, quia bareditas eiua non frt angnfla , fémulti eam po[fe-|
derint. I ipfi certé io tpfo pofftdente frwnt bereditas ipfruss|

íua maximé calidü;,omnia calefacere. Mirum, quàm|

Quinam

lij Dei

Cur,

Tradg [

]

Chiiftum[
naturalem
effe filium|
Dei contta
Atianos
probatur, -
Pfal.2.7.&
Hebrz.1.5.
&
Píal. 169.3.

Atift.c.r.2.
Metaphyf,
tex.4.

Caluini ia«
eptum ar- F
gumentá |
cótra libe-?
tum arbi- [
trium.

**

hic vocen-|

d

D i r

quoä' |
u D
vcfu"rm
lo
h
m
üttw

! L
ä( d u fl*

1 'hlü! fm;

lAt b

i
^ ïsmg.wl;m
E lruAKMh:J

IY M
Fanis abelis vud
maMit n
a;.&m&.ui;ïqh
[

B I "f. |
m
, ',: 'V":' '! ï
hat -
stl |
notam u
. æ J
Ilae m
43:5*)) HJ:

SLuwI !
« inmi hs a
m ass W u d
p .' ! UMV

f P I
TTE
" T

B
II"'f J [042
n dC MA*j ,
'WL;WL ,./Dani..

d has
pmf!

17
.:-n D." l
MJ;DW) pü,!';',; :

, tl
vt; 05 De- Bl*

4f n ic

d hobct
: !bïügquc
lquiaäolus |
TR
: Phüübf&ü?äfr'
; , p
J :.] j
Í

À

Jl F (

"
A
" u"! vl' l
, 3
T s !
L ^ |.|
T
T À [
a u j
L WW v v w
*

AR : ^ ','fv':' à
? iomins N

P | N
P —5
4l

p EE

d E s : : o pf p ecmgtt

du — W

-

inftifi- —

i. 3299 0 —— T CEN FO ATE APV E . B g
| [mento Parres illi noftri aduerfus Arianosad proban-| À |cendum fit;qui von ex f;trgtainibw,rieque;cx volubtatecar-|
I dam Chrifti diuinitatem vtebanturs hoc illiaduerfus| ^ |nzs.neque ex voluntate viri,fed ex Deanati videntur;nihil, t
; nos vtuntur ad tollendam arbitrij libertatem.Quan-| |fiitainterpretemur , habet loci. Nam etfi mir aculo i
! :o meliore iudicio , ac meliore fideex hoc ipfo loco ( linatifunt,ex [anguinibus vamé,id eft ex homine natij. :
5 lliberum arbitriá collegiffent ; quemadmodii Chry-| — jfunt. so/w Chriflu,vt ait Tertul.in lib.de carne Chri-|- :
l(oft.Theophyl. & Euthym.collegerunt. .C umenim| |fti;excipicur. Qg&garo,inquit, "95 ex (angwmeynec ex car- l.'f, :
licitalios récepifle;alios nó recepilfe,quis vrorum-| — |mnet viri voluntate, quia ex Dei voluntate Perbwm caro [4-| |
|^"'* lgue non videt Fibertatä, qua illi n.oïucrunt-rccgpcrei ! äum' efl. Quin Chriftus ipfe quà homo eft,quáuis fi| 1
lii voluerangEt cum dicit/Zedi? e& poteflatem filos Del| — |ne viro, quamuis fine peccato,quamuis íne vl uh [
fieri , quis no nanimaduettit liþeïam eorum indicari Qzag*rifue corru pF.ioiïe natus;ex ?anguinibus hoc fen- F. ,-
voluntaterm,fi períeuerate vchp*t?fi non degencrare? — |lu, id c;ft ex homine natus cft, propterea enim filius| |
1. Qui non ex fmguinibua.) Minimeé d1f£c1hg.coü1e- B h("ï"*ï' paífim appe:llatur.llh auy.& hilij Dei,de quibus[: H
| &ura eft , quamobrem hoc Ioannes ac?dldem vtex| - |hicToánesloquitur, ne ifto quidem modo ex fangui- F |
i comparatione nimirum, extenuationeque hgmanïr nibwus nati funt;quianó corpore;fed animo renafcun- Í
cenerationis diuing illius regenerationis ; qua nobis| jtur,vbineq;carne,neq; fanguine,id eft neq; viro,ne-| !
Chriftum centuliffe dixerat ; dignitasappareret,vi| jque f(?emina opus eft. Intereftícire,cur Euangelifta|
'C-hïy[büï.ThCOPhyL& Euthym. exiftimant. ,Au.r. nc| [japerté non dlxcrit,quä non exhomine,fed ex Deo nati 1
quis,quigfihum Dei audicraz,-;c.rrar(:t,.putarc.*tq; hu.- fant, Iq promptu gome&j:um e&,.Q pponebat hu.mgz; :
mano mote , ca*fna!iqg generatmnþ filios Del homi- inam, dlulnamquc inter fÍe geflïcmtlonem » vt appare- ]
— Ines fieci, vt ait Cyrillus.Vtrumque Probaþdc. Quod| jretquantopere humane diuina praftaret , ideo de- E
Inonnulli dixerunt relatiuum 2;,qur , ad filios referri, lcnpuopcxcarpis )« fanguinis humanam extebuat. [
ranquam fit fenfüs , dedit eis porelate filios Dei fieri; non| . iNon minus dxHicd*c quqd fequitur. —— dusi o !
qualefcunq; filios, fed rales; qui non ex fanguimibus , ned C]| Nequeex woluntatecarnis,neqs ex voluntateviri.)Mlud| ——
.. lex voluntate cartzie , mea, ex voluutate viri , fed ex Deo nafq certum Grecum nomoen 0s voluntas ptægcr:lixïf .'. :
4 lolent,opus non éft refutare. Non folüm, quiarato| — |guz confugmfünä pro ca'rpali poni concupiícentia;| j
T ipfa Grecc; Grammatice refutat,cum Ttua nentrius, Hcþrg,orü imitatione qui Fm voluntaté omnem ap-| |
1 ói, maículini generis fit; fed etiam quia ea difficultas| |pctitum vocant.Exempla funt multa 1íai.58.5.13.& ad H
cuius cffagiéde caufa ea interpretatio excogitaj:a.cftj « |Ephef2.3.Dealiis verbis omnis eft qugftio. Recepta l
|füperiore verfu à nobis cft explicata. Fefertur igitur| |vulgo eft Auguftini fcnt"-'entia,quam & Theophyl.fc- i
ad eos,de quibus dixerat; Quoftquor ante receperunt euni,| — icutus eft , nomine carnis hoc loco fæmiqä intelliei, !
( 7 [|Perfanguines quid fienificetur magis dubium.Excu.| |ficutillo locoäGcnch,zg. Hoc nnncos de o ffibus meis,e7* [
1 fatD.AÀu g&-?c.-ïiiterpretcm,quöd vt Grecum v;rbum Jparo de carne mea.Fecit probabilem interpretationem, l
" -! Pritherïe'tgLaciilitatis rationem non habu.crlt. Nec uod ftatim fequitur;nequeex voluntate viri,quaft íen- l
. Ténim Latine pluigli numero fanguines dici , Gracé| : l(usfit, neq; exvoluntate foeminc, nec viti. Sed mihi |
autem elfe ££ ajp.zirov ex þxnguinibw. Cuius ipftus rei DIduriufcula -vid;tur interpretatio. Nec enim g.xgm; |
. . |caufa qugri poteft. Cur potiüs dixerit «£ ajuarevex| — |plum ex facris l.xtteris o.«;:currit, yvbicaro pro foemina
t fanguimbnus,quam s£ aypua o c ex languine,cum vtroque| Iponarur.Nam illud quidé quod ex Gencfi profertur; |
|modo Grece dicere potuerit. Auguft.& Bedarefpó-| — |Hee mune os de effibus mez,e7" care de carnesae4; non ma- i
: ldent virilem fimul,atq; muliebré fanguinem figllig- gis probat faeminá carné , quàm os appellari. Osau- ;
Icari , quibus concipiatur ,ac generetur homo. Al.lj t£ in fcripturis foeminá fienificare , nemo credo do- H
menftrua notari Pu*taüt.Non difputamus nunc,quid| ]jdus dixm*-it. Sgnt quivolu ntaté carnis inferiorem,
. co fignificetur nomine , fed cur loannes pluralino" — [voluntaté viri fuperiorem appetitü vocari putent; cp|.
; ïï'-'bmï' I mine víus fit. Hebraifmü effe arbitror. Hebrei enim, fubtile eft. Valde mihi Placet Euthymij fentétia,vlti- 1
j U* — leriam , cüm devno tátüm fanguine fermo eft, ajua(a — |mum membrü duorum precedentium explicationé|
3 '.iänguines dicunt Exod.25,1, 50 4.Reg.9.7.Nö pro- E SHQQQGCI enim dxxcrqt,nan ex þn(gæin;lam;,neqac eX V6- : k
ibo quod dixerunt quidam , originale peccatum hac, * luntate carnitid cft non ex carne,& äggmn;,exphfap
! phrafi notari. Nam etfiverü eft,nosinoriginalipec-| —|dicés,seqwee ex :ualsza.tg virijrir enim nihilaliud;quàm,
i ]cato nafci,tamen nó id opinor agebat Ioannes. Cufes — caroX iang*;tlls*'c&,qth duo nomina,vt fupra monn-
E do eco carnalem tantüm fignificari generationó ,& — Jimus, V'lüi copujlantur,; mortalé, &fragikm hominis .
; quod vno di&um erat verbo, se» ex Jasguinibus, duo- conditioné i(ll.ent dc.ïclja.rare. Ttaq; per virü hocloco
[ Ibus poftea explicari, Neque ex veluntatecarni, neque ex Fäuäggh&a etlafcfmix?a mtcïhgxf i u Rciplugcoid:
; jwoluntate viri. Solet enim fanguis Prqfertim adiun&to| ä.:;ngu'xsdcft.Alxtem enim parenté pro vtroque pofuit.| |
: nomine carnis corruptionem, réíq; carnales, & car-| |Sedvirü potlus,qua.fæl.*mnä,& quia precipu? auctor| |!
inales homines Bgnificate,vt, Cavo,Cg" f[anguis non veue-| eft þumanq.genei-g.ltïonls;&f quzeæch opponebar,&
! llawit tibiyMatt. 16.17. & Caro;et [angus regnum Dei pofíi-| , japtior eratinter virü& Deü,quàm inter feemini,& d
dere non poffant,1.Cora1. 0. & ad Gal.r.r6. Continue non| , |Dcü oppofitio. Ex Deo enim nó tanqua ex fgemina; B
E aquienimmi,(,gf pmguini; & ad Ephcf. 6.12.Non e]? n?bu & ex mgtrf:,fed tàquáa QX.VIIO;&I Cx patre mfci.ml;.n';&
1 colintlatio aduer[ns camï,(g"jknguinem,Nihil ergoaliud| ||ga magis hac ratione vlhtgs human«e generatióis ex-|
1 eft, non ex fanguinibus , quàm non humano more,nor| — aggerabatur.Si eni vir,qui precipu? humane genera-| |
d cx viro, non ex faemina , fed ex Deo. Opponit enim| — [uonis auctor eft, caro & f;mgms eft;qd erit ,fæml j ;
! llanguines Deo , nion ex nygguinibþæ, fed ex Deonati jïmt : .Sfd ex Deonati þnt.)(&ld hit exDeo naíci ex oppo-|
: |Quod petinde eft, ac fiDeo hominé opponeret di- fitione cqlhgiuu,nö .nal;i. ex carnc,&ifmguine,id eft|.
1 icens,qui o ex homine , (ed ex D« natt [nnt, quemad—- no þc.a-rn'ahtcr,.f ed fplrltuahmr,rfö corpor eled animo. f
ä: Iimodum Sulpitius Seuerus videtur intellexitfe lib.z. Naífci auté animo eftrenonari [iritu metu,vt ait D.Pau-h ci .. 1
. hag oacré .ïm?; qugftio illa.quam Theophyl. c'ömo.fi lus Epþ,cf.fg.zg.& 2.Cor.4.16. & ad Colong.xo.& vno|»o quid ;.
| luet,quid de lfaac,de Samuele,de Toanne Bapttfca di-| ||verbo luü:lficarx.ïtaq; quib? rationib?,& quibus reþ9 l?*«

2 Eu
Y i

Apollina-

; ! rls CtIOf,

[nunc Ioannes dicatloco, vt videtur, minimé oppor-
jtuno. Iam enim diude verbo agebat ranquam de fa-
jéto carue, iam in mundum venille dixerat , iam ijs|

. |tetit. Chryloft.hom. 10.. & Theophyla&tus caufam
|taperioris fententiz reddi putant. Dixiffe datam ;js,
. [qui ipfum recepillent;poteftatem, vt fihij Dei fierét;
Jreddere nunc caufam , quia verbum caro fattum efl, co*
Ibabitauit i& nobu. Nam fiille filius hominis fa&us
|non effct; nos filij Deinon potuiffemusReri. Augu-
|ftinus vero , & Euthym. adtollendam lectori admi-
jFationem admiratione quadam maiore di&tum hoc
eflc.Dixcratenim homines, qui Chriftü recepiísenr|

icredibile le&ori videri poterar;dicit nüc,quod mul-
ito videatur adimirabilius,Deum Filium hominis fa-
|étum cffe,vcilludiàm le&or , quodante mirabatur,
mirari definat, Perfto in ea , quà ver. 4. expofuimus;
lopinione, hzecverba principio capitis refpondere;
jreliqua, quaeà verfu 4. vfquead hunclocum dicta
Afunt, per anticipationem , & veluti per parenthe-
'ifim qnandam vnius verbi vit« occafione dicta effe-
|Cum enim dixiffetin verbo illo , quodante omne
P Erincipi um apud Deum erat, à Dco conftitutá fuiffe

jnia per tp[npa ficla fent , eo" feneip[o faGburm v[ nibil , quod.

Jfsum ef. m ipfo wiea erat, ez" verbum caro fatium ef , vi-|

Ilib.contra fermonem Arian.c.5.& in dialogo contra

iPhilattrius in Arianorum fectis,ex quo apparet non
jemnes quidcm Arianos, íed quofdam tátàm eorum

F;iqui- Íe receperant poteftatem dedilfe, vt filij Dei fie-

filios Dci fa&os fuiile, quod admirabile, & pene in-

ominum vitam , voluit rationem explicare , quo-

(modo verbum virs hominü effet, quidque illis con-|
itulitfet, quodad hunc vfque locum fecir./ T ollamus

ergo coitatione animi , quz percam occafionem.
C Deus erat verbum,bec erat in Primzþis ap,wd Deum.Om-|

debimus oprimé orationem coherere,Senfum que-

cft;facilis ellet ; difficilem, & in varios errores anci-j
pitem fccirnomé carnis. Hinc enim aníam alij arri-
pucrantexiftimandi Filium Dei non animam, fed
folam humanam fumpfiule carnem, cui vcrbü loco|
animz fuerit; Hic vnus Arianorü error fuit, vtícri-
bit Athanas. in dialozo de Trinit. contra Arianos,
& Gregor. iNazian. in epiftola ad Cledonium , &
Aueutt.in lib.de hzres.ad QuoduultDcü.c. 49. & in

Felicianum Arian. c3. & Cvril.lib. . T hefaar.c.s. &

in hocertorefuifle. Multasenim fuiffe Arianorum

fectas,ficut nunc fünt Sacramentariorum,& Luthe-

& * 1 * " » * ^ 1
nomine , quia hunc ille iu primis defenfabar vt So-]

1

|
ierates in Ecclef.hiftoria, lib.i.c.36.& D. Auguft. lib.

interpoutatunt,fingamüfq; Euangeliftà hoc modo|
'dixilï*e,*/n Prim!p:a erat z/erlaïi,(y"wï'lmm erat dþml Dmm, g

ramus;qui fi loannes dixiffet,verbum homo fa&um;

1

|

ranorum alibi docuimus. Notior error Apollinaris|

&

humiliter,2c modicé de illo loqui vo

D Alij dicuntad futuras herc(es anig .orpro(pcx'ifï'c,e
|quis putaret nó vcram;fed fimul

IChryfottomus hom.in hunc locum,qui hanc ratio-
nem recdidit. Alij, vt (ingularcm Dei crga homincs

rat,pcr coniunctionem verbi,id eft natoralis,& im-
mortalis vitz,imiuortalitatem effe confecutam. Ve-

opponcte voluerit, id eft in&mum fummo. Proptc-

4nia,quz vult, verbo facit.Omniperes,inquitfermo tuie

lexterminig terram profliuit SapaS.Ag.Et portás emnia ver-

F Do virtutis f[ae Hcb.1.. Idco hominem é contrario nó]

hominem, fed carnem vocauit, quód vcrbum fum-

Quod facilius eft;quàm , vt cefti monijs probarc de-
beamus; qua nufquamle&orinon occurrenr. Nec
ignorat quifquam tam frequétem infcripturisfan-| — —
&is Hebrzorum phrafim,quiperífynecdochen ez| —— —
carnem totum hominem appellant, Fräeferti,m cum|.--
volüt.INota exem-
|pJa: fferitus vmuer[a cayum bommte. Videbit omnz caro fa-
lutare Des, Dominue mibiadiutor ; mou tivacba quid faciat
mili caro. 44 teomni caro veniet. Quidat eféa omntcaini.
Et benedicat omnis caro nomitit [ebitfe erems, Ex operibin !;gä.«f 6 .
non if ificabitur omniscpo, Sicut.aliquando é contra-i 114.l
||tio Ub3 animam vocatcx aliera parte , Ompes anima ss Luos
jeemous Iacib,que mgre[fe [ent in ,/Egy ptem fuerunt [eptu o. Gen
|ginta.Omni anima poteffatibus fablmiribue fnbdita fre . Im a. B. 1.
|qua paxct , id eft oclo anima falue fatla funt, liaqueidemj-Per ]
eft,verbum carofattum ejf , ac fi dixidet verbum homo]
factum eft.Nectemere quarifolenquamobrem Io-|.——
janncs potius dixerit verbum caro, quàm verbü homo| -
facfum efl5 quia credendum non eft enm fine caufafc-|
cilfe. Multz caufz à multis auctoribus afferunturd

in Chriflum car-| |
jnem habuiffe, quod non multo poft Marcioniftz,
jValentiniani, & Manichei docucrüt.Hoc enim loco|
;os,qui contraipfos ícripferunt,rcfutarunt. Irencus :
Ilib.s.c. 11. & 18. Tertullianus in lib.de carne Chrift]

beneuolentiam dcclararct;qui propter ipfos caro;idj
eft resomnium fere viliffima factus fucrit,vt T hco-]
. phyla&usaic. Alij, vc Cyrillus, vt fignificaret huma-
E Inam carnem ; qua per peccatum mortalis facta fuc-]

rcafilium Dei , qui homo factus cít; non filium , fedj
verbum appellauit, quod fummam declarat poten-|
tiam.Tribuitur enim potentia verbo Dei, quia om-]

extliens de calo à vesalibus fedibus, duras debellator in medua l

L

Tob. t3. :5,.

Lucj;.6.
Pfal.i7. 6,

11 ad &o-

1

Genef. 4&,.
17. ad Ro-!

5
í
[

& Hebr.i.).

A..
As t

E . u6 IOAN- MALDONATI COMMENT. EU
| Z";iilïü'iüc:u*nu.u',.x;jfdc'f 1*cgeneräm ur,lifdé nafcimur Deg. À |uimus, & Epiphanius haref. 77. & Pa-ulin us in cpi«]
hïg'*?"-*?' Non fide quidem fola,vr ifti delirant,qux nos, vtdi-; — iftola,queapud enndem extat Epiphanium,& 1heo.
| - . [ximus,autnullo proprié modo, aut non nifi mor-| — |doritusin Eranifte au&torcs funt. Alij vt dicerét ver-|
tüos, aut porius nondum viuos, nondam formatos| |bum itafa&ü carncm; vt in carnem conuecfum fuc:—1
" l& animaros Dei filios facit, fed f defimul&carita- jrit, vnde Tropitz,;id eft conueríorcs appcllati,vr [t4-
te; que Chriftiahi hominis animacft. Quod 'etfi| — |ditPhilaftrius ,quosSocrates Apollinariftatü ctiam
|plerumque baptitmo finvtIoin.;.s.cum Nicodemo| — |genus facit. Alij vt ex verbo , & carne vnà quandam |
ditleric Chriftus, ideóque baptifmus lavacrum regene-|.— ertiam naturam factam diceren t,qui proprié Euty-| Euyeois]
qratini nominatar nd Tit.3. $. tamen & ante bapti-| |chis ertorfüit,in Chalcedonenfi Conclio profliga-*"** — |
muin.aqua per baprifmü,quem vocát, voti,& poft; ]|rus.Nec magna c&opcræ iftosomnesertorescexía-| —— |
. Ibaptifnium per poenitentiam fteri folet. | cris litteris rcfutarc , qua infinitis penclocis Chri-
j c14. Etverbum caro factm eff. ) Satim fübit atgenti B [ftutm verumDeum;ac verum hominem cfie doccnt,
Teétoris animum: dubitatio, quorfum hoc demum| | |ac proinde verum *corphus , Vctam animam habi!iffe

lfa.40.5. & —

|

i

est.

Totestis
vcrbo Dei
tribuitur.

-

*s

mam abie&ioneib , fummam ngih*clat infirmira-

foluere.Quod enim dicuntvolaitfe futurum Nefto-

item , vtappareat quantus Deus quantillus ficfa&tus|
homo. Quitrunt etiam nonnulli,quando nomine|
carnis vt Ioanni placuit, quare non potiüs dixerit;|
]verbü carnem allumpfit;quàm verbuss cara fatlua eff.
. |Meliàs mihi videntur quzftionem fufcitare, quàm|

irij errorem refutare, qui duas in Chrifto perfonasi

- - WE x t UAe- apheitt m MVU AL A
T BN Sue Ti

i

d

k

1

8399 9.90. & Gregor.Naz.co loco;quem modó cita-|

m 1 id m p

docent.

Mi L

h)ofm'-t ,nullafatis mco iudicio Pfobabili Coigicl&um

i

A R NAN

Cur*dixf;«-
! y : U d "I'l't, 'L";g; ;
ram egorationem eflearbitror,quod hominé verbo* ? 77

Üj

caro fkfüm j
:

af s

/
MO QUs o — trrlann, r E

4

b

^vl iat a M MU NE . u

CQ lQ hu u c AL iE r ii

yotionis
Chüm.

- d ho

purdti
etaten
ho
hum d

—

.—-...—ä
c
Pa
L
7
—
"

n
J la, t
n lorwex*
1

I 198. —— SUSOINCOIQUAN. CAPLOS ( 419
fj»'»ïlhwx ; ldocent. Hanc igitur ego caufam fux(ï'e etus rei arbi:| A |& huymlana fant,períona VOFO WUM Lógiorem h.umsï
RI t ttor , quod his verbis Ioannes multó meliàs quod| — |loci explanationem fi quis requirat , T.hcodomum *
*f-ïlim&c.! | volebat exprefferit, quàm fi dixiffet; & verbum car- legat in DialogoIm gtiblh, vþx omnium veterum
Nlyt | nem affumpfit. Id enim agebat, vt-d'oc/eret, quoíe jauctorum de his verbis (ententklas inueniet.
;nu;*-;;x:äagæ | verbum Dei illud fempiternum , Deoque æqgale Et babitauit in nobis. ) Putant Chryfoft.hom. 10. &
Mmal noftra caufa demififfet , quod multé mxchüs explica- — |Oyrill. c.16. & Theophyl. & Euthym. ideo hoc Io-
r -- luitdicens, cz verbum carofa&ag: q/?, quàm fi d1)g1£ïct, annem gddxdxlï&, ne quis ex1&1m'aþreF Verbt.lm in car-
Mb . & verbum carnem affumpfit. Quie verba magisde-| |nem fuiffe conuerfum;fed duas indicaretin Chrifto
Ui | claraffent,ad quam digniratem euectafuiffet caro,| |integras diuini, atque humanam manfiffe naturas:
tl ( ) N quàm ad quam vilitatem abæ&um fmiï'?t verbum. |ficutante dicens, wrbz;m caro fatiit ef? , vnam tantüm|.
[ TAE ) Non alienum huius loci eft, vt quando hic de Chri-, fignificauerat effe perfonam. Probabile.fed potiàs
l4

(tiincatnatione agitur, propter minüs doctos lecto-! p |credo gradüad id;quod di&turus erat;facere voluiflc.
äün?.*. 9Y-lres fumraam myfterij breuiterexponamus. Deus| |Dixit enim habitatfe in nobis,quia volebat dicere fe
nï&ïär id eft Filius, non Pater, nonSpiritus Exn&us fa&| |vidiffe;teftémque cius rei otulat( cffe. Athanaf. orat.
Chiii |4usefthomo ,itaprorfus, vtverus manferitDeus,| — |;.contra Arian.eam reddi putat;cur verbum caro fatfu
| & verus poftincarnationem fuerithomo, verücor-] |fir. proptereacnim carnem fa&um fuiffe,vt in nobi
j pus,verá animam habens, naturáfque veras duas di-| pollet habitare.De fenfu nónulla etiam eft quaftio.
uiní,&humanamysac proinde duas voluntates;alteri] — | Dixit Graece oj éeudvoeww &v npiv , quodad verbü ver-
diuinam,alteram humanam;perfonam tátüm vnam,| — |teris,& in tabernaculoin nobis habitauit. ouod qui-
cámque diuiná ; ideo non duos filios Dei, fedvnum| — |dam ficacceperunt, quafi humana natura, quz; duia
tantüm effe, quemadmodü cótra Neftorium inCó-.| |nobis omnibus cómunis cfï;, 'äo?;r?, dicitur,cius ta-
i cilio Ephefino , & contra Eutychem in Chalcedo- bernaculü in quo h.abltz;ucr.xt.,.dïc (ignificetur , qu&-
| nenfi probatum,ac definitum eft.Propter vnitátem| C admodü Theodor.in Impatibili,;Hilar.lib.r. de Tri-|
lauté perfonz fit illa,quam semwvfay idyopuarrov Graeci, nit.Cyrillus,Chryfoft. Theophyl. interptetattur.Sic

! | um i
Mb

hn | cómunicationem idiomaftim Latini Theologi vo-| |enim D. Paulàü dicere infipfo omnem plenitudinem
s j cant; vt Deus natus ex muliere, paifus, czucifixus.| — |diuinitatis corporaliter inhabitaread Colof, 2. 9. ficj, -
E PBIR, ! mortuus dicaturCor.2.2.Apoc.r18. &c2.8. AQ20.| — |corpus noftrü vocare tabernaculü ».Cor.s. 4. & Pe- |
ii — . [28.& homoveré diceret,entequam brabam fiereteg| — ttum a. epiftola c1.13. 14. Alij fimpliciter exponunt, ä
Wnrhn) | | fnm, Yoann. 8. 58. Quibusexlocisexidiomatum có-F — |In nobis,id eft inter nos habitaWe,fICth.dixicBgmch Es
/; [: municatione redte pr obamus vnàin Chtifto PEF(OV- 2,39. Poff becin terris vg/i;s' efl , cg*cm hamm:lms coner(atts |
|.-—-—- [niduaselfe naturas,quiafi due perfone effent;nun-| — |ef,vt Auguft.tra&. z. Nectantá hocloco vir verbü ,
quam idiomata cómunicarétur.Sicénim naturacO-| — |eruiveety habere mihi videtur,quantam illi; nec tam Í
paratü eft, vt nüquam,quodproprium vniusnature| |nulli,quàmiftiauctorescxiftimár. Necenim credi-| —— 1
— 1 . lefbalteritribuatur,nifi comunemvtraque períonam| . derim fine canfa Ioannem eo vfüm verbo,cüm faci- i

habeat. Sicut non dicimus in accidentibus dulce al- D liàs,& magis vfitaté dicere potuiffet 2 duweer &v nv
bum efse, nifi cum vtraque natura dulcis, & albiidé| " |f1tantüm dicere voluiffet, inter homines habitafle.

| lomnino fübie&tü habet,vtacciditinlaéte.Caluinia| —|Credoergo, quodante menónullum obferuaffe vi-| — — !
! * |ni quibus ifta foPhifmata vidétur, & COHClh*Ol'l.ï de- | dcg,vcluiïe Ioannc'.:' verboà tabernaculo deducto fi :
j', : creta deliraméta fünt,tentent alia ratione ex fcriptu-| gmfiæcare verbü Dei nó tanquá indigenam in patria
1 ris probare , quod nobifcü de hoc myfterio credere| — |[fua;fed tanquam hofþlsem , & peregrinum inaliena :
| fe dicüt:quod càm facere nó potuerint, &traditio-| |apudnosadtépustantüm habiraffe. Solérenim, qui —— 1
i; nes noftras, & fübtilioré Theologiam ilta & latebris| — |in patria fua funoin domib^; quiauté percgrinátur, |
ul ,: eruentem irridere definant.Non malé hocloco Eu-| |in tabernaculis habitare, quemadmodum Filij 1rac]
f thymius philofophatur,tribus modis vnüfierialiud;| — |quamdiu funt per defertü peregrinati. Nam & cor- |coipusno-
"EE | ; aut itautinillud tráfmutetur,quéadmodum cibusfit| |pusnoftrü proprerca in fcripturisaliquido, vtmodó ïïcluï;ï:ï
| - Manguis,lac cafeus;jaut itavtaliquod tantàüm illiacci-| — | diximus;tabernaculü appellatur, vt fignificetur;qui: upnar
f Bo x«l dens accedat,vt xs fit ftatua;aut ita vt accedat illi ali- p n babemus bic ciitatem permanentem , [cd faturam in- !
L | qua fübftantia,fed in illá n6 tráfmutetur, ficut miles| " |quirimws , vt D. Paul. loquitur ad Hebr.'xg. I4.
WUu accedétibus armis firarmatus;verbü igitur non duo- Et vidimus gloriam ezm,cglarwn 7*3-4p vnigeniti 4 Patre.)
at dT bus illis prioribus modis, fed hoc tátüm tertio fa&ük ia uida. fpe&tauimus , contéplati fumus;quafi in
qï | 1 ! fuiffe carnem, dum natura nofrrä quafi arma in .duitä apcrto, q uafi in theatro Pala :w;lnng (glürmm.ems , qué-
zo"'* w u — |vtcumDiabolo pugnarcet. Scita quoq; eft verbi Dei admodum.plur.xbu.s explicauit verbisr. epiftola c. &
M u incarnati cum verbo noftro voceexpreffo compara| — |v.t. Qued foir ab mitio,quod vidimws oculis noflris,quod per- *
ïff'f'wmfïw? /| Verbiin- tio,qua vtitur Augult.lib.s.deTrinit.c.u.Verbum,in-| — |ffeximus,ez'manus noffra cotre(Tauerunt de verbo vita,an-
"du s cmad 0i quit, quod foris fonat,[ignam eff verbi , quod wtue latet,cut| — suntiams vobis. Gloriam ems vocatfigna diuinitatis,
p m ägeïpmf?magi; verbi cäpetit nomen. Nam illud,quod profertur carnio| — |que multisin eo rebus apparcbát, Quafi dicat nó ita
.;umn'(.)no;, H fo collatio. i rox verbi eft : vefbämque C ipfam dici:nr;repter illud,' p vetbü factü fuiffe carn&, vt eius pcnitu's maicítas ob-
b À quoy vt foris appareret,affamptum efl.Ita enim verbum no^,— Ícuraretur, multis fe indicijs adco oft&diffe, vt oculis
m VMU flrum vox quodámado corporzs fit,a[fotnendo eam in qua ma-| — ipfis videri poffet.Vero fimile eft; quod quidam exi-yaun, ia
i5 W | vifefletuv fenfibus bominus [icut verbum Deicaro faclumeft| — ftimant;ad Chrifti tranffïggrationem alhï dere,cuius äiaf. d
p x a[[umedo eamyin qua €7* ipfum mavifeflaretur fenfib? bomi-| — iteftis Ioànes fuerit; & vbi fuam illi thiülmüm glo- Md
i^ - |gum.In eo etiam,quod Auguft.non indicasexéplum| « 'riam intaendam aperuerat, Nam & Petrus;qui alter
7 LA | eft fimile, quód ficut in verbo noftro duz naturz| — eiusfpectator.ac teftis fuerat,eodem allufit, vt fuuta,
"TM | funt , corporalis alteraid eft (onus; alterafpiritualis; — quéadmodü Ioánes,teftimonium cómendaret.z. epi-
d lid eft fignificatio, fappofitum autem fiuc fübie&um, — |ftola c.1.17.18.7fcerpiens enim à DeoPatre bonorem,e7glo- , ss s
p : kvnum;flc in incarnato verbo Dei due nature diuina,l via vece delap[a 4d « buin[cemodi à magnifica gloria , Hic e(?
EE —— Mimusacecik RnE w MUET TOR CSUNAN
t — ! : ! -— : |

7 ml

qua|t, tan-
]quam, ficut
veritatem
aliquando.
fignificant,

Quaorfum

hoc loan-
nes adiun-
xejiit.

|

Iilius meus daleflus , im quo mibi bene coplaewisiy um Audite,)
3 z
Et banc vocem nos audieumus de celo allatam , cum e[feemws
cum ipfo in monte (anclo. Saxius quidem fuerit generali-

gitationum , ad do&rinam , atque res omnes exten-

Idere , vifi carnis t umilitate [anaretur. Vnde mon poteramus
videre ? Intendat ergo caritas vefira , &7" widete , quod dico.
Irruerat bomiui quafi pulmis m ocalos, trrruerat terra, Puci.:i;
uerat oculumsvidere non poterat lucem. Oculu ifle (auciatus
iyngitur s terra f[auciatus erat,e77 terraUucmittiturvt fa-
netur, Omnia enim collyria , q97 medicamenta mibil [unt mifi
We terra. De puluere cecatus es, de pulmere [anarsm. Erco caro
te c&cauevat , caro te [anat, Carnalis enim anima fatla erat,
confentiendo affetlibus carnalibus , inde (aerat ocnlus mentis
cecatus, J'erbum caro fatium eff, Medicus ifle tibi fetit col-
lyrinm. Et quoniam fíc venit ubdecarne vitia carnis extin-
]gueret , 7 de morte occideret mortem , ideo fattuyn eff im te,
vt quaniam Verbum carofatlum eff , tw poftzs dicere s Et vi-
idimus glsriam eins. Libenter Auguftini quamuis mul-
tà veräa recitaui, quiafi non propriam interpreta-
tionem,vtilem certé habent , elegantémque fenten-
tiam. Ceterum quod ad queftionem attinet, proba-|.
bilius effe exiftimo quod principio indicauimus,vo-
luiffe Ioannem teftimonij fui fidem commendare,
qui incarnati verbi maieftatem oculis perfpexiffet.
Hac enim de caufa fimili fententia r.cpift, c.1.1. vfum
fuiffe videmus. - : !

plicandam glorie magnitudinem adhibita , quaft di-
cat; Vidimus ; inquam , gloriam cius , quaü gloriam
|vnigeniti. Primüni;tenédum hocloco eft, quod Au-
guftinus in Píal. 125. & Ambrofius cpift. 47. & ferm.
|i8.in Pfal.ri8. & Chryfoftomus hocloco, & Gregor.|
.. |ib.x8.Moral.cap.4. Theophyla&us,& Euthymiusin
Pattieulz|commentariis monuerunt particulas iftas, qwaf;, tan-
quam, [icat , quibus vnafere Greca refpondet oc, aut
oav « non femper fimilitudinem,fed aliquando veri-
tatem fignificare:cius rei infinita in fcripturis exem-
pla funt;que facilé quifqs reperiet.Et vuïgg,vc Chry-
|loftomus,& Theophyla&us aiunt, ita de Rege fole-
mus loqui; Incedit quafi Rex,id eft vt Regem decet,
itavt ex ipfo inceffu facilé appareat ipfum effe Re-

nus,nó fignificamus, inquit Auguftinus, cum virum
bonum no ellfe, fed ita feciffe, vt appareat virum effe
bonum. Sic ergo accipitur hocloco , vt verafolius
vnigeniti gloria fignificetur ; fenfüfq; fit, vidimus gls-
riam eius alem , ac tantam , vt non nifi vnigeniti ilij
Dei effe poffet , vt facilé ex ca intelligi poffet eum
effe vnigenitum. Quaz interpretatio multo profecto
melior , & magis Catholicacft , quàm illa fubtilium
quorumdam interpretum , qui fimilitudinem tan-
tüm fignificari putant,quaf fenfus fits Non vidimus
quidem gloriam ipfam veram vnigeniti , quz in hac
vita videri non poteft , fed quafi gloriam vnigeniti,
id eft fimilitudinem quandam cius , qualis illa fuit,

quam in transfigura,tionc nobis oftendit. Liceat et-

4980

IOAN.MALDON. COMMENT.

s

m

ter ad miracula,ad predictiones,ad cognitionem co-

dere,quibus faam quoquo modo diuinitatem decla-
rauit, quemadmodum Chryfoftomus,& Euthymius
exiftimant. Quorfum veró hoc Ioannes adiunxerit,
multi querunt.Chryfoft. Auguft. Beda, Theophyla-
&us putant finem his verbis declarari , quamobrem
Verbum caro fa'Ium eílet, Ícilicet, vt eiusgloriam per-

fpiccfc poffemus , adumbratam quodammodo hu.| B

manitate, quam ipfam per fe intueri non poteramus.
Gloriam eins , inquit Auguftinus tract. 2. zero poffet vi-

Gleriam quaft vmgeniti 4 Patre.) R. epetitio cft ad ex-

em. Et cum de aliquo dicimus ; Fecit ficut vir bo-

À.

C

D

&

iam nobis adueríus argutos argutis eífe. Rectc, fi di- ;
xiffet ; Vidimus glorià eius , quafi gloriam vnigeniti. |
Át non dicit , quafi gloriam vnigeniti , fed , gleriam
quafi vnigeniti, Meliüsin ea quaftionc ponetur ope- "
ra,cur Ioánes hocipfum dixerit. Refpondent Chry- " durtie
foftomus, Theophylactus,Euthymius,idémque Cy-|toro» — |
rillus indicat ; voluiffe hoc verbo docere, quid inter| T ri-
eius,& fanctorum hominü gloriam intereffet, Nam|S ^
& gloriam Mofis fuillc vifam,cum ex colloquio cum
Dco eius facies cornuta facta efl,ita vt eiusafpectum
homines fuftinere non poffent, Exod.34.29.50. & 2.
Corinth.5.7.& Elie,cum curru igneo eue&us in co-|
lum cft , 4. Reg.2.12. Sed eotum gloriam non quafi
vnigeniti apparuiffe , participatam enim fuiffe, vt
Cyrillus àit; Verbi autem gloriam vnigenit , id eft
naturalem. Rem quidem hi auctores recté tetige-]
runt;fed non penitus explicarunt. Cur enim non di-[-
cebat gloriam quafi filij , quo verbo nó minüs,quod
illi dicunt , deäaralfet , eius gloriam non participa-
tam,fed naturalem fuiffe, fed dixit ; eloriam quaff voi-].
gemiri? Vnus mihi videtur Bafilius hunc penituslo-
cum enucleaffein homil.de fide, proptereanomine|
vnigeniti víum fuiffe Ioannem , vtindicaret tantam| -
eius , quantam Patris fuiffe gloriam. Cüm enimali-| -
quis pater multos habet flios nó omnem füam glo-[.
riam,non omnem fubítantiam omnéfque facultates
vni dare;fed inter omnes diuidere:càm autem vnum
tantüm habet , quod eft vnieenitüm efíTe , quidquid]
omnino habetilii tradere, mhilfibireferuare,equa-] — "
lem fibi eum facerc omnib? in rebus. Hoc eft; omziai
quecutique baber Pater,mea fant, Yoann.16. s. Loquitur,
autem Ioannes , vt opinor , de Verbo , etiam quate-

non erat, qui Deus erat? quid non habebar , qui in-
habitantem in fe , & in eandem perfonam coniun-|
&am habebat diuinitatem ? At quid eft quod addit,
f p : : p . [tre addido-|:
ablatiuus iungi poteft, vel cum gloria, vel cumvni-.. "
genito:cum gloria quidem, vt fit fenfus; vidimus glo-|
riatm eins quafi vnigeniti à Patre datam : quemadmodü
Cyrillus,& Theophyla&us iungere videntunscftque|
& vera,& congrua loco fententia. Nam eodem mo-]
do loqüitur Petrus 2. epift. cap. r.17. J[feerpiensenim ]. —
Deo Patre bonorem , «2 gloriam vóce delap[a ad eum bwiwf.|
cemodi ; H'ic eft filius mews dileilus , in quo tmbi bene com-| :

ufcula traie&tio fit , & minüàs plena fententia. Opor-

referatur,quam füpra diximus patere longius.Itaque
magis placet, vt cum nomine vnigeniti,quod proxi-
mé adhzret;copuletur;fenfüfque fit Uidimns gloriam
fius,glariam qua[i vnigmiti 4 Patrejd eft Pgti*is ,aut eiu.s,» "
ui vnus à Patre genitus fit; vt Origen. tractat. 2.in :

ceffarium effe arbitror, quod plerique putant;vt ali-
quid fübintelligatur,quod congruam efhiciat oratio-|
nem ;aut participium àyGc , vt quidam volunt , quafi
vm;gmiti, qui à Patre fit,vt infra Cap.7.29. Ego [cio eum, H
$.. ^ ; : .
quia 4b ipfa fum , €z"tp[e me mifit : eut £ Gc , quafi
vnigeniti, qui à Patre cxierit, vt cap.16.27.28. Ipfe enmm

4 Deo exiuis exiui 4 Patre , €9" veniio mundum , & c.17.5.
Et cogneuerunt veré , quia à te extut, C7* crediderunt,quid t2
memififti. Hoc , inquam, aut aliquid aliud fübintelli-
gere neccflarium effe non arbitror. Nam etfinon

Á

d

b L) -
partici-

nus homo erat ; nam etiam vt homo vnigenitus erat| ]
L . . Va . i
Dei, & omnem cius gerebat gloriam. Quid enim ]

4 Patre? Cum duobus precedentibus nominibus hic|Cur 4 Pe-|

placui. Fioc tantüm habet incommodi , quód duri-| - T

tebit enim , vtad folam Chrifti transfigurationem E.

Matth. Bcda,&Epthymïus intelligunt. Neque ne-| - dl

Pater 4mat vos, quia vos meamafIis, e9* eredidifhisyquia ego 1

It

^

(CNOH G'iCI
yknimäim

miten.

Itj &
ba: Pil'
tein t
Pt

|

* tmïnmdi

Q
Ut
ib.lg.ä

w

meviciiieitcisieigiendn r T 1',:
45 —
| N rendam. Rcli.|
à -AP Loo— G ia G
: — NC iorem arbitror e e(fe plenum eratie, ;
O AÀ N. lorem ar (fe plen : ]
me. ; meliore id fit efle p ,. multis 4
A ieft ; AC d diu |
d ! | ntan-| ftexponamus, il.2.a ; Ioannes | (
— À idam argumer lsE s &or ille hom in gratiam Ioa 05 - ;
( — ocscuEE A92 eít, vt qu madmo- tatis, Id au bito, d tnmdine eims n
x ' , 4 f d nomcn e ,füul hqut: quc sT : dl" Verltdt *bic Ngn du d, -t . De P[fnlt" ïi gra..
T ! participium.fe icipij pa j im minuü differit verbis. N . I7. dicit ; De o omi i
TMM [ : articipium, articipiJ p: Necen icena ial ua ver. 4 1la ergo oi ille
NI " icas. IN is vnigen incelloas deq : At14, nt ; i
VVüte | P umen vim p: am dicas EHANIS: VTE T HHnteudgaty "AtiAno pro : cepvpd
NU xb m ynigena- eft, quan b illo I5 s grÀ minesa lonis,gta-
"E : ine ^ Patre Am ille efta ; es accepi m ho nptionis;gra-| :
-»J,ätw i d fiLat : 4at am1i : . 09735 : 2 anua : : dcmP : s P /
P um : jcen fit; qu . dicio mnes m re : 'cus| ! !
: vn g ennt; dem lu ; uam o t eratia : ia SPII
N licebic ium.íed nom oqui l] jtiaq SEHBERCO UM m , var | |
EU Wigebe aob ium,ie Eteítmeoq Augufti.| erat. Accep facientem , ir. Om- |
ere( . ienus, id e o lentétia. ntra épi uam qu graue gra dit,in eo d
É jn r -ff s p libro co | | dona, que gratie (Te dedit, ter , tan- :
UER : cac 11ni fancti don W iniforta fluenter , u -
v Gd aptior,einca retari | lo eít " lequas nem ter ,a juulos -
E pr interp is hic qucftio cft, & alie;qu: e , redundan inriuuios,| — di
al la. N :JM, dcthr * 'I th q 4 . nCS 1 CC rc . ndc ln hus uld i
-ivukh [X,&K*.' nlls Vl k É e Slml ls « cdlen— t cnlnu a 3 P a lte , v : s t uld Q... is
" j 57* f«tii.) 91 rius exp | B |& fuerun db s telligitur,qu fumm
u—kluocu;rï nich.cap.7 tie,C7* veri Sedaliap fere : te,tanq Hinc intellig 1US £s eric inter
d 3 | cS n fon * MADN urc : 1 1'0 Cl[ s
CNNE m enda. : momn uam1 a deriuantur. F am Viregine it,|Chriftum ,
..w:v':?wm'. | Plenw baiung 1dum. Na /onc plengs, T iembra de Beatam derit,|Cnr FI.
D do ver élegen vAdptic p nde inme illum , & hanum fuerit, eamter
uN quomo do Grece ieg; legunt 7 mina4 |vndein. is inter illum ; n , & 5tephan € gftatid,|orauis ples
nb | uomno . minatiuo - 1nt,vt no dlicrlmln 3em B&Ptl&am, S fllliïc g c,,, IOR k.-,'*-o:,
nm;'.?;;æä | da c&,q ices 1n no : GC CXPOHL fera[uf) Iganncl & tut Plcno p .im.um**? i
A ; cOdlC uldaïn nnemrtec : . matrcm, : tura cCItCta A&' 6.8. Kil: D. j
"Md nunc lecionem quidar ftad Ioa s tefti- : etiam Ícrip (6,28. & it eratia;
al ectionem q ia,ide itatis Ioannes tefti uos c l, Lucer. ifto fuerit g -f
T Quam díequétia , 1 & veritati: idemillis| |quos « itus fan&ti;Luce r. i Chri t Dew [ji-
dl p us plenu à tatig, irorequide . vel Splf . Id eft infinita 4"m dedit Dews
TM auus p fit;plenus £ uod mit :ó philo- d maior,i . 4d mm/m : '4th do-
" '(un.l p ipfo. Qu : u]taVCï—OP ; quö du llienim »en , dummmþ'l ,
S :;:. -9-,(,?'/ | rcn[u h'bct dc P : , ain m rath) D E lta' I 1 . m/(vcun . 'l Iliïo
« | Bniiperhi (le.Qu VE numg : in aliis finit; bisaute ódin Ch
u | gmu PC : otul &é pie: j9885 1n .no ind u r
"t m venire p nr recte pier hi effe . ann.3.34. Deinde q . ntüm
"B ! tem ve * robe dio mi itam, o m hef. 4. 7. Icipatione ta :
CAU lin men ánem p iffimulo o m| nmm, ; , Ephet. in aliis participa d
MLA l vt IO s d1 lr tar x Cbr;/ï 3 : h;s Pa $d 3 $ quo
) opbhantur, : ? Non : reutam , AT109034 £f ua,1na inis efle dicimu q
x£| [ [ophan is dici votle ? Ms tama ig;eun-| |z luti natiua; : iis eíie d hsls
du* EE litteris *ng; u -Íe,& velu lumin irer quod à Solel
MU tatis Is diuinis : VE k-mq* ; erie, , ia. Plenü liter que :
E & veri idis di tilitatem ; ihil enim| C |p tgratia, Fie lem , ali ww el-
H*!!:(!J,':f».'-, ; in tracktai fubcilit Nihile lena fueri o ed liter So l minis app
À atnin udacem iubt m meum. Nil ; P ft $ fed al: , lenum. lu O NI RS
Ym 1! l& MH MM tam au rem m i centio. H* Qüume unine P [sji u .Humlna,
iofam,tam. :e lecto ateringen lariffim lumine, mari
T Y imum indue dulgereintem noftrum ilto collu | mare , piena« dum fcript
E iem an uàm indv 5* hominibus al-| |m:i lenum aqua s ruditer, -
L*AwAR . "w * : : -^ 4 ïïul-'
CC ts : D lofiusaq holicis ho auctores lamus. Ple : fit. HQC ho , : terpretat
: pericuiode rat Cat s veteres 6 Íe. à tum interz unmter intei lBs vide
um cms Ms €fät15 e irerr'omne itim ver.I16. vide quan À iascomm sf btllïus, Vr :
E (CTpI ? Confi ; $ 0s ACCCR ; ella- : tur in Ícho i dilcereindoéctu üunt,
d onere ? s. on dineetms no itatis appeila Tractantu bi difcer ifti naturas refer
uB d o de plemitu 'atiae, & ver epií- e doctus, v Chrifti naturas : ha-
Vav batur; E7 de p é plenum gratiz, omncs accepti- hucafferre d idam adduas nihil fictum
Bo us ddublCP "R dicit nos . ceplHC itatem quiaa ihil fimulatum, us, ve-
s QUQUI Laim hss Itudine jfti nos ac - : Veritat 1m , nihil fi 'exus Deus,
ATE I) lenim ius plenit de Chri ille ihil falfum , areret, ver nam,
uH dcclllu P IS (Cd - nes aCCeP uöd nin n uOd aPP l" ad dO&X 2
Cvilhudi ] | ucrac, : * dc Ioanlï 2 - re Ioan ; ch q * rc C(Tct,q tul-. A l] fv j c&
t - AE EoopMa er. 17. *tled ve interpreta . us feníus eft,
Jf fe. N on dicit ipfe eti itür ver. 17 beret, dainterp Verus
g e, IN ine , de qua ip od dic briflum| D vt Be docuerit. tor lo
B us €, Ient,quoc | m Chr[rnn :us homo, d vera do Lalius eft aucte :
nitudine fideraffe tus per Iefum Chri rus ius , quo alius ef j
| ple Contideral veritus per ? eritatis hymiuüs , q : aut qui t verita
9, at htetur. A ErALIA ,€7" tle, & v ; vt Euthy . ]genes, ocloco,v !
s confite m data ef EE um emat, U fuifle licat Oub iylactus ho 'ionibus ve.1
sispumi at cro plenun factam quem exp Theophyla& 'omifitonibus.
-.;;;--*f'" 'X 1P" va ll enimu . ritaccm Ob- * d er. & E : & Pl.o : , im-
fydes N umte lam,& ve | es? il.2.ad diu figuris , Itaquc
n Quizs lfatia ait. 1 g o ucner nIoann mi.2. x eolos. leuit.Itaque (
; m grae ftus ,a ob- 1€3 ODp hriftus imp on:tí-
$NI « er que à t? Chr locriter doctus ; nloan: es Chr teres pr
et ii dlxer,atap.. lle fuit diocriter ter . s omnces( bantut vete IT
CL usdipsd i | medio ines fanctos, ; s,Qtia leban | lligitur
g ï Ws uifnat ilibet ve : nes fan ris legis,q id quo impleba Vt collig |
: idicic. Qu d quiii idem homi d o itid quoir ellatur. du
pgci | id lenquodq llos quidem h« bnhunm io Ipía , at asapp "AtiA disLeti ,
« : osq ; Stcp | letio lp verit era s
at ',.y'"":""'.' [ : rcruai c 3 [ nonnu tlüaln, " ho P c ngrq m ddfd c ,(ä. M '21']
g s E. d otuit, innem Dapti ritatus ho-| |p ii u i onio b er Moyfe nifefté eni
T 1 MM fcrüaïcP irginem, Ioàn veró ve . i- |[1o - inquit; p | Ia efl , ma 3 ít
u Virginem, i; plenum ria Chri n17:Lex, Q$una fl;[ : Hoce
pl | B- : : cl. 7 ; Cbrlj u Onlt' : t
(m bceatam ppellari j p Is enim prop - SGETENI lefum lonem oppon * m
EUF | : ia/plefos MP Niagls c . uidem | itas per . impletion : Chrf/?"
5 ia p eminem. auam qui C ver .id cftlmP : . Dico enim .
u grat lum nemine Nam gr ft i veritatem, i an.1$.8. - Dci,
-sl B : B rum ft. Na : ide ritate Roman.15 tatem De,
u i : ncem pu : ratia cit. E Itatem, Cgi ver aulusad Mi pr. er veri Boen
- d ; Veritas. ää veritas , qbuaxïä äc commun;ca.viïeexrn nunquam.! E ääod ait D-P**ujä iffe cireumeifionss pr 0;—1!0 C eft quod ite-
j N i ini p : 10n B mifirum f. 5 um. QUiA
MA Chrifto hominibus impiet . Rchquum : mmfff r ones patr . em Deus :
" BN 5 P'o"eum ho iffionum finis eft. lefum rorpifSi Fidels autem Deus , ;
0C uV | E l'nïg ^ | : roml *s num P [ num, Anddf F 2.0. þl : 2 A 073,
É6 d |pria quáum|, is. 4:ac dv . miffior ; Anpne ple dconfïm ;/orinth.r.18.19. n i. 5/2,67
s E legis , ac pro inatitus qAnp — pnun.r. n eff in ilto, m
dU $ - al S1pie ?,Vvt1IlO ;Et verbn : alt 2 i fuit Apu moie bis pradic
al oius italecam?, feníu ; &t |. [rum i fmit apud. vo. "i ID VOSH prei
"M fiita eg hocfeníu ; : veri- : er,qn qui i 4EÍL, 0
j u (2 JO1tUr C&? 1 rlmm , ratié, C77 /ärinO 7"/1 ; C!'"Fw , 0n fmt ET.
lm Igit d Aéyoy verbz bi , plenum g Int ver- : enim féliua Tefus Timotheum , n iener- D
T N.', ] | » f' ratufa : £ 5obis 3. m : &a funt er enim m.€? ; "myfwn :
n reie balitauit Ó interie d D ]nanum , fenun p iocitur
^ oU2 Tel atio : m yet- C SJ*' | ugfqua €th1tl- !
um elt, «* medio fp & noftrum y er me , n illo fuit. Qu mtn Deo. Intelligit
n n 1f;(& liaua que fenfu : tfo P dE/!- m i : Cmen itatis. Ve-
ti : /, GCIC. ") ur. (&1'0 ! la enim neu Non ; f! deo per :pf'm- veiitaris.
at 1 fdf") hefi lcganï i c&, qula : no- ; -do Efï »fáe P 'd (i[ r)lex*)um . onu-
CLv arcnt ax)]feüum m enere1in ,[änt, 02 1 : locis,qul ' H Pccunla x
. atd | ba'P retem m troetiam g 'racta.2. inor ex his loc dum qua uidquid
g iffe interp ; neu n.tracta.a 1nor W c mun A VE MO
; cin Crat; : Oflge OP nhun 'Prders
Mi : if bum dix 4,& ddi-| . opino Dei i de quoy payers vt & pro-
: -ce ver . Tf O X 1.d F filius ant áe q I5 ; & pro-].
T 3 g ; d afu dln ,P, : auäor . Auguft- ,Ganl dic N uldqul l' eX(O uc
T : heum , &q hom.r.i ius inter- peccatis Is teftamenti d inquit, Domi.
sst ^ i in Matt e Nych. : Ellthymu : : P[O ; ;eteris te EUR Ecre, indq babil
/at II W. fosmr GrggOf' Beda,& fecuti codi- iffionibus v : lenum verirat z i. 144 demina
emoiv 24 : nJ CIm ^
n uerios, init, cap. 19. Ídam fec mi eniffe ple . * brachin dlé . Maiz
g : de Tiinic. c: Cus Qu EE uorum hoc eft v : MC PMETUM illo , Ma
N lib. 13. de : aluntþau ^u plenum q ICct,nocec tdine ven Ilitté coram RU
. . enum;, q ad | firtitn 7 opMs Ll
E | tur, Álij m mAnps pler rique Deus m [ortin £0 7* op !
g^ pretan fu legere nt,vt Ib inwe "t€5 e1Hs Cum €0 , andi
! | B u Cuu IEBEIC.s referunt , m vi- erces ei , lamat di-|.
AO in quarto caiu d eloriam erbum v r ; ecce m bet deipfo,eg' clam
o Ó ces alij adg tentes v itatis d i ; bibet dO. itur de
Lt (Hll i. dvcrbüfn 5 d m rCPC : veritatis, IO.& 62.1l1. i "zumPeïr b . Tc&atl
hu f" alija / UVIGimis , & ; O. in7o à ) kX . :
E;faaï«m 1Alc:ï'bum E&me&t:1m plenum g"l"ïajn gratlfz,,ä( L g. Teannes f*;]/z p&i «tpi duril, ag )';RS ius rei teftimo..
? | 1 V BE 4 ver ) ; : . c ïa - ' s , 2 3 U-P nncs ! B ; "
UA : fcilicet cius p uci | ayye puaprug ft Ioa ium
NUA t didemnods loriam la&tus , quem cens.)1 id e , 1
"OE l dlm dlfnus g 3!- la ) na 'l"l.U,lt) y
j illi, aut vi illus , & The :pretantur. P illo, :
D2 vt as t Cyrillus as nterpretan iveta
jl p ï)nnulli cxiüwnam'i1 G rcgüf- Nylleni
| n . 'icenis , & ia *
um,æ"'; | mofimïï-prctano Origenis ,
j '" à alnte E
J/"**"ïlzg, L. ;
T d |
9^ E 1t
L

nE ver.ig.
27539.

Idicillum effe Chriftum , de cuius plcnitudinc om-

494

hium przbet , qui clara voce interrogatus , refpon-

|

nes effent accepturi.. Vero fimile eft noftrum in-
terpretem vtrumque verbum prefenti tempore le-
gille paflupsi & npaCers teffimomum perbibet , G cla-

hoc Ioannis teftimnonium nunc proferat Euangeli-

dixerat teftimonium. Sic apud D. Thom. Alcuinus.
Sed hiatus ipfe tantum fpatij tenens fatis. indicat nó

|benetam diffitainter fe verba coherere.Preterquam

quód,vt eo diximus loco, quod illic dixit, Eic venit i
teffimsmium , nonidco dixit , vt de Ioannis ageret te-
ftimonio , fed vt difcrimen inter Chriftum, & Ioan.

ji)cn,fo&cnd eret.Hoc autem loco fatis apparet fufce-

pto cófilio de Ioannis teftimonio difi putare.Alia igi-
tur hoc facit caufa, quam Chryloft; & Euthym. indi-

bum carnem factum fuifIe, & inter nos gratie;ac ve-

Jtitatis plenum habitatfe;Ioannis Baptifte teftimonio
confirmare,teftis apud Iudeos omni,vt vocant,exce-|.

prione maioris, Tudei.facerdotis filij, prophetz, tam

dum viro bono contrafe teftanti credendum eft. Et

fuitfet interrogatus, confeffus inquit;ef? qg* nen negauit,
eenfe[fens efl , quia mon fum ego Chriflus, infra ver. 20. Huc
opinor pertinet, quód clamandi verbo víus eft , par-

[tim vt fighificet Ioannem non obícuré , non ambi-|
gué,non timide;fed palam, aperté, publicé, & quàm|

clariffima potuit voce teftatum efle non fe;fed Chzi-
ftum verum effe Meffiam;partim vt ad Ifaiz teftimo-
nium alluderet cap. 40. 1.3. vex clamantse in deferto, Vt
verbo ipfo doceret Ioannem fuiffe eum; quem Ifaias
vaticinatus effer ante Deum venturum fuiffe. Qua-
re credendum illi effe vel propter Ifaiz teftimoni-
um; quando alianon effet caufa. At enim quomodo
hocIoannis teftimonio ; quod ipfe dixerat Euange-

(tum effe Mefliam qui venturus erat , declarauit etfe

.|Deum, & verbum illud quod erar im prineipio: apud
Deum s talem enim prophetz futurum przdixerant.|
Et eoipfo quód dixitfe vocem illam etle in deferto|
clamantis , qui ante Deum ad nos venientem ven-]
turus crat , docuit Chriftum effe Deum. Idémque].

docet , cum dicit , Poff me venturus eff , qui ante mefa-
É]us eff , quia prior meerat ; plàs enim,quàm dicit,infi-

Chriftum effe Deum.

deret dicens y Eece agnm Dei , eece qui tollit peccata mun-
di. Scd narrauit hoc loco Euangelifta per anticipa-
tionem, Verba autem quz fequuntur , Qui pofi me

putaretur effe Chriftus , & an re vera effet interro-
garetur, vt Ioannes irfra declarat verfü 25. 26. & 7.

J& Matthei capite3.5. & Marci capite 1. 3. & Luca

mát ,cítque oratio magis emphatica.. Quoríum|
(ta prima hoc loco quzftio eft. Sunt qui putent|
hec verba illis ver(u 7. re(pondere , Eic venit tm teffi-|

monium , vt teflimenium perbiberet delumine , quare ex-|
plicare nunc velle , quodnam illud fuerit de quo|

carunt. Voluit,quod ipfemet dixerat Euágelifta, ver-|

denique fan&i,vt Chriftus ipfe crederetur,& contra|
feipfum pro Chrifto teftificantis. V nicuiq; enim,ne-|.

Ioannes cum Chriftus effe putaretur ; &an is effet;]

liftaconfirmat? Quid enim hoc ad illud , Ip primapio|
evat verbum , & , verbum caro fatlum eíi ? Multum om4
nino. Eo enim ipfo quód Ioannes teftatus eft Chri-!

nuat, nempe fe hominem tantüm mortalem effe;l
Hic erat ,quem dixi.) Quando hzc verbaloannesl

Baptifta dixerit, exverfu 29. huius capitis fatis con-|
Iftat , nempe cum digito venientem Chriftum often-

venturus eil , ante ne fatln cff , dixerat ante , cum ipfe|

IOAN. MALDONATI COMMENT.

m t tt

A';

B

C

lat , tamen non eftad hunc lecum accommodatun.

Al 495
Qui pf me venturus efi , anteme fatéws eit , quia prur|
me erat. ) Epyópdjuoc qui venit, aut qui veniet poft me,
ante me factus , eft enim épyépdipoc prafentis tempo-|
ri5 participium , fed pofitum pro futuro, vt nofter
conuertit interpres, quia cüm hzc Ioannes dicebat,
nondum Chriftus ad ipfüm venerat,vt apparet Matt.
j.11. Marc. 1.7. Luc. 3. 16. Et folet praíens pro futuro|

Elia; quidem prius * venit;id eft vesturuseff,vt nofter
etiam vertit interpres. Loquitur enimhic non de
aduentu Chrifti per natiuitatemin mundum , quafi
poft Ioannem veniffe dicatut, quia fex pof illum
menfibus natus eft, vt eraucs ctiam Interpretantur|
auctores Epiphan. hzref. 69. Gregorius homil. 7. in|
Euangel. Ambrof. lib.;. de fide;cap.s.Beda,& Theo-|
phyla&tus. Non enim dixiffet &»ipSpoc , qui venier|
led £ $439v , qui iam venit. Iam enim Chriftus nafhs
erat,cim Ioannes hzc diceret ; & tamenloquitur de
futuro, fed loquitur de Chrifti przdicatione, often-

re&e Chryfoftomus.hoómil. 12. & Euthymius expo-|
nunt. Quafi dicat egoillum pradicando precedo,
non.quód illo maior , fed eo iplo; quód illo minor|

caepi predicare, vttanquam eius minifter: viam illi

ille Cyrilli cap.19. qui interpretatur, poft me venit,
aut venturus eft , id eftin minore apud homines ha-|

Qu uafi dicat,etfi nunc mihi hominum opinione poft-
ponitur , paullo poft cüm fefe magis patefecerit , an-
teponetur. Non enim dixiffet 2 óíeu w tpydpdoec;|

pSuos , qui poft me fa&us , id eft qui mihi poftponi-
tur , ficut dixit £payod tv us eyorevante me fatim est,
id eft mihi prelatus. Alludit ergo Ioannes ad con-
(uetudinem feruorum;qui non lolent dominos füos
preire, fed fubfequi, vt recté idem Cyrillus animad-
uertdt. Tanquam fi dicat , etiamfi ego przter con-
(uetudinem feruorum przcedo, ille fequitur ; no-
lite exiftimare me dominum , illum feruum efle.
Contra enim fe res habet; ego feruus fum , ille do-]
jminus ; fed przceffi illum,quemadmodum folet et-|
iam aliquando feruus dominum precedere non|

cipium o epyopóuoc , qui venturus eff , proprium epi-|
theton effle Mefliz , qui venturus fimpliciter , &|
quaft proprio nomine vocarctur , vt Matthzi zp 2.
Tu es qui venturus es , am alium expeiiamms ? vt verum]

Periret enim antithefis inter epyópSiuoc , qut venturt|
eff , G , umposr &v p o eyoyey , ante me fathwa eff , in. qua|
tota vis atque fententia coníiftit. Preterquam quóc
Chriftus venturus dicebatur, quia de czlo in rer-
ras per humanam gencrationem venturus erat; &
paullo ante probauimus hocloco non de humana?
generatione ; qua iam facta erat , fed de predica-|
tioneagi. Difficilius quod fequitur, epte me fat]ws eif. |
Ariani verbum $ éyerey , fatius eff , arripiebant ; vt

a. r m t

CADud- 4 2 $s

creaturam effe Dei filium comprobarent , quemad-|

LÀ

poni, maximéque in hoc ipfo verbo , vt Mattha7ar|.

fionéque. Tunc enim veni(fe dicitur , chàm fe mun-l
do:per przdicationem oftendit. Quemadmodumj

[im. Propterea enim priufquam ille veni,id eft prior]

przpararem , quia vox clamautis in deferto exam , illc|
Chriftus , ille liberator ; quem voce ca przdicabam;|
quia ille Dominus, ego angelus ante faciem eius|
miffus, Malach.3.1. Melior etiam hic fenfus eft,quàm|

betur honore. Sicut dicit , ante me fal]us efT, id eft mi-|-
]hi prelatus, maiore , quàm ego habitus' honorc.|

49 poff me venit ,aut venturws cíE : Íed o ómico us Aua- 1

honoris , fed rainifterij caufa, vt viam explanet , vt
paret hofpitium. Quód quidam obferuarunt parti-[

*ipxilay.|

modum

1
!

u El 1 1 o M M M U L L L
xisdkci i dcsse us a d CA MM MM C d E EEE

|
]

e o l

yi vt /'C

z/lgnn

lh t
þc.&zo.xa'.
(2 qund
o d
2 p

i
dU
thnm
um
" h
áit !
li
*-äm

L r
Iw
l E.
D
M
*

, ^
«m, QU

pol i

Ó
ul

ACCDI CU
" !
I

,
t d9 ana
dud .g;,CDa!H/ j
, !

!

ANPNA vant /
VL Væxf)g
j

L d
Namit M
PLITUM m'*

Yd'it'i
P uI
b') W 'ml*m'll

*

[ |
u$ Donort,
T
EZïOHC?G!I-/'
;m'l
E
n
1

,
tapant
ii

I

1
—
m n
(

I
. MOTELIRI
i s
MM VVley v |

E d !
"T i
i Í L

*
"1
&
» --—
z £—-

u V Milawe",
.Q'

m m
kulu) w

»1
— EL
3
x
4
A

j at
i )
:X*Ji&."» j Vt&- '
LW
gunt
ggjl(]!:! J l |
T
J veru
zmedï*ïu"';',
ïgg UCGWf

& l«s al
i m

; v

-
m

"$e — M CV VINPIOÀNC CAPON. - 487
— hmodum fimilibus locis abutebantur, vt diíci mus ex A!æud Deumn , €7* Deus ffdf.ï*-?'l?"'f- Et f'o!et m-ajorib-us :
Athanafio orat.z. adueríus Arianos , ex Hilar.lib. à;| — |natu plus honoris deferri. Ad hüc modü Epiphanius
de Trinitate; ex Ambrof. lib..4. . de fide c. . ex|. aduerfusArioman.itas, Augufi:. tract.s. Chryfoft. hó.
Epiphan. hzref. 69. ex Theophyl..& Ruperto in -m-.Grcgor.homJ.m Euanggha,Bcda,Thcaphyl.Eu-
hunclocum. Sunt, vtrefert Chryfoft. qnihoc ad| — |thym. Rupertus. Quod quiaomnesdicunt,nonte-| — ,
diuinitatem £eferant, quafi dicat;anre me facfus eff,| — merereiecerim: (cdiudi;etlc&qr,nunz & hic fex;üzs ]
ideftante mc erat, aut ante mefüit;"hócenimpo-| . |magnopere congtuat, vt hoc etiam nó de tempore;|.
Iteft etiam verbum yéyoww fignificate. Ante me| |quod minus ad ré pertinere vidcþ.atur;fcd de nàturq
aütem crat, quia Deus erat, quia z prmeipro erat ver-| praítantia inxtcl.hgatiur. Quafi dicat propterea mlþl: :
bim , vtinterpretatur Epiphanius. Origenes verb |pralatus eft,quia r ipfa;ac natura faa m-glto praftá-|.
ante me fathus eff videtur exponete mihi antenotus| - ?aþr,mul:o maior, multo m-chgr mc?rat..Mlhl qui-|
érat, etiamfi (efe alijs nondum offendiffet. Ego|| B dem placet, etfiau&torem non inucnio n ifi malum.|.
enim, & omnes,qui vnquam fgeruntprop hetade| : Fonfirmatur cni-:x-»'?f; equcqfxþus yerbis,De plenitudime|.
ÍChryfofto: Iplenimdine eims accepimus. Verus 4-fl€nffüs 'dit:, quem| WWneromnes dcceP:m.æ*.Mcllgs quippe þ;tc-vt,Vt;c.ic plc*
mi vera. |Chryfoft. hic; Auguft. tra&atu 3. Ambrof. lib. 3. n,l;t-udmc gllls-'fe acciepllfe filcat,qu;a maior;quia glc-f 1
egemue. p gde c. $. Gregor. hom. 7. in Euangel. Beda| — miorgratia era5quàm quiatempore prior. Si -tgmþnf |
" Tlieophyl. Euthym. & Rupertus tradiderunt , plas| ngu&æ funt verba,de qua re &at»xm;dx.[Pumbgm'ïls.
honoris, & dignitatis, quàm cgoconfecutus efb| — | 16 Ef depl:mmdfne &iHa n03 omnesdctipimiis. Primüm
mihi eft- antepofitus.- Idem enim eft , Znteme fa-i 'ffvlcï—dlfpmafut,gmushæc finc verba; loannífne Bap-j
[L5ueii, atque quod apud Matth./ c. 3. rm. dicit E ïzjzüæ,an .E uagch&æ.Mglu .au&()*.fäsBäpnüæ effe pu- Vï;äf: G*:ï
! - jFortior meeit , cuitis non. f«m dgnw* calceamenta portareA 't.g-nt:O-ngc-n;A.*th.anas;x n h.b'*. deincarnát. verbi, A Evágclifle.
Et, vt multi notauerunt, non dixitapé pssfed duappo- | -gti'fï;C!h'ry(e&fu?nicïhm.nxh' e igflïhäd;ähy!a& &Ruü-|
1 &iy us 3 Præïp'*oütio autem tuepoSw nufquam ini C p-ezïtuS«.Neguc vxfi'eo,f*-q*uzd'-mägüöpä*g'»frepu.gng;.-Nä'—
i facris litteris rcpetitur cempusfignificare. Preter-] quód quidà afferür,que fequun tur Euangeliflze certe|
quam quod minimé apta reddetetur caufa , cur ante| — -Ver-bateiïc,iver;i"SffDïeïäm.nmïo wd?t vngua i inim ü ha- | l
ä»(men factus effet,quód priofillog effet. '*Naäï fi prio-| il beti»g Odcris;Cü-äïäü?ïäm; illaipía vezba Bàáptift cffe nó :
ï rem effe fienificattempus ; tautologia eft, ante me] - ;POHQD f?Eï vt Enangeliftz fin 'Gü*i'fh,æï Bääpfifïæ'lmlï
faic, quia ante-me crat ; fi fignificat meritum.-, & dl L 'BPTEQïjg cimm ob&aï:,quo ü)rpin;üs Euágclitta ïfb? illis
gnftatem,inc*pm rl;f.ti-o eft, axïþc mer-:fui.t, qulïä P'Ilg-r : &-ic—t»bls*, D.'e"um-:.:æfs' p::l'f't Wi??"f;» -.Q.ï'fit:'ioni;s*üaæ h«lü«ï-re-;ï
dignitatc, & merito me erat. Poterat quippepo-] iu*mpfc*rxtïAfl*ïquätc tame mx-hi*-v"aäi;"mr'gþ;obabil'i'tïïs; |
Matth. 15.| fterior effe tempore; & dignitate prior. Sictt erws?| Vt;.Euägeïi&æHngiNön; ob eanquidem caufam,quá|
.ägä:-:r-ä*?- nm,;p,'mi- prz'mi C Przmi mgipïm:;r Xlneptlfor frdil ! aæhy affctu*nt,v fcd ?q—u.xa: icncc:.mafä:iiiz: 'pl-en'-i or. Nam fi] ii
expotio |camus,quod Ariani dicebant,verbum $«yoves. cteas] - IBaptiftz fï:/x tjnon videntur intclligi poffe nifi de To-] 3
ireict^ — |nonem fignificare. Qus enim ratio effet; vt Chry-| p jarine;ceterí(queptophetis,qui Ioanné precefferanz;|
foftomus, Ambrofius; Theophyla&us argumentan"| & de verboanteincatnationem ; cüóm multo maio-]
ür,; Ante me creatus eft, quia priorme. Si enim| — |rem in omnes homines gratiá incarnatü iam verbüj
áüte fa&tus erat, ante vtique erar.ïlleïigitur*, quem| ; cffuderit.Et appáret q Ljäm latifimé patere Ícnten tia.|
explicanimus, verus eft fenfus, . Athumci pfumfen-| |Accedit,quód ftatim fequitur;Lex per Moy(émn data effs| |
fümnoncodem modo omnesintellisunt.Sedalijad| — |grata, 7 verztes per Iefosn Chrifrzi fatla eff; quibus ver«| ;
Hfat&rum referuntquafi preteritum prófuturo pro-| — |bisapparetdefola gratia noui teftaméti efle fermó-] - :
phétarum mote pofitü fit, Agi enim de futura Chri-| — |nem.Cum ergo Ev&gelifta dixiflet, e»* babitauit in vo- |
iftiapud hominesgloria , poft ipfiuspetpredicatio-| —jbzsplenu grarie; g^ veritater, pergit nunc de cadéagere
| nem,& miracula declarstionem,vt Chryfoft.& Cy-| — |plenitudine;docétque nos omnesde illa accepifleywt
B rillüs, quaíi dicat,ille crefcet; ego niinuar,vtinfrac;] — | Chryfoft. poftea dicit probabilioré hac opinioneimi
: 3.30. Alij ad declarationem inadoratione Magorum| p |iudicans;& Grcgor.lib.4.cómenr.in lib: 1. R eg.c.9.
1 iàm fa&am ,. quod nimis videtur effefubtile. Credo] — |& Beda, Euthym. & Zacharias Chryfopolitanus in
cgo áàd diuinam predeftinationem , ordinationém-j — |cóment. De fenfu non minorquaftio. Nam quilo-
que referendum : tanquam dicat, «steme fatbis e, id;.— |annis Baptifte verba cfle putátfere exiftimant hung
| eft predcítinatus,defignatus;conftitutuseftà Deoin! — |cflefenfum;Fgo,& omnes alijprophetequiante me| -
maiore dignitatis gradu vt Rex, vt Redéptor fi5jcüm B füérunt,fi quid gtatiz; fi quid prophetici habuimus
: egó Redemptoris tantüm minifterfim.Hincinrelli- —|fpiritus, ab:eo-ac'.ccpi'lþ us,quiSpiritii fan&o; & era-
" -gxlmr,-quoc? neminem oþfcn.mre.mcmgnkxl,cur- nó cla.-i BL plcnu'g .cra;.wS;'c;Ongen es,Tth pvi.?ï;ylaöf. & Rüpet-
riüs,(implicius,& breuiüs dixerit, maior mejautdi-, tus.Scdiam docuimus hzc verbactfé Euagclifta; &
f gnior me erat? quia voluitnimirü fignificare Chri-, |vtBaptifizfint, non pofsunt mea quidem (cntentia
: ftum non vfurpafse dignitatem illam;fedà Deo inea, — |eam interpretationé pau , quia de verbo iam incar-
d fuifle conftitutuin , vt differit D. Paulus adHebrzos| . nato loquitar,quod dixerat Euangcliíta, plenss gratia;]-
; $. 4.& vtait Petrus ACt.r0. 42.con litmtus efl à Deo iudex| — (€y veritatii in nobis habitafse, & debecBaptiftz tefti-
|vruorum,e" mortmoream,& D.Panlusad Hebr.r.2.4»em| — moniü;quodadid confirz adducitur; deeodé
|conflittit beredem wniwer[orum, Loquebatur enim Io-| — jittelliei; & illud , eemes, p przfentes Iudeos;| |
lanncs de Chrifto nó folàm quatenusDeus,fedetiam| — |quibufeum Ioánesloquebatüt, quàm izm mortuos| — —
Iquatenus homo erat; vt recté adnotanit Ambroftus.| — |prophetasoftédere credendum cft. Qui Euangeliftz
! " Quia priormeerat.Hoc etiam multi detéporeinter-| — |verba efse dicunt omnes exponiüt Euznoeliftá dieere|
pretantur,quafi fenfus it;propterea honore;& offi-| — |fe; & cteros Apoftolos,omnefq;Chriftianos,quid-
! |cio mihi przlatuseft, quia prior meerat ; quia maior| — |quidvnqua habaerüt gratic;ab co accepifse.Mlud re- 1
| inatu crát, non fi hu m'anä;*dü*diui)nä ípc&es gene-| . &éà quibufds obferuatü phrafirn illà , De plenitudine :
Irationem,quia I» prireipis efat verbum,(9" verbum érat| — |eisis rios oes acteprmue , Tnu liplicem emphafim habere|
: N * 4 Primüm - |
: ;
íá

Ifa1.55.1.

*

]

quid haberet,de Chrifti accepite plenitudine. Que-

admodum fivir do&tus , cuius.omnes eruditionem

|h dicat,omnes accepimus , fed gratiam pro gratia; vt
: paullo poft füumus explicaturi.Omnis inter interpre
|tes queftio eft;quid fibi velint hzc verba, gratiam pro
griti,fg, De qquundäinrcrpretatio'nc, qui exponunt

4 488

IOAN. MALDONATI €COMMENT.

489

jPrimüm quidé indicare neminé prater Chriftü vllá| A
nift acceptá, &participatá gratiá habuiffe.Deinde ne-
minem eam ipíam ab alio accepiffe, quàm à Chrifto.|'
Praterea neminem tantüm accepifle gratiz , quan-]:
tum Chriftus habebat ; non enim dixiffe plenitudi-|:
nem , fed de plenitudine eiuemos omnes accepimus, Deniqy|.
fienificari plenitudinem illam Chrifti omnibus fine|.

o

ergo nó dixit,De plenitudine eius omnes accipiunt;
yt omnes ctiam futuras compreher

tentiáque fuiflet vberior,ficuvdixerat ver.9 umminat

verba funtnon difficiliseft ratio,quia tantum gratiz
habere videbatur , vt Chriftus effe putaretur , dixit
multo plus habui(le Chriftü;à quo ipfe ,.& o€s acce-
piflent.Si Euágelifte,minüs quidé clara,fed tamen fi-

.. [milis eft ratio. Loquebatur enim tanquá A poftolus,
. |tanquá Euágelifta;& loquebatur cü iis,qui Apoftolü
eum credebant effe;ei -&fquc gratiam,& fpiritum'ad-

mirabantur.-Confitetur fecum oinnibus aliis,quid-

admirentur , vt alium multo fe do&iorem effe figni-

ficet , fe illius difcipulum effe fateatur ïb co, quid-

quid fciat, didicille. . .

.. Etgratiam pro gratia.) Locus & per fe,& fententia-
rum varietate difficilis. Primüm quam vim habet

coniunctio illa , e»", quodà nemine explicatum me-
mini.Videtur énim indicare cüm dicit; ez ratiam pro

.ämtia,prqtcr. gratiam aliquid aliud ab eo accepitfe. 5"11
hec particula non legatur,nullus qugfi !
Etquidem Beda indicat in plerifque codicibus non| -
ilegi. Sed quia omnia nunc Grecg, Latináque legunt
|exemplaria,vt etiam D.Auguftinus monet,explican-

Lioni locus eft.

da vis eius eft. Cogor propriis vti conie&uris in pro-

priaqu eftione. Triplicern vim videtur habere potle;
vnam,vt fit efwydlinn , explicatiua, vt fzepe aliàs; quafi

dicat, de plenitudine eins nos omues accepimus cilicet gra-
ti«m pre gratia.. Alteram , vt fit emphatica, fignificét-
ie nosà Chrifto non folàm do&rinam;, non folüm
legem Euágelicam,ficut olim Iudeos à Mofe legem

veterem; fed ctiam, quod amplius eít, gratiam acce-

piffe. Atque hunc fenfüm confirmat,quod ftatim Íc-
quitur, qu/4 lex per Meyfem data cfl-?gmm,a' veritas per
lefnm Chriflum fatla eft , "T ectiá,vt fit aducríatiua,qua-

gmtiam progratia, id eft evatis, aut gratiam nó pro na-

itura;fed pro gratia;&, vt illi dicunt, füb ratione gta-
|tiz, nihil dico grauius, quàm effe fübtilem. Alij pro
Igratia Chrifti , que plena , & immenfa erat, gratiam
[nó immenfam,fedad menfuram accepimus.Quem.|
ladmodum Zachari
Itiores interpretes
Itariisad hunc locum

:tny polit. & nónulli recen-
ieunt.Leontiusin commen-
Mitauditam adhibet interpreta-
tionem, gratiam vocari flatum illum,quem Chri(tus|
infpiranerat in Adam, cum illum ex terra formaffet,
Gen.2.7. Pro eaigitur gratia, id eft pro eo flatu, me-

|liorem in Apoftolos flatum, gratiámque infufflando
infpiraffe inf.c.20. 22. Alij gratiam huius vitz per fi-

diícrimine hominibus expofitam fuiffe, vt quicunq;|
vellent;de illa acciperent ; apertum fuille omnibus|
inexhauftum illum fontem , vt quicumque vellent;|
haurirent. Osaes, inquit, frtientes venite ad 4quas. Cur|

ienderet ctates;íeri-|

embern bominem venientem in buncmundum ? Si Baptiftae|

B

É

F

ubsdi

. BN

|tia proficiícitur , etiam vocatur gratia. Sic Augult;

C

! tointelligendum illud Iob 2.4. P empr?elle,(fmn-

|is- & percutiam, prpn a oy qmnn a, domum hyc-

[non eundem a&ium babent , ita multi vuum corpus (aenmsim

idonationes (ecundim gratiam; qua data efl nobis,differentes,
[/tne prophetiam (ecundim rationem fideifrue mmifferum m
qgumfrando , fine qui docet in deEIrina qui exbortatur m ex
|hortando,qui tribwit in fimplicitate,qui praeft in folicitudime

f rnm data efl gratia. [ecundim

Pmc,.lo,cö, & lib.de correpr. & gratiacap.15, & lib.de|
?mtm, & lib.arbi.c.8.& tra&t.3. & 13.in Ioan.& Bern.

tiam, aut cumulatam gratiam. .Qäo fenfu non dubi-

4 , qua babet bomo dabit pre anima [ua , id cíftomnem

Hebrai

'sgratia , aut fuper gratiam , proculdu-
bio cumulatam gratiam fignificatlet. Et exemplum
non abfimile in facris litteris inueniebam , Amos ;.

malem fupra domum zítiuam , id eft omnem do-
mum. Coepit mihi poftea difplicere,& quia animad-
uerti, fi id Eu&gelifta dicere voluiffet;no fuiffe didtu-

gratia, id eftnon omnes eandé, fed diueríi diuerfam.
Etfi eam quam vnus accepitnó femper accipit alius,
tamé loco eius accipitaliam, Diifones enim ga:iamm
féntuidem autem fbiritus: & al quidem per [piritum datwrl
férmo fapientia s aLj am ters fersmo féentie [eeundierm eundern|
fptritum 5 alters fides in esdem [iritu ; aly gratia (amtatum,
«lf operatio virtutumy«lj prophetiayaly di[eretio Dirstuum,
4lij genera linguarumy aly mterpretatio férimonié, 1.Coraa.
4.9.9.10.Hoc eft gratiam pro gratia & ad R om.12.5.4.5.
167 F'nicuique ficut Dew diuifit snen [aram fidei.Sicut enim

er.5.de affumpt. & Bedain comment. Alij gratiam;|
i&i eftlegem Euangelicam , quz quiagratiam nobis -
attulit , gratia vocari folet , pro lege veteri, quz füo|
quodá modo ; quia homines iuuabat » gratia diceba-]
cur.Sic Chryfoft.Cyrillus, Nonnus pocta, Leontius;|
Thtophyl.Euthym.Rupertus. Et quidé fiin vlla ve-]
terum auctorum interpretatione ftandum eft;in hac]
vltimà fententia ftandü eft. Valde enim videtur pro-
ximi's verbis confirmari, Quia lex per Moy[em data efï, |
gratia , (* veritasper lefum Chriflum faifa ef. Illud me|
valde alioqui amantem antiquitatis , quo minüsfe-] . .
quar, remoratur, quód veterem legem vocari gratiá| g
nufquam inueniosgratie verà opponifrequenterle-| -

äoapud D.Paul.Rom.6.14.15.& hocipío lóco quiin|
anc fententiam €itatur , manifeftum eft gratiz le-|
gem opponi , Lex per Moyfem data eft ; gratia, C2* veritas|
per lefum Cheiftum fatha eil quo'ergo modo eodemin|
loco gratialex vocari potuit? Quód fi aliis locis gra-|
?m.v.o caretur,tamen hic fententia ipfa poftulabat, vt|
gratiz opponeretur ; id enim agebat Ioannes vt ve-]
terem legem. extenuaret , nouam commendaret.|
Non extenuaflet profe&o legem veterem,fed nimis|
honorifico ornaffet titulo,fi gratiam ap pcllafïe't.l?la;-: |
4c,uit mihiï*ongo tempore, quod neício vnde iimc'rt'o.
; |au&tore didici,, fmtium pr? gratia , id eftomnem gfa—

i
que tunc in pellibus,& pecudibus fite erant.Quem-|
D ladmodum fi Latiné dicas, Accepimus gratiam aliam|
^ H'u'per aliam , id eft cumulatam , vt quam frequentif-|
fimé loqui folet Liuius.Exiftimabam enim Ioannem|
?mum imitari voluiffe, quafi dixiffet 111 by gj
gratiam pro,

[pellém , omnes facultates fuas , vt ftatim exponitur,|

rum xeezy dvli xaex6c,& quia melioré mihi vifus fum|.
[inueniffe , in quaanimus meus penitus conquieuit.
Credo igitur hunc effe fenfum, Aceepimmsm ratióm pro

im vno corpere multamembra babemu omnta amte monbra

Chriffo, fengnli auté alter altes ime ymembra. Habentes autem

qmi miferetur in bilaritate, && ad Ephef. 4.7.Fntcwique no-

menferï donatiani-: C hri—]ä;

dem,& caritaté,pro gloria alterius, qua quia ex gra.

Hoc, :

j
.Jluamu

Rn

umwul
R« tar i
f p iaiiiyu d
z1 N

D
ao
TO
;.'fe, 0
dum
[
z u-
a d
fintis
!
t t

Dl 'M j
imH a [
idiliys JF //6
F /"

t
"j
l

L] 4;,.»1(1';1
n yhlhf
i

!
m

T -Aw-l*w

——————À

s nl
S&Q,.ng.hcm
*

d f*'lf»'-"/rä
!u

-
ij;hw
;,,,.MW
"
2
,J |
;:g,Com-
134

.

PU ",

1

j

& Quattuor
,antithefes
dbgs.&
igtaci:c..
$. Corinth,
3- 60
L
[ E

ad Rom. 3.
20.

F:'Q CO!. 30 604

490

491

pro illa

]quamuis
'ed diuer(am gratiam ; al quidem frc, aliw vero [ie, vt
m » sï L * - : : *
- qead Cor. [poftea dixit D.Paulus. Vs

' oabilius

det non

tiam, &

primit.

fïo.c",iiiquäm,c& gra:iam f" än:tut. Itaque hzc verba
.|duobus præcedentibus vert
| Plenitudinis 3 :
uos de plenitudine eius accepiffe, indicans partitio-
nem quandam eius plenitudinis intet homines,quae
per prepofiionem illam , de , fignificatur ; id eft non
ipfam nos Plcnitudinä acc
remyalios aliam; alios plüs,alios minüs; addidit quafi
id explicans, gratiam pre grntia, id eft alius vnam, alius

is refpondent , vetbo,
& verbo , omnes. Quia enim dixerat

aliam accepit. Similiter quia dixerat omnes

accepiífe; ne aut idem, aut aqualiter accepitle puta-
Irentur,adiunxit, ämn'am progratits id eftnon quidem
leandem
lalius pro illa non femper illam, nó femper equalem;
(ed aliam,aut maiorem, aut minoré Íecundàüm men-
íaram donationis Chrifti.Quare coniun&io illa;ez",
vtante attigimus,idem fignificare poteft,quod quà-
dis,gg) pEO xayrsp , aut idem quod, fed;quod cftapud
Trrebrzos víitatilfimum , vt fitfenfus confequens; &
|.ponte fluens , de plemitudine eis nos ommes accepimms,

omnes, nó omnes cqualem; fed alius vnam,

noneandem gratiam. Aut, omnes accepimme,

17. Quialex per Moyfém data fl gratia, Cy* veritas peri
tefum Clriffnm fatta eft.) Hecetiam verba putat Ori-|
]gen. eile Bapuite víqs ad illa , ipfe enarrauir nobis, Pro-
, quod alij omnes dicunt , Euangelifte effe;].
prefertim fifuperiora,vt diximus;illius funt;eiufdem
erim auctoris
hocaddat,nonnulli querunt.Sunt qui putent Euan-
Izeliftam , ficut priüs cum Ioanne Baptifta , itanunc
-um Mofe Chriftum cóparare , vt cius fupra omnes
homines preftantiam oftendat,vt Cyrillus ait. Com-

eíle manifeftum eft. Quoríum autem

14 jpararquidem, fed aliud optnor agendo; nec enim id
— lipfam agio vt comparet. Qui fuperiorum verborum
fenfum eífe dicunt accepifte nos gratiam pro gratie,
ideftlegem nouam pro veteri , hecverba tanquam|
eorum explicationem addita efTe putant,vt vnus pro
omnibus Theophyla&us declarat. Si noftrain eum
llocüinterpretatio vera eft;caufa hic redditur,quam-
" lobrem dixerit Euangelifta; Deplenitudmeerms nos omnes
Accepime äratiam pro grátia s poterat enim aliquis di-
cere;Quid ergo;num antea gratia non era?Reípon-

dum fuifleallatam,nondum eius fontem pa-

tefactum.Nam lex quidem data erat;gratia non erat.
Dimouet Ioannes homines à lege ; in qua valde Iu-
ldziconfidebant; & ad Chriftum aucorem graüa
|traducit. Magna in fingulis verbis vis eft, quz per
quartuor antithefes explicatur. Prima eft inter gra-

legem , quafi interanimam, & corpus. Lex

[quafi mortuum corpus erat , [ittera , inquit ; oceidat,|
pondus fere inutile,quod onerabat, non roborabat;
|iubebat
Àu gufti nus ; Lex prepter tran fgn:[fiam: PGFM esl , ad Ga-
lat.3.19. &, per legem cognitio peccati, non remiffio,quin
pociüäcancqpæfcmtiam ne[ciebam , mi lex dieerets Non con -
Jenpifees s
operatum &t in me omuem concupifcentiam s [jme lege enim
peccatwm mortuum evat, Roman. 7.7.8. &&5 Lex fabintra-
uit vt abundaret delitlum , vbi autem abundauit dehitium,
fuperabundamit €7* gratia , Koman. 5. 20. Gratia veró
anima legis eft,qua vigorem illivt feruari queat;im-

, non iuuabat , quod tam fzpe dicere folet

Occafione autem accepta peccatum per mandaátum

Spiritus autem viuificat : G Lex inquit, Jpiritus

epiífe , fed ex illa alios vnà

vite in Chriflo lefo liberauit me àlege peccati, Nam quod
| imföfiäilt evat legi ,in quo infirmabatur per carnem y Dem

:

Á

B atque figurz reruni futurarum praceptis gratiam;

Y

C etiam eodem fenfü loquuntur anctores; Prztulit, vt

D ïdidit; Chriftus gratiam non acce »it , fed fecit , quia| -
ipfe fons erat gratiz , vt Chryfoft. & Thcophyla&üs:!

F

]hominis

Iixit fecille,fed dediffe legem; indicans eum nó audto-

init. Lex per Mofeim data eil , non fibialiguid amplins fermus

Áteveritatem non vt falfitati fed vt figuris, X ceremo-

de peccato damnauit peccatum m carne ; vt n[Hficati legu
empleretur in nobis , qui non fecundivam carneim ambulame,
fed (écundiim [buritum ; Roman;8.2.3.4: Quod in prima
formatione Deus fecerat ; liocin Íécurida
leius reformiatione fecit. Primüm dedit Adamo cot-
pus inane,deinde animam adiecit : & hominibus re?

tiarn. Nen prilis quöd fprritwaleeff, fcd quod. animale; C ó-
rinth. 1;. 46. Secundaantithefis eft inter veritatém,

fuiff:nt partes , przcepta decalog!, & cerenióriiz;

iceremoniis;atq; figuris veritatemi o pponit,vt Chry-

Beda , Theophyl. exponuuit. Vinbram enitn babens lex
& nibil ad Fewf&t?um adduxit lexyHcbr.7.19. T ertia eft
inter Chriftum,& Mofem ; quafi inter dominum,&
feraumsinrer legiflatorem, & praéconem lecis. Prz-
g . 2 :' : B Q E D 'L-'üa :
.conis cft;legc proclamare, proululgaï éque ; legifla-
toris difpenlare , quod eit,
äuerc à reauu legis , id eft gratiam facere, vt Latini

inotat Cyrillus , Euangelifta Chriftum duobus pre-
flantiffimis, & perfectiifimis viris Ioanni,& Mofi,vt

'appareret verum effe,quod Dauid dixerat Pfal.88.7.|
iQuis in nabibus equalitur Domimo ; fimilis eit Deo n filus

Dei ? Quarta eftinter facerc;& dare, Mofem non di-|

rem,non legiflatorem,led miniftrum legiflatoris fu-
iffe : de Chrifto autem non folüm dixit dedilfe , fed
etiam feciíle gratiam ; quia Mofes acceptam ab alio,
id eftà Deo legem, & quibus traderc iubebarur;tra-

animaduertunt. Cadent commodé in hunc locum
Augulft. verba tract. in Ioan. 5. Per (erumm lex data eft,
reos fecit 5 per Im peratorem iadu lgentia data eft , reos libera-

4fetgnet ; quam quod per illam. factum eit. Eleflus ad. ma-
gmm/: minifleriun tanquam fideli in domo , þd tamcn (er-
us agere Jecundim legem petel; foluf*rg a reatu legis non po-
ecft. Lex ergo per Mofem data ejfü, gratia, " veritas pertefum
Chriftum fatta ef. |
cuft.& Beda refpondent, & forte aliaus ditat , Et
frati^, 7* veritas non efl facia per Moyfem , qui Deum
vidit? fabiecit , Dewn nemo vidit vnquam. Qu« relpon-

Deum ille non viderit. Nam vt maximé vidiffet,non
pouiffet tamen gratiam , & veritatem facete. Chry-
foftomus , & Theophyla&us videntur hocadfolum
nomen veritatis referre , quafi ratio his verbis red-
datur, quare non Mofes, Íed Chrüftas vetitacem no-
bis attülerit, quia nimirum Mofes Deum non vi-
deratjitaqüe tioh poterat veritatem nobis diferté,
explicatéque enarrare : Chriftus qui folus viderat,
poterat. INon vidétur fibi conftare. Nam paullo an-

niis opponimr,accipi&bät; nunc pro veritate do&tri-
neaccipere sidentur. Idem Chryfoft. & Euthymius
lexiftimant rationem reddi, cur gratia, & veritas me-

Iformandis priüsdedit legem, deinde tradidit gra«| :

& eandé legem. Cürn enimin lege due potiffimiüni

'foft.hom.15. Cyrill.Leo iri ferm.de cransfigurationes,

foturorum Loneramynon ip[am imaginem reram Eleb.10.1.].

18. Dewm nemo vidit vnquam.) Quorfum hzci Au-j.

fio ideo non fatis videtur apta,quód rauo cur gratiaj| -
'|& veritas per Mofem facta non fit , non eft , quód

lior effet, quàm lex, atq; perfectior , quia fcilicet lexi
per Moyfem dara fuerat,qui Deü non videratjgratia,|

um t t a t t ia

Filium. fuum. mittens i fimlitudinem carnis peccati , &
W

*

löc veritas per Chrifti;qui Deum viderat. Quod nonj
| j 2 J

vt inquit Augülft. Íol- Tra&. $

''''''

— T RPE MOR

?

Lib.r;cad.!
4

492.

IOAN. MALDONATI COMMENT.

495 .

- |gratiam, & veritatem perfc&tiorem effe legesfed tan-
quam rem omnino ccertá pofuerat; itaque probanda
non crat.Et fi dixiffec , hac ratione probari non po-
tuit. Nó enim propterea gratia, &.veritas perfectior
cftlege,quia ab co datz funt; qui Deum viderat; fed
(aapte natura. Alioqui (i Mofes Deum vidiffet, lex,
qua per ipfu m data eft, tam perfecta, quàm gratia;|
& veritas effet, quod nemo profec&o concedet. Ap-
tiüs mihi videtur. D. Thomas refpondere,exponcre
nunc foánem,quaratione ipfi,& czteri Apoftoli de
plenitudine Chrifti gratiam accepiltlent;ipfo fcilicet
docente,qui in finu Patris erat. Aptiflimé veró om-|
nium;qui hzc non ad proxima, fedad omnia, quax
jlupra de verbo di&ta fuerant , referunt.. Quafi dicat
&uangelifta,ca,qua de verbo dixi non ex alio;quàm
ex ipfo didici verbo ; quis enim alius tam diltin&té,
atque perfpicué potuitenarrate ; cüm nemo Deum
viderit prater ipfum? Exiftimo etià ad teftimonium|
Ioannis potiffimürn alludi,cui Chrifti teftimonium
his verbis praferatur.Tanquam fi dicat,magnü qui-
dem fuit,quodrecitaui; quódque modó fum recita-
|Iturus Ioannisteftinjonium ; at multo maius ip(ïu:;f
vnigeniti Filij Dei;qui femper eft in finu Patris,om-
niàque nobis enarrauit.De fentétia nunc verborum
agendum. Quideft, Nemo vidit vnquam ?. Chryfoft.
[Eheophylact.& Euthym.non probo fentétiam, qui
|Iverbo illo »emo,non homines folüm,fed omnes om-
[nino crcaturas cóprehendi putani;& vifionem non

jqualemcunque, fed perfectà diuinz effentiz copre-

: EoHikt.Non dubium quin de folis loquatur homini-
us; quorfum enim de alijs rebus loquereturzNec de

mortalem agunt vitam. Nam beatosillos, qui iam
Jànobis in czlum emigrarunt; claré , apertéque il-
]lum videre multis locis fcriptura docetIoan. 17. 5.
& 1. Ioann. 3. 2. & 1.Cor.i3.12. Nec loquitur de com-
prchenfione diuinzeffentiz, càm hanc vitam futu-
t tacité opponat, vbibeati quamuis Dcum qui-
dem non cóprchendant, tamen vident. Quo autem
modo hoc ipfum verum fit; neminem in hac vita vi-

memorentur , Mofes Numer. 12. 8. Iacob Genef.
32,30. Ifaias,c. 6. 1. Ezechiel, c. r.r.& 10. 1. Danicl. c.
7. 9. omnces quzrunt interprcces.. Quidam intelle-
xcrunt hoc de vifu corporeo, neminem in hac vita
oculis corporis videre Dcó, vt Maxentius dialogo2.

intelligo;qui cohzreat.Nam neque dixcrat Ioannes A ad eum modü,quo vidét angeli;cüm hom. z1. de po-

ifto modo ne beati quidem vident,càm manifeftum|
|fit agi, vt dixim?; de hac vita,nam in alteta videbimuu

p Prehendens comprchendenti; fed áquam eniema-

tentia , feu principatu doceat nullá homine vidiffe
cffentiam Dei,quod non poteft intelligi, nifi de có-
prehenfione, càm Mofcs,ficut angeli;eam viderit. Ad|

eu ficuti ;f.r.lc)an.;.z.& Ex0.33.20. cüm dicitur,so vi-
debit me bomo, «7* viuet, non obícuré fignificatur poft
mortem videre polffe. Vifio autem huius vitz non
opponitur vifioni alterius tanquam vifio non com-|

tica; perfpicuz, hoceft tanquam non vifio vifioni,

pretatio,quz plures habetau&tores,& eft per fe pro-

|henfionem intelligant, quafi fenfus fit nullam crea-|D
turam comprchendere poffe Deum , etiamfi videre|-

jhominibus quidem omnibus , fed de ijs , qui adhucj

diffe Deum, cüm multi cum in facris litteris vidiffel.

meminitque ci* opinionis Auguft. epift.i.ad Pau4 -

linam, necab ea magnopere videturabhorrere.Que
interpretatio nec ad hüc locü fatis videturapta,cüm
|dc hac, vt diximus;agatur vita, & tacité intelligatur
in altera beatos videre Deü,quem nó vtique corpo-
ris,fcd méts oculis vidét;& locà Numerorü, Genef.
& Ifaiz nó bene explicat,vbi haud dubié Iacob,Mo-
(cs,& Ifaias quod in Deo viderüt,quidquid tandé il-
lud fuit,corporeis viderüt oculis. Alij neminé vidif-|

[Theophyla&o, & Euthymio dicebamus. Quo codé
! Kfenfu intellig&di funt, càm dicát nó folüm homines(
- |beatos, fcd neipfos quidemangelos diuiná efsétiam
. |viderc potfe. Quod n6 hoc folàüm loco Chryfoft. fed
ieiam homil, 3. de incomprchenfibili Dei natura
- [fcribit,& Theodoritus in Eranifte,& Bafilius hom.
r.Hexaemer.ybi docet Mofem vidilffe diuiná effentia

fe;id cft comprehendilfe, vt paullo ante ex Chry(oft.

C?Mofem ; Iagoþ, Ifaiam, qui Deum vidiffe pethiben-| -
rur , non vidiffe diuinam ipfam effentiam antiquif-|

| |comprehenfibili Dei natura, & Bafil.Theodorir. q
69.in Exod.& Theophylat.atque Euthymius inlo-

: perlEexeraAt;nchuc Dcum vnquam efse credidifsent,
Jnift hoc ipfum illis vigenit qui eff in fitn Patrir, cnar-

gumentantur; fi patres illi Deum vidifsent, om-
nes codem modo, eadem forma vidi(ísét: Deus enim

|

2 ; EY a : *
attincbat,cüm de ea vifione ageretur,qua qui Deum|
vidiffet , alijs, quod vidiffet, reuclare poffet; ea au-
tem non fit vifio corporis, fed mentis; non com.
prehenfio , fed clara; perfpicuáque cognirio. Certé

fimi quique au&ores tradunt;Dionyfius in lib. de
celefti hierarch. c. 4. Iren. lib. 4. c. 37. Cle-
mens Alexand.lib. $. Stromat.Tertul. in lib. con-|
tra Praxeam,Gregor. Nyffen. in vita Mofis,
Nazian.orat. 2. de Theolog. Victorin. lib. s. conträ
Arium; Hilar.lib. 4. de Trinit, Cyrillus hocloco,
Ambrof.lib. de fide contra Arian.c.8. & ferm. 8. iu.' :
P(al. 18.& lib. . in Lucam c. de apparitione angeli.
D. Auguft.in qq. noui teltam. q.7:1. Czfarius, An-
dreas Cretenfis in Grzca Catena, quiad hunc mo-|
dum hunc locum interpretantur ; cum quibus càm
Chryfoft. hom. inIoan. 14. & hom. 3. de in.|

L

cis,quos paullo fupra defignauimus,in hoc conuc-
niant , quód neminem vnquam ipfam diuiná effen-
tiarg chti eft videre putents conftat hanc, in qua
omnces confentiuntinterpretationem omnium effe.
certiffimam. Ita alia foluitur quaftio , quam Ca
farius proponit; Quomodo Deum nemo vidit vn-.
quam , cum Apoftoli Chriftum viderint, qui Deus|

verbum quod ab initio erat , ocalis fuis perfpexifse.
Nempe non diuinam, fed humanam in co naturam

tafset.Id ipfui ex litteris sacris perípicuum eft. Mo-
(cs omnium apertiffimé Deum vidifse dicitur Nu-
imer. 12.8.Si ergo ille Dei efsentiam non vidit,nemo
Jvnquam vidit ; atqui illum non vidifse fcriptura|
docet ; fienim vidcrat , quomodo poft illa tam fa-
miliaria cum Dco colloquia dicebat, effende mibi
faciem tuam?& offendemibigloriam tuam 'Exodi.3;.13.18.
quomodo Deus illi videre cupienti refpondcebat,
videbie pofferiora mea,faciem autem meam videreno peterist

Exod.5.25.& vt Chryfoft.Theophyl, & Euthym.ar-

idé femper eft; atalius in nube, alius in throno;alius
in lucta vidit. Intelligimus ex Idacio Claro in libro

folitos ; probabant enim Chriftum non effe Deum,
quia Deum nemo vidit vnquam,Chriftum autem multi

HHUTU UA i Yiderunt. -

Y - p
x

DCR

s
um

Gregor| -

vt docet D. Paulus 1.Cor.15. 12. Reliquaeft ea inter-|. Nemoin
hac vita
27 j : : h ; ; claré & 3- ï
babilior, neminem in hac vita vidiffe Deum , id eft perte diui-|.

claré,& aperté confpexiffe diuinam effentiam , ficud^?^ efe-

: L. g ^ : ciam con-
|beati in czlo confpiciunt. Hoc enim magisadtem

(þcxit.

* n H Er4 .
certé erat ; prefertim cüm idem dicat Ioannes fe; tbf

) Ariani bocp
cótra Arian.c.18.& 2o.hoc etiam loco Arianosabuti 9? |

|

i
T
:

i.

M. ' ;Curhoc lu;

i o i
ä;,xo.u. u

AOCU RUNOUERS UER
g C ii BEU TNenUE UER TAN us

a :;
Jfo(uc:änzïf r
mmai- 156" |
g HhiS (
üj- | :
2 T
* dem
4. m
C EM
! BN
— dl
(— r
^i
yee

M

d nommc[-l' rl'm!

tf
E m

« iy"l[æ BOB'

hn ^ [
..vliwm.;
1 *-*-"x: l
ule.äma.l

[

10 h«
i0 -mumi

,Jï'y i
162 ]ntr

L

: V |
AC .
"a N
Kiml
toteavd,
PUR
znis n
dioncme
qiwon) |
lo ïn'!

- & 4.]
Mu G
i LOAU V

L
I i
qtivum ong f u
Y
MP M HV )

. s s.(:)j
bt f "(1»5 'A"
-*..VJ;C.TJ'"?
gt
d f'."!älï&fnbï
a n i
m Mb
:,L"hüvo* |
A |
EA^
À d i
1 df

l

d 23
P db
dN

o N

,J

ina A d " d T

ao h,

w

| u Wi Q o o L É p2
494 IN.IOAN. CAR. 1. — o 49$
viderant. Hunc enim przter multosalios Ariano-| A itaque enarrare hominibus folü potaitfe. Hoc cniml -
rum errorem fuiffe, vt dicerent (olàm Patrem inui-| jefteffe;n n Parro, cile illi. coniuncti(limà , effe in- *
fibilem effe , Filiá veró vifibilé, conftat ex Chryfoft| — |timum,elfe in eius fecreto confilio; &,vt vno dicam| -
& Auguft in hunclocum. Quod argümentü Paullo .. |verbo, 'eife éuosemw, confübftantialé Patri, quemad-
ante diluimus. Itémque non effe Deum, quianon| — | modü eodem loco Chryfoft. & homil. in hunclocü
videbst Deum 5 Deum enim nemo viditvnquam.| — [14. & Cyrill. lib. 1.c. 22. Auguft. tract. 3. & Marius |
Hoc etiam ex hoc eodem loco refatatur, vsigenres, — Victorinuslib. r. aduerfus Ariü;& Beda, Theophyl|-
qii eff in finu Patris i p[eenarramr.Quo modo enarraui| — |& E.pthym. interpretantur. Nam quia quz in finu
fi non vidit? & Matthé&i 11 27. neme dicitar Patrem| — jnobisfünt, coniun&iffimanobis funt, Íumma con-
nolfe sifi frlius, e2* cui voluerit filiws renelave, Denique iunctio per finum fignificatur.Repofíta, inquit,of hbel —
n lx D.Paulo ad Colos..2.3.in Chrifto dicuntur emmes| — |[pes mea in finn meo Iob. 19. 27. Etin frumilius dormiens) , epifl
;bepm*n' pyaïriæ, e7 faentia Dei a.b[cb'd.iti.fæþu tebátur &| p |z.Reg.12.3. Idem ergo eft etfe s finn PatrisA& effe pud 1oan.i.s.
IEunomiani, aut Macedoniani, qui Spiritum fan&üi Patrem, vt dixit ver. 1. aut quod dicit c.10. 38. Pater inj
Deum elfe ncgabant,conürmabän tqueexhisverbis| — |meef?, e2* egoin Patre.Vnde facilé Arianorum cauillus ,,,,,,;4
| Deum nemo vidit vnqmm,q'uaü Spirituscetiam fancus| —|refutatur, qui preffi hocloco dicebantfinü non na-cauillus z
cxcluderetur, vtindicat Ambros. lib. x. deSpiritu| — |tureconiunctionéfedamorem fignificare, quin RD
fan&o c. 1. Quibus his ille verbis refpondet. Qwomo-| — |terna effe;quz in finu nobisfünt. Nam & Lazarum
Iu Corinh. do Denm non videt, qui fcrntatur etiam alta D& ? Qwmodo| .. |in finu fuitle Abrahz, & Ioanné in cznantis Chriftil-
qeiu. [ pewsenen videt,qoi cognouit, que Dei funtf Quomodo Dctz finum recubuitfe, vc Cyrillus hocloco indicat. Nec x
non videt, quiex Des eff ? Evgo cumwta pofitum fit,quia Des| — |enim amor, fed fümina naturz coniü&tio ad fenfum - : l
nemo vidit vriquam; vidit Ante Spiritus, Utique exceptus ef| — «huiusloci pertinebat, vbinon de reconciliatione,
Spiritus Taper emina igitur efl , qui eff exceptus ex ommlauf. jqueamore fit; fcd.,de fecretorum coníiliorü coníci-] -
Vnigeaitut filius qui ff in [imm Patru , ip[é enarrawit C entia,& communicatione agebatur. Non cít abs re, [ |
nobs.) Tría hic explicanda funt verba, in quibus hu-| " |quód Elias Creté(is in cómentarijs in Greg. Nazian. v
Tiusloci fententia confiftit, vmigenitws, infina Patrs,&| — |orat. 1. de Filioanimaduertit non dixiffe Euangeli- :
20 Jenarranit nobis.Proponitur in Greca RomanaCatena| |ftam, Qui fuit; aut quieratfed o oy, qtsi eff, Whggni-
| . [queftio nomine Chryfolt. ex orat, 4. de incom-| |caretnunquam Filium ; etiam cüm in hunc venitfet)
Cur prils |orehen.Dei natura , cur priüs pofüerit nomen vnij — |mundum;à finu Patris difceffiffe. Eciam tum , cüm |
qäffäcf:fq geniti , deinde filij ? Reípondet ; nomen filjoibus| |diuina confilia hominibus enarrabat,cain finu vi-
geniti, quá; &liis comune effe,nomen veró vnigeniti pmprium; diffe Patris. Quódautem dicit Enarrauit nobss, dubiff |
TAR |ne quis priàs nomen filijlegens communem intel-| |quid intelligat enarraffe?funt qui ad id referát, quod
ligeret filium. Meliàs Hilarius refpondet lib. 6. de| — |proximé przcelfit, Deum nemo vidit vnquam, quaíi di-
Trinit. hoc nomine adoptionem excludi, naturam| — |cat, folus,ülips, qui . Deum vidit, eum hominibus
afferí. Magisrem continet, quod obferuauit' Eu- D declarauit, ipfe docuit Patrem fuum effe; quodante|.-
thymíus , idémque ex Gregorio Nazianz. & Elia|^ [nemo nifi admodum.obfcur&nomïrat , vt Chryfo-
ICretenfi alibi notauimus; nam hoc quidem quod| |ftomushom. 14. & Victorin.lib. r. aduerfus Arium,
i Chryfoftomus adnorat, fübtile videri poteft: Chri-] |Bedain comment. . Alij rcferunt ad ea omnia que
Iftum non eodem modo, quo cxteros homines,vnt- fqpra deverbo , de diuinitate diuini(que c'onülijsï
|genitum dici. Nam ceteros quidem , quod foli ex| — |dicta fu.n.t,., Quod idcirco'kn.;ihi magis placet, quó d
|parentibusnau íint, vnigenitos dici; Chriftumnon| — [fententia fit vberior, & magis loco hzrens, vt initio|
folüm quia folus ex Patre , fed etiam quia fingulari| |huius verfusà nobis probatum eft. Víusautem eft
& ineffabili modo natus eft , vnigenitumappellari.| — |Euangelifta proprio admodum verbo, vr Chryfoft.
|Tlud in eandem fententiam in Catena Chryfott.ad-| — Jadmonuit s£r4ie«o, quod eft res obícuras, & quafi
monuit nomini vnigeniti articulum effe additum ;|. in tenebris latentesin lucem profürö , & pe'n"itusï ï
vt fignificaretur vnigenitus ille non fimilis cateris.| — |explanare. Hocenim ciï? quod afi.tf D. Paulus Hg;
Magis ctiam ad rem pertinet , vti quaeramus ,. qqare E|brzorum r. 1. Mul::fïgfxam,mu(rz(qug modis elim Dewws,
cuhoe |Euangelifta hoc ipfo nom ine vfus fit? Poteracenim loqum.f pftrzb.m in Prephetis ,nowifsime diebws sflis locutws
nomine -l fimpliciter vocare filium , ficut alijs innumerislo-| jeffmebw m filic, id eft clariüs, & apertiüs per oculatum
üviu. Icisvocat. Confilio id fa&um credo, quiadi&urus| |teftem, non perfomnia, non per vifiones, non per
: erat ipfum enarrafle , vnigenitum appellauit, vtno-| ]|enigmata, ficut ante pcr.PrOPhc::tas loquebatur.|
mine ipfo declararet ; bene eum , quead Deumper-| — |Quidautem e&- nobi ? andam. nimis angufté ex- |
tinerent, enarrare potuiffe ; cüm non filiustantüm,| |ponunt , nobis ,Apoüphs » qui nunceanobis tra-
fed filius vnigenitus effet Dei , qui omnem Patris dimus, Nunquam velim fcripturz fententiam ar-
fcientiam haufiffet. Solentenim parentes qui plures| — |&ari. Pateat quàm poteft latiffimé , nec illi vllos
habét liberos, non folüm facultates ; fed etiá fecreta,| — |nifi bene compertosfigamus terminos. Itaque pobis
|ctiamamorem fuum inter ipfos partiri, nec omniaj — |pro omnibus generaliter hominibusaccipio , qui-
fecreta fua omnibus credere; qui vnicum autem ha-| F |bus,quantüm infefuit, Chriftus diuina confilia,qua :
bent filium,vnicé quoque diligun5; omniafuabona| —jadíalutem quidem eorum pertinebant patefecit.
omnia cófilia cum illo cómunicant, vt fupra ver.14. 19. Etboc ef tektimoniun loaunis ) Putant. Cyrillus,
cx Cyrill. Alexádrino adnotabamus. Eo ctiáfpe&tat| — |& Theophyla&. propterea hoc nuncToannis tefti-
quod eum in finu Patris effe dicit, quodfuperuacas| |monium adiungi,quód verfu.15.dixiffet,Ioannes tefli-
ncum hocloco videri poffet, nifi hanc haberet em- menim perliber de ipfo , quafi nunc teftimonium illud
phafim,vt fignificaret Chriftü & quia filius, & quia cxponat;cuius illic mentíonem fecerat;quin Cyrill'
vnigenitus Dei eft, & quiaineius femper finure-| 'adver.8. proprié refert, vt prqbct EuangeliftaIoan-
quiefcit , quafi ex eius pe&tore thc&--fauros*fapientiæ, nem non fuille luccm,fe.þd teftimonium deluce per-
; & fcientiz depromere , omniaDc noffeconfilia,| — hibuiffe. Egoaliud teftimonium effearbitror , qupl l
i ' | | | | B i 4 Euan-

/-.

——

rat;Filium nobis, qui folus Deum viditlet;homini-
bus enarraffe. Nam & Ioannem Baptiftam;qui diui-
narum rerum fcientia plenus cíle credebatur , cius
T fuiffe diícipulum , eámquetanquam vnicum om-
i nium hominum magiftrum agnouiffc. Nec fuerit
, abfurdum altiüs tendere (ententiam , vt ad omnia
| (upcriora,quz de verbi Dei excellentia di&ia fuerant
rcfcratür; idémque quodipfe dixerat Euangelifta,
Baptifte teftimonio confirmet. 9. U ufE
|| Quando mifermnt Indes b lerofolimis facerdotes , e77 Le-
litas,4d eum, vt in:errogaimt enm ,TM quis es $) Quo plüs
uctoritatis, & fidei teftimonium fuum habeat, te-
: : Iftemappellat Ioannem omni exceptione maiorem;
d. —— gpropter cas perfonz circunftanrias, quas verfü. 7.
expofuimus , fcd formam etiam reddiri in legitimo
quodammodo iudicioteftimonij defcribit. "Tefta-
tum cnim effe de Chrifto non fpontenon fcfe inge-
rendo,quod teftem folet reddere fufpe&tum ; fedin-

4 - ilisqui & Ícientiam per fe ipfi, & auctoritatem fum-
: mam haberent, & infuper cius rei gratia à republica
i'mï tadailegati fuiffent.Quazri folet,quid Iudzis caufz fuerit,
-äïtfsn'lithtaxïioþ:em.ad Ioannem legatos miferint, Chry-
| (oft.quidem,& Euthym. exiftimantinuidia id Chri-
fti fcciffe cupientes, vt Ioannes.potiis quàm ille pro
'! Chrifto haberetur. Mceliàs opinor Auguft. fentit,
. . mon odio Chrifti , qui càm nondum inclaruiffet,
| nondum fibi conflaucrat inuidiam ; fed przclata fa-

Etfi valde probabile eftaliqua etiam non in Chri-
jftum , fed in Ioannem inuidiz motos fuiffe iniquo
j — Itantam eius claritudinem animo ferentes,vt ex mo-

- JEuaneclifta confirmet , quod paullo ante if»fc dixe-; À

: terrogatum ; & interrogatum nonà quouis,fedab| -

ma, & opinioneloannis , vtidfacerent, excitatos.|-

do,quo illum interrogauerüt, colligi videtur poffe.

4 antem poptlo , cyag&mntibæg omnibus m cordibus ass de
Iante ,ne forte w[e effet Chriflts , vefDondit loannes dicens
: omnibus,Eco quidem aqua Sxptixf V05 ; Veniet autem [ortior
] —0Qmnpcum non fam dignss foluerecorrigiam calceamentorum
eimeipfe vos baptix abit in Spiritu (antlo, e7* ifni,. Vnde ca
ide Ioanne fufpicio nafci potuerit, differuimus apud
Lucam , & hocloco citatus in Grzca Catena Chry-
j foftomus differit. Videbant hominis fan&itatem,
$o YWidebant exa&um,vt Chriftusveniret,tem pus; abla-
]Genef. 49 tum (ccptrum de tribu Iuda ; quod, donec veniret,
p Iqui mittendus crat,auferri non poterat;Danielis ex-

I Daniel. 9.

ïæz; a. Ipletas hebdomadas.. Cur autem facerdotes, & Le-
Is uitas potius, quàmaliosad Ioannem legatos mife-

fciiat. 2 ..* " :
) " jndicarundau&orcs, Origenes , Chzyfofto.hom. 15.

1 - [Theophyla&us , Euthym. & Apollinarius in Greca
1 Catcna ; & Ammonius Presbyter.. Quzttio de rcli-

Quos poterantàptiorcsad cam rem tractandam le-
garé, quàm qui preerant rcligionibus procurandis

| &legis? Aliam Origencs rationem affert, quód fa-

homines illi ob necceffitudinem aliquam gratos.
: Quid inter facerdotes, & Leuitas inter(t,nemo ncf-
Quid in;IClt-. Omncs ex eadem crant tribu , fed facerdotes cx
facerdotes familia Aaron,Lcuita ex aliis familiiss & facerdotes
1 ät eïgä"as alio initiabantur ritu , maioreque ccremonia; Leui-

te minori:& facerdotes facrificiis peragendis;Lcuite

Quemadmodum Lucas indicat.c.53.15.16. Extffimante|

[Leuitas mitint;facilé per fe quifque coniecturá faciet, &c multi|

1 gione erat , atque adeo de capite religionis Chriflo.|.

! lacerdotes , & Lcuitas homincs peritos Ícripturazü ,|F

cerdotes , & Lcuita cognati effcent Ioannís , qui &|
ipfe ex genere facerdotum erat,& oportebat mittere|

D

C

D

E

|Theophyla&us, & Euthym.monuerunt. Itaquc fiue
-flegatos ipfos, fiue cos à quibus mittuntur, à tota ni-

Jomnia efficiuntgrauiffimam legationem,cóquegra-

-[quafi dicat,cenfeffus eff fc non cffe Chriftum , quinon

[moucret , ipfum effe Chriftum. Significatur etiam
fortafle illum non femel contentumnegauiffe fe effet
diligentiam in remouenda tam przclara à fe opinio-
confeffus efl quia mon faws ego. Chrifius. , cxplicationcm

Ioannem confcflum fuiffe ; quid autem confeflus|

EM C 1OoAN. MALDONATI COMMENT. M

uite adiundi funt, quemadmodum folent primariis
lcgatis alij aliquanto inferiores adiungi, hominces
dodti, prudentes , & graues , qui cos confilio iuuare
poffint: codeti pertinet, quódnon aliunde, quàm
lerofolyma mittuntur , vbi crat omnis rcligionis,
omnis fapjäntic;,omnis auctoritatis domicilium , vt

mirum Iudeorum fynagoega, fiue locum , vnde mit-
tuntur;fiue perfonam Ioannis, ad quam mittantur,

fiue ncgotium cuius caufa mittuntur, confideres,

uiusIoannis de Chrifto teftimonium. Qu e caufa
fuit, vt ea tam accuraté Euangeliftanarraret. —

brzorum more, qui hoc narradonis genere dele-
Cantur. Ácfortaffe non dederant Iudzi facerdori-

25, & 29. Sicergo facerdotibus in hac legatione Le-1

.Ft interrcgarmt eum,tT u qu5 esf) Oratio rccta He-|

Ioannem interrogarent , fed potiüs vtrum ipfe etfet
Chriftus , quod maximé aucbant fcire.. Czterum
quia hislegati verbis Ioannem fortaffis interroga
rüt,dicit Eudgclifta miflos fuiffe cos,vtinterrogarét,
Tw quit esfCur autem non ftatim rogaucrint, an effe
Chrittus,quodcaput erat legationis;fed generaliter,|
p qui es? altu quodam Chryvfoft. in Grzcorum Ca-
tena,& Theophyl, feciife patant; infinuaffe enim fc

[paullatim, & fenfim gencralibus, & quafi ali ten-].
'jdcntibus interrogationibus , nc ca de cauía veniffe
viderétur, vtfcirent, num ipfe effet Chriftus. Quan-|

quam probabilius mihi videtur effe , quod & alij
|magis probauerüt,primam interrogationem fuiffe,
an ipfeeflet Chriftus. Hoc enim ex prima quoque

bus, & Leuitisin mandatis, vt his pracifé verbis.-

o

fos. fuitfe legatos primum interrogare, num cíle

|Chriftus , & fife Chriftum eíle ncgaret, rogarc rur4

Íus quis ergo effet; Euangelifta vnam legationis par-]
tem maxime gencralem pro tota lcgatione (Poiqit.ï
. 20. Et confe[fus e[! , «" non negauit.) Hicbrai(mus eft.

rant; per ncgationem rcpeteze , qua figura maxime

fatta (une z* fene p[o fathum eft mibil.Sic 1. cpiftola.c.r.s.
Deus lux eflev" tencbra in conon funt vlla,. Aliacx Iere-
mia excmpla ver.j. pofuimus. Itaque quód quidam
myfterium aliquod in hac repetitione cffe putant,vt

efle Chriftum ; & non negauit,ad Ioannem. ipfum,
erat(g" non niegatait Íe cum ctle, qui erat; id cít voccm

Quanquam illud quidem ego non negauerim ma-
gnam in hac repetitionc vim eflc. Significatut enim

loannem palam , incunctanter ; diferté , & fine vlla

nem protíusab animis auditorum fuípicionem re-
Chriftum.idem aliisatque aliis verbis iterum,atque
iterum negauifle, Voluitenim Euangelitta Ioannis
ne rcpetitione declarare. Quodautem fcquitur.c

tantüm confeflionis effe arbitror. Dixerat cnim

infcrioribus*templi minifteriis crat deftinati Exod.

|
" !l
: EY

ul -s

Ioannis refponfione colligitur,qui ftatim confeffus|-
cftfe Chriftum nonefle. Sed quia verifimile eft iuf-

Hebrait-
A j : i : mus , vt re-
Solent enim Hebrzi quod per affirmationem dixe-petaur per
! s Alnesationé
p ! ; quod di&ü]
Ioannes delediatur. Sicdixit ver. a. Omnia per zpþm*pcr af&r- —
matuonéemi

ten[effus efl xeferarur ad id, quod ftatim declaratfe n6;
lin defezto clamantem ,. vereor vt fais folidum fitl-

ambiguitate quod res erat confcffum cffc;ita vt om-

pe-
b z

, — " —

(

I

fon
ni

my COXQX

Va ter
t dt u

tinbo, &

) "i

TQut

l Qd nix

l ndan !l
)*'*'*:mlh .

|
!
j

|

| ts
ANUUE,
COD d
W

" 1 yhern !
T **"Wmf
T I
Mitt naian
M z;-.*'fmï
AALIUEI
v
d2 i L ï
'-*--«sïgïïi'»r

, 1N
" MA A l
NI BISIP
NMJH) '*A*üuhu
t ormemim
la A HUR J

^
^
D D
* —-ZHJHL.. W
, " '

*120 Bim i
A MAMAL v V d

nl 1.:, ^ hn
SEPHTHING
*
; u
QU Venlid
Ditus sz:
* 4 U [.!!
QU E
" ^m i

t^Pmam h-iigg
iviMii UMHN'[
|

n queq
Ulls "ï"mfd |
* j s

"^
T
LTET. rhn:g
M la Vlvb
'

& x 4
a !-thul! V-C ,,? l'u.;
I th-l

"i
wra. m at
.Wj Mul -MO
J

T BWidiliti
u .':.AV—A Í

T " !
,'.:C[-..Jïq( m E L .' -
, ; *bï(uf'—f l
"

Atl
mTLPEIM
LIRAMRVA qus g

|
J

m d
wii
n m ul
L0 gl
Qw
[ 1"5-5!
II - I

,,.u,*..'?,«
k) n M I
" C Ui 1
I l

,T QH f
»th
lv -1.423 :x ]"'M R

l
(]

wv i.
j ant/ftl !
"n VUl wj j
CuUVG &"L* l
i j

" T
ii r
« 9U L idlis!t
i V1
i ,

d

i "
H arlafi(:
*Aft NUO[
F

"i NT
PTO MR
nmTvm. l

" eirbnft
1/',,3532'1('.
d
qar n
aM
|
joncm

» eti
AUL

^

.'?iïuslk j

——

|

d

498

77 INSIOAN. CAP. 1

492

fuifetnondixeragidmodbexplicat, — ——
21I, Et snterrogsuerunt -mmqy&d»crge?)Acccp Lo.primo

andi,quód fe pro Chriíto ferret ; alia queruntad ca-
lüniandü diuerticula.S Fctan tíe aliunde anfgm&ppüe
CaPc;c.criminationis-,m 1 faltö.,i?:g-Elia,?n ; (ï.falfö Pro-
hetam effe cófiteatur. Pertentant eius animá fpecie
obiecta glb-riq.w/od dicit Euangelifta intc;-rraoga.ife,ä
Quid erge? non itauaccipiendg.m ; qu'afi h.og 1P(u m &
his ipfis verbis interrogauerint. lam diximus fupe-
riore veríu Hebrzos huiufmodi dire&is narratio-
nibus dele&tari. Sed fenfus eft eos dubios, quid ergo
effz poffet,fi Chriftus non crat,rurfum interrogatle,
numeílerElias — . us ul
Elias e5 t4?) cur. potiàs interrogant an Elias Gt,,
quàm alius aliquis amtiquus prop heta, eac?em tatio
fuit,atque illaquam Matth. c. 16. 14. explicauimus,
cur nonnulli Chriftum Eliam effe putauerüt. Nem-
|pe dixerat Malachias.cap.4.5.ante magnum Domini
aduétum Eliá venturum effe, dc qua re apud. Matth.
C.11.4.difputauimus. Sic Chryfo&,Origen.Cyir;i»lil(us,»
Augu(t. Theophyla&us , & Euthym. & Apollina-
rius in Catena Greca refpondent.Conuenicbat per-

rzter apinioncm refponfq;ö; fpc- deiecti calumni-|

D

C

D*

|enim eos ignoraíTe ipfum efle prophetam , fedícirc

IGregor. hom. 7. & Rupertus interpretantur.Qn

A'rogatum füilfz, non an quilibet propheta cflec; íed

,änïlitvcxpc&ams, quem Deusfe miffurum pton.::.i-—f
ferat Deuter. 18. 15.. Prophetam de gente tua , €7* de fra-
tribus, tuis. ficut me fofcutabit tibi Donunus Deus tnusy ip-
frsm audies, Ydeo Grecé additum articulá; vt Origen?
Chzyfoft. Cyrill. & Theophyla&. adnotarunt. NCCK
voluifle, an ille promiffus, & expectatus effet; in eo
vt.Cyrillus, & Chryfoft. inquiunt, errantes,quod.

rent,càm nó alius, quàm Chriftus ipfe co loco pro-
mitteretur, & iam reíponderat Ioannes fe Chriftum
non effe. Alij putant interrogaffean cffet propheta
non quilibct, fed aliquis ex prifcis illis, qualé Chri-
ftum quidam cíffe putabár, fiue Eliam , fiue Ieremi,
fiuealium ex prophetis Matth. 16. 4. Multo mihi
videtur probabilius, vt generalis fit interrogatio, ani
propheta fit,id eftan à Dco miísus,vt propheu fun-
gatur officio , an propheticum fpiritum , & aucto-
ritatem habeats quemadmodum Augulft. tra&. 4

l

-

Chriltus cum non prophetam modo,fcd maximuni

promitfut illum prophetam à Chritto diftingue- -

I

9 : 1 :
Quon cdo:
O (e prephes

crgo modo negat fe prophetam eíse? prefertim càm ? 1426
^ La o w * : OÀnbet.

Acx a d us o ER A d o

FU, VR HH SOCHERER UR OIPRONL

ssts ia a. ia Mb i ii n m t Em m m

H
i
l

Íone fimilitudo;vterque & Elias, & Ioannes infoli-| ctiam omnium prophetarum císe dixerit Luc. 7.18.
tudinexemota à coetibus hominá veríatus; vterque| — |& iphusparer plenus S pirit' fan&i dixerit, E&re puer
tenuiffimo vías victu; vterque villofo habitu; vter-| . |prephbeta thtf vocabere fl uc.1.76. Quj aut dc Ccr-
que adponitétiam homines hortatus ; vterqüepari| — jtoaliquo propheta;autgeneraliüàs dc vno quouis cx :
libertate in vitia hominum inue&us. Qugomnia |numero prifcorum facerdores interrogafse dicunt; :
pluribusapud Mattheum verbis differuimus.cap.r.| — |facilé refpondent veré fe Ioannem prophetam efse
/|a. At veró quomodo credebant Eliam effe poflequi! — |negauifse codem nimirum , quo rogatus erat fenfu.
totante (xculis fueratFacilis re fponfio,fciebátnon| — [Nobis vero , qui an generalitcr prophetaautanti-
effe mortuum,fed ignco fablatum curru. 4.Reg.2.11.|.— |quus, aut nouus efsef interrogatum fuifse díximus,
Ét vt mortuum efífe crederent , fciebantDeum, qui| — Jadhachzret quxftio. Et Auguft. quidem, & Gre-
(c eum ante füum aduentum mitfurum promiferat| — |goriusciusauctores fententiz itarcípondent, quafi
fufcitarc eum p'oþifc. Itaque verifimile non eft,quod| D |Ioannes ideo fe prophetá efsc negauerit, quia pluf-
interpretes quidsm dicunt, hanc de Ioaune opinio-| |quam propheta erat, quemadmodum de illo dixit
nemex co errore natá, qui vulgo interIudeos ver-| — | Chriftus Matth.r.9.. 5ed 464 exifts viderefpropbetam?
fabatur ; animas hominumex vno inaliud migrare| — etam dzeo voboe , 77 plefquam propleram. Erat qnidem
Error Py- ïc:orpus auctore Pythagora. Narn vtita nonnulliin-| |Ioannes piu(th.mm ProPhem , Vt tcftatar ;i*zrläuss
thagorzo- ter eos hereticifenferint, hoc loco opus non erat|— |fed nemo mihi facilé perfuaferit eo fenfuüloannem
imabus. CO Vtierrore,cüm mortuus non eílet Elias. (e prophetam effz negauitie, vrplu(3uam prophe-
E:ä'xit, n [am.) Vulgaris queftio quomodoíe| — |tam effc fignificarer. Satisenim appatet eum fefe de-].
IoannesEliam effe neget , càóm eum Chriftus Eliam| — |primere, & extenuare voluilfc; & iita quidem ratio-
fuiffe dixerit Matth.rr.4.&c 17.12,Ex Luca.c.r.17.faci-! — |ne non vtique extenuaflet, fcd tam (ingulati felau-
l'l& foluitur, Ipfe, inquitangelus , precedet ante um — |daffet elogio , quàm illum Chriítus laudauit , cüm
35 [Diritu, 7* virtitte Elie.Chrift" ergo dixit eumEliam| F plufquam prophetàá effe Aixit. Rupertus mihi vidc-
! -v!c(ï'c,quiä fpirita,quia virtute,quia officio Eliasera:| — |tur optimé omnium nodum foluere , Ioanucm vir-
Ioánes veró Eliam fe effe negat,quiare ipfanonerat| — |tute quidem,& gratia proPhcmm füiffc;oflicio non
Elias. Sic Auguft.hoc loco,tra&. 4.& Greg. hom.7.| — fuilfe.Propherarum enim offierum fuit , vt Raüperti vrar
in Euangelia. At cur faltem hocipfum non confite-| |verbis , verbum Domiut, attequam caro freret, carnew af-|
batur , quoddeipío poftea Chriftus affirmauit, fe| — |fuwmpturtsefe verbis pre(enare , fatlis fprefigurare , quam
[piritu, & officio Eliam effe? Fecit modefté, vt Ori-| |prophetici ofücij diHänitioncm efTe dicit. Ioannes |
genes monuit;erat enim id ipfum admodum hono-| |veró id non faciebat.. Adde Ioannem nihil futuri :
Bürisuc ilonis Elias non e(fer., tamen Elie p erfo-| przdixiffe,necadidà Deo mitfum fuilfe, quod pro- :
.|nam getere;quare ipfumnegare decuitfe Eliam effej; — |prié prophetarum officium eft, Hoc ergo (enfa ne- |
Chtiítum affirmare. Et ille negauit, & ille affirmauit|.. gauit fe prophetai cffe. Eius veró pater prophctam
(alua veritate,fenfíu diuerfo: datámq; nobisab vtro-| F futurum dixerat , quia & virtute propheta erat ; &
Iqueeft przclarum documétum, àloanne modeitic,| — jaliqua officij prophetici fun&urus parte.. Solcbant
à Chriíto caritatis. Nam & modeítie cft , quatenus| * prophetcà Deo mitti, & ille3 Dco imifsus cft. Sole-! |
|patiatur interprerationibus adiuta veritas,omnem à| |bant prophete populum docere , reprehendere, ad
telaudem remouere;& caritàtisquatenus cadem fe-| | poenitentiam adhortari; ad Deuni conuertere ; qoae
rat, laudare alios. ! | lomniaIoannes ïgit cumulati(imé, Quare Zacha-
Propheta es ti» ? non fum.) Difputant interpretes;| |riasnon dixit, E? r» puer propheta tl ww!»cfä'fï !
]quo fenfu interrogatus loannes faerit , an propheta prophetabis enim que futura func : fed praibss enim. "
leffet, Chryfoft.homil.15. Cyrill.Theophyl.Euthym.| — |ante faciem Dommiparareviseimt. 000 |
l& Apollinarius in Grzca Catena exiftimant inter-| 23 Ego vox clamantis in deferto-) Fatigatus à Iudeorü
i | | | " depatis ii
E

*

|riofiffimi..

Mudxis miffi fueranc,fuifse facerdotes;atque Leuitas;

omnes, cu—?quqüiOncm non alij, quàrn Phariíei proponere po-

itraditionum pleni erant, banc eti

$00

GX WXEDONATI COMNWENT—

$or

— ÁMÀ —

legatis in*terrogationibus [oannes rcfpondctz quis
fit Nam ante non quis cífct , fed quis non effer,de-
clarauerat fecutus eorum interrogationes. Ita veró
refpondet, vt ex multis titulis,quos fibi veré poterat
attribucte, eum folum rribuat, qui humillimus vi-
debatur. Poterat fe do&torem,poterat indicem,po-

pellare. Solàm agpclläï vocem , quafi fonumsquafi
acrem, rem viliflimam omnib? illis, quibus fe lega-
ti oznare volucrant titulis opponens , Chrifti , Elie,
prophetg. Cetcrum quodad fententiamattinet,lo-
cam hünctotum apud Matth.c.5.5.explicauimus..
24.Et qui mi[os fuerat erant ex Pharifa5.) De Phatifeis
qui, qualéfue homines efsent, diximus apud Matth.
c.3.7. Dixcrat Euágclifta ver.19. eos,qui ad Ioanné à

dicit nuncfuifse Pharifeos. Nempe nec omnes fa-
ccrdotes, & Leuitz Pharifzi erant ; nec omnces Plia-
rifxi Leuitz, vel (acerdotes. Sacerdos; & Leuita tri-
bus fimul, & officij: Phari(eus fc&z nomen erat.
It.'aquc exomni tribu, exomni officio, ex omni ho.
minum conditione quicunque eam do&trinam;quá
P hatifzi fe&tabantur, magis probabat, Pharifzus
erat. ?x;er—itur quare Euangelifta eos nüc Pharifzos

lonarum dignitate. Phatifzumautem efse, non di-

A fent. Quaratione fequentis ctiam verfus fententia

teracprzconem , porerat precurforem Chrifti ap-|

fuifse dixerir, cüm ante non dixifset? Curantenon|
' |dixerit, in promptu ratio. Agebatur illic dc fola per-

2uitas,(ed hzrefis potiüs erat ; itaque nihil attinebat
declarare ecïqui mifsi fiierant fuifse Pharifeos.Nüc

gam maximé Phariízi
profitebantur ; idco dixit fuifse !
nimé dubium, voluiísc Euágeliftam indicare prop-
terca cos interrogaffe loannem, cur baptizaret,cüm
neque Chrittus, ncquc Elias , neque propheta effet,
quia Pharifzi erant, quafialij, quàm Pharifzi inter-
rogaturi non fuiffent. Sed huius ipfius rei quaritur
caufa, quare Pharifzi potitis quàm alij hanc Ioanni
quzftionem obieccrint, Origenes, Cyrillus & Bed
inuidie morbum no:ari putant, quo tnaximé Pha-
rifei laborabant, quafi Joanni tantam gloriam, tan-
tam baptizandi dignitatem inuiderenr. Quod magist
proprium Pharifeorum , quàm aliorum Iudcorum
effct.Itaque boc illos non eorum,à quibus mifli fuc-
rant ; fedfuo priuatim nomine interrogatfe. Chry-
foftomus, &"*Theo phyla&; queftionis calliditatem
indicari. Miffos enim lcgatos illos hacpotifsimüm
dc cauía ad Ioantiem fuifse, vt intelligerentiquaau-
Goritate baptizaret ; fed quia Pharilei , id cft vafri
homines,& altuti erant,non continuo interrogafse,
qua poteftate baptizaret ; fed primüm num efset
Chriftus,deinde nü Elias, poftremo num propheta,
vtobiecto fplendore glorigad confitendum aliquid
de fe magnum, & precellens clicerent, vnde cíus ac-

laucem agebatur de fola do&rina, & de doctrina, quz
in traditionibus verfabaturz,q

E trans lordanem , aut vltra Jordanem,non a fignifi-

||thabara, & in tribu Beniamin , & vltra lordancm
efse poterat. Immo propterea vltra lerdinem erat;|

cufandi occafionem arriperent; & quafi per cuni-|.

L culosquofdam in eius fübirent animum. Euthym.|g
"ääï*;fi"w!curioütati tribuit, quafrtam curiofam,;fubtilémque?

curiofifsimi.Placet mihi quod fcribit Ammonius in
Catena citatus Greca vero fimile cfse Pharifeos, qui
lgm inter alias ha-
buiíse traditionem, nemini vt baptizare liceret, nifi
Chrifto , ant prophetis ; ideóque dixifse Euangeli-|
ftam eos fuifsc Pharifgos, vt caufam tacité redderet,|

lquamobrem cam de baptifmo quzftionem obiecif-|

taerint, qui, vt funt heretici omnes; homines crant|

4- lï)a*ptifmi üxfcipiendi ; illi traiiciendi fluminis cauf

Bdessssetene d

fatis patet. Verfus autem 26. apud Matth. à nobis ex-
plicatus eft. c. 5. 11 & verfus. 27. fupra in hocipfo
Capite ver. 15. 2 ETO
28. "Hacin Betbania fatla (unt.)Nota hocloco que-
ftio, num Bethania, an Bethabara legédum fit. Nam
|Latini quidem codices omnes Bethaniá legüt; Con-
Ifentiunt Syriaci, quos habemus omnces, & Greci

Lyranus. Si quis vero illisobijciat Berhaniam non

p iuxta lordanem, fed long? ab illo,& quidem in mó-
tibus fitam effe quindecim tantàm ftadijs ab Ierofo-]

lymis, vt Mar. 1. 1. & alijs locis fepe docuimus;hüc

multi,etiam Vaticenus; quam le&tionem Latini etiáj
enarratores fequi folent,Beda, Alcuinus, Strabus,| —

&io huius
loci.

Iordanis fuiffe; refpondent duas fuiffe Bethanias:al-
tcram eam de qua modó diximus patriam Lazari;at-

nem, de qua hicloquatur Euangelifta , cüius ab al-

autem lecum de quo loquitur Euangclifta adripam| -

quefororum eius Ioann.1a. r. alteram prope Iorda-|.

cuntilli quidem , at non probant. Alij recentiores

vocat, ponítque vltra lordancm. Origen. Chryfoit.

gunt, & inter Latinos Hieron. in locis;Hebraicis.

tera diftinguendz caufa addidiffe vltralordané, Di-|

Epiphan. har. $1. Theophyl. Euthym. Bethabara lc-|
Quod do&iffimus quifque magis probat.Nam Iud.|.

gitur Bethbera : que eadem videtur effe , atque ca,

naan terram ingrederetur lordanem traiecerit. 1
enim nomen ipfum fignificare rmay ma3domü
fitus.Ideo Ioannem iuxta eum baptizaffe locü, quód
ad traiiciendum Iordané locus effet aþms , & multi
vtrinque homines cius caufa rei có confluerent. 1n.
Bac falebra multos etiam viros fingulariter doctes

Iordanetm fit in tcrmipfa Chanaan inq; polffeffione
tribus Beniamin , quam- dubium non fit non tendi
ivitra Iordanem. Hunc nodum nos faci:

piosé probauimus , cxiftimamus banc phrafim,

|care loca, que habitantibus in Chanaan ; fedca;que

Iordanem traiicerent, vltra Iordanem erant. Ita Be-

iquia in ea erat tribu. Quam autem ob rem Euange-

uerfas auctores caufas reddunt. Cyrillus hiftorica

|7. 24. Vrbis ad aquasIordanis fita nomen fimile le-].

herere video, quódBethabara non vlta; íed citta| .-

€ fol-

uimus, qui,vt apud Matthzum cap. 4.1. co-]

|venientibus ab Zgypto olim Hebrzis ante quam|

liftalocum , vbi hzcgetta fuerint, dcü?naucric » di-|

ldiligentia, ac fide fa&um putar.. Hiftorici enim effej-
lloca , quibus res fa&te fünt memorabiles , adnotare;|

fa&taex Iofepho. lib.17. antiq. c. xo.conie&turà pro-|
C bant,cam enifcffe regionem quam Bataneam ille

quz paululum immutato nomine dicitur Betharabal
lofue.18.22. vibs tribus Beniamin; inde, vtdo&til
putant, dicta, quód ea populus Hebrzorum vt Cha-

i

"iriüs harere in auditorum snimis. Chryfoftomu
. |veró Theophyl. & Euthym. vt Baptiftcin dicendo
de Chrifto teftimonio libettas iniclligeretur , qui
non domi , non in angulo , non in alio obícuro, &
:folo loco;fed palam;ac páblicé in loco celeberrimo,
atque frequentiffimo , quo turmatim hominces hii

latque defcribere; id & hiftlorie fidem augere , & al;*

oncurrebant , pfæ'danim de Chriflo teftimonium
perhibuir. Alia ctiam abaliis peioribus licet aucto-
Iribus caufa mco iudicio melior affertur.. Vt indica-

^

rct

p"

*

—

Duplex le-|-

L Bethania

s

H

1. Detha-! |
ara. —

4
; ;
H

P

"g
m
piul
ert)
AC
loc.

| uid loá- |
!&hic &t

æ[ï[f[mi' Cmt
?Qmo | niis
"
t
u
"m

fupcag

fnon Inttrt

| giew
1. t ii

kedfe.
equt
l Ch
t dis i
Xïmüm
Xï&qmgä
ts
RUT
ps l
320: W
fuifr
f;dumä
/Quoc
v

a ari
n
LA
Ti
ataga]
'
".
UT at.
VWl
:x-(f&sa&xï-
at D
" J
U t
ldu
Datanan
I "3 *
11 Chnj o
L À
Jethabrri
* ' ,
sHehu
Lab
A M
m " r Í |
atl
tUt
eeelalosl !
Atl
& w --0, 'I
n |
a M
Ed
7 Gu u
f r
Mi!lr -'!; f"v.ä
P :0&»;7«0 ,
14

,
g, nudt

I P LM!"*' !
u
P iadd E

3' I;.(
Uenu

: g" Q
JJH)mJï'I '
^

Tl

!

as

1 Joratn
3533;'2&'52 fl
d
Wi atl fh'
u liork
w':nimdfc

': f i
1 M
MP
:Cl*") !

, /güao'

Merit.

k j -
Quid loi-
nes hic
'Vprætcrmi-

. |Id conftatex ver.5j. vbi fimiliter dicit,«/rera die,id cit

502.

IN IOAN.

CAPRI LA 24 $03

Xfc—tw Eumgcliïïa, teítimonij Ioannis ; eorümque om-

nium,que dixiffet, quàm plurimos faiffe teftes: ncc
enim in folo,fedin frequentiffimo hominibus loco :
accidif[z.Ex aliis Euangeliftis intelligimus;quid hoc
loco foannes prætcrmiferit,-.baptiün üm ,ieiunium;

erat, vt quibufcunque poffet non fufpedtis teftimo-
niis Chrifti probaret diuinitatem : & quafi dumal-
tis ad diuina contendit, humana füblimis preter-

baaliquem baptizari , humanum ieiunare , huma-
num à Diabolo tentari;& ab eo huc illuc citcumdu-
ci;'hxcIoannes prætcrmiüt.Contta ex Ioanue difci-

conftans illud , fzpéque répetitum DBaptifte tcfti-
monium. m d m o

deorum refponfum, quod fupra pofitum ett , dedit;
definité enim,non infinité fütnitür j zzaupiov , po-
ftero die, vt nonnulli etiam antiqui. codices legunt.

j

|pofiridie huius diei de qua nuncagit, & fecundaab

1lex aliis tribus Euangeliftis pcrfþicumü eít. Chri-

ca; in qua Iudgorum legationem Ioannes audiuerat,
vt Ammonius in Greca Catena interpretatüur 5 &
ex c. 2. , vbi non iam dicit,altera die, fcd die tertiasfci-

tiftam à legatis Iudeorum interrogatum preclarum
de Chrifto teftimonium reddidiffe.Secundo;de quo

Cana Galileg infigni miraculo diuinitatem fuam
declaraffe.c.2. .. Ex quo colligitur hec omnia; qu
hifce quattuor diebus facta commemorantur , mul-
tis poft Chrifti baptifmum diebus accidiffe. Nam

(tum ftatim poft baptifmurn in defertum feceffiffe,
& quadragintaillic ieiunum egiffe diebus. Quod
totum , vtminimum , tempus inter baptifmum;
& hos quattuor interceffit dies.. Aliquanto ctiam
plüs. Iam enim predicare coeperat, cüm difcipu-

fuiffe perhibentur. cap. 272. quamuis Apoftoli non-
dum vocati effent , vtapparet ex hoc cap. ver. 39.

iQuo ergo modo Ioannes dixit fapra ver. 27. !pfe eff;|
qui poft me venturus e[]?: Sienim iam bapti»zatus etat|

iam vtique venerat. Refpondeo nondum veniffe,

ventarum el,antcquam Chrittus baptizaretur , Ioáu-

diem qua Chriftus baptizatus cít;effe putant.Neque
Chryfofto. Euthym. & Theophyla&i fententiam

& tehtationem Chrifti. Dum totus nimirum ineo!-

uolat. Humanurm eracà Ioanne , ficut vnum de tut-|

mus,quid ab aliis pretermiffum,Iudzorum legatio,|

.19. vfltera die.) Poftridie eius diei, quo legatisIu-|

licet à legatione. Itaque narrat hoc loco Ioannes|
que quattuor continuis diebus gefta funt, quibus
Chrifti diuinitas declaratur. Primó die Ioanné Bap- |

nuneagitur;aliud etiam clarius teftimonium dixitle |
inon interrogatum. Tertio idem confirmafle;expli-.

cafféque ver. 355. Quarto ipfum Chriftam fa&toin|

|cia;qua agnis plerüque conftabát; agnus enim vnus
mane,;alter vefperi quotidie immolabatur Exod. 29.

los nonnullos collegiffet , qui cum eo in ntiptiis|

quia etfi baptizatus erat,nondum fe tamen quis effet|
baptizando , & miraculafaciendo declarauerat. Ma-
ior quzftio, quodalij Euangelifte hec verba, Pof? me|

nem dixiíse narrent Matth.c.5. 1. Mar. 1. 8. Luc.346.|
Facilis folutio aut bis id , vcl etiam fepiusIoannem]
dixifse , primàüm communiter omnibus , qui ad|
baptifimum confluebant; deindelegatis Iudgorum.|
Sicut, Ecce 4gmw Dei , bis eum dixifseex hocloco; &|
ex vcr.36.manifeftum eft.Itaque Otigenis, & Optati|.
Mileuitani lib. 4. contra Parmen. fententia probari|
non poteft, quihanc diem de qua liic Ioarines agit;|

fcquor,qui ad hunc modum interpretantur , poftri-|
die eius diei , quo Chriftus rediit à deferto. Nam
igrætcrquam quód, vt módó diccbamus ; iam'diíci-l.-

A pulos habebat, quos diuerfis diebus collcgiffe con-|.
ftat,quomodo poftridie eius dici intelligi poteft, dcj

quo nullaante mentio facta era? :
F'idit loannes lefum, venientem ad fe.) Grzce x eret
videt , quemadmodum nonnulli etiam Latini co-
dices legunt, éftque tpealisdrepov, quia magis ex-

certum. Nec enim vt Origen. exiltimat , ad bap-
tifmum veniebat,càm , vt paullo ante probauimus,

phyl. & Euthym. hac ipfa de caufa venifle putant, vt
Ioannes de illo teftimonium hoc diceret; ne, qui
eum ante baptizari viderant , quafi peccatorem
baptizatum crederent. Probabilis conicctura;nulla
prafertim fe oftendente probabiliorc.
Et Aityecce Agnua Dei ,ecce qui tollut peccata erundi.)dictio
Ecte hoc loco non folàm 44xlizsy , demonftratiuam;

miffionem peccatorum per Chriftum faciendà bap-

quiddam eft,quàm quod Chryioft.& Theoph;l.ob

|fernarünt;alludere ad defiderium eorum, qui Chri-
ftà videre,& cognofcere cupiebantIoannis excitatij
Matth.3.11.

tcftimonio;qui lzpeiam dixerat, Peff e venturus e[f
qui fortior meeff cuius non fum dignus [oluere corrigiam cal-
ceameti,ipfe vos baptiZabit m Spiritu [anélo,eg* igni.Comafi
dicat;/Ecce eum,quem tantopere vidcre cupitis.Cur
autem Ioannes Chriftum àgnum potiüs , quàm alio
quo nomine vocauerit, tres veteres au étores ratio-

Q?* quaft agns coram tondente [e obmute[cet, Ex lerem. ni.
19.Et ego quafi agnus man[uctus,qui portatur ad. vithimam.
Iuliüs Firmicus in lib-de errorib" profan.rclig.c.18.
Chryfoft. Cyrill. Theophyl. & Euthym. hoc loco,&
Elias Cretens. in comment. in orat. 4. de Theoloy.
Gregor.Naz.Secunda, vt refpiceret ad vetera facrifi:

38.& Numer.28.1.3.Sic Origen.idemá; Cyrill. & Eu-
thym, Tertia,quód innocentia Chriftus, & fimpli-

guft.Sic Petrus.r.epift.c.r.19. Pretrefo [angume quaft aqni

12.11.& 16 & I4.1.4:10.& 153.0€ 17.14. &6 19,7. 9.X
21.9.14.22,23:27, & 22.1.3.14.Habet vocabula quedatm

Chriftum perfectum corpus non habuifle;nó enim

mus obtulit. Aut Dei,id cft diuinü propter diuinita-
tem quein ipfo erat. Quafi dicat Ioáncs, Ecce agnus
ficabatur lege;fedceleftis;atque diuinus. Alij agnum
Dei,id eft qui Deo offertur;interpretátur. Illud pri-
mur probabiliffimum.Beneautem à quibufdam ex
kChryfoR.hcm.i7.*notatum cft Euangeliftam n6 di-

preífam fententiam ante oculos ponit. Quam au-|. —
rem ob rem Chriftus nuncad Ioannem venerit, 1n-j.-

multis ante diebus baptizatus effet. Chryfoft. Theo-| p

|fed etiam avagoprlienv relatiuam quandá vim habere|
imihi videtur,quafidicat Ioànes,Ego, vt vobis tcfta-
tus füm,nó remittebam vobis peccata, fed vos in re-]

tizabam;Ecce hic eft,qui tollit peccata mondt. Hoc plus|

-

Luc 3.16.

Cur agnmü
Chriftum
vocauerit
loannes.

nesreddunt. Prima eft , vtad veteres alluderet pro- |
D |phetias 1(2i.53.7. A &t.8.32. Jient ouis ad occifione ducctnr ,

citateagnum referret, vt tra&..in Ioà. 4. indicat Àu-].

immaculati Chrifli edemptos nos efle dicit.Proprium|
inter Euangeliftas Ioanni eft, vt Chriftum agnü ap-|.
pellet. Apocal. $. 6. 8.12.13.8&€ 6.1.16.& 7.9.10.1427.&|.

Ioannes,quibus delectatur. Inepte veró Heraclcon;|
vt Origen. tomoin Ioan; 9. refert, hinccolligebat|:

arictem ? fedagnum gppel-latü ,qui in'grcgc. impcr-|
p ffe&àü quiddam eft.Dei autéagnum appellauit , quia
'là Deooblatus eft,vt Theophyl.&Euthym.obfervàt; |-
(icat vocamus facrificiá Abrahami , quad Abraha-

non iairi terrenüs,qualis ille erat, qui in veterifacri-| -

—

xiffe , quitollet, fed qw telt peccata mundi prefent
| víum

PNC

$04

JOAN. MALDONATI COMMENT.

$05

Contfa iu-
ftitiam im-
putatiuam,
& iuftifica-

Ysü töpore,Vt nóactu,

- lturalem virtuté exprimendam accommodatiffimo.
Non dixit, qui remittit , qui tegit,fed qwi toDir peccata|

tionem Lc-|ta msidr, aut vt Greci codices,& multi Latini legunt

cit, vt fignificemüs natura quidem fua omnitempo-
re,omniloco, omnem materiam , nifi quid obítet,
calefacere.Vfüus autem eft loaunes verbo ad eam na-

mundi,id cít qui penitus aufert, qui penitus delet, vt
Theophyla&us animaduertit.. Etenim ifta non im-
putatio,quam noftra memoria Lutherani, & Calui-
niani fipxere,nondü nata erat.Qod auté dicit Pecca-

(cd vim naturalé fignificaret. A
Sicut non dicimus ignis calefaciet , ledignts calefa-|

iSupra ver.
3*

|

|reticorum. peccatismidihanc vim habet,vtidem Theophyl. Eu-

- |lent enim Hebrzi,vt re&é Lyranus monuit, fingu-
lari numero totam rei naturam , & ingétem copiam|

(

Inius Prefbyter grauis fané auctor,& crudit? in Gre-

JAba huius verfus fu ïm funt explicata ver. 16.

j& auditione hominum motum , ícd diuino prorfus

Imibi daxit , Super quem videres fpiritum de[ceadentem , e
manengem fuper enmybic ef ,qui baptiTatin Spiritn fanébo.|
Hoc ipíum àDeo fibi datum fignum fe vidiffe dicit,|

jquid videret , fed exijs, quz dixcerat, intelligitur,
ncmpe Spiritum fan&dum poft baptifmum fuper
|Chriftum defcendentem, vt Cyrillus interpretatur.

thym. & , vt videtur Chryfoft.viderunt,vt hác agnü
legalibus oppona,t.l!li enimuero Iudaici tautüm po-
puli,ac ne ilius quidem vere , fed fola figura peccata
tollebant;ifte & veré,& totius mundi peccata tollit.
Solet Ioannes populo Iudaico per antithefim mun-
dum opponere;vt füpra ver.9.& infra c.5.17.& 4.42.
& 6.33. 51. & repiftola c.2. 2. Eodem Theophylactus
pertinere putat,quàd non plurali, Íed fingulari dicit

enificet , non ad fignificandum originale peccatum,

vt Beda in Catena D. Thom. & Strabus putant. So-

fignificare. Fenit, inquitmnfca grawijsima Exod.8. 24.
hoc eft magna multitudo mufcarum,aut omne muí-
carum genus,vt eodem loco ver. a1. declaratut.
.30. Hic eff dequo dixi , pofl sie venit vir.) Ammo-

ca Catenain nomine vir emphafim effe pucat dupli-
cem , aut vt fignificetur humana Chrifti generatio,
aut triginta annorum ztas expleta, quz proprie viri-
lis dicitur. Potius Hebraifmum etle credo ; quo vir
t'M, pro quodam ponitur, tanquam diceret , Poft
me véturus eft quidam alius maior me. R eliquaver-

3. Et ego nefciebam eum,) T otus hic locusvíque
ad ver. 34. apud Matth. c. 3. 14. 1j. 17. tracta-
tus, & cxplanatus à nobis eft ; illa inprimis quaftio
quomodoloannes ante Chriftum potueritignora-
rc. Hicillud tantàm exponendum, quare hoc Ioan-
nes dicat; poterat enim tacere quantumuis verum
eflet. Vera mihi videtur Origenis in Catena Graca
citati Chryfoftomi homilia 16. Theophylaái , &
Euthymij in comment. coniectura; propterea hoc
Ioannem adiecifle,ne quis fufpicari poflet cognitio-
ni , aut familiaritati , & eratiz datum elfe, quód tam
przclarum deillodedifletteftimonium. — —

filins Dei. ) Eodem hocfpcctat, quo id, quod paullo
ante dicebamus, vt omnem amoucat fufpicionem
gratiz. Nec enim fponte fua, fed iuffum à Dco tefti-
monium de illo perbibuitfe. Neque fama tantüm,

tcftimonio;Qr mifit , inquit , ee bafn'(a-rc in «qua yille

& non humanz gratie , fed diuinz obíecutum vo-

[tione quidcm filij Dei erác, vt Cyrillus areumétatur.

numero peccatum munds , vt genus omne peccatorü,| -
aut quidquid eft in niubdo peccati per cum tolli fi-

]inuenio.Nam quód Alcuinus apud D. Thom. inter-

34. Etegovidi , €y* teflimonium perbibui , quia bic eít -

luntati, quod viderat , teftatum effe. Non declarat

cófilio ad Ioánis confpe&tü quafi animi caufa obám-

Quaruntautem Chryfoft. T heophylact. & Euthym.
vbinam Ioannes hoc de Chrifto teftimonium per-
hibuerit, qubd effet filius Dei,quod fe ante perhibu.
ilfe dicit. Nam fupra quidem nó filium, fedagnum;
ied virum appellatfe. Refpondent, id fcriptum non
efle,fed ficutalia multa, & à Ioanne ,&b alijs Euan-

attinet ; perinde eft; quodfc ciufmodi teftimonium

habcremus.Filium autem Dci nó adoptione,fed na.
tura Chriftü appellaffe manifettü cft.Voluit enim co
titulo non folàm fibifed omnibus &alijs prophetis.
omnibus alijs hominib" anteponere Quéadmodum
hi in regio comitatu dicas, Ecce ille cft Rex(digito in

geliftis pretermiffum. Quódad teftimonij veritaté,|

Ioannes, Euagelifta coómemorante,;perhibuiffe dicit)|
atque fiipfum,quodperhibuit,teftimonium ícriptü|

Filiuc Dei
Chriftus..-
natura, nó
adoptone,

media turba Rege oftendés)haud dubié indicas alios?
nó cffe Reges.Joannes autcm,& alij prophete adop-

ergo Chriftus plàs vtique quàmadoptione, Quid
plus quàm adoptio eft;nifi natura?Eó pertinet,quód

35« "tltera die iterum flabat loanmes,Cz ex difapulu eis
dno. G. ii ésraspiov, poftero dic,vtfupra ver. 29. ideft

Chriftum intuitus dixcrat , Ecce agnia Dei ,eccequi tel-
lit peccata mundi ; & (ccunda dic poft Iudzorum lcga-
tionem.Hoc enim eft rertium;vt ait Ammoniuslo-
annis de Chrifto tcftimonium ex ijs quidem certéj|
quz ab hoc Euangelifta fcripra funt.Quam vim hoc
loco habeat verbum ft&di , apud ncminem notatum

pretatur ftetiffe loánem ; Chriftum veró ambulaffe,
quia venentt Cbriffo ce[fora fletit lex , quod & Strab" cft

addito articulo Greco 6 géc, dixit, vt Cyrill.adnotauit.

poftridie eius diei, quo Ioannes venientemad fc]

|

imitatus, & hodie in ore verfatur omnium, pulchra|
quidem cftallegoria , fcdallegoria, quam affirmarc]
non poffumusaut Daptiflz , aut Euágclifte in men-
tem veniffe.Similis illa Bede; vnde in gloffam;quam
vocant interlinearem, tranflata cft, fteüiffe Ioannem
m culpune perfettiong.. Quidcnim de Chrifto ambu-
lante dicent, an ipfe nondum ad culme perfeio-
nis venerat , quiaambulabat? Magis acceditadfen-
fum;quodLyranus ait;ftetiffe;id cft paratum fuillead
exercendum officium. Cómunis enim hac ratio cft|
paratü fuiffe cum femper Ioanncsad exercédum of-
ficium paratus fuerit.Et tamé apparet hocloco Euá-
gcliftam aliquid proprium eips temporis fignificarc
voluiffe. Meliàs Chryfoft, Thcophylact. & Euthym.
indicant ftetiffe Ioáncm, Chriftum ambulafse, quia|
non cóuenicbat, vt Ioannes quareret C hriftum, nc
fuá de illo fufpc&tü redderet teftimoniü. Credo cgo
hanc vim habere,vt fignificet Ioannem cóftitifse, vt
Chriftü quafi animo,oculííq; dcfixus intueretur ; €p
ex verbi fequentis explicatione magis intelligetur.

lantem oculis , vt Theophyladtus interpreiatur.. Itaj

dus, quafi ftupore defixus. Chriftum veré ambulafse
certum cft;cum id proprié verbafignificent. Quo
verfusambulauerit, incertum. Chryf. Theophyladt.
& Euthym.vidcntur cxiflimare adloannem venifse|
At id Euágelifta vtique dixifsetficut ver.29. dixcr.atj
V'idit Ieannes lefusn venientem ad fe. Yaque verifimiliu

leffe arbitror, autalio quó tetédifse Chriftum, autcoj -

36. Et refficiens lum ambulantem.) x9j ip ag
qi ined arepiradlévri , & conicctis in Cbriftum ambu-].

hinc spparet,quomodo ftetcrit, quafi admirabun-]:

bulafse, vt iterü de fe lo&nes tcftimoniti perhiberet.

Ecre

i
"at

gt
| ä ädeïf:.
/ue iC

avl As .,
li m
j 3. d
& MenmM

H
!(LWTNI

TT
IT
6]
pirumd

i' ff

«!/b/f:;zz d
(c pfemutt
r
ïPmam(hry

Atl
ififü!k!?d:O:

Ut

—

du
U

P ss
fïomii. Iy.mm ;

ff
/qam'o ]

It

f!faææ;eäifar;
'khiätüïi
SCHKG. t ä :
g PUA

|

i dil
Rocntt
X r
Rter]

6X
-
c»
" £
E d
o ER
K
L
P2
"

c»
x—
—
——
«b
E&ES.
E
3 --
; c ?
9 — —
atl - ——

— 1
*
um -j
e
um .
! -— a
—
——
W
ET -:2—

n M X
Mibf
A
j x&n&ïmum

f hu
WL d

"À

H ; " ) .'ä
üttma]

W
wPusel
héennl |
Eb
L]
lmmomy!
ABDODUM .
QU CH -
Eul
L£ y
i v| þ
&m 11?? C
Bet DOGIUT

E

)l
D. | 1
tbf

* RRU
MNORSA

b
m ml
1&"" m Ub M
. "
r Em |

' 1
MAM
H*'W '.".NOW'
zi
j

,
o n

'
M

Eul
d
ii
Eu
"il'ü;.wf:;f"ü
b
& r
cäälägfxv
ii q
gt
"
nb
i ltï:i
jmirabut
Eamw*r*?

d s.

piounar PGUTLALMQ

|

cruactus

radica-
Jonis Ioá

is.

u tth 2j
17.

TC

mi locus

1 seff.e. c.

&6. &
Cän-; "

Acnimirum tunc fru&us concionatoris apparet, cü

Chtyfofto-19,;] quariti?) Senfus per fe facilis eft3 Caueatle&or,

cautele-
]e endus.
homii. 17.

$06 * Ia
-Ecce agnus Dei. ) Verba explicata funtfupra ver. 29.
Tátim illa modó quzftio,queà multis proponitur,
expedienda , quid fit;,quod loines tam (epede Chri-
(to idem repetatteftimonium. Ammonius Presby-
ter, Chryfoit . Theophyl. Euthym. refpódentaudito-
£um tatditatem in caufa fuiffe, qui necdá faris,quod

[Cyril. ait, optimü feefse do&orem declaratfe.Boni
enim do&oris efse tamdiu eadem iterare, quoadaa-
ditores intellizant.Fieri ctiam poteft, & veró proba-
bile eft, vt cum hoc fecundó Ioannes dixiralios efse
|videritauditores,qui ante non audiísent.Id que non

lvoluit cos repetito teftimonio ad illum mittere;
quemadmodum euentus declacamit.
P^ a2 KT audierient enoa duo Jä/?zpnl: loguentæm ; « ./ä-
leutr fant Iefuin.) Yacipicfructas appatete predicatio-
nisloannis. Pides, inquit Cyrillus , qmam citó 4 do-
Ki/rina BaptifTe frntlus fecutws efl $ Vides quám magnum
"Laudztoribus emolumentum iteratio fermonis attulit?. Difeat
gitu ex ijl?-ïa, cui docendi opus ;redimm eþ » "o laudarii
ilentinm in pafforeyneque talentam Domimi mfææmk rer-|
. re taciturmtati commendandum s [ed'uummularus efe af-
partiendum , vt mdecum fanore Salnator idlud f:x:;gar. Te-|
Rononiam Iaantit , inquit Deda, fides ef difcipalorum,

ciusauditorcs non illum ipfum ftudio quodam cu-
tiofitatis fed Chriftum faluris defiderio fequuntur,
cüm frequentiores ad facramenta venire incipiunt,
Putant Chryfoft.& Euthym. plures tunc cum Ioan-
ne diícipulos cius faiffe,fed hos duos tantüm credi-
ldiffs.Probabile, vcl eo ipfo; quod duo tam boni au-
&orcs dicüt;fed incertum.Allegoricum quidem eft,
quodfctibi'tBeöa,fed apté ad locam dictum,fequen- :
tesinquit , lefum reliqueramt Ioapnem; fequentes Eudtyge-
dMitirm,legem amiferunt, 31c tamen fecuti funt Euangelinm, vt
teflimonio vterentur e lege., :

38. Conuer(ns aute le[m , 7 vides eos [equentes (é dicit eis.

P.

fi Chryfoftomi in hunclocum legerit cómentarium
nein Pclagianorum errorem incidat,à quo ille,quia
nondum fuo rempore natus etat,non fatis longe ali-
quando videtur, fi non fenfu,verbis tamen non ad-
modum cautis abhorrere. Hizcinquit , admeneri pof-
fmius ,Deum füis i nos benejiciis noflvas non pmnfnire Vo-
Muntatessfed à nobis incipiendum effe; fed ciumnos propto , pa-

1

emel dixeratintellexifsent, Eodémque redit quod,

obfcuré indicat Euangelifta,cü tantüm dicit duos ex;
|difcipulis eius adfuifse;quos cüm Ioannes, vt opinorj
(atis vidifsetefse maturos, vtChriftum fequerentur;|.

ratóque anim ad fufcipiendam gratia exhibemus ,tanc mwl-
t45 nobis offert faluti occafines, Qu verbanifibenigna
leniàtur interprctatione,cüm fide Catholica pugn a-än
buntin Concilio Tridentino nouo decreto declara-|
ta,initium iuftificationis non ex nobis folis efse, (ed.

gratia nos femper diuina,vt bene agerc;aut cogitare'!

j

hinc Chryfoft.collegiset,quod omniü pofteaThco-
logorum confenfa probatum cft,facienti,quod in fe
cft, Deum gratiam nó dencgare.Sed in 1is rebus, que
ad falutem noftram,& iuftificationem pertinét; hoc
ipfum quidquid cftquod eft in nobis,fine gratia Dei

lillos difcipulos Ioannis corporc teípexerat,fed ani-
j * « - » i
mo certé, & eratià refpexerat,fine quaà Ioàne, id eft
À veterilege;à priftinis moribus, in quibus herebát,

incipiam" præuenifi.llla enim ipfa gratia fuit, quödä
duo illi difcipuli € hriftum fequi ceperunr. Mcliüs E

Ifacere non pofsumus.Nondü Chriftus fortafse duosl

;INEOAN;CARML M

À iquantum in iPGS erat, vli funt, Chriftus etiam cor-

i

f

E-.

rccipiäs.-Non pauïlo m eiiüg.s'Cy.riU. Canwer[w, in q;utg
apportuae ad [equentes iP/iam Dominnm yvrve "ía UFU effe
ai[Gas , quod cammus ; Qsfai Dominum, q7' exaudiutt me,
| Donec enim nec fede vella, nec boui mari bus Domimwn qua-

data eius feientes pracipuam infitie viam frratamurflatum
conerfus wifitat clamans, connertimini ad me , €9* ego con-
j : ! $AE M.
uertar ad voi.Quod Bedu& Alcuinusapad D. T hom.
dicunt,morale eft. /Zinquiunt, dicipuli tergum ipfius
|féquebantur vt viderent , & faaem Domini viderenon po-
terantyldeo conuertit fey c2* qzsodd mode de (a4 mateflate de[-

|Ammonius declaraffe Chrifta hoc fa&o, fruftra nos
jillum fequi,nifi fe ad nos ipíe conuertat; neq; enim

iquem quzrimus litteralem pertinet,quod Chryfoft.

uertiffe,priorémque,quid quererentinterrogalle,vt
verecundautes, timenté(que interrogare , alloquíq;
animaret, & ad colloquium ïaïïiccrcc. Quod non ett

nem,inquit,cordar eorum audimit anrii tua, &C , Dixi confi-
tebor aduer[um m intufÍtttam mcam Domino , C7" fu Tezie
f F'rmpieratem peccati mei lal i. g. Erzeque antequam ca-
mentyero exaudiam. Lfai.6g. 24 Quoód autem eos inter-
rogasnon ienorantis.fcdinuitantis clb,vt ijdem au-
Gores,itémque Cyrillus adnotauerunt.

Íoft. Cyrill/Theophylact,& Euthym. obferuát. Beda
dei ar'waneutum elle dicit,/ Fþginquit, agpsllæria rejbon-

ffenisymdicium eft fidet. Quande enim dicunt Rabbi quod in-

;gx;llggmr magifter,e fequuntur ewm , vtique magifivum [c-
quimtur,c7* dicunt. INon rcfpondent quid vclint , fed
tantüm intcrrogant vbi habitet,volentes cx otio,&

: priuatim eum de rebus maximé facris, & ad falutem] -

pertinentibus interrogare,vt Chryfoft. Cyril.Theo-

rillus , 'vlriqm res gr.mdcs oporteve dicere avbitvabantur.,
Vtile nobis exemplum , quod vtinain noftro ferua-

in menfis, non in cauponis, nó vbique preterquam
in fcholis,vbiid maximé fieri oportebat, de fummis|

aut qui cius tenentlocum, modefté, fubmifféq, in-
tcrrogaturi, Aut,vtego puto,dum doinum interro-
gant, indicantíe non quouis modo Chrifti diícipu-
los, fed etiam familiares , & quodammodo dome-
fticos effe velle. - :
39. Dicit eisylbeniteez idete)) Apta eftin hunclo-

nam verbis.Non docum , inquit, vbibabitaret, quamum

dandam , ciom vtilitatis vetardatio femper afferat detrimen-
tum.Deinde vt oflenderet non [nfficere , f 2155 , vbi Cbrisli

pore refpcxit, ide(t maiore gratia , malore fauorel
s RE t 1. . ,l *
proíecutus eft,in faam amicitam , familiaritatémqi|

rimas, poft eum quadf,:mn'zozlo comptrimur , cum vero mán-|

cendit vt poffint faciem illzus contemplari.Optimé omniü].

Icófequi nolftris viribus pollc.Illad magisad fenfum,;|

Theophyl.& Euthym.adnotaucrütpropterca Chri-|
ftum fead fequentes poné difcipulos loannis con-|

à nobis Deum,fed nos à Dco przueniri. mepamtiæ- pfal. 9.18 ;

Qui dixerunt ei Rabbi, gzmd dicitur interpretatum, Ma-| .
gifleryobi babitas ) Cum Rabbi , idcft magiftrum ap-]
D lpellant,& gratiam fibi honorifico titulo conciliant|:
& fe cius difcipulos effe velle profitentur, vt Chry-|-

phyl.& Euthym.obfernaucrunt Nos enim, vt ait Cy-]liba-c8.
retur tempore,& non in foro,non in compitis;non|.

rcligionis myfteriis difputaretur : fedin Ecclefiam;pe reiisio |

lid ettad Chritti omnes irent domicilium , ibi enm,ine ïläi dit-
patádum.

cum interpretatio Cyrilli, itaque eam ipfius appo-(iiba.e.s,

boc tpfum 4l eo peteretursfed illico eo ireipfes bertatur, Pri-|.
mum vt doceret nullam effe m quærmdi«;f bonss smoram latis|

P(4l.ij.5.

Zachài 1. ji

«

tixrecici

dumue, d eft Ecclefia fendata fit, .(lzfdz;cerit ; fed fi per fidem

dii*cede rc non potuifswt. Quos quia ca oratia bene, t

Z heretici

d CEDIE wem

i eam venerit , 7 ,qua m)[hicé i ea peragurtun , feruente
animo viderit. Hoc fi Lutherani, & Caluinifte facerét, habitet.

qurzrere —
|idebét, vbi
Chriítus

i NT 7 d

d T : T V NSEN : 3 x : ^ ? j É *
i ^ r

—IGAN MALDONATI COMMENT. — 35

25 ,508

quidagatur, quid doceatur videf:cnt ; c.onfldcratcvnc
probarent , & non ea de nobis fingerent mon-
ilra , quibus & ipfi primàm decepti pereunt , &
fimplicem decipientes populum miferé perdunt.
|Vtinam faltem quazrerent ; vbi Chriítus habitaret,
quz vera effet Ecclefia; nam Geneue quidem certé
non habitat. Significat Chriftus his verbis fe do-
mum habere, vbi habitet ; quod qua ratione non
ügnet cum co, quod alibi dicit, Fwlpes foweas ba-
Emr, c9* volucres. celi midos . filius. autem bominu non
babet,vbicapot [aum reclinet, Matth. 8. 20. quariío-
ler. Refpondent chryfoftomus hom. 17. & Theo-
phylactus,& Euthymius in commentar. & Ámmo-
niusin Greca Catena , habuiffe quidem hofpi-
|tium, propriam autem domum non habiliæe. Ad
allegoriam vero magis, quàm ad fenfum litteralem
ertinet,quod Beda, & Alcuinusdicüt ideo non di-
xiffe Chrittum,vbi habitaret,fed illos vt venirent;ac
viderent inuitaffe,quia habitatio, id eft gloria Chri.
fti videri quidem poteft, verbis explicari non porcft.
Uenerant , «* vidernnt. ) Obíecuti funt diuinz
vocationi. Quódautem dicit Euangeliftaapud eum
manfiffe die illo, incertum an fignificet, quod eius
diei reliquum erat, id cft horasduass bera cnim
erat quafi. decima, Nt hic dicitur; an diem vnum;
vt vocant naturalem , qui viginti quattuor horis|
conítat. Vtriufque interpretationis auctores in-

ità Chryfoftomus, Cyrillus, Theophyla&us, & Eu-
thymius intellexerunt; etíi id aperte non explicant.
Quodautem quidam prioris interpretationis au-
&ores docent, nihil tunc duos illos diícipulos à
Chrifto didiciffe , f:d tantüm domum noraffe, vbi
habitaret , vt ad eum aliàs difcehdi cauía venti-
tatent , incredibile mihi videtur effe. Quis enim
"|credat homines fitibundos inuento.non ftatim
bibiffe fonte? Et vnde diícere , nifi exipfo Chri-
fto potueruntillum effe Meffiam? quodillo die di-
dicilfeex verfu. 41. manifeftum eft.. Quin prop-
terea fafpicor Euangeliftam dixiífeeos co dieapud
Chriftum manfiffe, vt indicaret non fuifle con-
tentos domum nolfe; fed aliquem etiam do&rinz
Chrifti guftum capcre voluiffe, vt Chryfoftomus,
Cyrillus, Theophyla&. & Euthymius non obícuré
fienificant. Certé inftru&osà Chrifto do&trina fu-
litie plané affirmant , licecid Euangeliftanon dicat ;
pretermififfe enim eum , quod videbat facilé per fe
quemque etiam fe tacente intellecturum. Cur ergo

uenio ; fed meliores pofterioris. Nam nifi fallor|-

noa dixit, manfcrunt apud cum no&e illa , cüm
|perno&em potiüs, quàm per diem manferint ?
[Quia aliqua etiam diei pars reliqua erar, & fole-
mus potiüs per dies, quàm per no&es tempus defi-
|gnare. Quodfequitur, bera awtem erat qua[i decima,
nonnulli vertunt , hora enim erat quafi decima.
Kajenim pro or; pofitum effe , quod fzpe aliás fieri
folet 5 reddique rationem , quare*
Chriftum manfiffent, nec ad Ioannem przcepto-
rem füum reuertiffent, quia inclinata iam in oc-
cafum dies erat , neque fatis reftabat temporis, vt
|redire poffenr. Probabilius cffet;fi meliorem ha-
berec auctorem. Et bene etiam conftat aduerfa-]

|volucrit notata hora , qua ad hofpitium Chri-
fti peruencrant , quantum apud eum manfiffent

die illo apudj

. t . p i
tiuz particule fententia, vt fignifcare Ioannes|

temporis, nempeper duas, que rceliquz erant,

: ïflgïgtici non eífent. Vtiná ad Ecclefiam venirent, & A

b

E

|& Euthymius nullum ad difcenda , qua ad fa.

|ric, & illi doceri ; exemplámque & à Chrifto
|Diem, itémque no&em in duodecimapud veteres
Jillos horas partitum fuiffe ; quz crefcente crefcerét,

decrefcente decrefcerent die, itaque horam decimá
|fuiffe , quz Italis eft vigefima fecunda; ideo non

Ibili colligitur conic&ura ; verifimile enim eft fra-

|torem fecutos fuifse, ficut eundem , pofteaquam

|[minauerit, & cur alterum non nominauerit.Prima

lla&us, & cyrillusin Catena Graca citatus ait. Cur

alterius nomen non cxprefserit, contrarijs ratio- napen E
nibus fa&um creditur, fiue quianecefsenon erat, 57 ^

. JEuthymius , & Thcophyl. tanquam multorum,; &
probabilem opinionem referunt, quia alter ipfelo-|.

.|dequa in titulo huius Euangelij adnotauimus ; fiue

dfuifse Luc.10.1 Putatetiam Eþiphanius efse proba-
Ibile alterum illum difcipulum Iacobum Zebedzi fi-

/i&o cum Ioannes nominafset,vt declararet; quod fu-

|caufa Andreà nominauit. Colligitex hoc loco Beda

Loow , H k e a (v Ts ]
rique Grzci codices legunt , weis1 $6« ayó 6 inue-

fenfus illum inucnifse fratrem fud, illique nugtiafsel

horas eiusdiei , & per totam iníequentem no-|
&em : neque rationem reddat, quare eo dicad
[oannem non redicrint ; fed eos potius laudet,
quód cum redire poffent duabus adhuc reli-

quis horis ; redire tamen noluerint, fed per re-

fti qonfuetudine,& do&rina frui. Colligunt ex|
hoc loco Cyrillas,, Chryfoftomus, Theophylaá&.

lutem pertinent , tempus aut ferum , aut im-
portunum efle. Colligunt quanta in Chrifto ad
docendum caritas ; quantus in diícipulis illis ad
difcendum ardor facrit ; quando & co tempore,
quod cznz deftinatum erat, & ille docere volue-

do&oribus, & à difcipulis auditoribus reli&tü effc.

dicimus , quia neminem credimus ignorare.
40. Erat autem /fndreas frater Simonis Petri.) Con-

nis. Petrum cius fratrem non conftat, fcd proba-
tres eandem (emper do&rinam, eundem pracep-|

cognouerunt, Chriftum fecuti funt. Duz hic inter
Íe nexze quzftiones, cur Andream Euangclifta no-

facilé foluitur , necefísarium fuifse Andream nozmi-
nari, quia narrandum erat quomodo Simonem
fratrem fuum ad Chriftum adduxifset, vt Theophy-

càm nihil de eo poft fuifset agendum , vt idem
Theophyla&us, & cyrillus refpondent ; fiue; vt
Epiphan. hares. $1. & Cyrillusin cadem Carena, &

anncs erat, qui fcribebat, qui folet , vt alibi fepe di-|
ximus,modcftic caufa fupprimere nomen fuum.Vi-

quódaliquisalius erat minimé infignis, cuius nomé
notum vulgo non eíset, vt ijdem auctores dicunt,
Nam hac cadé de caufa, vt Cyrillus eodem loco mo-
nuit , feptuaginta difcipulorum nomina edita non

lium , & Ioannis fratrem fuiíse , quód ciuldem pa-
triz,ciufdem artis, ciufdem efset contubernij. In re
incerta malo credere ignotum aliquem fuifse; quij
Chrifti poftea non fuerit Apoflolus , ideóque non
füifse nominatum. Nam fi Apoftolus fuifsct; profe-

ifsct initiü vocationis cius.Nam ea etiam opinor de
Andreà minoré Petro natu fuifse,quod non Petrus
illius;fed ille Petri dicatur frater. Tenuis coniectura.

AL Inwenit bic primum fratrem fowm Simonern.). Plc-

nithic primus fratrem fuum Simonem, vt Chryfoft.
Epiphan. hares. g. & Euthym. etiam legunt, vtfitj

liquam eius diei partem, & no&em totam Chri-|

ftat cx hoc loco Andream , priufquam difcipulus| -
efset Chrifti, difcipulum, ac fe&atorem fuiffeloan-|.

Cur alteri-
us difcipull

n À L

Íe Chri-

T I " LÀ um

MAMC

ntrit CU
iencri

ib

8 MW
| &fwa

piato
(prædx'czr
um
lm Grz
xcv.imus.
Ti
Liltf ;.'Jpa';
t
(dies

ll0t vj
ILujca
TRtutet
Q vici
Mi (
r

^

BP lmll
l (xïïo M

Rss o
nü m 9s : É
. tCM.PQu') | 3

Xtte vl
Z1
ii f
AU Vteres
t r

f2 dec
m nj

bionpy —

:'

!ra x
40;.1». | 3

j:vaer ITo !
"Wi ] LQQ'ä

( dicyus
t

"",'*,'.»*- n i
* VA --..xN U.;li

l
p t u

rote

f:u*ï'fäö o |
3140 f"

N UER ;
p m

Talentum
Ínon defo-
dit Án-

[ dreas.

|lifta diuina fa&um cfle prouidentia vt Andtreas à

-Jfoftomus,Cyrillus,Beda , Theophyla&us,non defo-

[citet supraa u

lefse Meffiam ? Refpondent Chryfoftomus,& Theo-

" manferat, didicifse , etí1 id Euangelifta non dixit.

linuita(se Petrum fratrem fuum , vt ad chriftum

|Iatur à chryfoftomo , & Theophyla&o prompta

jftam videret ; ad primum cius nuntium in illum

E ais

$1O

IN IOAN. CAP. l.

$i

qui cum ipfo ad Chriftüm venerat, euminueni-
ret. Quafi volucrit Euangeli(ta fignificare Petrum
non peralium , quàm pet Andream fratrem füuum

primum de iauento Chrifto nuntium acoepitle.
Sententia fan&.non incongrua.Sed nofter interpres
legit alv primum; eodémque modo Cyri!l/us,&
Theophyl. Grzci etiam auctores legunt; fenfü(que
cít melior. Nam fi legamus epé7cc , primus necetfe
eft,vt ponatur pro «yp31poc prior,cüm inter duos tan-
tüm illos difcipulos comparatio fiat.Quod etfi non-
nunquam fieri foletz;ramen finelicentia non fit. Ita-
que nifi conftet alium fenfüum conftare non polle,
credendum non eft fi&um Roc loco; fi autem lega-
mus aov , ptimum , comparatio fit inter Petrum,
& cxteros omnes homines , quemadmodum fuper-
latiui, vt Gtammactici Vocant , natuza poftulat; fen-
fá(que eft vberior,óc maior.Declarat enim Euange-

|& apud fratrem Andreas gratiam iniret. Apud

Chrifto reuertens plenus gaudij , lenus dcfiderij
thefaurum illum , quem in agro abíconditum inuc-
ncrat,cam aliis communicandi , primüm omnium
inuencrit fratrem fuum , quo neiinem cariorem

loco præclarum omnes auctores cxemplum,Chry-

diffein terram Andream talentum , quod accepe-
cat , fed ad lucrum ftatim expofuitfe ,, & quamuis
piícator effct , ftatim vt Chriftum fnuenit corpiffe
pradicare, Idem nobis facicndum effc.
Tauenimus Mefljam.). Meffiam Hebrzis , & Chri-
(tüm Grazcis idem effe nemo nefcit, & nosalibi do-
cuimus, Adnotarunt autem Chryfoftomus — &
Theophyla&us non dixiffe Euangeliftam . fimpli-
fu. psoriay ; inuenimus Mefliam ; fed
togrpflo lv « aseríny , inuenimus Me(fiam illum,
(cilicet quem vnum quarebamus , quem optaba-
mus ,quem venturum fperabamus, vtEuthymius
ait. Ár vnde tam cito didicerat Andreas Chriftum

phyla&us id à Chrifto ipfo codie , quo apud eum

Vnde magis apparet falfum efse , quod quidam di-|
cunt , duosillos difcipulos nihil tuncà chrifto di-
Idicifse, feddomum , vbi habitaret, tantummodo
42. Et adduxit eum ad Iefam.) Cupientem opi-
nor videreeum. Vtrumque verifimile, & Andream

veniret, & Petrum fcfe fponte obtulifse , rogafsc-
quc viciffim fratrem , vtfe ad illum duceret. No-

obedientia , & fides Petri , qui antequam Chri-

credidit. Excufatur autem credendi facilitas,quód
ad primum verbum crediderit. Enimuero veri-
ifimile efse Andream tünc multa alia, quz à Chri-
fto didicilset, myfteria *illi expofaifse , quibus ad-

manti fe inuenitse Meífiam facile credidifse? Ma-
ioris hoc cft laudis , quàm quod illi Theophy-
la&us laudis loco tribuit , eum non ftatim fratris
verbis credidi(se, fed videre, experirtque voluifse,

habebat , neminem quocum magis cuperet, quej
inuenerat,ac viderat, communicare. INotant hoc

|

nuptias inuitatam miraculum illud feciffe primum
mutate in vinum aque. Erat enim Iudza. vbitund
erat, confinis Galilez ; & ZEnon locus ille ccele-
bris, vbi Ioannes baptizabat, iuxta Iordanem, qua
ti* funt in ipfo ingreffu Galilez. Ergo pridie

i P P * :
E no&te ad [oannem redicrit, fiue prima lace, Pe-

inotafse. ï

.Miftaijfle Chriftum ia Galilzam, id ct rediiffe nam

duc&tus crediderit. Sed. excuíatione meo iudicio|
opus non cft.Quid enim mirum fratrem fratri affir-| .

num que diceret,vera efsent, idcóquead Chriftum

- ife Chiriftum vidiffe , antequam alter ille difcipulus, A venifse. Magis equidemadducor , vtcredam, nori

iideo ad Chriftum adductü à fratre ; vt experiretur

cius fatisfaceret defiderio cupientis videre ; quem
tam diu cxpe&atum , tanto. quzfitum . ftudio,
inuentum audiebat ; partim vt & apud Chriftum,

illum , quód nouum ad eum diícipulum adducce-
ret5 apud hunc, quàd eum in Chriti notitiam , &
familiaritatem infinuaret. RSOAE :
Intuitus autem eur *Iefm.) Id eft antequam cum
il'o colloqueretur ; antequam ad fe Petrus . acce-
Jeret , folo intuitu cognouit, & cuius effecfi-
lius , & qui vocaretur, & quod cft maius, qu-
lis , quantüíque futurus effet ; vt ex hac an-
ticipata przdi&ione fuam illi indicaret diuinita-

vt Chryfoftomus, Cyrillus, Auguttinus, Theophy-

verum effe , quod illi narrauerat ; fed partim vt|

tem , & 'ad credenda maiora myfteria excitaret)| -

lactus ; Beda , Euthymius obferuauerunt. Atque
hanc vim habet verbum illud ,. inteifns eom. — . Nom,

cume filiws effet ile, — Quid magaum | Domino $ Ommia

p nmma fan&orum fuorasa. [eicbat , ques ante conf?zm-?

tionem mundi pradesligauerat y Q9* miraris , quia dizit
vai bomint , tues filims Vlims, eg7 tà vocabers ilsd ? De
mutatione nominis Petri, & quid nomen Gephe
fignificet ; & an flatim , vt hoc illi Chriftus di-
xit; Cephas vocati coperit,apud Matthzum dif-
Iputauimus. : !
43. In. eraflimum . voluit. exire in. Galilaam.) Die
infequenti , qui tertius poft illum erat , quolu-
dzorum ad eum legati vencrant ; & illo ipfo die,

gationem illam fuiffe dicitur. Ex quo conttatco-
dem die Chriftum & à Iudea . in Galilaam mi-
gralfe, & Philippam Apoftolum vocaífe , & ad

in Galilezam influebat , & Cana vbi cclebrate nup-|
quàm Andreas ad Chriftum venit ; fiue eadem

um manead Chriftum adduxit ; codémque die
Chriftus in Galileam ingreffus eft. Ita. dics ille;
quo in Galilzam abiit, poftridie fuit cius , quo ad
eum Andreassvenerat ; quemadmodum non fo-

omnes omnino auctores putant, dum nemo con-

tradicit, & verba hocpiz íc ferunt. DicitEuange-

inde priüs , vt àloanne baptizaremr ;in Iudzam.
venerat Matth. 3. 1. & Mar. r. 9. vt Beda , &
Alcuinusapud D. Thom. notant : dixit, inquam,
hoc Euangelifta , vt ad Philippi vocationem , &
rad hiftóriam Nathapnaelis tranfitionem | faceret,
quz vtraque contigerat in Galilra. Tum ctiam
ad miraculum , quod paullo poft cap. 2. 1. in Cana
Galilzz factum narrat.. Quodautem dicit, C oluit,
hanc mihi videtur vim habere , vtfignificet Euan-

magnam , inquit Auguftinus , 4144 Deminu dixit , Tra8- 7.

quo nuptie in Cana Galilez facte funt. Nam ille(*
pnuptiarum dies cap. 2. 1. tertius etiam poftle-

lum Epiphan. hzres. $1. Euthymius hocloco;fedi

|

CQP.IS-V er,

18. 3

gelifta Chriftum certo confilio, fcientémque ; quid
futurum cífet;in Galilzam contenditfe, vt ibi fe,vbi

educatus,& notus erat , inciperet oftendcre; ibi dif-]

cipulosad fe colligere;ibi docere;ibi primüm edere

R : L2* mia

" [Difeipuli

re omnes
Galilzi.

Y6f. 48.

i Philippus
| folo diui-
|no fpiritu
incitatus -
j Chriftum
, fequutus.

enri&i f" fHitueratenim difcipulos fuos ex Galilea omnces , aut|
plerofque certé vocare, quo fimpliciores;minüfque

.|non corpore, fedanimo , quo eumaptum ad offi-

|Enangclifta Philippum voci Chrifti obfecutum

. effe multa priàsautàIoanne, autàPetro, & An-
drea popularibus fuis audiuiffe de Chrifto , propen-

45 nobis dum lequeretur in via? Luc. 24. 32..-

[ftum fecutusfit.. Quia multa nimirum àPetro, &

' SIZ
miraculas voluiffe in Galilzam irc, vt ibi P'hilippum 3
inueniret , ne cafu ab co inuentus putaretur ,
, r " o x
vt bene Raupertus admonuit. Aut. voluitfe, càm
. / 1-
iam Ííolus non eflct , fed duos , eóíque Gali-
lros Petrum , & Andream diícipulos haberet ,
quibus ibi, quemadmodum euentus docuit , adal-
liciendosalios teftibus ; ac miniftris vterctur. Con-

fafpecti eflent. Et recté. Chtyfoftomus obferuauit

antequam aliqui fponte fua non vocati ipfum fe-
querentur; ne fiipf? primos vocaífzt, minüs cffent
ficmitélque tota fafpecta videretur.

fententia, non eodem die quo Chriftus in Gali-
Icam redijt, Philippum ab co inuentum , atque vo-
catum efses (cdlloanncm; coniunxifse, que diuerfis
temporibus acciderint, Verba quidem Euangeli-
fte plané oftendunt codem dic & ingrefsum in Ga-
lilcam Chriftam, & Philippum vocatum fuifse , at-
que ita Epiphan. & opinor alij omnes auc&torcs fen-
tiunt. Inuenifse autem Philippum . dicitur, quafi

cium Apoftolatus e[se fciebat.. Itaque inuenifse
Philippum dicitur, quia incidit in eum, quéanimo
querebat. Sicut Deus de Dauide dicit, To»eni Dauid
feruum meum , oleo (antio meo vuxieum. píal.88.21. E
Et dicit &i Lefins ] equere me.)Nouerat Chriftus,quem
vocabat, ficut & Nathanacli dixit , prinfquam. t
Pki[ippm vocaret , cum e[[es (Mz fício , vidi te. Nondicit

efle , fed ex euenta intelligendum reliquit. Non fo-

|làm enim fecutus cít , fed etiam Nathanaclem adl.
Chriftum adduxit, Itaque ex hoc ipfo nafcitur que-|.

ftio , quam Chryfoftomus & Theophyla&us attin-
gunt, quomodo ram facilé Philippus Chriftum,
quem nunquam viderat , nunquam audierat, ad
primam vocem [ecutus facrit. Ad quam duobus
modis illi refpondent. Primàm quidem credibile

lóque iam in. illum animo fuiffe ; itaque paallo
momento impelli potuiffe. Quod & Euthymius
confirmart. Aut ; quod cgo iudico probabilius,Chri-
ítam vna cum voce diuinam quandam in eius ani-
mum virtutem infudifífe , qua incenfus continuó
fuerit , vt Chriftum fequeretur , quemadmodum
difcipuli illi dixerunt , Nonne cor noflrum. ardens erat

044 Erat aotem Philippus à Beth[aida ciuitate /An-
drea , «2 Petri. ) Sunt qui cxiftiment propterea Euá-
geliftam Philippiciuitatem nominalfe , vt tacité
caufam redderet , quam ob rem tam . facilé. Chri-

Andrea ciuibus fuis de Chrifto didicerat, vt Thco-
phyla&usait. Aut quód facilius 'faerit eum fequi,
quem non ipfe primus, fed alij , & quidem po-

neminem Chriftum ad fe difcipulü vocare voluilfe, !

Et inuenit Philippum. ) Singularis cft i?.uthy'mij

ipfum quefiuifset, vt Theophyla&us, Rupertus, &|
D.* Thomas obíeruarunt. Querebat autem euin|

IOAN. MALDON. COMMENT
x

B

E

x*

F

pulares , & amici ipfius, iam fequerentur , quafi
in illis de Chrifto periculum fecerit. Humanum
hoc eft, & malim credere tantum: Apoftolutn folo
diuino incitatum fpiritu , nullo humano refpectu
fecutum Chri&um. Aliam Rupertus. rationem af-

äki.nitio capitis fecundi dicat , Etdietertia nuptie fatla
funtim Cana Galilee. Quanquam nihil abfurdi cft

* ? : j O.
omnibus eleribus , €7* fit avbor , ita. vt volucres ca

)9

ynam cx illis faife ciuitatibus, qu& maximé bar-

virtttes , qua fatla [unt im. vobi, olim in cilitio , eo» ci-

ficare Euangeliftam voluiffe ; quanta Peui , An-
drez , & Philippi fides fuerit, qui, cüm ex cacífent
ciuitate, vbi incredulitas maximé regnabat, pri-
miomnium Chriftum fecuti fuerint. Aliam red-
dant Chryfoftomus & Euthymius;voluiffe Chri-
ftum ex illa potiffimüm ciuitate primos Apoftolos
vocare, quz maximé barbara, & ignobilis erat,

funderet.. Quód autem Beda in commentarijs, &
Alcuinusapud D.Thom. dicunt,. multique recen-

bare, maximéincredule erant , F« tibi Coro amj.
|ve nibi. Betb[aida , quia fi in Tyro , e77 Sidone fatta ejent|

nere paenitentiam egifent,. Matth, 1. 21. Ergo figni-.

vtcontempribilia mundi eligeret, vt fortia con-|

Ítam oftendere nomen- ciuitatis cum officio, ad
quod Apoftoli vocabantur, conuenire ;; vocatos
enim fuiffe, vt venatores , ac piícatores homi- .
num fierent. Simplex mihi , & fatis idonea vi-
detur cauía, vt hiftoricé Ioannes fecerit. Pertinet

cunítantie deícribantur. — !
4$. Inuemit Philippus Natbanatl,) Hoc cgo non
affirmarim eodem prorfus die fa&um cfle. Do-
tuit enim aliquanto poft fieri , quamuis Euan-

|Philipp* Nathanaclem ad Chrittum adduxerat, non ;
filum temporis , fed filum cognatarum rerum fe-

cutus fuerit.. Quod & ab alijs Eaangeliftis fiepe, &
ab hoc ipfo fupra ver.. 6. fa&um animaduettimus.

enim ad diligentiam , ornamentum , & fidem hifto-|
ris vt infignium perfonarum patria, czterzque cir-|-

gelifta , quia de Philippo loqui iam coperat, &|. :

Atque hoc fané videtur Euthymius indicare. Pro-|-
bábilius tamen eft hezc omnia codem contieiffc]

: : : ; Bethfaida ,.
tiores fccati funt , myfterium eft , Bethíaidam do-i4 ï:ï'äï,: i
í J

mum venationis declarari , voluifféque Euangclizmusvem-| — |

tionis

1

die. Nam & Andreas codem die & Chriftum fe-
uit, recenti geftientem gaudio- Nathanaclem ami-

municaret ; quzfiuiffe. Hanc enim vim verbum
illud habere; /esemt, quafi cum quzfiuiffet, re&te

riam, quafi omnia codem die fa&a fucrint, cum|

f& dicamus tertiam illam fuiffe diem non à le-
gatione Iudeorum , fed ab eo die , qito Na-
thanacl] ad Chriftum à Philippo addu&us fuc-

rat. Ita fpatio illo duorum , triámue dierum

|Nathanaclem inuentum àPhilippo , & ad Chri-| -

flum adductum. Sed de ea re illic diffzremus.
Vtcamque íe res habeat , illud apparet Euan-

|geliftam declarare voluiffe ; quo. modo brcui|
tempore alius alium traxerit ad Chrittum , An-[
dreas Petrum , Chriftus ipfe Philippum , Phi--
quamque cxiguo initio|

lippus. Nathanaélem ; q v |
quantum incrementum "acceperit- Eugugelmm.
Simile enim «effé grano fimapis , quod. mimimum dHf
emnibus. [eminibus , cm. autem. creuevit , maius eïf(

veniaut , €9" babitent im vamis eius. ïgnem Chrif
ftam veniífe ssittere. m terram , & ecce quantulue
igni , quàm magnam. [slnam. iucendit ? Iunatetiam ad
hidem patria; iuust amicitia, iuuantomnes hamanz

fert, quam & Chryfoftomus indicat , Bethfaidam

neceffi-

cutus eft, & Petrum inuenit, & eumad Chiü-uml ;
adduxit. Et eft credibile Philippum ftatim , vil.
Chriftum vidit; & ab co vocatus,quis cffet;cogno:|

cum fuum, vt cum eo inuentum thefaurum com-|

Cyrillusadnotauit, Certé itaIoannes narrat hifto-|

Matth.1.

MLA

Luc.22.49.
Iacobi. 3.5«
j

3

:

E AT

»

nec
nl
duX
tl

|| Cath

|

| 1
itgfitti ^ aof

^ «?i.äj'äü"lc j
yfn fuï'*[m[öc
i'«äa. millimi
— anpl 3d(
qu ho
muk'l(
teuc
ii
— I
— MU
IT
jym, QU
vt Q
Nuhutid
ial gfa

äqumh*
1 ïm?o*&
f X)mri-s,qt
E ij
,/rarä, (
teal «
todent,
du Cf&f;
fcripturaru
B
otyrum
B
.f ^ Mäconfuman
ff:sw(m?re?h:&is
n .SMW;
i -Xï?&ü&ü".
—— Rv
1 ïlhbxos
hÀi
]Judat,
/Comn
/foum
ha
]/W/mm

[

l
1
i

"n F.[ium"ï«

|

E EM
;Gam.

|
hr

1 noïn qu
]1 ellety
| — gt Q
EU.
. Wütrjt
] |
| 100.4
XIM k
x ptiag
—

ha

]
(d|
J

Ti Detrine

n F
^^ I
F0C et0m
Ul MM 1
3da * N j
Ü

M.
II

M

^
1 ^
Im alia. j |
lw IU

m hi 3
] H TT i
31!3.1 3!5 3';--1'-"

" r l
2 25012
i

i

U M
!

^i

memme

^s *
MU ena f
Mil xZg;,x &,[
F
J ]

ANA A AR I
at
EL nïm-w

,
" gt
m vim
. VIDJ Vulws

4 .0 .,
phiidel, i

snamu o

| fuerim d

. h IH
t t us

m i
p
"TAT
1'*',-' 4 K,lkf-'*
, 'b - l
vf j
Lipstomly :
: üilivwmd).

L
107"*, E:lin'l
jui v !

,-.5/

- tpecta.

—

" [Ca* fifium

$14 : IN IOAN. CAP L $1
"neceffitadines. Nec enim dubium, quin propterea À Idubiam, & incertam ; fed bene cognitam ; & explo-|
Philippus ram facilé Nathanaclem ad Chrifumad-, — |ratam commemorare. Cyrillas putat vulgo intei
duxerit, quia amicus cius erat. Non eftveraamici-| Iudzoscreditum fuiffe Meffiam ex vrbe Nazareth
tía,que non tendit ad Chritum,; fufpe&íque mihi| |joriturum etfe , c&mque opinionem fecutum Phi

j

*Q^Coníuetu -!
3

do cü h-

reticis diu-
kurna fat-;

Iminiftris,minittri cum heris,non eos ad Chriftam;
Inon ad eos ad Ecclefiam adducunt.

Catholici füunt , qui diuturnam cum hzreticis , &
quotidianam confuetudinem habentes , amici cum

amicis, viricum vxoribus, vxores cam. viris, pa-
rentes cum liberis, liberi cum parcunbus, hericum

uod vbicum-|
que hodic hzrcfis regnat , magno fitimalo. Molles
multi Catholici funt, & nimis familiariter cum hz-| B
reticis gcruntinimici;ias. : | UE
uem ]Z'rilo/ï: Ma)[äs m lege ,«* Prapheræ , IDMeninius

!efumfz'lmm lofeph à Nd(efvc-ih. )Non eftfenfus , Moy-

a. locis ícripture, quos ipfe ignorar
x ? . A x "
confirmandamd; reliquerit. Quod Molem à ceteris
es (cortimi Prophetis di[ï:ingguit,conülctudine Iudzorum facit;
à Prophe- qui Mofem tanquam omnid pro phetará maximum

Cur Mo-,

ltis noini-

|

1cfe^ h vo-i
'«et Chri"
-&um.

(Ie(um, fed venturum Meffiam , aut Chriftum ; at|
|ien(us eft; inaenimus Meffiam , aut Prophetam il-
N lum ,quem
" xerant, qui eft , aut vocatur iefus. QuodPhilippus|
I - |Nathanaéli Mofem , & Prophetas cirauerit , ideo
i fecilfe grauesauctores putant , quód Nathanael C
vir facrit Hebrzorum litteris erudirus. Sic Au-
euftinus tractatu in Ioanuem 7. Cyrillus, Chry-
[ofto. Theophyla&us, Euthym. Rupertus. Quan-
quam hoc quidem argumento magis probari vide-
tur polfz Philippum , qu
iturisquarum tcitimoniis vtcbatur , do&um fuitle,
Cxtetum folent aliquando homines Imperiti litte-].
Iraté,
vtíead eorum ingenium , & eruditionem accom-
modent. Itaque potuit Philippus , quamuis indo-
&us effet , quia cum homine agcbat docto, iis vti
F. Ícripturarum teftimoniis , que nemo quantumuis
| — lindo&usludzus ignorabat ;
|venturum effe Meffiam. Quafi rem Nathanaeli ex

(cm , & Prophetas (cripfiffe nominaiim venturum

Motts, & Prophete venturum przdi-

quàim Nathanaclem in fcap-

quatenus quidem poffunt , cu m docis agere,|.

Prophetas przdixiffe

z

et, cxpldrandam,

(cpatatim nominabant, Autlibrorum diuifionem,
qua per Mofem legem , per Prophetas omnesalios
libros intelligebant.Luce 16.29.5€ A. 26. 22 & 28.
:5.Ad quosautem Mofis , & Prophetatum locosal-
ludat, non eft difficile coniicere , & longum elffet E
commemorare, Illuftrioresfuunt Gencs. 49. 10. &
Deutcr.18. 15. 18. Danicl. 7. 3. & 9. 24. lerem. 23.5.&
30.9. & 31.15. [i.7.14.15.Michea. g. 2. Hic etiam dicit
Inuenunuticut fupraïAndreas ver. 41, Quod , vt no-
tauit Theodorus Mopfueftien. querentiam eft. lo-
quicur autem'plurali .numero,cümd/'pfc folus eíTet,
uia non ipfe (olus, fed etiam Andreas, Petrus, &
illealter Ioannis difcipulus inuenerant. Quódau-
tem Chriltum filium Iofeph vocat, ex vulgi loqui-
tur opinione , qua, vt ait Lucas.cJ. 25. filiusIofeph
eiTe putabatux , vt Chryfoüomus,Theophyla&us,&' F
Euthym. interpretantur. Aut filium Iofeph vocat,
non quódab eo genitus , fed quód ab co nutritus
effct,vt Luce.2.33. 48. ^£ NaTarerb autem cfle dicit,
aut quia nondum cognoucrat eum in Bethlehem
natum fuiffe, aut quia fi cognouerat, in Nazateth
nutritus fuerats itaque Nazareus , aut Nazarenus
vulgo vocabatur Matth.2.25. & 26. 71, & Mar. 1. 24.
& 10.47.& 14.67.& 16. 6. & Luc. 4.34.19.57. & 24*
19. & Ioann.i8.s. 19. 19. Defctibit Philippus nomen,

D dux,qm regat pop:elum meum I(rael. Qgcmadmodum

lippum dixiffe eum effe ex Nazareth , quo magi:
crfaaderet verum eile Meffiam. Tantum id pro-
babilitatis habet,quantá Cyrilli auctoritas elt.

hic eft primo loco conftituenda. Monct Orige
nes in Grzca citatus Catena,D. Auguft. & Rupertus

le&tionis meminit, tamen priorem fequitur: quafi|
Nathanacl]l non admiretur , fcd»pociüs'pfob&bile
effe dicat , quod Philippus dixerat , Chriftum effe]
Nazarenum , fieri poffe inquiens ; nam & à Naza-
reth. aliquid boni etle pole s alter veró fubiiciat]
idipfum confirmaus, Ui cz vide. Sit tantis au2
&oribus probabilis hzcle&io , non dubito tamen,
quin altera fit melior. Nam & fubiccta Philippi
tefponíio magis conuenit,quafi admirantem , du-
bitátémque ad experiendum inuitet: & nullus vn-
quam , quod íciam , Gracus au&or aliter legit.
Quíd autem Nathanaeli dubitandi cauíz fuerit

Gonem legunt, putant propterea dubitaffe , quo-
modo aliquid boni, id elt Chriftus à Nazareth effe
poffet, quia ex (acrislitteris fciebat ex Bethlchem

nequaquam mimima es m principibys 1 uda ,ex teenmm extet

(acerdotes illi, & Scribz ab Herode congregati in-
cunctati refponderunt Matth.2.6.fic Chryfoftomus,
Cyrillus, Thcophyla&as,Euthymius, & 'Theodorus|
Mop(ucítienfis in Grzcorum Catena. Et( mihi
quidem remotis anctoritatibus verba cm'ïfml'cran'-F
ti potiüs videtur Nathanael propter ignobilita-
tem loci,quàm propter fcriptararum teftimonium
addubitaffe, num à Nazareth aliquid boni etfe

olfet. Hoc enim verba pre& fe ferunt.. £ NaXa-
retb. , ideftàloco tam ignobili, tam barbaro pereff

quod Chriftum ex fcriptura in Bethlehem naíci-
turum fciret, non dixiffettam generaliter, J Na-
Xareth poteff Aliquid boni effe * Ícd magis Propriä, A Na-|
zareth poteft Chriftus effe ? aut hoc faltem modo,
A Nazareth poteftrantum bonum elle ? Quemad-
modum illi dixerunt, — Nwzquid 4 Galilea venit Ceri-

fus, ver. q2. ferutare fcripmm: , €g* Vide , qtl4 a G4 ile4
Propheta non fargit.'uztunt Chryfoftomus, & Theo-
phyla&us quomodo Nathanael tantopere à chrifto
laadatus fucrit, càm de eo dubitauerit , neque affir-

nem illam non ex incredulitate , fed cx fcriptura-
rum ítadio , & cognitione natam fuille. Facilius
cít. non peccaffe propter ignobilitatem loci dubi-
tando , quis enim non dubizaffet ? quis Philippo
hominiimperito nondum pro Apoftolo cognito
credidiflec

duobus modis hzc verba legi poífe;aut per affirma] -
tionem,aut per interrogationem. Atque vtranqud -
illi le&ionem probant.Beda vero etíi alteriusetiam| —.—

tarevideo. Omnes exceptis iis , qui per affirma-'rar,

futurum cífle.Michzz.$.2. Eftf& Betblebem terra Inda|.

aliquid bom e[fe ? Si enim illa fuiffer caufa dubitandi|.

(s £ nonne fcriptura dicit, quia. ex [emine Dawud , e7 ex|.
Betblbem cafiello,vbi erat Dauid?cap. 7. 41.42. & &gr-|

manti Philippocrcdidcr»it. Rc(pondcntdubitario- |

Veniq77 vide.)Inuitat Philippus Nathanaelé, vt ad

46. 72 Náaretb potefl aliquid. boni e[c?). Lectio MOM

e Naza-

Chriftü veniat,& vtrü vera fint , que illi narrauerit,

|patriam , & genus C hrifti , vtoftendat fe non rem

PUBETNESCREUS N IATR

v - 3 expe*

nnm à Nazareth aliquid potfet cíle boni, dubirari g f a* |
poteft, & nullam tamen audtorem grauem dubi-dubitandi

TPUE H UNPESS aRi ed

Z

]

A

Tta&. 7.
Auguftini
in Pelagi-

anos expo- : : i u ?
2505 ^P"Inem aliquem omnis expertem peccati, &,vt appcl

$16

IOAN. MALDONATI COMMENT.

MT

experiatur, artip ! : '
, Quemadmodum Andreas Simonem fratrem füuum
Q æ .

ad Chriftam adduxerat. Imitandum exemplum;'

qualibet ex re occaíio captanda , vtad Chriftum, vt
ad Ecclefiam , ad facramenta, ad mceliorem vitam

gcli um.

eo, Ecce verà Lfraélita , n quo dolus non e[f.) Ex:cfþonf.o
iNathanaélis apparet Chriftü hec verba dixiffe , cüm
Nathanael tá propeac ceffilfet, vcaudire polfet , ete-
inim audiuit refponditque,vade meno(ti? Ratio etiam;
ob quam hoc Chriftus de illo dicebat, hoc poftula-
bat. Volebat enim , vt Cyrillus obferuat, occulta,
queque in animo gerebat, indicando, fuam illi di-
uinitatem declarare. Itaque oportebat, vtantequam
omnino accederer, aut fecum loqui inciperet, hoc
illi diceret, ne id ex eius orationc, vnde facilé homi-
nes cognofcuntur , collegiffe videretur : ita tamen
vt Nathanacl , cui fe corda hominum noffe volebat

falíos.Euthymio veró nonaffentior, qui propterea
verum Ifraelitam vocatü putat, quód qua in fcrip-
turis de Chrifto legerat, bene intelligebat ; alios fu-
iffe falfos, quód odio cxcinon intelligerent. Non
enim à doctrina, fed fimplicitate potiüs, quz raró
cum doctrina coniun&a eft , landari arbitror. Vocat
crgo verum Iíraclitam , ; | .
qui Ifrael cognomento di&tus cft. Hominem anti-

quafi qui ciufmodi non cffent moribus, veré filij
non effentIfrael. Nem enim omues qui ex lfraelyy fomt
H[raelitas seqs qui femen fant Ibraha ,omnes filij , Rom.
9. 6. & Sifolij I brabe effisyopera "tbraba facite,loann.
8.39. Timuithocloco Pelagianos Auguftinus, ne
hincargumentum fumerent, vt probarent homi-

lare folebant, Zvapafhilov reperiri.Itaque mulus dit-
pu:at verbis dolo qgidcäm,id cít fraude Carulffe,pc;-
cato veró nó caruilfe. Quid eff inquit, I quo dolus nsn
eff ? forte nen !mäefmt.yecmmm ? forte non erat eger ? forte

cere Pclagianiea phrafi fcripturam hominem omni

peccato liberum defcribere folere, quód dolus,id cft

bcatur, itaque qui dolo caret; omni peccato carere
putandum fit.Bearus vir,cui non uimputaumt Domims pec-
catum , nec efd m [iritu eivs dolua , pfal, 31. 2. Vir etiam
iuftus & innocens definitut is , qui von egit dalum'in
lmgua fas, pfal.r4.3.. G Petrus, vt doceat nullum in
.hrifto fiiffe peccatum;dicit non fuilfe ; ereens do-
lat 1. cpiftola c.2.22.Et cxigua profecto fuifet laus,
fi hoc tátàm in Natbanacle Chriftus laudaffet, quód

, |homo fraudulentus non effct. Laudat ergo vniuersé
morum fimplicitatem, atque candorem ; non quód

nullum omnino peccatum haberet, quod qui dicit,
mentitur,& veritas in co non eft; fed quód magnis
illis peccatis , qua mortalia vocamus, obftrictus nó

yno tantàm; nectam valde, vt omni omnino pec-
cati genere , vt Pelagiani volebant, caruiffe figni-
ficetur. Magis etiam hoc mihi placcet , quàm quod
Ammoniusait, propterea dixitle Chriftum in co
dolum non efTe, quód fimplicitcr, ac fine vlla fimu-
latione ad ipfum veniffet , non fimulaté , non frau-

pE HUR

iens cx cius dubitatione occafioné.|

homines traducamus. Siccreuit ; fic floruit Euan-]

47. Fidit Te[na Natbanatl venientem ad fä , €7* dicit de|

oftendere, poffetaudire.Caterum Chriftus càm ve-|
|rum Ifraélitam vocat, indicat aliquos Ifraclitas effe|.-
erum imitatorem Iacob,|

qua (Probitate ; fimplicitatéque, qualis fuerat Iacob:

Hl medicus mon erat neceffarius ? tbfir. Poterant obij-]

mendacium minimum inter homines peccatü ha-|

effec. Ita & . Nathanacl nec tam parum laudatur, vt|

À.

b

jrem auctorcm.Nam Rupcertus qui eiusà quibufdam

|citaturauctor, nectantus cft, vt Auguflino, om- Nathanae-l
; ' lem non 7

jfuiffe. Eam chriftus fufpicionem remouct , dicens

Nimis enim hac interpretatione fententia reftrin-
gitur. Quzritidem Auguftinus qua ratione fa&um
fit, vt cüm tam illuftri à Chrifto teftimonio Natha-

rum allectus non fucrit.. Exiftimant recentiores|
quidam auctores Nathanaclem etiam. Apoftolum
fa&um , eundémque effe illum , qui Bartholomeus|
di&us cft;his ducti rationib",quód Nathanaelis hic

termiffam. Quód cum Apoftoli numerantur, ficut

vocati funt;ita Philippus, & Bartholomeus quafi fi-|
muletiam vocati copulentur. Matth. 10. 3. Mar.

lippo vocatus,fi non idern eft,qui Nathanael. Quód|

Nathanaclis nullam mentionem fecerint : contral
veró Ioannes, quide Nathanacle mentionem facit,
Bartholomzi nufquam meminerit. Cuius rei non|
videturalia cauía effe potuiffz, quàm quód idem
erat. Nam autalios Euangeliftas nunquam de Na-
thanaele , aut Ioannem nunquam de Bartholomzo
locutos fuilfe credibile noneffe. Quód aliquan-
do NathanaclàIoanne inter Apoftolos connumc-
rari videatur, vt infra. c. 21 2 Probabilis opinio,
nec cam fequi dubitarem , fieranem aliquem habe-

nibüfque antiquis au&oribus contrà fentientibus,

funderet. : :
-49. Diat ei Natbanatl , vnde me nofii ? ) Videbatfe,
Nathanacl , antequam cum Chrifto fermonem vl.|
lum conferret, cognitum cffc. Poterat vel ex fe ipfo,
vt tes erat, velex Philippo, autalio eius famiïiari;
eam de illo concepram opinionem habere. Vult
igitur intelligere, vndeid Chriftusnouerit. Namfi
ex alijs quidem , nihil magnum, nihil mirum: fi ex

tentiam Cyrillus diflcrit.

caret , cum e[jes [nb frcu , mous te.) Vidit Chriftus, quól
tenderct interrogatio Nathanaclis , vt nimirum fci-|
ret, ccquis quid Chrifto de fe dixiffet, maximeque
philippus, qui fe vocaucrat. Eft credibile Philippü,
vt Chryfoft. putat, priüs,quàm Nathanaclem, quem
duccbat, ad C hriftum accet(fiffe.Itaque fufpicari Na-|
thanacl poterat aliquid illi defeà Philippo dictum

fe non ex Philippo, nec exalio quopiam , fed ex fefe
ipfüm cognouifle , dque probat dum ea illi fecreta
patefacit, que neque Philippus, ncque alius quif-
quam prater ipfüm Nathanaclem fciret , fuiffe cum
fub ficu,antequam cum Philippus vocarct. Quod
dicit, C effes ab fiev, Chryfoft. & 'Theophyl. ficin-
telligunt, quafi Philippus Nathanaelem fub ficu re-
pererit, inibíque cum co de Chrifto faerit collocu-
tus ; ídque nunc illi Chriftus declaret. Meliàs meo
iudicio fentit Cyrillus, & Auguftinusferm. 40. dei

verbis Domini, & quialiàs chryfoflomü fequifolet

dulenter , vt alij Iudzi venire ad eum confueuerant.

nacl fuerit ornatus , tamen in A Po[)colorum nume-|

legamus vocationem, Bartholomai füb eo quidem|
Inomine non legamus, nec vero fimile fit fuiffe pre-

Petrus & Andreas , Iacobus & Ioannes, qui fimul|.-

3. 18. Luc. 6. 14. Non fuitautem fimul cum Dhi-| -

alij Euangeliftz , qui Bartholomzi meminerunt;|

quin probabilius putat Apoftolum non fuiffe. Ref-|g.
pondet igitur Auguítlinus propterea non factum|.-
Apoftolum , quia do&userat, & conftitutum erat| -

Chrifto infirma mundi eligere , vt fortia con-; C:fïmh-ï
UT s EU A I. 26,27.

Íc ipfo , certum efle fignum diuinitatis. In hanc fen-

- Reffendit lefus , e77 dit ei , priufquam te Philippus vo-

. ; &um Apo-|
fit OPPOD endus: ncque 15 lP&: RDP ertus id aHïrmat, ftolum pro

abilius

D.

L

. Euthy- .

T. :

"a x
|

Ep sss

fed

fgr (

13 jllchïlcai"W
J imep

duio. P É
Geneh T (W
/;/M

LP m
iouti

d Chn
t hr
d.
m
p

a

ET

HMath, v quid
5 D«

TAT II N

m GE $18 n IN IOAN QUAT: Ls5 $19 s (
ï?ïïïar:ï-&gm& Euthymius, non fuiffe Nathanaclem à Philippo füb, A [ita nó qualemcunque,fedillam vnicum, & natura-| |
N ficu repertum ; fed antequam eum Philippusinue-| |lem filium intelligit. Adde quód Nathanaél aliquid|-
U niret;fub ficu fuiffe folum, vbi neque Philippus,nec| |proculdubio de Chrifto prz ceteris ctiam iuftis ho-
BELTM | ; alius quifpiam eum viditfler. Rtpptcrea enim copfcf.'- minib? fïngu-lare; conf.ïteïi volmt,ahoqgl nihil noui
t fus eft Nathanacl Chriftum filium effe Det; quiavi-| . |confirebatur; quis enim ignorabat Chriftum virum |
MAbf | .. deratfeabfentem inloco aþdzto »àc folo , vbi nemo| eiï'e-m(tu-.rp,hoc cft fiþum DciadoptiaumiDenique| — 1
üde | — ] preter Deum videre potuitfet. Aha quedam inter-| — |Nathanael alludit vtiqueadid, quodilli Philippus!
'**Wlm'lsh& | i PïötatiO que vulg() 11]C1'€bï!.11t? &Augulihnum ,& dlxera!t-? Queþr;pät Moj-æs r 'f(gf,(y" Propk*-etge.,.ä;uemmm . 45 :
Üb | : Bedam hoc in loco auctorem habet , bcl a quläm, . Mefam a Nd'l;trt.fl.?'. Conhtctur ergo ïxzatha,nacl verum|.
Vibf [ fed allegorica eft , ficum Adami peccatum figm. ca- efi.'c-,- quod Phili ppus dixerat,c hriftá effe eum,quem
Tatr. *lwd | Tra&. 7. r€. /fndite , inquit Augultinus , fratres mei ; muenï;zm prophete venturum pradixerant, Non poterat au-
I qfn] . ! :;arbarem fici maleditlam, quia [ola folia babuit, C frucfum B temhomo, vt creditur; doctus ignorare eum, quem
hnsqi | ällcgor;ica uon babuir. Inorigine Iv:mg:mz freneris ï«ïdafn, g Eua cum pgophctæ-ven turüm prizzdgc'raxnt,yemm Dei filiam
o & Mg fgf;äcw " ;Pffcl.a.üg'nt de fo—liia fcnlmu fuccintlorta fibi fecemnti) Fol:.; fu?uïunxï CITF.D-?'U'I que ;twlh C hmifcïus rf'(pozï d(:.t, Vi
xülam Phi-ï; s iGa-ncf.s.7-,.er.ga ficalnea Amteätfgwntw pecmïc. Erat Mten?fMt arze fn;mme ob g:uxeglän?gïg:t c;x.rgxïqum;qz.gi.d..cr.?u; dc :
lav Q | fub arbore fici, tanquam feb vmbra mortis. Ut eem Do-|— 1plo oportebat;credidiíle, Quia Iinquindixi tiorvidi te|.

1Gi.9.:. |ppinus, de qno difium eff, qui pdebant in vmbra vertis , la-| fub ficu,eredis. Quod Regem I.fi*'a-föl ,non totius orbis
menortum eft . Similis eftilla Gregorij libro 18.Moral. terrarum vocat , vt Aimmoniusait, mirum non cä;f;f, :
cap. 20. ciom effes fb ficm, vidi te ,id eff pojïtfsm fe fnlf vm-| |eratenim proprié promiftus Ii.rae.h ;eratenim lf'rïxel, 321.);.utcr:.
bra L:gia elegis videre enim in fcripturis aliquádo 1dc;.1; ( dpopulus eius , «* funieulus hereditatn ens. Hoc verius,
elfe quod cligere. Illud non negligendum cur Cþ'm- quàm quodChryC ffh-ecg phyl. & E.uthym.(c.nbum,
(tus dixerit vidi tepotiüs quàm,no uite?2Noníolüm,| |defe&um fuifse iidei;quod non totius mundi, fcd 1]

*

im m » :
M *-:-"3*3 *xägmï
|

*þ **Xä | vtopinor,vtcertam , & euidentem fignificaret co-, C [raclis Regem ap p;llgu erit. NU p P '
QW enitionem , qualis eft oculorum ; fed etiam vt ad fc:- /jo. ;Qg:zf:d:x; tibiyvidi te (ab fien, cvediss matws bis vide- E
"N Ut E crecum alluderetlocum , vbi putabat Nathanaclíeà! — |2.) Dubium quo (enfu Chriftus Nathanaeli ita ref- |
H088 QU | hemine videri polle. Querere quid Nathanaclfub| |pondcerit; vt fidéeius laudarct, an vt ,rardirat.e.m eius|.
bl N * ficu egerit, nefcio an fatis moderacäüting;hii. ; ad credcndumrePrehcndcjrct. Slmxh-bus'cn;m yer] . ..
zignis ^ 49. Reffondet ei Naibanaél , 7* ait ; Rabbitues flim| — |bis Thomam legimus reprechenfum. Quia vidifls me ïnfr: 10
ia - | Dei , tues rex l racl. ) Recté Ammonius Prefbyter afi.- Thboma, credidiflisbeati, qui non. viderant , e cred:derfmt. 3.
lplv u er notauit valde fuife ad fidem maturum Nathanat-| |chryfoft.Theophyla&.Euthym. reprehéfionem im- '
TR | lem , qui ad vnum tantüm Chrifti verbum filium| — |perfe&tz fidei císe putant. Tanquam dicat illi chri-| ;
m - eum Dei confeffus fuerit. Quamquam &magnitu-| [ftus, modó quidem imperfe&é credis, quia vnum|
voliife M — . . Mini miraculi, vt Cyrillus, & Auguítinusfaciunt,tri-| |tantàm vidifti miraculum; ph;m,maiovx.:äng-cvidr;b.is;x :
T p I buit,quódtam facilé crediderit. Declaraueratenim — [tüncque perfe&té credes. Mclius mco iudicio. FF il-
imme —— ]| — fliChriftus,quevnus fcire poterat Deus. Compa- D lus fentit, l"a.udcx.n hanc cfäc,-'qp 3.!1 drcat,;qm,. ranrüm
TT rant Auguftinus tradt.7. Chryfoft. homll...zo. Thc?- vno meo verbodm fide profccifti, vt me fih&lm Dei|.
/M" OE phyla&t. & Euthym. cum Petro Nath.anaclem,qu.od QOnQCCPCfC; quatos ID ea progre [sus facies, càm ma-|.
? Wufe " — jantüm hicin fide momento temporis,quantz. fllc ioraà me fieri mxraculg v.ldcbzs?haque.ün.ml lat.ldat,-
;.;l,-;y,-!.( poft multosannos , poft tot vifa miracula profeciffe| — |(imul exhortatur, fpe illi porre&a maioris fidei , vt |
ii videatur. Diuerfa tamen fünt opinione, Nam Chry-| |Rupertus exiftimat. Sic folemus diligentes,& inge-
hao | | foft. quidem, Theophyla&us, & Euthym. exiftimant|. niofosin fchola pueros laudare fimul; & exhg-rtan.
EU verbis idem ; fenfu maius quiddá Petrum,quàm Na-| | |Si tantàm vno die didicifti, ?uäm do&us poft tres
ens al thanaclem de Chrifto cófeffum fuitfe. Nam Petrum| — jannoseris, quibus in hactibi íclhola manendum eft?
"n | uach. i6.|quidem cum dixit. T& es Cbriffus filiws Deiviufilium jt. Uidebitis calum apertum, ey* angelos Dei afcendent e5
Q D7 iDeiverum,acnaturalem ; Nathanaclem non natu-| — j2 defcendentes fapra fili»m bomini.) Nó dubinm,quin

ralem;fed adoptiuum intellexiffe, Ideo Chriftü Pe- E explicare Chril*c;xs voluc.r'i*t,,qts--q áint illa maiora diui-
tro refpondilfe, Beatws es Simon Bar-lona; Nathanacli| nitatisfuzfigna, quaz Nathanaclem viturum dixe-

mwo veró nihil tale refponditfe. Libenriüs alijsaffentior| — |rat. Non exponitautem omnia,fcd vnüquafexem-| —— |
2?11 auctoribus, qui Nathanaclem putant verumac na- p!u m i11Qar omnium ponit, fox'.c vt qngc—flgs— cogfpi.-
1 j : turalem,Dei filium effe .confcffu.m., Cynllg,Augufh ciant fibi tanquam vcro ch m 1311iïta11te.s. Non d1:
é H ; & Ammonio. Cur enim hoc illi uon tribuamus? . |cit Videbis, fed v !dfäfma indicans non priuatum, nó|
aE u l Primüm ratio ipfa poftulat, vt eius confeffionem in ob(cur'qm " fc.d publicum , & con Ípicuum futgrum
"Cïxa | | meliorem fenfüm interpretemur, càm peiorem ha-| - e(se,tcfhmonqlum. Dc quibus !oquarpr an.g—ehs ,«
pl o bere non conftet. Hic autem eft melior,vteum na-| |quando hocfueritimpletam,diuerfis intcr interpre-
-'ïïï??ojj-& T | 2 turalem Dei filium credamus intellexiffe. Deinde| | |tes fententijs difputatur.Augutt. & Beda prorfus hic
u dlcffnï | | ratio , que confeffionem ab eo illam expreffit, non|. allegorici funt ; angelos enim pradicatores intel?if |
g, (olàm probabat Chriftü effe virum iuftum ; fed etiá| F |gant, qui afcendunt , cüm abftrufiora myfteria;
aili 05 cffe verum filium Dei, quia caindicaucrat, que fo-| |defcendunt, cüm res in telle&tu faciles populo pro:
sealius ( lus fcirepoterat Deus. Praterea verba ipía natura| |ponunt. Chryfoftomus;Theophyla&us, Euthym. &
:t,fuilïfü'f íua hoc ägnificant.Nam co ipfo,quödChri&us fim-| |Rupertus ad paHioncni,& refurre&ionem rcferun/t.'
at Q Bs pliciter filius Dei appellatur, verus Dei filius effe in- | Nam paffionis tempore apparuit an gclus c;; nfort-as
go;sh'v'"gfffïg | Chriftus telligendus eft , vt frequenter aduerfus Arianos Ca-| . |eum Luc. 22. 45- & 11.1.'reiurrc&mne a.n.g? 1 fm? in
T dl | ass fiiu5 cholici difputabant.Accedit,quodad nomen filijfi-| | fepulcro vifi fant, qui um tharglthL re(urr c.(!fsc :
l w cutad nomen Regis Grzcum articulumadiunxit| |Luc.24.4. Verum quidem ; at nec illum in Paf.flon"e-, x E
u uemadmodum ergo non intelligit quemlibet Re-| — |nec illos in refurrectione angclos À pofïo!; viderüt.| .
Wilaa | gem I(racl , fed illum fingularem regem Meffiam;| — |Cyrillus videtur ad bapnfmmg, & tentationem re.| i
1MO/CE m t Qw , : n ; fClil'C.W" ia U

m IOAN. MALDONATI COMMENT. . ; |
ferre. Nám & poft baptifmum cxlum apertum eít, A téfq; fercula;autaliud quidpiam;alios contrà defcen..
X poft tentationem angeli illi obeuntes miniftra-| — dentes, eadémqg referentes. Quales Iacob per quie-
runt, Matth. 316. & 4. 11. Minüs hoc probabile. Nam| — tem vidit; Gen. 28. 12. Deícriptio enim illa fuit czle- |
cüm hoc Chriftus Nachanaeli dixit,iam baptizatus, — [ftis regiz , vnde omniaad hunc mundum mandata, .mAfg:ädP'
iam tentatus fuerat. Alij ad afcenfionem Chriftum| jomnia edx&apïofxcif&.crcncur,vnd.c omnis eius pen- fög,n'der:.
[pectatfe volunt.Nam & tunc angeliin veftibusalbis — |deret gubernatio. Indicat ergo Chriftus fe eius regic l*ïä:;f:f""
vifi funt, A&or.r.ro. vtidem Chryfoft.& Euthym.ex-|.— jRegem,id eft Deum effe. Itaq; re&té D.Augult.qui- A
iftimant. Sunt quiad diem iudicij alludi putent,cüm| — [uisallegorice fcr:q.o.dc verbis Domini, hunclocum
venturus Chriftus eftcum angelis fuis.Hoc enimar- — |perillum Gencefis explanauit. Quód dicit fepr«, He-
gumento etiam ad reuincendos maxime incredulos B braifmum elle arbitror etx 3 by , aut iuxta filium|
vti folet. Feruntamen dico vobis amodo videbitis filium| ^ |hominis , ficat folent miniftri dominum cingerc.
bominis fedentem à. dextris virtutis Dei , qy* venientenn| — | Multa, & vulgo (cita in fcripturis exempla funt. Aut|.-
nabibus celi , Mattha 26. 64. Nondubito hunceffe| dixit fuPra, quia fuum de czlo defcribebat aduétum:
veram fenfüum. Nam inafcenfione Chri(ti, que vna| — |quo iple tanquam dominus antecedet , angeli, vt fa-|. )
preter hanc opinio videtur effe probabilis, viderunt| |muli fequentur; & quia defcendent, angeli;qui fe-
kquidem Apoítoli angelos;fed necípecieangelivi-| Iquentur, füpra ipfum erunt. Quo crgo modo alij a£-
deruur,necafcendentes,ev* deféendentes. Et eft cxedibile ]ccndent? Iam dixi alfcendere,& deícédere nihilaliud] - |
Chriftum argumentum diuinitatis fue omnium Cer- hignificare , quàm miniftrare; itaq; fruftra quaritur, |
- [tiffimum afferre voluiffe. Nullum autem vnquam| C quomodo illi aícendant , illi defcendant ; nec enim] *
Chriftus tam certum diuinitatis fuz areumentum, " |verusafcenfus;aut defcenfussfed verum minifterium
oftendit , quàm oftendet in iudicio, vbiomnes, ve-| fignificatur. Si quis tamen cótentiofiis vrgeatopor-k -
lint , nolint, homines cogentur confiteri eum eífe! — kere, vt vere alij afcendanz, alij defcendant. Refpon-
Deum.Itaq; f;pe eo argumento,vt diximus,vti folet.| — |debo afcenfurosaliosà loco iudicij in cxlum nuntia
"Afrendentes auté eo defceudentes cüm dicir,nihilaliud| ad Patrem Chrifti deferentes, defcé(uros vero alios,
fienificat quàm miniftrantes,Metaphoricaenim mi-j |quicum Chri&o venerint, & illi adítiterint iudican-!
Jniftrorum delcriptio cft, qui càm Regi miniftran | |u. Cur Chriftus filius hominis appelletur,docuimus ;
lexpeditos videasalios per (calam afcendentes,feren-| apud Mattàzum cap.8.20. W us
xv n C0 w n
PFESOUTA. 2 WP A5 t f
Fjäi'r;ï:w'J I : 'ä& w
;ää...äggg, 2 -f«ä-ä
sUl P URT l
No «9 T dietertia nuptiz facte funtin Cana Galilez:& erat ma-
g À terlefuibi. 2. Vocatus eft autem & Iefus, & difcipuli
157 ciusad nuptias. 3. Et deficiente vino , dicit mater Iefu ad| :
7 3 ; r ^ ; d
$*5 eum:Vinumnonhabent. 4. Etdicit ei efus:Quid mihij| |
À & tibielt mulier? nondum venithora mea. $. Dicitma-| -
z W Jb j : d : d ; ; i !
$Y : j ter eius miniftris: Quodcumque dixerit vobis , facite. &.
ia Erant autemibi lapidez hydriz fex pofitz fecundum pu-|
niicauonem Iudzorum , capientes Áin gulæ metretas binas velternas. 7. Diciteis|
; | | — . : MU : | n dU
(e[us : Implete hydriasaqua. Etimpleuerunteds víque ad fummum. 8. Et dicitj
[:isIefus: Haurite nunc, & ferte architriclino. Ex tulerunt. 9. Vtautem guflauit|.
|rchitriclinus aquam vinum factam, & non fciebat vnde effet , miniftri autem
ciebant , qui hauferantaquam : vocatfponfum architriclinus , 10. & dicit ei:Om-]
nishomo primum bonum vinum ponit: & cum inebriatifuerint, tuncid, quod!. — — !
deterius eft : Tu autem feruafti bonum vinum vfqueadhuc.: 1. Hoc fecitinitium|
'ignorum Iefus in Cana Galilez : & manifeftauit gloriam fnam, & credideruntin| |
eum difcipuli eius. 12. Poft hoc defcendit Capharnaum ipíe, & matereius,&| — [
tratres eius , & difcipuli eius: & ibi manferunt non multis diebus. 1. Et Pmä)c:
irat Pafcha Iudzorum , & afcenditIefusIerofolymam : 14. &inuenitin templo| — |
vendentes boues, $& oues; & columbas, & numulariosfedentes. s. Etcum fe-! |
| | d ciflet |

ii

- EX

C
m 4
- :
cC-»
«

d
E
7

)primunü':
]z'beliis B
4 i'!ocu.m;pc;
? EM
hi
Kitito
— "w
t

EC

ht
Md
) wa
x Nm
ly miüä
tellio',
" 'dö
r (l
: RMRUUIT
! | qumi
1 äf Vat

E X du

IoCtel
m

L

ïl;mx ï ciffet quafi flagellum de funiculis , omnes eiecit detemplo , oues quoque, & bo-
ais ucs, & numulariorum effuditas, & menfas fübuertit. 16.. Et his, qui columbas
ii vendebant,dixit: Auferte ifta hinc,& nolite facere domum patris mei,domum ne-
;äïïfiusf MC ;

Tsl gotiationis. r7. Kecordati funt vero difcipuli eius quia fcriptum eft : Zelus domus pca.s.-

0tn P tuz comedit me. 18. Refponderunt ereo Iu dæï , & dixerunt ei: Quod .fignu m ;
ul | oftendis nobis quia hec facis? 1. RefponditIefus, & dixit eis : Soluite templum Msl à6
w"' ï |hoc , & in tribus diebusexcitaboillud. 2o. Dixerunt ergo Iudai : Quadraginta 5433141
1müzï b & fex annis xdificatum eft templum hoc , & tu in tribus diebus excitabis illud? 21. 55
"M -

1noal; |
HALORIE vel, |
c*d)'vïm-;

; ] j
na; :l
L'QCU)QUHC.E

llleautem dicebat de templo corporisfui. 22. Cum ergo refurrexiffet à mortuis,| |
recordati funt difcipuli eius , quia hoc dicebat, & crcä.idefunt-ftrilïïuræ, & Íer- Ms bé| —
moni, quem disit lefus. 23. Cum autem effet Ierofolymisin pafchain die fcftoj "
multi crediderunt in nomine cius, videntes figna eius, quz faciebat. 24. Ipíe
lautem Iefus non credebat femetipfum eis, eo quód ipfe nofletomnes, 25. & qua - —
opusei non erat vt quis teftiionium perhiberet de homine:ipfe enim fciebat| - | — -
qUid effecin homin.e.; | ii :

E

SENOEO ORE TR " " - PusS^ n

BENQUISIBSTNS á : v POERUEUS - - - ; MBESSURLTT í : - ankerm
OU us UD r Gr - :
ampyePat;

t IUNCOIAÀ P VT ER

L (CXoa915»2593 T dietertis. ) Cum narraffet Euá-| A jhic ànonnullis deanno etatis Chrifti , de menfe, ac

'// ESEsddrs ä ' : EC ^ J * .': | i à : : s
[ uT zelifta quomodo Chriftusaàlo-| |die, quo hocmiraculum factum eft; fed nos de ea r«

| DA s. G d* anne declaratuseffet;&quomo-| | jfi quid di&u neceffarium iudicauimus , apud Matth. :
AU UM ä:f/' difcipulos aggregare fibice-) |c.z.ac 3.differuimus. N :
^ W;*? ! ï'i; ,24( $Qs piflet,narrat nunc , quomodo Iu Cana Galilae.) Scitum eft duplicem fuitfe Ca.| I Z
&!g:ää CU UES 7 1pfe'1nitaCLtlxs^*/iefe ceperit de — nam , maiorem alteram iuxta fines Tyri , & Sidonis !
IU * * ? clarare:exponitque illud,quod. ^ Jin tribu tamen Afer Iofue 19. 28. vnde mulier ill;|

primum fecitomnium;aqua in vinum commutate; — |Cananca egre(fa dicitur Matthzi 1. 22. Erat enim

: - labaliis Euágeliftis pretermiffum. Deícribittempus, — |Gentilis,fed in Canainter vicinos Iudeos habitabar. "
] locum,períonas,quibus prafentíbus, atque videnti- |Alteram minorem in tribu Zabulon , vnde Simon Y
, bus fa&tumn eft, vt miraculi fidem augeat. Dietertio — lille erat, vnus Apoftolorum , qui Cananzus di&us

factum dicit , fed tertioà quo non dicit;itaq;locum| — eft, Matth.10.4. & Marc. 3.18. de qua hic agitur, &| -

VRUOR s s

C.!6360 37-

* |ab eo fuiflequo Chriftus redierat à deferto,vbi po&ï
lieiunium tentatus fuerat. Quod vt verum fit;proba-

IChriftus in Galilzam inereflusfuerat. Hzx duz fen-

reliquit Opiniomibus. Euthym. putat' tertium diem

ri certé non poteft. Nec enim conftat quot diebus,
poftquam à deferto rediit ,legatio ad Ioannem Iu-
deorum milfa fit; vnde dies coepit Euangelifta ordi-
ne numerare. Contrà fere omnes interpretes fen-
tiunt;Epiphan.heref.sr.D/Thomas; & Lyranus hunc
certium eile diem ab eo;quo Nathanacl ad Chriftum
à Philippo addu&us fuerat. Alij tertium ab eo , quo

tentie pofteriores probabiles funt. Sed mihi Ruper-

ti placet opinio , quam eiushic ponam verbis. €on-
iuntlio, inquit , que preponitur, ad [uperiva diligentem re-|

Philippum; e7* die tertia nuptie fatLe [amt im Cana Galilaa.
Nam quód quidam docent,quod c. 1.45. didtum eft;
In crafhinum voluit lefus exire in Galileam, non potfe in-
telligi de craftino eius diei, quo Ioannes dixerat au-
diéte Andrea;Ecce gnus Dei,ecce qui tollit peccata munds,
illic confutauimus. Quód autem obiiciunt dictu-

rum fuiffe Ioannem i erappioy, poftero die,ficut di-

bis iam dixifIet «$ ézadJexoy craftino die , ratio poftu-
labat;vt tertio loco diceret die tertio,vt le&or intel-

xerat fuperiore cap. ver.3s. & 45. leue eft: cum enim|.

b

ligeret , quotusab illo primo dies effet. Difputatur

cap. 4. 46. Vtraque in Galilea erat , fed hec proprie

Sidoni, Cana Sidoniorum vocabatur. Dum ergo di-
cit 33n Cana Galilee , hanc ab illa diftinguit. Au&or
Hietonymus in locis Hebraicis.

Chriftus cb vocatctur. Videtur enim Euangcelifta
caufam tacité reddere voluiffe, quam ob rem Chri-
ftusad eas nuptias vocatus fuerit, quód eius nimi-
rum mater iam ibi effet;priüs, vt apparet , inuitata,
leiufque refpectu & filius,cuius aliqua iam fama erat,
inuitatus (it. Cóftat ex defcriptione Galilzz Canam

bat;& cítvero fimile alicuius cognatz, aut valdc fa-

|mittit leorem , videlicet boc modo. JAtltera die flabat loan-/ C.|miliaris mulieris fuiffe nu ptias,ideóque & vocatam
nes (77c. In eraflingm voluit exirein Galileam , «* muenit|-

faiffe , & vocatam ire non recufaffe. An fpon(us Io-
annes fucrit,vt vulgo crcditur;in titulo huius Euan-
eclij differuimus. | dN
i. Focatus eff autem 7 Iefe, e* difaipulienus ad nup-
ti45.) Diximus modo ideo vocatum Chriftum , quia
mater eius ibi crat. Hanc vim habet, quod hocloco
dicit Euaneelifta, Er lefm, e»^ difcipuli ei , quafi indi-
cans Chriftum propter matrem , diícipulos propter
magiftrum vocatos fuiffe. Nec enim adco Chrifti
nomen inclaruerat, vt ob fuam tantàm auc&orita.
tem vocarctur. Licet in his verbis,nifi fallor,ani
maduettcre eó Ioannem tendere; vt doceat miracu-

Cana Galilzz dicebatur, quia altera vicina cüm effet].

Et erat mater Icfu i/yi.) In Cana 'Galilme, antequam .

vicinam fuiffe Nazarcth, vbi mater Domini babita-]|. -

m À 7- Üj "

o s MM

Iofeph
quanda.
mozrtuus
fueri. .

Cur ad nu-
ptias ierit
|Chriftus.

F

$24

TGAN.MALDONATI COMMENT.

$25

làm;quod narratuxus e(t,;non fuiffe vllo artificio có-
Fficïï;um,.& vtita dicam manu fadum,fed preter om-
nium opinionem accidiffe. Nam & Chriftum no-
létem quodammodo propter matrem, quz ibi erat,
vocatum fuiffe ab ijs, qui nihil de miraculo eogita-
bant; & Chriftum ita ijffe vocatum , vt nihilo de eo
Imagis cogitare videretur, donec neceffitas eum vini
deficientis compulit miraculum facere,vt Chryfoft.
'.Theophyla&. & Euthym. videntur obferuaffe , etfi

ctiam difcipulos vocatos fuifle dicit, vt intelligamus,
quàni plurimos cius mitaculi fuiffe teftes. At quos
difcipulos?Petrum, Andream,Philippum,& Natha-
naclem, vt conftat ex fupcriore capite ver.40.42. 43
47.ltaque vera Epiphanij coniectura cft , hzref. 78,
quanquam non ex hoc quidem loco, fed tamen ex

- multis fimilibus colligentis,tum, càm hz fa&tz funt

nuptiz ,Jdeft càm Chriftus predicare capit, mor-
taum fuifIe Iofeph , poft afcenfionem enim illam in
templum cüm duodennis Chriftus Ierofolymz re-
manfit, nunquam ampliüs cum Meria nominatum;
cüm ante femper foleret nominari. Et veró fi tunc
in viuis fuiffet;ad nuptias fimiliter vocatus effet ; &

hoc illi ftudium fuiffc ; vt omnesqui propter Chri-
ftum,aut cius matrem vocati fucerant, commemora-
tet.De fratribus qui vocabantur C hrifti an ibi etiam
fucrint,quzri poteft. Nihil enim Euaugelifta de illis
dicit.Colligitur tamen ex ver.12. ibi etiam fuifle. Id-
que affirmat Chryfoft.& Alexander Nicomedienfis,
vtin Graca Catena citatus, qui cur non fucrint no-
minati, rationem hancreddit, quód 1d perfe intelli-
gerctur , & quód fatis faerit Chriftum , qui miracu-
lum fecerat, & matr ctm, qua togante fecerat , nomi-

' |nare, càm de nuptijs Euangelifta non ob aliam cau-
fam,quàm vt miraculura exponeret, mentionem fa-|

ceret. Origenes tamen in cadem Catena citatus pu-
tat nó affuilfc. Solet primaanimi cogitatione videri
mirum, quód Chriftus quantumuis inuiratus ietit
ad nuptias. Sed eius rei,quo minüs mira vidcatur,

lam, vt nuptias quafi fanctas approbaret. Àmmoni-
usin Grzcorum Catena, Augull.fer.41. de temporc,

crct.c.de matrimonio, Beda hom.z. Dom. poft Epi-
phan. Sed codem etiam exemplo Iouinianus abute-
Eä.tuf, vt virginitati nuptias cxequaret , vt auctor eft
Hieron.lib.r.& in apologia cótra illü. Alij,vt fignifi-
carct fe de celo in terrá nuptiarü caufa veniffe, vt hu-

imanam fibi naturá matrimonio quodammodo con-[:

iungeret, vt ícribitSeuerus Antiochenus orat. 119.vt
in Grzcorum Catena citatum inuenio. Alij humili-

& Auguft.fer. 41. Credibile etiam eft ideo non recu-
fafTe,quia fcicbatquam ibi occafionem faciendi pri-

imi miraculi habiturus effet , & videbat tempus effe,

vtfe quis effet, miraculis inciperet declarare, vt &
Cyrillus putat. |

3. Et deficiente vino,dicit mater le[n 4d eum,vinum non

babent.) Incertum an vinum proríus iam defeciffet,

'an cantüm deficere cepiffet. Grecum participium,
weipi(avloc civ& potiüs fignificat iam omnino defe-
ciffe. Etfi eft probabile.rationíque confentaneum vt
fer. de temporce 41. Auguft. zit, non expectaffe ma-

|

Rupertus aliter fentit. Eodem fpectat quod Chriftil.

fi vocatuseífet, Euangelifta dixiflet, càm appareat|
$ PP

multas 2raues auctorcs rationas reddüt. Pleriqucil-|

Euthym. hoc loco,Cyrillus, Theodor.lib.s.diui. de-|.

tatis caufa facum putant, quemadmodum cum pu-|
blicanis, & peccatoribus conuiuia folebat inuitatus|.

non recufare,vt ait Chryfoft.hom.zo. Theophylad. |

A

B

- quidé fententia diuina cognouerat reuclatione nun-

C

|rit petereà filio; vt miraculum faceret, càüm nullum
adhuc fecitlet; nec tantam de illo habere videretur|

iribusin templo , càm duodecim tantüm effet anno-

[jillis didum nimis auidé quidam non maximé , vt

p

. Med magis etiam verum puto. J

trera Chrifli, vt vinum omnirno nullum effet, fed fi-
mul vt vidit non effe fatis, filio fuggeffifle, vt proui-

| deret.Querüt Chryfoft.hoc loco, & Theodor* Mop-|.

(ueft.in Catena Grzca,vnde in mentem Mariz vene-

opinioné&vt facere putaret polfe. Refpondent ijdem
illi, & Theophyla&. & Eu:hym. iam fuiffeloannis
teftimonio declaratum. Dcinde ex ipfo conceptioA
nis,& natiuitatis modo,ex difputatione cum docto-

rum;fatis cognofcere potuiffe, qualem, quátümque
haberet filium.Hazc enim copferuabat omuia conferens in

corde fuo L uc. 2. 19.Nec mibi dr;iwfpli cet, quod nonnulli|-

dicunt,matrem aliqua priüs pgiuatim ab eo facta mi-
iracula vidiífe,quibus fuam alio

ilgnando fübleuaffet in-
'opiam , ideóque in fimili caufa miraculum ab eo pe-
tiuiffe. Vera quidem hzc funt; fed multo magis mea

tiante angelo fore,vt is,quem concepiflet, filim ,Intl-
fiffimi vocaretur,Luc.1.32. Caluini ne audienda qui-
dem fententia eft , qui exiftimat ne hanc quidem de
Chrifto Mariam opinionem habuifle, vtab eo mi-
raculum vllum peteret.fed ideo illi inopiam vini fi-
gnificaffe, vt piaaliqua exhortatione conuinas con-

folaretur. Quod non folüm falfum,fed etiam ridicu-|-
. lum eft; ex refrófo enim Chrifti conftetmatrem abi
eo miraculum poftulaffe.Quo animo mater Chrifti
hoc filio fuggetferit , nefas ducerem difputare, nifi|.

monédus mihi neceílarió le&or effet, caueat ne ma-
gnorum fortaffe virorum auctoritate raptus in erro-
rem aliquem incurrat. Videntur Chryfoft. Theo-
phyla&.& Euthym.exiftimare Mariam humano ali.
quo affectu hocà filio petiuiffe , vt aliqua etiam fibi
cx eius miraculis accederet gloria. Quod vix fatis ab

nihil dicam aliud,cergaB.Virginem religioft arripue-
runt. Primàüm quidem illi ipfiau&ores non affir-
mant. Deinde vt affirmaíIent, quin Cyrillum hoc
loco;quin Ambrof.fcr.16. in Pfal. n8.quin Rupertü,
quin Bernardum fer. 1. iu hzc verba,auQores non
minüsgraues fequebátur,qui id non cupiditati glo-
riz, fed mifericordie, & caritati tribaunc? Nam vel
hoc indicio fatis intclligimus pauperes fuiffe , quo-
rum nüptiz cclebrantur , quód vinum conuiuis de-,

dia. Addit Rupertus , quod vero abfimile non eft,
Chriflum , & cius difcipulos in canfa fortaffe fuitle,
vt vinum deficeret vocatos enim fuiffe preter opi-
nionem,pretérque numerum conuiuarum,cüin co-
gnitum effet cos abeffe prope. Itaque iam alijs con-
uiuis recumbentibus fuperueniffe, Et quia non plüs
vini paratum fuerat, quàm quantum corum, qui
priüs vocati fuerant numero fufficicbat, co audto
numero defeciffe, gre ergo ferebat virgo fan&if-

umque iudicabat effe, vt per quem defecerat, per
cundem abundaret. Ncf folàm magis hoc pium,

fuerit. Nec enim in domo locupkcte defuiffet. Mota|.
ergo eft Maria caritatesmota in paupercs mifericor-]

fima, vt fua, filique fui caufa deficerez vinum,zqu-|.

-

Calvini s£-

cienda in
comment.
dü Ioang

L

tentia reije:

T

/
; (iiun
Wæ&M

du
ju 9. ia U
irento "
ul
non
GR
(l
eodt
M

1ponü

lbidcnï 9.

]

4. Quid mibi , tibiefl mulier ? nondum vesit bor

Chiifti refponfum videtur pre fe ferre , qui non fatis
firmiin fide erant, in abfurdos errores mcædcru-nf;
qui bene Catholici erant , in varias tamen de feníu

juea. ) Quia fpeciem quandam reprehenfienis hoc.

huius locifentengias diftra&i funt. Qui Chriitum
u j * veram

A

Caluinvs .

d

Ll

ii
culd
luet
t Gu
Lrbutt
veüta
BRT
us pi
NO*?ïïn*"?,l'äx'chnd.*
f;ïfcïïï)mnma
ïæ;iog& Mi
lat ii
tsci
D]
Exc
proin
Quod
IT
Z/// "
TR
ponJotut
Wttfest
m
Mrdett
[ntsit
po'lum-,ä:
.WKC«Q&(
um
N

tuevr

L
x

ü
27 . |
i ; — ui-
! : ' d9 qui
& ri-
| ! ren m ca
a* DMH ritatl's-.ïs quc * qul deM x
m -Ir fuit cari nis Chrifhi m
À ' n lnR : C : ua n
P e um orc 1nls : allq no
: C l& S)Plenlg f-Crul[ängu fullï&t Culu-ln Con-
? . .1 ; ; * a ; :
EM N. icebamu MP* ibend zulpa smlr'-aculo RH
as A Á. |dice ibro 3. tat b Et fi c hriftu r m -'Ofot- |- *
"N IO VerA 'dcm? m ncuda ii vclcuïïum'cfü :
V : is fu ifica. ti V illum : a-
TMB N on is fic x cillu ev O
nu: IN jque n iniani, |at figni ftulare, R 1p£'*mmusll 1i—"sïclird ab e unt
n »uilfe ideogïalent quód Vlrïom m culpam m legi culun liquo Pefiucrdiü
; ; A --*A * ,- E x d : . a -ra , a |
| ui e nt; t fe uiu ne iqu mi m 8. on
) R ww h?lbontanlfämabïndæ;ï d ;ecid*ct »Nccvl ?ogatäes Hgnäuc » zg-m,rcfpumnon : vifg(?
26 - ga lesM con f Vt m ! M uam ro C i fignu hn inc fuic à|
| 26 ineg ua coc tur, /.€9* Q, ifirm ' fq A HC. acer i tf 27 .H : [non x
jev H lo dea hi, be uiu iose fa idz nt,c 39 lore- —
! ;nem 1eq hoc ie videa ! ha E c rio luit lose It "zi 1I2. fam; hlio fa.
E cat Mar xn arie idm ne ena cum cu e dosé ma ha hen ehenf
| m iffe t;e Ma "u au ,aten iebat n uri db att »re jens pt
| Cera fuií j erant, . ei nn '1C. i- sciecy Ed * f M ep íapie ;
| vel U er der Ícer r d l nd p! ide CO ltera her-üw iffer iap "e- )
,clïet.käü-ï E hi nic e[p agn cu dge nn. um |c&u do e & pr oniu us , E
1 | j : es Ma iftus r on - 11 tc— Or inIloà O €I iquan 4!45 [on on qu ulP iccre « d
üc,'atpww. | -sj pE hrift tren nih esvt uinIo Ide lefo aliqe tio m ;!tuns cloc am a s C.Ttdl . N
Qd Mü?-ï | hzi o n ro 't 'Oom Is tfa ; refe At m. exre Ge tr ein dam hrift |us ea Crrc m t
E | hoc atid. -am p ua : inus inusr Et er Is € , B bita Mart Ti 8 filiu A P '.'Ofe ! CU.
thwveue» | labate: de *q iC p iti ftin p u fe. d« e2S uit & $ enf ri x
N a er oíco gt ü 3 eq ul u : t iu h : fie ul
C&mnuüum | m"l: agnofc &fäg?n AUgem , Vïdgüm,?n non f) ma- feqlllenim P(;tcrea gr rCPrcatere.nt ;LänllïaSunt ?re,
Ti lO yrüum , T nn: F, atre loc jel ec pr at o pa Cia et ? ne
CECVIAQIC'&F | d cor &te Ioa er [e ; ma OC pé n & ec m: fu cana Bd'- llai ra
«- re s re ixifIe Io "at ius emh map MR dex, N filio er cípo icnu bap
N | k: t. Eo dix Dicit i € itate liere nen d derc. vt nik re p do r m hi ver 9-
"TMNM ant. loco T.3. D. rett irgini nuii mt icis hen Ts alo lo ne iem lus pr
Ti | vitisa [ariz virg "À in ni lp nt hei P Itet Ot
DgOüuPW w « bi&t hïl 0 M hrift . lC sE Ch' ] am hen ICP níio ,hOC tot iter .
ibi, C am Ch vtH ibu Mat -fus pH tc làüm ehe &or; eft PeDreE :
Qdb | ponfo iffim idee rat, ion ud duer go rep Ío RP lecta uum Epru cen-
n . Ípo: néuti afii ne » le& sap ib.a e: erg nonto mr : amp :[pic is, V &re
n!iiï'.mno' | . ; Ah) ra : qu. ono de no 'nh : 'uS)P tent cua 1ter | Der P-'HOD m, uam »
; nt, Irg a. 9. uem m.ir EE de| . : llam libei latam p tehé teru a l i
n «svb o & ss ny caun lib. p T d ia renc vete n tar ula |
q | m uiab ula tra FOf ; fo 5 no in TO iedn llu u .,reP.& "iftui ac :
A IÉ C it;qt ia rro i€ d » , no ie Iitud nq 're Is x ri mir ;
:?w'mä | "1 laucllu,dentlgluidu r olim I;n mOdgtülhalïna eg,arei C lie fcrff,) POH.u,lm habemmu-n cüachus erat I&endï.rä
0dn0n | TUNSISM & Ga H 7jam u Te um i 'Gþ . d ren eciet Co atio De iohiso m e
5 ! ! C j nt. 81., CO)q.Hum g!.s ng , l»le' » P fP mt' "pret qüa , GOn. *hum, T
00b mi. : 1 ícribu imus , olo te 1 efi s em us mu. ionem Tpeus CGEDE ne, :ehen ieris filit ra
bevff : : E A e an herel lon It; no- hu- not n NI i ilie idem *
offerin. : m ?-"ata.. n, e t & n. u tae hO, | 'vari iX OAH ICptH mt u effe;
Q tei 'dlul . uHb : ha foP "ma ^nt l e- eg U& enim * C1IC 1 : e& uaq GC
T :- 1 à lp COiL fot i pute uil n a jy caenii ; Ípe id g Ho ,. Ca-
It : Hela -oflig & Ep on O i put m | iorum ne ifléq; P m, :'um, ne. aC
n . : Df ircin.é ,n a De tqu uam üuS' tIO'IOqu luli e inc &ur mu raeca! & :
Q'gste w uitus p vitgi fexum irgoà Sunt q ifui ; PUAT vo hom Ja fa com in G fide,&|
m m : nd. ierisie M 22. Uuam ctur à Certi, |D iebat; am 1 iracu "EOR OT sb de re-
SDnttun N ela: ilie .üm L2. Ma ft di vhig.sm facie iqu mir haber: Orig lib.d &G
E A j ) o mu- ha mnu n c ne 'lle e] nt 1 æ) ra tat in 'e Slc & * -b.
idet B. : dsde RRU lat Ge mi llop co culp ERN cu Mer : II9. C li
Ua Nor Md T & Et m Mat no au idam Ti rà- Íen mD m lier -Act. hum nus
M u lieris ss m Uaïa- hic re p: HIRST fui t o ua -1cum- mu tra techui che ige-
s U r E N co ielna € lio ea j q KHETRS fun É anq ihi þ;(/? & Ca tuo uat
J J,.r:tmh : no.nne hi laP na dde : VCLO- .Ma ati : *ren. t eni fi IOCOD ad. An ibus E vi-
fï.ïïäïïüm**cm&; E at ren ano fe lici v iin on dicet B ion bi, ez* C : fide hilus À nibt illud vi
E : ; MX ho hi ficc (fe ert Ht i, ho de xxigpa $1 l-
^ "!3,,.72..:3,&:3 ligni $ cau 3latal- ath ni ] : e P dm ft- b d. heOP 16& lbu Chr
ic,*-**"*.x.., r eiic ici. Cat nt; r Íum 108 R Qu -— lib. T de - W :
. ""hïidl'üj * P 2 tlc ru . de fell . adl .onc 1 j A & 2. e to Q*—' Ifäl tllr'
ggüää"-w' ri15 aP hqlc )bue » hen vt .uld tati 1cl . ena, I c,4-' .&. C.4. '3.&.9 en. Cav .dea :
" : C de -epre hrc, ftq rc' apt t bolo egilt. t.tf omm liam 're vi jiim
OOU Hax deac Is re] nol id eft q terp lam ft. lymb 5.R dent inc feda fferr s ei
74 'oin riftu em er f ic min fed eti: ue 'Dily lib. Gau m. ne; is afi *Deus on
;g,.-»xr;ü""; ' )lod Chrif tem ulie obl - Itin.qu & or. 5 ithy 5 ha £fion lier: dan
hii j ta p " 3 » Q.- ltos, Iu ü, g l go ; El " lo he "i Mal at
3,';*345':1*« uo fcrl bqu lat ? Vi '-lu i^ 'o, bPec T al eg- & Od re ? -/1", xd, CI
ffäam..*:"y,i Y jsaP, ii efic : €S-n- enti cto llexit 4.. Beda, :e,qu trC,. ' tibie quo Deus "at
ts t d mibi , C un en esir m r erc llic - ob pe ibt; Ad. n n s
in cc d gl ltà b ro ap dm d m ate en ua
OAU hi Q,l i od v dr€. rP : fHo rte ! ha d tu uc it.anuL 4 m u tam q
Lpontt, uo u ate z Crtc fum ^om de ius,q '107 t ber a*e,q le , um, e
1 : : us ap sH u C m Co | cius, dic VRM € efie ,. De "T
m : ; net, glüm HO m q f79. n-de 19; H- ítus im |ven filio -em fed dee ?
Pv i ] Ío inu aru creéb lium tati |cO EU en du l& uc $, rat /€r-
i DN : : Dnoh nol is e€ : hæ * a en . ndl O| on 05 : übh : ma Deu n cr. C V
m : " res ifqu lus (eca nm ue etu N fed n ihil Dei us no in hac m
"TM te uiiqt han Gre COI loq cooWpd uüm, t ni fe ten ue 5 tile
k Thro ve utq Epip tf sdn iO. Íi Pe. huic íu ba iebat uate Itaq :d.fer. iam, v :
:—',,,l;*i()äh' 1 I;S.detur l.Pl'-e hyüï "preta læ[tll e nih |fdr- :gn tfi Deu ^Deri er1t rOP tam. i
uD : * 41 inte ut : CLP. dü/ incare i !l] x in c on ep dB Mnp da (ï'HCB i
dtm . tv 15 1nt€ r jaint madu ific bs fi m Na iaísn iat, p apu nc mo ne
ï*.*«&ï'*w, 1! j tinu ita& la ani fien mà egu | Ícia ; O ctI l-qlncpf rte om utu ifle !
, ',". ; ^ il f j i [2 O C IOC : f[ll
"n ,x IL3 t51 &P Sed fim ä C Ia IN 29. neic hom Q ail i : üsac, m ris
"QMHJ | : Hun (.dem: M. hta ; IDE, f& h.8. | us Leo Cim, ioio 1ne nat te«
: DI i o ul cetu p id mi p4 atth. on, , en da. cation elig hom fub : ls , àc
.,,üg-;&ï";(, P daq ater eam ün b« ?M en E t en tat usr m te ol'ls,. Iret. Len
d mo fu . Rn tibny ei f u 1- o ib iquar an & ni d
S:WI;J/ ; : fuctudïaïum Vommu:*k : 7uï€ f fils D-IQ' Ita?oïn?]u | gïcintïcphommialn taïïliiïe »fe illud dï*uefaE '-Latüm uj |
sud / criptu fle c 22. bi Ie 1 27. um aipe- s n et Oi ium tre Ípi - La
"du l n Al m bis, e7* att ihi iam tepre- ce htri ifica e Sa4 Nun isfuie t
n | um k s st M id m len rep C 1gni am fíu t ris 'em,v
ul CU R udn l, id f fit - t ig u ni al at en :
m | i£452. tl TY u onit hzc reta ta OciHg teq d t Cas xzP atr OS
i " d une t 664 n fum,q refp f« n FE Rpet L (ed h c,an p* tLu lis, qu &m f |
H 9.19 bv lentum vt in ve itain irum EM ditate ad lus in lis, em, iifle, m,
j p . 9.I !yll H efre j üs..f, & a ! lla l myri ^tr ote r1S , futs 1 &l atr hqu ade
ï.'nnz'u?*ï 31 nc im jüs eít, nu -uln?, de | P to bdit : In , m p it.Ire nec in illa inth;] -
:äïï**f'ïï) & m hu üm ag nu eft, dui d - demp um f fficiu "upatu N UN fino il.ini p
"ïküïti;*'I'?ï : ibito ts um ifio ipfum hus æmo. d eni is o1 ao docu ilis, omi.] fi- h. 18,
" e dt jidt idend ehet SUM Ícun 'aqu d rat tor Icit ; O ere " Slm./ in h BREM i
* w | mv P u a : u E C . C X C. - H c N
ämwf;ä ne Cg;n. Vid f l'c.Prquïn hm qullbd ex altïïam f äm, ;—edcmï)oco ? ls fuos f;n()fcïïyiïenl ,i- Putäb matrli
ii* | -itat am rt, CERBITS | nt lio ipulos "o "vite t It -qui-
mnu'w,&i | Ht (Q.N- )ote 5d ma 'rl.t'. ulPa" ehe 1C- yta 'fCïPL ToOn orij tl e fle,v düq f
fufic. J Jhenft in p ód »ende eritc repr ufat ipfe di odo reg sbiet ee ; quo e4:
| ;faüfüf 3 j nc tutr , ePr tre ; flu : d€x : uenti *P dafl tau : fl;w lam x t I[a; it din"
J* k EO idca iftus r in mai hrifto lisiu iini uI l rpreta "nfe fe ia beat. : d vt WU
mb | x a É qu ftà am dm eni fi- ft Tun iftum len |t. 026 'O1 iE :
J 471 etbis ecc tc it.au sa -e fi 5d e ; hri eí 1t, eo :(lone l4 :
rmetzl L et det, 0. ritq co re u uo b rba C te leg 'edo D[eüo -bal.» ;
WT M en edip ise au bícu ille , q O verD re c&a,, em Cre TAE ei —
g peu cr ob esp O Yéul ion ifica ot on POT ep té v
fositt ne It n üctor ut 'tetu it. fin id fe. oni ; atl bco.« ler er 2 '
,äün;o dem ïucufand,cares ïuäitcant:aem Cel-ïauerlt, pus ldhf;)( äufa* atiï,tgrtogtcna hatame €1imus. C Luc
»':w,f,P | WE N t " : r » l : ' t ta e'*'-
T A | nccïnfcl b WURU t e*romm u nte terïmus,sefa d vgenpn ülatanïzfüml :
æï!rän?w | dt. oüautl x a iracu- öa&ahryfopc refb Xbll ;deün fed ümfemcl
uuE : in m lu us p dbu- : V ,1€
; " aliqua AC .fin. aic mm im nqu: : ^hri
t 1 m adï-t& qulïninlmä;?n'&(ïc sv olbim ^hocf Ls
1 a N ! : »certe vt t 1 fe .',. isin erto
30m,æqu'! ,.z.ïlüäioc 11!1 l,c hoc Eucaïen:rfuafel? min ugc Rupe
" it. ac. m ró
'ïüatiïg' : ?ä] POPhyGrCCOräïi non Pu.lto Verna[dp) »
" * m ex c m j Cvl :
m | ! lauem Bd h?c, CulPa Cyfluo,
'MV : Y t]nt. .afl ra
À : r fuP
, ': 0
"*Wgaäj l&o:qu |
d E rut
,ulr 1 ' ;
" |
!»'?";fïemu t
( E
D

Chriftus

pellat.

hiífto.

| vtoftenderetfe non humano, non fanguinis refpe-

|lentiam mulierem appellari , quo fenfa C |
lius hominis dicitar: vt hic Adamo, hac Euz quafr
mater alteraomnium viuentium opponatur. Seda-|
|pud Matth. c. 8. 20. docuimus Chriftum ipfum non

—— |quis exiftimaret füpra hominem illam effe vt Epiph,

|gnofcam,cüm id patictur,quod ex te accepi.Sic om-

| vt paullo fupra cirauimus; & Seuerus Antiochenus
.|Horá fuam

tépus paf-
fionis ap-

|Itaque fenfum efle atbitror , nondam venit tempus

$28

IOAN. MALDONATI COMMENT. ^ 5

an s, qua patris inci [anty oportet me e[c? Ípeciem habcnc
reprchenüomis;fcd fimulata, non vera cít reprchcn-—:
fio. Non enim parentes reprehendit, quod fe quaffi-
uiffent, quód caritatis , pietatifque fuerat officium;
fed fimulat fe reprehendere, vt quiaudiunz, intelli-
gant , aliumipfum habere patrem, cui magis quàm
illis parere debeat. Reprchenfio videtur etle , Qu« eff
mater mea ? g qui (nnt fratres mei? Matth. 12./48. fÍcd fi-
mulatio potiüs eft rcprehäfionis, vt doceat nos etià
poffe matrem, & fratres effe eius, fi voluntatem pa-
triscius faciamus. Similiter hocloco fimulauit fe
matrem reprehendere,cüm minimé reprehenderet,

&usfed fola caritate, & vt fcfe, quis fit declaret, mi-
raculum facere. Quéadmodum iudex illi, quem vult
abioluere , fape afperé refpondet, necum gratia ab-

pectum matris , vt miraculum illud faceret? Habuit
fané,vt Cyrillus,8; Euthym.aiunt, & etiamnü habet,

caritatis rcípectum , non carnis. Quod ipfum Chri-

rem appellaucrit. Nempe vtà fe omnis carnalis affc-
&us in faciendo miraculo fufpicionem remouetet.
Nufquam enim folct fine cerca aliqua ratione ma-
trem fuam mulierem appellare. Nam cüm in cruce
Ífu fþ é(us dixit Mwlier ecce filiuts tuus Yoann, 19. 26.1deo,
vtopinor,mulierem nó matrem vocauits vt indica-
retillam viduam effe;atque defertam. Aur, vtalij pu-

dolorem eiusaugeret.Sunt qui exiftiment ïler cxcel-

riftus fi-

cearatione filium hominis nominari. Alij contra,ne-

hir. 79. | d :
Nondum venit bora mea.) Multi patiendi tempus in-
tellieunt;quafi fenfus fit , nunc in faciendis miracu-
lis,qua tanquam Deus facio, te matrem non agnof-
co; veniet paffionis tempus, cüm te matrem reco-

nes illi au&tores interpretantur, qui exponunt füpe-
riora verba, Quid mibt e7 ribi efl mulierf de diuinitate,

in Catena Grzca, & Irenlib.s. c. 38. Etquidem horá
fnam Chriftus tempus illud paffionis vocarc folet
Matth.26.45.Mar.14.35.10an.7.30. & 8.20. & 1. 1. At
hocloconon de paffionc,fcd de miraculis agebatur.

faciendi miraculum,quod à me petis,vt Ammonius
& Apollinarius in Graca Catena, & D. Auguftin.

Lib.:Euág.

|defecille , quo clarius miraculum cílet. Auguftinus

(er1'11.4x.de'tömpore,&Cyrillus,Chryib&.Theophy-
lactus, & Euthym. & fuuencus pocta in terptetatur.

non venerat cüm matcr petiuits venerat,cüm fecit,

fpondent Chryfoft. Theophylaà. & Euthym. expe-
&affe quoad omnes, qui aderant,cognouiffent vinü

véro tum cüm petiuit mater, nondum vinum peni-
tus defecifTe, ideóq; voluiffe expectare Chriftü quo-

üæ.z. 49. Zï.gg!gyf,qnad "me qmerefmm ?mf*ubxm*, quia d

jtauimus, & nonmagni eft negotij refutare,

Iftum fimul fignificare fe hamano reípe&tu nolle fi-j
cere miracula, &; tamen quod getebamr, cum tem-

|putarctur. Ideo non reípondet fe non fa&urum,
/ -— : ] x : e [ r
[ed potiüs fe fuo tempore fa&turum indicat , dicens,

|Vet 5. apparcbit. Indicat Auguft. Prifcillaniftas;et-

foluitfe videatur, Quid ergo?an nullum habuit rc-|.

cüm ad eius, vt credimus, preces, miracula facit. Sed;

ftus volcbat fignificare. Hinc intelligitat, quare;
| Chriftus Mariam hocloco non matrem , fed mulie-| - empus expcétare..

j $ oDiar mater cius mmiftris , quadeumique dixerit vobis,

|aeratfet resad füatarum miraculum praparare, Ap-
jparet etiam ex refpófo Chrifti intellexiffe cum non|. ..
[hignificaffe nolle fe facere miraculum, fed potids fa-|-
tant , nefi matrem appellaflet, teneriore vocabulo, — lob(eruarunt. Quo fenfa reddit carmine Inuencus

Lattatam enim dicit Chrifti refponfo, quia cogno-
quiteum vclle facere miraculunt. Quod eft proba-

[falle Chrittum, tamen quia fciebat eum mifericor-l
|dem , ac benignum elffe , perfeueraffe fperantem fo-

; [£6 vt precibus, autcom miferatione fle&eretur. Ne-
jmo^ quem legerim animaduertit videri matrem

[Quodeonque dixerit vobis , facite, fi ncfcicbat forc vi|

Jkationem Iudaram.) Quam vocet Iudxorum puri-
dqua, qui fecundàüm legem polluti erant, munda4
Cur ergo mireculum fccit, fi tempus non venerae : :
[chi&que lauabant cubitorum tenus, difputauimus

modico licetinteruallo. Quidigitur expectabaeRe-|.

-[qualitatem, atque minifterium , id cft quod bydriz;]

que probabile. Gregorij Nyffeni interpretationem
perinterrogationem hzc verba legentis fupra reci-]

ug.
ftio vcró effe poteft, quam ob rcm Chriftus hecad-

[lecerit verba;fatis enim videbatur effe,quod dixerar -

Qd mibi, ez- tibiefi mblier ? Sufpicor voluiffe chri-
pus elfet, fa&urum effe, ne a

alio poftca factum

Nonáum venit bora mea,. Certé mater ita intellexit, vt

finon nominat, abufos hoc loco,vt probarent Chri-

quidem ; ac velle facere, fed opportunum tantüm

£

IChrifto non fuitfe reprehenfam. Nec enim perfe-

&uri efle,vt Chryfoft. Cyrill.Thcophyl.& Euthym.|

3
, Menfarum tuncinde wecat letata miniftros. |

bilius ; quàm quod indicat Beda , ctfi putabat recu-]

Chrifti non folàm de futuro miraculo, fedetiam
de modo, quo illud Chriftus fa&urus erat, (ciuiffe
aliquid. Quorfum cnim alioqui miniftris diceret

(Chriftus illis przciperet, vti hydrias impletenta-
qua. Poterat quippe miraculum alicer faccre, vt
miniftris opus non eífzt. Malo cxiftimare fandtif-
fimam Virginem prophetico fpiria id cogno-|
uifífe, quàm aliquid de ca re confilij inter Chri-

jfum , & . ipfam. fuiffe communicatum. Spiri-] -
[rim enim propheticum habuiffe quis pius ncgare
poterip — * g,

.6. Erant Autem ibi bydria féx pofita [ceundum purrfr 1

licationem hocloco,nempe non legalem illam,

bantur, fed cam, qua propria quadam Pharifeorum
traditione frequenær inter prandédum man us,bra-

apud Matthzum c. 15. 2. & apud Marcum cap. 7.54.

Quod & vaforum numerum , & magnitudinem, &

hoc cft vafa aquaria, non vinaria effe declarauitj|

omnia co pertinent , vt miraculi magnitudo co-
gnofcatur. Non enim parum quidpiam fcilfe vi -

U — " o : " " p ) r —
miltione ex aqua fimul, & vino vinü faCtü. Vrrum-

ftum tempori , ac fato fübie&um fuiffe, Indicanr Pifiz hoc
ChryfoPcomus,Euthymiüs,&TheoPhyla&us eodem
ictiam abufos Arianos,vt hinc docerentChriftá non|
icffe Deum , quandoquidem addi&us effet ter:npori.'
JFacilé vterque error confütatur.. Nam,vt diximus,
| |tantüm abeft, vt fignificet Chriftus fe nó pofle quo-|-
juis tépore facere miracula, vt potiüs fignificet poffe

jaute.) Elinc, vt fupra diximus , apparet matrem À

Prifcillia-

0€0 abufi.!

LibaEug] -
hukh -

ad nihil omnino vini effet;ne putaretur elementorü

ni,quodalicubireli&um obliuione , aut aliunde

TUPMP WUR ZPR TR s

fubuc&tum

p L

muofa
fl
Cap:
hiB
|nsqn
Y
quo&
[üïh

AU

Latnts
i
Metet,
15; 0001
vl Di
(un, Qu
G?u& h

ïiavfinum Ils
, Witeerie 4
!äii&u:m mhlh
| [ettd
| Vi[lm

5
p : ,aha us no-
: ; : sin 1niaà
" p ; quas alia Valcnï] lactus
ss du AR inum effe, ac POR Theop 'yminl"'
, — ;* C : , /'-nlnu' "3A hl j ialn . r vt t
[OAN. um dor rbitrio Aliter et fecil C)fudefan :
n IOQ: y m rera t iftum infuc nt.
N iam,l À itu (muta fütat, 4 Chr uam lieffe
I jam 'aním re d aduaen ull |
^s lat tran rem erea 1 &a 1tac la&', |
: : Cr to : :
m ptor(us Cfïnum rum eïï;t, Pïäp t] mOmef;ti te&FSüITITheoP h,ïiiül*
| et; fed tà Vaía , v odaut bl Íre di uic nt, o Chry fe, fed p« ft,.cu
- ! | etj erit- Vaf? uo icitab "-'1 Gaq fera tidem Cr ic, 'ote uF
O i poffe erit et. Qu cit; itri ip hau RETRIEHES uv m inum
p ideri p« leuerit effet. iíle dicite inum ufa, d i tia vinu
vid mpie íatis e . fui Is Driüs vin ca olu re icere il dif-
: [ m xv 1 iuio ÍA VOcat ais I & : de t,.n Quæ la fac ihil di
; — 8 ex tam n r aliai i :uthym. doc i ili nilisaqua
| ex tai eno ,VU Y: aliq gt . thy driasin x il fim imilisaqt
üv- D tfex t nag les, vt ncet ait Íz aq hco X Eu hyc me hi Sim lis,
, hn i - Lllsl- ua A. a l.&l'1 'nfu " &T T. Aqua J EM Í ni ino. 'mïnl
N quam idettaq uis ex fuperi mus,e as fu- trosaq Hs d ratio ; eft vi Dif ter
T. | q las, ld. neq miup foftomi pofita s h. "d d P Prop
B | .. | hyd" ^ctat, lique Chry : rX aitp ram otius dedua! g Ottat us EO tes. at;
k 4 | . Lib. "letiam s qu ffet, ! od ; ,& u ara lul k tfnab cco t qu : er1 P " 1-- :
nl B a la Pene vrhtes O Qu ide m p Mupics au tetqu habet qu vid Cyril-
Wt Kkuï.f ling f H'CV bCXCP nt. Ym dlfï T2REPER ; lluSS ia vte S j Ium iE j f-
ina. ul r ueru dao lauan ifica-| fimi uia ríu iracu Itaqi ius fuif-
uuhhæ[l*-' üuna j m P onu . 413 Iu C ur B ORE e& 3 q : S Pro . In1r 'I.GSO AluS
TM OfcH sadm ificationem. ad fæP orum p rem vino raria aius i facili icit: ha er-
d dwn pin onur elin Iud at fimul 1igen- d udinem emc tech. in vin fuum
Wl , fecuns jeasinc Ms ves ; indic ad fing Scl £ milit ilitudin t. ca uam in^ em fu
E lfrc ulca ucra A tu£ ] uafi [' æ; & dlæ d fin'll l ? .nïy : 1S aq A euin : ,
AU tglet re,5q nfue ss ile , q Lpo x . | RRE m hriftt n falïo. quius. |
! mo reconf terpr fui ig'cnïP alora, 'prop ierofolyn od C inum it 'opiüq arium
f CUf t habe lij in non 'jafu la im W COT ; Hiero MM Db iüoP ceífa
Mi |tas vta &am ! induftr aquar ad po lus *s ,lïumi ] nunc v neuin P ) Ne t non|
,:f'.:czmczu::.; lonem, fito fa,. ic de it r ya(a'. none ". e miraet uód - m fa1 o mpm, , ftare --
Ut do oli illic |quia ia illa Itaque dei jiàm q inu d fum con cet
X b | . | m« : . T à la im vi 4 : C 10
"RE ex Comäaculumo«nah mï ?um qual fuerant auía lbi!*'*-—ï* diickee ffa C vf1 -"gng ffïiüa, g&um' qlautc*m
lls dum in iffe mag folerit; arat tus C rtat.c leuersn Euange um PACUS a-
E urHe ffe fo comp r6 peum h ,Ve mplewe; detet vinur (Umn. cus c
LC W lde f ac m «c à s | BI ad ua ad slo d
d ! | a ari . ne än ; fCl s aq ? C a - ul [C
lais | k Md lotio qu Dc t3R tho 1 ex Víqu im neqt inum, !
Mdl | uám ad 1o effe , tb ernas, ) cà fuit, v quàm - fet. PEERO TM vinü Ío-
g q h. fad bat . l tern vt ex ü re,q cíle u pa étum e. Non
IN IH9 *s Orte AS, "UE inem, ipfo liaex 1 lum. € dicit, fact ifle. €
cu op ! Lm&'r itudine Ip aii 'acu fle ua fui d n
t Id laiora f45 tu Eo -IC al n fui laaq sb ded n
h | alOt erret, EC ur. . ^ DO sn as fol infafüun inum , E
IN lh m , ; lce'm "fflab lhgat n P .tu T l(fft nex CUX iniy as inu d[um
gl ^ iTen. E larum i intc furai ! uY Ro iil wl It v eadi
2 sentes , hydriart acu m binas , ag € ua no ls V |
u CdP :lifta mir 'arum 27 n- üne er ad fum üt plen * -
« | Y | e | lt : ca & tre à ne luln j (lpk fu it P : Ahau
it Euangcl sss ftàm ens me im mc CH d ft rin otuit im
d bitEu udó quo: liauirdicei- sb liquid fuperin m p ftatim h "
"iiogun A 10 1t t di gamen nt a m u ide B bet alu
u ÜT : nitu mn". hH ul : unq dicu i efti N eni qu | clino )IU GDM
NI VL UL lnag : n'o : rc q - N . ua 5 bl C lLlln : f]üdl * :Clm : l]ln ua
Y lautdno bio iftoris. omniaq Pro5i el : anfun ; bitr iracult exaq !
TT od in du ithifto omrmn t : b;a er driis. erte AvC lrac nto "e-
g que 'fed in xith Uumi5onmn ais du fuP drij ce7 fert lus m d ntr
i it , ied 1auxii int . affir 'tis , i hy Minc, C7 ferte nti mol iafiu :
EAU fU.IE,. fldelna I quu tesa CCI Grax uim , n' 3 ulde : /no pee di m
: u ntes lo i n 4 DIO - m jte? tei id eft v üz nat ET |
itantes : hafita d duisd dicat , | | SATTEEM & v ide H TR qui i
Q r (AFEYDBDAS , bltan. : é hæ t cer : -(a 1nc j ba-tur- S.H 4105 Ore, l'n[ q : eus . ue
s du minim ba, v sb r dicebau E huevem ET i fole i D iBitaq
daC.C,, A GCI ti Ver vt Vo dus uam Ilre, lote eniim is fic ltfac » . Itut|
epidé , rati v reta, OS caà iüs, qua : breu 1.Non fParI) id vu nc ig
"r (repi mode Met ebrz Otl icodo üo : (actà. &porum idqu o fiat. Hat im, ne|
" : n * 1 lta A : Aat. d? H ræco P t Tllt'f Kï : q. ii C& * te«PO d O qtï 'to Ha * &atlm,
! düibiJs. fati ibei vOC 21«q diD ! cte.fedc cdet.mo uó Haur vialiq
M. : Ipro d [ ra c é fcf füus ea. r I4. i u 9ete, éde d f q 'Cat? ClO,aut v iclinus
erreta] PT* "s Gracc. bo; vf icl.c.14 us ap d on pe ulic afi di ificio,aut iclii
À Métret cam es PIUSE d Dan ! diximu (funt. MU HOE Irac ( qu tarutic 'chitric in
T ise- |cai Ioann us elt apud L ado ici pofiu 3 Jpe nam dNwnc; is,au .A 'tatur, j
la L " ISed ico víu tes 4j Dec 'eta dic - menífu BY illu 3DOEI: uam , VtCI in có-
m nusm l-bralco interp ddit. ctret de meni c| !p t vim ra tempc umaq t 1191* é&.inc TE
-*;,-;V*' » d Ofra 47 qu in.in uo 35 duis püte am loche ; ThïOP uà do |
bt Eu uon ; amph cadémqu: han. H- p Ws pu Ouerf: Ántioc! ft.& tanqua ens
u cent QEESBNES A. t Epip ios, Itaq "HC | 4q lic rus foft. idem tà difpon
dugt atin 16. € - eft g1os. 1ta ii P ts atutali« Seue Chry $u c difp És,
--*Jüïæv*h*f L camc. . iuctor tcong » j€ p TO àt COMEE tait aX C tnoq Inans,a crie
Ws d | € . : ^ W U "- ar ; ; ]a, fab -dlna M adu .
( Luc 4, Vtà iebat cc L; tei nt& p ios fe etat,v $ Catena »tee Md nimaducr ha
i, ', [cta, . ca,P l. 1tu ; ima : tàari 35 ru VEERONS UOl» us, s bat,a m cura
d etr ecim eS ift vero (ex ta tsl ult om ieb m ci t
1 (OC10- | M deC . RITY ncecx Vvero ; 1n Gr co con rtln utc ; rou
;:U",.N-;"l | | a duo : rldc' : duln : NC u tuag d ;.QUul Q R n pc ! A ma & j ;
;..* i u j : z m , ; C.. e ?A u p 1- x ) E a . -t' E i 1 y c
u lee t. Ita Quare & £« atio E om id cui rté fuam nac iniftris, n
'ä'f::*m '",:. | : 'äeuæ P bat. MU Q-,l; 7r 0i .ter r P e3 L'ild E rte '(Q no ]llïl i ]tur 3 .
"20 ! dàw tine r1OS. qenTuc rudi rtter & | eq ini pa Ís. me ns n beret &,.fi
Éeskl 1. nos habebat f lego ? p itur h rciter, at i ha- beba t,tépcta ibatimp óuiuis pt portere tur.
ais ha a iCg taiei m CII 1j vin : .bat:tcp bi 'quá cóu rI1op : "cCïC-
| duos in Caten bducta ig rtiam odij vocant, le iuium o ss e da ij , reijcei A
? TEUM 0. Subd cr m ocani vO uiu : nteq u juif, lus erat,
ium in Ca Su las t ifienfis bas v ii nyiui na,a id cuiqu: ouluij sR
&;-4 [eer uto. fingu arific | Ártob fi tres. & co et&t.Is vina, ul vt d fobr Mrufi
hum E. (umP vdrias ttem P: ifpani Á veroó , fi t d 5 cfát. t videret,q lendo i quo ictusc
TE i l tlo A d hy art ; Hi P ve Imi vi ; »OPUS u6 "t V1 m (P -.er-af)q 23 D) : rfx-
- 4 . n1o : jam P : uas ucm ïl.m ! d ba;f' d |o9u re pot ftum- À G
rvl inue X tertiar fereq tj no be optii la uftaba indiga dicare p tgu uvoc Os
ii iam, & t (ex icbant; Árrol & vel ad i effet iüs iu bebat g EH Gs vis :
'mi : 'tlïïm' id C&- Capic inta fex Q], tus fa- EUR üod "x eliü ibis ha qua 168:15* ds & :
fsl ife , i tretas rivint funt. | potus. ü| waq dcóm cibi iffima , « ret ic horis &
ul buiff ISCCUY E actze :rati p lenu| gj od um tiffi oníta i EE :
ia usv imüm trij ) fa der ra'fenti - |Qu rruptum. '[ita conitart aut t 1ac
'mhi | 1 binas .,--»ä'nllnu ifto ; mo N ra | : OIÍ hs ibus .. äxS: . nían :
MT I fib "n Chr IT folàm p onfo| | piccber db 1acu d cri n le met m.
- ;'-'ji;','* ue v Io E hoflna ; n iO 3Q IPO & a cot uö i am1i1 i um ; jotuüu |
T n Itaqu iracü t0s 01 us non vini im m& r,q i. N Ccirc eftn ,
POR | i eo mi Íexcen Shrift etiam reo tur fot ocabatu nt Grzci. feres tiam. TEV ITOI, !
fliman nieo dos fe im € um bleua 2 eífeti . Is VOC llant 10s ve lgoe lj oixoir'ae - r
— N2b ; 1l llru fU 1€ C1S : e nOS, ., üu g VEPA (Cl ;
* g " bllan lult el d tni tem tum p F ? aPP ma ItOS V ahl,, ; Vt TU
lj 1nc it. Vo . fec 1Dperta )nimen ' AivaG & Ro folit iümero XXAIy0l | i-
| iserát, V PNEA Is paupet on AE «AWa $, ere numcer. ex at nen aei-
BEE fübue t illius p ï, "n | ü( ft. & Grzco rand orum r»alij 2 ididuiosi - uiuio
manere, : tc Ts ücrunt aqua ; "' Sjesd eti P ' 311] AT 8. v 1 uc q ,llC du n
|rem nurn "ia EEE Q]/æ fine 1ex am " yol , ib: 5 ci d(*ïq eft cít
diuturnu CNGSUM 4)Q du ndun Na g lib. t In Is iccam cít,
vt di iracu l : TERE 41 .i[fus. auimu iculuth ! lii zil ]lux crat, eft. di UPE
£ mir : bydrias Chr i. qui iràcu al lus PO mus € diéctus 3* ETETP, ?
faài b ']ete ) brem PC Crit; ius mir itafma RE Lulit itiffim inus IL.. 2. $4 0 1 |
Imp juamo inum fec ilius ntaim: bit Íitat itriclin p - - eff EM ss |
* hyl. qua ia vinui tvt fic hantafi H eg vin hitri cap. 32. f0&t 5 nf .
| D Mer J coiiE ndent,v | '-HEDp illam lp xAiyoG " Arc dicO. h A 4 -
heop 'ylia mater! (ponde inü feci ncsillam n erat AT« fiaftic * mo
Cura ats anv teauerat nlhl nt in TP : in i uer :
2 as NMám (tés n vidern Co E n Ire n P
4. * rtia vin i ni tu»r.N COR OR autc * lis V1 ]t-A & in- : äorem,. |
. fece 'edere * Cum. Is Ocu Ótuerut -vfoft. : Re
Rn ' icrede iet, ífÍuis o botue hr | créa-|
: . ; ln aqüalï-lr,avbulü n'cgjib S.C-I".qïlcrc Íe R
xaper i affert lib. tss
Vcrfam,:iï(;ne j agïxif*cum oifï |
1sfra iffe :
nau volu E
t5 !
finua - !

CH

n r
:-4«

|vinum iuffic: & quia eius erat officium praguftare,

irefellütur.

932

TIGAN. MALDONATI COMMENT.

TTE SES À

o

qua[i vns exillis. Curam eorum babe, e2* [fc confidera, eg-

chitriclini, quod füpra defcripfimus , declaratur. De
eo enim agi , & ex eodem , & ex precedenti capite
manifeftum eft. Curam habuiíle conuiuarum , non
ante folitum accumbere , quàm finito conuiuio of-
ficio omni füo perfun&us eflet, Poftea illi, ficut &
ceteris conuiuis coronam , & munufcula dari con-
(ueuiffe, que à Grzcis, quód indein domum refer-
rentut , 2ursgepr dicebantur. Qu d CODMiUIMP ma..
gnum inwitantar , inquit Ambrofius in exhortatio.
ne ad virgin. 4Papkareu.. fecum veferre confaeuerunt. Ex

Ambrofij, cap. 3. /7 mápyna vota maxuma dantur apoplo-
reta, Auctor etíam 1n Caligula Tranquillus. Sicin-
terpretor quod in illo tam celebri Affueri conuiuio
factum dicitur Efther .. neminem fuife , qm nolez-
tes coreret «d bibendum ,id c(t neminem fuiflc architri-
clinum , qui quod vellet vinum , aut qua menfura
vellet , conuiuis diftribueret ; fed vnum omnibus
praftantiffimum vinum fuitfe propofitum,ex eóque
pro fuo arbitrio , quantum quifque vellet, accepitle.
Duabus ergo de caufis Chriftus architriclino ferri

atque diuidere : & vt is , qui , quia fobrium habebat
guftum , teftis fimul ac iudex optimus elfet , non a-
quam , non qualecunque vinu m;fed optimum om-
nium, quzante bibira effent, vinum fuifle, vt Seue-

adnotarunt. .

Ham. ) Aqu

uam vocat , quia paullo anteaqua erat , &
vt indicetVnde vinum fa&um cfíler. Itaque maligne,

[ 1. ad Cor.'
11.26.2 7. 29;
Caluiniani

Á

ftiamiam confecratam panem à Diuo Paulo appcl-
lari,non ergo corpus cHe Chrifti. Nam praterquam|
(quód non proprie, fed metaphoricé vocatur panis,

|& rurfüm infra cap. 6. $1. fümus difputaturi; vt ta-
[men fingamus veré panem appellari, quid mirum
|panem dici, qui quamuis panis nonfit , modó ta-|

jaqua certé nen erat

Imen appellatur , quia

]uendus. €im guffafft architriclinus aquam winum fa-

lhauferant, fcientibus, vecat [fon[um. Quzerere le&or
]poteft, quo modo ignorare potuit architriclinus,

difcurrebat , vt fatägetcr, qua c(lent neccfïäi'ia; ita-

& imperité Caluiniani calumniari folent Euchari-

quomodo verum etiam Chrifti corpus panisappel-
latur, vt apud Matthaum c. 26.26. difputauimus,

omni cura tua. explicita recumbe s vt leteris propter ilos, eg"|
ernamentum gratie accipias coronams C7' dignationem cenfe-|
quaris corrogationu . Quibus verbis officium omne ar-|

auctor commentar. in epiftolam ad Ephef. nomine|

rus Antiochenus, Cliryfoftomus,& T hgophyla&tus

9. Ftautem guflauit avclitriclinus aquam vinum fa-|

men panis erat. Sicut hocloco aqua dicitur , quz
*, quia paullo ante fuerat. Er
vitga Mofis iam in ferpentem conuería , virga ta-
ante virga fuerat , Exod.

7ï12' d« " À Puvud ,, L
— Et.mn faebat vude effet ; mimiflri. autem. f'aebant , qmi
bauferant «quam. ) INcícicbat architriclinus vnde vi-

[num illud effet , id eft. qua ex re factü, aut vnde hau-[..

1

Itum ,. vnde allatum. Hcbraifmus afperiorem ora-]"-

tionem facit, qui, vt leniüs Latinó fluat, fic eft refol-

am,cüm nefciret vnde cffet, miniílris antàm , qui

pdel i ais r u
vnde vinum illud fa&tum effet , cüm ipfe femperad-

elfet,& miniftris immineree Facilis refponfio.Nun-
quam architriclinus vno ftabat loco , fed huc , illuc

que neque quod Chrifto mater dixerat,)neque quod
matri Chriftus refponderat , neque quod miniftris
imperauerat, audire , neque quod miniftti fecerant,

À

B

C

D

.tn

videre aliis occupatum rebus potuiffe. Quodipfum|

jexiftimare conuiug poterant vinum illud non fa-

- [üerfa in vinum effet , quz in hydriis remanfit , con-

Jarchitriclinus feuocatfet. Nififorte malimus ;mer.l
|pretari , vocauit , id eft appellauit. Non quàdad fe

Jtriclinus fponfum interroget , cüm ipfius potiüs ar-
Ichitriclini efset officium vina & temporibus, &|
Ferfonis accommodate difpenfare ? Erat quidem;|

lbenda erant à domino tradebantur , & miraba-

, |] ^ .» « À æä/ x ' : '
l .Yn. Hec fecitimitium jïgmmmfefm in Cana Galilea.)
jega funt verbas fignificare enim pofsunt|.

diuino confilió factum fuitle credendü eft ; vt Chry-
[oftomus indicat , vt illaarchitriclini admiratione,
íponfique interrogatione , reíponfionéque miracu-
lum proderetur. Nagn fi nihil architriclinus dixiflet,

&um exaqua, fed aliunde venitfesnec miniftris con-
trà teftanubus facilé credidiflenr. INihil autem for-
taffe architriclinus dixiffet , fi fciuiffet , vnde vinum
effet. Omnia deniq; ita funt geíta , vt & maximé mi-
raculum eluceat, & Chrifti gloria magis , magifque
illuftretur. Eadémque de caufa tam diligenter Ioan-
uesfingula narrauit. Iterum vinum quia paullo an-
te aqua fuerat,aquam vocat.Nifi quis dicat tum cüm

haufta ex hydriis à miniftris eft, aquam adhuc fuitle,

ba videntur prz fe ferre ,tamen nec auctorem bo-
num , qui dicat, vllum inuenio , & videtur altera ex
|parte ratio repugnare. Sienim hauftaiam aqua con-

juerfa vtique non fuiffet; quod credibile profe&o
aqua impletas fuiffe, magnitudinem,vt diximus, mi-

quam miniftrorum teftimonio compertum eft vi.
nurm illud , quod tantoperc architriclinus laudauc-

drias accurriffe , vt viderent , an ita effec, & oculis|
(ibi fidem facerent. Elegantes funt de hac re Sedulij
verfus; : UE cUen us
Impleuit fex ergo lacue boc ne&lare Chriftw: —
( Quippe ferax qui vitie eraty virtute colona M
Ommia frutlificaus, cwits [nb tegmimeblando —
Mitis tnoccidnas enntrit pampimus vuas, |
V'ocat [bon[am architriclimwe.) Yndicant hec verba

cubuiffe , fed in curandis , que ad conuiuium peru-
nebant, fuiffe occupatum. Non enim à menfa illum

lvenire iufferit , quod minimé fuifset vrbanum , fed|
Iquód recumbentem appellans interrogauerit , quid

quzftione alia quaftio effe poteft, quomodo archi-|

fed tamen cum difpeníator tantàm , non domi-
nus efset, omnia illi priàs, quz in conuiulo prz-

tur optimum fibi vinum initio inter alia non fu-

g

Ambien

*

hoc fulfse primum . omnium omnino miraculo-

omnium quidem primum ,fed eorum , qua fece-
Iit in Cana Galilez. Atque hoc fecundo modo

(toriz, & alij nonnulli pofteriores; fed etiam an-
tiquiffimi interpretes intellexerunt , vt Ammo-
nius in. Grzca Catena , Chryfoftomus homilia 22.]
& Theophyladus , & Euthymius referunt. Mc-

. . P
hauftam verb conueríam invinum. Quod etfi ver-

1 : i : * e 9
non eft , & quiacüm Euangeliíta dicit , quot , quan-].-
a«eque fuerint hydriz , eáfque v(que ad.fummum|

raculi declarare voluit , indicans aquam illam totam-
i * " & " i . ". LU T.
xanfmutaram in vinum ; & quia eít verifimile , poft-]

[rat, ex aqua factum fuiffe , omnes conuiuas ad hy-|

fponfuüm cum reliquis conuiuis ad menfam non ac-|

optimum vinumin finem referuafser. De qua ipfa|-

ifse traditum. Tta veríus etiam fequens explicatus|

rum , que vnquam fecerit Chriftus; aut non|

non folüm auctor Scholaftice , quam vocant, hi-|:

|

u

rtó tamen illi tres ; & omnes alij , quos vi-

derim,

od

Mntis

It«
hu

lbt ]

At ltgcm

d m

p :
:

fit ht
d um

tllte, d

htlibr

ibl

Vutorg IN

]
IG' TY
lü)wtkhw.
!ä ul
,x.mlm*.üg
W
A. |
qxu*mlï'ml
UM
IN )
Ald n (
DLLU
QRP'CW; S
"ii W;*
: u«..wn.ï
* t
3vüd€ïüüä
Damen
l
(

:"l' " 4
: )ïmguqu

IT
m

ho l
LT ïm QAm
IM P u
AC ul

üdetlyr -

Id A I
MU DQ.
TUf *sir-
I 'h*ïra ex
T'Qua con.
Qanilt : COft-
! ^
Ut Woted

m
!uhuïh ) uln-,

l

X 4
MS u
^ d :
44 [

i :

V"L É - ! j
A 2amum "0:3:]/

"

, ]
! 3Ha* * A mll
t d uj

TIDIL. Inini
ü)&üwS iil HJ( 1

u

7A4,

"

^ Q
eannilJf, i
0010 "I
G
j !
ant df
;;;Ltl,»'mm)
B '

,,,Aäl-
nor QUA

*

U NONNESUMEE : A DURA
dpyzeldnos t0ec Em DT 2 p v ;

Hoc omnpni-

Auin. Chrifti

miraculo-
raa prtimü
fuit.

"

Infantia

- |Saluatoris

s profc&o ante feciffe

| s R r
non habeamus. Diximus ver.
quod quidam docent, matrem nonnulla priüs mi-]| .

derim , boni auctores priorem fenfum fecuti fünt.
uor(um enim dixilfzt Ioánes primum hoc (ignum

factam legamus. Et vtlegeremus,quid attinebart di-
cere primum hoc corum fuiffe, cïuæ ibi fecitfet? Ea-
Aem enim ratione de alijs miraculis, qua alibi Chri-

in Ierufalem primum fignum fecit, quod nufquam
Ioannem videmus dicere. In eo tamen Chryfofto-
mo, Theophyla&to , & Euthymio non Fro us af-
fentior, quód magnopere contendant nullum pror-
füs ante miraculum neque publicé , neque priuatim
feciffe Chriftum. Quid enim Ícimus ? Imó aliquod|
legimus. Nam quod duoden-
üis puer cum doctoribus in templo difputauerit,
eófque obfítupefecerit, miraculum fupra naturam
füit, Luc. 2. 47. Eodémque modo veriíimile eft,
aliquod etiam feciife priuatim alibi , quod Ícriprum

s. probabile eífe,

racula priuatim ab eo facta vidiffe , quibus fuam ali-
quandoinopiam (übleuafet , indéque incitatam, vt|
in fimili egeítate miraculum ab eo poftularet. INec
ergo probo, quodquidam dicunt, enfüm huiuslo-
cieffz hoc primum eorüm tantüm fignorum fuiffe,|
qua Chriftus fecirin Cana Galilez; nec velim , vt
Chryfoftomus , Theophylactus, & Euthymius faci-
unt, alia omnia figna penitus excludere. Nam 1lli
mihi nimis reftringere , hi nimis videntur fenten-
tiam dilatare. Mcedia tutiffima eft via; eam fequor.

omnium omnino , quz fecit Chriftus , nec eorum,
uz eo fecitloco, fed eorum , quz fecit, vt gloriam
íüam palam manifeftaret , vt Ioannes ipíe indicat,
vtque fefe oftenderet effz. Chriftum. Áccommo-
daté enim Ioannes ad id , quod agebat, loqueba-
tur; agebat autem de Chriíti manifeftatione , quo-

liodo fe paullatim oftendere miraculis , & diícipu-|

los colligere co:pi(fct. Itaque quemadmodum de

C4nà Galilaa ; ita de prima poft baptilmum concio-
ne dicere potuit j Hzc fuit prima concio ; quam ha-
buitIefüs ; càm credibile non fitnullamante pri-

.|rentur. Hec enim omniaaut nihil, aut hoc taritüm

.|legendis libtis credi miracula, que vulgo in quibuf-
.|dam minimé meo quidem iudicio à Chriftoin in-
fantia factacommemorantur. Hoc tantüm dico nec|
lomnia finedifcrimine credéda, nec maligne prefcri-|
benda císe Chtifto miracula, Etiam credendi ; ficut]

Theophylacti, & Euthym. argumenta foluuntur. $i
miracula,inquiunt,antcfcciact aliqua;gloriam fuam
manifeftaffet , quam hocmiraculo manifeftare coe-

lante , difcipulos etiam habuiffet. Denique non fu-
iffe rationi confentaneurm, vt puer miracula faceret,
neludibria potiüs puerilia, quàm miraculaiudica-

probant non publicé , & vt fe , quis effet, ominibus

Gelafium damnatum pmbo; nec velim ea patiim

aliarum rerum modus eft,

corum fuiffe , quz eo fecilfecloco ? Preíertim càm]
[nullum poftea in Cana Galilzz fignum à Chrifto

ftus fecit,dicere debuiffet; hocin Capharnaum, hoc] :

[taque interpretor hoc fuiffe primum fignum non|.

hocmiraculo dixit, Hec fetit simitium . fignorum Le[ws v
uatim habuilfe. Hac ratione omnia Chryfoftomis|

piffe auctor eft IOïnCS. Deinde íi miracula feciffet| :

oftenderet , miracula feciffe ; priuatim autem nul-|
Liber d« lum proríus fecifse non probant. Nequeveró ego
librim illum de infantia Saluatoris ab Ecclefia erd F

— Wpman[eflauit gloriam [aam.) Vcique diuinitatem|

IDNTOXK CAT.IL
á

B

lG antenon credidiffent , vt videtur Amnionius ex4.
ponere.Notatur hic miraculorum finis,vt Chryfoft.

l& Bedam, Theophilum Antiochenum lib. 4. alle-
gor. Auguft. hocloco , Seuerum Antiochénum , &]
F»Ana&aüum, Gaudentiumtra&. 8. de le&tionibus

dffatres eimeses diferpli eme:) Videtur Ioánes Íine caufa

14. Matth. 16. 27. Mar. $. 38. Eï

lare, vc füpra c. 1.
FOF um di&um eft gloriam eum füam manifeftaíse;

quia non tanquam creaturatum domini, fédtan-

Chriítus vetó fuá, quia ipfe creator ; ipfe primus au-|
&or,ac folus miraculorum erat.Sic Euthym. & ]da-

atque Chryfoft. quomodo hoc facto Chriftus glo-

tiam füam dicatur manifeftase , cüm pauci tantüm

multi prophete miracula fecerunt , denullo tamen|

quam creacoris miniftri in creaturis miracula facie4
bant.Itaque nó fuam, fcd Dei gloriam mariifeftabát;

cius lib. saduerfüs Varimadum Arianü interpreran-
tur. Querit anrem idé Euthym. Theophyla&t.etiam 4

giniüti miraculum viderint?R efpondent ex illisau 4
iuifse alios, atque ita miraculum euulgatá , ho-|-

diéque vulgari auctore IoafBe. Nebir praffat

I 30. - m ! d
Et credidermnt in enm difaipuli eim. ) Si difcipuli eius

& Apoftoliiam fa&ti poftca dicebant ;
phyla&t.in commentarijs, & Iuuencus interpretátur:

Autaperuit illisianuá Hdei,vfþofrcnt ctedete , etiá-

& Euthym. indicarunt. Propterea enim miracul
fieri debent, vt homines credant, & glotiaDei, non

noftra, manifeftetur; càim nc Chriftus quidem ipfe;|.
H " E . * A. []
qui miracula omnia infua habebat poteftate, mira-]
Iculum vllum nifi ob hanc caufam facere voluerit.

Hinc de miraculis iudicandum.Nam nonnulla; que
quibuídam in libtis vulgo narrátur, fine neceffitate,
vt videtut , facta , (ufpecta effe debent.Huius conui-
uij.atque miraculi allegoriam f1 quis quetit, Cyrillá,

Euangel. Ambrof. fer. 19. & 20.& Gregor.hom.6.in

tur in Greca Catena.

4-
ginas quod. iis. gerebas biforia, vt ait Ambrogu.— |

fide Luc.17.$.vt Otigcnes in GrqcaCatjcna,& Theo4

tünt.

Ezechiclem legat. Nosiftanon quarimus, fedali] -
quando tamen alijs obiter indicamus. Illudad infti-
cutum noftrum maeis pertiner,vt le&orem monea-]
Imus multos veteres auctores hocloco auttanquami .
figura , aut tanquam fimiliarguméto ad probandam] -
murationem vini in fanguinem; Chriftiin Euchari^.
ftia vfos fuiffe,Irenzum lib.3.c.1t. Cyrillum Ierofoly-|
mitanum in 4. cateches, myftag. Cyprian.inc!pi&ola |
contra Aquarios,qui Eucharifliarn exaqua fola con4
ficiebant, lfidorum Pelufiotam epiftola 155. vt cita-|

x2. Pof hoc defcédit Capham'mm :p[«",(y' mater eii C*

" - T )
, Miracola

fitate fa&a
fufpecta

*2

hoc addidiffe, cüm nihil ab eoin CaEhatnaum factü
cóinemoret, Statim enim dicit Ietololymá ad diem

Eutliym. nonalia de caufa Chriftá in Capharnaum
defcendiffe,quàin vt illic matré, fratréíque cóftitue-

IN E E 2 * Á i. M M 37 ?
1et,ne huc, illuc circumferédo fatigaret, eadémque

feftum afcendiffe. Exiftimát Chryfoft. "T heophyl. 84

de caufà narraffe Ioanné. Cur érgo nó potitis defcé-
L * * ] " : Ll us d L "osy*N.
ditin Nazareth, que patria corum erat ; vbi meliüs;
cómodiüfq; quieuifsét,quam in Capharnaüm inimi-

Galilec apud cognatós;atit amicos certé,vel hoc folo

- [füam; hanc enim folent Euangeliíte gloriam appel.

*

E.

ca ciuitate? Quód fi ob aliqu&; que nos lateat,caufam
in patriatu redire noluit, manfifsét, vbi erát, in Cana

fine necet: ].

D

!,-

m

- - hod . : Pa f -

x*

m quE

1

än Ecclefia
iBui Pbhari-
fj;w:is fimi-
les.

EC U EOE ARA hia r gl

!
Ab ijs, qui
extraotdi-
pnarié mit-
tuntut, pe-
tuntut Ífi-

: ;gna.
E "

" lloann.Origenes dicit ad differentiam diuini Pafícha-|
. |tisdictum efle, quod fpiritualiter celebratur;aliquid| -
-* [probabilitatis habets fed probabilius eftfimpliciter| D
. |dixiffe ; vc-defcriberet Iudzorum feftum, & Genti-|
- des;quibus potiffimüm fcribebar, intelligerent. Hac|
" Jénim rátione füpra ver.6, dixit. Erant autem sbilapidee|

| i:ïx-ücriiagämiïrä Mntthæus Pgllnjc;ip;cä fï*c erdotum , & ';":

]Ecclefiam, & volentes adiuare quali au&toritaté non|
habentes impedirét. Perunt autem à Chrifto finü,| ;

imodi preberer poteftaté.Er qui extraordinarij à D co|
Imittürur,miraculis folent probare au&oritaté fuam:|

—6

57

"

vos miraculo honorallet. Potiüs igitur
Capharnad continuó deícédife, quód
eafrequentiffima,& opuléiffima totius Qaþlgq,ybä
tunc erat , ciuitas efet , & volebatibi Íe p/'ot;fïixnum :
oftendere,vbi frequétia maior erat.Ideóq; Ioánnem
id cómemoralfe , vt ngifi caret facto primo 1110 mi-
taéulo in Cana Galilez, nó ampliàs latere Chriftum
voluiffe, fed frequétiffima queq; peuite loca matre,
fracribáfq; comitatum , ne quis ignotum effe homi-
nem,& . vulgo natum putaret. At nullá tüncibi mi-
raculum fecitnullam concioné habuit. Id affirmare
(ine temeritate non poffumus.Sed probabilius tamé
eft, quamuis id Euangelifta no narret, & mufaculm |
fecifle aliquod, & cefité quidé predicafle. Nam cüm.
officium iam füum iniiffet , credendum Profc&ö nó|
eftotiofüm fuifle. Quod autem addit Euagelifta non
multis diebus ibi man(ïfï'c,idcirco,yt oPinor,adiccit,j
vt rátionem tacité redderet ; cur non narraret , quid
Chriftus ibi fecillet. Cüm enim paucos tantum dies
ibi fuilet , nibil feciffe admodum memorabile, &
quia breue fuit tempus, & quia càüm ante ibinon
fuiffet , nondum erant homines ad audiendum ver-
bum Dei,videndáque miracula fatis apti. Putat Orr-|
renes in Graca Catena hunc, Chrifü aduentum in|
Capharnaum fex diebus poft fadum in Cana Gali-|
eze ex aqua vinum accidifIe ; fed nulla fatis magna|
Conicétiraprob3tea 6 ; od s ooopoid
20 Et propeerat Pafcha Indeorum. ) Quod qmdam -;
dicunt Paícha Iudeorum dixiffe , vtillud à Chriftia-]
norum Pafíchate diftingueret , quod iam tune ca-j
ptum effet celebrari , cui fimile eft quod hom. ro, in|

l.äuöd- facto.
credo ideo in

bydrie fex pifita [eeuid'um purificationem ] udaorum ,n0ni
vtà Chrftanorum. purificaione difüngueret, Anj|
dadem hgcfichiftoriayatqueilla,quam Matth.c.21.12.|
aarrat;illic difpurauimus; vbi & totum hunc locum,
! 48. - Quod fignum oflendis nobye, quiabec facist) Id efty

us

quo:miracule probas te auctoritatem habere ifta fa-|

'!
;
i
H
4
"
l

cendi? ficut.Matth. a1. 25 -,F;Qg?!;lifi;lü;ï?-*P?f eff mh*"
ficn-?ev

lcniores'populi fuiffedicit,qui cüm ipfi,quod Chri-
ltas füciebats facere deberent; nec vellent facere;in-|
tidia cumpebantur,quód faceret Chriftus.Cümque|
Fumäpäm*- perfeJaudabile reprehendere n6 pof-!
'ent,auctoritatem facientis reprehendere conantur.|
Vtiná nulloshodie (imilesin Ecclefia Pharifzos ha-|
beremus;quitanquá canesin prefepi necipfi iuuent|

Giro aüétoritàtem fuam appzober , quia videbant nó|
liabere otdinarium officium facerdotis,aut Legifpc-|
ritijquorum erat 1cligioné procurare, quod illi eiuf-

quemadmodü fecifle legimus Moyfem. Sed iniqué,|

ipíc,& propheteomnes teftimonid, & auctoritarem|

dabant. 5i zrederetes, inquit; Meyft , erederetis forfitan &7|

.quis tibi dedit banc poteflatem ? Qu autem hoc|.

atq;improb &hocillià Chrifto perebant;cui Moyfes| -

D

C

-Me locighabere dicant, in quibus

latqs in fua refurre&tione declarauerit ; &

À nis, Caluinianis, aliifq; nouis hereticis iure petimus,
qui neq; fcriptüris,neqs miraculis à Deo fe, vt glori-|

antutr;milfos effe docent. NamIoannes quidé Bapü-

ordinem à Deo miflus fuerit, fignum tamen nullum

auctoritatem habuifle , 'ex clamantis in de[erto , parate
viam Dommi y quam ifti certé non habent; nifi cx illis
e loci ! oredictum eft futu-
tas hereíes, quod illis minimé diäïcil:cconcï:cdemus.
Scimus enim fcriptum effe; opertet bere[es effe. Scimus
predicti à Chrifto fore,vt multi veniant ipfius men-
tito nomine;qui dicant nobis, £cee bíc eff Chriflus, aut
ili;fed eodem loco fumus moniti nó crederesideóg;
iftis nouis non credimus Euangeliftis aliüm nobis,

tibus.Vt hociiiquam;taceá,i pfafan&itas vite Ioanni,

fec&to abfunt , vt nó folüm eius mores non imitétur,

bita

Ita, cuius fe exemplo tueri volunt ; quód cüm extra|

fecerit ; nefcio quid illis preter rüboré afferre poffit.|
Nam vt tacéam Ioannem DBaptiftá ex fcripturis facris|

quàm ex fcripturis nouimus;Chriftum demonftran-|
Baäfiüæau&ofitzfä dabat , à qua ifti tam long? pro-.|

íéd nec crédát. Nam quàm eleganté, & bene veftitü|
nohs Ioanné pingant, apud Matth.c.5.4. docuimus.|
. X9. Refporidit Lefus,e7* dixit'illis , Soluite temiplum boc,| —
Q in tribus diebus excitabo illad. ) Corpus fuum tem-]|
plum appellaffe, ver. 21. Etrangelifta declarat. /Tem-] .
Plum autem dp Pellamt, quiaineo habitabat;vtait D.
Paulus;onins plenitudo diutmitatis córporaliterColof.2.9.] .
Dicuntur quidemi templum fan&orum hominura|
corpora, quiain illis Deus quodam etiam modo ha-]:
oitat. Zemplum Dei fantium eff ,quid eff ia vos,1.Cot.316.]
17. &, membra veftra templnm [unt Spiritu fan&li,Y.Cor.]
$.19. & verejtis Templum Del, 2:Corinth. 6.16.Sed, v8. -
Cyrillus admonuit, alitet Chrifti, alitéraliorum ho-|
minum corpus templur dictum eft ; Chrifti; quia|

d ERN 2
—— /

| |

lnf. c. t6.41]

Sup.c. 1.35.]
I« ad li-|
jmoth.a.r.3]
&-2";'1&2--&

l. ad CQ«.

M
L
Mar.15.11,
ï-uCQ !7 -.13.;

M

[

u as ET

Cotpus
Chrifti cur
'emplü ap-

X

corporaliter, id eft raturalitér;& veri aliorum;quia

D. Paulus. Hilarius lib.8:de T rinit. Cyrillus i libro|

&s in Co mientar. Re& prorfus Ambrofius enar-|
rans Pfal. 47. bunc locum tractat ; Uere, inquit , tem-|

plons D rpla eff Cbrifi i qui vafrum eft purfeario

cóment.in PÉr1. ideotemplum corpus fuum appel-
laffe,quàd in Bethlehé Ephrata natus effet, vbi olini
arca Domihi fuerat figura corporis fui. Itaq;melius
nos ex hocloco noftram dé vcra Chrifti diuinitate:

A Nb GICITNAU l.. «UUITVERY2 X $8R 2$j TU s . PU MP ä(euatam' j
Ipiritualiter , & per gratiam inillis Deus habitat; Sic|. :
lenim exPhcant Allud eerperaliter copatlinoz , quod ait|:

Primafius, & Theophyla- -

WA AUEWWS TOFPRUNRTUN HO Iav a SUd HU E o
cati potuit e[fe contagium s [e. ip[a prodelilo mundi tetiwm|
E |friit facrificium- Fere templum Dei caro illagm qua Deiima-
fofulgebat, e" corporaliter pletitudo diwenitatis babitabat,|
Eodem modo Epiphan.nterpretatur,hzr.57.Quod)
multo eft verius, quàm quod Theodoretus tradit in|

|

poffumus qm,v tTheephyla&9 ait ; hinccolli

F |plum erat, templurmaütem dnimam nó habet. Nami;

ftionéjidémq; redt refpodet,cüm multa Chriftus fi-
g;iäfcccrit,nullü fecifse,in quo diuinázequé virtote,

fententiá, quàm fuum Apollinaris errotem probare
| : eebat ris -error

Apollina-|-

oc loco.
abutentise

") -.;'«,'*"-,'. i

Íe tá aperte

4-'*

ersmdasdt

mihi de me enirm ille (cripfit; Yoan.5. 46. Nosà Luthera.]

as

often- ;

b

p EeNrydrs T DMACTR E s r at

w* art WL a ie

--4-?) Fook. as o t o o

N k at Bo oA FP ocdla B0 OA n

Ifaiqe., D.

Z.Pct.g.;«g., j
tinth.n.rs,].-

atth, 34.1 N ;

(it MWZ ii
Mj;;ï'rkgfüf Hg()1
?älolg ! ïBOkb&[?,
M nont
dbipo
TAT
ï&i(clyu';
äj&mcn
i;malo
lil
mj
Alint
fnau

!

n

l*fagrc/x?s
Acttiü
wtiin
äüg.n.;y.;quodapud
| guyfoF&»m.
( debur
B
bt
j
Asl
ï&om'w
ïtri'bus
ifaerc
!.in'dica
lia
/artiüc
feb^g
lt t

£ "
| l l
x*fmtn n!lfmw';
-: r IM;MI';.] "
»L'ïï'.'ïc DQ*,IIJ N

ïcïïn l! ä* '
EM
Bl .
T M.
?t'ï?' wf W 4
| au,ldh €Xliþii'0;'«,
1

d at

Mi m il Mï'
zi* 3 Blv i M
" *Kmül'ä.i

^^ ! J
V CODttdemy, dl
^ ucmub'ïn f,üll

'te N P
, lal ^ N
,h æ»!.. 'x'kmus.;w.:,

;"?i 1; W.
* LOH ag 1
DAU

!
H* hod
*j Cl

'

A*

X oeeveltri

.-.4.:ecmmus.ï
N
PTTI ]
À! .MQXMMC,*
X um d
$& 4
at T.
^4 *,l'æï ^ M
..lu .!..*3'4:;73:2[9.
" I .. |
FTTT AA
Mi WH
Nbf
! h | L |
Wbd^üidunit li
,(; 'W*F f','/
H 3[ Wa ;wcu,lh)l
, ', T.^
WO LU
, a d.

st
" uN Y
ld ia qr u) Tv

|]
; 1 L
vtlv
ii luu.w.u.z'v'f ]
^

1 M L

"3*9 -,-q('--n
lll

n
d
F RRE
)OMU
F3 w

Is
j2 p
df

" ! d H
«'M,MM,!W
P lg
lo'ä,'f.lf H !:"1./1»&'- [
t 4 "*l]-":*i
nyt*zlcä '[&"
l .llg'!
IOIfïUS (j :H:
f. " F" ,:
pus E'qu;.ll,;dl |
xf m
^; pl
AE P
:.;',- [(Jt-::hl.t "v g
um
v ii
[ b I6 w
um AC

D

«psebat
j

l w; Wn& :

quod in-

lebat.

| C39. 12.39. quod agud Mattheü dixit,o dabitur vobs m/ï!ïgnifv'lo-
1
1

Car chri-|Qua altera Raperti quzftio cít. Cui & ill3 adiungit
ftas dix-riti r etoo non omnino tacuit, quodab illis intelligi

559

^IN IOAN. CAP. Il

oftenderet verum filium effe Dei. Veram id quidem
eft,(cd i confactudinem cófideremus Chrifti, aliam
fortaífe probabiliorgm caufam reperiemus. Solebat
ijs,qui malo animo hgxga petcbalïc,goïl azx.ud,quäm
refurrectionis fax figai dare,quafi dicés, 51 non cre-
ditis,finé expe&ate;ex fine;ex refurre&tione mea co-
ignoícetis. f:npmbw eE , quifque, vt ille aitj4b euera fa-
H notanda putat.Generatio,inquit, nfdla, C 4:1:4!04 f-
num quent, 7 fign no dabitor eypifí fgnis I qnæprakbe-
d. Siut enim foit lonas i vetre ceti tribus diebus, 7 tribus

40 quéadmodam & Cyrillus o bíeruauit. Hzc eadé,
vt ait Chryfoft.caufa fuit,quam ob rem ambigue,&
obfcuré reíponderet, quia indigui crant, vt illud ip-
sái, quod illis pro fieno dabat, refurrectionis myfte-
ri intelligerent , eciífi intellexiffent non credituri.

telligi no- molebat?ReifiJödct ideo nó tacuille,vt qui dignierác]

(i non cancfaltem poítea myfterium in elligerét, &
ab ipfo predi&tü ctle récordarétur, vt Euagch&a in-
dicat vcr. 22. CH ergo refarrexiffet à æortnæ,rcc?rd::!: fnast
difapuli eius,quia boc dicebatse cred:dïwnt [E.r'tftzm.e, e
fermoniqué dixit Iefus. A dde lolere eti nos ijs,qui nos
malo rogát animo,reípódere fic vt nec omnino ni-
hil dicamus,ne nihil refpódere polfc;aut velle vidca-
mursnec ita dicamus, vt intelligamur. Alii nupertus
adintelligendü hunclocü neceffariam quzftionem
mouet; Cur Cliriftus corpus (uum téplum; & mor-

tem,tépli folutionem,aut, vt Vigilius lib.s. aduerfus|

Eutyché vertit deferu&isne;rcfurrectioné autem tépli
Ifafcitationem voca? Poterat enim alijs metaphoris
mylterium celare.fi intelligi nolebac.Poterat dicere,

n« propheta.Quuà ille queftioné acutiüs mihi ppone-
re videtur, quàm explicare;itaq; quid ille refpódcat,
le&or,fi volet videatnos aliter refpódebim us. Age-
ibatur de t&plo de quo emétcs, & vendentes eiecerat;
'ïin terrogatus fuerat,qua id au&oritate faceret,refpó-
dct fe id facere iure fuo , quod Dominus elfer cépli;
domind auté fe effe probat, quia fi illud euerterint;|.
tribus diebus excitabitillud. Dominus enim cuiuf-
que rci eft,qui de ea poteft facere,quod libet.Itaque
indicat illud ipfum fuü fuilfe corpus, eadémq; faci-

poFibws ata erit fílius bominis 1n corde terrej Matth. 12.29.]

D

licate,cüm diffolutà faerit, refe&urü; eiufdem enim
artificis eft facere , atque reficere. Quibus omnibus,
rcb?oftédit fe effe Dceü;ac proinde ficut corporis fui,
áta etiam tépli illius, de quo agebatur , dominü effe,
quia patris fui téplum erat; quare iure fuo potuiffe

turpitfimos illos negotiatores,tanquá vilia mácipia-

flagellatos foras cijcere,vt fu&, patríf(que fui domum:

fordibus illis negotiationü emundaret. Quia autem;
corpus fuü téplum appellat, vtitur verbis ad,huma—ï
num potiüs corpus , quàm ad tépli fabricá accömo"—ï
datis.Nam foluere, & excitare magis humano cóue-
nitcorpori. quàm edificio.picitur enim corpus no-
ftrá folai;cum vinculü illudanimi,&corporis rum-.
pitur,Defideriom babés,inquit Paulus,difols, e- effe cis
Ch'?f* ? , Philip.s. 23.& Tempws .rqfälutienis me« injiat. 2.
Tim.4.6.Quanquam aliquando & ad xdificiü accó-
modatur,prefertim cü ipfum corpus noftrü cdificio
có paratur.Seemws imnquit,quonuam [r terreftvis domws ne-
ra buius babitationa difoluatur, quod edificatine ex Deo
Wbabemus domis non m.umfat?iz.Cor g.1. Cur ergo dicit

Iudeos ipfos alloqués, solwte replum? cur non potiüs

diccbat, cüm folutum fuerit, aut fi folutum fucrit.

A templum hoc,tribus dicbus excitabo illud?

D

Dupk*)&ä-
in eo verbo quzítio eft. Altera , cur dicat, vt ilïi!
foluant; altera, cur idimperantis modo dicat, quafi
iubcat, vt fe occidant. Facilis vtriufque folutio.
Dicit 5eluite , & non , Soluetur, aut càm folutum
|faerit, indicans feab illisoccidendum. Quafidi-
cat; Petitisà me fignum , quo au&toritatem vobis| .
meam probem, vos ipíi amplam mihi materiam
faciendi figni dabitis. Soluctis enim corpus hoc
meum, & cgoillud tribusdiebus fufcitabo. Im-|
perandi autem modo non ideo vtitur, vt Euthy-
mius obferuauit, quód eos iubcat fcelus tantuni
perpetrares fcd vt ottendat certum fore, vt illiid] ——
faciant. Siue figura quedam concefhio eft, !, fe- X:ä: ^*
quere Italiam vents.. Qualis &illa, Qvod fae, facai-|-
7545 Ioan. 1. 27. Siue quia prophctarum ghmfïsi
«ft imperandi modo przdi&ioncs pronunciare. :
Ínnumera funt exempla, vnum indicare faiis crit Pïfïgäilm'
Ifai. Cap. 47. L. Defcende , €7- fede m puluere. virgo fï(rbo vti
dc'o i-s, : : : Oozibus.
20. Dixerunt ergo ei Iudat , quadrasinta , «7* [ex an-
ais exificatum efl templum boc , eg7 tuin tribus dicbus ex...
titabis ilnd?) Intelligentes Iudzi, quod Chriftus di
xcrat; de templo illo lapideo;irridentes rcfpendent,
vt'Theophylaétus ait.. Magra hic dc ittis quadra-
ginta fex annis, quibus templum zdificatum cffc
dicitur, quxftio cft, quomodo id verumfit, Vu-
nam D. Auguítinus tantum in hacre operz , quan-
tum in confectandis horum numcrorum mylterij:
pofuiffet; magnam cnim nobis praclariflmum il-
lud lumen ingenij lucem attuliffet. Sed ad popu-
lum nimirum concionabatur. Nemo nceícitter a
dificatum fuiffe templum , quamuis ludzi duo tan-
tüm haé&tenus templa fuitfe dicant, quia bis tan-
càm fuit euerfum , & poft fecundam cucifionem
per Titum , & Vefpafianum fa&am reftauratum
non eít. Primum à Salomonc zxdificatum fuit. 5.
Reg. 6. 1. & . Pacalip.3.1.2.Secundo xdificatum ctt
oft primam eucrhtonem per Cbaldaos factaro à
Zorobabcl.r. Efdrz ;. Tertio cft edificatum , aut po-
tiüsampliatum ; & exornatum (.nec enim poft pri-
mam reftaurationem fuerat eueríum) ab Herode
magno, qui primus in Iudfæ*a dlicniggna regnauit,
quam amplificationem Iolcphus defcribit lib. rs.
antiq. c. 14. Igitur de prima, & vltima edificatione;
hic non agi pcrfpicuum eft; càm primam non qua-
draginta fex , fed feptem tantüm annis factam fu-
ifle conftet, vt Beda ait; 3. Reg. 6. 38. Etfi Hera4
cleon, vt Origenescitat ; de prima hac templi zdi-
ficationeintelligebat, & myfteria numerorum ad
errorem trahebat fuum. Eodem modo poéta Non-
nus interpretatur. Ipfe etiam Origencs, cüm nul-
la alia ratione quzftionis exitum inucnirct, pro-
babile iudicauit, vt de prima zdificatione inicl-
ligeretur, ita tamen vt non folüm tres illi anni,
quibus,antequam templum coptum cffet xdià-
cári, comparata materia eft; fed totum etiam tem-|.
pus numcretur,ex quo Dauid de templo adifi-
cando cogitare coepit. z. Reg. 7. 2. & r. Paral.
/7. 12. Quod przterquam quod longé peutum
cft, ratio temporis non fatis conucnit. Nam rc-;
gnauit Dauidannos omnino: quadraginta 2. Rc—g.3 E. u
$ 4. & 3. Reg. 2. m Regnaucrat. autcm plut- 1
quam octo annoes,cüm de templo zdificando cepit
cogitare, vt ex 2.lib.Regum.c.5. & 7.colligiturjitaq;:

Tierofoly-f
imitanum
cemplem
ter cdifica-
tum efa

N

o $9

Pzophetarü|

7

ha. Babylon , fede in terra , id cit defcendes , & fe-Ji? Predi&ti-]

Áa 3 reftant —

2

-

GN

$40

IOAN. MALDONATI COMMENT.

$41

reítàt ex eiusregno anni triginta duo;quibus fi addas'
vndecim,vndecimo enim Salomonis anno perfe&tü
templum eft, 3. R eg.6.57.58.cfficies quadraginta tres,
minorem numerum,quàm qui hoc loco defcribitur.

càm dicebant , quadragimta. « fex antim edificatum eft
teiplum boc , non erat id quod à Salomone factum
fuerat , fed proríus aliud à primis fundamentis exci-
tatum. Perípicuum eciam de tertia hoc zdificatione
intelligi non poff , quz, vt Iofephus lib. s. antiq.c.
14. auctor eít, nouemannis cum dimidio fuit ablo.
luta, nec poftea quàm caepta eft fieri, vllo interrupta
tempore. Eadem videtur impedire ratio, quo minüs
de fecunda cdificatione intelligatur. Nam HExceptis
annis, quibus ab opére impedientibus hoftibus cefz
fatum eft, eos tantim annos , quibus caeptum, per-
fe&ümque eft zdificium,numeremus, non repezie-
mus nifi feptem. "T'or enim annis fecundum , quot
primum templum abíolutum eft , vt poftea demon-
ftrabimus. Quare ratio illa foluédi huius nodi,quam
jrecentiores quidam auctores excogitarunt,vt fecun-
dam edificationem cum tertia coniungerent,& mul-
tis erroribus hiítoric plenaeft , & , fi errores tollas,
queftioné nó explicat.Dicunt fecundam templi poft
|Babylonicam captiuitaté edificationem vndeuiginti
annis perfectá fuiffe: tertiam veró per Herodes Re-
ges vigintifeptö ;qui omnesiuncti anni quadraginta

quenquam tam incofideraté fcripturü fuiffe , nifile-

tionem templi vndeuiginti annis,tertiá veró viginti-
- Meptem perfectam effe ; cüm ex ipfis libris Efdrz , vt
|poftea doccbimus , perfpicuü fit fécundá cdificatio-
nem plufquá quadragínta annis , fi eos etíiam nume-
remus;quibus interruptum opus eft;abíolutam effe;

nouem finitam annis,nó per Herodes Reges, fed ab
Herode Magno:Quis enim vnquá auctor plures He-
todes Iudec Reges fecit ? Quod fi fepté fecunde,no-
[uem vero tertie cdificationis annos iungas,non qua-
.|draginta fex.fed fexdecim tátüm inuenies.Quin fi o-
mnesannos , quib? or:nes tres cdificationes tem pli
facte funt, in vnam fummdá conferas, non nifi viginti
tres annos efficies,dimidiá partem eorum annorum,
quibus Iudei dicunt edificatum fuiffe templii. Quid
ergo? vera eit opinio veterum auctorü;Eufebij lib.8.
de demonft.Euangel.c.z.Chryfoft.hom.in Ioann.23.

cómentariis,de fecunda edificatione hoc effe intelli-

Adde quód remplum illud,quod Iudei oftendebant;|.

lex efficiát. Mitor tam fecuram audaciá,nec putaifcm f

giffem. Quo enim au&tore probant fecundá cdifica-| -

minüs veró quàm oc&to,fi eos nó numerem*?:tertiam|
veró edificationem optimus teftis lofephus affirmet|.

Eucherij q.1.in Ioan.Bede, Theophyl.& Euthymij in|

gendum. Monendus,tamen mihi le&or eft,ne mire-
tur,fiapud Chryfoft. Theophylac.& Euthym.legerit
primum Salomonis templum annis viginti edificatü.
Numerátenim,vt opinor,totum tempus, quo de eo
edificando caeptum eft à Dauide confilium agitari.

tantümannis , quibus fecundum templü edificatum
. [ef5;non numeratis iis,quibus propter vicinos hoftes

catum eft,iítis exceptis vix octo fuerütanni. Conftat
enim ex 1.lib.Efdre c.4.paullo poft,quàm Iofue filius
Iofedech,& Zorobabel ceepiílent cdificare,impedi-

rum coeptum eft cótinuatiante inchoatum opus , &
anno eiufdem Darij fexto finitü eft, .Efdre 6.15. Ne-.]

Illud etiam certum eftnon poffe hoc intelligi de illis|

ab opcrïz ceffatum cft.Illi enim,quibus templü edifi-|.

cum fuiffe opus víq; ad regniü Darij , cuius initio ite-|

À.

D

C

D

celle igitur eft annos conumerare eos, quibus inter-|

ifqum opus e[t.Sed de eaipfa re certatur quomodo

a templi fundamentis, fed a5 exite férmonis , id eft à|

ffex Darij, ihueniesannos quadraginta quinque. De-
efttantüm vnus annus , quem hac ratione reperie.|

anniilli omnes quadraginta fex efficiant.Lyraná ple-
riqs fequuntur. Primo Cyri anno coepti fuiffe tem..

Íem Magos fepté menfes , qui quoniáannum vnum
nó efüiciunt, dimittantur. Poft Maeos Darium cuius
lexto anno finitü eft templü,id eft annis quadraginta

plum anno primo Cyri,fed vt minimüm (ecundo.

promuleatum eft,&lIudei in patriá redierunttempli
iecerunt fundamenta, aut materiam certe ceeperunt
comparare,rEfdre 3.6.7.Itaq; cum tem pli fundamé-

agebatur.Regnauit autem Cyrus,(i Herodoto credi-
mus lib.r.extremo, annos vnü de triginta: fi Eufebio
in Chronicis,& Hieronymo in commentariis in c.t.
Zachar. & in c.7.Daniel. annos triginta, modico dif-

proanno vno Eufebio, &Hieronymo fortaffe nu me-
rantibus. Cambyfem veró , quem Eídras Affuerum
vocat , fex tantüm regnalfe annos fcribit Iofeph? lib.
r.antiq. c.5. Herodotus lib.;3.annos leptem, & men-

c.5. & lib.2.c.7. Lyranus nefcio quem fecutus aucto-

(eptem tantüm regnaífe menfes omnes confentiunt.
Sexto veró Darij HyPcafPis anpo perfe&tum fuiffc

plum , regnaíle autem Cyrum annos triginta, poftl
Ieum Cambyfem filium annos decem. Poft Camby.j ,

fex. Proximé verum attigit;fed poteftin eius fentétial
|diligentia defiderari.Primüm non eft inchoatiü tem-

Namanno primo edictum ab co libertatis Iudeorü|

ta iacta funt;tertius,vt minimüm dicam , Cyriannus|

crimine;aut fortaffe nullo feptem Magorum menfes )

les quings;Eufebius in Chron. & Beda lib.r.in Efdra |

rem decé illi annos tribuirt. Magos poft Cambyíemi:

cemplum liber primus Efdrz c. 6.15. teftatur. Cate-
rum vt Cyro triginta, Cambyfi o&o annos tribua-
mus, nondum ad quadraginta fex annorum numerü
perueniemus. Demédi enim (unt ex Cyri annis tres,

t banteeiebee o
M eveusir R isrm, i. a

quia tertio,vt probauimus,eiusanno coeptum eft z-
dificari templum. Itaque remanebunt anni viginti

ginta quinque ,fi vnum Magorum , vt feptem illos
meníes pro anno vno computemus, efficies triginta

leptem. Quibus fi o&to Cambyfis addas, eflicies tri-]-

lex. Si fex Darij quadraginta duos. Credo igitur ego
unonà iactis fundamétis templi,fed ab altari primüm

ro Iudzis data , vt iterum templum: zdificaretur,
quemadmoddü numerat Eufebius Cari. in Catena

fuerat , cap. 9. 25. 4b exitn [érmons , vt iterum adificetim

merandi [

ítru&to annos effe numerandos;aut à facultate à Cy- ggt anni

Grzca citatus. Sicenim per Danielem predicum| |

lerufalem,bebdomade: feptem, Omnes enim concedunt|
Daniclem per feptem primas hebdomadas , quasà|.

céteris feiunxit, tem pus notaffe, quo templum erat
edificandum, & videmus initium eius temporis non

conceíla edificandi facultate numerare. Cüm ergo
eafacultas anno primo Cyri concetfa fitj.Efdrz r.1.2.
& 6. 4. totos trigintà Cyri annos debemus numera.
re.Quibus fiaddas octo Cambyfis,vnum Magorum,|

mus. Cüm Efdras dicit liba. c.6. 1j. fexto anno Darijl
perfe&um fuiffe templum,intelligendum.eft fexto

Íeprimum,quia nondum finitus erat,E(dras non nu-
merauit,Iudei veró ex fua traditione,quia inchoatus

cus expli-
. catus.
lanno iam proríus cxacto,& feptimo vertente.Quem| — —

iam erat)numerabant,ideóq; dicunt quadzaginta fext
annis edificatum fuiffe templii,. Sed alia nobis ex Da-

norü hebdomadas,id eft annos quadraginta nouem|

Uv rSB NPBCIP RRU N p g CINEE C

in

Vnde nu-

|

Efdtz 1o-

( t
Quzftio:

1 , : E z ex Daniele.
niele oritur queftioquo modo predixeratfeptéan-ciunai |

|

! p

T

fimpfdir«
l, A
äquodm:*
a
Wi
Vtit zdl

hAL j
Wa | |
**«sz.;
*

ikm Q,vamdo . |
L

..::.,»],'5 |
"MAMS Lüdanesd
- uM&AJS.
VN
im |
LI TP T hl
L Ta IN
.—l.»[);ym'ö*lf
L

"*a , !
W Cbperor
i. A b

D::'Fun«! a2
L wadmt-
^

Y anmms
O'ï )'; * 2
VGO&Q x.fH

'
hU
Mi*

h: : n"* d
4:LEnfbig

M""*l i
I '
whim,lb ïn Clll i
"

; l K
^
amm
um menies

]
i

-^
Vr time.

^
iess I NETMS
QLAN IÓ A f !
—— x'.&t—'.x,;'lmn
^ j
3 RRE

Sa LY
VA IAKDU. d.

i
M PA ;.
LA mar
"'v'.&x..v'kälf'.

! tm ngvman;
(VÀ Mul LL N

:
—
TFTA

i

I
M nntutatJ
apiruitit
Ü

n

] l
l

E
emmae! |
.'w'.uüwhï'j |
4

|
,.v') um i
A. D r

m
am nt9ous
L.m Viiow i |
BR .a ]

h o i
:Hæw jä;:hly;

j
a"n
: at
um hOP 'x"',l.'
m CUU

yiadas, (
qemplum d)
»38:25535505:/'
NT
, (int

n
ame
;5 n
Magorurt
Jf
ate DC'

m
1 ii vt
d !

y a

C RETOEESSESEEE

v
]

D'Wni;"wï
jnno v*
^ »1
n l(,;v"q.yï à
| !t v o
jme v »

n*?F'r
M m
.g".'rf?l': m-;mü'wl !

L

, &

fs

E j

VOUROU -

.

$42

CINTOAN CAE T.

$43

nono Darij anno finitum fuiffe templum, qu&, càm
credendum non fit Efdræ-rcpggjnare, qui fc?;to e;æyf..
dem Darij anno perfe&um dicit ; recté quidam in-
terpretati funt fexto quidem anno Darij templum

&a circum templum fuiffe periþola. Qod cx ipfo
quoque Iofepho collig'itur-, cuius hzc Íunt vcrbaj
"edificauerant enim ludas porticus quoque, quibus. templis
cirmmqwqueinc!udebdmr. Hos ergo annos tres Da-
niel, & Iofephus numerarunt ; Eídras, & Iudzi hoc
loco non numerarunt. Quos ft quadraginta fex an-
nis addas , efficies quadraginta nouem, id eft feprem
hebdomadas annorum , quas Danicl d'cflgn:fucrat.—
Alie duz faciliores tamen quzítiones ad perfectam
huius loci explanationem reliqua funt. Altera cft,
quo modo Iudzi tempus illud numerauerint, quo
templi edificatio faerác in terrupta,cüm detem pore
tantüm ad zdificandum neceflario ageretur. Cafu
enim factum fuerat, vt tocannis templum illud zdi-
ficaretur. Itaque poterat Chriftus (ola humana dili-
|gentia multo breuiore temporc zdificare. Refpon-
dco primàüm quidem rem illos exaggerare voluiffe,
proptereaomnesannos etiam,quibusab opere ccí-
fatum fuerat, numeraffe,vt docerent Chriftum non
otuiffe facere , quod dicebat. Deinde queftionem
fuiffe de difficultate tantz machinz perficiendz; in
difficultate autem rerum agendarum non folüm la-
bor ipfe operis , fed omnes ctíam externi cafus , qui
impedire operis progreffam poffunt , numerandi
(unt. Altera quaftio eft, quomodo templum illud,
quod tunc oftendebant,quadraginta fex annis edifi-

Icatum fuiffe dicant, càm non effet idem,;atque illud

quod à Zorobabele per quadragintafex annos fu-
erat zdificatum? Hoc enim quod tunc oftendebant,

.labHerode nouem annis cum dimidio, vt fupra ex

IIofepho docuimus , perfe&um fuerat. Faciliüs hoc
foluitur. Càm Herodes fecundum templum ampli-
ficauit & exornauit, nó fucrat euerfum, ficut primü,
fed illud idem quodante erat, auxit , & altius erexit.
Cüm ergo idem effet, quod de illo dicebát, de altero
intelligebatur. Diximus fupra Auguftinum Piftoria
reli&aad numerorum myfteria confugiffe.Sic enim
interpretatur quaíi intellexerint Iudei Chriftum de
corpore fao loqui, quod nouem menfibus, & die-
bus fexformatum fucrit, quem numerum numeri
illiiquiin quadraginta fex continentur,multiplicati
conficiant. Quibus rebus fi quis delectatur, eum le-
gat hocloco; & lib.4. de Trinit. c. «. & lib. 83. qq.q.
| $6. Obferuarunt quidam nihil chriftum huic fu-
dzorum-obiectioni refpondiffe, quia volebat nimi-
rum eos in errore fuo relinquere;fciensfore,vt etiá-
firem explicaret, multo minüs crederent ; vt Eu-
|thymius eftimat. T
1 at [Íeautem dicebat de templo corporis [u1.) Haec ver-
ba fuperiore verfu explicata funt. Hic tantüm vidé-
dum , cur ca Ioannes addiderit. Voluit opinor Iu-
deorum errorem notare,ne id C hriftus dixitfe puta-

ftea duo illi falfi teftes obiecerunt,Ec dixit, Poffum de-

quidem eius intellexitfe, :

a. Cum ergo refurrexi[[ect à mortuss , recordati famt di[- | |

ipium fuiffe perfe&um, fed per tres poftca annosfa-|

o

retur , videretürque verum effe id , quod ci po-|

fhruere templum Dei , eg pofl triduum veadificare illud.| |
Matth. 26. éi. Voluit etiam notate ne difcipulos

lia templi edificatione fuiffe confumendas , fi qua-. À eipali eius, quia boc debat. ) Venit illisin mentem vifo
draginta fex annis finitum eft? Hunc nodum facilé-
ex lofepho licet foluere. Is docet lib. 5. antiq. c. 4.

; [miáfque credere, quod ante obícuriüs , incerriüf-

C Á ceff empleri emniayque fcripta funt, i lcge Moyfr,eg* pro-

D

|Scripturis prophetarum, qui Chrifti predixerant re-
Ifurrectiónem ; & huic fermoni, quem Chriftus di-

|diebus ponis quibus feftum illud celebrabatur. |Si-

|dulis, & alienoin Chriftum animo , quàm ciuesIc-

rcfurrectionis euétu hui? verbi Chrifti;sfoluite teplum
boc, e7* in;tTibws diebus excitaboilind ; intellexerüntque
corporis füi refurrectionem fignificare voluifle. À.c-
enim quid opus erat,vt id hocloco Ioannes diceret,
quod fine caufa videri poteft difcipulorum ftupidi-
tatem incufare ? Voluit opinor indicare de induftria
Chriftum tam obícuré locutü fuiffe, vt ne ipfi qui-
Jem cius difcipuli; donec euentum perfpexerunt,
inteligere potuerint. —— a
Et crediderunt (cripturey €g* fermoni, quem dixit lefus,)

xit , folpite templum hoc, e7 i tribna atebus excitabo illnd,
vtait Beda. Credere hocloco fignificat intelligere;
aut intelligendo credere, aut re intellecta magis, fit-

que credebatur. Nam ante refüurrectionem credebát
vrique fcripturis diícipuli , fed poft refurre&tionem
magis crediderunt, quia meliüs intellexerunt, hoc
cit, quod ait Luc. c. 24. 44. 45.. H«c fant verba, que

lecutité frm ad vos, cim Adbuc elfem velifcum i quoniá ne-

phetis, «" p[almi deme. Tun( aperuit ii (enfnm vt imtel.
irgerent fcripturas. Que autém fcripturg ille fuerint ,

27. doculmis.
23. Cum autem e[fet Terofolymin im Pafcba.) NVv Pafcha
celebraret,cuius cauía venerat cx Galilga Ierofoly-
mam.Indicat Euangclifta ftatim chriftum celebrato
Paícha in Galileam reuertiffe ; & tamen, cüm tam
breui tempore fuiffet Ierofolyme , multos in eum
credidifíe propter multitudinem, magnitudiném.
que miracülorum; quefacicbat.Non cft certum, fed
eft tamen probabile,quod quidam docent Pafcha, &
diem feftum hocloco pro totis feptem azymorum

cenificat enim Euangelifta multa tunc Chriftum fe-
cifIe figna, que etfi potuit quidem, tamen credibile
non eft vno tátàm fcciffe dic. Quc fignaifta fuerint,
propter qug multi tuncin Chriftü crediderint, Eui-
gcliftanon dicit; fed eft vero (imile multa , magná-
que faiffe; quandoquidem ex hominibus tam Incrc-

rofolymitani erant, multiin eum crediderunt. Nec
enim Chryfoftomo, Theophylacto , & Euthymio
fubícribo,qui non veré,fed fimulaté cos putanr cre-
didiffe; càm apparcat Euangcliftam voluitfe magni-
tadinem fignorum Chrifti exageerare, rantá nimirü
faiíse, vt multi etiam homines increduli, & alieni
victi miraculis in illum credidifsent; quam nó benc
exaggerafset, fi fimulaté, non veré in eum dixifset
credidifse. Nam vt (imulaté crederent, nullo opus
eratfigno,& vt Auguftinus argumentatur,non diteret
Enangelifha, multicrediderant in nomineeius ,nifi veri ill
teffimontum perbiberet. Origenes vnum cx miraculis
fuifse dicit'; quód vnus homo tot de templo nego-
tiatores flagcllis eiecerit; quod etíi poteft quidem in
miraculis numerari ; tamen multo plura, atque ma-
iora tunc Chriftum feciíse credendum eft, quod &
ex fequenti capite ver. 2. manifcftum eft. Sed quo

Ibis nonlicet: conie&ura vti licet,adcxponendam

videmus verfariIoannem, multa confultó miracula

quibus crediderant,codem apud Lucam capite ver.|

confilioca Euangelifta non narrauerit, diuinare no-|

Chrifti do&rinam properantem, in qua potifimàm|

Pafcha pto
totis feptél
diebus füp
tuine

Tfa&. I]I

lfillätio Prc;tcrijiïsc. Quod dicit credidifse im novne e?,

Pa NI RI Pa . ais

OA

"

ii

.Aà 4 idem

$44

IOAN. MALDONATI COMMENT.

1545

)

locis cxplicæuimus,cr.ü 3liud Origenes effe putat.
24. Ipfä Autem Icfm h00 crecgt'bat]cmetl.p/zom :M.) Eua-
rianr interpretes. Sedomnis peue dxffen.üo ex Qla
pendet, quo referatur pronomen ez. Plerique cmmk
ad eos ipfos,qui credidilfe dicantur,referentes,que-
runt, quomodo fe eis Chriftus non crediderit , cum
in eum ipficredidiffent? vt Origen. Chryfoft.Cyrill.
Augu&.Bcdu,Thcophyla&. Rupertus, Euthymius.
Hiomncs exiftimantidco fe Chriftum illis non crc-
didiffe , quiaaut non veré, aut non fatis perfeáté;
conftantérque credcbant, & Origenes quidem, qui
aliud effe putat credere in nomine Chrifti, & crede-
re jn Chriftum; quód qui in nomine Chrifti credüt,
ipíum non imitentur; qui veró in Chriftum credüt,

lidem eft ac fi diceretin eum credidiffe, vt aliis fezpe, A. dicat iifdem fe Chriftum, qui in fe crediderant, 1 non
crcdidiffe. Atque hanc habet emphafim pronomen| .

B ;*quäquam illi in ipfum credebant , tamen ipfe fe illis|

imitenturspropterea dicit Chriltum fe illis non cre-
didiffe,quia non in ipfum, fed in ipfius nomine crc-
debant. Simile quiddam Ammonius in Grzca Ca-
tena, Chryfotto. Theophyla&us, & Euthym. dicunt,
quofdam quidem propter fcripturas s alios prop-
ter fola,que videbant, miracula credidiffe ; hos qui-
dem imperfe&e , illos perfedte credidiffe ; idcóque
non bis, fed illis credidiffe fe viciffim Chriftu. Au-
Iguít. Cyrillus, & Beda dc Catechumenis hoc inter-
|pretantur, qui càm in Chriftum credunt , Chriftus

fidem habeant, nódum carnem, & fanguinem fuum
illis przbuit.. Quid autem fit non credcre Ícipfüm
illis, varié etiam interprctátur. Nam Chryfoftomus,
Theophyla&us, & Euthym. & Nónus poeta perin-
de exponunt;ac ft fenfus cíTet , non credebar illis di-
gentiäus fe inillam credere ; non credebat eorum
verbis,quia fcicbat cos fimulaté loqui, ideóque ma-
iora illis myfteria non explicabat.Augultinus veró,
. |Cyrillus, & Beda non credebat fe illis, id cft nolebat
fc illis tradere , nondum fefe illis dabat, ficut Catc-
chumenis non traditcorpus , & fanguinem fuum.l
Sed hoc myfticum illi effe non ignorabant; nec du-
bito , quin fenfum litteralem effe exiftimauerint

Imutata voluntate Perfequcrcntur**, & occiderent,
Placuit nonuullis recentioribus intcrprct-ibus pro-
nonien es non ad cos , qui crediderant , fed ad

rüumgenus ; quafi dicat Euangelitta ;licet multi
Iudzorum in Chriftum vifis, que faciebat, miracu-
lis credidiffent; ipfe tamen fecis, id eft Iudeis non
credebat;quia fciebat plures effe ; qui non folàm in
Kfe non crederent , fed magno fe etiam odio profc-
querentur.Probent fortatle alij;quia bella,& fpecio-
fa videtur interpretatio ; ego vereor, quod mefre-
quenter in aliis^ vereri dico,ne nimis fubrilis fir.
INam antithefis illa, Crediderunt in nomine eius , Gc ipJe

Chriftum illis non confidiffe, fcientem fore, vt fej-

vniuerfum referre Iudeotüm , aut Ierofolymo-| .

-|nofle hominum corda vbique fcriptura tefiatur. ;.

autem Lefua ton credebat (éemetipfam e , non obfcuré in-j -

:illud ipfe , in quo altera latet antithefis. Opponit
enim Eaanzcelifta Chrittum iis , qui in Chriftum
crediderant; & non credere Chriíti, eorum credere,
Et quod fequitur, Ee qued ipfe noffet omnesmanifeftum
cft argumentü Euangcliftam de illis ipfis loqui;qui
'crediderant ; quis enim non videthunc effe fen(um,

non credebat;quia nouerat animos eorü? Non quód
Íciret eos, vt putat Chryfoftomus , fimulaté credere;
Ícd quód etíi videbat re&é credere , fciret tamé fore,
vt facilé nutarentur.Nam multos, qui iam credide-
rant,ab co poftea defeciffe , idem eft teftis Euágelifta]
C 6. 66. Credereautem fe illis non dubito, quin fit,
illis non confidere. Videtur enim hoc Euangelifta

futuros cognitos haberet;sfed etiam vt caufam tacité
iredderct;cur diutiüs Chriftus Ierofolyme non man-
feri;quia nimirum fefe Iudzis non crcdebar. Dicet
aliquis ambigué hoc loco credendi verbo víum
Euangeliftam;quod fiita fit, totam gratiam antithe-
fis,(ententizQue deperire. Nam prioreloco credere

cum;,quem diximus;effe fenfum. Refpondeo n6 effe

C!dixiffe non folàüm , vtoftenderet Chriftum verum|
fuiffe Deum,quianimos honiinum & praíentes, &]-

effe perfuafum haberc;affentiréque Chriftum verum|

tamen fe illis nondum credidit, quia cum infirmam D effe Meffiam;pofteriore confideres itaque non poffe

nouum, vt vno , codémqueloco magna cum gratiaj

l

.Jidem verbum diucrfo ponatur feníu, vt in illis apud

Matthezum verbis adnotauimus.c.8. 22. Dimuttemor-
tt905 fepelire vaortues faos, Deinde hocloco feníum, fi
gnificationémque verbi non variari. Nam propte-
rea dicimur in Deum credere,quia; càm , quz nobis|
.,ptomittit,non videamus , confidimus tamen illi di-
centi,nobífque perfuademus ita efle;quod eft crede-|
re nos illi, quiaF ;
tur.Itaque allufit Euangelifta ad candem verbi figni4
ficationem.- Sed quia aliter illi credebant Chrifto,
aliter illis Chriftus non credcebat, variauit F.uangc--r
lifta conftru&ionem verbi , prioréque loco dixiz
ericsu(gy, crediderunt, Po&criorc verO ex erigtty
£avlov,non crcdebar fe. LU |

de bomitie,) Id eft de quoquam , Hebraica phrafi.Re-
uocatenim hypothefim ad thefim, vt maius fenten-

omnium hominum intimas cognofcit cogitatio-
nes.R.ecté omnino Patres noftri ex hoc locoChrifti
contra Arianos diuinitatem probauerunt, Chryfoft.
Auguftinus,& Cyrillus hic.Proprium enim efle Dci

Reg.8.59.& 1. Paralip.28.9.& z. Paralip.6.30;Iob.41.
2. Eccle,42.19.1íai. 2 9. 15.píal. 7.10. | j

cimus fore , vt nos minimé fruftre-|

2j. Et quiaepue non erat,vt quis teflimonium perbiberet

tiz robur addat; probétque facilé credentium iníej-
animos,atque conftantiam cognofcere potuitfe,quii

Diuinitas |
Chrifti :
prebatur,|

XX LR ATC a CR a I
LE pC R EX 3) 2 v 324
(2 w Vs wul C NU Q3 us

.mamfm - , :
mäeqühüud | 2 w
il H
Wa |
]
"Qs
1 ümiiwk t j « |1.
ïm Cï*äldg., (' :
ii
Qu (
Lüngeiz
n Yeru
n k
n dj

ERE

! æ)*ï( teft hzc figna facere , qua tu facis , nif1 fuerit Deus cum eo. 5| |
2 14 RefponditIefus , & dixit ei: Amen , amen dico tibi , nif1 quis
Ézamzezanwo8 7 tenatusfuerit dehuo , non poteft videreregnum Dei.. 4. Di- z
E : lcitad eum Nicodemus: Quomodo poteft homo naíci , cum fit Íenex? numquid "
r Die ; : i U c t vi nl W : : : : i a u .- : "PPE R .". : 4.,',&
d — [ * Jpoteftinventrem matris fuziterato introire,& renaíci? $; RefponditIefus: Amen,
ïmlmihh

)*;Q.ïn-au"l : 5 4
AO
M !

A R vierh W RUA o la n

Pfal; t 54-&2 !

Lao]
: D pem o
"
hs
et
C
g»5.
:
m
4
$us
et
us d
P
ft3
o
u
«
[o,
C
h
ia
Cb
pueh o
Dem
e
e2
C
Cs
[
o2
?
|ev s
ia
€3
zK
m o
R
A
L
C
«
(
le»]
[
p
n
t
La
et
-a
L
o
-
T

"i dat : fic eft omnis , qui natus eft ex fpiritu. 9. Refpondit Nicodemus, & dixit ei:

.N'im;m';z:-* n : TM . U acnob . eufdde L u d t s
, as — .. |quod vidimus teftamur, & teftimonium noflrum non accipitis. 12. Si terrena dixi

Num;ii.€Ci|

j ! « / ; u & u : d - : TA p5 À
av "E"t'fic'utMoyfäs exaltauit ferpemem in dcfc;rt»oglta-cxätarl oportet Eirum homi-» ^ [
-- [ OC 7quisas. vtomais, quicreditiaipfüm , nón pereat, fed habeat vitam aternam. 162
*' D Sic enim Deus dilexit mundum , vt Filium fuum vnigenitum daret: vtomnis,qui - l.

a I
g ;nx.' |
2 nhrM
kg?ldk": |
ass
Ltotuxad 27
fenmuma»

Supst.a;jï
;Pomiiïc)qïä !

xb

E
Pep-
E
Lt
E
ct
ie|
R
--
-
Cv .
m" .
|
lus
L
d o
C
[a
;
g.
N.
K
£,
.
p
-
-
(owe
e.
8
£
æ
Em
[
Q
C
?
&
H LI
zi
m
]
-
meh s
w
nl
O,,
e2
-
;.«D
æ.v

———— *

suP.I.A.lä.

.| . [ . moniumperhibeti ,quod dixerim:Non füm ego Chriftus: fed quia miffus füm sss

& '?
m A ] | | : | audit :,

Bidibels PES "W

T h

: Md

$47

[OAN. MALDONATI COMMENT.

548

Rom.3.2.4

1.Iq, g.b.1e

[ mnsmmddantet - hs

Jaudite

: calo venit ,filPC.l' omnes eft. 3.

w

monium eius nemo acclpit. 55.

um ,gaudio gaudet propter vocem fponfi. Hoc ergo iumm
pletum eft. 3o. Illum oportet crefcere, meautem minui. 3r. Qui d;fuffum Ye-
nit, fuper omnes eft. Qui eftde ?Ia ; dc terra eft, & de terra loquitur. Qui de
t quod vidit, & audiuit, hoc teftatur : & tefti-
yi accepit eius teftimonium , fignauit quia-
Deus verax cft, 34. Quem enim mifit Deus , verba Dei loquitur : non enim ad
menfuram dat Deusípiritum. 35. Pater diligit Filium : & omnia dedit in manu
eius. 36. QuicreditinFilium , habet vitam zternam : quiautem incredulus eft
Filio , non videbit vitam , fed ira Dei manet fuper eum: | j |

gaudium meum im-

[

ÓOGEGEEEENS) und

—— .

j *

w

-—Ó

g

129

ul

::* : 501910.1'-*](1[17/
: J

| IN CA?P YT. Ill : b nwr&me
4 | | : Y -» ] ^ T 1 r P. ; | * ;mfj;ï!t
E p ,- R of T antem bomo ex Pbmpeiæä À Vefmyoccultms agtem propter smetum Indasrum , & alias nos| ; u
1 U m ( | Nicodemus momine.) Quidam ex; — lex'Cyrillo (uperiore verfu reddidimus. - | ; .O u
IN M )| Pharifzis, eoHebraifmo qué || — &abbs famss, quia à Deo vemfli magiflery zemoenimpe- — | ] | a
M ml fzpe obferuauimus. Hominée| — teff bec figna facere, qua tn facismififuerit Dew eum en.))— ; $, m5
| B 15//)w cnim ?s pro quodi Hebrei| |Apparetex pr'imaNiCöderpiomtionc,quämim pera ï EM jj
5 : i AA | ponunt ficut Latini pro Fcla—- fcétam adhuc,cumad.Chml?cum vcnxf,-üdö habuerit| ;' i
! D — tiuo illc. Nen met bornine, idcft — [Nam cüm vellet, vtait Cyrillus, gratiam apud chri- j m
Matth.ss, 7 1100 noui illum. Dixerat Euangeliftafuperioreca-| (tum inire , credibile eft quàm potuit. henorificen- u
pite multos die illo fefto Pafchz, quo lerofolymz, tiffimé eumappellatfe; nihil autéjlli maius tribuit jq
jcommoratus eftin Chritlüi credidille; perfequitur| | quàm quód magifterà Deo, idcft propheta miffü g
. thic candem hiftoriam, docétque vnum ex illis, qui| , fit,purum, vt Cyrillus, & Thcophyg&. & Ammoj !mi!ï&ïï.-
crediderarit,ad eum de no&e veniffe , vt ab eo co-| P niusob(eruant; hominem putans, Jfdbuc (inquit EL lnl
piofiàs edocerctur: hominémque dcfcribit & Pha-| — |chryfoft. homil. 23. ) Pumi repit Nicodemms , adbuchu-).— "B
rifeum fuile , & principem Iudeorum , & nomine| SERER Chrifle babet fententiam,nibil altum deilo prop- 1 Pt
Nicodemum. Quod pluribus mihi de caufis facere| — wer frgna conieflans, Simwt , inqnit, quia d Deo veniflima- [
vidctur, vt idem confirmethiftoriz, que ex perfo-| — (giffer. Quid ergo sio£Tn venm, e7 claneulum ad um , qui di- Q
narum circunftantijs augctur; & vt indicet caufam, n4 docet ? qmä Des vesit ? Quid nen apertt profiterm? Sed| qui
quam ob rem non palàm , & lucïlam lednocGtu,| |becnec dicits sec veprebendit Ie(us. Calamum emm contritió hi a. )d TM
& clanculum ad Cgri&ü vencerit; 'ä-uia & Phari(qusl mon cmfringer * inquit , €7 linnm fumr;gam non extingu:r; Matt, :z:zï;r (cNi
erat, & princepsIudzorum, quivtpudori, &gta- — Probat Nicodemus fe non temete hoc g'p['qm fquid*-[ | | lenlts
. [uitati confuleret perfonz fuz , & vt hominüfuior-| 'quid erat,quod de;Chrifto credebat;credere;ea enimi | i abio
|diuis vitatet odium, vt Cyrillus differit, no]uit pa-, C'ab ipfo figna fieri vidiffe, que nemo nifià Deo mi(-|- | Wön
- [lam; fed occulté venire: & vtoftenderet quantam| — fus, 'ideft diuina poteftate facere potuiffet. Altiüs lul
vim doctrifia, & miracula habuiffent, vtnonnullos — eum figna ducebant , vt Chriftam non folüm mifsül - h
. jetiam ex Phariíeis, & principibus Iudrorum ,quz; à Dco magiftrum , fed Deum etiam ipfum effe crc-äää'f; i n
|duo crant hominum genera maximé incredula, &|.— deret; vetum Iudaicaadhuc, vtaitChryfoftomas,&efepeum] —— r*
infenfa Chritto,traxiffentad fidem. Erat enim hoci Theophyla&. tencbaturinfirmnitate, — —— | Wawecd Q /reïv
minimé vulgare ; itaque Pharifci dicebant. c.7. 48. 3. Reffondit Ie(ms, €7* dixit ei.) Adquid vero refpó-| .—— &l
Nunquid ex principibus aliquis credudit m enm,aut ex Pha-,.— dit? nihilenim , vt videtur, Nicodemus interroga-| — H
Jrifem ? fed turba bec , qua non monit legen, vmaledicli funt.| — ucrat. Scio refpondendi verbum Hebraica confue-| " ia
Contra veró Ioanncs c. 12. 41. vt probet magnam| — tudine proloqui fimpliciter poni; fedtamé meritó | W
habuiffc vim petinouédi do&riná Chrifti,ait multos p) hocloco queritur & quid Nicodemus interroga4 ] "t
.jex principibus ih eum credidiife;fed propterea Pha-|. uerit, & ad quod Chriftus refponderit. Rupertas vi--þ | | ha
Magna im. 1105 aulos non fuiffe id publice profiteri; ncà fy-| |deturexiftimare Chriftum nonadid, quod Nico- i
peliments nagoga eljcerentut. Magna impcedimenta fidei, ma-| | jdemus interrogauerit; fedadid, quod fciebateum 3 B mmf'c
gn;f d'?gïi. gne affcm?t d'x gnitates.Principem IudeorumIoan-| - Ícite velle, r:quxïdilfc, quid fa&o fibi opus effet , vt I 3 u EM
s — |nes vocaté principibus vnum. Necenim vnusom-] tegni Chrifti, qué Meffam credebat; particeps effet. i i (gflulwm D*W&i
nium erat princcïs. Principes autem vocabátur aut/ |Quod valde probabile videtur. Aramonius veró in ! du "
-[romasevso, familiarum capita, quiomnium erant; . Grzca Catena refpondiffe Chriftum n6 ad q'uæ&iolt ) P.
honoratiffimi;ficut principes facerdotüdicebantur| —|nem vllam, fedad opinionem,qua ad fc Nicodemus T da
qui Exccrdorglium familiarum capitaerant, vtapud| |venerat. Venerat quippé táquam ad heminé, prop- ] hn i; |
: iMattheum c. a. 4.. diximus ; aut qui inter Iucf;os E jtecea Chriftum docere voluitfe,alia illi opüs etle ge-| * 1 NN M þg"
Hocupletitfimi, & nobiliffimicrant. Hunc Nicode-| — neratione, quàm qua homines generantur. Simile|. 1 M AP "
mum;etfi primus ex Phari(zis , X principibus ve-| |duiddam Theophyla&. tradit, quafi Chriftus refpó- 1 13 -/;.'"*
ineratad Chriftum,nunquam fefe chrifti diícipulum| |derit, non mirum fi me magiftrü ran tütn eile putes; L ä Il ^
palam profeílum fuiffe conftatex c.7.50.3& c.19.39.| Inemo enim nifi denuo natus fucritmaiorem de me ! B
(dox Hicvemt ad le[umi noCle.) Cur noGte venerit, vná opinionä habere poteft. Cyrillus veró quaft Nico- | E. Á
Ioaunes c. 19.39. reddit caufam, es quod effet dif&pulia| — |demnus fanis fe fecille exiftimaret, quód Chriftumg i *ä n
ii HBAUE T UUR BRUIECS: -- t | » L E

DOORDE — p : uis renat (c ,
! bnï/iq ndatfe *
4 H ss ;
. )d;jj : l ^
: A P. , —inen, egnum onim at,ma
' CA ] dixerat, . vidf"r(gonem mdi&u - t, ho-
i | A . qua 40.f20 1 adr uoc |lli de. tem
N- IO rei-| À chl seritdenNiF BG 'iPmm'qidque*l tardita rnalem | :
: . - ? , e "gO n [ 7
1 1 à * n à à ^ r j l.ïcr d rcl, 5 nls c dl« b :
-iftu: cOpter de intelliee 1ui -L.12s reá;
' : llaffet, Clï;]ï Vcrbllst:) Plxïäafn') fcïiit(fr lntälisïcbüj&äguü.tr?ï;e/l häüwParl, : :
: e : tca 3 U tc m itua x .621 .t " f ,&0 0 a.
: , : (rumäg ï UP.LO[il iíl mä ïnl:lm ? gis (Plïn p erCIPITmiuqläicz.hNæ"gPirifu P,Z't AfteUa Pd : *
: 49 à Deo mili fi fide roba - Nicode fatio- minis zíus. J e7 r bare rb cAY^
[ MT n acisefe AUE ONN rahà A seehed i« d al w
iltrüam Is g unts * VO- mep Mi dcs dl i d odn busi t |
| magllïfä non (aïfcatuï' (fg)ferüäf ;crif, Pocfïgt arï* :ït nl,,gr»f"anemma r M*; um Dai, 'ïef;c vtF'ï: :rn m :"fr[ me-c :
1 1 NT 'Cllt Ü -. m l . ln * ( e ) de L] erd reg c.lttl i ! : 4 e i —- à
ond "um r uida 10n tià me iam o , 'ulfc.' fev 4224[ : ;[t;m? l um p uc »
P r . eru » qJ .[ta n xcn j d!] 1aA!Y rein rP?"üP lfin, $De jïl N non[ . | :
|ft ic me geli cuo i facien que v cata era AtTi drenm r ltos o
" "E dante AL u ben bi faci. àmq n t nafcatur FOORIES tem p Msl 4 f loc : |
; ; . l u ^ ftl " ü 4 ; &u Sno v 14 dl[(lt ti)fr clf/; A ba- : fi-
lO . ldE 111-1 uld 1111 nne ; homt I? re erá de Etc N ver b U cgn. 3
qt uis aC q £Q [oa olffe tris rer ba , Gen ns ftini ve1 uen pxpAénu !
n q4 illum, EM T em ncp | ssproptt lefie, IECUM. ugu m n um5 yemi
, qll -ualni frcl edcr &lon » 660 no-l 4ll/5). $ Ecc t8uer — '-fulA 100[1 feïü l hi co y
11 oga inot z 'elp ad s ribu D4 . Po n ss 7jófint p
I]czï : ccrt 1n 1 o P qu * cx1 lum B ,Ul-/äe ü"nraun Yos, ^ hu Es lO P III entar :
it.in loru Cur « (atis CO mpiu ex cce]fe an,(k ilora in is init d ^. | mei þ
luit, cae e. At Heigre exe : torns (n RERI uor bis i 'etico hic
H affe. iftimat im 0" Hn d fecn apu p retici es d
nur (tra ftim ia n H50, n0n ie s Jed fe ii.quia licet hx lOS tr I!
reo mon L OXl imiie F :t de lii HT95, ] qux n iic um ar10 agl
: illi dem inot jigi.Sit * Hert aii ceffs entari] No uor aent Non - 1
le | t An fs du ren Micct, — Zi d$ 10 4|coO lii s eretc Laeter & s i L.
d m u POF.&ioncü; 20. "'Li,"l/iq-::i Hgnïücï, kUPcr;giCu—" nonF äïg ad exC;ï)S icrlbïïoresfplï aqüan:dem z inifta-Y
' ' É d : | Oui cloc e-| - t S e iim15 LO Coael d alui 1
L Q x us usc dico ,)Qu cio aim pai tíe- roic Hs 10S u I$ DIO mn M res.
| " ' ium nmer Der. ) 'm ho lerce i fint P tatio diflim baP 'tbis p tiímu it rumt
EL 3 tau en, 4 717 1571 It autet iftas fole tenti [2 Dy erpre | abíurc ento ifti ver bapü* nouit hocloco -
QU cfhw i m reregni tauit elifta lij con € puta P H ;Eanm zhrifü em bapt henps " engmr ia
| ub Á ' | Heo efle j iluii : lac C alut m aliur erto r.
| vide Adno uang, üma fam 'bus, Ca de fac his diaiute IH rta lluntur. $
| steft : use n ter Eu ef, CVi | cauía loribu loco as de ad REO mo " fe $
H ! . : raUTO TE Q- C &um EOE d SUCRCO. Be HH hzer j
| at nim m in , A ille rei gra diéti ho fanc ro uih uiq im $
!j | | doC anne A.me , .US] 1quc et fdä s umk Gf:c'e P .rur,q tes.c ?fert, BQP : : :
ï ! l n IOL B arc Cul : lcïvln - ua P de Mi rit m nou , abi*' ' ; Crro 's Prï inta : p
F3 &-t]ur nin sen, t ione ; q E : t ipi "n Mir tdos 10ul ame Dabpti |
H 5 llam g3?cl€f€'* JZCbuS aäüïraü?ïxr-m fægnant' ït T Cll;sa11 j:,'mm ab[uï:ltüifseäciant facretiam-b—atïu'æ La
[ qt : 4 inatiol F U ecra no 2318 inmen RA S EM m , « ; q fc 5 (pon- 2
| iorem au inat , e b5iüs 19 1m um iltia lio ; ede * Ípo ad
lor E M r d ST-B re Opr ii ülcu :hari loa nc nó Íp ib. j. ad-
| 1na uuscem :31 et apce de r 1 :l q [ vll ecco 3h X & Li j ipsü :
RR ; us o he g N iCtP ï"!o ( Ssex P z ,baï CiC1S3 5 M Et Iec n : aln j Oljas i uerfus "
s " I$ eli ns 1 BH E uan«c liu v. Sole! m.c $51 flint, Cc1p 11"0 tcticilue
" j O E ce a lia babi à S dmur tes O ho it.at dele P
; a Ym aug à (Ic. C Ím infan barep s dixit, IctiCi , :
E "$ bus "o am um |e DIO e lgqü t in bar iímum,; ; dixi ita hz EE
! | , jrebus nqu tD C üe r ER eae m 23 dosin ro tifm jianus 'd ita | COn- o 5
; : ; T nu l.npc It&q na t $, Cu 10 oc Zaàn nio P A baP - lhal SC Gbl C ü
qumw"f : | : ahl .'-Hc fC 1 acat. i hOC ïl rlltu ,. uand D'O Rin'lo CHL- chtü lcnt ii nec V ho Q 11.
; | , ? ; bule äalu .*? cio A (, 1 allq : (1. o Pl ' : tc E riu,ln : ne d,e . an !:3 : ebl—])? Xfa-fl," ;
"*mmmf*-ïl El i re b qu llïg. & fiue ;aut clifta ipee eíla rCion« lone delir 2410 : lfa*- : :
Mi . ib E 1 , : a uSJ : : Llrlï * & 011) * ïl]gc $N S Le n?/C e EMa ü —itatx l?nt:, hcta * tlün .
NJA' del , B loo ; 1 jnate, iam p So ia, nte 62 AH p |c de En ET
| - — ng (HAEN letet, ia iged d A L g da.i ito impd 3,V bic iftus, j
Mi ab " - Eua E loterets . em tent 1nà d icria. ho imi Dv i D hri 7 F
228 ' ] E nq E arc on 2 fen em inare; Dcru ircul ma i iut icit C 4 . C2 ! 1
. (h. | ivtrut P»IBE nonz ut ng nin P Inc Ant nqu ; digwl; ITH , 2
L;;mä?*ii-"*g UE r,oen Ando ; baga lius no 19et inarc.] Íunt./ ioue d KU, i 2Vbi 4ne P4 Infan :
li. ! | batubg liqua -Ovel, Gali nons? jina D u .bxq aoit itur?. P. a E 6.15. 3
;9;",9.'1..'—-? u Ate.a q ceni Jinat, tur lO 9et S nt,v ion "D Q1t ; m .C.I6., 1 illi
d. d 4 ; : * l.x.,y ' ]U 'eli) Han , 1O o : nu ? &a . N C ^TOO 3:() : ?^$ e05 I!alc .Ill F
: 2b 4 - : 1Ina : C1t . oec uet inoen ítot S ine. Cïg "« Ante -R. IV., flnt : ib
,m':::'dw.]t] n] (qu z ilfrs D loq 1[1 M " .(O ^ u d v Vbl ; i A .L» 4 l] [ lzæ
44 i. " M : Lll 3 i-a * 1'1 .Ct, D hly » (; ltc non .,o. 3 bb;P: & .,8.19 1]0 x br! 3: :
má | ioq hrifti, u . Bu RY lios; E| o mam 4 ent ites bi EE ndi d bapti d fij
(Wal. d. iu C atfc tapp g m $5 erté ram 5 gen Mat tza docti uod
,.r | . ans i fott : -e v dll Dlltll á CU : C nfsc) &'I . bal) *v e Q-
lrnn Ctt ] "lOfe, a CX ilius. D eon t5 fan là b; | priüs t. : de.
24 Mi ! : y
-2 i : ta 1) x CE1 *l S.QV ? ut ] lllt rc dacef . t ent l Pr m[ll 3 Ur,
1j * z & le 1 « x Y . k
m€— - Mebant /croa oU to erja obab USpEt 4144 p fent :,qu po inat &
: ll.'?'l(imqwg * le nés v it denuo : dCülP * PcPt o MA non nlme l. T C&ra.' citur : rinon : nom OIG.
a Ll : Qiloan icit de retarl 1gc € hrifto m1it : i WOOVv i)s 30« doce Izamur o non P: O1,
Mi . ; I * d di erptie 103 od ( IOUuo pE m, ^6 Crb Is de 'rO )tiza ^cro iímo 42
x | d : -lOub intcrp H1iR g à liq Mtur tc C1S 'S VC bap i profecto Ím :
b in dt itineo a hri I ts lo tcs ab ro u fe
um E : j uoic cic : ,.»lhg m Vi ite fi Ch en t5 1ni: : f&,æ rooa de Ione £^ n
I M : : q fed ho . Inic entul Tum fll mil A evevs deben r ua IP- ; ts p inatur , | rati r hic
n i5 g p o DIedRVe me vium Nan a de biaq oitu im 1di OCur hi £
AUE ut ; ein u m , ET. (nOp x y ao on -etal "r 2 la
MW*??- m /3 ;EC Nlco(iræm ?ïäqaenteügnïäcï dcfufPf;r s ddoniris bic ;ifino Iï-ollvbbi Bond intCïPläaPtlhnuïbaï? Ql:ä-
! *rl;ïþo'm'wfl QU & .[133 - --,'Q,Cc eo ; Iucti i(let Nic on a Is , vl uinl . rit n aget qua
ö'cr,W"'-'--u : helgi"*lo Syræxl per,fed iïnau!? ! fch:lïcmaetrïï cífe. No.r* E ?nähls i*oiïkan]lcalprorülï ;ziün(? nï(ecu "dïä m re-
hn D 7 ,.u". t e : de,.i, : üuis 11n utu * f- doP ; : ue 11 | l us & a) .fflcar a den ; c? i
nALo | : a. d nó T1G»'q fatlb eloc LI,1C O5 Itaqu nuii i fi de fieni 1CO üuon
a. ia ]uod ilet, N ( mbDel, "ation : ,(uPC s cloco. : vis o inault, inus,f1g t IN 'nera
PI: : | jconum de 1oci - imu in: 1nus, tere 'Cgcner; &o
TT 1 dixi -' onul, | ceneraá Íci ft. 1 ioche ua om it Calu ODOIt 1reg itu fan 4
nl dul ftus ideregeo lig la ugu tioc T am nor it Cal a op SES, iritu io- |
E Dailg VOS ]Av An x Ual inau u o (X Spi ratio
:.7,.4*' l : tc n d " 01. - nO cuc & 0010 í )bat) OI]C " lld « t te À :t gfi * O-
AA 1 « no "X1t OP eadl S GLCO 5 fe" .OIL : ratl N q't rte ere 1t fi |
MUU a z am : u.(-xt U : 27. . f5 im ' V nera ' ne;s ^ S) on ; d £1C d
du T , s [rC : uO)q dU 1no at ern : oc [a agf [* OP , P ul cen 1
A L. tooi1in (ciden r mer topinc ara rc. i dam v Efto ixille : VN 1'111 en .bataq it fcnt
,-Q;',fa"'; - 6r CfD naic AtOL. &,V ColnP ' interP . ]-3 raïl;, .lJS dl - CATT« aocc ddlt 'lret,
" | LIOHAR NG na, fte; am cci- cnet -m-t--'h-. itualé non ag m rc llexi :
"A d. dep Cate cCcon i. Qu uc E6 5 jiton fpirit iímo lorci inte iri-
ia lib.z. ana Pen uoge. Q amq illus, Md WEl otl bfícuri Wa 5pi
D w m & ? oux À Ldr ratic ui vtr oVE : K ( 15 de bilP ód ob )codem (( CX UA 35
ungim nR one CDET E qu ius, Cy Ya-| :enaíc in« iod )co fueritc Uam.
bnlot nusin ao ag usgq onius, ot.IN: E iecni ii qt ilids N tus I lq id
' | E nz. fnP ' 10 : ; Gr o ur. net & im Ífa » 1SI um 4 Q—, z
"M zia 1Ccu Chry uam lonc -"quiuntt ' aqu enin VIn qu inreen antts. is nÓ
x ('00-!* ndan tiam uang . Oïa,t. 1 ftq ro F incu ac ulto UM þ*ll LU. ein v 717 ( : quis 3
;i"emri-,! cu m eti Qu éfis in o llan eft,p d ont M ixiffer, P roir $pir Íci, MM tif-
TL jone 'obat -retétis 1 PBovre im m iam dixif int C na i(zeus, baptif-
ntriti t10 is DfO las Cret na 3 dickt | dui cnY tus di: tcít ls tore dueu: -|De a-
a ta zis| Elias o prit icé di - modrt : i i 5potc as d cto ?^)har e aHagas
u'?;ncouü" | taümagïwyï& U:u fancto chbraxcï. quemad f (;11;&0,90 : fot "ï-efcquiriïu ra;]lhümo ïafci opälr]tri'— um boc ioï
t " | hCOP & : iïï tum : ete: mo u fa : nd!u? : ex 'nius ö fei : it Ü aduf.
eme m Ed T de öp ca:lo cap e, ?'Y . Ho A tï,. qui. T inem icodc VCI n volu uo-ic fcälul-
mï,.twgï : |: ziaDZ? ïcgnLlnïoiïem011C$ ccrller/it -/;nex' )lcsintclll Ni .1 (1 fit h()fn]eduln N Exaql.:.aTafnï.!;)ät non ql]a[; ïï:nh
T .i , idcïc ut P diïate j Cum X arna ?ix6 . enlln : -Ct?l ditus' '(Cisw : Oolc : nre :
p V ere,aut d- pafa, iniméc arnem. 5;| |eni lliger iscru ifi pifc re v inct i de
M u : o of de icunt hz hemo "xsci du d aTERE MT MO EU uredd Hs hom: It
f y i idere ilpo : un m u RU. "m . 1in x tc Icere dO a1 N- O1 Tieeet
eu?-'*'w«, : d M ans nE xini dic JOPO'efi»""f v Auguft VP ) ris lit clliger ais -'(mulï*k luini, nc ifmo .
ia ! lide : QA Ts . in r t es | vti nO pe [ at10O.
a fu. tl ?'dcïc' 4 rnaii tur , ilus. ,'/zl" Inaics te q ) vti (ch o eft t
p COT dc ca oquit i D.Pat ivitus Dets csca L iinsed do,. Bs
Wï;*psïï*("] b ad?t /þirtfm,: uqodalt I;,',nfäi ;ï? ïïüï 2 '4qu4, '&ïnque A Bclïay
üw x',g -. . ,' u de i 2 A: , - i .n.
nb B la Tra&. i. 0/7"' onPngPt!? ,-,,,-ellig*ï "sc.vgcü--t1 Atus fae 5 den C1Oop
jqu»" | Ü EE 9 ipi Der, 1 "
44 u j à : 210 ?? ote : üuaiec i 45 Y n ne,
.O:;I'Cqüdcm'ï | | /;;9 eU nan;fc's delïltnl?i:æt-(i q/;'fyc m rqgnq[rcuerauo '
ipp t ! He^yd sa us MO N a
in*:Mf' 1. minc m otefl m antia,&c
m d | ho "£men, o nen p nconft
5 ,',fi uf d An e1t
! 5 S.a'/:f"m lfriüüscad
i ||pon
m " E R. :
, : E T ^ * i
bm;/mc j * s "d *
. ]
J / :CO POW
j
'11 M' m à
^i

*

Nomen a-
q; | an Pro

j$piritu fan

éto fuma-
tur.

lAliena proficiamus hzrefi ; przbet enim nobis oc-
calionem quzrendi, cur Chriftas non fimplicis, &|

inulli obferuauerunt, cüm dixit, Qwomodo peteft bome

|& falutis ab eo viam quazfiuerunt, baptift
indicauerit : quod obferuatione dignum arbitror,

Imum prbpri& ht baptifmi illineceflitatem ofténdit.

|Caluinusdocct, regenerationem, & renouationem

Mari. Itaque particulam, Er, exegeticam effe, quafi

.|22.aliud vtique columba;aliud Spiritus fantus crat,

|Chriftum,quia fpiritualem regeneratione naturali ,

$51

veró vitz renouatio aliare , quàm baptifmo magis
fiat & non dicat D. Paulus Ch.ri&um Ecclefiam
mundaffe per Jauaerum regenerationz ? ad Titum 3. 5.
ad hunc nimirum alludens. Vnde enim in mentem
illi venitfet vt baptifmum Jauacrum regeneratumis ap-
pellaret ; nift intellexiflet hoc loco Chriftum de re-
eneratione, quaz per baptifmü fit, locutum fuiffe?

clariüs dixcrit, Nifi quis baptizatus fuerit; non po-
teit introire in regnum Dei ,aut, oportet vos bapti-
zari.5umma,vtego püto,ratione. Agcbat cum Pha-
rifeo , homine iá fcre,verifimile enim cft,quod nó-

nafct, cum fit fenext ad (uam i pfius ztate allufiffe. Áge-
bat, inquam, cam homine Pharifaicis moribus in-
ueterato; cui nihil zqué accommodaté dici potuit,
quàm mutandam illi effe pellem , iterum effe nafcc-
dum, fifaluus effc vellet. Et quia per baptifmum

- [chriftiani renafcuntur, de baptifmo cum illo füb|-

metaphora regenerationis agit. Hzc; opinor, cauf:
fuit;cur foli Nicodemo cx ijs, quiad ipfum venerüt,
faum effc

quia ratio nimirü períonz requirebar , vt illi diceret
Iterum eum naíci oportere ; quod quia per baptif-

Ex quo intelligitur tátüm abeffe; vt verum (it, quod

non folàüm à baptilmo etfe diftin&am , fed illi quo-
dammodo opponi, vt Cbriftus hoc loco fienificet
regenerationem pet baptifmum ; autfolüm;aut po-
tiffimüm fieri, cüm baptizari, & rcgenerari pro eo-
dem accipiat. Ad fecundum veniamus. Ait nomen
aqua hocloco non elementum aquz , fed Spiritum
ipfum fan&um fignificare, qui proptereaaqua dica-

|tür,quodanimos noftros purget. Eodé enim modo|
.|quo hic dicitur, N/fi quis renatis fuerit €x 4494 , C77 Spi-
ritu Janffo, dictum etfe Matth. 3. «; Tpfe vos baptrfabir

EL 7 j r ; .
J Sprritoo (anco,ev* igniynon tamen verum fignificari

iguem , fcd ipfum Spiritum fan&um ignem appel.

dicar, N 1ft quis renatss fuerit ex 4q"4 , hoc eft, ex SpiritH
fanéto, non poteff introire in vegnum Doi, Exemplum arri-
pio;cüm dicitur;7p/e vos baptXalit in Sprritm fantto, ey-
igni , ionis non fienificatSpiritum fan&um , fedex-

&fo, aqua non Spiritum fanctum,fed fymbolum Spi-
ritus fandti fignificat, quod eftaqua. Quod autem
ignis non fignificet (iy(ümSPirirum fan&urn , fed
ignem,qui Spiritusfancti fymbolum erat; vnde me-
liàs quàm ex euentu intellizamus? Non dubium,

BD U. , RE

3. vt Chriftus ipfe declarat A&t. x. $. Tüncautem Ípe-
cic igaisSpiritus fan&" illapfus in Apoftolos cft;ali-
üdque Spiritus fan&us, aliudignis erat. Sicut cüm
fpecie columbz defcendit Matth. 3. 16. & Lucas. 2.

ipfo etiam interprete Caluino. Quis veró non videt

carnalíquegenerationi opponcbat , & naturalis gc-
ncratio ex duobus principijs matre ; & patre fuit;

tetnum fymbolum Spiritus fan&ti ; ergo cüm dicit].
Chriftus, Nifi quis renatus fuerit ex 4qW4, C7* Spiritu [an-| -

quinlIoannesalludatad miflionem illam illuftrem| -
]Spiritus fan&i, quz in Pentecofte fa&a eft, A. 2.z.,

duo etiam fpiritualis regenerationis principia ex-|

IOAN. MALDON. COMMENT.

'Bzþtiiino, quiaagitur de vitz renouatione. CQaafi| A

D

F

|piofé (umus refutaturi. Tertium modo refutauimus,
quo refatato czteri concida

"ridet;qui càm ar&té hocloco premerentur; diccbát

plicare voluiffe; aquam , qua matris; & Spiritum.

d

enfis in Romana Gracorum Catena , & Chryfoft. in
Ioanné z5. & Euthy. hocloco obferuauerunt? Quo
pertinet,quodalij quoq; dixerunt nó minüs graues,
eodem modo renafci nos,cum Chriftiani efficimur,
quo Chriftus natus cft. chriftus ex Maria virgine
fine viro, Spiritu fancto vicem geréte viri natus eft;
& nos exaqua, & Spiritufan&o renafci. Manifeftü
etiam eft Chriftam hicad totum hominem, quem
renafci, penitáfque immutari dicebat oportere, al-

corpore, & animo ; illa vifibili, atque corporea, hac
generationis caufas affienatfe , alteram corpoream

aquam , alteram fpiritualem , & inuifibilem Spiti.
tum fan&tum, vt Cyrillus Ierofolymitanus cateches.

lan&um,qui patris vicemgerit; quemadmodü ora-|
'|ues auctores Ammonius, & Theodorus Mopftuefti-

ludere voluitfe.Conftat totus homo duabius partibus'.

inuifibili , atque fpirituali, proptereaduasetiamre- — &

|

j.communi , Gregor. Nyfsen. in lib. de bapti(mate,

Elias Creteníis eodem loco, Cyrillus, & Theophyl.
docuerüt. Porro curaqua potils, qnàm alia quauis
re corporca Chriftusnos voluerit regencrari alia eft
idifputatio, quam copiofe Theologitra&ants nos
breuiter caufam eius rci vnam tantüm, &alteram

nerationis materia eft.. Quam rationem & Tertul-
lianus in lib.de baptifmo, & Chryfoftomus hom.in

|Ioann.25. Ambros.lib.z.de facrament.c.6. & Hiero-]
nym.in epiftolaad Oceatum , indicarunt. Preterea|-

Gregor.Nazianz. in orat in fanctum baptifmum, &j

indicabimus. Inftitutusà Chriíto baptifmus eft ,vr|-
per eum reeceneremur. Generationis materia, & ve-| -
luti mater aqua eft , quz maximé omnium rezum| -
humida eft, & hamidum, vt Philofophidocent,ge- -

£.

Cur 4qua

nosregene| —
rativolu- |.—
ert Deus.]

& quia fidclium filigs in vtero fanctificari putant;
itaque opts illis nolcfle baptifmo ; & quia'ba'p.ri-.ff;
mum negant vim habere peccata remittédi ; & quia
hic vbi baptifmi neceffitas maximé videtur affirma-
ri,de baptifmo non agi volunt.Primurn illum etro-|

1. Cor.7.14.f1i Dominus conatus noftros iuuerit co-|-
: p

, Quanto meliüs Áu-
guftinus ex hoc loco .Oxbnn: 'Infantes in peccato
originali nafci probauit ; quód nifi ex aqua, & Spi-j
ritu fan&to renafcantur,in rcgnum Dei introire non
offint lib. 1. de peccator. meritis c. 1. & 3. lib..
c.17.& lib. 3 deorig.anima. c. i. Meritóqueargu-]
tam illam,ac fubtilem Pelagianorum diftin&ionem|:

-

aliud effc regnum Dei , aliud regnum cxlorum , &
vitam zternam ; infantes , qui nondum fufcepto

baptifmo .

baptifmus fit neceffarius.. At Caluiniftz tribusde,.
caufis cxiftimant neceffarium non effe baptifrmum, -

rem apud Mattheum.c.5.:.rcfütauimus. Secundum .

ria:galiin-
[
fantes ob-
ftci&oseffe
hinc pro-

Z

eccato o-

atut.

v W "uD

W

ra/uilff;
j
n
lat T

U
gcnct |

— EE —
E
Ea
Icy
—
C
zi

CRED

xenmi
Yi Th
aol
lia
o
jaimäu'xsæx*xmx
N
M
X - imotet
o a
! .f hi
(hnut
COl
/Dmma
Quelt
Euthyn
— m
« pirit'uf;
p Mosef
thiïmc
: t
f
tty
RMM
a
Cütter
füeque
'Qt C
jhomiu
' älpüzmt
Ro
ïhabcf,((
— hii
I
—

—.——..4.—,.
f

--

i

*

wa [ [ m À —— : — : : : x
T *iom; ï f'? .Fïfmö mïfeï?nmf»,m fegnuäï gtzl rem ïä.f)rtllïf A ?u?t;, maxlmc:-ll-lc omnium & ex gf-gmat-u natus eft,&]: a
CPWM . intraturos QC,Vl;tar,n a;c;namll abitu (;,s if jin l'€f plþlttls clt.. r - EOY us od —4"
n | 2nu m autem Dct! nou lntmmros.. (&a 1 regnum 7. Non mireris , quia zitx:. tzbt',-ppäïr:ct v5 8n4á4lct (lmuo.)r
ch W IDei aliquis in regno czlorum, & vita zterna hono4 Chryfofto.Cyrill. & Theophyl. & Beda, & Euthym; |
wäm ï ! ratior ellet loc.qsæ, qui folis bap nz»ausp*cincedï ctür. ?æc vetba referunt af! ca,que ícquantur, quafi fen-
"asl : .Qïodimucrla Ícriptura FVQ?;mltacuur. mpadentes us-üt,Ncamlwr;s,quoc.jubx dixerim, . Oportet vos nafei| .
*:«Mh*gm | illi qmdmn,&audaccs, minüs tamen , quàm Calui- enuo, Diritus enm ; vbi valt,irat, Ego non folusad]|
ï'*-'j«*ïus.e&; ï i Aniftz.Nec enim guü funt negare,qluwdvlffl tam feca- pr&;tcrira magis xfcf'cro,quaü dicat, ANen nggreris;quöd 1
***3«*14*?6&[& | ; ti negan t, de bapufmghoc loco agi» quo.d"erat pro- dtxl,oporfet w.r-rz»xfci deaite j g;uocl enim nadt!:m eff gx cArne,
imen s - d fe&to breuius.. Lego apud Scuerum Antiochenum, — va«roef! , «7' quad nátum efl ex [Dirita F biritus eft , hoceft,|
p | ä in Catena Grzca, quod omnes hodie Catholicido4 — non enim decarnali, vt ta putas, fed de fpirituali lo- B
Q v 1 centinfantes,qui fine baptifmo decedüt, beata qui-| . quorgeneratione ; mitari tibi liceret, fide carnali| |
DOb | dem priuati vita ; alia amen peena non puniri.: B loquerer ; re&éque difpatazes non: poffe hominem|
Müsttms, . 6, Qudnatum eff ex carne , careefl y «* quoduatum; — pa[crcium fit fenex.: :Meliàs enim cum precedentibus
1?(8f:gæam'i : fl ex [pirira ,. [iritm efl. ) Videtur his verbis Chti-| lhoc modo herent; quàm cum fequentibus, Que| -
lll g (tus & declarare, & confirmare, quodantedixerat! | enim efíct ratio ? ne mireris quod dixi ; oportet vos|
lts ts voluiffe,sifi quis renatus fuert ex aqua, &* $prriis [antfo, ïn—a'fci dgnuö,(piritu-—s.enim vbi vult fpirat ; càm in il-
ais in regnum Dei introire non poffc; Declarat, vtin- dis verbis nulla de fpiritu fa&ta fit t;xcïtio?l)roba; etgo].-
hm dicat T.heoghylaäïtlg, oftenden$ fe non de carnaly non débere Nicodemum mirari,quód oporteat ho- Í -
Tbl I generatione loqui , in qua Nicodemus totus hz-, iminem nalci dénuo, quia quod natum eflex carne scaro| ——
Waj 1 - 'f(ïbfïtgied'dc(Plïlïügll alia,atque fjxaxxxïg. P,.-Confïrm:-'ztä d , U*quod. natum Pp-ü,f'*ff*" ,:j,?mr.m eft. waat deiu dcï P z
midad - : Jautem doceus carnalem generationem ,án qua lei ( poiï'e.h;oml.ne,m ex fpiritu naíci , quiá fpiritus vl?fxþ
TM 1 codemus rotus erat , non folüm r.nh*ll ad regnum vult [piratziraque licet non apparcat , tamen homi- l
, | D:ä confequendum 1L1;faïc'(0d phnrm;)um j?u(:-;m im- - nem, quamuis feneim poffe cx fpiritu inuifibilite] — —— "
E i edire. Cars eumm,e* Janguu regnam. Dei pojsidere non, ^ te énetarb o* s | | o :
:3&* 1 äa[,"än:. r. €ot. $. $0. chnucïn Dci non carnalej |- gS. Speritus vbi vult [irat , 9* vecem eius audis , fddi F
evmpid Romania fed fpirituale effe,non eff ; inquit , regowm Det , efca.eg"| — mefeis vnde veniat, «g^ quo vadar.) Módo diximuscon-| —— 4
M E 4Porwpg fpiritualem, & mundum fierioportere homi-| |firmationem hanc Ziï'e fententia prosimé przce-| . —— |
"*1!7 '*. nem, qui ingrediin illud velit.. No enim intrabitin| |dentis. Probacenim poffe hominem cx fpiritu naf- |
11; illud 4!iquid comquinatum Apocal 21.27. Spiritualis, — |ci , etiam fi idnos minimé intelligamus , quia fpiri- | *
"—— l lautem homo,cüm natura fua carnalis fit, heri'non! — (tus,vbi vultfpirat. Quidautem hzc ipfa cófirmatio|
LC ER E poteft, nifi exaqua' , & Spiritu fan&o renafcatur4 — |fignificet,de eo omnes interpretes difputanc.Omnis Dau
m rra | Hec enim in his Chrifti verbis latet argumentatio;] queftio in vnoPzritienomine verfatir,quod cüm & ,äïää;ä
uud) — u IBene à Theophyla&o obíeruatum eft carnemhoc, / Spiritum n&um;& fübftantiam omnem corporis,*3 — J
ao 1 - [locopro hormine catnali , fpiritum pro fpirituali, idj/ expertem,& animam, & vétum, & alia multa figni-| :
u i eft fübftantius,pro adiectiuis poni. Totus enim ho-D ficet,queg Didymus lib 3.de Spiritu fan&o diligenut- j
i mo dicitur ex carne nafci, & totus caro cfle, quam—-) : |fimé perfequitur, varias patitur interpretationes,|: ï
«Q' L l,?iuis animusaltera eius pars nec ex. catne 1-1afcavturf,-:-: Duasego tátüm ápudinterpretes inuenio.Maximaj ;
m ä i nec caro fit, quia ex ]ngmmbw,a« ex voluntate mr-—-ïä; pars Spiritum fanctum interpretantur,vt Origenes,
n . p »b, cr veluutatéviri , hoceft carnali, & humano: |Ammonius,Apollinarius, quosauctor Grzce Cate-]
um Q |more natus eft, quo qui naícuntur , peccatores, id — |ne citat, Gregor. Nazian. in ozat. dc Spiritu fan&o,|
coke 1 i |eft carnales nafcunrur , & animus ipte,licetfubftan-; — Ambrof.lib.s.deSpirita ían&o.car. Auguft.traét.in]
zye d 1! - jtia fpiritualis , peccato inquinatus carnalis eft.| | Ioan.12.& lib.z.qq.ád Simplician.q.r. & quifquis au-] |

&or eft operis de mirabilibus facra fcripture lib.r.c.
: 34.Gregor.Magnus.lib.rz.in Iob. c.16. & lib. 6. in x;
lib. Regum ci6.Bernard.ícc.74.in Cariticum, Elias|
Cretenfis , incomment. in oration. Gregor. Naz. de

iContrà veró caro cüm peccato liberaelt , Deóque| -
coniunctà , fpiritus dicitar , 0 adberet , inquitj|
Domimo ,vnws fpiritus cff , 1 Corint. G. 17. Hiiuc.

Al d
M r

, T.
oire polic

xnilz s iquzftio illa facilefolüitur, quam Chtyfoftomus, & D |
nw Éuthymius merito excitarám non fatis meo qui4. Spiritää:x&b,gcdä,stmbus,RuPcrms,& Alcuinus.
" !; 'dcmkiu*dvicibfexPliCaucrpnt, VSil'q'uO'd natum eftex;/ atque Haymbapoud D. Tþom.Dcmquc D,ldym.uf;, il
p u ! iSpiritu fpirituséft, Chriftum , qui exSpiritufan&to, — eiusregula vera cft;quoues nomen qveuja, Spiritus

cum articulo Grzcé ponitar;Spiricá (an&ü fignifi-

natus eft,fpiritum effe oportere:. Refpondent enim :
Icare,am articalum hocloco habet;duuar etiam hàci |

j illi etiam ex carie virginis natum effe;itaque veram|.
! lhabire cárnem.Quafi rcformident concedere Chri-

| 3 U ' ppiuionem, quód & paullo ante de Spirita fÍancto:
ftum fpirituts effe;non cámem;& exfpitituunomex| — locatus fucrat; N/fi quis renatus fnerit ex 44945 C7* Spiri- vert.
* — icarnenatüm effquod co quidei fenfüs quo Chri-| — w fantlo.Et paullo poft de codem loquitur. 5re eff om- Vetz :
; ftus hicloquitur, reformidandum non erat; INam| -; [ois qw natus efl ex Jpiritu.Yuuat , qubd dc véto vi d'catm':;
quamüis Chriftus veram habeat carnem ; verads ex: p [illud intelligi noü polle. Eenefcis vnde veniat , aut quh .. . ,
f icátric natüs fititamé eo (enfu;quo hicipfeloquitat? — |vadatsvcritusenim, vt D. Aug.difputat, vüdevehiat; —— —
l neque ex cárrie natus eft;rieque caro cft. Nafcienim: — |autquo vadariemo neícit. Adde quod nó apparcat )
3 cx carne hocin loco efthumáno naíci more,iafci eX . |quorfüm Chriftus venti niaric exéplo vterctur. 5cn-| |
l homirte peccatore hominem peccatoré ; atquehog; um igitur effe SPïïiïü fanctá, vbi vult; fpirare;id cft -
ipfam eftelfe carié & Cliriltus teque peceator,ie-, jquos vulc, afflare, & in alios homines renouate, id
| ' — queexhomiliepeccatore.nacus eft^ Itaque carnem; — |eftnon omnes;fed cos tantü,qui bene difpofui fant
habet,fed caro nión eft; Contra vero fpiritum elle &| — adciusgratiam recipiendam,vi Origen.Gregor.Ma- u
| i fpiritu naíci eftDeo fimilem effe ; eiá(que (piri^ gnus,& Elias Creté&interpretütur; && vocéelusau-|.- :
iurn accipere, que duo cüm i'*thgiüg maximéfuc-. diri pet przdicationem vt Origen. Auguft. Beda,l i
SGOUEREREND CO | Bb — Stabü$,
* * '
3 " "

AcCt. $..

LV Cr.12.

$$5

Strabus,& Rupertus exponüt, vel eius fentiri cffica- A

fertur , oportet cíle diftinctum 5 non igiturin hoc
exemplo de Spiritu fan&to agitur , cüm ad declaran-|:

CIOAN. MALDONATI COMMENT.

$56

ciam, & effe&ü, v: Ammpniusait.Alludit ; vt putat
Apollinarius , ad miffionem Spiritus fancti 1n die
Penteco(tes facto repente de czlo Íono tanquam «ad-

& qui nomine Auguftini queftiones fcripfit vete-
ris,noufque teftamenri , qui hoc ipfo fe Augufti-
num non effe indicat, quód q. $9. Auguftinide hac
ce fententiam acerbé reprehendit. Hi, inquam,om-
nes auctores nomen fpiritus ventum hoc loco fi-
enificare putant; efféque exemplum fumptum à re
corpotca ad rem intelligédam fpiritualem. Nam vt

cientes, vnde veniat , aur quo v4dat , ita cffectum Spi-
ritus fancti in nobis experiti , nóíque ab co repente

wenientis [piritus vehbementu. Alij tamen au&tores,vt

Chryfoftomus, Cyrillus, Theophyla&us; Euthym4

venti [entimus flatam, ftrepitümque audimus nef-l

mutatos videre ; càm;qua rationeid fa&um fucrit ,
non intelligamus.Hanc interpretationem omnibus
fere recentioribusauctoribus probari video , dua-
büfque non exiguis rationibus confirmari. Altera,

víam fuiffe,quod nuncad rem, de qua agebatur, ac-
commodcet. Exemplum autem ab co;cuius caufa af-

dam generationé cx Spiritu fan&to afferatur. Altera,
quód dicat paullo poft, 5;zerrena dixi vebus, e7- non cre-

ifto corporeo vento locutus non faerat , quid quz-

- [quód ftatim dicat Chrittas,5/c eff emnisqui natus e[l ex|
[prritu; ex quibus verbis apparet priüs eum exemplo

ditis quomodo,fi dixero vobis calefliayeredetis? Quodfi del

Ío terreritim dixerat ; vt au&tor illeqq. veteris, no-|.

ufque tcftamenti acriter argumentatur? Nam quód|

|graues quidam au&tores Auguftinus , & alij dicunt
- |baptifmum: dequo locutus fuerat, rem terrenam

appellatfe, meritó videtur effe ab gltero*illo Augu-
ftino, qui quzftioncs illas fcripfiG;refutatum.Ipfum

caucrat, quz res eft maximée cxleítis, atque diuina.
Et quód Beda;Rupertus, & Strabus ex codem dicüt
Augultino terrena vocalfe, qua defuo dixerat cor-

enim baptifmum generationé ex Spiritu fancto vo-| .

pore, Solutte templim boe, nimium remotum videtur.
. |Mouent me ifte rationes , quo minüs priorem il

lam interpretationem fequar , libenter tot aucto-

uaram intcrpretationum laudem minimé ipfe quæ—)

M $. N ss 4 (f»:;'.' ;.; ( :
reté, minimeé in alijs laudare foleo$ ;—.;q;.neq?,cogorä

|

rum teuerentia fequuturum.. Sed nihilominus me|.
- alteraex parte,quo minüs hanc fequar,mouentille?]

D]
)
f

qiias pro alteraadduximus fententia, Itaque etfi no-;

hicparibus vtrinque impulfus rationibus nouam,
linterpretationem fi non fequi , certé indicare om-'
nibus, & do&ioribu$ rclinquere iudicandam. Vi-j
d'earnt-ergb qui meliüs, quàm ego,'i-udicare de hifce:
rebus poffunr, an non mcliàs nomen fpiritus hoc:
loco pro anima füriatur, vt Genef. 6. 3. 17z,.& 7-
[15;" Iob. z. 10. 'Pfal.76. 4. & 77. 39. & innumeris.

alijs locis. Hoc enimapriffimé conuenit vt chriftus. :

modo homo ex Spiritu fancto regenerari.poffit ; cü|.
intelligere non: poffis,quomodo cx fpiritu ifto na-
turali, quo viuit, generetur? Spmitws , cnim ani|
malis « vbi vult , [Pirat , id eft , que vult animat|.
corpora , & ex mortuis viua reddit 5 vulc autcmf
^non omnia, quz homines volunt, fed que itaaf|

B

C

D

m naturali generatione accidit ; vt quemadmodum
homo generatur , quamuis nefciat, vnde; aut quo-

[

»potiüs, quàm animam ap pellaucrir, quia de gencra«

mnon fignificatanimam pro fuo arbitrio ingredi in

jadrem , de qua agitur, exemplum. Noneftautem

lem , fieri,quia debetomne , quod gignitur, fimile
effe generanti , vt quidam nimium,vt mihi videtur,|
fubriles interpretes exponunt; fed fenfus eft hoc-

luntate, ita fine propria iam adulti voluntate rege-
neramur. Vera enim Augultini fententiaeft, Qu fe-]
cit te frne teynon wflificabit te ffae.te. Ergo feait ne[Gentem ,
- dueflificat volentemsfexm. 15. de verbis Apoftoli.:

asdz , quia loquentem hominem , hinnientem;
equum , nägicntem leonem vides , & ipfam quo«
dammodo loquentem animam audis, vnde intcl-
ligishominem viuere. Quoniam fiemwe. afflatus eft)
im naribus nq/ïrid . € fermo Finti'/le Mfommmcndum»
cor.moflrum Sapientie 2. a. Nefce tamen , vadeve-
niat , 4ut que vadat ; quia ignoras, quomodo anima
in corpusingrediatur, quomodo egrediatur écor-|
pores vnde gignatur, autin quiddefinat. Quis,

C fpiritus iumenterum de[cendat deor[um ? Ecclef. 3. 21.
Siergo tuam ipfius, fi ceterorum animalium genc-
rationem non intelligis, quid mirum fi non intelli-|
gas quomodo homo exSpiritu fan&o rcnafci poffie
Hinc intelligitur ; quam ob remanimam fpiritum|

uone nimirum ex Srk)iritu (ancto agebat, & habebat,

lexemplü maiorem fimilitudinem, & eratiam, fino-.—

mine etià fimili vteretar. Quafi dicat , homo poteft
ex humano generari fpiritu ; quamuis, quomodo
id fiat, non intelligat; ergo multo magis potceft ex|
fpiritu diuino regenerari, licetnon intelligat, qua
ratione regenerctur. Q uodauté dicit , i vlt fPirat)|

quzcunque velitcorpora; fed fignificat non pédere
€x cius , qui generatur , cognitione , atque iudicio.
Inícij quippe gignimur. Sic omnia mco quidem
iudicio planafunt, ; - :

| ! u r
5;c eft omnu, qi natus eft. ex []iritu. ) Accommodat

fenfus eum, qui ex Spiritu fanc&o natus fit , fpiritui,
de quo locutus fuerat; (imilem effe ; quafi dicat ho-
minem ex fpiritugenitum fpiritum ,id eft fpiritua-|

accidere 1n. (piïituali:ho minisregeneratione , quod.-

nam modo animam hauferit : ita,.-fqu-.öque Icgene-|
ratur, quamuis,quomodo id fiat , non intelligat.

-

regno czlorum accidere folere, quod in mercatura|

accidit , vt mercator inuenta vna prctiofa marga-| -
(rita, vendat omnia; qux habet,& emat eam,quem-] -
admodum apud Matthzum c. 13. 45. expofuimus.]
ANecin omnibus rebus fimilitudo exigenda eft. Non|

enim qucma—dmo&um.,fïne propria generamur. vo-

9. Refpondit Nicodemi , €2* dixitei , Qnomodo poffunt

hecfieri?) Haret adhuc in carnali cogitatione Ni-4
Íümpto à vita corporali exemplo ad vitam , genera- :Icodemus , nec intelligit, quomodo quz Chriftus
tionémque fpiritualem argumentetur. Quid mi-|.
|rum,inquit, o Nicodeme, fi non inielligas; quo4:

|

|de:regeneratione dilferuit , fieri. poffint. Quae
ritur à quibuídam qua fint ea ,. que Nicodemu

dubitat , quomodo fieri poffint ; plurali enim|.
quafi-multa comprehendens vtitur numero. Sunt
qui tribus de rebus .dubitare putent. . Quomodo

homo iterum exàquay& Spiritu fan&o'nafci poffit.| -

i

Quomodo. quod natum eft, ex Spiritu fan&to
fit..Quomodo -id. fiat nobis inícijs. Simplicius

fc&afünt, vtanimari abillo poffint; Et vecem eiw

- ! |

effe arbitror ; quod Chry(o&omus,Theopllylqufj

inquit, mom [i fpyritus filorums dam a[cendat [ur(umn ,.

$.

.|Quemadmodum cuüm Chriftus dicit , $/mile eft re- |Matth.rs.
|gnum celorum bomini negotiateri , non fignificat ipfc
pd s à £.5 : : j " * P
.|mercatori regnunm exlorum fimile.efle , fcd idin|

J

Ll fadi

*
É

,X &Eu-|

F3

d

1 geneti pri
3 bequ,..
3 buslocis «:fUIS

E ïf"i?t.m mm'l

| iExo,M.Zl:
; jl.COrintb,

ETA
us

!Hummta- omn
J n doct

9U

!

colligl Po.jb /w

27 n

BYNM
P me,zL:./"äquIOA

] us :4/Pa[umP

filie D

4 baptifl

- tss modt^
: Bu um

Nicod
tamen
Liz &
proprie
vtebatur
10, i

s Tf

«ticuo -
mf
Wlerill
iehon
N

ES

T

[ $—2

T

1101)

Nodeni hCH(o

[
ET

yroPg.
lt
Dty
Jquam
EUY
C/:rzj
if
'fncäp.

W Ó

R | |
n
»»n leq ide
: t locx re y-
us df C hæ th
: qw ho s C LJ 0,
J4 "m ibu & dic
; [[]. N ium ri illus, : on
I ibi', iu lo i u n r
. v d'cl ) fuP C ms lica'OP i
. A em 47 Cümafin ul. cx&apioa &l
N. ":-z' di'"de ts Qü,azxem intccülms veas,aud
Á 'I'adv;omäch;t* pdx um üodla&ïlþgf quor U
— IO . A. a^ qu m ngu atqond ;q hy int cfbuen um
ii - torümà Is sonà icomonint ": :
I Ms ! dutqu us.ünib Item icftor T n um &Orl; r u
(ulnmiteïuc auüoln atio fa c&imtcüooddlver.Ldi, tenot ihi räid
de mo ad rel fol lx fce*idv queread i T"c!ïï,r?qtuf :
e ,. Qh(ïlalcaulge ial eua lllg redi d'v iS tufopt uo ad Ho um Cba O5| j
icar od Iu inte qu intc i du au pr E * f. loq qa*ü& i-
i quomods s Sed qui : oridcq r deq ia Pur: i
: um .,' " $ n ,' m ; e [ .l L a
tur i, ququo iuntra.f" nq*ïdc lntxOr ,,'nlu nca*quor Pau per 1 pt";cxt iïltimbaïqs
idcnloqu at'-lli : ote t Nl--C s,& qufhy ete lqt D. JBMQ"O .f['ed& Spcen(o&o pH |
557hymldc[nc cn;s ïO n(:;ifsfr Coguth-);1 qülleln Cr im du-m-äz'æ *quid acxaqcraï vt CPiire c(ïaP"
t ico Ho ne P S hic $, i, 1 lon e. en O edi t ire , ce a rat, cæ'cc ac e-
- """**F:u Ni a m i(tü ü ri at liís dm CY A. Íc ion fac& te m do 3 Cr |
t m e 1 |ra &aC ei tu üBa n t. fe u ot u .H'e,d e-
R1(1P€t1 fit c,, p.;e cbm m & isp uo-e n n 1 ; co m cu |
: C e O R s. eo it n eu Or "YR : q eg O-TC an-fc re a amD t :
a m£-— rop inadlanhlcx *l,hLa n (cne mafi, &t ld derlianid*[üat Plldoc.e aeqr»ï*lm Áu |
«d x lumP ca lcitu us ve atur lllg tT CX s; fu ul-| r im 3 t)vcon-lccaï]l ean retu 6c at, tam| j
uN tla ade u ftoln;: teb inte O[aac ilta m n en m era n mi fimt D ue.dilre ide er z
:P"þ m g d e..': ; - 1de o- | e t. '€ n C n u U t u l
,vndem;äl v(llïn CLI:S ?.I[ï;f'sctg fz.lïeme Vll—;tulnPrqci: lnuïlml;m 'Z?irputöac efäzndarlles ftel(lïlufa&ïæfcn(eïaqbc;c&oïgO 1
! iri 1 J n as r r r-; 'di n ! iam u t O 1 s 1
* 4514&; / mu ert e it m te € . Sy co ou n : €, re à bap ia m T n ty an ra
m SPhO la qgflgul br-fio]u Zar C Ior m a-dl cl-h u :
g RU? tu A ex ur Al ia l "m d Uuz & t c à u ss n C iq ene -
a a iDco J an H-U"A' 10 fet, Vcpte qu'lo t al-gþc
r aMD " na/[u.a n ti : t A fe p M , Ó lt l; V ü i r |
"-'v.ïns*mw ve u d lere n 1 qu ür ap t ,q m i are tio &, ra u on Il, Q n Xp |te !
1 : : . i i u u q oq à m e li
zamr;« : xaq " uþ, N on ; ect b tu m CO ti tiz ra € fut n C fic ir. o a 2 d
Ioly e-u rleg tl-s al dta 1€c.z c n O i tt dï.ffluru" |
J«1 ":'- - um M f ra tia tt 1uo re io! Sa Be en no üS ? n bat **g! an d n P q .
Nl n Pl.(sc- cte ene he ; q erp rat mu j& ec- g[ï'c in -clt)-CC l tllbref fe vt ur e2' ius, N |
wmu-Q; ege qu : ili ir r r um 1 cc (o t fon 24. (d n Íc u T inte iér eri b, 5 hy co
;;??!*"';'4,-4 tio 10c^e f üu qu Is ru u ,ralnch* ucn H j m | idi D M. us OP-' In qu 106! E s (0
,,' : v - : : : $85 P f'e T
1: bus o bap uo danvle Pa tu TE " icl. abi ia V1 m m lact pr iij lït- Hs illa à " g
E tl?-P q f à n m le r"u hie d n ru fu lla 1 ? 1 u iTe e
fcl r Ki" C €t 0 nn. onhy1.1050 ;"rall pe ,
m lli as « I fI am YER n u T ec " 01 us r Íe t in d fc Cy & lu m it6, 17
z " r : iis e cti 10 tio t4q 7 Ez "m C ift er cop * ít O. 0 $, O o ium d ter. TE
; ld ue 21.7 ; L. 'P ! H ra U Wd hz 'hïx- T h de D E6 U ^ u e M n I" i eu 3.
;qunl"t, : t en. aqluln L m e 7'7 $ 5 'llu Ud 1 C )te P T 1 il x Pu &ln d te t [e] 0 0 D &1
d. * ;,-3. 6 hh 2.7 " D O en 'tüs 'fAf€ ] , vt d l1 : & Iden 41 1l 3 fto l. Ca im ;€ 0 ; lo ;
I»W,- | , n"'i-l' ifs n t 4 " at z e uo n m ü hu loq Mu yi Ot n tc k d ; j- ;
D E P " l o"'lq r n S V er sj | üa-ï hc e n s : |
'.i-?*f&oi;ldgï : : 14'22:3;3&' fiagdï)tlü:; rg;;;n!;nem ;m ";ärg- 1T€t'133ïæren£r1üu lqiteïus ,S loan.cïnäuln ng)aü& 170'",:;!*7: teär— :
*.lïgcyt 4 .Eï:'ofl at':kz d d " vt ca q C . fbl'lï i(tu Am Ha : um I 05 m rg n : A
umb - a 4q uo à i | hr u ; "-t*'c-o $5
;'.lz*ï:'*b.eoa' :0'11?:1' d ad0da eius ïlus UI e"tü'red, i(&ä;bat'qll uqu 'Chrlmtgfï &t (-hpa caxl' Sjölm/crfPQül,arclcmbun 1
..ï.ar.&"*"ï | jPfaL: ;. lnor"";)fOFäPfr inam umelleïcf'en FUH - 228 N D. id'mrfu?manfed V't in q"'ldtyfrdyl' - ít tcf'e nof :
*ï-m.;zc-äï* 0. H naqu im int re) ho u) H Cto hi C-RI É Ici B. "E j m C t lori
.,ylv---. l1 h 1 4, nm ma n 1 T lg IH- e , up l ff di e l e m do us re ur .
u t Pmli" cat dd*gw ina on i rP ign & adi ur R ex ne ut um n leg ern a op ica d te
n rál. ! | | ' 1 o a
-jlh". Y U A" , s n Ommc æc'g do é idet : ftes O Sic Ver Ett U & N ind nt C ;
? w(ï:jnz..w n Ef mn nu ac, -s n C h æC vl a n m 'um bat, üm tl lla in f.lla
Dijin b o den eba od a : er i ltlmr€' en b'nee le im 6V liq RUR ?
tellvy 4—- O 1C 10 i. em Ls lo ? ift C eh *bc, " Pa ;m. O jin if la ua ift Ien
ic dat ;b '-'45' u d- 1Tufra hl-um z F;anu ihi th.x,-
a AL IN cn et: [3: ar.ï W P te a2 I lam ' ld- "m te vt CI 1 illa C 1€ re
: u*'*. ; n v er ' O [e ) m / 2 i. 1S là 5 d ;t 1 S V n.l M 1 t c
. ra?;g;:ainüäwfäm X -*:niaïap«ïïo;ïebethoc "1-»";,'.fm'"ärif*:buïzcuïalf- aamquöincfïwïïwm
'W,:» ra r o 47 nit n X1 TU ifte Iír im I- 1 : C Ll. r 'tU, re , eg n ht 3a-
r, 7 e : "n d e " 'rt r O n ;
U Progatt;uaes'ï olrlnigerc & :Aogmagltumnimv fäccrc, ruonlïcfïïl raillt(UPeDUrlsoaf?; cto Pcrgnþthüäelnus
| C : e is , i $ |tO e lus. l- m lo ! C inu i Ls ict a n
* vt lss tc IS 5 od € i gt l ia E u TY : n-«l 23 i ico *D.
"^ ied Ig , lnulïr,;«"f,X Tl;,quHa;tlcürcthxäusk mzircïulïn : ratïlcl';,irltldiccä allläetls ,Nlc,,ia tori
; L ? j H ; . & . à R
" | | dO; dllc üng"öla au-tüïnääceäiïus s rgïe&.hylacrit,l 1(31.6 f'Oi dcï]uolngicä* : que qüopfopelïlmw ; qaua; an
l?rmh : t r : o : 5 l . 1 - u E O,5 ' : : r ; u-
äu-u I'C,& d u;P oplft a- : M b,s t im tc liq t
"17 ql'tlc-ficar Iira do qucur.a dclnuær The ulla B:O.)t s hatc i Hs Eïa.c " nlæ'xera Ml rali ; a*c d c-üï
.-';,5;,; . ?gnl ille iumüeln'detNlcoir?q & rch E l'lllus naDüchV gis PCOI Di cílit Plu dulïfentl Cnle-
| i r n j vi cï'-(S' C ifle. Cy O 'of*,' a maxD & CC lo M S im -
'C*;&;,u?f : glüït om üm ?ihli&us fcäym.lliln hgencä ere. Iüdæf E ali er'ilhqilo :isá crar N :;'e Ío adïl;&ustat.l ,& h"', ?
;,'-,c:'--":'ï:"'l,, -lide ifrïmc?—'e n(ïhrufaiigr:ïut He F hen mo fel?deo engl cætenumd ss de uemhybo'- bis s eit :
.,(.4.,,;;;:.1& ! —do&*haäetüf b ca us, m'ïircgfiicodeliulïw lem tlll'um conm 'aAm canïrthogro dna ï**lol"f*'m Is
5 [ m i m-ia TE 'fe itual [ SDME u : 1 is 4 é !
diris, | *loc. vi m fto liti: de Ff I*«, itt Be ilto - t 'is im P. u L ic is ena. d fo fam m
n | | jus ua Ío. a ico u in lr i na iftr rl tffe 1P51 as rr dit in- " " l
-A-,av«, : hïy n Nx 1 am 1 P* ; hu da ex Ó -'n. 4g loq 1g. Y cea E C: Mi leitu *
*",'gc-f Iquo : : m p " ü zl igend e-.. um " l-ln l.5 efc " n l..xo a
-'I:.':;;-,»yx!: : Cl all.tü(l,:lü? r;tatcbrgsuln,cslref:s vée ufnlllg(ïatlonco anl'/?,cau-(afülemntla qul qui den. q haobathICd:Vn—l
— | : tährl üpll.cs Pïodexn rudï]&il?codeäntäua Lapjf;, H :atiï qui fcnglo lonWTallnqulï; Pra'urzcc de om
f imi ico Is g Ni ina verbap d o | , 0-41 p l
d : : U N In ctï. c [ 'U. F i [9 ) fe » la. [ 1u P , d :
ed ni Nl-pl*]n A vt diu eret bv magl,af' i- do eg de &lu (« Y nn n fe fc. us
T : m tà ua ità ií dre u , -d4sg-; niá iu lar 7Y r c "s C ider n
ï,,:;:-.z n q l d ipía 1g »m "i 74 n * C d -*;'/q'te am in ne 1 à
(e $ rcPfc ea ip ÀÁu nuq n uo de e"v, li u n Y
,.mü».,,l,( : n ne el M WE e eD Af ?,,.rg Lgy afc u ra q m s ut
; r m D citu fu. m 04 j lu n o iftu aut 2
olnfos iftu roi vt na m at «fc in "at . ss d p et c hrift : b
'17*"*'7-'-13 ita- - en hr P & Po nt4 W. 'M'.; (r : k " lfto lon bar C Ícia B
C frif Humd(ïnu ho cre ün 'O .7" Wlä x-/[] ndf ln-]q rat Af 'd C re P 3 IP
'PH | :cf"oflc;.. cdd nc Íci p res; ol du f05 erio re telt j quie erp O , Or arm
"A ; ":'v'l N!C'&u re. ldo 2! 4f rev Nem t ,g 0& -z"f. Hs ; tor t.dlc et u
"n Jors g'irxtu?oOäï."',r»"z,wäfm'äw*f,f";-w"ïn?M;z"' * C
Idb : , tr ,* ar m ; l 7 j " 'f4 * d ,
-*f*-';Wi ïngrwg;; "i jyp'-,p'; : ide t nà ltv dm oteff, u'"ïue"'
j d 5quia d e'"».—-ïl.. UH s iden r
j | db*'tz ifiqïs""b.t btef].t?(-,-ff,,.tor MT d'clff'd TE
L g aob - ii dmg
" f« Iieu te 0, 4 m- .,7,,.0!
" j !l epo ind. 5D Nie0 -b"'- rea
'0530'.;;! D nu'x . C-'r'
lp9l m 4Am 4g m 7or d
rd:fa,. " "m '"4' il 9^4
w N 7,m ( i n !
g,jfionc.,;«; en ;fm ret 'en "a.
gzz-'chgxw Chr dice þil"-"credt
T , $; 4 7
)iun.focjfmä 3 pzfod. gj; :
'h n i
1.)'12!1*"3 fdi*
piu M:'I'Inz'ï m
i.mCOV A(ï
ïb l',mü |
. g*ïom i
p* g
x,.'ü".q'
Fb-l,;af'l/*"luyl
» s
a«'.yi!?üä
-/Xþ/

,

IOAN. MALDONATI QOMMENT, - "4

57 DEMDUR ! AINEUECaH d —
nibus bonis tcftibus, & de omni fimiliter teftimo- ; A]Puto 6 hriüum cüm terrefiria , cxleftiáque nomi-] [ia
| ïniorum materiageneraliter loquatur. Qwod feimus ,| — nauit ; nonadres ipfgs , de quib,us loquebatur; fed| - n
6pb loquimur s €7* quod vidimus , teffamwr 5 id eft nonfo-| ad modum loquendi,explicandique refpexiffe.Nam| "
lemus teftari, nifi que fcimus, ac vidimus, quarej |fires quidem ipfas fpe&es , nihil nifi czlefte; atque | P lii
eo ipfo , quód vides mc hoc tam conftanteraffir-| diuinumdixit, fiexplicandi rationem , tezreno; ^ ! 8
Imare , atque teftari,exiftimare debes me certófcire,| |id eft humano more locutus eft, dum humanz| a u
crederéque te oportet.Hac ratione nihilin totafen-| |generationis vfus exemplo , Spmitus , inquiens, g J
. Itentia difficaltatis remancet. : vbi valt , fjirat , accommodaté ad terrenos. adhuc, | ( ii
Et teflmonium noffrum non 4ctipitu, ) Similis hic; — |& carnales homines fpiritualem explicauit rege- ; J o s
queftio ; cur Chriftus cumíolo Nicodemo loquens| |ncrationem. Hoc eft quod Nicodemo nunc ex- 3 Bïuf;:c o
pluraliter dicat, Teffimoninm noffrum non accipitu? Nul- probrat, quód cim hoc fecerit, tamen fibi non| | g g
laerit queftio , filegas , vt Chryfoftomuslegit; e»| p |crediderit, exiftimans res à fe. difputari incredi- B Dd
teflimamim. noflfrum nemo accipit. Si vero rctineamus| — |biles, & ab humano feníu longé rémotas. Quid a
le&ionem noftram pluribus confirmatam auctori-| |futurum , f res illi diuinas nudé , & fine vl- 3 i
j bus , ratio qugrenda. Rupertus,&: vt videtur, Cyril-] lo humani exempli velamine ; fine vlla ad hu- (
lus omnes Iudcorum magiftros Scribas, & Phari-| |manum fenfum accommodata metaphora propo- E
fcos,aut ipfos omnes Iudgos , vt Cyrillusindicat,in| |fuerit? Cur ergo dicit, Nencredita , cum folo di(- inind
vno Nicodemo intelligendos effe putant. Facilius| — |putás Nicodemo? Diximus ex Cyrillo fuperiore ve:—k !fcmpofii
| 'effe credo,vt eodem modo intelligamus, quo intel-] — |fü Nicodemum omnium ludgorum períonam pre'- i, Dd
: .ligendum effe diximus , Qwed. (Gmue,loquimur,vtficut| — |fe tuliffc. Quare cum ad Chriftam venit , non dixit nrédit
illic Cchriftus de omnibus bonis teftibus;ita hic de| |ício,fed Fimws, quiaa Deo venifhi magiler fu pra ver. 24 Y fpf
omnibus incredulis , & peruicacibus hominibus| |Propterca pluraliter illi dicit,Ne» erediti. ' pl t
loquatur, quibus nullum ad credendum teftimoniü; C | — 13.. Et nemo afcendit n celum, mfi qui de[cendst de calo, fnczlum
fatiseft. Eiufmodi Nicodemus effe videbatur, ideo| — /flius bómms ; qui eff m calo,) Primahicetamque-| . TM
L fecunda, pluralique perfona dixit, zr teffimonimm no-| — |ftio cft, quomodo hec cum precedentibus hereant| — ?gnitas,c
férum non accipitis, . | Auguftinus hocloco, &lib. 1. de peccator. mcrir. vmam
: (ooazxs 54 ferrena dixi vobis , eg* non ereditis ; quomedo (|. |c. .31. Beda , & Rupertus exiftimant. confirma- xlodon
! dixero vobis celefliascredetis?) Quoríam hocdicat Chri-|- |tionem hanc cffe eius fententig ,. Nzf£/qmis renatws erlofin
ftus, fatisapparer; cum enim Nicodemi, & aliorum| — |fwerit ex aqua , &* Spiritu (anclo , non potest introrre in re- pcr t
incredulitatem reprchendiffet; addit, vt rem ma-| — |gmwm Dei, ver. 5. Nemo enim introire poteft, nifij.- od
gis cxaggetet , terrenaillis tantm dixiffe, neccos| |quiinde priüsexijt, id eft qui de cclo defcendit.] . wdechii
tamen credidiffe ; quid fuitfe fa&uros, fi celeftia| |Solusfilius hominis defeendit, folas igitur afcen- E ia
dixilfet? Vulgaris quzftio , quaínam hic res Chri-| |dere , id eft introire. poteft, Quare quifíquis in- | TET
ftusterrenas, quas czleftes appellet. Auguftinus, |D troire volet, neceffe cft vnum quodammodo cum| UT
Beda, & Strabus priores duos fecutus auctores| filio hominis; id eft membrum illius fiat. Fitau- hi
| animaduertentes. omnia, quz Chriftus Nicodc-| |tem membrum illius, cum ex aqua , & Spiritu| ibäüm r
| imo de baptifmo , & regeneratione, & fpiritu, vbi| |fan&o renaícitur. Oportet ergo vos nafci denuo..l » Chri(h;sn
^ . . ivult fpirante dixerat; cífe cxleftia , terrenum vo- Chry foftomus veró, Theophylactus, & Euthymius — wes
| cari putant, quodc. 2. 19. dixcrat, Soluste templum| — |putanthec verba illis refpondere que ver. 2. Nice-| ! 1! mbl &;
; - Moor , ez* i tribus diebus excitabo ilud,. Quodnimisfor-| |demus dixerat , Jceimss qnia à Deo venifhi magifter. Quiw 1 fs ii
taffe remotum videri pollic. Propi'ts ad rem omnes, bus verbis ceteris prophetis , atque magi&risäD.co - Eu n
quos meminilegere, auctores Graci videntur ac- miffis cquaffe vidcbatur. Chrifttum , ncque qugd- | xzm&
| iceffitfe, Origenes, & Ammonius citati in Grzco-| |quamde illo maius cogitafle, Hanc nunc opinio- Áenl
| ram Catena, Chryfoftomus, Theophyla&us, Eu-| |nem chriftum corrigere. Magno fe difcrimine ce- [i
: tchymius, &,vt videtur, etiam Cyrihus terrenam| jterisantecellere prophetis; neminem enim aliorum ,mnlä

Baptifinus Irem vocalfle baptifmum de quo tota crat quaftio.| [in celum afcendiffe, vt que illic geruntur. videre
d ; E / i hd * M i
quomodo |Nrog quód diuina non fit, atque czlcitis, fed quod polfet ; fe folàüm afcendifle , fcmpverqua illic effe,

u . hoiimibus fuper tetram detur, vt Origenes, &| jitaque magis fibi,quàm ceteris prophetis credenzp — - fäfmoz
Ammonius exponuntsaut quoód comparatione di-| |dumeffe, Ego fic intelligo , an bené , dociores s nm;q""
Y uinz ilius filij Dei generationis hec , que per| [iudicent. Dixerat Chp&us,/f ferrena dixi '"'fl"*f C P,?&
: baptifmum fit;fpiritualis regeneratio tcrrena videri| jmen ereditit, quomedo fi dixero vebi; celeftta, eredetis? Ad-:Nccca'c efi moz :
tticati

poflit, vt Chryfoftomus, Theophyla&us, & Euthy-| |ditnunc , atque neceffe profe&to eft, vt credatis ; aeds-
, ^ . . N . : 244 o as Mi ER
mius volunt. Itaquerem terrenam hominum per| [fifaluieffe vultis. Cüm enim neccllarium fit diuinamus 89P|
baptifmum regencrationem , cxleftem diuinam cognofcerc myfteria, per quorum cognitionem , & jimy;.

cnerationem Chrifti vocari cenfent. Alij ventum, r fidé Deus voluitad falutem homines peruenire;non

p de quo illud di&um putant; spiritus , vb: vnlt , fpirat, ,eote&is ca, que neceflario cognoicc.n da vobi's* funt, | "du
| rem terrenam diciexiftimant; Spiritum veró fan-| |exalio,quàm ex me cogno(cere, quia nemo alius in | FWM
$. &um, quiper ventum fignificatur, totàmquecx| |celum aícédit. Curergo non diccþat flariüs, Ncmg um dj
| fS' piritu fan&o regencrationem celeftem appellari.| ||preter me res diuinas nouitficut in €ádem fententiá ïïïOIF»q
iQQuam fententiam Auguftinus,& Beda illoloco nó| |dixerat c. 1.18. Dewn nemo Wäiïizävnq?vf,ï/nlgeümfd few; —— | *TG*PH;
folàm rccitant, fed etiam videnturapprobare. Au-| |qwieff in fimw Patri ,tpfe marrgmtx.Squx.cor voluiffehac — hEOlO
I&or autem ille qq. veteris, nouíque teftamentiq.| |phrafi flgniücarc,quäm longé þom.mcs .fxbclïcmï vt 4 l"flfüafc
I : ;'59. omnino fequitur. Vellem & ego aliquam ex his| — |myfteria diuina cognofceretnifiilliscaipfe,quide — — |- li a
|0 00 [vnam, que bonos habeat au&orcs , fequi poffem ;| |cxloin terram venctat, c*'Xpl.lcaH'ct.Tq,ntQ nunlrum : 'Sotty
2 Icd fateor me preter voluntatem meam in nouam| iintcruallo, quanto czlum diftatà terra. (&gmad- : , ^m (i
l jnterpretationem rationibus maioribus impelli.| — !modiialioloco Deus dixit Sicut exaltgtur cali a terva, :2 N
: ! f ! 8 lïtundu:

lp
'*qu:ns,ï
0j þldhuC,äï
At f
' üc cöx
1 li N
1 incxedirï
P i

? |
t [ine yl.'!
4 d li
WA
«HDïouo-]
^. d
mll h^
L sQ;Oüit
E j
':"'u':ïü'ï
|
m yre
u..PL».
1 Don d
f*5?ïwur "
"':'-4 TTE

,

Lwndu dubl

........

Af ^aAnMrmA
^ VEU

E dB
HWNMW —

* "
TE

xtd, nj

, ^ m I
y dotl^on t
, M n
B
"
wwb Al
V 1 a^
AT QB;&.X
U j
- |
AVR Y

w

&
[

m APT A
non p

N / r
iL^em ':; * ? À
ELAT O

' ]* um h
nim ao

'|
ET l
Vi

,
nf jurs
gt 1*
,
* -a li?
* I !] l
vt Lic C
F , e"
^"2 i
Nahtt C'TEQLU
h»"hi-: Vf'cw.
) us
A^Af
^ JW-0^"$

[* l
» ".
j fU

|
|
!
|

|

l

» Ad |
(b P wl

L|
aA er Pl
d d '4 )b W
[ C!'"'I m

"NT

T N "1
F:::mw lmb -
à

penirt;00n

EF* .

?0 Eï..ïUS m'
rii$ Nï'üï?"
g
?
: 5:;!!)02"""'

" M
m i
]iw"
/

yo

l
!

|

" n P TURONQUESCTENQNUNLLSPSCN

1

,: icezaltate fïcizr i& met 4 Vi w&?r!s', e9* cagt t4tiones mes

|13ai, Quisafcendicin celum? autcquis potett ia cz-
lum afcendere? id eft quis poteft cognof(cere res di-j

u ER TOX

CAR O IRQ

L RNEM

d. $6X

i cogitationibus vgf?r!sl(ai. $j. 9. Soleat ita Hebrzilo-

uinas , atque de illis ditfecere , cüm neimno viderie
Mandatum , inquic, qwed ego precipio tbi bodie non (-

neminess

lefeendere
! if* 257 Ibl quzrftioncs elle folent. Primam Auguftinus ; &

3

1

ngmedg
dictuin mt[lüddd TTE 4wd,4mm * 4!7:96»0?"(?0MP[£4WW?DCUC.

lenim dicitneminem afcenfurum , fed neminem id]

Imodo nemo in czlum afcendetit , càm angeli in

þw.c reeft , nec procul pofitam , nec in celo fitum , vt poffis
ducere , Quis noflrum. valez ad calum a(cendereyut deferat

;0.t1.Quem ad lacum fortatfe Chriftus altufit.Tres

Bcda mouent, quomodo nemo aícendat ia celum,
cYm omnes iufti afcendete credantur.. Refpondenc
illi ipfi a(cendere quidem iuftos, fednon niái cum
Chrifto,factó(que eius membra, Quod verum qui-
dem eft , fed neício an e Chtiftus refpexcrit. Non

temporis,quo loquebatur afcendilTe, dJ'eic dvaCefin-

«tv Deinde vtaliquis iam tunc afcendiffet; tamen
veré dicere potuiffet , Nemo afcendit in celum.. Non

phrafis tota fignificet. Significat autem afcendere
in czelum res diuinas cognitas habere , quas nemo
equéac chriftus , quamuis multi afcenditfent , co-
gnitas, exploratáfque habuiffet. Similem apud Di-
dymum in Catena Greca quzftionem inucnio,quo-]

cxlo fint, & Iacob afcendentes , defcendentéfque
per fcalamangclos videtit Genes. 28. .. Vidcetur
reípondere angelos non effe in fupremo illo calo,
vnde c hriftus deícendic , nec quenquam vnquam
eorum có a(cendiffe ; idcóque peccaffe Diabolum,
quia eó ex inferiore loco voluita(cendere.Ifai.r4 3.

to.quin de omni czlo loquatur Chriftus , & angeli;
ibi (int, vbi maximé collucet diuina maieftas. Sed|

Quomodo
Chriftus

dicir 4( cum nondum mortuus effer, nondum refurrexiffet,
condiffe,

*non*ni[i poft refurre&ionem aícendicfed per com-

*Chrli&us nimirum cum hominibus, & de folis ho-
minibus,non item de angelis agcbat.Secunda quz-|
ftio eft quomodo Chriftus tunc dicatur afcendiffe,

l . . . :
(& non nifi quadraginta poft refurredtionem die-

Ibusaícenderit. Auguftinus, Deda, & Rupertus de
alcenfione illa poft refurre&tionem hoc intelligunt.

non faturum afcendets fed prateritum evaGtGney ,
«fcendit. elfe cenípus. Afcendiffe iam tunc diceba-
tur,non quód diuinaafcendiffet natura , que , cüm
vbique tota fit ; afcendere , vel defcendere proprié
non potcft ; neque quód afcendiffet humana , quae

municationem idiomatum;qua filius hominis,càóm
in terra effet , in cxlo quoque effe dicebatur , quia.
l'dem Deus erat,& Deus erat in cxlo.Quia crgoó ante
homo ille Chriftus ; càm nondum ex virgine con-
ccptus effet;in celo non erat,& poft conceptionem;

| Tropcet hypoftaticam vnionem in czlo fuit; in cz-j

um diciturafcendiffe , quia fi humano loquamaf,
more ; Quod priüs in terra fuit , deinde in czlo ctfe:
coepit , in celum afcendiffe dicitur. Magis opinor
Theologicum hoc cft , quàm quod quidá dicunr.in
calü afcenditfe , quia eiusanima beata erat; & quod
alij , a(cendiffe (ecundum diuinam naturam , qua
ces omnes czleftes ,atque diuinas contemplabatur;

enim fpe&andum quid verba fingula , fcd quid| |

fcd iam monuimus Grzcé non przfens aícendit|-

E

Nam ficut non fecundum diuinam , f:dfecunduml.
umanam naturam de czlo defcendiffe dicitur; ita]

A.

B

C

|At quidquid dc loco Ifaiz dicendum fit, non dubi- p |cuiffent, cur id hocpotiffimàm loco fciffet ; ali-|

F

[Emcfenos,vtin Grzca Catena citatü lego; I'heophy-

[tur de celo dicitar , quia qui priüs in cxlo crat

.|diffe ; hoc ipfum indicans non vocauit fe filium

omhibus , vt doccret preter íe nemincm- morta-

|efcendit de celo ?. Satis enim videbatur efse, quod]

. |tafse etiá fignificare voluitíe in eelo dominari,fe ce-

citur alcendüilc ; tamcn proptcr diuinam pertonau,
& propter eius hypoftaticam vnionem hiomo ille
Chriftus & veré afcendilfe ; & veré delcendille dici |.

fuerat , de czlo defcendere potuilfc videátur. Pro-
babat hoc loco Apollinarius, vt Thcophyla&tus in-
dicat, Chriftum deczlo traxiffe corpus , & per vir-
ginis vterum, quafi per canalem permeaffe.. Quod -
facilé refutatur. Suüt qui putent idco homineni
dici de czlo defcenditfe , quia de czlo quodammo4
do,id eft de Spiritu (an&o conceptus fuit. Quod , v
leuiifimé loquar;pará proprié di&tum iudico. Fin-
gamus enim chriftum Dcum non fuiffe , & tamen
de Spiritu fan&o fuiffe coriceptum ; profe&o: non
dicerctur de cxlo defcendiffe. Et eneruaatur ifta "
tione magnum illud argumentum ; quo Cyfi*llu'ä;
hocloco, & Seuerus An&iochenus in epiftola ad.

lactus , & Rupertus in commentariis ad hunclo.
cum probant aduerfus Neftorianos in Chritto
duas quidem naturas , vnam tantüm elfe perío-
nam; & propter hypoftaucam vnionem .com-
municationem idiomatum fieri, & quz propria
vnius nature funt , alteri. tribui. Deícendiffe igi-

in terra veró, ctíi erat, nou vidcbatur , íumpta.
humana natura , coeptus cft rcpente in terris vi-
deri, perinde ac fi de celo defcendiffe. Notát Am
monius , Chryfoftomus, & Euthymius Chriftum
hoc loco , & aliis plerifque ex infirmiore naturaj-
hoc eft humana , fe totum nominaffe,. Vellem do-

quam enim propriam faiffe cau(am mihi perfua-
dco. Diximus Chriftum fecundum humanam
naturam propter vnionem tamen cum diuina per-|
f^na, &afcendiffe in czlum , & de celo deícen-

Dei ; fed filium hominis , cüm alia ex parte faciste
Deum efsefignificaret , qui & deícendi(se dc celo,
& in cxlo lemper manere diceret.. Comparabat
preterea Íe hominem cum hominibus, vnuto cumi|

lium in celum afceudiíse. Illud etiam vellem ali-
quis quefiuifset , quam ob rem addidcrit, Niff qur

di&um erat; Nemo afcendit im celnm , miff filims bomi-
ni , qui ef m eel,. Voluitopinor ex defceníu af-
cenfum probare, quafi ciufdem fitafcendere, at-
que defcendere?, nempe eius , qui celi dominus
fit. Quemadmodum domini domus proprium
eft, ingredi , &egredi domo , cüm .-voïet , quiá!
clauem habet, pofsétque probare fc folüm in do-
mum fuam ingredi pofse , quia folus egredi. At
quare addidit, Qw efl incalo?. Fortafsc ne ita de ce-
lo defcendifse gputarctut,vc celum rcliquifset.. For-

lorum dominum efse , vt paullo ante diccbamus;
idcóque aícendere ; ac defcendere potuifse. Hec
cnim verba, Qwi. eff tn c«lo , plus quiddam mihiï
Sidentur fignificare , quàm in eelo eíse ; nem-
pe efse in cclo tanquam in. domo propria , aut
tanquam in fuo regno. J/fmplieris ennn glerie dile
pra. Moyfe digu: efl habitms y quanto atnpliorews benorem

"cundum humanam , nonfecundum diuinam di-

hsbet dcmw, ;zavi fdvm'duit « Hicb. EL Manife&gm

dicatur de celo chrittus defcenditfe; cüm äcc,Dcus;ä;ic"ä
qui vbiquecít; neque homo , qui aritein cxlo non cyigus,

isene : T n p t GRU NT uomöcid
tur,. Hinctertia quaftio e:;plzcarl:potcü:qlwmo*-ioïg?*cæ:g B

endif*
icatu£:

:

"I E
TC TEV N NATCNTNTTEL GU UR M m r C MR T TTR N

LBbs ho j

.

*LTcRimo-
nium diui-
nitatisChri
fti.

Numer.2t.
9,

'| Cut hac po
tiüs figura
Chriiftus
2 vt volue-
j rit.

6.

|docere Chriftum , quàm necefsarium eíset;

d& paüïonem Chritti fimilitudinem , propterea &|

Ificut alibi folet dicere , Jerstamus feripturas , quia vos|

IOAN. MALDONATI COMMENT. -

$64

$63 n
hoceft teftimonium diuinitatis Chrifti, quocun-|
que tandem modo interpretemur. — ;
Ó 1d4. £t ch Moyfes e;galmmt Jer;;mtem d defärto,;fd e:f-
altari oporter fiium bominis,) Noftra quidem fcntcn.tm
facilé intelligitur,quo nexu hac verba cum fupcr.w-
ribus copulentur, Diximus veríu przcedéti voluifse
vt fibi
omncs credcrent, qui falui efse vellent; id nunc ex-
emplo ferpentis à Mofe olim ere&i declarat , atque
confirmat. Sicut enim nemo tücà ferpentibus mor-
(us, ni(i in ferpentem illum zneum intucretur , fa-
nari porcrat, ita nunc neminem faluum efsc pofsz,
nifi in fe credat. Credere eft in Chriftum intueri.
Aliter. Chryfoftomus, Theo phyla&us , Euthymius
conneci putant. Magnam efse inter baptifmum,

à D. Paulo plerumque copulari. Nunquid , inquit;
Paules crucifrxus e[l pro vebis aut in nomine Pauli baptiTa-
t eflist 1. Cor. 1, 13.€7" quicunque baptiTati famme in Chri-
[» lefu, tn morteipfiva baptrTati fsmus Rom.6.5. Cum
ergo de baptifmo ante difseruifset, de paffione nunc
(ua incipcre difserere. Cyrillus veró fic;cum expertus
efset Chriftus Nicodemum res czleftes, atque diui-
nas capere non pofse, figuras illi proponerc veteris
teftamenti , quo faciliàs ad credendum adducatur;

putatis in ipfis vitam babere, e7* ille fünt, que teflimonium
perlibent de me Ioan. $- 39.. Alij caufam reddi pu-
rant , cur de cxlo fe dcfcenditfe dixerit, vt ficut fer-
pens ille , exaltaretur , & homines in ipfum in-
tuentes falui effent.. Judicet le&tor ; nos quid pro-
babiliffimum iudicemus, diximus. Poteft autem
quzri cur, càm tot figurz fuiffent paffionis fuz;hac
potiüs, quàm alia Chriftus vti voluerit? Si noftra
fequamur interpretationem, ratio in promptu erit.
Alijs figuris fignificabatur quidem paffurum Chri-
ftum , féd non poffe homincs, nifi per eius paffio-
nem faluos effe,nulla tam aperté fignificabatur.Hoc
autem ipfum, vt diximus , volebat Chriftus docere ,

.|Hoc vnum dicendum, quod ad huius loci explica—

INumcer. z1.

uecelfarium elffe,vt homines in fe crederent, fi (alui
effe vellent;quemadmodum illis, quià ferpentibus
morfierant, neceffarium fuit, vt in zneum illum

pente illo difputant , qua ad locum illum potiüis|
iNumer. 2t. 9. quàm ad hunc pertbinent. Ad eum nos
locam le&orem mittimus 5 nec cnim confundere
volumus commentarios, autalienis farcire rcbus.

tionem fatis eft. In illo deferto lethaliter morfi fue-
(ua:gnitos, vtícriptura vocat, /erpentes produccbat,
ideft qui morfuadurerent, & inflammarent;quales

multos in Africa cffe Solinus tradit , à quibus i&i
Caronis milites inflammati veneno morerentur ;|

(erpentem intuerentur. Multahic nonnulli de fer-|

rantà ferpétcibus Hebrzi, fiuc quia regio ipfa natura| -

A

C

ma

E

|lus, id efl, qui verus quidé effet homo , (ed peccatum

-|neminem; qui non in Chriftum afpiccret, hoc cft

D

Jiuftificari 1. Cor. 13. 2. 3. ad Galat. $. 6. lacob..

lia« Quomode ts dicis , oportet. exaltari. filium. bominiri

" |blice omnibus in loco edito , atque conípicuo fuifse

Idum , vt neminem latere poffit ; fed omnes , qui ve-

cato liberatentur , vt Euthymius exponit. Perbom;-,
nem,inquit, mors,Qg* per /anminem rgfurreflib piortuorum;
It ad Cor, 15. 21.. Etfent per. vniues delilum in omnes|
bomines in condemnationemn , fcex per 117 iw]htiam T

(erpens xneus,id eft qui fimilitudine quidé verü fer-|
entem referret, venenü tamen non haberer. Factus
eft Chriftus m ffmilutsdimem carnis peccati,vt ait D.Pau-

ficutceteri homines,nó haberet,vt Ammonius pre-

fa&us fucrit,nónulli Hebrei caufam hàc effe dicunt,
quàd morfis à ferpétibus aut omnib*autillisjà qui-
bus tunc Hebrei mordcbátur, lethale effet in cs afpi-
cere,quod ego Rabbinicü puto.Mcliüs alij, quód zsl
coloré referret illorü eorüdem ferpétum,à quib"He-;
brzi mordebantur ; igniti enim erant , quale es cft.
Alij ; vt corpus Chrifti meliàs fignificarez quod dej
Spiritu (an&to conceptum eft ; quemadmodum fer-
pens ille non naturali generatus lege; fed igne con-
Hatus fuerat. Aut; vtaitEuthymius, quia folidum
crat contra peccatum ; non fragile , & peccandi pe-
riculis,ficut. noftrum, expofitum. Denique ficur
(erpens ille fufpenfus eft, ia & Chriftus; & vt afpe-

fidesin Chriftum ,hoc enim eft in crucifixum Chri-
ftum afpicere. Sed vitet hereticorum errorem le-

ficari; ficut Hebrei illi folo in ferpentem intuitu cu-|
rabantur. Necenim figura ideo propofita eft, aut
hicà Chrifto accommodata , vt fignificaretur fola
in Chriftum fide faluari bomines, fed vt doceretur

crederet, faluari poffe. Ex multis enim alijs fcrip-]
ture locis compertum habemus nos fola fide non

2. 24. Quod ergo illic folo in ferpentem intuitu
hominces fanabantur , aut nihil fignificabat , aut hoc
vnum non vllo humano remedio;, fed folo diuino
bencficio fanatosfuiffe. Quod idem in noftra iu-
füficatione fieri concedimus. INam etfi non fola
fide , fed noftris ctiam operibus iuftificamur; tamen
illaipfa opera noftra , quia ex Dei gratia profici-
cuntur , diuina funt, idcft non humani, autnatu-
ralis, fed diuini medicamenti virtutem habent.
Quazri poteft , cur Chriftus verbo exaltandi víüs
fucrit. Non eft ncgandum , quod hereticorum ne-
gat interpres , crucem fignificari s eodem cnim ver-

Joan.8. 28. Cám exaltaueritis, inquit, féliusm bominis ,
tunc agmþctig,qm« ego fum. & c. 12. 32.. Et ego fs ex-
altatus fuero à terra , omnia trabam ad me ipfim. S&. ves.|

Sed quarimus , cur non potiüs dixerit , ücutï
Moyfes fufpendit ferpentem in deferto , ita u-
endi , aut crucifigi oportet flium hominis? Vo-
ruit , vt opinor , fignificare &fcrpemem illum pu-

propofitum; & fe eodem modo in cruce proponen-

lint,inipfum intueantur, atque faluentur. Quódau-
tem dicit, operter, accommodatéadid, quod agebat,
intelligendum eft.- Volebat , vt diximus , oftendere
necefse efse, vt in fe crederent , quicunque falui cfsel

vellent ; eam igitur ad rem,id eft, vt falui homines!

effe -

omues bomines in m[lificatione, Rom. $.18 | Facus eit ille| -

foyter, Theophyla&us, & Rupertus obferuauerunt] -
p |Quód ferpés ille exare'potiüs, quàm ex alia materia1

&us in ferpentem illum fanabat,;ita fanat peccatores|-

bo, cüm de faa loqueretur cruce, alibi vfus eft.|

Parttntenpe r RAR

» P

OHIä.S; j.

äïgreäcotü
: : e iuftifics
&or , qui ex hocloco colligunt fola nos fide iufti-ioneeno:|-
cauendus,

i

$. lä/x ) V

l;,q(oïaä';fidöl'll&

M li
113&[0

d
elst f
nise
J
"I
tf
fapt
jntit
cali
hetic

gcreat ) f
m

i
!

ägl'(ur (
,&aqtmmug
fnamhoc ii
r la

lst
fropant [
'!ïgemus :
— puentot
im,q
fficami
detebot
fequino
lp/:fmüi]
tinus efe
nuctedit

.

tmr, Vi

^ LI
K '!14; " a?
T Hmü,;
hv
lue»f'a, E |
A nf*-»ä
N
] "W
e00AN
EL !
w

*m( 'li'ï-w
*^ aid Mi
. .Lm,&ä "
" "

NI

uf- H 1 : ' , 3
.aie,; k*;]*ïoddf m

0,q^' ., E
u'C:d'n k.w

......

Fa
& p aine ln
3 vihih d A
MARN gv'-u'n.-' i
"N 3 vll dde Vil i

^ Él
IF 4 J"'eä
DUW N M(U J
« atm mlnm:
à ii m
' («
stv wknc
1 LLAV jAHN
h l
TW u *'*'T—,Q.
'lu "d Mi
&
iam .A.?Aï l
I lu
Fl D
,

i« ARA
Man t O
LI "

[

! 'c M,". i
*c Cuuand D
w

l

! PIAT ^
heretconmrm

P l
ub
, 1
,;M/'MWW!
p t
$!

/
" r
" bt

gek Ym

g , 1
st W

-"..f*iq HQ
CQ Á

An fola £-

1de Iuftifice

mut.

m l *
)! E
PTR
D

|
É
!
i

Ifinevlla exceptione;qui in Chriftum credunt,faluos

Jligemus enim eodem modo , Omnis qui bona ha-

keat generalem illam fententiam; aut fi hoc fieri non

$65

$67

eíse poísent , oportere, ac neceíse císe filium homi-
nis exaltari. ; :
. Fromnics quicredit in ip[am non pereat; fed babeat
vit4m eternam.) Exponit cauíam , quamobrem exal-
cari filium hominis oporteret; &'accommodat ad fe
erpentis figaram. Vt omnis,qui in ferpentem illum
intuebatuz , noi peribat; ita & omnes, qui in ipfum|
crediderint, non perituros. Vanam hï; victoriam
heretici canunt: apertiüs dici non potuifse fola nos
fide iuftificari, quàm quód oR»OH , qui fred:t n eum, non
pereat , fcd habeat vitam . aternam. At videamus quan.

cüm ifta ratio ponderis habeat ; & fingamus omnes

efse , quod tamen abíolute falíum efse iam demon-
Itrabimus ; an propterea fequitur homines fola fide

térc, Omnis qui ratione przditus eft, homo eft; fola
igitur ratione homo eft ; aut , vt magis Theologice
loquamur, Omnis qui caritatem habet , faluus eft,
nam hoc illi non negant ; fola igituriuftificamur ca-
rirate. Iíta fané rationetam benenos probare pofsu-
mus folis nos operibus fine fide iuftificari ; quàm illi
probant fola fide iuftificari fine vllis operibus. Col-

buerit opera, non peribit, fed habebiz vitam ater-
nam , quodilli non negant ; Íolis igitur operibus iu-
(tificamur: vbiergo eftfides? Nec pofsunt refpon-
dere bona opera fine fide efse non pofse,ideóq; non
fequi nos foäs operibus fine fideiuftihicari. Nam &l
ipfi fimiliter docét fidem (inc caritate, & bonis ope-
ribus efse non pofse , & tamen colligunt , f omnis,

camur. Videant igitur, in quod precipitium ratione|
illa fua dedacantur; vt quo argumento probare vo-
lunt nos fola fide fine caritate, & bonis operibus iu-
(tificari ; eodem concedere cogantur nos folis bonis
operibus;aut fola caritate iuftificari fine fide;& fnam
cognoícentes ftultitiam, ac cecitaté referant pedem.
Videamus nunc ,an omnis , qui creditin Chriftum,
(ine vlla prorfus exceptione non pereat , fed habeat
vitam cternam. Primüm,fi nulla exceptio,nulla mo-
deratio huic fententig adhibenda eft , illud necefsa-
rió fequitur ,aut qui femel in Chriftum crediderit,
fidem vnquam pexdere non pofse ; aut (ine fide fal-
uos eíse pofse. Nam fi omnis, qui credit, faluus erit,
aut faluus etit,etiamfi fidem perdat, cüm ftare opor-

2oteft, vt re vera non poteft , vti quifquam faluus fi-
ne fide fit ; illud etiam fieri non poteft, vt quifquam,
qui femel fidem habuerit, fidé perdat. ZEqué vtrum-
qucabfurdum eft, fed illud heretici negant , hoc ve-
ró concedunt. Vndeapparet, quam abfurda eorum
(itopinio , que non niíi tam abíurda admifsa re de-
fendi poteft. Quod fiverum eft , nullus hereticus,

ffe * 1. Corinth. u. 19. vbi eft , aretieum bominem poft
Tvnam ,« [ecandam correptionem. deuta ?ad Titum 3. 10.
Quomodo illi de quibus loquitur D. Paulus r. T im.
1.19. circ4 fidem nan[ragauerunt? Quomodo ifti ip(ï,qüi
hoc dicunt, hzretici fa&i füunt? Nam hereticos qui-
dem efse, velfi hoc vnum dicerent, & fcriptura vni-
uería , & omnis terrarum orbis iudicium teftaretur.
|Quid?quod vix vlla fuit x nquam vetus herefis,quam
illinon renouarint? At;inquiunt,qui fidem defe-

liuftificari ? Non profecte magis, quàm ft argumen-

qui credit in Chriftum ,faluus erit , fola fideiuftifi-|.

nullus apoftata,nullus atheus,qui femel Chriftianus|.
|fuerit , fieri poteft. Vbi ergo eftillud , opertet berefes

A

D

E

|non folàüm fides Catholica noftra,fedne ipforum| — ——
uidem herefis ftare poteft. Quid? quod ex aliis fcri-]$0là &dem
q e P Q— q : iad (alutem
fatis non

latis non efse? Quid eniim clarius , quàm quod dicit fïïeföig alij
; : - | : ocis fcrio-
D.Paulus r.Corinth.r.2. $; habm*xe ominem fidemyttA Vf are t

montes trans(eramscaritatem autem non babueronibil [umf gicac-

(confutandum. Quid ruríus apertiüs,quàm quod to-
! m q

lfenon folàm de vera fide agere , fed de illa etiam in-
|figni Abrahami. vZbrabam , inquit , pater nofler nen-

incagi. Sed plura eo loco, fi Deus iuuerit, di&uri (u-

fidem , fed verain tamen fidem non habebant. Non

ftere non pofse.Docent enim eum;qui fidem habet,|
certiffimum efse & fe fidem habere , & fibi efse rc-
miffa peccata, Atqui vidimus multos ex iftis ipfis
Caluiniftis , qui fe cextiffimos eíse dicebant veram
fe fidem habere , peccatorámque remiffionem con-|
fecutos , paüllo poft Catholicos fieri ; quod eft ifto-
rum iudicio fieri hereticos. Perdideruntigitur ifto-

unt,cüm apud nos crant, verámque le fidem habere

le veram fidem habere dicerenr;fed non mentieban-
tur , cüm feiftam veftram fidem habere profiteban-
cur.Quid enim mirum meniiriiftos,qui vix vnquam
veram dicunt, nifi cumfe hoc credere , quod cre-
dunt , id eft hereticos else dicant?? Tenemus igitur
aliquam necefsarió huic generali fententiz modera-
tionem adhibendam efse , quando nifi adhibeatur,

pturz locis perfpicuum eftífolam fidem ad falutem

Locutio, inquiunt;eít hypothetica, nec enim figni-|
ficari fidem fine caritate efse pofse; fed (1 else pofset,
nihil profuturam. Iftud fomnium in commétariis ad

mus verum efle,quod dicunt,conditionalem eífelo-
cutionem. Hoci pfbm nobis ad refellendum eorum
errorem fatis eft.. Nam fifola fides iuftificat, & nihil
ad iuftificaüionem caritas facit , quamuis fides fine

etiam iuftificaret. Atqui hoc ipfum negat D. Paulus.
Solent etiam refpondere non agi illic de fideiuftifi-
cante ;fed de fide miraculorum. Quod aliud mon-
ftrum eít, iam à nobis apud Matth. cap. 9. 2. refuta-
cum,&illo ipfoloco apud D.Paulum magis,ac magis

to 2. cap. lacobus Apoftolus docetilla maxime illu-
ftriffima fententia, ver.24. Fidetai quontam ex opmbm
iuj?yä'm:w bomo , €7* non ex fide tantium? Tlorqueant,
quantum velint, locum. Dicant non agi de vera, fed

de fimulata fide. Refpondebit pro nobis Apoftolus

ne ex operibus iuflificatus eff ? Dicantnon agi de vera
iuftificatione, fcd de demonftratione iuftificationis,
quz in opcribus elucet. Refpondebit idem Apo-
ftolus fe de illa ipfa iuftificatione agere, de qua di-
&um eft ; Credidit "tbrabam Deo , (7 reputatum cit illi
«d inflitiam. Hoc enim [acobus vtitur teftimonio,
vbiifti negare non poffum de veriíTima iuftificatio-

mus. Cüm ergo conftet non polle hanc fententiam
tam gencraliter,quàm dicitur, intclligi,fed aliquam

meliorem adhibere eà , quam D, Paulus , & lacobus|
adhibent? Omnis qui credit , non peribit, fi carita-
tem, & bona operaadiunxerit hidei ; fi idem habue-
rit,non folam,id eftmortuam,fed viuam,& per cari-
tatem op erantem. . , | |
16. Sicenim Dews dilexit mundum,vt filium [mum vni-
enitum daret. ) Mirum Nicodemo videri poterat,

vident ftolidi hoc ipífum cumalio fuo errore confi-|.

rum opinione veram fidem. Mentiebantur , inqui-| -

profitebantur. Credo equidem elie mentitos,quàd|-

eum locum Deo volente refütabimus. Nunc finga-|

caritate efle non poflet, tamen f efset &2 G àdudaon,| -

illi interptetationem adhibendam ; quam potfumus,

quod Chriftus dixeratficut Moyfes ferpentem exal-

rentes herericifiunt, videbantur illi quidem habere

m T N

Ver. 2r.

3, adGal.

;.6.Iac.2.23

L

Genef.1,.6 !
Roman.4.

, Bb 4

taüe- -

ln

1

TO Cpift.c ;
od

j

A n^ift. C2

&,

[ Pincim ari

Przceiti-
natUSQ

|

|

Nonatiani
"refellütun

1

|amoris caufa non quiduis feceric, fed filium fuum

]non quoquo modo dederit,fcd dederit , vt tanquam
|craci-Hoc enim probare voluit; atquc id hoc loco
|(ignificat,dare, tradere illum in manus peccatorum;|.-

[co dogmata colliguntur.Primüm quidem Chriftum

. |Cyrillus ditputat, filius Dei vnigenitus nó effe filius

! liber eótra

libro, quorum error erat Chriftum non pro omni-
bus generaliter hominibus,;fed profolis przdeftina-|.
[tis fuifle mortuum. Qui nunc Caluiniftarum etiam

$67

CTOAN. MALDONATI COMMENT.

atisdón

$68

cauerat, ita exalrari filium hominis oportere.Docet
mirum non effe,id enim Dci erga homines amore

lfactum elffc vt interpretantur, Chryfoft. & A mphilo-|.

chius Epifcopus Iconij , vt ne filio quidem fuo vni-
gzenito parceret , fed pro nobis oimnibus traderet il-
llum,vtait D.Paulus Rom.8. 32. Exaggerat Chriftus
tingulis verbis Dci erga homines amorein. Primüm
quód prior eos dilexerit , vt idem Ioannces ait 1. epi-
ftola c. 4. 1o. 19. Deinde quód Deus hominces, inter

quos táza diffimilitudo eft,vt nulla conciliandi amo-

offen(us peccacis peccatorcs illos ipfos, à quibus of-
fentus fucrat, dilexerit.. Hoc enim eftmundm , qui
folus ii maliguo, vt idem Ioannes aitpofitm cffac prop-
terea fortalfe Chriftus Ron homines, fed mundum
nominauit. Vtitur hoc codem diuini amorisargue

e[femut, Chriffis pro tibis mertuss efl, Prztcrea quód n6
[udzos rantim;quibus aliquid ex feedere debere vi-
debatur,(ed omnes omnino homines; hoc enim eft,
quod dicit mundum, quemadmodum idem alibi Io-
annes ait, /pfe ef prepitiatio pre peccate my?rfk, tjon pro no-
firis autem tantum ;fed etiam pro tofipa mundi.Dcin quód

dederit.Deinde quod filium non quemuis, ant non
vnum émultis; fed vnigenitum dedcrit;in quo om-
nem fuumamorem collocauerat, Poftremo quód

(crpens in deferto. exaltaretur , ideftvt affigeretur

vt faciant illi quidquid collibuerit. Ad hüc modum
Chryfoft,& Theophyla&exponunt.Tria ex hoc lo-

verum effe Deum,quia non quoquo modo filius,fed
vnigenitus Dei filius appellatur, & non poteft , vt

naturalis, ac proinde verus Deus. Neque quidquam
pro nobis Deus fcciffet magni , ficrcaturam nobis
aliquam dedilfet. Itaque & Cyrillus, & Idacius Cla-
rus lib.a. aducrfus Varimadum; & Hilarius lib. 6. de
Trjnitate, A mmonius in Grzca Catena, Theophyla-
&us hoc teftimonio refellunt Arianos.Refpondebat
Ariani, vt Ammonius, & Theophyla&us referunr,

erat , perfectione à Dco creatus fucrat. Refellunt ij-
dcm auctores hocfortafle dici potuilIe, fi non filius,
(ed vnigenitustantüm vocatus fuiffct ; at vocatur fi-
lius vnigenitus.Secundum cít contra cos,qui prede-

coómentariorum in plalmoscft;qui Arnobio tribuü-
tur, & Hincmarus ahtiquus auctor fcripto cótra eos

cit error. Hoc enim loco non pradeítinatis, fed toti
omnino mundo datus faiffe dicitur. Tertium cft

i homines non peccafl[ent. Hác enim folam caufam
aduentus fui & Chrittus hocloco , & (criptura vni-
uüería, & vetercs auctores omnes reddunt, vt homi-!
1csà peccato liberaret, Recté ctiam ex hoc loco D.
Ambrofius lib.r. de poenit. c. 10, Nouatianos rcfellit
peccatoribus,qui grauioribus deli&tis tenerctur,ne-

|flium fuum in mundum mififle,nifi ideo mififfe , vr

ris caufa effe videatur. Praterea quód Deus infinitis|

mento D. Paulus ad Rom.5.8. Cemmendat,inquit,ca-|
[ritaten faam Dena in nobis ,-quoniam cum adbuc peccatores

Chriftum vniecnitum appellari, quia folus ea, qua| -

- Jeporter ante tribunal Cbriffis & omnisfcriptura doceat

ftinatiani olim di&ti (unc, vt ait quifquisauctor eorü].

. telligatur,necefsaria nó erit. Diximus füperiore ver-

F modum Chryfoft.Euthy.& Theophyl.exponüt. Di-
citur auté,qui credit, n6 condénari,id eft condénari| -
: nó pofse, aut fubiectus nó efse condénationi. Cótrà|:
Chriftum ventarum in hunc mundum non fuiffe,] :

iftatim mortisin fe caufzm habiturus , vt Chryfofto-]

À inon debere;quos Deus ira dilexerit,vt filium pro cis

fuum vnigenitum daret. — :
Uremni, quicredit 10 eum. ) Vide quz diximus fu-
periore veríu. - |

terant hominces peccatores cogitare audiétes Deum

penas ab ipfis Ícelerum exigeret, & Patris iniurias
vindicaret ? itaque id ipfum, quod dixerat, ita Deum
müdum dilexifle, vt fifium illi füum vnigenitum tra-
didertt, vt quifquis in eum crederet, non periret,fed
haberet vitam zternam, non cótentus dixille íemel;|

conícientia gencrabat ; ne forte idcirco venillet , vt

to. Non folüm mififfe filium fuum , vt omnis qui in
cum crederet,haberet vitam eternam,fed quodam-

rü idiomate pro códemnare pofitum eft,vt,/r nofmer-
epfos dindicaremus, nin vtiqie indicaremur. 1. Cor. 1. 32;
fornteatores , 27 adulteros sadicabit Dem Viebr..4.O p-

re. Recté Auguftinus,Deda, X Theophylactus colli-

er ipfos fteulfe homines, quo minüs oés falui ef-
llent.Qsuantum m medico efl , inquit Auguft. (an«re venit
«groturs, Hpfe [e mterimit, qui precepta medici obferuare mv |

mutidi,nifi vt (aluet mundum;non vt indicet mundumisal-
uari non vis ab ipfo ,exteipfo iedicaberis, ——
18.Qui credst in emmynoh sudicatur qui autem non credir, k
14f Indicatué eff ) Ex plicat,atque cófirmat,quod dixe-

iudicaret; venit enim, vt omnes crederent in ipfum,
yt ïaullo ante dixezat; qui autem in ipfam credit, nó
iudicatur;non ieitut venicvt mundum iudicarer.Iu-|

tur,vt vox ipía fonat;non venitin iudicium, Ámmo-
nius, Auguftinus, Cyrillus,Beda. Vndeilla Theolo-|

dicetur , cüm dicat D. Poulus, Omnes gos mantfeflari
omnes proríus homines &bonos,& malos cffe iudi-
candos , vt referat vnt/quifqs proprra ce rperis prout gefcit,
five bonz, fiue malum.N ota illa diftin&io, omnces iudi-
cádos eíse iudicio approbationis, reprobationífue,
nó difcuffionis.Quz diftin&tio, (i bene hiclocus in-

fu iudicare hicidé valere , quod condénare , quéad-j

veró,qui nó credit;iam condénatus efse,nó quód in

Adamo di&tü c&, In qnnmnqwd;e comederis ex eo , merte
merier , non quódftatim moriturus efset; fed quód

mus; Theophylad?, & Euthymi? exponiit.Sed plus

17. Nen enim mi[it Deus filrum funms i5 mundum,vt in-|.

giic'ct mundafed vt faluetur muad»k& per 1;:[:3»:) (äid po-|

irerum aliter dicit ; remouétque illam ab eis plenam]
|umoris opinionem, quam illis peccatorum fnorum

mundum iudicaret. Paulloaliter Chryfoftomus , &|.-
Euthym.Sed res eodem redit,confirmare Chriftum| -
hisverbis,quod r1od9 dixerat;alio amoris areumen-]

modo illi prohibuiiïe,nc quenquam primo quidcm :
illo aduétu iudicaret, Iudicare hocloco exHebtzo-|

ponit enim hzc duo interíe verba iudicare,& falua-]|-

[gunt ex hoc loco Chrifti;quátum infe fuit;pro om-|-
nibus efle mogtunm;omnefque voluiff: fieri faluos,|

jusit. Penit (aluater d mundum., Quare [aluator difisa ef|.

rat, non veniffe in mundum Chriftum , vt mundum [

dicari hoc loco etiam graues auctoresinterpretan-| -

gorum nata difputatio, quomodo qui credit non iu-|
2, Cotitith,

iudicio condénandus poftea nó fit,fed quód ipfe iam *
|infe condénationis caufam habeat. Quéadmodum

care, id ef
cogdem- |
nare.

um

T:.&o IZ CR 1

f* I0.

fint.

|
;
Genef. 3. r-i

17. |

gantes poeuitentiam. Negare nos ijs ponitentiam|

ctiá quiddá mihi videtur fignificare, Lam indicatws eff,t

id eft

Hebrai-] - -.-—
mus iudi- |-

Aromu]
homines |.
iudicandi [

L v

beututdibmian.n U —

d. " d

E g,

n f
A fdf-*"'
kaD.Doa
Qluc' CXPCH
dhiem

E

UAU
1gxelmbchm
TUnoptra:
tienlot
z ïnaopemfu
sivodit
Drmim
hsäqym
fl
pl
IüQuo
ib
Tb
t/hud
Palcitrm
hus lij;
*jff/üöff:rza
VL
W)U*.(ï hi :1(
MT
Pt
A g
A n
m
: "d
WM)W
M LUET.
| F'fm,cftm j]
Oüty (
l
H&H'aifn
i laer
TiX red
quitamf 7
| W

5
2 i
1 xx
308

a MM A

-7

——

" ]?ab;* "
iB
s
ii R
a.
TONCS

Guinix
2
Qp

e, —
E ulï.u[ü ;
: '-, n i " a
iniu ük D -
can o
" " C'äuin fl?nxl : . Prri-
at m lu velcolïl t"dx'?n us ra
! I ! mcucnilïäqm j!*ïremquaa OPC
. II 'ritatequidsic e? : 'Vt; hïC; r u : rale
-*'. e ;« (7'8 Ms , 1
/cAPtem Zxa;afnäüï».«"*'n pl iominum
TR X au dc C em t no ea V 772 m idat. f..
-b-' I. tc. no iC ra c i. 4 ho Ci The
a, , 30 i C [02 : : , P 1'. S P
n * [it) $. o iC , COD ;fzr tea 4 m la &Ux ,
, x n RE 14 g u p 9 l Ig cc u ri :
de 'ud— fal. Crg lla in m4 en se lu tq hk 4lé :
E hcem n EcefcïPPïalfai- **adz"ïnib*;unäolg'; m *
ipíe lu ,(Lcü" usl an luce et om le ag f. ec. $3 en is] :
g üm o:,;rc ta '16'. d ifu h, pus an lv inc nv ag
cdltd,"cïcu &21111,65(1012 vcïa;e;;zf ;X C,O.:dcnïïu: nïþrï 'CidcïïolälDCLï;o lïerai-' L:
ct e r.I9. iV de 'ra ft, 'dlps» &e Ac do d ne Ce xi- T
nnc.n-*s xc : l.e- n',e: ;a !
madgum. ïuæc;ot;ïar s hozï»?ïmf':p-"';mafäa mbm ;
Ó ica d f 1 (tin ut C 1 lt5 T de ro - r di 1
üallatu1d dOtüeloecCFCtOc
( ; n d a lL 5 l... n 1- n nq C C lv- E n à n $ ;l
59. foaqæ exp k,. cb. cu ug ce iud le i lu et :au is1 :O cc - la a
: J 20 Ip fc.P,vt ,(1l1V1,c-.l dica t*ændlx m ii us SOebry,unDdoc l'e'qmag le('i E x ,fquo ilip.z
Bze?tclufc ia iplo at. it; lu 1')unal fülubic&s B iqui iagdat' fügcino a us T eccadaf* i De s
lid M re re m c ica IXit; CEEM M na 3 bo lat 1-:n em us ne m po uta 0
: fte ue fu de Cr iud di -t,nlüm m hy- n lecla n ;q m Or Cx q mnn eft
| : T. q m on on ii lus ul folà de Eut id no t tei ras, e fto re m it; ri fi
m du C n 01 inq n n Z ul un n fàc ei e Ít, ida fui 4f ct a-
ez O um m n d f,in O Co & fq ? ag fe g m jes te u a er d ct
j n.fite , Sc ;t, ft nc n s; " at? GN 1es fa bl,o- Qu & op uo "pr :
ww& dr "I pi u im t e e lat &U, 77 be : s 1O! fac ia " ) fa ni CLP.b(ï
| : : E'LD. u. in rt : on Jl & hy 'ud' S On-,rl c&- än fl 8; /11'69 Ate, li 60.
z,ä-.-,-ms'fuf"x effe ; [ïC!l;aduFQü'Zwä/famECOP no";a llär:,t 11(; Cre- äuc flïïlüsqüajknt [ïnülgim Zoluzgsloïcïägïc Il)taï1
| re lIr ura, ic e T ts -'c. e it e- X m, ii s ci C 4 u rop 1 ul it,
| quda?" baf,,,zf'd i, f 1us, ,-nf",æPnb fïg,.fl ? op ; mep ais ,J:Dcuxn bon adh p: d Bs
m Be 1dcdt4 u on dit bot inià el ten ribu &:xaq,,!'* $9 D pï"(tïs nïmpct-* a d w
W:OXWQ' elrcï:(e lnllayfoüni cre deCalul lloca'"itaofcj/— no[fé Q'(.-: I]Dïltgf'f[ere ümþalec eiu-s Ociäï(?Deqlïthrc—
""-'E'h*" tu de hr 4 25 t m C""hxis r"'"ï-"-' D.".üï er To: 3 lae t x iusi F & |
n 1 C do. n V du er n eu H er i ilc 4 ddi di tc. uk n 2E d iu BES e
p—;oDFWä ca 01 : el e n | O n en C t dat ó te 1 t d
u *;iiig,ïï; | eítc run ftno üldtiquuioe eatfä]e bnfft cübcac, Proüäe,ü;lci nod it, qplac'beü thyn ona If31
scomPi.- i uc Uodaïqnv. te hab n ít .€ Ne omt aá C Pv'vf t s Ms eo ie Ti Eu Yep lau "
Wmunä | OTGS ,üqcrc tHOS, 1361-0. folalhïnvlïïemn agis (Trüm) acäfeuüïuiaïöqüeliüscnm* ambs de£4i11 !
EM ln.n dent u fi üi ü m É nmc : ve emd q i m De: o in 'at
u üit n dnn.ü, q Pa itu n 10 (let. tio; ione a fed x q; um s - '-d'ïl nc
Em | ie fpo » x s , D. T rar di e na uo git, : ne Ita dü " ! eius ci iu
Eu u CP[O rte de Cl d .VC fe n m .llusï ab nt ta : 1n .« € 3 ll. ac 1 1..
v m R 'elp Ms icer a-111 it no de i n ne Íu íen ur SHE 9 (erpu ia do fe !
anül-*: ] m rat op am dic at s l C ra n yr. Iu &a nic det fe . 6. d!!z t 3 ?Fe (C-|
lii , t N L us es m e 'c co! C is a on iu ft ef. ifto m ii
,»-zj(llïcl*mw P 6V m ,« "eg OIr ru fs jt; ft. lon ipfo tc la ide en U- hi go ifle Ip l-
, a n-dc n & cxï ,e,fo tio ip n O l É n erg,nl.tc Ni
)N d tet f te au P al C ry a C - Íu bec €0, t H5 , n O e in !
ZDG*)P -An t -437 d S, u H(E ! h n hO an a . D V a. : Iff m t 19 V . , m Cc-
" rà n Bu & m q ) Te lem -T tan vt 2 p in itl rc),,,q ifta 'tim riat C
Ti Ínom ibe » lusa ru dc,"mö' " nd (u Uln., r1s ur, O x et en rio IS: hri fet .B:O.ïc. do
" li.v ha jf u as : 18 r1as co Íen de eb tat r iD C v c 1yïnC ra hi ioil n
nf eum. pa bo t1s ind te it u Íe en at. xäy-P. un be fuP Ío. 'P n ug cu le-
! us : S fà 1 4 at : in » int n e du e O am CS :C1 n Íe e
-x,mu.n& DED )er m em -sln. $; 'en m ; 11 em - C n »ft in lIer dzes lOr ot c0-c Ec :
Qïw"'., t ! ' A | f". 1 IU..( u e dc ?e ^ u P. I 1 t1 11. 03 it 1 c
Nüx;wm. ; Calqcfool g[ldutïonhyfn r E&prlü rat fcon uid bo: lec 25. quenïinlï Ccnlfþpc hliltCaP feüicoddi'
* ume. qäütcmäüc Inlïaï«'ut ïcfo'n Cdeglarcïn -QFIC) O- 4m. ) qulhïc OS fccüt in Gaa,v pdanfCen "
'"'W.S.uquiiü E E ndc&US)ccfP uis lit* i £us egiïc)æü qürc" P Mi aj&OPE Wlï'lnar fedlafch nï*vutu*ld 5 toæ-'- :
c?*af**k,,,, eo la in liq fug ec Ic4 "AS ul, 3 qu rp $H afd 15 i P 'l*??*' fec- ii V idl, icode
ilman ft hy oi à I d ra n - It t"u u : CX da l li Ó liq m u i Sesh
;tägjgüf*w idäe.op Vtcgcdxï cïlnllamdmtuncbuï(chqllüuïbbol dic?,clcc vt Itl*folyïïl Gää EO a dza od qhin'o ïici;;l
Á o Qudem U * . - : : ls , ; 1 5 s, in : 1 s M e u u É i... u n
o : Th m, Cr lu nq t; te-dcf C rui lite ch lio n ro dii be I t - n h
h x.v.ïko'-:- Iciu n re ta X1 àm 1 [L 31e tl : li p ino Iï' um e a in . !Uln.Hä v fer nu
;&-x.»,.f.f,,-g,.- d Nd ne T d. q n id M fu»n * es m m hll.t? ur le n r fu & m
'W Ó 'te : lO $. n 3 m : da FeL e t e n | ra t l n u " /
J l*,;,"-ïï * g LI 't l 1 6 1 1 d c r a a z t 1 , )
u n q im MR "uia $ r $5 es à e m ik in Y iret ihi ic dae feft
'*m,f'lvö'b' | íle, nlll ce ra a u inu fe O ffe ictu : 211. 1. f. a ih lym I Iu e l-
FOLT | 2 uilu C nt, q in C de ni ca i& 1c 10 ;[tex in m ny'Co di u
us : Hoeäqban lae ru ug nt .H'c: m se AV bra ft -l*biïc Cr Ie es se $1 ,2'. e
*" a o À de l ce O ti: e- m en u nP-n :et ibu L & fle
YUs ( cón be m ;c . 0111 fu lu on n fit 1u M P ut nit "DI : CCP ni LE ni em
T - ha era t cD fp 1ala ad eb Co on ue n ftea um té f e terp rin 10 ver. ve ut du
Lf na op eru aM Re am it, ind s. ec óq Po fu len um in od p fern du um iïa'cd-
l-"-'.;ö-a.s. | m lu iffe t. Cr un et Xto RH CO*C' ium - n iam - ij f'ïP ft 'en li 1
fn"jab*. J qi ^ no n r daue C ^ E lO et a u : . U f e 1 n
ïï;ä"ï'-'yä* üäten taft.lterun OPOI'J.C atqu i fari: atqbrxsä dejiPuC clunt V'Ccd s eti ü,q blg&rlacd Ch,*, V ,Vt brï ^
.m,&:;;&*' 1 nt opelucl lidïz laäterl,' IU'CCECHC tene ua ln 10,, cu N1 mne 1-09 fc thg;.üsabf*cülcruü]la[nollluo "
: .:-lw*'*""mz: | na ac qt ma bris a (in uiqfcïa m dz. o ftur at iïïï l 0b! no qt |nt lio:
3.&3*"'-., v j nlm. m íga ro 1CD CCP['iT'*' q In 11t. 0n- : m 1fc. dic i on n ita ['g) bi PA m
ii ; A 1u ait ap e Alu níti Tea ia fu ltic i ue an in lyn rm lïo,.lln au [:v.t' iftu
ia b mn er I ist la a el it. ilia " 4C m ue fo feri r 10th ire ra ri m
JWW), ;E O . to: at aic I OS -ul. vt m :'7' : O, ro m À Itu 'O rà 'n1 tc h,-' a :
[&",i':&wü] | latll gguälmPfüalncrunï;]natolü lthïd,üþa, eccAfA ellfo.ïllï I/enotu Oïþ!ïï-n Ielc;n ïln Veae P;)nt (G:alläïam
Wt . : tz j 4 0- C I C -1 lt p U e lf Á : in. ]
x« | hi A era lu de er .bn: f4 Af s5 p th- 4 m O bit at iit $ ta 1n Iu in
" j 1 10 la co f, 1v ec ' t f d , S d ul C c t p m 'e -ab o-
w " D u ftm.,f'e ue in t "t "f es H u m n : m v e r ra -ati
ma"ï:- / ï—ö'q nte aiï*'ïn E uti eran ?—,ef ccu/[;uæfuadd d bodc Xv tu 7,qü fld'busm, icodmp 0C " Ola'tun
k..wt | r in i fal tis it, '7" fac L(—? Fl ea. no 1$4 n t er ul O re ia lo
um | ipfo di ult ui i4 o f: 0. 17 nt in- imt -1æa. n it ac P Iza tu es C t- ;
J.w,..*;,.,, Ip n n inq d pe.pf Deus é ,l.de im li lta-cï-xï to jti x n m E
a : u vt . in 59 D tD me : »" um F X à i 1€ lu n »ïP i t an qa m
x at aHK | ï rab 1ec [[h fiæ4 cum. eris 0,, j U 4". 131 'fiti i G ly" on qü]. ua Cb. ,lllt IOa Iud pü
Daic Mu t4 m um bom fs C d Ini F ; ofo 1c lo m " efc ] in r fe iffe,
w | |pa . CC4 I "i H er NUA iU QR x.n g e ;rEt, fü-c&'1 ül"*
ii - ibus nffeafä""pw d and h t od "" : i déqu d orof ihi videt s
.".-«Pï"ï?hïï 'k' um $: f cat cen a eleq W*'-ere' epe . ÉN Hs H ftil in bid d. imfollo-hlv
at " af e ec 4 L D op lic lA m. /i O ; n C 1
" ,.m,.'-ï*ï! | Tra fit? fítu tor, eat. in te-diä* "4 [or? ff'n'ifludu" P iilrc-)HCDV I"Igtqc-ore icm
;Jf*:sfl]':fï":lï c"d,g--.? efcï amaf; [gr".: tibi chfwum '?1, e"'tdon lïä on abücrtltatuf'riq;f:] Pcï;lus h -
" ' ' f ' 'pfe f0 "n 4 er 2 450 9. : re e ifto D urn
! u ) f ctc4 p te tu TP " jv "211 fth ) ju- is, ftat 'r1t.
u t P€4 0 2 4u r4 feF Q Li ve t ; lS » ni f (fc
d J f. 5 e n t e .V 4cem t ;& TP
Tpcud M T^ dl T e em. m d rl ]uc -T ft; RE ifc
:5?5 un-:w wds ' fel. [70"4 üm, l"c $ n -fd lla. d nt ii -1]- (1 sd o
.'cw" : : 46 , i5 C 4 2 ln.. 1 . 1
u (s : -D.,'u"t I,anornxf ?ld náir map app ye":ti ss rige, A s
-7'"":,'- 1 ap n 'vf.-'ud m m, o IÍc Di mgr à
f'mï,lslü 61'!7'" c* "91 um,(yluucc'tdte Cb eft) ns. &, m
: /1,,7*':-',. j : 5 1 à i .
J,V'»yit)üüub | a;em,,nans ,nlqlhlc-t 'Derlefn ï-ï.üüï l'ltljc 24.j (al. 8
!,qaïf,'n' j lax ]ï un faci dbar lve Íc (l P
" "w Pdpc;l«ml uít em, Crit ïod.coü P*afka,
:ïïfïcvcï' |fam, Ch s ant x»viaqL fibi cta, re
j at |bium Q*snu qu ,ac ft re tua
" j Heb CI im, feti e
'w,'-on " f nï'a. eu "it4 id
iSL , CO'A I p.:u xä IC i we ud ?
nl. T c 1" !
po qui qüot pe itate
'?P "AI 1 ? r
::EM , Dv
m d-;ncdy"?geäw' | diar i
l/ /
?j i(fb'
,)g-'l':!a i
À 1: $ ;
!SWHZW :
T M)Juii
r'll';dr'
!n;äwfjä,
n ^

'"&
'.«"!*'*'*':'bx
) EREUT i :
I "
L

T
us
us

Qnomodo
Chriftus
Y: A^
aicatur hic
baptizafle,

Baptifmus
ante Chri-
fti paftioné
peccata re-
mittebat.

571

- IOAN. MALDONATI COMMENT.

72

m . " : ,.' ; e j f N ; o
tigifle, venitle in Iudzam Chriftum,non quód priüs
! n . x
in ludza non eflet; erat enim Ierofolymz ; fed quód
Ierofolyma dilcefferit , & in reliquà Iudzz regioné

þccbatur,quiä melioreloco,quàm in Iudæ:f erat;ficut
qui Remg efl;non dicitur in Romaniaeffe, fed Ro-
me;& qui Hifpali eft; nó dicitur in Bztica effe, quá-
uis Hifpalis in Betica fi;quéadmodum n6 dicitur in

eft,fed dicitur effe Mediolani ; qui auté nullo nobili
Bzticz loco cfl;is pprié in Betica effe dicitur;& qui
nullá vnqu&jfixà habet fedé;is dicitur effe in mundo,
quo fentu Philofophus ille mundanum fe effe dixic.
Sic ergo Ioannes de Chrifto locutus eft, quafi in Iu-

idxa non effet, càm effecIerofolymz, indéque in Iu-

dzam veniffe dicat, quia in tegioné Iudzz venerat,
quz nullo honorificentiore,quàm Iudzz titulo or-

Iudeam,fed i» Indeam terram venille. Alij alia ratione
idem docent; Ierofolymá proprié non in tribu Iuda,
fed in tribu Beniamin locatá fuiffe;itaque re&te dici
Chri&um àIetofolyma in Iudeam veniffe. Nó pro-
bo;quia etfi Ierofolyma, aut maior eius pars in tribu
erat Beniamin ; tamen tota regio duarum tribuum
Iudza vocabatur; neque vnquam àloco vbi tribus

iBeniamin habitabat , memini diftingui. Quacun-
que tandem rationc id fa&um fuerit; hoc tencamus,|

Chriftum à Ierofolymis in Iudgam veniffe dici,qué-
admodum non Lyranus folàm , fed etiam Chryfoft.
Theophyla&t.& D Thom.interpretátur. Cur eó ve-

& pradicare inciperet. Nam bap tizalle eum ante nó

anncs , qui przclarum illud de ipfo teftimonio per-

Erat etiam ad baptizandum locus aptus,| quiaaque
multz ibi erant, magnüfque hominum cócurfus ibi
fiebat, vtfequenti verfu declaratur. Voluitergo ibi
baptizare,vbi & aquc erant multz, & m agna homi-
num frequentia baptizari volentium, & Ioánes, qui
baptifmo fuo au&toritatem darct. Quxrüt Chryfoft.
Theophyla&.& Euthym.quomodo Chrittus hic di-
catur baptizaffe,cüm c.4.2.Ioannes dicatnon ipfum
per fe,fed per fuos difcipulos baptizatfe. Facilis folu-
tio, baptizalfe nunc dicitur,quia cius au&oritate, &
inomine ipfius diícipuli baptizabant. Maior quzftio
ex ipfa huius quaftionis folutione naícitur, cur non
iple per fe baptizabatfCaufam Ammonius fuiffe pu-
tat; quód nondum Spiritus fan&us datus cffet, in
quo ipíe baptizaturus erat. Itaque in ea videtur effe
fententia, in quaalij olim grtaues auctores fuere, ba-

ciliz c. 3. & Chryfoft. & Tertullianus in lib.de bap-
tifmo,& multis verbis Rupertus hocloco cófirmar.
Proficit Ecclefiafapientia & ztate, vcHilarius ait.
Hic hodie error eft: itaque cauté le&or in his aucto-
ribus verfari debet. Et veró quis credat difcipulos
Chrifti qui iàtunc baptizabant, ante morté eius ba--1
ptizatos nó fuiffe?Quod fi baptizatiante fünt, ab i p-
lo vtique & in Spiritu fan&o baptizati funt, alioqui
peccatorum remifhoné , quam alijs per baptifimum

venerit. Nà qui Ierofolymis erat, vix in Iudea císe di-| -

müdo effe, qui Mediolani eft,quia nimis id generale|

nari poterat.Propterca vt Lyranus putat ; nó dixitin|.

nctit, cx fequentibus intelligitur , vt illic baptizare;|

legimus. Atcur eó potiàs quàm alio loco baptizare|
jvoluit? Haud difficilis conie&ura:baptizabat ibilo-

hibuerat, Ipfe vos baptiZabit in Spiritu fantdo Matth.3.11.|

ptifímum Chrilli ante paffionem,& refürrectionem|
teius; vnde vim omnem accepit, Spiritum fan&um,
|& remiffionem peccatorum non tribuiffc. Quod
.[miniméobícure Leo docet epift. 4, ad epifcopos Si-

A

C

poltea dabant, ipfi non acceperunt;,quod abfurdum

|folitum baptizare, etiamfi paucos aliquos aliquádo
]baptizauerit. Mülto igitur mclioralia ratio cft, quá

|quia loannis nomine non dabatur; Chrifti autem

- [NuÜlums enim eff tam turpe facmus,quod imperitia non au-
deat ag gredi. Nulla blafhbemia tam magna, vt aduer[us| —

- jommiayvt ferrptum cfl , vetta peruertunt,| Neigitur temera-

D

Jalios, féd fs manibus, — :

profecto di&tu eft.Baptizabat igitur ipfe aïiquanä&ï
ante paffionem fuam Chriftus , & in Spiritu (an&o
baptizabat. Acfortaffe hoc ipfo loco baptizauit ali-
quos.Nam quod poftea Ioanncs dicit ipfum nó bap-
tizalfeojnon incommodé interpretari poffumus,non!

idem indicat Ammonius , & Cyrillus hoc loco, &
multis contra Donatiftas locis difputansfregetit Áu-

cipulos baptizaffe, vt oftendcret quid inter fuum,
147 . 12 * p i k .
Ioannitque baptifmum intereffet. 10&nis baptifmus
non erat idem,ftab alio , quàm à Ioanne datuseeffet,

baptifmus à quocunque daretur , Chrifti erat; quia

non eius , qui dabat, fed eius, qui inftituerat, C hri&iï

tisapud Matthzum cap. 3. 1. refutauimus. Hoc lo-

& hzreticum . interfit an&orem le&or videat , &
quàm bene iam tum futuros refütaucrit Caluiniftas,
Videbat, in quit;eannes Spiritus fantü gratta Iiesnsaatus,
quam necefJarimm e[fet ea navrare , quibus, qnantum Cbvifs
bapti[mus, loannis bapti[mo preffaret , aperiretwr.— Peifhe..

bapti[mum. e7 bap;ifhz:m differentiam facerent fed par:
laude vtrumque coronarent , aut ob imperitiam , « Iap-
fum bominum. meliorem effe baptifium Ioanns petarent,

faeratiffiima Eccleffa degmata non dicatur libenter ab js, qui

rij hemines aquam loannis, qua in penitentiam baptiTabat,
[piritwali baptifmo Chrifli anteferre. auderent , cau[as. tam
turpis temeritatis euertens , ip[(umn Baptiflam exponit buisas
que[Heni nodum dubitantibus (a: difcipulis difoluffe.Bap-
trXabat enim Chriftus per difcipulos [uoss loannes mon per

23.Erat autem q7* loannesbaptiTans 1n , Eumon iuxta
Salim.) Cur dicatillic etiam Ioannem fuiffe;ac bap-

tem hiftoriam ; narraturus enim erat, quomodo Io-
annis difcipuli zgrétuliffent, qubd Chriftus bapti-
zaret, & Ioanne deferto, omnesad cum currerent,
vtoccafionem haberet exponendi, quod teftimo-
niumIoannes de Chrifto illa eadem occafione red-
diditfet. Ennon iuxta Iordanem fuiffe veríus Mcri-
diem octauo à Scythopoli lapide auctor Hicrony-
musinlocis Hebraicis. Erat & alius locuseodem
nomine iuxta Damaícum Ezechiel.47. 17. ad cuius
diftin&tioné putant quidà Euangelifti addiditfe rx-
t4 Salim. Eratauté Jalim , aut Salem,vt aitidem Hie-
ronymus in epiftola ad Euagrium,oppidum prope
Sichem, de qua c. 4.5. dicemus. !
24. Nondum enim mi[[yw [uerat Ioapnes m carcerem.)
Hoc propterea Euangelifta mihi videtur adiccilfe,
vt occurrcret tacitz lectoris obiectioni. Poterat,
qui alios legiffet Euangceliftas, exiftimare iam tum
[oannem in carcere fuiffe; folus enim Ioanncs
narrat, quid Chriftus poft baptifnum , & an-
tequam DBaptifta in vincula conijceretur , ege-
tit. Poterat igitur obijcere , quomodo baptizare
Ioannes poterat,cüm in carcere iam effet. Huic ob-
iectioni occurrit Euangelifta dicens ; Nendum enim

guftinus,ideo Chriftum non per fe, fed per fuos dit-]

auctoritate , & nomine dabatur. Caluini CKfO-, Caluisi
rem eundem Chrifti;Ioannífque baptifmum facien - &orde

UAR UP . ILib.4
co verba Cyrilli pónam , vt quid inter Catholicum E^*«5 .

xit baud multo pofl. aliquos futuros , qui aut nullam iter|

Mich. 5. 9.

tizalfe , facilé intelligitur. Munit viam adfequen-]

citit
obfcu
I i
fhum.
tj
il
d

J! J

COT J

Wt u
h,
ii d
n p
tilom i
Qäüü

guifus fuerat Ioannes in carcerem. Chryfoftomus, Theo-

*

| Ph;la&us,

i
AW —

. ]honny]]

! dc bapri!

ttaneei
ünum i
Aipurfc
äubito:nfC

N
RQWAXIS
M !&Mïmi
p
7 TA
um banifmx
st ia
Pa Id à
Wonfs (cht Q C(
Mi pti I
RU.

: . ;
.i,»
NG .
R—x

N LES *'&'ï: : .l!
: —— i Clu " hri
. LÉ — aulaln. OS3 Crl-i :
du il gi cai Iude detce: !
UPE —— usag fus m dáe
] I. ed iphi iduer reru m te 1.
I ! [8 ; fi.a | r»CS'.e Orüj Cài |
- i aIn, IP - tO , C eru : d
VTE A P . im an qualn* æ&a omnis rem v nen :
eni itari n im« to eane |
— C ' rnlece 1Chtar ,uarul enim .æCCP ine In Ssau: |
IH A N. A Dnemy; m per &lïot Hu.cd C&Pï" hom lpüu Cen
j loner PEs B. ;ide ipfo am. gl
: — I O Eualï" nio '[z:lPulOf'Ceplire &4660 uf I'P &fu rtes d,ordmr
^ s " c ; "u i dl fu v * lln tat. : fit; : Pa 4 .' * "i-v';-
IN voluiff e pro à dam Primu ia olücä orum müdmu! d
u MM |CEre - den lO. tia ag d9 " :d4 inde
t rc de -ati len lmm te Íec in
a an . Ca dl ; ra O1C um ;.uim . rát x e1t | g
. d "s and r It 01 eu cü OI je m De : zi
i ; "s Cxlft ual?dbaptlz ue cu.t d'us bcn-e clllnäifclpgluntiquautlefi,nuln' ttffumf !
E. hy"'"ubudfrc'qfficl0ufzfül"gïf:l&itïrl Clsdeb(**m,& öddlc-aum,nhomäqv' agnóque n
? - t dC b l9. DL m; ' te : tem. u h[l e : fe Rs 3.3) - ,
—— "TA are nn Za ne t$ iren D Hb iei t rat:P, €oi ioff |
. ia act indic Ioa pti an run ni si re. no Ípic uo ne l,.abste fibi :
| P liftam in. RT ifto rift nes at d fe v Itiat )n od um id te izari, t , "um p | |
| | gelil n Chri C uone ui )do alo n q I o bap Íu "o ei i i
AR | z BC itus n m* afe xaicius liq Ó t,m 8 m , nt ; infer te "te tefhi erte |
MM | T e jente ius vt le u fi del ifcip Dto |n uig dte EIMOR ue; ibu r ing itu
Farind ipie v s ] 2 1 E - lideftq ipu nu jiq is tril ua b
d mc*äzare-dïwdzä sdisatunef p fäebarïäqua*?at. vhonericib ag i .
i*'xl ; .143; 1: | .-t m es , € i . : L ..u 5 : .--.. ; a '. r ) " P. C ; u h *d
oxummï, | p 10311:€'-xbaP n tizato ;à latio ipfor um hri ; ille, víu um eíle ipío de y 1
m ] fto dCll. ; ono ü iftum u vt Ip Sier e; C -b 1-&1'1) um 1tant tus TR lp 1esa hCOP, & v
Oäh!mïaü*ïïz j m non bapti- ide e baP hri em TCD Nv 'en "izar ! e ba ; r tu cuit no efi.cll mn ( T dice
N t b: dÁau dC iftum i ef fire Japtizat u . ium . illc. ibus1 ben &o yÍo funt ia
Qidigi | d eolq :etad hrif ufa e ce a ba eoq ,tà ci fhi, n orben at; Chry f Sp
al T- itcer fus C afi ca cio c aqu um, nte a- bibui, hom em uz m! cau l, ne Íed
3:3:'-.0*3':1-,'3,,*3 | E mi eriu ua offi 5 nifi izatuf fine áib iperet | imm baP dll, .Ne izafti, ,i€ :
"n . Aadu '4q b. n tiza n de * (b ! e l1 )reto mmo C uz tur; :
Doc ls 'ead I5 CGCaD no otu n fTe , «'659L cip t Íot me erun baP 'en ratio
"MC | : H BM né füm bap no fui OT cep tc ip m iler u idere lat
" ! 2 ^ iC retu ,. '1 &0 : r OoOS u& i : &ac io, ; Cfc dl fnt*, V1 &30 e- ,
w:rf'*»äïlï.w"g | cita farc it1 P fän dica étur A d'&fn) : CEC hu-n lus e uc : crc rfe e] P !
34-"-" EU - 2 À " h
"p fcu moniti m te id fa iiden ua ben Ad ht mi üs,q 'adic ipe fu t5 !
..w;.gosal':ä ob beom |etia fcpe p uid t Hc eq É t. A thy; m irrad. In iftro un -
[ Iu iritu p jq in on "etu ] un cEu &0. ont F;- l on
-4!?*;Z:ï".äl'lm)3 I P* Sp! mq hri Hpee As id d $; ;hry ni rbi ihilà ne annB
i-'":i'-'o*'P*hl i ' M ba. A iflet , p lis 118 1nq 1t€ 07 int ; in liona uít !
hmedf. : TA 1de. t? fiui IZAret, '"leipu Itata o de € rC, n m ludt ts dier Ug e-]
Dd | p inur fitle defi tiza difeip Xcit r« itus fà tntefi ncit ican HPIE t Á liqu [rtau.
"är-i*j.lüïïm t Bï. re iptiza lam flio tdnoic n]S). M icunt, im . vt1 is efTe 1 ; Qu fuat ns u ;
LNU*L* : : 124 aPt tla uæ' : -Nän an IS.s a dlCU* : 1 ell *lil, tis C : et) u ott 5 H-ä x
h. ün [ pt hb ifuse 'em T* - QUM: lis Io nn ten ihi m!1i '-*dfat iber lonem dttf. fui x
-tf:ïfxas)q*u öd [ïitu aute : IQG-' . u : Ioa on m : it,l] ..dre t 1d. 0111 &10 . t4a : ls sl
p f d qu Ch 4 eft 4 Ej iifcipt lis fuac isan e ; le [e,V m uc di ,v ann ibus| :
,,,..1:,Uïf1h - M d -'- &d e ,;ne.) : d : lPu 1 a ltls rlt, fol . are -lllq 'ben IO u t
**** , ; uo F4 ficAttó ICit ex A diíc - tuï*- u m, tu tes üz li hi : I*QS de q re-|
Ahini ero- d C4 l dicit €: à rcpu nm da peran ) bap dam i pu , tf |
K*"*im.ü. ü , 2j ürzf; Od initio la. res M.l quo In- í el. M l; en ünt-p dI[CIP iftum /[beri r :
...«w-.';&.'"- ai:"&u-!-!: d !;SdeP QLE j Oin .dla, Iudæ o 1 Llsl ; P rï&L.æ lllg 0"[ OS j hrl Legää $.55 v.,
limum Q : & . & E. ul 1d(2 ni 4 h te u ?N : h : C p fu --
s. Diocls ! queti erect iem itür, m ut lior putat , d dic ertu: u fetti , ft 04 |
its, .O | C n lt fa. Cu E e n out a up Ípre ; & ume hüm u-
E. li? eít f1 di eftio fequ 85 & m no P I R B i iétur 1 | cà
.A;ik:ï.'-o*k*"" j ac ue n : M*I uS). jem Is T "unt. tat Óóque 4TI . l& 0". rel -
: ..v.lïic"ähï"-f | : Cf.ï cnigm qd.aütex &Pf;rö hylaäïcälonlud?l-sjuli di intg Pu *idcoq.gO'Pk-d aho. dg:af"""!;-iuw's Ioan-
" 1 : ultfa Quïgcibus Cä" heol&ram gunm diicip :Cre4 nigariræofsïi"ücqz Sedd (Tdä cere,) uIOfLImIQa'n—
O Qd E | lola. n 85 m n um m -l p Der. $5 € n de : iP* :rum T. n
Megine : uoja CO mu d no ite nn ,ctu, utá e "m nes m ifc itéru no !
fra d "n , tou : foi : . flfi m 1 : ag dl 3l dl nfi * . , a l OC ru m ;
( tiïi lly HC) YiU -it iímo: m 8 E £6 . dl ite O. | h Mi ta
: Mtiys C d i N at gl 9. hri íÍm Ícu Hs5q ,. nt 07 ha fuer (ti vt 10S iA :
9t It ; hs NPU, tC fC ICD Q*l* La d u 'bu ex n'ï ' " Ffä l]f : ug &, eret. Sfi . a1t 'm
E d ho V . itO. inulis : -baP IDi m « ba » ; EEE q 'ttae be ipulo erovn : ;
pia MR ; st q* nt bl—to. u 'H;l ; qu ) m [ 47 : n , 1us$ ; : rt hl : ou L5.
.mr-*' - ; Idica ^5 du dlfklP hri Oos,q ul : quu- fíum Itqu on tia O er dlfcll- ente hri-
g Wl i? ! : le nó um dá eC ldï. m jates Ip ; : equ mm ï'an ifto P ls. 'udei d«C. )
TT ! ((le ut m d It :no nili & imo; er it À u hri :bià r a ifto ^
L ; e ils C m Ipfos 'Rh 1 f iftimo $s P it LOU 1 rb. dP E. 'hll' . F
N Iw $ ul i fam tu ft t aj ) C ce .Se ts C
«; n uu Ü cu s p hr jus fa ren Xl os| fa.v ; &* m na deré A Cj
,--'.,C"'*f : lipnta eft fui m bapt 45 fCIP * nis d -m(f) an tie di jientia bome |5, |
PA m , p dum S táaua tba-» ere di do ' In ftün iflelo Íen Afe te ejt h üu
| ifni ; Endn ipulo táq V v pt iares m ! pc il ifto ca auc ot ftom
MIYE hii 1 | ; | o iliar ficu n es d -IPC- It,n : p? np fo S m
LT ! R iden dlklp npelï d eum s pr mi kfiC. l no n hen Chr CIt, nim it. 70 .,'hry / étu
ais "unt, n femp lat hs. fa tau ineqe TM de id fe at e alt ; NU dié m|
ntA : — ]u iftum lis; qt nt;q jiàm níun fé, fa. ICp :de 1$; leb m lo, arifto Kfu.a- |
i ,[ ,Ar : - a i . ; n : 1 ; nl O 1te cæ 111 À : -ni - 3
9 du : &hrl dexllsj taba -Ns(lL lnon .f: uta dül C b(u ftol . '.VJ X da[ de C "lat ;
"ais m ventit: du ve diip ona ha à -vfo irent ; Juodat tum de lori t. Itaq !
: ^ ii p hir: fe vel ipo 12 VEl Ío que n ue hly onire (Lu. dai rl Og bet.. tO-
.q,::!rläf"' üïb.,-nïa ipuli p du O Ip. o[qu Atq odo : non re.. H 6l lat hrift öha - Q
ntra-i * duï. difClP, funt, hrift $,CÓ re. m cil umn iface ii f'ueri hy i eC zlo itatem pi &
WMrrim | u nis ff fu. C deo educe dam difc L lucri d heop olite de ca inita bus,é
?E;gnï*;*"ï | N ,inl ab* hrl : uaá er f- fuo v]gC 1:169 C u—lfq.» & *]SH 4 ha 1us d S à Eb
M us B Chrif s. lios,qu Ío p cipfi Euai lus tq; ereq nius ; fentt nim [tom Beda dicat ; non
"1717 me -unt 130 - amu luit laav nt. à jon Eu .t qu dql C (tin Clu ha : m
n qut x íperaru;: hr 3 0 L. WO equ ru u nà. putant, ul & IEuR nt; lo - datut d
af - ais sC ula, q ifti , mol D P. du fica- put req nttbr Aug lligu de calo e ;led
Va A 3 ! iliare E hri are. : am. itatis puri ' P ide ; 111-— ero, inte o grlt. nus;jt " :
Cum"*"*wff ?lrtaiïel-d . CS aPP c-l lm qUIC;DabläEïquc lïïä s 11]-u'c Entl?iluüs Vanne l?dhabcïiææfl;:ap tlz[ïlacccp ta '
hi Ort? j08: txa,. i ERN ul ilte. ba- hin Cy lo idqu (quam bo - fum; !
: u Iude dt,e ep ceali otu iflet, f de 11dq I(4 m ide CEHHI | |
at d difcip fed fuer f'ccl. legal. ;p iffe ban us qua equ Samnn $, Inc rit
m | : lO. | P IS ; Üj fu iímum, rt m, FE us lliu ho fue
T. ul : IOSD &10 * ua AlC ten m fin'- : IPC d fü. CCIP cem O1 O eil f
" a pu que 1aliq lud*, u tatu u on Ru aui 04 do ;eg 15,€gC ia cu
t od i ; €q- ul de i íle P iÍpu baP n -« dq ' ham, m ta; Deu h da ICari, :
M ion lq d fui di P W Da| em - ui " ide cep : : JL K Ic- ^
van *"tïks;-ï gonnüär;no,äonc?aptlmwutemdïäo ql"?e menäi-' gzi'" äarïajlïo qï) alio aïllc Cnl'ï;w'm'ze[üäuäefc qcälm . 47
1004 , | ed€ ift. onz d pot a -]1.Cot. 7
u ! bap us de nca . Se ICge hrifü | lo, Ol n darida requ edp O dmo T|[t. 17
Cs F .TH D iftam, I€5 lla Eu & hry 2 le mw uc igini d fus. íth uer f& -
jc entreful ; OOF : 11 $ ila C I': 71153 tC 1S; 11 3 a 0A len : te . . L de
*'"t:.'x'y"*c" i Euangïn - Pclïem apgs a?&g Ioanglior) ;hyla? ):i[:' f'F de Cælofotwn ,;r*u's CRNOQP;G CælOT; 2 ceFl[ä"'fb &F ïum
cit : 4:3-;' ' dN un Atio n : tü — 0 : 1 " : 05n ; " Xh6 ; -'. . : " nom : e i
quo6 "i ! llrin 'ficat sbo tl Tr*tm he m | fta ,5 Hic í X1t j "n all utn ni 2 ,,
"u vonettta pt ri llu : baP cíle T ni if & l dixe | dat "n don ma tum : :
"rA TTl : ; : du* 3!1 Bov $ de rum da, me en : «L0. 'xs , el bfsfq ne 1 o( da 'e Ex
mcï:"ü » !(af.f' .1*' : fed I: ne 2 lllt e 01'— S Bc * rfu ncm , 'unt dec Otlu crlt ,,d ha om : Na nl 1 H CI *
n bito, bitai tere illu ,QuQ orda bodonaes ! np ifi fue i d ais re hd ii |
ul vt « H dub lu ilfe,v 4yt ; ;1 d itur| o i ) w um I ipe Ít a : !
i^ T' à "nb fuille, ius, Cy EE ss ^ ii iquam, paülusj NH trelum P n ob t
m ais | — [ne tatum cuftin rpreta ? fecülb , 4t*01pfuln'oïlcm q ia «:Lifupi sà patt d quaflïl] emo p ii
" las | ys AE u Aüb inte ! erÀ pti: rat? tü at;l dixit ea dens uic -
i Jcols [p 1$; itisin qui e 474[) era ,-üca. CL | Omn 'en s ffe. |
"m ! ftomr HU bbiq e bic on uri as e " s $; defc fle ce
f * T. i. R4 /h. ecc lono "VP 101 ione bu : RF O hun
Á net : Euthy 15 & ;]fl: &10 Mo : cati t1lO [Hm . ID - d
u | VAE bibu ue e4c ufi ifica ! wrf. emine um |
Li;æ,",lq;c i & tioa er A f* Oq. ea 2u utri f nem an
: : Íen -,-,,mP aptiim if(ta x damf sp O. A- 'eft O
v : "- VH ón übaP li eoale /br.9 ma- eit eg
d E ia fe/ymm,fï de Euanfgzcies qgäm lcg& chr e.) A,?&curl . Dato "
: u m £u : i nt -tatt * | :
g | d tiünl? yquia Pmneslï/[aïj'd( dixern afi m latio M
gt i| i. baPcuault ,t à ariog)antur, nem'vlæübq?ït, zmul us
/! gue | : ; P| n : Da Mi $. ru $ a P D
ii | ifmat app é co o loa efe er :
" o | u ; gcut.äüäfa V:eru"'ää)nen? Cï-n peni
ti0n» '4m:üm, | 10;11*? Pus bápti | didd uec " filïï : Ts
;13*'619«99»7 1 gfa"o;tïæf' baPzG' ?"qu El |
j "a 2 ] vocab '. Ü em,yq :
enii ä'tlf; * "*&Iuln ql]d ' -
ï',w",, r! . gl] lnill e(i ; ,
iib T n
j f'f!,'v ' X11 -
/.:ffb:' p',ü[c
É »*v,,v'f-""g AR :
t p
Pa Ts
T

^

N

. j€hrülfluminterfit, raatüm nimirum , quagtüm in-
tet fponfum, & amicum fponfi.. Chriftum fpon-
| (fum etfe;fe eiuscffe amicum.Primo loco exemplum|
ipfum declarandum , deinde accommodandum ad|
Chriftum , & Ioannem de quibusagitur. Quideft].-
|quti babet [Ponfam ,. [Jonfws eff ? Perinde eft 'ac f dicat| aL
quamuis in nuptijs multi fint, tamen non omnes|
- ponfifunG vnustantüm is;cui fponfa traditur,& in|
: onifus cit ; ille folus pro fponfo|
^honoran das. Cateri,qui nuptijsinterfuntfponfi nó|
füiit,fed autamici; aut minillri funt fporfi; qui non

rum fenfam neceffarium ; quomodo hoc exemplo

: quiCquam ex fe, autaliunde, quàm ex czlo. Loqui-
türautem , vtait Euthym. de rebus bonis, de gratia
de virtute, dc fanc&titate , de au&oritate baptizandi,|

$75

[ ia n

quas in Ioanne difcipuh cius admirabantur. Nam
vitia quidem ipfià nobis ip(is accipimus.Simile eft,
quod Chriftus diicipulis Íuis poftca rcfpondit vo-i

cijcicbat;necipfum fequebatur. Nilite, inquit, Prolyi-

e poffit eito male loqmi de me Mar. 9. 39. :

verbis coarguit.Produxerant enim Ioannis tcftimo-
inium, vt Chriito facerét inuidiam. Retorquet idem
in eos Ioannes teftimonium dicens hocipío, quàd
dicitis me illi teftimoniü perhibuilfe , teftimonium
ipfi mihi perhibetis;quod confeffus fuerim eum effc
maiorem me. Quare ergo huic ipfi meo,quod pro-
fertis, non crediris teftimonio, & iftam rclinquen-
tes contétionem,illum potiüs,quàm me fcquimini:
In hanc fententiam Auguft. Beda; Theophyla&t. &

Euthym. edifferunt. Qud vos fallaisipfos * inquit Au-]

gulft. Mib q'uajm.mda prepofeiflhis quaflionemt? 'Qif.l-d m:hf' di-
xifls ? Rabbi qui evát tecum trans lordanem ,cni tu tefhimo-
n perbibutf, Noffis erva quale teflimonintn iliperbi-
buif Quomodo dihurus fum non effe -Wumzquem dixi eff.

Exemplo de medio fumpto docet, quid inzerfe, &

cuius cft poteftate, fpon

ideo ad nuptias venerunt, vt ipfi tanquá fpófi hono-
reutur, fcd vt fponfum tanqua inferiores honorent.

- [Quodautéait $r«ry e77 andit eum, plerique allegoricé.
as T ; - T
unterpretátur, Augult. przfertim, Chryfoft.Beda, &

Theophyla&. de qüorü fententia poftca difleremus.
: D * ey . .* , L]
cítintercffe nuptijs,flare, vt perfona fua nuptias ho-
notet, ficut ftare folét tanquá ftatuz, qui nihil aliud

atatorieé colloquentem,;eiüfque vocem audiens ve-

riteramari. Quódattinet ad accómodationctn cxé-
lí;n6 dubium quin Chriftum fponfüm, fc amicu m
[pófi; id cft Chrifti effe hignificarit fpon(am non in-

letur, & quenam facrinteius nuptiz ; apud Matth.

- |Cap. 22. 2. difputatum à nobis eft. Hocloco illudj

explicandum, & eft in primisad intelligendum ve-

lcntibus cum prohibere, qui eius nomine demonia
bereeum; neme e[d enims , ]ni factat virtutem ip nomine meo;|

28.Ipff vos mibi teslimmonium perbibeta.) Ipforum eos, .

^29. Qui babet [ponfam, fpon[us efV amicus autem [bonfrj|
qui flat , qg7 audis enm, gandio gandet propter vocem [ponfi.)|

Eco litteralem fenfüm effe arbitror,amicum ftare,id|:

'agunt quim perfonam repraíentare; ftare tanquam|
Üpe&atorem fponfi , & fponíz, ceterum fponfam
| aiec attrectare, nec amatorié alloqui; nó tantitm au-
.. idere ; non tantum fibi tribuercs quód fi faceret, in-|
'cens fcelus effet.Quodauté fequiturandit enmbene
i Eheophyla&t.interpretatur;audit (p6fum cum fpófa

hementer gaudet, hoc eft gaudio gandet propter vecem|
iffoufi, quód vidcat eum amare fponfam , & ab ca pa-

dicat;fed haud dubié Ecc*- 5am effe intelligit, quam|
& D.Paulus z. Cora.2.& Ep..-.5.25.27. Chrifti Ípó-|
-|fam appellat. Quare autem Chriftus fponfus appcl-

COAN MALDON/COMMENT,

A.

D

)

3

..|dasfi eam captor adamalfer, preceptum erat, Deut.

|ftum, id eft fponíum declarabat.

A-*..—Aw *
( 4926

quodin queftioneverfabatur,probarevoluiffe, Chri-

Íponfus , ipfe amicus tantüm Íponíi erat, & fpon-

vidcrcn.t magis Chriftum , quàm Ioannem precep-
torem fuum honorari; maioré(que ad eum homi-
num ficri concuríus: nunc illis ï:fäcbm modatiffimo
exemplo errorem cripit. Inde tamen fequitur illum
Ioanne elfe maiorem; fi enim fponfus eft, non
quomodo vnushomo de caeteris, qui vnam ali-
quam vxorem duxit;fed quomodo is, qui tanquam

tiuam primüm redemit, dcinde. defpondit Eccle-
fiam vngues illi peccatorum radens , quemadmo-
" . i 4 l QUMS :
dum in veteri lege de muliere captiua defíponden-

ftum potius; quàm fe honorandum effe, quiaille|
(us eft, cui in nuptijs primus uibüitur honos:eius| ..

enim honorandi caufa ad nuptias ceteri veniunt| -
Hoc enim erat, quod eius difcipulos virebat, quód

omnium hominum dominus totam fibi priàs cap-|

m ol

Ioannes probet; quod probare debuit, Chriflem Quomedc|
fC c.(re inalorem ; nec enim (i (POD(US C&: Continuö;;ï:ää; :
maior eft. Szpe maiores honoris caufa minorum Chuftum

nuptijsinterfunt, Refpondeo hoc vnum Ioan nemägcfrw*
-*

21. 12. Íequitur eum maiorem effe,quàm Ioannem.

Beda, vt paullo fupra indicabamus, alícgoricé id in-.;i
terpretantur , quaft vocem Chrifti, ideft eius, non
fuam do&rinam audiuerit.. Non credo cgo hoc effe
ad Chriftum, & Ioannem accomimodádum; di&tum
cnim eft, quia ita fieri folet , vt fzpe diximns multa|

|fenfus eft accg

€ft, qua illa€

tur,fiue verbacum fponfa fa&ta , fiuc aliz quecun-

fpon(íus cognofci folet;pofuit. Quare Ioanncs vo-
cem Chrifti audiuit non folàm cum loq
Ecclefiam fponíam fuam docentem audWilit;fed cum
baptizantem ; .cum miracula facientem, . cum alia
omniaagentem vidit , quibusíc verum effe. Chri-

dens tantüm abeft vt contabucrit inuidia, vt cius di-

lecitiam animo ceperit. Hoc cft,:quod dicit; Hoe
ergo gaudim meum imþlefnm eff; id el confecutusífum,
quod maximé optabam ; vt. Chriftum declaratum
viderem ; itaque nihiliam mihi gratius poteft acci-

mittis [eruum tuum- Domine fäcuädum'v verbum. tuum in
Chryfoftomus,& Euthymius,curfe Ioánes amicum;|

minifter fuerit, & nomen miniftri plus modeftiz|
nomcen amici Plus arrogantiz pre Íe ferre videarurtj

erat. Rcípondent quaftionem fuiffe de gaudio, vtrü!
Chrifti fPICHdOIC, ac dignitate gauderet, an do-
leret ;; voluifléque probare gaudere fe, ideo ami-
cum potiüs , quam miniftrum appeliaffe, quia gau4

in parabolis dici folere. Sed fi accommodanduml:
ad C hriftum , & Iosnnem cfl, certé non verba, fed| -
inmodandus.Itaque querendum non| -
hrifti vox fit; quam audiens Ioannes|
letatus fucrit. Cum amicus dicitur gaudere prepren]
vecem [Ponfi , non fignificatur propter folam cius vo-|
cemgaudcre; ac ne propter vocei quidem; fed|
propter eaomnia, quibus verus fponfus declara-

queac&tiones fint ; íed.vocem pro omuibus , quibus)

ntem ; &j

ux ommnia vi-!

Ícipuliputare vidcbantut, vt magnam ctiam inde|

pace: quia viderent eculi mei. falutare tums : Quarunt|

hocenim ipfum amicum cífe fponfi honorificum| -

uo autem modo loannces fponfi , id eft Chrifti vo-/Quomodol

: Ed ; j : iloannes
e ' ; 4 Iac ; a€Y n
cem dicatur audire , non ita facile Auguftinus, &' i n
cem dica-T
'tur audirc.

dere, Quiafi dicat, quod Simceon illedixit ; Nurc di«|Lucz 225
jo.

potiüs, quàm miniftrum appellauerit, cum veré ——

dere honore Íponfi magis proprium amici, quàm'

db

muiniftri cft, j " :
v H 3oflllüm

"u um 3e rE

—-
s

L
VOW - "p " , A buned s K i B .af w EEEX TE

p d n at

i PAU Á
MT C TERRGU N ERE CUA "" w

s

/ïnzior, |
p C
lod
gd

4 *
abitda

EM

mmftet,
wl
ikideu
äm T
inis
j»rs,'mj
^j
u!xh/.
reerm
eüe?ngk!z
darigim.
? lts
B
flm
n

VMIT

Q
//Wfam
rf
Nàiy
TAU l

Püise OCU
äfhl'lfti) &!n n 1.
lj lg
| U
|

m
H "

Ea

(

'Rï.!'m rá
th*näem ;

Au.:.
TOU
ts Qu

UPU
uuhükhmr-(
N
La

':-',lw*' f"? *&

!
ponde

l
n

N

ïäïä*äiied! j

, 1&41 * i !
, d"*'*'ïwkh'i ;
*

'*':,4]- D* *
"MAOUQU -

"

1
T P |
|ianmnem
Al WA
^ t

aM
thïmi" rA ^
il u.?« Ws
L ^
ia :
ET

Vlh.lü-
« ÓAMPL dU
* WT.

" MT
. t lo
BI n

LL L W»

P ï,ïff
u &*'jü |

m

, AT
n
j

nib
um ï n
» '*'h v
-" L,.l 1

1 i.nt;
Le a
i&i& klïOue' l
F5 fl

)

,,/ |

!
n
!

)

x

i — QÓ — Ü

Chrifti,
loannis.

* imaior, neque Ioannes minor futurus erat ; fed ma-
iofem Chriftus apud homines opinionem , mino-| .

lerefceret, tamen decrefcere viderctur, Sicutà por-

|veniente Dco minutiíunt, quiafe peccatores etfe
Tra&. 14-magis eft au&tas 2/£ntequam veniret Dominus le[us, g[a-

dpeminzs gloria , e7 augeretur gloria Dei.. Etenim venit ile

: P. . l z : »
|veterefque prophetias; Chriftum legzem Euangcli-

Diverfitasüerint. Magis mirum graucs auctores fuille,qui hüc
temporum ' *
natiuitatis : : x 3 ^
&nati fumt, intelligendum putauerint , aut ad 1d certé

AT

IN IOAN.

CAP. nl ^ —

— 30. Illnm oportet cre[cere , me autem minw.) Facilé
hzc fententia intelligitur ex fuperiore. Quandoqui-
dem ille verus fponfus eft, ego amicus tantàm fpófr,
qui fponíam ad illum;, id eft homines ad:duccþamg
quem ruaayeysv Greci vocant, quandiu quidem
fponfam ducebam , antequam fponfus ipfeappare-

ftrato veró], & cognito iam fäon(o illssm-epgrret eref-
cereyme autem minuiid cft eius honoreum, dignitatém-
que conuenit crefcere,meum decteícere. Antequam
Solappareat, Lucifer quaíi prenütius eius toto ma-
ximé czlo fplendet; quo magis Sol appropinquat,
eb magis obícuratur.Hoc séfu Chryfoftomus,Theo-

adnotanit non effe hoc de vero Chrifti incremento,
veráque Ioannis imminutione;fed de vtriufque opi-
Inioneintellisendum. Nam neque Chriftus re ipía

]tcm Ioannes habiturus. Non quód minorem homi-
nes de illo cxiftimationem , quàm ante habituri cf-
fent; fed quód de Chrifto maiorem, cuius compara-
itione Ioannis opinio etfi re quidem vera non dc-

t foluentibus recedere videtur terra , nó quia rece-
ditfed quia ipfi procedüt. Meliüs fortatfe Gregorius
homil. 20. in Euangelia, Qu4:p re, inquit ; queren-
dum e[l, va quo cremt Chriffus , 1n quo imminuttts ef) loan-
pes , mifi quod populue Ieannms abflsnentiam videns remo-
tum bunc ab bommibus effe confjietens , eum effe Chriftum
putabat,/ Chbrilum vero cum publicams comedentem ,in-
fer peccatores ambulanter intuens , eumnon Chriflum , [2d
effe prophetam credebat.. Sed dum per acce[Jum tempors e

C7 loannes , qui Chrifftus efe credebatur , propbeta effesnsw-
tuit , impletum efl ,quod de Chriffo (aws pracurfor pradixit,
y:[lnm aiþwffet crcff:re , "e AMeW. minn, In)e[!im.«:täone
quippe fopuli g* Chriffus cremt,quia agn-itm eff quod erat;
Q9* laannes decreuit, quia ctJauit dici , quod non erat.. Au-
güftinus, & Beda duas fubtiles quideminterpreta-
tiones adhibent, fed allegoricas. Alteram ,, quafi
Ioannes omnium hominum pcrfona IOquacur, qui

cognouerunt, Dcus vero crcuit, quiaeiusgloria

riabantur bomines de (es venit ille bemo , vt minueretur

finepeccato , &^ Imuenit owmes cum peccato,. Alteram , vt
ad vtriufque morté alludatur;Chriftü enim creuiffe;|
quia à terra in crucem exaltatus eft4. Ioannem mi-
nutum fuiffe capite ; quia fecuri percuffus. Allego-
iticam etiam,quod Ambrofiusait libro ». in cap. 3.
Luc. Ioannem Iudxzorum, Chriftum Chriftiano-
rum perfonam gerere, fenfumque effe oportere de-
inceps Chriftianum populum crefcere ; decrefcere
Iudaicum. Simile quod idem fctibit'Ambrofius fer.
12. deNatali Domini , & Auguftinus libro 8;. qq.
q. $9. & ferm.36.de fan&is, & Hieronymusin com-
ment.1n cap. 4. ad Galatas, loannem legem Mofis,

M . ! o p E
cam,gratiamque fignificare, qua creícéte illa decrc-

locamaut de tempore, quo Chriftus, Ioannéfque

tempus accómodaucrint;Chriftum natum effe me-

ret , aliquis fortaffe mihi honos debebatur ; demon-]:

phylaétus,& Euthymius.Com modéautem Cyrillus

Chriflas , qui propheta effe putabatur , Chriftne eff agnituss| D

dia hyeme , cam dies crefcere; Ioannem poft folfti-1

1

|di&ta func, fed intelligatlector dictaconcionatorié;

F|folis hic hominibus. comparabatur. Quin Beda

digniffimus cft fide, non indigct meo, aut cu-

rium zftiuum, cum decrefcere incipiunt. Lego boc
apud Chryfoftomum , homilia de natiuitate Ioan-
nis Baptiflz ; lego apud Ambrofium Íer. 12. de Na-
tliDomini Zerwm ,inquit; eff;quod ait Loannes Bap-

C Ioannis natiditate decre[éit,. Io oriente lux profícit ; boc|

lantia Partil)m fs com detrimentum facint , [ermuggni-
turs com autem Dommws na[atar , confequuntur augmen-|
twm, Leeo apud Auguftinum fer. 2 i. de fan&tis, & irt
libro 83. qq. q. $8.. foanzes ipfes Hlum imquit oportet cref-

€7* rmortibus , quibus paffa font, figaratumef. Nafeitwr
aamque lounnes , ex quo dies meipiumt minui ; na[citur Do-
aunus , ex quo dies intipiunt cre[cere,. Capiteide minzf,:ä:.s;sr,-4
dum eccidtar, bic vero attolluur in cruce, Ingeniosé hec
quemadmodum & ipfum ad populum concionan-|
tem dicere non prohibeo; modó monceat illum,
quem ex Gregorio adduximus, vetum cfft fenfum.
3t. Qui defar[um venit , foper mues cff.) RedditIo-
annes caufam , quam ob rem illam oporteat crefce-|
tc, feautem minui; quiaille deczlo, ipfe de terra]
cft. Caufam autem reddit plus etiá probatem, quàm
cerat neceffarium. INon enim folàm probat Chri-
(tam maiorem cffc fc; (ed etiam maiorem omnibus.
Eft enim de cxlo; itaque origo cius,& nobilitas po-
ítulat,vt non folüm fupra me,ted fupra omnes etiam
hominesliotorctur. Quid fit de furíum efle; nemo|

làm quód vt homo de Spiritu fan&o conceptus fuc-
rit, vtalij nonnulli interptetes intellizunt; aut de
cxlo, celeftiue natura, atque precellenti , vr Atiani
interpretabantur , fed quód ex Patrjs fubítantia fic.
De lurfum enim effe in fcriptura facfa hoc fignifica-
re effeex Deo , vtJacob. 1. 17. Omnedursm aP:ämwm;
qQg omne denm . perfetlumn defafem e$f de[cendens 4 patre
luminum. Et veró manifeftum hoc loco cft Chri-
(tam omnibus alijs táquam Deum hominibus, tan-
quam cieatorem creaturis opponi. Si enim de fur-
Íum venire nihil fignificat maius , quàm de czlo
defcendere, cur de folo Chrifto, vt Cyrillus argu-
mentatur , tanquam fingulare quiddam , & pro(griy
um di&um eft, quód defurfum venerit, cüm fepe
angeli de cxlo delcendant? Quod antem dicit, feer
omnes efl ,. &rdvto zreilov éeiv, idetm Cyrillus , & Am-

intelligunt fupra omnía; id cft fupra omnces creatu-
ras effe , itaque cfle creatorem.. Quod etfi vcrafen-
tentiaeft, tamen fi germanum huius loci feníum
ípe&emus; magis Auguftini, Chiy'oftomi, Theo-
phyla&. & Euthymij interpretationem probo, vtj
dcíolis inzciligatur hontinibus. Nam ecfi omuibus,
crcaturis infinito difcrimine maior cft, tamcicum

ad folum refiringit Ioannem fupra omnes, id cft
füprame. Sed nimis eneruat vim gencralis fenten-
de. Atquid cft Chriftum fupraomnes homines
effe? Chryfoftomus, & Euzliymius , in huncen-|
íum exponunt, fuper omues eif , id cft omnium
iuÍquam teftimonio. Ege, inquir, se» ab bhe-
mine teflimonism accpio. Cdp. $. $4. Potius de
dignitate , & honore loqui videtur loan-t

€c hes .

ti[La de Domimo falaatore dicens , lum oportet crefcere , met
jauzem minut , [1 quidem boc poriftimtum etiam yp (5 tempori-
bus approbetur, Ecceenim mnatittate Chrifls dies evefcit,|

cere, me autem minmi, Quod. «* diebss , quibus nati funts|.

meliàs,quàm Cyrillus Alexádrinus explicat;non fo-|

na[cente minuutur, Ip[aenim quodammodo tempera [auu-i :

L

monius prcfbyter de omnibus generaliter rebus| -

DA ass t

|

ï "Qualem
|quifq; ori-
ginem,ta-
lem & fer-
monem

habet.

|

795 . IOAN. MALDONATI COMMENT. B s

nes, faper omnes eft, id cít maior clt omnibus, maloré-
que honore dignus.De þac enim re Íermo erat,Zum
eportet cre[cereme autem minur. ; |
Qwi eft deterra deterra eft.) Non eft ,vt VLd?tgr tau-
tologia. Nam priore loco, effe deterra eft originem é
terra ducere; pofteriore ex terra conftare, terrenum
elfe , vt Auguftinus exponit. Legit enim , quide ter-
ra es , terra eff.. Craemadmodum (üpra ver. 6. dixit

|Chriftus , Quod natum est ex carne , earo efl ; ez7 quod na-

tue ef ex fpiritu , [Dyritus $i. Exgo priore loco prepo-
fitio àx de fignificat originem , pofteriore materiam.|
Quid igitur? inquit Chryfoftomus , an Ioannes ani-
mam non habebat, quz de terra non erat ? R efpon-

nificare, quàm humilem, & abiectum effe. At non
videtur fpectaffe Ioannes niíi primam hominis ori-
ginem , quz cx limo terre fuit , Genef. 2. 7. quem-

ladmodum Diuus Paulus 1.Corinth.1g.47. Primus bo-

so de tevra terrenus , fecundus bomo de celo calefhs , vt
re&é Rupertus interpretatur. Seníus denique eft
qualem quifque originem ,talem naturam ; & qua-

ra habet originem , terreftrem naturam habet, &
an Ioannes czleftia non loquebatur ? Vtique;nam

eius baptifinum ,atque doctrinam czleftem fuiffe
indicat Chriftus Matthzi 21. 25. & Pharifzi cüm Io-

jannis confilium defpexerunt, dicuntur Dei fpre-

uiffe confilium , Lucz 7.30. & füpra cap.1.6. dicitur
ài Deo miffus fuiffe, & veríü 55. Ego, inquit , vefaebam
eum , fed qui tmifit me bapti(are in aqua ,illemibs dixit;
Itaque Ioannis etiam teftimonium, diuinum erat;
Relpondent Chryfoftomus , Theophyla&us , Eu.
thymius czleftia quidem locutum Ioannem , fed
illa ipfa czleftia, i cum iis, que Chriftus locutus
eft, comparentur, fuiffe terrena. Meliàs Augufti-
nus , & Beda Ioannem quidem, & ceteros omnes
natura füa non nifi terrena loqui , diuina tamen
eratia aliquádo loqui celeftia ; probabilius, inquam,
hoc eft , quàm illud Chryfoftomi, quod modoó dixi-

fed origine diuerfa perfonarum. Eodem tendit quod

per fe caleftia effent, quatenus ab homine terre-
no dicebantur , fuiffe terrena , quia vim homo non
habebat ea in animis hominum imprimendi: ea-
dem veró à Chrifto dida fuiffe celeftia , quia

inanimis virtutem ingenerabat. Origenes veró in
Graca Catena interpretatur prophetas quidem
locutos eíle czleftia non fua, fed aliena períona,
id eft Dei ; propterea folitos dicere, Hec dseit Domi-
n , Gcfatium efl verbum Domimi 4d meynon ficut Chri-|
(tus dicebat, ?a autem dico vobi. — :

cüm de rebus caleftibus , atque diuinis loquitur,
ranquam de rebus fibi familiaribus,& domefticis lo-

dit , «* audiuit, Iraque neceflaria non eft illa Augu-
Itini difputatio , quomodo viderit ; nihil enim aliud

ibi domefticas , quáfque fepe tractauerit, cognitas
habere. Nec enim verus fenfus vifus, & auditus,

1

det habuiffe;fed i(thuc de terra effe , nihil aliud fi- |

lem naturam , talem fermonem habet. Qui ex ter-].

terrenaloquitur ; qui celeftem,czeleftia, Quid ergo|

mus. Nam eadem verba à Ioanne dicta , terrena ; àj
Chrifto , czleftiaerant, non comparatione rerum,|

Cyrillus dicit, ea quz dicebat Ioannes, quamuis|

tanquam Deus vnà cum verbis diuinam quandam|:

32. Et qued vidifC7" audiit ,boc teflatur.) Quia de-]
[urfum eft, vt fupra dixerat , id eft de czlo propterea

quitur,quas fzpe vidit, fcpe audiuit ; hoc eft, auod ur-|

eft vidifse , audifséque, quàm res diuinas tanquam|

À

E

F

thymius adnotarunt , fignificatur ; fed quia homi-|
nes , quz auditu fimul , ac vifu norunt , ea maxim&,'
certiffiméque teftantur , eos duos fenfíüs Chrifto,|
quatenus Deus eft ; tribuit. Si quis inverbis herere
volet , ad hunc etiam modum interpretari poterit,

|Chtyfoftomus monet ; fed natura fua, ficut Deus di-
|citur videre omnia , audiffe autem à Patre, quia &
Ícientiam , & omnia prorfüs, qua habet, vnà cum
natura accepit à Patre ; accipere eftaudire. Nam &
Latiné accipere pro audire izpe dicimus. Hocenim
fenfu dicere folet Chriftus , Ego que audiui abeo , hac
lsquor in mando , infra cap. 8. 2. 6. & , omnia quecunque
andii à Patre meo, nota feci vobur, cap. tg.15. & Cap.7.16.

qui mifit me,Patris, Eadera fententia dixit fupra cap.r.
18.vmigenitus. Fileus , quieit m fimu Patris yip[e enarraut.
Effe enim i finn Patris eft vidiffe , & audiffe qua lo-

mnurs e7 qud vidimus, teflamurs e* teflimonium noflrem
nen accipitirs icat hocloco Ioannes addit: e7 teflimo-

C "niWm ens nemo accipit , pertinaciam, & incredulitatem|-

hominum , fuorum veró maximé difcipulorum , vt

ipái Deo loquent non crederent; fibi veró crede-
rent , qui nihil , nifi quodab eo accepitfet , loquere-
tur. Quod dicit , yemo , hyperbole eft, nec enim ne-
mo, fed pauci eius teftimonium acceperit , vt Chry-
foftomus ait, quod multo magis probo, quàm quod
Origenes in Grecorum Catena dicit neminem acce-
pille , quia etfi acceperunt aliqui , tamen nemo eo-

quàm quod A.uguPcinus , & Beda dicunt, neminem
reproborum accepiife. Nam Petrus quidem, An-
dreas,PhiliPPus,& Nathanael ia acceperant,cap.t.

eiusteftimonium accepiffe. : :
33. Qui antem accepit eius tef imonim , fimanit , quia
Deus verax efl.) Occalione fuperioris fententiz doce:
Euangelifta reliquo capite , quid confecuti fint , qui
Chrifti teftimonium acceperunt, quid , qui non ac-

quia Deus verax efl, Perucríain hunc locum ett herc-

tanquam arra illi datur , qui eiusanimum firmet, te-
ftimoniumg; illi reddat , quód Dei filius fit, veráque
credat.Nam etfiid non co;quo ipfi;fed eo fenfu quo
D. dicit Paulus, verum eft, 2.Cor.1.22. & Ephef r 15.

D.Paulusillo loco non dixit nos obfignare;fed obfi-

gnari Spiritu Dei fan&to; Ioannes veró hic non dicit
obfignare : hic obfignat Deum , ille obfignatur à
|Deo. Senfusergo eft , eum, qui Chrifti recipit telti-
monium , eo ipfo teftari , & quaft adhibito figillo|
profiteri Deum effe veracem. INemo eniní credit,
nifi quod verum effe putat. Quare qui Chriftite-

Deiteftimonium fit;teftatur fe credere Dei teftimo-
nium verum effe : hoc igitur frenauit , quia Deus ve-
rax eff. Quis eít, dicet aliquis, qui non credat
Deum effe veracem ? Nemo, nifi fi adeo impius
eft, qui Deum ipfum effe non credat. Sed hoc

vidiffe Chriftum , que loquebatur , non feníu , vi]

mea dotirina non efl. mea , fed eius qui mifrt me Patris , &|
cap. I4. 24« fermonem, quem audi[lisynon efl mews,[ed enme.|-

quebatur. Et hoc ipo cap. ver. r1. 4uod fcimus , loqui-|

ait Euthymius , reprehendens , quód Chrifto , id efl|

|rum vim teftimoni; eius omnino aflecutus cfts &|

40. 42 45. 47. & ipfe Ioannes ftatim indicat aliquos

ceperunt. Qu accepit, inquit, teffanonium eius , ]ignmif, !

ticorum: interpretatio , qui fic intelligunt , fignare| -
credétem,quód Deus verax fit, quia Spiritus fan&tus|

tamen illud non eft obfignare , fed obfignari. Itaque|

eum, qui Chrifti recipit teftimonium, obfignari,fed|.

n i D a &
ftimonium ctedit , verum efle confirmat ; & cum|. -

vt Chryfoftomus , Cyrillus , Theophylat&us , & En-

intereft inter eos, qui Chrifto credunt, & c€os,

A.

W

qui

Aranori
?cmcxïa j

E
itmto t
luircczgit
Mul
ciloqu'v

Mur, x.zïgx
Xä**ïïh-M'P"P"'

Drlo

.lbamu
AA

'.wplf!'kii&ï

i't "
Md

.
LT
MAT
ul
l ".. D

LL

*o A
1 r | S
*"*'Hw CL'E)O
E

1

;';;mg, 9/4&?2;'-

OM ; ämm

r

"EPES 3
BHl
OO Mtran]
MAV

T
"TT
*

)
'V Paouna 5
..-a-L ;f;ïpmq.ä

————
d x«.gï.gw-« N

peruerífa

. itiQ.

«Malacb. 3.
&. Mar. 1.5.
EMatrh.u.g

Chriftus à

$.

Arianorü

i : P E
praparabit viam tuam ante te?. Nonne. & iple verba

Tatre quo-
:X:Odü mif.,

.5l81

CINOAKOCAEOHO

R ER:
Dd P

$82

quinoncredunt :.quod illi cum Deum veracem elle|
äcrcdant, id ipfam non folàm gencraliter, & vniuer-
Is , vromnes homines credunt ; fed ze ipfa & , vt fic
ïdicam,in particulari fe credere declarát, cüm id cre-

Idant,quod re ipfa àDeo di&tum eft. hi vetó etfi cre-
idunt eeneraliter ; tamen dum in particnlari Chrifto
non credunt,oftendunt fe quodam modo , ne gene-
iraliter quidem credere, Illa quaítio rem magis con-
tinet,pro quo nomen Dci ponatut; cüm dxgt Ioan-
nes , figpaut, quia Deus verax eft. PotþPc enim velad
Patrem,velad Chriftumipfum referri; fiad Patrem,
[hic erit fenfüs, dum credic Chrifto , teftatur Íe Pa-
tri credere , quia quidquid Chriftus dicit , apud Pa-
crem vidit , ab eóque audiuit , id eftaccepit. Atque
hoc quidem modo,

lenim quidquid loquebatur apud Patrem vidiffe , ab
eóque audiuile, ipfeteftatur. cap. 8. 26. &ij. $.
lfed nimirum intelligebant Ariani Chriftum audi-
luilfe à Patre tanquam difcipulum à magiftro, tan-
quam creaturam à creatore. Itaque metitó eos Cy-
Trillus magno ftudio & contentionc refellit , probát-

|queDeum hoc loco Chriftum ipfum appellari. Ma-

nifeftum enim effealiquid hic de illo proprium dici,
atque fingularc , quod. de nullo vnquam propheta
dictum legimus. $i autem fenfus effet , qui recepit
teítimonium Chriíti , obfignare , quód Deus, id eft
Pater verax eft,quia Chriftus acceperat aPatrejsidem

enim, quaz dicebancà Deo acccPiH'e. :
34. Quern enim mifit Deus, verba Dei loquitnr.) Con-
firmatio eft fuperioris fententiz. Propterea enim,

[qui recipit Chrifti teftimonium, «.ob(ïgnat,quia Deus

P
ltra&. 14. Quid ipfum Ioannem nonne Deus mi-
P ens fit? An non ipfe dixit , Qoim:m:jit&xptz'(grem Aquat

verax efts quia Chriftusà Deo miífus eft, & verba
Deiloquitur ; mea dorina , inquit, non eíl mea ; fed
tss , quimifitme, cap. 7. 16.. Qugrit Auguftinus,

& deillo didum eft; Ecte mitte angelum meum , qui

Dciloquitur, de quo di&um eft , quód fit amplius
quam propheta? $i ergo & ipíum Deus mifit, &
verbaDei loquitur , quomodo ad diftin&ionem de
Chrifto eum dixifse accipimus , Qrem emm mifit Dew ,
verba Deiloquitwr ? Reípondet Auguftinus ex verbis
fequentibusfenfum intelligi; Chriftum mifsum fu-
ifse accepto nonad menfuram fpiritu ; alios mifsos
füa quemque fecundum méfuram donationis Chri-
fliacceptagratia. Meliüs , vt opinor ; Theophyla-
&usauctor licet Auguftino minimé comparandus
Chriftum mifsum füifse à Deo, ficuttadij mittun-
turà Sole ; itaque eiufdem efse nature,, & cumlo-
quitur verba Dei , id eftfua, & propria loqui; cate-
lros mifsos, vtferuos, quibus mandata data fint , vt
hoc , àut illud loquezentur, Simile quod Rupertus

inquit , more natura ex traduce in matrit vterum transfu-

fus eE, füd à Deoiu bunc mundum venit, mifusef. Q
non vt eqo, «v propheteomnes ad boc natus eft, t mittere-
ts (ed ad boc wmffus eff, vt na[cereturs bic verba Dai loqui-
tur , d ef fit laquitur quomodo D eus. Res mihi videtur
ifacilis. Solus chriftus dicitur riifsus ; non ex vno

loco in alium, aut quód datus illi fpiritus fit, quem

ante non habuerit , quo fentu prophetz omnes, &

: vt Cyrillus au&or eft, Ariani
Ino. ?.* linterpretabantux. (zrïæ interpretatio fiipforum ve-]
Inenoinfectanon fuiffet , falfa non effet: Cbriftum

dc omnibus fanctis prophetis dici potuilfe ; omnes|

dicit, quod eius verbis recitabo , Qui non commzunts

loquitur nifi diuinum , quiaà Dco pröCc(Tit , & vc-
nitin mundum ; folasintereos, qui hactenus lo-
cuti funt verba Dei , quafi (ua , quafi propria, quafi

nium, non per homines , aut angclos accepta ; ficut
prophetz loquebantur,. Aliter enim Deus per pro-

ftinus, Cyrillus, Ammonius, Eucherius in. qq. iu
Ioannem, Beda, Rupertus , Theophylaétus; & Eti-
thymius non folàm exponit, fed ecam legit. Nen
enim huic ad men[uram dat Dews (pwirum.. Quuid fit «d
ämmfumm , vcl non ad menfuram dare facilé cx ipfis
habenubus intelligitur, Habere ad meníuram ípi-

tum habere fpiritum ; fed cum , vtait D. Paulus,
«lj datur ferm ,f:';(nmtiæ , 4lif (ermo faentia. Habere fPi-

bere; &eo modo dare, eft ad meníuram dare.

qui daetum habet , quomodo per íe , quomodo
non participatum , quoimnodo non ad menfuram
habet? Quiaunon dono , Íícd natura, non largi-
tione , non diftributione , fed generatione da-

Ditum habet. Per fe autem quifque habet, quod

natura habet. Vnde fequitur illud ; quod Cyril-
lustradit; cum; qui fpicritum non ad menfuram
habet, & alijs dare pOHg, cos veró , qui ad men-
furam habent, dare nonpoltfe: obijcieritique fi-
bi etiam Apoftolos per impofitionem manuum
Spiritum fan&um folitos dare. A& S.. i7. 18. &
19. 6. refpondet Apoftolos non perfe, non pro-
pria auctoritate tanquam rem fuam, fed orando
tanquám rem alienam precibüs impetratam tra-
didiffe, Neceffariam hoc loco interpretes. quz-

Ejftionem prztermittunt, quomodo Ioannes pro-

bet Chriftum verba Dei loqui, ex eo quod ei
non ad meníuram Deus fpiritum dederit , hoc
enim áppátret hac ratione probare voluiffe: Sic
opinot, qui ad meníuram Ípiritum habct, non
neceífe eít ; vt quidquid loquitur, verbum Dei
fit; potcft enim aliquando non Dei , fed fuo ipfius

Mfpizituloqui, quod fcpe prophcta facicbát. Qui au-
tem non ad meníuram habet fpiritum , càm non
alium fpititum , quàm diuinum habcat, non poteft
- |nifr ex fpiritu Dei loqui; itaque quidquid loquitur;l
F werbum etit Dei. : : |
( 3$. Pater diligit Filium s €7* emnta. dedit i. ma-|
Innews,) Hec verba & ad praeccedentem , & ad,

(equentem lententism referri pofinnt. Ad pre-
cedentem. Ammonius, Auguftinus , Chry'ofto-

mus,& Euthymius hocíceníu rcferuht ; vt quo-|

hiam miffum dixerat Chriftum ; & lpiritum illi
datum, ne tanquam fcruus miffus putarctut , de-

claet füiffe filium, ideóque tantopcre dile&um;:

. venerit, ficuc dixit ver. 3. Qoe defmr[wm vemtt , foper
emnes efl . ideo folus verba Dei loquitur, id et nihil

Deus locutuseft, non per vifionem, non per fom-|

ähems, aliter per Filiam in nouitlimis tempori-|
us locutuseft Hcb. 1. .. videque ver. 3. dicta

ritum , eft vnum, eundémque hominem non to-|

q*ritum non per fe , íed per parücipationem , vt|Habereper
Theolosi loquuntar , id eft a4. meníuram ha-[iose, &

Habere autem per fe, actotum, non participa-|"
tum fpiritum , cft illam non ad menfuram habere,;
& hocmodo date eft non ad iceníuram dare. At]

fun t. : 5 (11) :
Non enim 4d men [aram dat Dews [biritum,) Chrifto;
nam bhominibus quidem ad meníuram dat. 1. Cor.] 1
11 7. & Ephes. 4. 7. vt Chryíoftómus, Augu—L 4

4

t 1
t, Corinth, $
P

v

patticipa-

ad meníu-

cam. :
: $.

1

)

Qnomódo
Ioarnes
probet |
Chriftum . |-
verba Del
loqui;

*iomniäquc jn manu cius uadíta. Theophyla&us,
de Chrifto tanquam de,

Ioannes iifli dicuntur : fed quód folus, de celo

*

T

contrà, quia loaunes

Deo

u permePtr

TraG, 14.

Ad Philip-
penf.z. 6.

linus , Cyrillus , Phoebadius in libro contra Arianos.

lanuem ? Et tamen non omsnia dedit in manu eius , Pater nox

pratum. Ltaqueommia dedut n manueim, Quid eflomnia:
]uttantus [it Filius , quantus eff. Pater. d aqualitatem| .

IOAN. MALDONATI COMMENT. —

EX — .

584.

Deo locutus fuerat,de eodem nunctanquam de þo-
mincllo-qui. Ad i?:qucntem qutem fic , vt quoniam
dicturus erat ; qu eredir im filium , babet vitam aternam,
caufam ante eius rei ponat , qwa Pater diligit Filium.
Meliàs opinor intelligemus caufam reddi, cur non
d menfüram datus fit illi fpiritus , quia càm filius|
vnicus fit, omnia quz Pater habet, cum eo commu-|
nicat. Porro quz hic dicuntur , alij de Chrifto tan-
quam Deo dici putant, vt Auguftinus, Chryfofto-

Vrramque fententiam Cyrillus , & Theophyla&us

telligamus , non fic intelligendum eft quod dicitur,
Pater dihgit Filimm,quaíi caufa hic reddatur,cur omniz
Páter in manus eius dederit ; non enim diligendo,
led generando dedit illi omnia: fed ita intelligen.
dum , vt illaconiun&io 49 cs* , idem valeat quod at-]
que adeo , vt feníus fit , Pater diligit Filium , atquc
adeo omnia in manus eius tradidit ; aut non folüm
Pater dilieit Filium ; fed omnia etiam tradidit in ma-
nus eius. Non polflumus melioribus verbis inter-
pretari, quàm Auguüini. vfdiect , Ánquit , omnia de

fit, Pater diligir Filism, Quareenim ? Pater tion diligit Io-
deligit Pulpns ? q77 famen non omnia. dedit in manneim.

Pater diligit Filinim, féd quomodo Pater Filium , non quomo:
de dominus [eruum ; quomodo. vntcum , non quowiodo ado-

enim fibi genui: eum ,cui rapina non effet ,im form;; Dei e[f:
«qualem Deo. Pater diligit Filiwm , eg* emnia dedit in ma-

l

xit, (imul omnia , que habebat , cum eo communi-|

|pfit, omnia cum homine communicauit. Quod

|led Pater diligitnosin Filio ; ficut dixit Diuus Pau-]

|riam inuidebant, non poffe quenquam,nifi per eum|.

nb eius. Ergo cum dd ros Pater dignatus efl mittere Filmm |
non putemus aliquid minus nobss mi[fum , quam eff Pater.

danquam homine interpretemur , nec fic quiden
proprié amor tanquam caufa reddetur , cur omni:
Paterin marus cius dederit. Non enim prids Patei|
hominem illum Chriftum dilexit , deinde omnia ill;
dedit: féd imul formauit , & Filij perfone coniun.]-

cauit, vt exponit Ámmonius, poftea dilexit. Omnia
enim , quz habebat Pater, & Filius antequam ho-
mo fieret, habebat, & cum naturam humanam fum-

autem dicit ; Omnia dedit in manu eius , quidam fic ex-|
ponunt ; Omnia dedit hominibus per manum cius:
non fatis, vt mihi videtur , apté ; cum hic non quid
nobis per illum , fed quid illi ipfi Pater dedetit , Io-|
annes agat ; alioquinon dixillet , Parer diligit Filium;

!Us,Ephef.I. 6. Gratificamtt nos in diletto filio fao. Nequej
dixitlet , vt 'O'Piiu)t » d'ed'uxsy , dedit , Ícd. didwes dat.|
Precerquam quód preter omnium bonorum aucto-]
tuüm opinionem hocdicitur. Illi crgo dedit , vt tan-|
quam naturalis filius haberet , led tanquam homini|
dedit , non folüm vt fibi ipfe haberet , fed vt ea ho-
minibus , quibus vellet, & quatenus vellet,diftribu-]-
eret. Propterea fortafle dixit /p manim eius , id cftin
eius poteflate , vt fignificaret pofle eum, quibus ve-
lit , & quatenus velit dare ; intcïllig&&ntquc difcipu-|
li , quibufcum loquebatur , quíque tantam illi elo-|

quidquam habere. Scnfus'igitut eft Filium non fo-].
1üm,'. quia natura fua Deus eít , fed etiam , quia Pater|.
voluit, & omne quodammodo ius , quod in homi-| -

A !n'es habebat , in illum tranftulit, omnem non iolüm|

|Propterea , qui in eum credit ; in Deum credere;
qui non creditin eum, in Deum non credere: & quij:

Apote(las m celo, «g* in terra. Euntes ergo dotete omnes gentes;|
probabilem putant.Si ergo tanquam de Deo dici in-| B

|voluiffe Filium vnicam effe viam; qua falutem con-
-ffequi homines poffint. Itaque conclufio hzc eft|
luperioris difputationis. Quia enim Pater tradidit|
in manus eius , necelfe eft , vt quifquis vitam xter-]

ditin mann eina y vt no[fes eg" bic qua diflintlione diftum| C

jnam qui credit, non habiturus effe ; vel quia Chri-
. Jftum per fidem habét; qui ipfa per fevitaeft,quia| -
( i ipfa vimimm , C2* mouemur , «2 fumus , vt Cyrillus, A&.r7. al
Pater mittens Filium ,fe alterum mifrt. SyY de Chrifto | D '

"um Á
—À

íuam , fed etiam Patris , ac totius Trinitatis haberc!

re,vt Pomt de hominibus , quidquid velit , facere.|

credit in eum , habere vitam aternam ; qui autem
non credit , non habere ;fed iram Dei manere íu-
pereum. Eodem feníu , atque eandem ob caufam
Chriftus ipfe dixit Matthei 28:18. Data eff mibiomnz

& Ioannis 17.1.2. Pater venit bora, clarifica filium tuum;|
frcut dedi[les potefBatem omnis earmis, & Yoannas 3. faens,
quia omnia dedit & Paterin manus, — u
.. 36. Qui credit in Filinm ,babet vitam «ternam s quii
Autem mcredulus e$i Filio ,non videbit vitam, fed ir4 Dai
manet faper ewm.) Videtur Ioannes docerc his verbis

aam , quam folus Deus dare poteít, habere velit,
de eius accipiat manu. Quod facere non poteft, ni-
11 credat. Fides enim eft, quaad Deum peruenimus.

tolis fuis difcipulis loqueretur , qui egré ferebant,
quod Chriftus baptizaret, & omnesad eum flue-]
rent,generali tamen vti fententia, qua omnes om-|

quiíquis fit , babet vitam eterham ; quifquis non cre-]
dit , non habet.. Habereautem dicitur vitam zter-|

& Theophyla&us interpretantur ; /ise , inquit,
ego , 14 T0 ego , viuit vero m me Cbriflw , Galat. 3. 20.|
Vel quia arrhabonem quodammodo habet . vitz
eternz , ficut Diuus Paulus ait fpe falw fatti fomue,|
Roman. 8.24. & Petrus 1. epif'cof) !

bum illud , baber , non a&um, fed ius ; & poteftatem

1. 12. Deditezu poteflatem filios Dei fieri , hss , qui credust h
|nomrme eis, 1ca refellitur hereticorum interpreta.|
tio ad hunc modum fcribentium in hunc locum.

quandoquidem per eamm pof'idetur Chriffu.Q)uibus Chry-

:em fic hoc loco loquentem ; Nwnquid ergo fati efi

omni , inquit, qui dicifinibi, Demine , Domime , intrabit in
regntem calorum ; 7* peccatum in Spiritum vel folum eft fa-

poteftatem , omnium perfonarum perfonam gere-|

Notauit Chryfoftomus Ioannem quamuis cum illis|

nino homines comprehendit;' qui eredit im, Filiuso,

' a, cap. r. $. Quiim|-
quirtute Deicflodunimi per fidemsm falutem , parata vewe-
zmmnmymmæpim. Vel, quod magis credo , ver-|. 2 E
Qui eredig]
decl : (idi :aredih MAUR ; in Filium
deciarat. an ldlcat,qw credit in lemm-.,ms hab)gt, ius habet,.
vt perueniat ad vitam aternam, aut poteft ha-|vt m
: . , ^ T .jnjat ad Vvi-
bere vitam aternam , quamuis non continuó um .ter-

aut habeat ; aut habiturus fit; quemadmodum cap.|2m-

Caluini

Perro. frutionem in. fide pofitam e[fe docet j nec immeritos|pecuexta
expofitio: |
Bebuh ii ) .^ [refellitur..
tofftomum oppono auctorem haud -paullo melio. [Homil. jo.

.ad vitam. aternam, m Filium credere ? Minime. Non enim|uaa.7. i.

Matth.12. 5
)t.31.

tn y Ut n mfernum detrudat. Et quid de parte doclrina l- Iuar.; ao

qur ? Nam [fi in Patrem , Filium , e7 Spiritum fan-
élum re£lé crediders , non antem relle vixeris , nulla tili
ad [alutem vtilitas, Cum ergo dicit Hac. eál vita ater-

n4 , vt cofnefcant. te folum. verum. Deum , nolimsm
boc nobss ad [alutemn [atz arbitrarisopus namque nobis eff &7'|
vite, C2* merum Puritnte pollere.Sed hanc herefim ag-udi'
Matth. c. 9. 2. refutauimus. Quodfequitur , qmi an-|
tem incredulus eff Filio ,mon videbit vitam , idco per futu-|

rum, nomper przfens tempus dictum eft , vt maio-|

* zem

Luc, 12. 10«

Inf.17.3- :

-

?
|
:

CM $s æ - m ; ——
/ 1
*
à : d ï- : ? ; N : 4
3 IN IOAN. CAP. IlL - sE )
räwäälünm haberet; fenfus enim eftnon habc-| A phyla&tus,& Euthym.obferuarunt. Auguft, quidem x
bit vitam, ideft, neque habere poteft, nequevn-| — fignificarieo verbo anteiram Dei füuper omnes ho- !
[quam potcrit, quarmdiu incredulus cft. Eodem per- imines fuiffe , quia omnes erant natura f//;j jre, Non|^d Ephef
- i o h EE ERSJT. * M : - PA * 3. $o i
tinet quod obferuauit Cyrillus non dixifle, non ha-| . enim venit, fed manet, quz priüs fuper illos erat;ira : |
bebit, fed sen videbit , vt fignificaret non folüm Dei füper cofdem, quia credere in filium noluerunt, d
non poffeffuros, fed ne viiuros quidem , aut gufta- quzx fola erat viairam Dei à fe depellendi. Sic dicit] —
| turos. | ! : ! — C. 9. AT. ff c&ci effetis , non baberetis peccatum:nunc vero di-
* : ' | Chryfoft.&z Euth t 4 videmus ; : |
& d $ed ir Dei.) Adnotarunt Chryloft.&z Euthym.non| — jcitz , quia videmus ; peccatum veftrum manet, Chryfo-|.— .
POT * d ; | : ; 5 i
'dixiffe Ioannem , iga Filij , fed ; Dei manet faper ewm, B. ftomus vero , Theophyla&tus, & Euthymius figni-
j j E o EE EUN . : X : : , :
In£s.24. quanquam Filius eft,quiiudicaturus cít quó magis, ficariiram Dei non adtémpus, (ed perpetuó fuper
? inquiunt , auditorcs deterreret , qui magis à Patre,| leosfuturam effe ; hoc enim effe manete , ftabilem, |
quem Deum effe nó dubitabát, quàmàFilio,de quo| — |& immotam effe. Nonabs re abalijs notatum cft,| , Duplex | -
! "od a : $ E BI ^ ! : amnato-
| dubitabanz,fibi timerent. Iram autem fupplicia vo-| — iduplicem hic damnatorum posnam defignari. Alte- |rum ;:ega,-L | !
mem.?xï cauit, vt Ammonius, & Cyrillus monuerunt.: ram , non habere vitam eternam , quam Theologi dax*?ni, & à
TRU TO ^ SS um : : ] m : x enfus, -- -
"n - Manet faper eum.) Vloc verbum duplicem habet| jpeenam damnisalteram füpplicia pati,quam penam| — *3

N^ l l
ATA . ( |
MA NL I vae
"wv li 1?' bï !
W UI
z i5
330 l
| M as
A u ^
iE
UA a 1* D|
PA , "
u .-g&d..ö lzl C;VX,
"

" ul
Iu "l"" hh
VC Uduith
" N

* , | u
ao Q a nf
lul " ) |
ii J*' Véidl n vt ]

&L
od gah;' y.fcä
WO j
» !

1175
ERMALL

AT N

* !.)ï T ;

, . : : ; us ao : | D '
lexta. 7. Venitmulier de Samaria haurireaquam.Dicit ei Iefus : Da mihi bibere,
J $: DifciFuïi enim cius abierant in ciuitatem vt cibos emerent. ) o. Dicit ergo ei

emphafim;alteram Augu(t.alteram Chryfoft.Theo-1/— itenfus vocare folent.

W
m

VEMENSADN
Qgïjä

— QBSSUSODESTO7RS q A
fons lacob.Iefus ergo fatigatus ex itinerejfedebat fic fupra fontem?Hora erat quafi

mulier illa Samaritana: Quomodo tu Iudzus cum fis)bibere à me pofcis,qua fum

que in quo haurias habes , & puteusaltus eft: vnde ergo habesaquam viuam? 12.
Numquid tu maiores patre noftro Iacob , qui dedit nobis puteum , & ine ex eo
bibit , & filij eius, & pecora eius? 1. Refpondit lefus , & dixit ei: Omnis, qui
| | D
normt fitiet ineternum : 14. fedaqua, quam ego dabo ei , fietin eo fons aquaz fa-
lientisin viram zternam. 1s.. Dicitad eum mulier:Domine,da mihi hanc aquam,
vt non fitiam : neque veniam huc haurire. 16. Diciteilefus: Vade, voca virum

fefus: Bene dixifli, quianon habeo virum : 18. quinque enim viros habüifti , &

mine , video quia Prophetaestu. 20. Patresnoftriin monte hocadorauerunt, &

mulier Samaritana? non enim coütuntur ludzi Samaritanis. 10. RefponditIefusj|
& dixit ei : Si fcires donum Dei , & quiseft , qui dicit tibi : Da mihi bibere: tu for-]
fitan petiffes ab eo, & dediffet tibiaquam viuam. 1. Dicitei mulier: Domine,ne-

bibit ex aqua hac , fitiet iterum : qui autem biberit ex aqua, quam ego dabo eij

tuum , & venihuc. 17. Refponditmulier, & dixit : Non habeo virum. Dicit eil

aunc , quem habes , non eft tuus vir:hoc vere dixifti. 19.. Dicit ci mulier: Do-|

Gen, 3;. d.
19. & 48.
d. 22.
lof.24.g. 52

E

vos dicitis, quægemf(jly mis eftlocus , vbi adorare oportet. 21. Dicit ei Iefus:Mu-

Deutert, 12.
a. 60

Cc 3

lier

N
,
1
[

Sup.;.c;ä.z. |

$
O

! 4.Regum
7: g.

*x Corinth.
'S'd. l7'
E

Mat.9.d.57
.. |Luc.10.a.2.

Ma tthdj.
£:57.
Mat.5.3. 4.
Luc.4.c.14
Mat.4.b.12
Mar.1.b.r4
Luc.4. c.14
Sup.2.a.9.

lier crede mihi,quia venit hora,quando nequein mote hoc, neque in Ierofolymis

|cuius filius infirmabatur Capharnaum. 47. Hic cumaudiflet qgua.flefuä adueni-

7 . IOAN MALDONATI COMMENT. — —

adorabitis Patré. 22. Vos adoratis quod neícitissnos adoramus quod fcimus, quia
falus ex Iudxiseft. 23. Sed venit-hora ; & nunc eft , quando veri adoratores ado-
rabunt Patrem in fpiritu & veritate? Nam & Pater tales quzrit , quiadorent cum.
24. Spiritus eft Deus : & eos , quiadorant eum , in fpiritu & veritate oportet ado-

ergo venerit ille, nobisannunciabitomhia. 26. Dicitei lefus: Eg8 fum, qui lo-

muliereloquebatur. Nemo tamen dixit: Quid quaris, aut quid loqueris cum ea:
;8. Reliquit ergo hydriam fuam mulier , & abijtin ciuitatem , & dicit illis homi-

numquid ipfe eft Chriftus? 3o. Exierunt ergo de ciuitate , & veniebant ad eum.

cit eis: Ego cibum habeo manducare, quem vos nefcitis. 33. Dicebant ergo dif-

|cipuli ad inuicem: Numquid aliquis attulit ei*manducare? 34. Dicit eis Iefus;|
Meus ciDtis eft vt faciam voluntatem eius , qui mifit me, vt Perficiam opus etus.|
ps. Nonne vos dicitis , quód adhuc quattuor menfes fünt, & meffis venit? Ecce] .

dico vobis : Leuate oculos veftros,& videte regiones , quia alb funt iam ad mef-

nam: vt, & qui feminat , fimul gaudeat , & qui metit. 37. In hoc enim eíl ver-
bum verum : quia alius eft quifeminat, & alius cft qui metit. 38. Ego mift vos
metere quod vos non laboraftis : alij laborauerunt,& vos in labores eorum introi.|
ftis. 39. Ex ciuitate autem illa multi crediderunt in cum Samaritanorum, propter
verbum mulieris teftimonium perhibentis : Quia dixit mihi omnia quacumque
feci. 40. Cum veniffent ergo ad illum Samaritani , rogauerunt eum vt ibi manc-
ret. Ecmanfitibi duosdies. 41. Etmulto plures credideruntin eum propter fer-
monem.cius. 42. Et mulieri dicebant: Quia iam non propter tuam loquelam

Poft duos autem dies exijtinde: & abijt in Galilzam. 44. Ipíe enim Tefus tefti-
monium perhibuit quia Propheta in fua patria honorem non habet. 45. Cum
ergo veniffet in Galilzam , exceperunt eum Galilzi , cum omnia vidiffent qua fc-?-—
cerat Ierofolymis in die fefto : & ipfi enim venerant ad diem feftum. 46. Venit
ergo iterum in Cana Galilzz , vbi fecit aquam vinum. Et erat quidam regulus,

ret aludzain Galilzam , abijtad eum , & rogabat eum vt defcenderet, & fanaret

prodigia videritis,non creditis. 49. Dicit ad eum regulus: Domine , deícendc

- |prius quàm moriatur filius meus. 5o. Dicitei Iefus : Vade ,filiustuus viuit. Cre-| -
didit homo fermoni , quem dixit ei Iefus , & ibat. $1. Iam autem eo defcendente;|

Ícrui occurreruntei , & nunciauerunt dicentes , quia filius eius viueret. 52. Inter-
rogabat ergo horam ab eis, in qua melius habuerit.Et dixergqt ei : Quia her.l hora
feptima reliquit eum febris. 55. Cognouit ergo pater , quia illa hom erat, in qua
dixit ei Iefus: Filius tuus viuit : & credidit ipfe , & domus eiustota. 53. Hociterum
fecundum fignum fecit Iefus, cum veniffetà Iudza in Galilzam. Em

rare. 25. Dicit ei mulier:Scio quia Meffias venit, ( qui dicitur Chriftus.) cum|

: . ; P . . . X ; . , ;
quortecum. 27. Etcontinuo venerunt dlfClpuh elus: & mirabantur quia'cum

nibus: 29. Venite, & videte hominem ; qui dixit mihi omnia quzcumque feci:|

j1. Interearogabant eum difcipuli , dicentes : Rabbi , manduca. 32. Illeautem di-]-

em. 36. Etquimetit , mercedem accipit, & congregat fructum in vitam zter-|.-

credimus : ipfi enim audiuimus , & fcimus quia hic eft vere Saluator mundi. 45.|

p . . : : - IWIU::,N
filium eius: incipiebat enim mori. 48. Dixit ergo Iefus ad eum : nifi figna , &|

/

"

CUU IOAN OAB M « ]

: | | :
ä. IN CAPVT. IIIIL ao
| : | ' :
| : v T erge ag»oui:jæyf'uf. ) Græcg ex-[A. tem habens,eius datusnomine; & au&toritate. Quod :
P. (5 ) £ cmpl,analegut uup:o;,l?omlnus, ipíum magisaugebat inuidiam. Maioris enim erat| . — |"
í 3 B 24 quamle&ionem ftatim fequés — auctoritatis per aliostanquam dominum per mini- :
NWByic. nomenlefus probabilem facit.| |ftros, quàm perfe quaíi miniftris carétem baptizare;
ENNE/SxsA Nec enim verifimile videtur| & fuo nomine, quàmaut nullo, antalieno conferre| —
?,/E:;.e) 3J effe codem veríu bis idem no-| baptifmum.Atque hocipfum fortaffe fignificarelg-| .
: ééup A x ien iteratum. Cyrillus heccü| — annes voluit, cum adiecit, quanquam lefasmon bapti- — — ]
| : vet. 26. füperioris capiti -ïiungi.t,vbi narrauitEuan- Xarer. Quafi dicat; quanquá fcirent non ipfum Chri-
| | gelifta difcipulos Ioannis querimoniam adeum de- f.tu-m, fed eius difcipulos baptizare, tamen idipfum r
t od tuliffe, quód Chrittus b?.ptl.zel'et, omnchu? agl eum miquo animo ferebant, & quod minuete corum o-| 9W
confluerent; Ioannem mu.ldlim.x fu.or.ïlm d;fc:pulo— 'dfum debcre.vrdcba.mr,quöd non per fe, fed per c?xf- 21 ^
rum repreffiffe. Chriftum veró inuidiá fugiffe Pha-| B cipulos baptizatet, idaugebat. Querunt quidá cius x
rifeorum, féque in Galilzeam recepiffe. Quod non irei caufam, cur Chriftas ipfe non baptizauerit. Ca-|g9* i:f!;n-
ira intelligendum eft, quafi ftatim hoc poft illudfa-| ueatle&or nercipondeatquodnonnullos non ma-|non bapti-
E&um--fit. Longum enim inter illam Ioannis concio-| losauctores refpondere video , ideo non baptizaífe "* "et-
nem, & huncin Galilzam feceffum Chriftifuitin-| |Chriftum, quód nondum per baptifmum daretur
p | teruallum. Nam, vt probauimus apud Marcum c.!. Ípiritus, qui non nifi poft relurrectionem datus fit,,
| i. 14, càm Chriftus ad vitandam Pharifgorum inui-| |& non decuiffe Chriftum ipfum pere fine fpiritu :
diam in Galilgam feceífit, iammortuus eratIoannes.| / lbaptizare. Quam de baptifmo ante refurrectionem m
NOR tem-Sed nimirum Euangclifta non temporis confequé-| — |fententiam etíi magnórum auctorü fuiffe diximus,
äïï;: tiam, fedrerum fimilitudinem fecutus eft.Erantau-| |tamen c. 3. 22. refutauimus. Neque fequenda Tertul-
fed rerum tem res fimiles difcipulorum Ioannis emulatio , &| liani fententiaeft; qui in lib. de baptifmo putat tunc
| ä:f!fäï Pharifgorü inuidia ; idco cum de illa locutus fuiffet; C difcipulos Chrifti non ipfius Chrifti, fed Ioanuis
E. tur Euáze-lde hac loqui coepit, narraréque, quid ex ea conífecu-| ||baptitímum contuliffe. Meliorem eius rei caufam D.
| E ifa —— um fuerit, Chriftum in Galileam difceffiffe, iterper| — |Thom. & Lyranus indicant, ideo non ipfum per fe, |
'i ' - |Samariam habentem primàüm mulierem illam Sa- baptizaffe Chriftam, quód in rebus grauiotibus , in|
maritanam, deinde gentem totam commouille.Ra- do cendo , in faciendis miraculis eflet occupatus;] |
tiones alias , quibusalij quidam hec cum füperiore| |Sic debere prafules Ecclefie res grauiores pegyfe
capite coniungunt, ne referendas quid?m iu.dxicos.& minores per alios agere. Sic Apoftolos in&ti- * :
quia probabiles effe nóarbitror, & quiafacilé qui-| — tuiffe diaconos, quianon erat bonum relinquere verbia
que apud alios vulgares au&tores leget.Ita Ioannes| | Dei, ev* mimiffraremenfis, A&. 6.2. Sic Moyfem con-
loquitur quaft Chriftus ex aliorum auditione co-| —filioIethro focerifui cam feptuaginta duobus fcni-
! Fnouerit,qucd ipfe perfe priàs ignorauerit, non| ' oribus populi partitum fuifle laborem Exod.18. 19. E.
quód non omnia tanquam Deus cognita habuerit;|D 20. Deut. 1. 3. 15. 2 !
! . latque perfpecta; fed quód tanquam homo humano, | .. 3. Reljquit Indeam,e? abijt iterum in Galileam ,) Yte-.| -
- more oftendat fe ex hominibus fciefitiam colligere;| |rum in Galileamabiiffe dicit,quiacap.i 43.dixerat,| ——
a vt Ammonius, & Cyrillusadnotauerunt. poítquam baptizatus effet, & duos fibi difcipulos
j Quia audierunt Pbari[ei.) Indicant Chryfoftomus,| | Petrum;& Andrceam aggrcgaffet, in Galileam fe có-
i P. . j& Theophyla&. idPharifeosex difcipulisillisIoan-| — |tuliffc. Pofteà veró narrauerat ex Galilza in Iadzam
: .. misaudiuifle, qui Chriftam quód baptizaret, apud| rediiffe, vclerofolyme diem Pafche feftum celebra- :
| [ magiftrum accufauerant. Probabile, fed incertum.| — tret.c.2.1.Hunc verfum fatisapud Marcum cap.r.14. "
i | Illud obferuandum non dixiffe Ioannem Pharifeos| explicauimus. Duo hic exponenda, quare Chriftus |
.| X ' & . [vidiffc, fed audiuiffe , vt indicaret cos non fuilfefo-| |exIudzadiícefferit , & quare in Galileam potiàs,] —— —
$ . lditosad Chriftum venire. - s quàm alium in locum fe contulerit ; przfertim cüm| — 1
" XN 30 Quàd lefasplares difeipulos facit , e7* baptiXat , quam| E. illic Herodes dominarctur , qui loannem iam occi*|
pO gMeannes.) Baptizare Chriftus dicebatur ; càm non| diffet,Vtraque quzftio facilé foluitur. Ex Iudza di(-]
? ] | | ipfe , vt ftatim declarat Euangelifta, fed eius difci-| ceffit; vt Ioannes indicat,vt-Pharifzorum furori ce-
& l puli baptizarent ; fiue quia nuntij illi; quiidad| |deretjnondum enim.venerat hóra eius;itaquetem-| - |
k | : Pharifeos detulerunt, vtrei inuidiamaugerent,mé-, |pus non erat eos irrirandi,vt Theophylactus, & Eu-
E . titi funt, dixerüntque iptummet Chriftà baptizare,| |thym.interpretantur. Quidergo?an in Galilza non
(e- : : vt Chryfoft. & Theophylaä. putant. & Euangelifta — |erant Pharifei?. Erantíané,fed pauciores, & minüs du d
" | videtur indicare,cumaddit, quanqmm"hfn son bap-| inuidi, mináfque potentcs ; quàm in Iudza, maxi—'6 r
" n t trAaret,quafi dicat, quamuis ipfe nonbaptizaret,ta-| méqueIcrofolymis, vbi ca potiffimüm; vtlIofephus felymis p
u men audiuerunt Phariíci ipfammetbaptizare, ideó-| (itfe&aregnabat. Herodem vero non erat;quód ti-| - —
" que zgté tule.runt; fiue quia , quod d.ifcipuli aut iu- mcret,c?lm non ille übiinpidyrctgfed Pharifzi. Ioa-
| bente, autfciente, & non contradicente magiftro| p |nem enim non propter doctrinam,fed propter He-
ïquj) : faciunï, magifter ipfe dicitur facere, vt Ammonius| — rodiadem cócubinam fuam occidit Matth. 14.5.Du- ;
a i cxponit 5ch enim reprehéfum Eli facerdotem; quafi — plex nobis cxemplum , vtnotauit Theophyla&us, |
; | ipfe faceret, quod filios faos facereíciebat;necpro-| — |vno fa&to edidit ; & vt inimicorum cedamus ire;
ï hibebat 1. Reg. 2.20. fiue,vt Auguft.& Bedafentiit;| — |&& vtnon temere nos, ac fine vtilitatc periculis pro- ^
[quia ille ipfe baptifmus, quem Chrifti difcipuli có4 — ponamus.At non poterat Chriftus Pharifgorum in-
l : ferebant, Chrifti erat , abeoinftitutus,abeo virtu- — 'uidiá cohibere? Poterat, vt Chryfottomus,& Theo«i ' |
E TE RAR TA . , ,Ce4 phyadus — — *

j wnatita-
nos ludezi
tàánquam-
Centiles
fcxecraban
Cur.

us

,

phylactus notant, fed noluit, vt íc verum hominem
* £ : . L . -þ (' d 1 1* * : * Ha af:-
|dia , maiore diuinitatis Luz declaratione inamm

icuius hoclocoadmonent Ammonius, Chryfoftom.

lludzis habitos , quod Affyriorum effent colonia.

Apto líraelitis collocauit; fcd cum à leonibus propter

Hirbar. ) Omnes do&i confíentiunt auctore Hie-

Ile quo Ioannes hic mentionem facizconftat ex Ge-
(65.33.19. IÀ autem ipfe fuit,qui Dinam filiam Iacob

j29

"COAN. MALDONATI COMMENT.

$9

oftenderet , qui more hominum fugeret. Et fipcr
£i&tus é manibus eorum euafiffet , maiore eos inui-
(et.Ecnódum, vt diximus, tempus erat, vt id facerct.
4- Olz;arteäat autem eum tran[re per Samariam.) . Vt

hunclocum le&or intelligat , recordetur hiftorie,

3iithym.Thcophylad" , Samaritanos inter Gétilesà:

Poftcaenim quàm decem tribus, quarum regia erat
Samaria;in captiuitaté ducte funtàSalmanafar A1fy-
riorum Rege,Chaldzos ibi, & Atfyrios habitatores

idololatriam vexarentur, mifit c Salmanafar facer-
dotem vnum exiis, quiinde capriniabducti fuerär,1
vrrelieiones procurarct. Quo faétum eft,vtalia gés
alios eodem in loco haberet dcos; alióque ritu cole-
rct , & multe in vnam rcligionem confunderentur.
A. R eg.17.26.27.29. Ideo non vtebantur Iudzi Sama-
ritanis ; fed cos tanquam Genrtiles execrabantur;in-
fra ver. 9. Idco dicit Chriftus cumad predicandum
difci PulOS mittit ,/2 viam gentium ne Alieritz, e2* n Ci-
zitates Samaritauorum ne imtraueritis.Matth.ro.s.Ne ig—i—'
tat videretur Chriftus & Iudceoram confuctudinem,
& fum ipfius przceptum violaffe ; quódad Sama-
ritanos Iudzorum hoftes quafi transfuga fe contu-
liffet, duobus verbis Enangelifta id fa&tum excufat.
Altetut cft;quód dicinopertebat; quafi dicatnon fe-
&ilfe tudzmorum odio;aut proditionc; fed necetfario,
qui& non potcratin Galil zam;quo tendebat, perue-
nire,uifi tranfiret per Samariam,vt Chryfoft.Cyrill.
Theophyla&as, & Euthymius adnotarunt. Alterum
cft,quód non dicit, eporrebat ite , fed dyepysdo tranfire
per Samariam,non vt ibi habitaret , aut diu manerct;|
fcd vtillac iter haberet.Netmo;opinor,nefcit Sama-
riam & integre regionis,& vnius vrbis,que in ea re-

ponitur. |
$. Fenit eïgo i ciutatem. Samarit , qua. dicitur

ronymo Sichar, & Sichem, aut Sichimam ean-
dem fuiffe vrbem. Sed Hieronymus, & alij non-
nulli fecuti eum Sicharpro Sichemaut corrupte
legi, aut corruptä vrbem dictam exiftimant; alij
viroque vocatàm nominc. Sichem filium fuiffe He-]
mor,à quolfacobaerum illum centum emitagnis,

(

curiofé per vrbem vabantem cóftuprauit Genes.54.
2. Abeo nomen datum vrbi.. Cum Ieroboam à Ro-
boam Rege Iuda decem fuübduxiffet rribus, regiam.
ibi conftituit, quód locusetlet ; vt ait Hicronymus,
vberrimus 3. Regum.125.quod & pfal. 59.8. & 107.
6.fignificatur,Diidam Sicbimam e7* conuallem taberna-
eulorum dimetiar, tanquam deloco cnim vberrimo id
dicit. Locus deniq; erat rnultis rebus nobilis , Abra-
hami peregrinatione,cum primum é patria fua iuffü
Domini egreffus eft,Genes.12.6.Stupro Dine,& ca-
de ciuium in eius fceleris vltionem fa&ta;Genes.55.1.
ouibus Iacob, quas ibi cius filij pafcebant;Genes.57.
12.0ffibus fofeph ibi fepultisIofut.24.32. defe&tione

.infbi conftituto.s.Reg.12.25.bello Abimelech;à quo

deccm tribuum à diabus reliquis , & nouo regno

A

medium ipfomm,vgalibi fecitle lesimus, in uifibilis! -

gione metropolis erat,iiotmen c(fe, Hicigitur,vtexi-
Íequenti vcrfu manifeftum eft , pro tota rcgione
: 1

bis putenmtfvct.12,

tia eft Genes. 48.22. Hocautém non erat przdium

p illud; vtplerique putant, qüiod iuxta vrbem Sichem

emerat Iacob à filiis Hemor centum agnis,Genes.5;.
lofeph,iure belli acquifierat , De, inquit, tibrpartem
vt4 extra f'atrés tuos , quam tuli de manm /morrbai in
gladio, C2* aveu meo. Ytaque potiüsagrum illum, quem

ab hofte bello ceperat , Iofeph dedit;fed quia eodem

cam tuliffe de manu Amorrhzi r gladio;t7- arcw fuo;

lente;quia quód filij fecerant, ipte fecifle putabatur.

* - ls E l
declarat ver.1z. Quod quamuis in veteri teftamento

compertum. S$icenimloquitur mulier quafi nemo
dubitaretà Iacob puteum illám factum fuiffe , &

fuiffe aerum , quem Iacob dederat Iofeph filio fuo,

D indicans in eo ipfo agro puteum fuiffe, Eftautem
credibile adaquandi gregis caufa Iacob eum fecitfe|
. |puteum,quéadmodum fecit Abraham Genes. 21. il
* |& Ifaac Genes.26.15. 18. Curautem puteum appellet

"Ifontem,quod Auguftinus copiofé difputat,vno ver-
bo explicat Euthymius,fontem cíle vbicunque aqua
manat. o 25
lefei evgo fatigatus ex itinere.). Quod Chri£um fati-
catum dicit,caufam tacite reddiocur federit, & iuxta

erat, & iuxtá fontem, vt expedtarct,dum veniret ali-
quisadhauriendam aquam , qui ibi potum daret.

tigationis.Fatigatus erat,vt homo; nam vt Dcus,in-
fatigabilis era;qui omniaportabat verbo virtutés (oo.
l Itaquefutiliserat Arianorum argutia hoc loco , vt
Cyrillus indicat,abutencium.Meliàs hinc Marcioni-
ini, & Manicheià noftrisauctoribus
refütabantur , qui Chriftum negabanr verum fuiffe

ftz, Valentiniami

Chryfoft. Auguft. & Beda defingulis verbis morali-
ter difpurant, nos nofirum fequimur inftitutum.

juxta.. VtSuper fiumina Babylens, illic fédimus o flem.
mus,id cft, iuxta. Quodautem dicit frc , évoc, multos
vexauitfitntergrcres.c hryfoft. TheophylaGus,& Eu-
thymius duo
proutcafus ferebat, dcinde fic id eft humi , ftne fede,
quod codem fere redit.. Álij putant effe mimcfim,
quafi voluerit Euangelifta fedentis habitum repr-

cuerfa,& incenfía ea vrbs cft,Iud.9.49. multifque re-
busaliis , quas facilé in fcriptura lector inueniet.
Que vna fuit caufa,quamobrem ram accuraté Ioan-
neslocum defcriberet. Altera, quód id effetnon fo-
làm vtilead fidem hiftoric , fed etiam adintelligen-]
dam fequentem narrationem neceffarium.Dicturus| :
enim crat,quomodo mulicr illa Samaritana refpen-]
diffetNwnquid tw maior es patre noff ro Iacob, qui dedit uo- B

Ixta pradiumsquod. dedst Iacob Iofepbo filio fuo.)Hifto- |
19.Nam illud Iacob emerat, hocautem , quod dedit

centü agnis emerar, czteris fratribus ; illà vero,qué]-
loco erac; hanc vocat partem illius. Dicit autem fe]
quamuis non ipfe , fed filij eius Simeon , & Leui ar- ,
mata familia culiffent cefis propter fororisftaoprum| — .

ciuibus Sichimz ipfo potiüs infcio, poftea veró do-

6. Erat autemibi fons laceb.) Pateus, quem Iacob
foderat iuxta Sichimorum vrbem , vt poftea mulier].

nonlegamus , tamen Ioannces indicat vulgo fuitfe

cam opinionem Ioannes confirmat , càm dicitibi|.

fontem federit; affert enim fecum fitim fatigatio; &|
indicatfediffe Chriftum & vt quicfceret, quia läiïusæ-

Quód autem addit;exitimere , caufam reddit ipfius fa-|.

hominem:quodIrenzus fecitlib.3.cap.32.Multa hic

Sedebat ic fapra fontem.) Hebraifmus;uy fupra pro|

us modis exponunt. Primüm frc;id efti

Hebr.t2. ]
Atrianorü

argutia fuej -
tilis,

Pflgéa. [

fentare , quodcgo nullo modo probo. Necenim
Ioanncs hiftrionis.fed Euangeliftz, eiüfque non lo-

*
E

q'uemis

R, P

L

l WE
i C

l
: Mi

B
3
|
|

W

qonpe
| ?re.Alijr:
p
/Egaä]bm
QUi (l
';a':.wuf'ï&ioncm
d i qut [,
jf
Kquomw

qam li
fdi:ïioäïæ!

ï funtnt
gonime
juqie l
MOR
ïïtcgush
xgaüon'xs
feftum]

toroqit
/dum (b
(Mas (rit
Budym.a
trbungd
quillata
f verit

ïbll 'ïlmiscandcr
T i ditdo
F3 i *. I'n
|

m r
fyawe
Nv
usf
fY
Eu

!'Vt cul

dnter
Cirif
Jimari
ïobitfrex
| 'JCUtUSfui[
ii

Wilmo]
Wtye
hY
lt
i r
Pt
P&[timïj

a od

;*&**'*ä*;äxw-& | | d L A (55 7* TN IOSXWN. GUX IN $93 |
M R ï : Extlcnt'is,fed (cribentis perfonam agebat : quo modo; A (quiadilcipuli abierant iu ciuiratem. Poteft d;indö
Iïï*;jfïhaxä | B I non poterat habitu fuo fedcngishabimm exprime-| - reddi tacité ratio, cur Chm&us föl;;s; cum (qla.mu,:
A l | — - ire.Alij referuntad verbum farigatue, quafifenfusíic| — ierelocutus fuerit ; quod poftea admiratr *dxfcrp.uh
ï&.d.mze«ïäl*g*:n-ï, | fedebat fic id eft modo , habitáque hominisfatigati.| — |dicuntur ver. 27. Propterea enim locutuscum illa
1**" K | Ego illatiuam, aut caufalem particu là ci.ï'e.arþxt(roy,- )folu.s.en:,'qg ia vna ex parte v-rg(ïb'at fitis; ex .a-»h-a d'fa'f
',:""i'[;ïipen"& quo fenfuetiam apud Ciceronem poni Latiné di- puli in ciuitatem aþleraqt. Quáquam bo m.gq&gres
TR Cic.4. Tuf- &ionem (ic nonnulli Grammatci notarunt. 5jc, 117 Chrlfhxm non vere [ïtiu;ffe putant, ftïd fitim fim u-
3 /. . ["E^ lquirtor fmul virtutes,continentie grauitatos, infhitie, fida laffe, vefermonis anfam rulieri porrigeret; Maxi-
M . Mefecerunt. Eodem enim modo Hi fþanl,.lcah; Galli;| — |mushom.r.de clemofyna.fiu : Ambrofius 1s.cüf- Hic 1l . x
M quorum lingua ex Latina man auit,loqui (OICI.It,Vc- etiam Chryfoftomus , & öE'u.thym; quzruntquare : E
m . | Initfeffus de via,& ita fedit;ideft proptereafedit aut,| — |Chrittus omnes prorfus difcipulos aut miferit lpfg
ïüiS;GC!lös.äj l : (edit ergo.Sed Latini Fr.equen tiüs dicunc..lt.aque:l?oc: Bin ciuitatem, ant abire permiterit, cur non aliquem|.
»qiod i iplüm Hebrzorü eftidiomaq5 pro pmuyitaproia-| apud lc retinueritne folus omnino rc;naneret.Rf.*(:-
Df que,aut ita, pro proptctea. Cuius Hebraifmi exépla pondent id Chni'cum fimul, & qu&olog. hqmlh-
Al hzcobferuaui Pal. 60.9.1y?. 130 mam 1350 pfal-| |tate fecxlfc ; illum,quód natura hu mlxhs e(fet, neque
lm qum | unum dicarm nomint tuo m [aculum fæculf*, id eft,ergo Pfal- egre feþr'et fine co mite /glfc ; hosx, qubd c ht.l fti mo-
livtbr mum dicam,aut,itaque pfalmum dicam;aut, propte- ribus eflentaffucti, ideóque folàüm reliquerint. Cre-

rca pfalmum dicam nomini tuo. Simile quiddam|. d.ib"ilc ctiam eft vo'lui(TC omnes eiufdem labotis par-
apud hunc ipfum Euangeliftam.c.8.59. invnoqnnulhsr ticipes effe, certatímque in vrbem fcftinaffé, vt Do-
Grzcis exemplaribus;& Adt.20.21.& 28.14.. Quan-| — gmino,que necelfana crantemerent,acporarent| — | —
quam his tribus pofterioribus locis potiüs videtur| . Notant ljden? auctores , atque T.hc.ophyla&us ad::g wcul;ïlzï:,; R
dictio 7a« pofita cífe pro rerra poftca. | pauperem fuiffe Chriftum ; vt Viaticum n ullum fe-

h& la.

"-5 VN nullum fe-
f?ï* I Hora autem erat quafi. fext4. ) Meridiana. SæRcfnim' C icum fcrret,' o d : m p glmj fere-
d .. |monuimusin duodecim horas diuifum faiffe diem, 9. Quomsdo tu Iudeus cum [rs,bibere à me pofcir , qua| **
3 | itaque fextam fuitfe meridianam.Defignauit atït:'xp' um mulier Samaritana. ) Quarunt äihmoniüs,'c hfy*
L*,' tépus Eudgclifta , vt caufam tacité alià redderet .fag- .. foftomus, Theophyla&t. & Euthæym".quomod*q mu- i
E gationis,& fitis Chrifti. Nó folàüm enim propter có- lier illa cognouerit Chriftum cfle Iudzum? rcfpon- |
E. fectum iter pedibus, fed etiá quia meridiesiam crat,| — |dent, aut ex habitu, aut ex fermone facilé cognof-
RO totóque matutino tempore pedibus iter faciensnó-] |ccrepotuffe. Valdeid vero fimile eft; càóm enim Sa-| - !
f quil nam) dum cibum fumpferat , & Solis iam ardor vigebat,| — |maritaniorigine Chaldzi effent, eft credibile & ha-
ul & laffus erat, vt Cyrillus, Ammonius, Theophyla&. &| — jbitum,& fermonem diuerfum habuifle,ficut diuer- ï
ami — Euthym.adnotarunt.Illud quoque obferuantes cau- fam habebát religionem. Nam & Galilzi cüm eiuf- |
Vr—&* "-:ft.-s'mo,ï té Euangcliftam non dixiffe horam fuiffefextam,fed] — |dem effentgentis , atque religionis, lin—guæx tamen
& Eï'»ï?'*?*fä? wean d quaü*fci*;am', vtindicaret fe füummam habuitle cu-|D aliquo difcrimineà Iudæis dighö;(ccbanrqr. Utre tn
»ang — i ram veritatis, nófque doceretetiam in rebus mini-| — jex lIs esynam e77 loquela tua manifeflum te facit inquiüt *
n [mobi efmiseandem cautionem adhibere. Probieftingenij; |Iudaiilli, Matth. 26. 73. Quin fingulas, autaliquas| sinsulará
.;::az;;::,i;y/ d. ä*äïïæ* dubiédicere, quz funtdubia. — . ! certé tribus proprium aliquod; quo facilé dignofce- ;ï*:;r*mn
ag dicere. . 7. Fenit mulier de Samaria baurire aquam. ) Venit| — |rentur,idioma habuiffe ex illa hiftoria colligitur;lidioma.
yasgei — — mulier Samaritana. Samaria enim hoc loco,;ficut & quz Iud. 12. 6. legitur , vbi torEphratzi occifi funt;
: füpra ver. 4. non vibis,fed totiusregionis noméeft.| — |quódlitteram vriam v. more czterorum Iudzorum
ii . äNcc venit mulierex vrbe Samaria, quelongilsa-| |pronuntiarenon polfent. Piegee :
d) j* iberat; fed ex vrbe Sichem, autSichar, que proxima| - Non enim coituntur Tudai Samaritani.) Non vtun-|
TM | crat , vt ver. . di&um eft. Quidergo neceflecrat, vtj jtur,non habent confuetudinem Iudzi cum Sama-
gmuh. [ Euangeliftanotaret mulierem Samaritanam fuiffe?| — 'ritanis. Nofter interpres ; licet minüs Latino vo- .T
u iVt caufam , & originem indicaret futuri colloquij: g |cabulo; exprimere tamen voluit vim prepofitionis
: at inter ipam,& Chriftum,quod inde natum ef,quód, — |Greces «; eul[aeaylapnon coituntur,ad verbum,quod
ub i |Chriftus Iudzus cüm effet, aquamab illa, càm effet, — |fignificat non fuiffe inter Iudzos, & Samatitanosl
nf Samaritana, petiuiffet. Simul fortafe vt Chri&umä vItro, citróque confuetudinem; atque cómercium.
' ii obiter excufaret, quód cum muliere Samaritana lo- Dubium cuius hec verba fint , mulieríí(ne Samari-

cutus fuilfet. Nec enim id fa&um fuiffe culpa fua ;

- (fed partim quidé cafu;partim veró neceffitate. Cafu,

tanz, que hoc tunc dixerit, vtfententig fuz rationé
redderct; an Euangeliftz caufam afferentis , quare

|

qnód mulier ipfa à Chrifto non quafita, forte de/— mulierdixerit, Quomodo tv Indews cum fís', bibere à me
|more venerit adaquam hauriendam. Hanc enim| ipefc& ?i Theodorus Mopfucft.in Greca Catena, Chry-
vim habet verbum illud vert, vtacuté Theophy-| — foftomus, Theophyla&.mulieris verba effe putant.
|la&us vidit. : TY Rupertus folus, quáàtum equidem memini, Euange-|
8. Difcipuli enim eius abierant in ciuitatem , vt cibos; p; liftetribuit Et eft quidem vtrumque probabile ; fed
emerent, ) Non fatisapparet;,cuiusreicaufamreddat| — illud priusaliquanto probabilius, & quiaP*lä*f'c-s ha-
particula illa enim. Itaque nonnulli pro aduerfatiua| — |bet au&ores , & quia Euangclifta potiüs dixiffet «
pofxtam putauerunt, quafi dixerit,Difcipuli autem| — |£euotàesvro, non coütcbantur , quàm 7es 'Zfofituntwr RRE
eius abierantin ciuitatem, Et quidem fzpe y«p pro| — |Inder $amaritanz. Cur autem non vterentut , ratio i
J äPOni.- id eftemim pro autem exemplafüntfrequé-| — |eftnota, quia, vt expofuimus ver. 4. Samaritani. fff;'g;ï; "
tiffima ; fed hocloco proprietatem fuam mihi poffe| — |quia origine Chaldei erant , pro Gentilibus, à Iu- |chaldai. j
videtur retinere.Primüm caufa reddi poteft,curipfe| — |deis habebantur, & non habebant commercium| ——
»er fe Chriftus aquamà muliere petiuiffet. Si enim| — |udei cum Gentilibus, neabillis contaminarentur. |
lifcipuli affuiffenr, illi vtiqueaut baufiffent,autpro| —|Prohibueratenim Deus Deuter. 7.2. ne cum illi:
illoà muliere poftulatfent. Petiuit crgo per Íe ipfc : inirentfoedus. Eo etiam maiore Iudei odio Samari |
: tanos

"5

d

TAE LOU hod v d " / » " wansgrizn —,i ' "a w
Md ii aM Mu IOAN. MALDONATI COMMENT- d &Th
594 I : d r nan (-:ffent;ï"A intclleXitïpuici, [ (Piïizuakm gq.uam; qugm'fcxg.- OPhyL
tanos proléquebantur; quod cum Tudei n de»| |batillam fibi dare non pofse;petiuifse Bivoi us u Putga
NSHut ic Dd orimear o a Catholicifunt! jfam preberet de aqualoquendi, quam ipt $U "
rent.Quemadmodum nanc qm,?crc ainwhcreti-i cfset. Sciuifse Chriftum quid mvlier r CCOQ&-maa Cd(— i
| ^ " :ecerofÍque omnes hg 4 p erca pctete,vt d
UHei ome Czhïml&asg Lïïï;m;l- quod ilii magis: Íct; voluifséque aqua,ïin ab ea Pmptïxï.?ïemg; j phyll";
; : Ytiles proícqui U Mpsduet | iritnal ;ca loqueretur 5 dubitart noti po- t
cos, quàm Genuie 3 iícrationedignifin.Ma-| Rqua fplrzcua!flpoifyea oq ao nE n
fupplicio, a5 ;unicatdone cibi, & potus, |teft; nihilenim,c : ia solss i L 7 i
Iximé veró Iudgxabciomngl. ! t po'ifïïmüm te autem eatantüm de cau(a pmmfm? imutas *c 1 I c, M(m
v E entililà DDOIICDAat, quod c: . ! / ! bibcre, an rc 1pfa fitiens peuetit, vt "T
cam Gentilibusa , . idem c vereque velle bi CcEe, an p u m ,/;;r,
| i quio quidem curm n Ape u T : .
l pollui fc putarent. N.am äbcollc: älït(t)ini u qrijsï Dibree dub voti. poteft, waab*lccä.".c vzïfum jienf
p ; s i ; 35 o . x J ; : : ,* w ;-ï,.l * -R:. L l.
i illis non ab(ï.xxl.cbanf,lxx ricm;scïrqu meranvtvixetiá — |queefts (ed hoc mihi pzfebabxhu.s , Yere f,n.ï;i' c:xï : |-jnn
J TREDRAMR IU INOE aln iftianis pofsct auclli. Chri- B |réque bibere voluiffe, cáque rationc PCï;;'-" du Josonet/
! à factis iam ex Iudeis Chri d hendentes,dice-| — Id enim Euangelifta, vtlupra diximus , fignificauit poitt1
5 ifliani enim erant, qui Petrum rcpre hcï MIUnuQ u sisd dixit fatigatum fuiffe , iuxta fontem fe-| hi
; fs ntrotfit «d viras prepatinm ba entei, C7 i r " du o O AAE . |
ä bduïa Qæd"änf? A/ï't : Ei',zdcfmqllc dere Petruseft; — diile, ho.mg.nqqc fjxliï? CIICItCF fGXU:H;l[ Mib li ob ggn:r,qüän
| - ducafit cnmi irf.,!-fr : ;öd rit quáni.vznirent quidam D0. ; feires donzt Deis e .qms/e/l,Aq.nu& : ,ertuS ! qu;'lemflb
/ i rCPIC"CiïS, qïebaf cümïutbm veniffent.fabtra-| — |bibere.) Donum Dci xntczugm?: uguit. Sup'irituu: m
; 0. CH etiibus e j PTRY - ; | 1 € Icre omnes m
La Lat fe, timens eos, qui ex cireunciffone erát,! — |Beda , & Strabus, Latini L n | r'P p dimys
bt eosfefeequnat fs d',c?t maulier, Quomodoto| — fanctum, quem poftea 4quam f(i':w!"z: ïo,ï tP s : polis
! "ropterea non dti )* v db rE P. us nulicr Chriftum loaui
a pl n Prop riss fedbibere a mepifenfi & aquz illiopponi, de qua mulicr Chtiftum loq iáy
L Iudaeus mm/ï;,,mecum loqucns,&c ,dt : ia intü'niü'cbüt', vtait C. 7. 38. 39. vacrm':! W Ww,fmt jCh[iüum
: Vil ! . Auguft. adnotauit,omnia. Merigel : 1 3507 E wus r E.
p buMurucadcNE Rn ig iamultasíeperes| — icr feriptura, flumina de vcorre eins flnent aqa v : 1 dboal
(a Gentilium immunda eíse; quia r ; ! édixit de Eiritu , naens ACCepturz erAtit credentes in euen , EM T
n dasatiingebant, idcocatangere non pote-; C jenre '!(x!(fï ( f,f?ïü ,111'1 vohslict Eudem ccicribud 5 i hi
immundas attr d du k: v — [Chrvíoft. Cvrill. i1copnyiact. Lutnym. g . B ,
: Otcrat autcm C hriftus nó bibere exam- SSBEyAC j VP RARU TL UT r E ||. Procop.
| — mant.Nop porcratautem Chrift jam haurie-| lintelliguntdenum Dei , idcft quidquid Deus potcft, Bs
: hora, qua mulier illa Samaritana aquam haurie folet dare; vt donum Dei dono hominis, idcft . m
: E;to :*ü,:gä'liudipfc vas non haberet. Propterea mu-| — [aut fo t'ä ï'ä ,;ulic»f Hs s gorcrc i C .| W,n
: pat; c EU 4 - -6 eti Aqua, qu: ii PC as PL EDIREME i ^ d at^terptos
; ! xri(f[ H]ii'ätüïg quod blefCa e P(,[a[. RXC&C. C;tlal,]? cï Aql. (; i* (UID dBünm De VOC-'IH-C Putaf, quaü GIXCI1t, ,V äällf;f/iïffpl:m
Í I Thalmudicis traditionibus notatam ?,. qmbzäfät cí * (l)ircs 121 uantum hominibus donum prefliterit du beran
o i ag EC itanis,ficut & à Gen- 1 iCl d TE - B od 4| don pete
- . licuifse quidem ludc;xsaSamarxmï : tem acci-, IDeus, quód mead cos miferit, & quisego angq: C I;;W
at deroltilibus cibum, & pocrniemetes pI a ! ib co mitfus fum ,. ac tecam loquor , tu aliam | 16
b L crg-pgnlicuiiï&-:quöd hoc cffet non folàm coníue-| a VM MP Quo fenfu. interpretatur fo&.Embp
( jpere iadgis|E dinem, fcdctiam amicitiam cum illis alere , ideo ämc-aq"f* i/iaeis accommodaté ad filum oratio-| ]^ mscn
L - fikilcitb:k;ei mepofas. Commode etiam Chryfott. &|- Amm-ï-l m'ï rur interpretari qui hoc ipfum donum | w
: L : : : ^ : . ^i etu AV ts 3 V M. , :
Theophylact. adnotauerunt Samarxmnzs. qmdcx.n D gx,s. mlc aïrïle xifkimant,PqUö déam commoda t d ] t
licuitfe a:gcte, cibümque caperc cum Iudzis, Iudzis l'" M: ho dub oblaufirr. vr Chadamoo | k : elmc[ïc
|veró cum Samaritanisnonlicuiffe. Propterea mu-| |lieri p Hisc eliorem , magífque falu- a
o if* non poffum , aut nonlicet| |fontem xxmuenldet»aquqm g. . re ayut
lierem non refpondiffe,non p "APE ii ldu quàm cx illo fonte ; quem tantopet t
|mihi tibi darc; fed quemodo t Indem emm fis , bibere a : ,'ïa dabacä hiutind polfet.fed auctorcm cius fententizi- lm
: mepe[cis ? quafi dicat , non licet Flb.l' Mi - UE MUMU (:äs rau,em neminem inuenio. Ego fi vera, V"'äï Xïn&hü
Jaccipere. Itaque non recufaffe illi caxäquam 'l.rä-mlc? quidïm exiftimo , hac eft (ententia, quod fequitur, : ï&mxü
qep um i '291$ admonuitte ,'vi-| - MTCR fin dictü X
: . 1 dares fed propric cum Icgis ; ; " ! 4 mibi bibere,per exegefin c n
T 1p-ommd r Hinbeue p 'P dean nqmüqüldem hccrct, g;q;w;fl,qmdmtn?(,d od .,P- : ä nl xf g
: dC,l'ïï llulnübl!lCCïCïPC[C; , f R.Cnüs cfrc Pntandïnn cff-)ld'cnl cnim C&, tfätres 03? . 3: ctgt
|libenter daturam effe, vt Thcodorus MO?— ;] r d : T & fi (ciïes,qmg i/], qui atcic tibr, da smibi bibere; Ícd hoc | : Wtc g
; GA * * N : ^rs y 1 : DW L : Y j i 'ol-«
| jobícruauit. Etft mihi potiüs vidctur quafi Iu M [ licatio cft. Quod autem dicit,/f faires,qus eft, M i 77
je t | iti irridenshoc Chriftum| — illius explica A I IME du 0 do f& Iu-
! |vt putabat, fuperftitionem q libere à mepof-, E. allufio eft ad id, quod mulier dixerat; Quemeds f QUi
| 'ihtcrrogaü'c. Quemodo t» Indews mmf od h—æriti us cum fis , ficenim Iudzam Chriftum app*enfülïï Aufi
r* Vtiuam tam diligenrer CathOhCIfmnfudæiSa rat, vt nihil fapta effe putaret ; Chriftus igitur ait; &l Cru
i T * Fa u1 t uam " d TET TU "d Rccem etfiam: & d ,
| . jeorum con(uctudinem cuitaren f q--el::sus nihilifu-| jícires menon folàm Iudzum, fed Rcgein A VE | 'ä;f;r.adm,bomm
: [maritanorum confortium etäam in gämdds auied MAm fadsopans t | $4 ; '?fi;f:;,-; Ontj
: : glcbam- Certé Pcuculoüus el cgm. . , Ma- Tufärfïtdn &,67;5454-0,)B;bere,fïcutcgqa tc petiui, ! ais od
| [cum Samaritanis, quàm cum Gzeuatilibus,; autj( f & dcdifíetti i"x-quäm ,Bonqualem à te ipfe POPIO(:T | d a'f"iftü,mgm',
| - T 4m vt cancer [erpyf. ; . ET r ei L MOMADEL H ID 5 *
: ad Tim.jhumcetanis agere. Ser"ä; C*?ä*n ""ï?q antvat Pgo- ci,fed vwinam;id cft viuificantem , aut vztälpm fe ;ïï MM
L Ircumeunt mare, & aridam, vt £: : ". FOGBEEEIUE iritum fanctum, quiaquae nonmor- I
Matt.sj.is. EE CITCU X L iantillum filium| ]bentem; SPlf""m (an& D A d ficut. N
clvtum , vt cüm fa&us fuerit , faciant il ifla, quam €go à tepoftulaui , fed viua, ficut. . | "m
nj d p n duplo, quàm fe. Quaritetiam Chryfoft.cur it'.!a, vtifta, q a quia hoftia cft obïatzi " ah& T
* (Ehri('tus contra [udcorum legem , aut traditionem homo cïxcu:m; ?0 m Deo,o ictu colueram ol toï'm
| 3 a Samaritana pcticrit.Refpödcc exemplo do-| F D.co,no mortua, q Rom. iz. 1. & lapis viuns, quia b'w
'[Cur Chri- potum a »ar 2 3] deorü taditiadcs vma,&ratlonablhs: om. 12. gicr Wi ; lhexm
tus cont? cere voluitle , non effe iam illas Iudcorü tra Wl bhoricé lapis Ecclefiaftici edificij , & non ab
2dgorum | j (ciuile eum mulierem fibinon| |eft metag qa A TAE T | i
llegem po- obferuandas. Alij fciuiile eum v :^ ualis cffe folent qui in aliis ponunt TE
,mgän à Sa- dorerain ciï'c*quodnö Probo ; quin exiftimo l'ClP!Sa eiï'([)il:t't'mï',d ?;iuu; & animatus. r. Petri. ». $. Sicin- | à D
j! :3] li k .. ! ab- S,1C i5; TM : m
WI3DHAHE -hrifto dedifse, illámque bibifse; certé o &tdiicis, "7 Lf meo
ien o dedise, iljamque ! ; ! - & Rupertusin com. éftque
Peuene |porum Chri Jifta, dum Chrifti 1 terpretátut Deda, up | CM TE ludz
| TA MR TEUE inge iriiti cum 1lla SFPICS ; $ 9 26 in[utn SpI- (
: uáuls id Enangelifta, L duX | : d u : 'ntia,Nam & c.74$8. 39. iplum Sp :
mlffse ; ?nm recitat, filentio pretericrit. Sunt etiam iudicio vera fententia.N. ais 7Cï'fat5.A Ii; zlcisrà atj
Bu a in quibus Ambros. fer. 30. Beda, Ma- ritum fan&tum aquam viuam aj Fan't vt Cytill. Irc- lten
ent, 1 J ! ' ar! pu : N
E,—L:,Ag?teu;hyxä & grauis iudicij au&tor D. Tholm. prrxtlx.xg fancti ?älïgäoicn rä cria G;æ-cor;'i'citatus, lälxtxc
É , ^ . : " ; £ f "M TE ) :
E 1 hetmi | dam mulcr| jnzus ib 3.C.I9. À h
, Chriftum non pctiuifse aquam illam, q m m 5*:?*"2", : tl

n'n,.'f"':ï Wt Y
fhl:*m*ciw&.* |

Fj
E

J uql; Is

" ) ,
d :Onzcm Eï*;

|
t .','.'!, l 1! |
l(oi .:9',;13: m;lm
u» n !
a NDDCTPUS
i

";,x Me;. N ' k
Vl i vmam,- T.
W us i u
. ;
3 '1, : ER U
-l'* Li] W) ;7(1'0.';
I d

í ; E
L Aftonu B | 3
?

MLLBTEN

THttet t g

^ O ï: F
X:-- u—ï»&ü&im

^ ]
A x-x*s MA ;
"a U rhn.,f |
, )

^m NI 2
uvxmhb).' ij::k |
.u"a' Aenovo
ntwr i gv
r Hcfv j !
LUPT L.*'fihïïg
*

A o
'nm n;,y(.,g:,«ul
um
*

MenamoM s.
RRU DUME
L

h I
p

u- uremwinnmr
I! ..iinnnäd]l'

" L

? Y
24 hinman
d liUl vaQ'
&H 1.
*ihlm d
3" v L»Jü

L
«madAdim .
j »n

]
m

|
I
|
|
u* r tb
m mf

h st 21
I
du !
,
^ch
m s
l] *üdvhh..-t
i * nl
PT M
*':r -,Chta..ä "

f /;"' (
LT " LJ"" !

!
^^
Ef p f
2 M PH
',';;:/yllvr'";).!' ', ;

/?wwjif'*-* Eu
s

[ |
i,":'"l
"d 1? ?Cw-'

^
-

m
om etij
Lgüu'm"') l

en)t h
r'vcv j [ '
vj
- IL lil..hal
.F (n 5 , |
"'H:z[p n |
fgonm-
Jj CU

p
J
(
J f abl
:1 r UUW:R

I d
n
, PL
.y-ült[uut)l*ur
" 4

il

|
| $
l CHAS
E
"as C* ! s
"N -

- | d
P. o

!

|Ad Hebr.yiupus eff fermo Det ,€7 penetra-biliar emni glddia 4ncipiti,
m TT interpretantur Ammonius , & Euthymius, &

Liberi ar-
bitrij fa-
cultas.
1

4

08 a

2. 14«
Haretici

i

libzr.de promiffion. c. 39. Inuenio qui4qwam vinam,

| (oft.Euthymius,& Theophyla&. aliquantum iam ex

jenim ex eius fermone ; pollicitationéque non vul-

- Kerat, quam ex illo puteo ipfa hauricbat ,aut aliam
certé generis eiufdem , quam aquam viuam , id eft -

t. ad Cor,

toti in fen- ;
fas defixi.eft, magicum putant.

! 596*

INTOARN CAT i.

m

—

& T heodorer. & in pfal.1.8& 64.Bafil.in pfal. 45 The-
ophyla&. & Euthym. fiuc quód animos lauet, ac
purget, quamobrem & peraquam baptifmi fignifi-
catur, vt quidam volunt; ftue quia non cft fiágnans,
& velutimortua, atque immobilis, fed vzáit T'heo-
Phyl.ämCAxffov', dyerid'doy » wivdppoy s 3 ?;5' 260::6(5 T
crweliua(oe dulv ov empós & av lo Auxiv $pyactluj
avaCardc 6l JZgat&e[xXünv,./f qwm,inquit ; dm-t Spiritus
fanth gratiam fcaturientens,exilientem. Nam gratia [piritws
efficit , vt emima femper ad bonum moueatur , neuos [emper
diffanensgradus quibus a[cendat, Alij doGtrinam Euan-
licam aquam hic vocari dicunt ; viuam veró quia

Theodoretus in pfal. 1. Alij baptifini aquam incelli-
gunt,quam qui femel bibit ; non fitit iterum , quia,
qui femel baptizatus eft, iterum baptizari non po-
teft, vt exponunt Cyprianus epiftola quadam ad Caz-|
icilium , & Ambros. aut Maximus in ferm . de Elee-
mofynis,& Auguft.ferm.de tempore. 92. & Profper!

Chriftum ipfum interpretantur , vt Mar. Victorin.l

Chriftain effe Deum , quia vita autaqua viua eft ; &
Procop.in cap.7.Ifai.& Maximus in hom.2.de Elec-
mofynis. Quod dicit forfztan , Gracé eít ,v av WrICaC
avlàv, tu petere ab eo potuiffes. Sed re&té nofter in-

liberi arbitrij,qua poterat mulier aquam petere , vel
nonpceterefivellet. — ^ m |
rr. Donpine neque in quo bauriasybabes.) Notant Chry-

verbis Chrifti mulierem illam profeciHe; non enim
vulgari verbo,fed dominum appellaiïb; cognouilfe

garem effe hominem, qui tam affcuerantet dixiffet,
'Si feires donum Dei, e2* quis ff qui dicit tibi da mibi bibere.
Apparet tamen, vt aiunt Oyrillus , & Auguft. adhac

etat Chriftus, non aliam quàm illam ipfam incelle-

Ícaturientem !Chriftus appellatfet. Propterca dicit,
Nec in quo baurias babes,es" patews altus ef, Putauit, vt

jLib-2« 63- n otat Cyrillusymagum fortaffis effe; qui occulta ali-

qua arteaquam ex alto puteo, fine vllo inftrumento,
haurire poffet. Ideo explorat quanam rationc id fa-
&ürus fit. Reprzfentat nobis hec mulieranimalem
hominem,qui son percipit ea , qua [nnt fpiritw D& , Íed
omnia carnaliter intelligit; maximé veró hareticos,
qui toti in fenfus fuos defixi funt, & quidquid altius

12. Nunquid tumaior es patrenosfro Iacob , qui dedit no-

bis puateuma,e7" ipf[e ex eo Libit, e77 filij ena e7*. pecora enu )

Ideft hunc puteum, quem vides tam magnum , tam
altum , tam abundantem aquis , vt non folüm ipfe,
totaque eius familia, fed omnia etiam eius pecora
biberint; auttam bonz aque; vt ipfe, & filij eius ex
ea biberint;itague meliorem tu dare uon poteris,vt

terpres fenfum expreffit.Siguificatur autem facultas|

effe carnalem./Zquam enim visam , quam pollicituSï

A.

B

lib. 1. aduerfus Arium. Probat enim'ex hoc loco| , Re&té Chryfoftomus ; Cyrillus, Theophyla&tus, &

D quam dederat,tantum patabat fuiffe Iacob, multo
maiorem fe efse exiftimare debere, qui multo me-

E

F

j

Chryfoft.Theophyl.& Euthym.exponuntlacob pa- gwm , quia fret i eo fons aqua [alsenti ym. vitam aternam,

: .'4(icit tibi , da mibi bibere ; [ed pofiquam occafronem ii pra-

& Theophyl. interpretantur: fiue quia eius fe rcli-,
gionem fequi putabant, patrem etiam fuum appcl-
labanr, vt Cyrillus exif(timat; quemadmodum fi cal-
uiniftz nunc veteresauctorcs , atque doctores Ec-
clefiafticos patres vocent;quód corum fe doctrinam

Quare oftenduntíe corum non effe filios, mentirí-
que;cüm fe illorum doctrinam fequi ia&ant. Duo-
bus modis mulier intellexerat Chriftum fibiaquam
dare polIe:aut cx eodem hauftam puteo;quod fupra;| .
vt fibi viía eft, refutauerat dicens, Necin quo bawrias,| .
babes,e7* puteus altus eff;aut cx alio quopiam, quemin|
codem loco repente fodiífet , quod nunc refellittd
cens, Nunquid. tumaior es patrensátro Iacob ? quafi di-
cat,non poteris alium hic puteum repente fodere;|
nifi maior fis patre noftro Iacob;atqui vt quamlibet
magnus fis,maior certé illo effe non potes , non er-]
go aquam mihi viuam ifta ratione dare poteris.
13. Omns, gm' Liberit ex 4quá bac,fitiet tterum ; qui au-
tem biberit ex 4404,4wam ego dabo ei,non fitiet in eternum.)

Euthymius obferuaucrunt chriftam noluiffe ver-
bisad id, quod mulier intcrrogauerat , refpondcrc,
Nunquid tusuapr es patrenofíro lacob ? ne arrogans eífe| -
videretur, qui fe Iacob maiorem faceret; quod qui-|
dem mulier, quz nondum Deum effe fciebat , ab- |
furdum,atque temerarium cile putauiffet; re tamen|
ipfa refpondilfe docentem , quid inter aquam il-
lam , quam deditIacob , & eam , quam ipfe daturus
erat;intereífet; fe multo meliorem aquam , quàm
illam Iacob daturum etfe ; itaque fi propter aquam,

liorem aquam daturus efset. Z aetem qu&[o , inquitgos],
: TECCRM i : omil.
Chryfoftomus ; De (apientiam con(idera ; quam leniter

mulierem allieit. Non à principto dixit , fi fcires quis eff , qui|.

buit ,vt i,ofurn Iudeum appellaret ,. €7' eriminaretur , boc
propul[amsyimquit , ff (ires quis eft , qui dicit tibi da wibi Li-
bere , ts for(itan petiles ab en; quibus verbisiam ad maiora
impulit , vt patrisrcbe meminerit.. Nunquid. tu maior es
patre nosfro lacb ? Quomodo qui biberit ex aqua
illa, quam mulier intelligebat, fitiat iterüm, facile,
vtinquit Augultinus,intellieitur. E verum, in quit, Tra&.:
eff [ecundum hancaqmm ; G verum eft. feeundum quod
Jutmificat ia aqua, Etemim 4qua in puteo voluptas [ecnli
eff in profanditate tesebrofa. — Einc eam. bauriunt bomines
bydria. cnpiditatum.. Cupiditatem quippe proni. fammit-
tunt , vt ad voluptatem baufiam de profundo perueniant,
qr frauntur voluptate pmcedm!e ; €' pramiffa cupidi-
tate. Nunquid mon iterum fitiet? Ergo de bac 4qua' qui bibe-
vit'iterim , 238f ; [itiet, Quoautem modo, qui bi-
beritexaqua, quam Chriftus promittir, non fitiat
iterum , ipfedeclarat. Vide fequentem verfum vbi
hicexplicatur. - ! Q
|.14.. Sed aqua quam ego dabo ei , fiet in eo fons aqua fa-
lientis in vitam aternam.) Propterea son fitiet i «ter-

fÍequi mentiantur. Quanquam hoc Samaritanis ar- Scäiigï&ï
. : atita3a.-
rogantiores funt , vt neccos patres , neque fanctos, is ario-

.|nec vllo prorfus honorifico titulo vocare velint.gntior

trem noftrum,id eft füuum , & Chrifti; omniümque
Iudzorum; autnoftrum , id cft Samaritanorum vo-!;
cat, indicans etiam fe , omnésque Samaritanos effe:
Iudzos;fiue quia quamuis Chaldzi effent, tamé quía

mixti cum Iudzis fuerant, prolIudzis feíe fexebant;!

ideft víque ad vitam zternam , víque ad czlum.
Quis enim fitiat , quifontem in vifceribus habeat
iam alté falientem ? Metaphora eft à fonübus
fumpta alté aquam eiaculantibus ; quod propter|.
ingentem copiam, & fcaturiginem aquz fieri folct.

& Iacobi genere gloriabantur, vt Chryfoft.Euthym.

Sicenim qui Spiritum fan&um in fe habet, fontem

e€Ss

3l:

E

w WA
WRSEN

habe —

NT i'llg v?
X s DAR
| "EY x

N^

!

LIet. L

Duz de
hocloca
quzftiones
explicátur.

Iuuenal.Sa

tyr.14.

A['i'&. 2. dc
Anima C.3.

|& concupiícere , qui amor, quó magis (apientiam

Hicautem non (itire non eft non concupifcere , fed

|Spiritum fanctum iterum accipere, quod eft iterum

. |D. Paulus 1. T heffal..19.ffrritum nolite extingtiere. Ma-

$98

IOAN. MALDONATI COMMENT.

$99 .

habet víque ad cxlum falientem , hoc ePciu vitam
zternam , quz in celo nobis propofitaeft. Loqui-

aliquo , quodiactum in terra naícatur. Sicenim
illam aquam fieri in nobis fontem falientem in vi-
tàm zternam.
non fitireampliüs in eternum. Qui putantfitire
elfc bona temporalia , autcarnales voluptates ite-
rum concupifcs:rc , nimium videntur allegorici.
Sitire ergo Iterum proprié fumitur pro appctitu
potus, quem Phitofophi appetitum humidi , &
frigidi difiniunt; ficut aqua 5 quam qui bibit,
iterum fitit , füumitur proprie. Non fitire autem
internum meraphoricé, non proprié dictum et,
Sut Spiritus fan&tus non proprié , fed metaphori-
cé aqua vocatur. Eft autem non fitire in xternum,
non eíle opus il!i;quifemcel bibit eadem fpirituali,

que in zternum.Nec enim confumi;aut per vrinzs,
& fudores excerni ficut aquá iftam , quam bibimus
elemétarem ; fed incorzuptibilem;immortalé, & in-
exhauftam efle,quz perpetuó fitim fcdet , id eft per
Íe ad vità xternam futlicientem effe;nec vllum aliud
adiumétum defideraze, quod eft fitire, nififorte, qui
cam biberit, euomat. Enomitautem, quifquis pec-
caccijciens à fe Spiritim fanctü. Solaergo natura,
& vis vtriufque aque corporalis,& fpiritualis decla-
raturs quód il nacura fua confumatur, corrüpatür-
que:Immo nifi confumatur, nif concoquatur , nifi
diecratur, minimé pro fit: hec Conträ natura fua ne-
que corrumpi ; ncque digeri poffit; ideóquefemel
potam in xternum fatis efle,& qui eam biberit , nifi
forte, vt diximus; culpa füa cam euomuerit, iterum
non fitire. Curenim fitititerum , qui aquam iftam
clementarem bibit , tiifi quia, quam femel bibit , a-
qua calore ftomachi confumitur? fi nunqnam con-
fameretur, nunquam iterum fitiret. Id ergo inaqua

quas nonnulli in hunclocum inducunt, precidun-
tur. Altera eft, quomodo qui bibirex aqua Spiritus
fan&i non fitiatin eternum; cóm homines,quiSpi-]
ritum fan&um receperunt; peccare poffint& qui in
peccato funt, vtique fitiant , id eft.aqua illa iterum
indigeant, vt fpiritualiter viuant; faluíque effe pof-
fint ? Facilé enim hoc cx ijs, quz modoó diximus;fol-
uiturs vim tantüm, naturamquc vtriufque aquz
hic explicari , Spiritum fan&um eiufmodi natura
fua aquam etfe , vt qui íemel eam biberit, fatis ha-
beat in totam vitam, modó necuomat, ne cijciat;]
euomit, qui peccat. Altera, quomodo hec fententia
illi Ecclefiaftici cap. 24. 29. contrarianonfit, Qwi
bibunt me, adbuc fitent ?. Hlic enim fitire eftamare,

guftamus , magis creífcit. Sicut deauaritia pocta ille
dixit; '
Cre[cit amor numwa quantium ip[a pecunia ere[cit,
non indigere vlla realia, aut non opus effe eundem
L.
bibere, quia femcl acceptus femper in nobis manet,
nifi nosipfiinuitum quodammodo, & repugnan-

tem eijciamus. Átque hoceft, quod nos admonet

net in nobis femcl hauftus, femcl acceníus , nifi nos
ipfi extinguamus,;éftque in animis noflris veluti pe.

tur autem de aqua tanquam- de planta , aut femine|

Videndum quid fit iterum firire,vel]

quam bibit, aqua ; femelenim potam fatis cffe vf-]

il!a fpirituali accidit. Hac ratione quettionces ille ,|

E

F

Á

1j.. Dicit ad ewm imulyer 5 Donne dasmbi banc aquam

tam aperté Chriftus fignificaffet de fpitituali fe aqu
loqui, tamen adhuc in corporali heret aqua , vt Cy

aliquid fupra fenífum mulierem exiftimant conce

corporaliter intelligebat. Càr enim videret Chri

B

aetcrnam falire; fed vt nonampliüs fitiret, & labo

ret. /dd laborem, inquit Auguftinus, imdigentia coreba

C laborem imfirmitas rech[abat. Utinam audiret ,"Uenite

tat ; fed quod dicit; vt non ventam buc baurire , niwis

C

qui,tamen non credidiffe,que dicebat;irridendóque
lexiffe, fed cüm putafset eum de vera aqua , veráque

banc aquam,vt non fitiam , neque veniam buc bawrire. Si
intellexit, & non credidit, fed fimulansfe credere
irrifit; fpecimen nobis hzreticorum przbuit. Hoc
enim eorum ingenium eft, quidquidlanttum;quid-
quid fpirituale , quidquid denique fupra fenfus cft,
.ingeniofa,vr ipfï putanr, Satanica , vt ego exiflimo,
fimulatione irridere. Si non intcllexit, excemplum
nobis expreffiteorum Cathólicorum , qui res diui-

in fola temporalia commoda intuentes.
16. Dicite lefus,FAde voca virum tuum, €7* veni buc.)
Minimé dubium eft, quin fciuerit Chriftus eam vi-
rum non habere, vtilli paullo poft declarauit, ta-
men necceffe eft, vt aliquo faltem pratextu Chriftus

eius viro donum illud, quod promiferat, commu-
nicare, & quo maius eflet beneficium , quod viro
fimul, & vxori commune eflet; & quód non fatis
honeftum videretur nupte mulieri quidquam do-
nariinfcio marito. Hoc prztextu Chryfoft. Theo-
Iphyla&us; & Euthym. ä&um putant,vt Chriftus

rillusannotat. Quanquam Chryfoft. & 'Theophyl.
pile;in co tamen errafle , quód fpiritualem aquam
ftum dealianon corporca loqui aqua , exiftimalle
cam non aliam habere vim , quàm vt corporis fitim
extinguerct. Itaque non petiuiffe illam , vt haberet
vitam zternam , quamuis audiuiffet eam in. vitam
Wrc*m illum quotidianu m aquam hauriendi deuitá-
ad meomnes, qm' laboratzs e9* onerati eftas , e* ego refcidw

vos, Hoc eutm ei dicebat Iefou , vt non laboraret, fed illa zon-|
deimn infellgelmt. Origencs intellexiffe mulierem pu-

refpondiffe,Demitie da mibi banc aquam ; & non intcl-|

corporis fiti loqui, ferio refponditle, Domineda wubi]

nas non intelligentes ; cüram tamen earü abijciuni|-

eam iufferit vocare viram. Is duplex effe potuit : al-
Iter quód veller non cum illafola , fed etiam cum.-

centiainfra c. 6. 55. Qui venit ad me;non fitiet terum.

3

vt non fitiam ,neque veniam buc baurie.) Adhuc carnalis
ef'mulier. Nec mirum, mulier ipfa caro eft, Cüm|6enet. 1.5

2

—

!

Hereticorá
proprium
fanctaque-
que irride-
te.

l

dixerit, voca virum tuum.Alter, quem Auguftinus, &

rennis fonsfaliensin vitam eternam. Similisfen-

iCyrillus attingunt, quód non faris videretur mulicr

idonca

|

Matt.zx.z&? :

yt mihi videtur , allegoricé interpretatur, ideft vr r
non indigeam aquaittalacob , fcripturis, atque do-
j&rinis, quibus opus nobis elt, vt diuina myfteria
intelligamus; fed fine vllo ftudio , fine vllo labore ;
quemadmodum angeli faciunt , intellizam. Illud
incliàs adnotauit, hic etiam mulierem illam hono-
rificé Chriftum dominum appellaffe, vt ver. r. Il-
licquidem; quia difcere ab co volcbat, vnde aquam
haberet,& an maior cffct Iacob; hic , quiaab co pc-
tebaraquam.Itémque illud, re ipfa comprobaffe ve-|.
. jrum effe , quod Chriftus dixerat ver. 10. 5: fcires do-
D fwm Deit, €g quis ef ,qui diait tibi, Da mili bibere , tu j E
Jfiran petiffes ab eo ; fimul enim vt mulier id intellexit, :
quoquo tandem modo intellexerit , aquam ab co
petiuiffe. Vrrumque mihi probabile videtur,& mu-j
lierem intellexifle Chziftum de aqua fpirituali lo- «4

.
/r/'.'
01
ïgetcl
(g m alï(:mj
: ï«con
LC
tex
(ci
EE
— EV
3 4
zi
An
üy
oDf
VT
" At

du

l

M (o
IJMUdz

&tu( Cf
Jicoviri:
IT
um
Qoarey
(uritum.
tb eridi
Wtt, t

u

piens

laber

"kimkm
LT K
«b
1 xq JN
K mlml .
;
od
R"
| 39&'»11,"&:5.
thüphæïl
D o " |
*:-fnt Qs
t RW
VM (b
I
Qtbors t
du
n u Ut

ts —
1 deoiti

n
d

: -'Qumfemef.;,u

l
l

g,emz«ang: "
n Uegitey

n "um
A: :üä hil-
ületem s

As -

t del
Mfsa Av *
A AU Q
; ï'"'*
hts s lE
ANalà OVR
sd t
T " an: IAJOH'
ifalliam, i'
uni;.lä,n, hhi*
m : !1 |
2140 000

I
! Vhbor m "
d a d d*

l

*
! 14 l
hm us ;
i DN
L

, ! [
»e t A m
"À lj hnnl&.ïl'-);

Fj
^m n
* I

um
1452f m."-/*
!d Nngx,hiüu

e» Jl
wt heirttif if«
" -r*VU"JMAL

J
w verta

., J
Nl») '"þ:u.";
i ! J
;;M:!JM

5?!
l

"M
WMW: |
gam v

t n

Chihu —
'uom. E«

*
FS

|

[

X PRSUACNIGUUE

E T

— tptasi . n

.—-—

ET

Pcr vi£os

lus 3gerct ,ideo iuffam vocare vitam , vt pcr eum doce-
.AMfunt mu-
jlisces.

jdi&urus erat , aut neceflarió reápía poftulante, aut;

PUH

4 rv Nop babeo virum.) Quomodo negatfe virum

inctn exiflimabar. Itaque etíi putabat fe virum ha-

600

6Ol

?ïi&oneakcü&,'ïr, qua di&urus erat Chriftus , intelli-

Iretur. Sicenim, vt monet Auguftinus, D. Paulum
L. Cor. 145. À t cur non alium potiüs qezrebat pre-
textam, quàm vt de. viro illius loqueretur, quem
(cicbateam non habere? nec enim illi dee(fe multi
potuerunt. Eo ipfo quód Íciebat virum. cam non
habere, co potiüis quàm alio pratextu víus cít.. Sci-
ebat enim quid illa iuífa virum vocare refponíara
effet; & volebat occafionem inde captare illi decla-
randi, quidquid toto vitz fuz tempore fcciflet, vt
Ammnoniusait. Iubentnos Chryfoftomus, & Eu.
thymius modeftiam fimul, & prudentiam Chrifti
obferaare. Potezat ftatim principio facere , quod
tandem in finefecit; & omnem illi vitam enarrare.
Noluit; Ícd occafiones quxfiuit cómodas, vt quod

certé apté dicere videretur. Si ftatim dixiflet quin-
que cam viros habuiffe, arroganter , & ambitiosé
dixille videretur , vt fe prophetam cíle oftenderet ;
iquod fan&ti ; cordatique prophetz facere nonfo-
lent. itaqueifti quinulla occafione , nullius ro-
gatii , aut occulta pronuntiant, autaliquid aliud fa-
ciunt fimile miraculi; verendum , ne circulatoxes
potiàs ,aut magi 5 quàm prophetz , vel fan&i viri

POR UPs

jvanitate. —
habere, càm aliquem faltem haberetloco viri? Nec|
enim credendum eft illam dicere voluitfe fe quidem
loco virialiquem amicum habere, legitimum u-

PTN

; . EM . :
|tem virum non habere. Quod 6 dicere voluitfet ,

Ipeccatum fuum aperuiffzt, quod maximé videtur
loccultare voluifle. Refpondet Euthymius voluitle
iChrittum decipere , quiapurum adhac effc horui-

Ibere , tamen dixitíe non habere. Et veró probabile
cít mulierem illam curiofam , & cupidam vi-
idendi,quo tandem euaderet Chrifti pollicitatio ,
lideo negaffe fe habere virum, vt Chriftus ftatim fibi
idaret, quod daturumíe, càm vit veniffet, pollice-
batur, eo non expedtato. :

vno fenfu dixerat , id Chriftus alio fen(u acci-
piens veré ab ca. di&um effe interpretatur. Illa
utans fe virum habere , mentita dixerat fe non
äa,berc ; vt paulloante ex Euthymio dicebamus;

dicere falfum dicere volentem,Habere enim virum;
fednon legitimum. |
19. . Quinque enim viros hxäugffi » C nunc , quem ba-
bes , non efl tuus vir. ) Satis fuilIct dicere, Bene dixifft,
nam quem habes, non eft taus vir. Sed noncon-
tentus Chriftus oftendere fcirefe non effe lcgici-
mum virum, quem mulier illa pro legitimo haberi
volcbat, fumpta ex viro vno occafione de om-
nibus loquitur, quos vnquam habuiffet, Non fa-
jtisex his verbis Chrifti conftare poteft, an quin-
que illi viri , quos Samaritanam habuiffe dicit, le-

couftituiffz, vt per viros fuos mulieres docerentur|.

i&inr.. Longéabeftfan&orum virorum ingenium àj

Bene dixifli ,. qma non babeo virum. ) Quod mulier|

Chriftus verbum eítüis excipiés fübiecimverum eaml

gimi tuerimt,an concubini poriàs , quàm maritj;|

Á

t

D

E

(quemadmodum & vltimus. Ego fempet cxifti-
| r;aui adulteros fuiffe. Nam fi legitimi fuiffent, ni-
hil occultum Chriftus Samaritanz patefcciffe vide-
retur , cum dixit quinque cam viros habuiíic.
iDeinde càm mulierdicitpoftea ver. 29. Zemite, e-

'[nes enim,quos legebam ; fentiebant fuiffe legiti-

lochium indiget. venia. Putat. polttrigamjam ce-
tera, f que contrahuntur imairimonia, veranon|

: !cre hominem , qui dexit mibi omnia , quacunque fea ?
omnia fua occulta peccata à. Chrifto fibi indicatá
fuilfe (ienificat , arque inter ea proculdubio eny-
merat, quód quinque habuillet viros , quod
nullum peccatum faiffet, fi fniffent; omnces illi
legitimi. Hocme tantüm tenebat ; quód au&o-
rem noninuenirem vllum huius fententiz,. Om-

mos; Auguftinus tra&t. 1. Nonnus pocta, Hilar,
2. de lrinitat. Athanafius ; aut quifquis auctor ca-

recentiores magno confeníu ; ita prorfus, vt nec,
qui dubitaret quidem. mecum , reperirem. Inueni

ulteros fuiffe ;.

emploco probatgentes, qua multos crederent
Deos , nullum habere Deum , quia vcrus Deus,

non nifi vnus effe potcft quemadmodum , in-|

quit, Samaritana illa co ipfo quódquinque ha-
buerat viros, nullum habuerat , quia. verus vir
non poteftceíle nifi vnus.. Confidenter nunc dico

cebam. Sententia Bafilij in epiftola ad Amphi-|

efle , itaque hunc fextum , quem illa habebat
mulier, matrimonio illi coniunctum fuiffe ; fed
quia fextus maritus erat, adulteram à Chrifto
fuiffe iudicatum. Quid quinque illi, quid vnus

Auguftinum,Bedam , & Strabum in hunc locum

legar.

- Hec veré dixiflt.) Ydera

I:'"Cain Genes. 4. 9. Giezi. 4. Regum 5;. 25;

quod Origenes obleruat, hec verba tacitam haberc
reprchenfionem. .Sic enim Chriftum dixiffe , boc
vere dixifli,quahi indicaret cam ante non vera dixiffe,
cüm dixerat lacob puteum illum effodilTe;atque ip-
ium, & cius pecora inde bibifle ; quod fupra refu-
rauimus. ü us

confeffio , & proprij peccati & virtutis , atque ex-
cellentiz: Chrifti.. Cum enim dicit, ideo ; quia pro-
pbeta 6s ti», tacité conficetur vera eum dixiffe , fein
perpetuis adulterijs vitam duxifle. Quod-qui nc-

dicriminis, quodpradettinati reprehenfi culpam
agnoícant , vt fecit hec mulier , & Daüid z.
Regum 14 1. Ezechias 4. Reg. 20. 19. & Ifai.
39. $. Et illi qui concionanti Petro. commoti

rum qq. q. 58. Beda, Euthymius, Rupertus, &

hunc fecutus aüctorem , quód ante timide di-|

hic vir allegoricé fignificenc , non eft inftituci|.
noftri docere; tamen fiquis hocrequirit , Origen.

ante dixerát , fed tepeQ
titione confirmat. Nimis mihi videtur argutum j|-

I9. Domine video , quia propbeta es t ) /Dupïex :

mine indice cognoucrit, non pofï'e non-ciï"c:'proæä :
phctam.æ Obíeraaucerunt quidam non boni au-|
&orcs hocinter przdeflinatos , & teprobos cfle|.

funt Á&. 2. 37. reprobi vero aut. negent, ví

Ananias, & Saphita AGt. $. 2. 8. aut excu-
(enr,vt Saul, 1, Reg. 1$. 20. aut ctiam vlcif-
cantur, & in cos à quibus reprehenduritur fe-
uiant , vt Reges ludzotum in prophetas , qui
à Dco illis mittcbantur, 5;. Reg. 19. z. Rom.

-B o» lerume a5 20. 8530, $. Htrodesin
loannem . Mar. (6. 17. Scrbg & Pharij
ifxi in Chrifum Math. zi. 45. 46. &

-

tamen multo. quzfitum. ftudio Chryfoftomum in Adultero?
pR : CM , t : habuitquí-
píaim, 14« qui nonfolàm putat quinque illosad- 2777
ied eodem etiam tempore cos mn- riana.
licrem illam Samaritanam babuiffe ; aptóque ex-l.

*

16. 57. ludzi ia Schhanum AGor. . 7. 57k

-

x " ao : " CH
Ty TOtm : 5 d. d d. CT i. CM

Dd : R;ï&;&

[

ETRT r m m M ass DX ET VUREP

$

-

in loan,

N

Recte dixillent, fi non inter. predeftinatos , &

-|enim, qui reprehenditur,

[

6oL

—-ioOAN. MALDONATI COMMENT. -

603

robos , fed inter bonos,; & malos difcrimeh ill |
ofüilflent Nam nec prædefïinati Íemper (?[?enijg
fibi peccara recognofcunt, ícdfzpe admonitioni-
bus, tefiftunt , fzpe obftinati funt. víque ad vlti-
mum vite temptus, quo temporce fubitó refipi(cunt:

[& reprobi fepe monitorem audiunt , fixpe rcfi-
h1 * * 7
pifcant ; ad extremum veró. in peccato moriun-|

tur.. Nec quifquam ícire potefl;an illi omnes, qui

[reprehenfi culpam agnoucrunt ,7pradeftinati; &

omues , qui non cognoucrunt , reprobDi facrint.
Quin Paulum videmus vnum ex 1lis , qui in Ste-

folàm ex gratia ; fed ex libero etiam pendet ar-
bitrio : quod iíti vt tollant , omnia predeftina-
üonitribuunt, Illud quidem re&é in hac mulie-
re Chryfoftemus, Theophyla&us , & Euthymius
obferuarunt, non agré tulitfeà Chrifto reprchen-
fam ,. quin conuerfam ad meliorem mentem falu-
tem ab eo quafiuifle.. Conccperat ante ex Chrifti
fcrmone aliquantam de illo opinionem , vtnon
vulgarcm hominem efle duceret, ideóque, vt Ori-

genesait ; dominum appcellaret. Nunc veró plut-

.[quam hominem non vulgarem , id eft prophetam

confitetur, videns, qux occulta erant, fibi patefe-

iciffe. Itaque inepté prorfus quidam hereticorum

interpretes. prophetam hoc loco hominem do-
&um , & inlege verfatum intelligunt.. Non enim
doctrina vlla.fed diuino pror(us fpiritu occulta, fo-
líque Dco cognita panduntur. Sed quia nemo me-

* À a /
1liàs quàm prophete, qucadlegem , religionémque

pertincbant nouetat; queltionem illi tanquam pro-
phete de religione proponit. Bz L.
20, Patres noflri »n monte loc adorauerunt, e27 wos di-
citis quia lerofolymu efl locus , vli oportet adorare. ) Non
dicit, Nos dicimus in monte hocadorandum effe;

lerofolymis adorare ; 7es , inquit, a&icitisvg quafi di-

excufans potius Samaritanos, quàm ludeos accu-
fans,italoquitur. Dubium quos patres intelligat,

Icüm dicit , Pafres neffri ià monte boc adoranerunt , Sa-
maritanorümne , an Samaritanorum fimul, &|

iudeorum. Plerique omnes; auctores Iudeorum

lfaac facrificaffe Genes. 22. ». & lacobin eodem
loco ftru&a ara Deum oblato factificio adoraffe

j|Genes. 3. 20. Sic interpretantur Ámmonius,

Chryfoftomus homilia 3t Auguftinus , Be-
da , Rupertus , lib. 4. Theophyla&tus , & Eu-
thymius. id quidem velfolis au&toribus fine alia
ratione probabilecft ; fed non video,cur non
probabile ctiam fit folos maiores Samaritanorum
intclligi , qui cultum illum in. co monte infti-
tucrant : quorum Te auctoritate mulier tuetur,
vt mulierem litteratum imperitam decebat, Inep-

Calunus |€ VerO heretici hodic huius nobis mulieris exem-

plum obiiciunt , quafi nos idem faciamus , càüm
maiorum noftrorum allcgamus traditiones. Non
enim animaduertunt mulierem illam | Samarita-

$

phanum feuierunt , fuiffe predeftinatum. Quód|
ïecca;tum' agnofcat , non|

(cd , Patres nofiri àn. mopte boc adorauerunr, Siucar-|
-|tificio aliquo , vt quidam volunt , vt indicaret Sa-
maritanos exemplo , & au&oritate patrum facere;|
Iquod faciebant ; Iudeos veró exemplo , & aucto-
Iritate carere , foláque priuata quadam opinione

cat ; dicitis ,fed non probatis. Siue,vt ego arbitror;|

-[etiam patres intelligunt Abraham , Ifaac'; & Ia-|
|cob. Nam Abraham inco monte filium | fuum

-*

|qui hoc nobisobiiciunt, non poffe maiorum (uo-

|te Manafle in co monteadorari. Hiftoriam fcri-
bit lofephus lib. 1. antiq. cap. 7. & 8. Quód
autem dicit muliet aderaverent ,' cam intellieit ado-|, ,,, s
rationem , que cum facrificiis , czterífque publicisquenà híc

! : (s ; , intellisen-]
ac follemnibus ceremoniis coniuncta crat... Nam "s o

Á nam , id eft hereticam fuiffe , ideóque cum ,pa-f

tirum fuorüm exemplum , traditionémque protu-
lit , nihil aliud , quàm erroris vctuftatem protu-
lifle. Vnde fequitur Lutheranos ; & Caluiniftas,

rum cexemplo fefe tueri ; quia ipforum malorcs fi-
cut & ipfi hzretici fuerunt , & ab Ecclefia Catho-
lica, ficut Samaritani olim ab Ecclefia vera Iu-
deorum , difcefferunt. Recté mulier illa. maio-
rum fuorum éxemplo , auctoritatéque vía fuif-
et , fi in vera fuillet Ecclefia. Nam traditio in

Ttaditio
in fola Ec-
clefia ve- ]

ritatis con-]

Ecclefia , veritatis; extra Ecclefiam , erroris con-
firmatio eft. [ UI

tem Garizin , qui vrbi Sichimorum , cuiusilla mu-
lier erat ciuis, vicinuserat : in eóque omnes con-
ueniuntauctores. Quz autem fuerit caufa Sama-

feft,
In menteboc.) Non dubium demonftraffe mon-|.

tmauo

ritanis in co monte adorandi, exfacra . intelligitur
hiftoria. Ieroboam tum decem tribusà regno iuda

dilaberetur, nouo reeno nouam inftituit rcligio-—ä
nem , & duos illos conflauit vitulos , quorum
alterum in. Bethel , alterum in Dan vltima regni
parte collocatos pro diisiuffitadorari. Hinc pri-

vero captiuiratem potientibus rerum Perfis Ma-
naffes Ierofolymitanus ciuis , & Iaddi Surmmi fa-
cezdotis fraters, & ipfe facerdotalis particeps di-
gnitatis Sanaballetis Cuthei, & Darij Regis 1n 5a-
maria prefecti filiam vxorem duxit , nomine Nica-
fonem. Quamobrem cum & à ceteris Iudzis, &
ab ipfo fuo fratre Summo facerdote fun&ione fa-
cerdotij prohiberetur ; féque apud . Sanaballetem
excufaret,quód ipfius filiam quam fibi defpondcerat,

!ducere non poffet , malle fe vxore careré ea, quàm

tanta dignitate facerdotij. Sanaballetes non folüm!
fummum illi pollicetur facerdotium, f filiam fuam
rctincat, fed templum etiam fe illi Ierofolymitano
zqualezdificaturum.. Quod & fecit in monte Ga-
rizin, vnde ceptum eft à Samaritanis facerdo-

Deum orare, & flexo vencrarigenu & Samarita-
nis, & Indzis vbique licebat; idquefxpe legimus|
fccifle Chriftum. Offecrre autem facrificia , pratf-

. . i i V * 1
criptisà lege ceremoniis vti Iudzis extra Icrofoly-|
miranum templum nonliccbat , fic Deo iubente

Deutet, 14. 23. 24. &26. 3. Eum enim lo-j

cum Deus elegerat ; vtibinomen fuum inuoca-
retur ; vt fcriptara loqui folet. 1. Paralipomen.
17. I & 21,/ 6. & z. Paralip. 6. 6. & pfal.77.

68. 69. Eb s
àn AMdier , venit hora , quando utc im monte bee , "e-
que in lerefolytmnss ddorabitis Patrem.) Incipit vti Chri-|
itusauctoritate fibi à Samaritana conceffa. Voca-|
uerat Chriftum prophetam 5 poftulat igitur abcay

vt fibi tanquam prophetz credat. Porro non ref-[.

pondet proprié ad id , quod mulier interrogaue-
rat, vtri meliüs Samaritaniin monte illo, an Iudazi
Ierofolymis Dcü colerét, fiue quód id ftudio conté-

P

tionis,& gétis interrogaffet,vt Chryfofl. infinuat; &
| noluit

Íegregaffet, nouámque regnum Ifraclis confti-.
tuiffer, metuens ne ; fipopulus de more rcligionis -
caufa Ierofolymam iret , fe deferto ad Regem Iuda. -

ma orta eft diffenfio rcligionis. Poft Babylonicam!

)

k ime d

E-

(de

"* d

bb ia -— v

-

,

R—

hm ven
tll
tb vtui
(znenm
Mnartan
nonteill
&tm ven
lo d
f ]
b

.....

! trürs (s

[UN

tsj mp. |
I j
* Onts con.
A QUI Sam,&.l
M
r gowor
Atteior
I164 f [
'u.) J:xgng lUda
leaal s. i
T&cls Con[l-
Ym
WeHüpos — -
i& Agem Il
F:"x'u 2154
Dl telono-
| M uæw

^f^
iT

hi
m
N l* '
LIAY Vihima rao
"IU &'c(-lkuu (N&.u
V
T
|AvtAm þ' La
UIT IN Han'y W
I
^ 4nli .
m A:jv;fmmm
& V VAU HULMI,
m b :
| fótcm. Vorh Kæ
23' 59 »lm Ajtf

1, * :', Y * ! .4 !
X d JOLBITI

t! ) ;
^eteno u M
l Ti UL IauEd) ïx :

^
J ^ I
f.',*?a " F;m;m'ä'
LuV M MioVaVavi
ia E |
lls
TY vmloden.
JH Büudwu.i.m,
l

d

qnha n ,'W"ME' |
A Nbl
AT dsddiir!
. *

*4 &f
ia2
— '"'i',"»üti |
l [ ,.;.ywuw" N

w tb i.

|
pE v L J
«.« nf 0" 1
F v bl & k

3 sl
[/ [L]
Lümüümq
V

— —
—— À
TL
7:
f

i

t

ldicit; fic enim. Grzce eft , spyclap Gpa. venit bora
tempore przfenti ; paullo veró poft declarat iam!.-

inen poffet; fed vbi deberet, vel non deberet Dcus

604

CUOINTOAN CAPR H -

605

ffriïtus conítitutus ab ea iudex alere co-n.tcntio-
nem ; fiue quód noluerit oftendere magis parti
vni fauere,quàm alteri , quo faciliüsfibi cfï*de.rctu [
itaque vtrofque & Iudzos, & Samaritanos in fu-
turum zquauit, non dicens vtri melius ante Deum
coluiffent, fed neutros eo loco , quoante colebant;:
bene culturos effe. Nam quód Cyrillus ait Chriftui
hoc refponío & Samaritanos; &:Iudægs teprehen-
diffe , quód etiam Iudzi in eo erróre cflent ; vt cx-
iftimarent non licere fibi extrajIerofolymam Deum
adorare, fingularis opinio eft, & ícriptura mi-
nimé confentanea. Nam Iudzis alibi quàm Icro-
folymisadorare , ideft facrificare non licuiffe fu-
periore verfu demonítrauimus. De qua Eora lo-
quatur Chriftus, difputatur. Primum horam pro
tempore. pofitam. per Hebraifmum minimé du-
bium ; fed id ipfum tempus quod fit , quetitur ,
quod Chriíftus iam veniffe;aut certé appropinquare

P

venilfe ver. 23. . venit bora, «g" nunc eff. Sunt qui tem-
pus intelligat excidij Ierofolymitani, quo tempore
non folüm Samaritanum fed Ierofolymitanum e-
tiam templum ita vaftatum eft ,^ vt nec in illo Sa-
maritani ; nec in hoc Iudzi adorare poffent. Sic
Euthymius ; meliàs Ammonius, & Cyrillus ho-
ram iv eule :w,;wc;X Täg,.äväpw!wzg ænä*nlw'zv P id eít ip-—

jfius adhomines aduentum interpretátur. Nec enim|.

id chriftus agebat , vtdoceret , "'vbi poflct , vcl

adorari. Preterquam quód ver. z;. horam iam
illam veniffe dicit, càm tempus illud eucríionis
templilerofolymitani non nifi quadraginta poft an-
nis veniffe conítet. Voluit ergo fignificare fuper-

]uacaneam iam effe quaittionem illam, quam illi/D

Samaritana proponebat, vtri meliüs, Samatitani in
imontre illo , an Iudzei Ierofolymis adorarent. Iam
enim venilfe tempus , quo tempore neutri ccrto
loco deberent adorare. Tollendum enim effe pri-
ftinum illam cultum, quï, vt hominibus carna-|
libus accormmodatus;addi&tus eratloco;. aliómquej
pro illo meliorem introducendum , qui magisad
naturam Dei , & ad hoinines fpirituales ciä:t ac-
commodatus. Quód dicit , aderabitis. Patrem , ita
dicere videtur quafi fe excipiatex adoratorum nu-

xit, adorabimus, fed adorabitis , quemadmodum
Ambrofius libro $. de fide c. 3. obferuauit. Non|
dixit , inquit , adorabimus , quod vtique dixi[fet , f con-
fortiwm nofIri [ubivet obféquij. Neque dicit Deum, fed

|non patrem veftrum. Video paullo poft dicere, Nv;
adoramus , quod. [imus , quuafi fefe adoratoribus ad-
numeret , fed cut co loco ita loquatur, illic ratio-
inem reddemus.
— A2 Ues adoratis , quod ne[citis s mos Adoramus , quod
[femimn. ) Hac&tenus quidem docuit fupcruacancam
e(le queftionem , quia deinceps & qui in montc
(Gatizin, & qui in templo Ierofolymitano adora-
bunt, non rite, rclieiofequeadorabunt, aliam iam

terito loquitur, cüm inuidiam priàs in Samarita-
quos , & fufpicionem erga Iudzos gratiz remouitfet,
zquato inter hos , & illos iuze, docétq; meliüs ante
|i&tempus Iudzos , quàm Samaritanos adoralle, vt

mero, & filium Dei effe declaret. Nec enim di-| E

iPatrem fuum vocat. Sic enim opinor intelligit;|

jadorationem tempore poftulante, Nunc de prz-|

A

D

C

r

[uento facitis veftro. Quod autem dicit , Nos ado-
dJramus: , quod. feisnas , Ícipfum connumerans cum
adoratoribus, Áriani Catholicis obijciebant , vt

agi putant, vt paullb poft exponemus, quod mi-
nüs probo. Quidautem fic, Fos adoratzs , quod nefcitos 5
nis adoramws , qnod [ams , aliquanto. difficilius cft.
IPrimüm, quód non videatur ad ré;re&téque refpon-

dem Deum adorarent. Deinde quia & Samaritani|
Íciebant, quid adorarent , cüm verüm adorarent
Deurm. Chryfoftomus; Theophyla&us, & Euthym.
propterea dicunt Samaritanos adoraffe, quod ncf-
ciebant , quialicet verum adorarent Deum , puta-
bant tamen non effe nifilocicius Deum. Sic enim
Regi Affyriorum nuntiatum fuiffe 4. Reg. 17. 26.
gentes quas tranflalifla , e7* balitare fecifls in cimitatibus
Samarie,mnorant l:gitinm Dei terra , 49* immifit imeos
Dominus leones , €2" ecce tnterficiunt eos , quod tqnorant
ritum Der terre. Iudeos veró adoraile, quod (cicbant,

ftimantes Deum omnium gentium Dominum effe;
Eodem pertinet , quod D. Thoim. & Lyragus do-
cent , Samaritanos in eo errore fuiffe, vt exiftima-
tent Deum eífe corporeum. Quodludzi nequa-
quam putabant, Sicenim Salomonem , cüm tem-

Ergóne patandum efl , qu04. veré Deus. babitet (aper ter-
ram? $i enim celum , e7* celicelorum te capere mon. pof-
[unt , quanto magis domu bac , quam adificau ?. Sic no-
tum faiffein Iudza Deum pfal. 75. 1. Sed cgo. in
co errore Samaritanos fuilfe non lego, & Iudzos
aliquos fuiffelego apud Hebreum au&orem Rab.
Mofem ZEgyprium lib. . Morch. c. 1. Quin mnl-
tosctiam Chriftianos ; & graues auctores , quos

refricare videamur. Aliquanto igiturmihi magis
placet ; quod Cyrillus ait, Samaritanos adoraíle,

Auguftinus, & Beda defutura etiam lic adorationet

dere. Non enim quzrebat mulier vtri meliorem ,
Jaut veriorem Deum ; fed vtri fanctiore loco eun-

quia meliorem de Deo habebant opinionem exi-

plum zdificaffet; profcfum fuille 3. Reg. 8. 274 |

opus non eft commemorare , ne eorum errorem|

j
1

n

Saimafitá- .
notum dé
Deo erro4
nea opinió
fecundum

Chryfoft,

quod nefciebant , Iudxos , quod fciebant , quia
quamuis eundem adorarent Deum , tamen'Iudzi:
certa do&rina , legéque à Deo fibi prafcripta ; Sa-
máritani inuento ab hominibus rita adorabant.:
Sed verum ego feníum alium cfle arbitror: vt Chri-

tur loco, quo Deus adcrabatur, De folo enim loco
mulier interrogaucrat, & credendum eft Chriftum,
de codemloco refpondifle. Refpondetautem, 725

Cyrilii ze-
lior de Sa-

itus non dc eo, quod adorabatur , fed de folo loqua-|

adorati , quod me[citis s. tos. adoramus , quod. fcimasts )

maritano-
rum religi«
one fen-
tentia,

Senfus igitur eft , quod vos in monte ifto a-

Ierofolymis adoremus, fcimus , quid faciamus.
Nos enim hocDei iuífu. facimuss vos ifthuc in-

probárent Chriftum Deum non effe, qui Deum
adoraret , vt apparet ex Cyrillo; & ex Ambrofio
libro s. de fide c. 3. Auctores Catholici duo-
bus modisrefpondebant. Primàm quidem , Chri-
ftum tanquam hominem]locutum effe , eo modo
quo fupra fontem fatigatus fedcbat. Sic Ammo-
nius , Cyrillus , & Ambrofius ; ciufdem enim
fuile naturz fatigari , & adorare ; idco paullo
ante di&um fuiííe fediffe fatigatum , vt intel-

Íeruauit Ambrofius. Deinde non ex. veritate, fed
ex mulieris opinione locutum fuiffe; que non

doratis , nefcitis, quid faciatis ; quod vetó nos|

ligeremus de humana eius hicagi natura, vt ob-

iIDceum, fed hominem Iudzum, prophetam illum

tChtyfo&omus , & Theophylac&us interpretantur,l

Ddai.

sE MONSOUHMTNN

quidem -

606

IOAN. MALDONATI COMMENT.

607

Ammonius , Ambrofius, & Chry(oü:omus,Thco-k
.hyla&us , & Euthymius.Eódem opinor modo Au-

[ ;sïxf!:.& Beda th)ondilï&m,iï queftionem attigilï'em.

|lud vero ingulariter, & przter. omnium opinio-
aem.dicunt; Chriftam n6 de omnibus loqui ludzeis,
ied defe.de prophetis,& Apoftolis,qui iam incipie-
bantab eo do&i in (piritu, & verit&te Deum adora-,

nere [udzorum loqui.Ego tàmen alia ratione fufpi-
cor italoquutum elfe,vt fe cam czteris ludeis con-
numeraueritjnon quidem vt figuifica:cc Íc ctiam
tanquam hominem more czeterorum Deum ado-

queretur ; fed vtfe Iudzum effe confirmaret, -vnde!.

Nos ,non
petfonam,
fed genus

declarat.

Fü

CurIudz
n*aiorem

.. ; Meffias originem ducurus erat, gradü mque faceret
adid,quod paullo pofít di&urus erat,fe effe Meffiam.

A & 1

deritDeus.

Cum crgo dicit, Nes adoramus, non hignificat fc ado-

rare; led [udzos adorate. Pronomen enim, »os, non

perfonam , fed genus declarat , quemadmodum
-mu*ltis-.*bi exemplis explicauimus. Sici taque lo-
| : ONES 5 ; A .p J d |
quitur tàanquam fi vir nobilis Hifpanus dicat, Nos

fedtotum Hifpanorum genus foluerc.

Quia (alus ex Indei efl.). Difficile di&u eft, qua-

vüidem , led hoininem tamen etfe putabat; Sicidem A
Á

re,Tritam fequamur viam;credamüfque de toto ge- -

rare , ncque vt conuenienter opinioni mulieris lo-|.

lis hzc fit caufa, aut cuius reddatur rei. Sed viden-l

j

aduerfatiu:

23. fed veni; Lom ; €» nuncejl , qmndb veri Adorato"]

tem habere locuin , apté appofita eft , fed ad illa|

Ícicbamus adorandum , & qüo modo adórandum
cerat; tamen iam hora venit ; cum quifquis vcré
Deum voluerit adorare , ne eo quidem adorabit
modo, quo nos hactenus adorauimus ; fcd ;»

Regi noftro fidelitet , ac libenter tributa foluimus; C
non enim fignificatfe , cxteróíque nobiles foluere; -

interpretantur Origencs , Tertullianuslib. 4. con-
traéMarcionem , Ammonius, Chryfoftomus, Cy-

' " s . . : n
vnquam falius effe potuit. Eam enim cognitio-
nem ludzos fingulari quodam beneficio à Dco

gatam. Hoc etiam. modo exponunt Ammonius,

Chryfoftomus ; Theophyla&us , & Euthymius.

lutem ex Iudzis effe ; quia illis primàm przdica-
tam eft Euangclium , & ab illis ad ceteras gen-
|tes per Apoftolos homines genere Iudaos deri-
uatum , Matthzi. 10. g. & pfal. 109. 3. vir-
gam virtutii tua emittet Dominu»s exSmn. & lfäi, 2$
Ex $t exibit lex : & Luc. 24. 47. Preduariin no-
"nune eius pænitentidm ,€7 remzf('zomön peccatorum n
|omnes gentes , incipientibus ab Terofolyma. Hoc vltimum
nullo mihi modo placet. Ex duabus autem primis

verifimilius cft Chriftum de feipfo, quàm de lege

fui cogai- làm Chriftus cur maiorem Deus füi cognitionem!
tionemde- Iudzis , quàm vlli dederitgenti ; itaque foli illi (cic-
bant, quod adorabant, Quia ex eo nimirum po-^|
|pulo decreuerat Deus mundo faluatorem mittere!

Rom. r 3. & 9. 5. Et conuenicbat vtille popu-

gemilli Deus dedit, & quicquidilli vnquam bene-
ficiorum fingulariter contulit, propter nafcituram

dum priüs , quam falutem appeller. Duplex opi-|
nio. Alij falutem Chriftum ipfum appellati ; qui
fslus mundicrat ; & ex Iudzis ducebatgenus ; ita

rillus , Rupertus ; Thethyla&us , Euthymius,
Alij cognitionem vnius folius Dei , fine quanemo D vcrierunt adoratores. Nam ? demenes credutit ,

per legem , perQue reuelationem accepifle ; &

cx eo popalo non ad Samaritanos modó , fed ad
omnes omnino gentes , que eam habuere;propa-|

Alij tertiam quandam explicationem afferunt, (a-|.

interpretationibus, fecunde primam antefero ; quia

loqui,cüm id potiüs ageret, vt doceret veniffe tem-
pus, quolexabrogaretur, adefféque falutem illam;!
iinquam lex omnis collineabat. Reddit ergo cau- p

lüs , vnde filius Dei carnem fümpturus erat , (in-|
gularem Dei haberet cognitionem. Propterea le-

"

E

. Deum adorant? fitamen adorare haretici poffunt.

Jperuntfpiritam adorent. Ita Ambros. lib. j. de Spi-
ritu fancto.c.rz, & Rupertus. Alij firitu,eg" veritate;|

Ufpiritu , g* veritate, Quod dicit , N»nceflhanc vim
(Chryfoftomus,: & Theophyla&us , habere putant,
vtquod Chriftus dicebat , ab iis diftingueret, que
cxteri prophete dicere folebant. Solebanr illi re:
inlongum plerunque tempus expectandas varicifä
nati. Chriftus ; quem mulier folum prophetam
effc patabat , rem prefentem oftendit ; neque fuf-

terca Chtriftum addidiffe Er nsoc ef , vt magis mu-
lieris animum ad inquirendum accendereä; quo-
nam modo :» fpmite , €9*. veritate adorandus . e(Tet
Deus; intcreffe enim fua id (cire , quandoquidem
iun venillet tempus. Veros adoratotes non dau-
bium, vt Chryfoftomus ait, quin Chriftianos in-
tclligat. Nam quàódau&or ille qq.ad Antiochum,
cos folos , qui in folitadine habitant, & citra Ec-|

non dixiffet Athánafius, cui vulgo: quaftiones ille
tribuuntat. Multo difficilius quid fit inämtu, (
veritateadorare,. Primüip Caluiniftazü harefis eucl-;
lenda, qui n ffiritu,€7- veritate adorare interpreticu
Íolaadorare fide. Sedifto quidem modo demones

vey adorabunt. Parrem in fpimto , ex veritate;)) Dictio]
» fed , qu&non videtur hic conuenien-]

vetba referri debet , (Nos advramus 4uod fcinmsquafü|-
dicat; licet hactenus quidem nos tüeliores quàm|-
vos fuerimus adoratores, quia adorabamus , quod| -

pendit auditorem expectatione. . Credo ego prop-

clefiam Deum colunt, veros adoratores effe dicit,|

rü nó here-

centremifeunt, lac.2.19. & Chriftum fzpe neganti-
bus Iudzis filium Dei effe confeffi fünt Marc. 1. 24.

)Luc. 4.34. Deinde fi fola fide Deus adorandus,
icur ipfi precibus ?. cur pfalmis ? cur facramentis

Vicina huic errori eft eorum in terptetatio , qui fpi-
ritum hoclocoanimum intclligüt ; quafi folo Deus
animofitadorandus. Quam interpretationem vi-
detur recitatamà fe Theophyla&us approbate. Sed,
opinor,non animaduerterunt illi folere non animo
tantüm , fedetiam corpore pofito genu Deum ado-
rari. Alij Spiritum fan&um in telligunt, quem qui
)accipiunt, Spiritu ipfo fancto eundeim , quem accc-

id eft veris virtutibus, corporí(que mortificatione,

jin tribus períonis Deum adoret, vt Athanas in epif-
tola ad Serapionem contra cos, qui dicebant Spiri-
tum fanctum effe creaturam. Omnium hic opinio-
num probabiliffima eft , quz communis eft maxi-|

poreo opponaturloco , quo X ludzi, & Samari-
tani Deum concludere videbantur , dum illi non|
:cxtra Ierofolymam ; hi non. cxtra montem illum;

adorari putabant polfe , vt re&é Tertullianus » & ouia a
VCIitas VCl'ö ngris , Vt (u- m gvmm,

17. vtíenfus íit veniffe tem: O ve-|
te adorari.

Hilarius edifferunt ;

|

pra capite L. 14.

cx eo Chriftum contulit.

pus,quo tempore veri aderateres neque certo vllo

vt Origen.& Ammonius. Alij : ffirire, id eft in Spi-
|ritu fan&o, ez' s veritate, id cft in Filio , ita vt vnum

imé, Origenis , Tertulliani inlib. de Trinit. Hilarij| -
». lib. de Trinit. € hryfoftomi , Procopij in cap. 28. .
AMai. Theophylati, Cyrilli, Euthym. vt fpiritus cor-|-

xtu;.

*
*

i

Deum, ;

x

ET RTAET

. loco;

Caluffifta-|-

tica €xpo-|
fino refel-| -

wttitt
;Elgo (5a
f'idvdl Qu
jtïgniücab
KieoX
[berint

|| giloh

! [ ddorat

|
"4
d l "Ih'zum,q:
|

.-i

;!;Zï:iüïagi beant
guomoüo*l l ;
[m fpiti IP W

. d n

M d PA
/Ma,wmc

,gfnm's (

Nistaturz
litretu

lrum Implc

n

M

* Aà4

if

h
J üs, X

]

J Mi quæ&io t

Vil

]. s m a
vgjius fus):['m .

Y
]
Arïanom

meni
fifer
ff
&dorir
Cum
litm
fittte
TE

^

lle n

d OD]
(

Ik& ob
kUdOCQ
X
itde
(l d
hm
.. Whocl

Nittio re
r

Q

Ts
) Wx&
*
I
"i DM

Wüueniznä
! P

' ?f' T
j M

!0.
4 Üb u
"M Q
i

i
&æm Qu ]
N
C d

u

Bob l
IN

1

;
d l n
Al üomm.
L

Q)Jr'a |
EE quu:

^ ! l i
orandus el

dqidlz -

"as j .» |
M 00 (
i S-'sibn "
ï,,k.iluiwö:;";

j t ]
id Antocm
, l u "—
:'.) »(Q :fffl::'
"v
OLOS CLIE (

TL Jl
uN Lt
i *j

1ajna, (
Á l

2 ,--wqp'nux:
w MivA |

lo d Ti*
tododems ^
m us
Y n

, » i
MU
l

Jldip 44
TAE d
T
" ! ,.
lon? -gff*,"m!,f
1J düviMliuv9);
Vv v l
!

!
DTM
« n Mi
d d Md
*

ARTA
)y,i-ül""J T
à (|

7:-';.3;,',.-,»1 l
d

Spprodut s
-
ete Dondu
pu Deondr
)nt, qu g

1

|

A,'.; l
anami
« uemd»
Tv

!l ) tl
y , 57

)L ) "ON an
" mgls )N

l

H

-.Numl invequzeftio explicatur, an non lex etiam vetus fpiri-
teri lege ; : ii ! :
Ts & ritum habebat ; & veritatem? an prophete. fine fpi-

veitas fuecieg , & veritateDeum adorabant?/ Adorabant illi

| fcllitur.

Chriltiani beant.Quidenim? an non debere certa habere tem-
, qLIOITIOGO
in fpiritu
adorent

Arianorü
obiectio re

608

TNAORN CXP-IHL-

609

lloco , neque legalibusillis ceremonijs , & f-:xcrifi;
cijs, que vmb:e tantüm erant rerum -futuvraru,Dcu
adotabunt; fed verztate , id eft rebus ijs, que per vm-
bras illas fignificabantur, Pofsumus etiam meo qui-
idem iudicio fpiritum & veritatem pro eoc?em acci-
pere, quemadmodum & Cyrillus videtur iuterpre-

tum pertinet legis Euangelice;fpiritum appellet;le-
gem verb Mofis corpus fuiffe (ignificet ; quia Euan-

maduerto enimaliquando fpiritum pro veritate fa -
mi, & vmbrz tanquam corport animam oppont.
Cuii feruio , inquit , ; ffirita mei, id cft vcré ; non fi-l
gutaté, non adumbraté, Rom. 1. 9. & erreaneifro
cordis in fBiritto , n littera , id eft non illa quz figura|
crar,fcä ifta qþuæþvcritas Rom. 2. 29. Qui e2" idoneo:]

idcft non vmbrabiles miniftros, quales illi erant

vctetis teltamenti , fed veros 2. Corint. 3. 6. Eadem

ergo res & (piritus dicitur, id cítanimas & veritas,
ideft corpus, quodper precedentes illas vmbras|
(ienificabatur. Vtraque interpretatio mihi placet,]
& hec, & quam ante hanc proximé pofuimus.Vtro-
libetintelligamus modo , vulgaris illa quzftio fa-
cilà folaitur, qqomodo Chriftiani , quos veros hic|
adoratotes vocari diximus, in fpirita adorare de-

pla? non Sacramenta? non vnicum illud, & om-
rnium preftantiffimam Euachariftie Sacramentum?
Maximé vero ;fed hecomnia , & íf1 quzfuntalia
generis eiufdem , fiue à Chrifto , fiue ab Ecclefia in-
ftituta, quibus Deus à Chriftianis colitur, quam-
uis natura fua corporca fint ; tamen quia figure non
funt rerum faturarum ; fed veterum potiüs figura-
rum impletio , aut ad fignificandàm impletionen?
ipfam inftituta,non corpus, non vmbra, fedípi-]
ritus, & veritas fant. Eadem ratione illa altera

i E

quidem firit» , ideftanimo ; aut fpiritualiter, id cft
vera fide;charitate, pictatéque; adorabant veritare;|
idelt veré , non fimulaté,non fi&é , non falfis com-

fiffev: (cdnon adorabantin fparitw , €97 veritate ,id cft
fine figuriss quiaillisipfis fguris Deus eos iufserat|
adorárc. Vna fupcre&-obie&io diluenda, quomodo
Icum his duabus interprctationibus ratioilla , que'
ftatim rcdditur,cur veri adoratores in fpicitit; & ve-|
ritatc adorare debeant;quia fperitie eff? Dem, conftare
lpo(ïïti* Hec enim ratio non probat fine figuris, fed
fine corpore ; folo animo adorandum cfse. Sed
hancobiectioncm illic diluemus. Abutcbantur etià
hocloco Atiani,ij qui Spiritü (an&üm Dcum efle,
ncgabant,vt Ambrofius auctot. ett. lib. 3. de Spiritu,
fan&o c.12. NonpoffeSpiritum effe Deum, quan-
do non Spiritum , fed Spiritu Deum adorare iu-
beamur. Facilis erat, & expeditarefponfio fpiritum

cuimus, veritatem , & quaü animam legis fignifi-

ritung ipfum fan&um adoramus. Caterum adoran:

mentis,quehuiusnoneft loci recitare. Iuftinus

tari, vtgratiam noui teftamen ti & quidquidad fta-].-

gelium quafi anima, hoc cft fpiritus legis eit-. Ani-|-

nos fecit mini[lros neut teffamenti, non lertera , fed. [Daritu.]-

mentis, fed ijs modis, quos fibi Deus praícrip-]-

. |hoclocononSpiritum fan&um , fed, vt fupra do-|

[care , & aliter Ambrofius refpondet , fignificare].
Spiritus fan&ti gratiam , quam cum accipimus; Spi-|.

dum cfle Spiritum fan&um alijs ille probat argu-|

D

C

D

r d

Là

verb martyr in oratione 2. ad Anton. Pium pro|

À |Chriftianis obijcientibus Gentilibus , quod Chri-

|Spiritu fanc&o ; vt ait

itari oportere. Qui tantüm attingat queftionem,non

(tiani athei effent, quod ipforum deos nou adora-
rent, ex hocloco refpondet nos m fporum, C verstate
verum Deum adorare. o u D N
| a& Name7 Pater tales querit qui adorenp ewn.) Duas
Chriftus rationesaffert, quamobrem veri adorato-
res i feritue* veritateadorare dcbeant. Altcram ex
Patris voluntate, alteram ex natura füumptam.Pater;
inquit, non vult vmbris;atque figuris : fed fpiritu
adorari, ac veritate. Cur ergo,;dicetaliquis, initicuit
in vcteri lege vmbras illas higuráfque facrificiorum;

accommodaté ad hominüm «conditionerm , dum e-
rudiebantur , dam idonei fiebant, vtinfpiritu, &
veritate Deum adorarent,vt Chryfoftomus , & Eu-
thymius refpondenr. Poffumus etiam fic intelli-
gere, vt non hic de voluntate ratio fit;, Quafi dicat
hoc natura ipfa Patris requirit, vtin fpiritu , & ve-

trem vocari Dcum aut Chrifti ; vt ego arbitror ;
aut aliorum , à quibus adoratur . Adorantes
enim dicimus Pater noffer , qui. $ 19 celis , & in
D. Paulus clunamus atbba
Pater, : | ' E
/14. Spiritus efl Deus , q7' eos; qui adorant eum ; in ffi-
rita, Q9* veritateoportet adorare,)) Di&io , cz',priore lo-
co pofita particule illatiug víum habet ex Hebrzo-
rum idiomate, vtf diceret, Spiritws r]? DtWs s Yaque
qui adorant eum ,52 fpirite 77 veritateopertet aderare.R.e-

nimé facilem , quo modo hzc ratio cum ca inter-
pretatione conueniat ; quam in.fuperiorem verfum
adhibuimus. Ex co enim , quód Deus Spiritus eft,
non videtur fequi i» firitu , id eft (ine vmbris , & fi-
curis; fed in fpiritu id eftanimo, non corporé ado-

inuenio; & tamen digna,vtarbitror, loco erar. Sol.
uendus mihi , quem feci nodus eft. Sicexiftimo ra-
tionem reddi cur Deus reiectis figuris vcteris legis;
in fpiritu , 7* veritate Xoluerit adorari, Quia ille ni-
mirum vmbrarilis cultus non erat ad ipfius natu-
ram accommodatus. Nec enim poterat Deus,cum

fpiritus effet, figuris vllis , vmbrifue reprafentari,

eft quodin ipío ctiam veteri teftamento de illis ip-
fis ccremoniis,quas ipfe inftituerat,dicit aliquando.

minwi?l(ai, x 1t Et,celum fedessnea ,. terra Attem ,
Fabellum. pedum. meorum : qua ed ifla. domus. , quam
«dificabitis smbi ?. Ee. quis. eft ifle locms quietis mes 1
Omnia hec mansa. mea fetit ,e7* fatla font vituer(a ifla,

perculum , e2* contritum äirim ; €9" trementem . [er-
mones meos ?. Qui. immelat. beuerm »quafi qui interficiat

|virum. Qui matlat pecus , qua(i. qui. excerebret. canem 5|

qui offert oblationem, quafi qui. (anguinem [mllum offcrat.
Míai. 66. r 2. 3. Nwnquid manuducabo carnes tauz
jroram , «ut. [anguinem bircoram potabo, Pí2l. 49. 15.
Cur ergo vmbras ipfe illas & figuras inftituit?
Supra expofuimus ; crant non ad fuam;fed ad

accommodatz. Atque hoc eft quod hoc loco

quibus fe iuffit adorari? [nftituit ad rempus: inftituit) -

ritate adoretur, fpiritus enima cft, Diximus lupra Pa-|-

leruauimus fupra in hunc locum quaftionem mi-|.

Quodcoszpus non eft , vmbram non habet. Hoc|

|

Quomibi mulitadinem vitlimarum vefirarumsdicit. Do-]

dicit Dominut, " fd. quem autem veficiam , mifi ad pau-| -

bominum paturam , & tempotris conditionem| .

8. 1$. i

Matth.$:9;
adR.omag, l-

i
|

Cur exter-

fignificat , naturam fuam , quz non corporca ,

fibi cultus exhibeatur. Si quando corporeum exigit
ab hominibus cultum, id non ad fuam;íed iplorum

fed fpiritualis fit , non requirere vt vllus corporeus ab homi-

num cult&

nibüs exi-
; i
gat Deus. |

m d

Ddi nat ;

TT

L

t

díir Deü
clle fpiri-
kum.

E

k

Deus om-

fis expers

eft; 2

Ammo-
nius ex ma
aufcripta
Catena
Grzca ci-
tatur.

Quomodo z
intelligen-|ft nop vna veterum auctorum fententià eft. Multi

jpiritum dici Mitto Sadduceos Iudzorum fe-

|tum de medio fuftuliffe. AGt. 25. 8. quique, vt Epi-

inceabant, ne fpiritum vllumadmitterent : nam

|tullianus quidem cegté in libro contra Praxeam, Ar-

|corpusfit. Eum errorem Origences hoc loco forti-

nis corpc--

: appcllab"am; Auctor Socratces lib. 6. hift. Ecclefiaft.|

IOAN. MALDONATI COMMENT.

61I-

610

naturam accommodaté facere,. Cultum illam lc-|A
galem , qui totus corporeus , & vmbratilis erat, rc-
icciffe , aliámque inftituille 1. non omnino ; quod
]propter corporcam hox:mnum naturam ficri non
potcft,magis tamen certe ad naturam fuam accom-
mo datüm , fine vmbris.fine figu.rls, hoc cft m [Piritu,
c» veritate.. Quodatrinet adíenfum horum verbo-
rum;spiritus eff Deus ; primüm quidem illud certum
uomen Dei;etfi pofterioreloco pofitum, cffe fübie-
&um,;nomen veró Spiritus attributum;fenfus enim
eft; DeuseftSpiritus. Et Athanafium meminiin
difputatione contra Arium , & in lib. de communi
cffentia Patris , & Filij , & Spiritus fancti, aliófque| D
inonnullos au&tores interprctati Spiritum fanctum
cife Deum.Sed quomodo hoc ipfum intelligendum

eraues alioqui, & magni non omni corpore Deum
carere putauerunt, fed fpiritum appellari,ficut
aérem , quia tam fubtili fit corpore , vt fugiat ocu-
lorum aciem. Nam eadem de caufa acrem iftum

é&tam , quos (&ïptura ipfai teftatur omnem fpiri-

phanius in eorum hzrefi tradit , propterea Patrem,
& Filium confitebarftür , Spiritum veró fan&tum.

Patrem quidem, & Filium effe corporeos. Hos in-
quam mitto, & qui ex Chriftianis poftea hære.t/iciï
Prcdierunt,Antropommphitas,& Audianos, aliót-
que,qui humanam Deo efïïægiem;tribu;bant;de qui-
bus frequens apud priícos fcriptores métio cft. T'er-

nobius lib.3.contra gentes,La&át. in lib. de iraDei.
c.18.aliquam Dco corporis figutam tribuunt, nó ob
id hzretici iudicati. Quin & Cirillus hocloco non;.
aliter dicit Deum fpiritum , quàm comparatione D
corporum appellari, quafi ad corpora fpiritus , ad fe,

!

terarguit.probatque Deum omnis corporis exper-
teim effe. Itaque monachi illi ZEgyptij , qui Theo-|
dofio iunioreImperatore eam iterum hzrefim ex-
citarunt, Catholicos contumeliz cauía Origeniftas

cap.7.& Sozom. lib.8,c.n.& r». & Nicephor. lib. rr.
cap; r4. & lib. r. cap. 1o. Refellit Thccdorctäq. 20j -
in Gencs.Videtur etiam Ammonius , quem ex qua4
dá Grzcorü Catena fiepe citamus , eam proprié opi- p
nioné rcfutare voluitle. zvsupa 0 0sog aA étra] , ov c
GyeuoCy iAX toe d patocsxs Quorro ioc dova* o amep )9 elaxye-
0U pvt 0v depa CO p , rtoc X, & 0« d'Ov(oc TO traptilinoy.
afic Conc CopSos Spiritus inquit, voc4tur Dewut,non vt ven-
tus , fed vt incerporea , e7 vini(ica þb—/?dntm : ficut enim
a&rem in[pirantes vimimlé 5 fic ey* Deo nóbis id quoad viiam
prebet jappeditante vinimu.Re&é quidem; fed re&tiüs
alij Deum Spiritum appellari volunt; non quód vi-
tam ficut aér nobis tribuat; fed quód ficut aér nul-| -
lü nobis videtür habere corpus; ita Deus, neque ha
bere videatur,neque re vera habeat, vt in eadé Grze-
cà Catena Didymus exponit. Quod velex hocloco
minimé dubiaratione probari poteft. Hoc enim a-
gebat Chriftus; vt probaret Deum nullum prorfus
habere corpus ; ideóq; non corpore fed fpiritu ado-
rari oportere.Que Chrifti ratio nihil efficeret,fi De?,
aliquod quáuis fubtilejquauis tenuehaberet corpus, -
25. Dicit ei mulier. Sci0 quia Mejtas ventt.) 9pyyevay ve-

|Iudza ifatum ferunt; doceréque ibi cepiffe, Aut ex

[mulietis eius fimplicitati tribuunt. Nam Iudzi ma-]
|ligno plerumqueanimo, hec mulier difcendi caufa

17.1I.8A426 UND epxéla] Eluas quid'em venit , id eft venturus ]
efl,vt nofter vertit interpres. Aut; quod magis ego
hocloco probo;venitjid eft aduentat, in propinquo
eft;iam natus effe dicitur ; ceepiiféque fe miraculis
ofteridere.Hoc enim mulierem illam dicere voluiffe
ex eo coniecturam facio ; quód fialio dixiffet fenfu
abs re dixiffet. Quor(um enim ad Meffiam loluédam
quazftionem reieciffet;fi non jiam venifífe, auttam
citó venturum putabat , vt ipfa eum videre, & ab eo
docceri poffet? Nam quód quidam dicunt iniquo il-

.Mamanimo tuliffe Chrifti refponfum, & ad Meffiam|.
|queftionem retuliffe,non quód fe eum vifurum fpc-

raret , fed vt ingratam fibi difputationem àábrumpe-
retjnon vidco, quomodo probent.Inaudicrat igitur
de Chrifto iamaliquid,fperabátque eum fe vifuram.

tiffe Chriftum;qui (e do&trina , atque miraculis do-
ceret effe Meffiam. Fieri etiam poteft, vt ita intelle-
xerit, quod dixerat Chriftus, Venst bora , e7* nunceft ,
quafi fignificaffet tempus veniffe Meffiz , qui 8:Iu-

elTetftatum reftituturus, vt etiá Rupertus interpre-
tatur. Refpondcet igitur ad id,quod Chriftus dixerat,

Meffias venit , nihil opus cft priuatim inter nos de
religione difceptarc. Ille nobis communis , &

dzorum , & Samaritanorum cultum in mclioreml

accommodaté.. Quandoquidem , vt fignificafti,

Credendum enim eft manaffe iam laté famam exti-]-

Theophyla&t. & Euthym. vnde Samaritani Meffiam
expectarent : prefertim cum quinque tantüm Mofis|
reciperentlibros , vt notat Origen. Refpondent cx

1o.manifcftam de Meffia prophetiam cffe , Nen «ufe-

q de fatribus tuis ficut me fufattabit tib Dommu Dem
tupsipfom audies, Aliaque illi proferunt iifde cx libris

« Qui diatur Chbrifíus.) Inter omnes conuenit hzc
verba Euangeliftz effe nomen Meffie;quod, vtalibi
diximus, Hcbraicum eft, Graco interpretantis ver-
bo,qualinguafcribebat. — .. .. - |
" Cumergo venerit ,illenobis anmuntiabit ommia. ) Con-|
gruenter füperiori interpretationi fic expono.Cüm|
venetit , id cft cüm fefe nobis Samaritanis often-
derit,càm ad nos docendo peruenerit; iam ením in

aliorum fenfu,Ctim venerit,id eft citó dicitur nafcitu-|
rüs,cüm natus fuerit;ille nobis & queftioné ifti, &
catera omnia,que ad religioné pertinét , explicabit.
26. Ego [um , quiloquor tecum. ) Quàm brceuiter,|
quàm perfpicue fefe Chriftus muliercule, quis fit
oftendit. Quàm breuitempore , quantum illi con-|
fertbeneficium.Merito quid caufz fuerit, cur nun-

fc tàm aperté declarauerit, queri folet. Omnes hoc

Chriftum rogàbat.Sic Origen. Ammon.Chryfofto.
Theophyla&.Euthym. & Rupertus. Atcur non fe
illi ftatim , fed poít longam difputationem aperuiti]
Refpondet Theophyla&. idémque Cyrillus indicat,
duabus id de caufis feciffe; & vt arrogátix fufpicione

illis ipfis Mofis libris hoc didiciffe. Nam Genes. 49.|.

equus iudex erit,quem vtriqueexpectamus , cuiass| ij
vtrique ftabimus fententiz, ad illum difceptatio-; —
nem noftram dcferamus. Fallor nifi inhunc fen-| ——

fum Cyrillus intelligit. Quzrüt Origen. chryfofto.] —

retur Jeeptrum de Iuda; eg* dux de femoveeius ,-donecvemat,] —
|[quimittendus ef.. Et Deut.18. 35. Prophetam degente tuay|.

4eftimonia,que ledor,fi volet,videre poterit. "um

l

|[quam Iudzis ipfis,quorum potiffimàm caufa venit|

nit,prefenti tempore,id eft venturus eft;vt Matth.c.".

vitaret, & vt faciliàs mulieri, quod dicebat , perfua-|

4 -dcrc)t.

J h[
— ii gt

fteQor
7
: if
! 3- fneyn
fbram

vrefose

w
if

^

Ruertt

| 4 — Qonvte
tsaud

i AE p t W n dd ul

6? -T ial
. LUPf tïoï?:
: em 1leüfcdebe
: ;11111'613'11 hic on e- :
& Ío qui ia,e, i 3efäPc09f;
d . » , "0- ior 1
: alof)itotf"m eg fcllf-- Rn fs
'.ln od [ila-eln nii l lu
-eíle ro f (e) as m
[T , P m -fe C q., à *
retu em illic de iotu mfi ia m
ide 'ent nt vn 'eri ne $STB v .9-'"5
ipfor rec .elp em OS **fode*ho jqui ff. N
quisglaï&üïü*ï'ämïefe T n;xi*?f:«"' ",;?bm.;,-:r
Tl eiu iíc .C- OP : t..o- lfg, ue t i ti
füm Mel (cc,fc 1n-quoï1 icare mul uid d abf 45"tLe0n&a—
O gfü. sl zl o ifau Ti : lifr, ti ua eco
.Ea-d» ifü dt, f I nt Há » e u :
: ifï'cfäiaï*äiuüs ilie- - faïräa lzrodebfec? ï:ämxia) Vän**rïfvfäæfgs : |
p Vamps f din i acch ii P uri- :
| ! 1-" ul in iïn-' u ! Deu 'dm-»' 21 ls e iC |'at s q us Exem ;
tüocm & fa Íui dat rim AA e- ID 2 MW bi anti la f 10 er iud , ib Exinls
"o ftact rE PC P lau sd ZT d us Go il iur s ali a Tl':O"»'On"
2, s , [i .bls 'fql S'G Iti &u nuü da- Xt 8. lult fa llef yu fä Y : tftü O Mel ju ré C'
61 um er itÓ 'tü,düx - cte res &a- E O C E or au .11a'm : n**'efi-
n ^V a di aPa-;r-h V,hO-m n o ihi u m € i er
fe;f& iact re m e ith $t fc il : It ii us 1€ al oc fu 1,0 jü
dcfctfequ;an? li(ret Cd deuïn ?;nP ücln, iifialïïvat' i EZ:n)Oäüre Hdlut xe;dgqlgfab licangxkï*rej[þirag;bcät&: zi 4.|
ï I tO ,u,.a- o ' in ber ice |dO 'e re u in ; i $ 2 'rt*'-c-*
; $,a tt n i ait; P m m .bg dl m a at tV fe t "o Ct eo 'bü fC'L' ,-.'M?1 $K
fia &a no sa hs | ne ho ibi n EH tim $, V de um m itar aDe ni : j fun i
i. '*'ef, CER J ial " e ; D4 lam du " ro uri dung ue CO 1 & in oft fecn Yuit,
W*N fuiff tC-re iso on bi, : s o C C P ha Ua eq Pa er uc Áp bus ing T
N ls t bi n.-..tl *dP-lï 4,€ ; ius h q d fàu 1u qui " i (4
i ; - ha rÍ m at fe 116.;,0?* ritu t nu 1ee ( O , he é COI iam ifto 5 rei m V6 |
ima*l*üï*ïn? reælde. Svec arec i di t, u n m lre. dr rift et CC ua hri lus Ch 7
P *--1 iu lg " ba Ío m Ven m Ina illi, hy h : fe. er jer C lic iL, C 65 '
in: xe u /M-Hca ilo " m Ht G à TUNES re aC n 1à e4 ,( "m ?
PKQPW*-EV n dec -*fCV s € 1 OI m; tre 9) IC de to 1til ue S i, rn 3 " n c4r ;
TM " i g n fr ia 4 T t im en m a ato u f L "m u i-
t mïäl*& *?lïafan(jj, azase figdo ä(; ä/icgnnt ä füar?[rejfcgerïþldi" irïlïln h'On Ielgüqvoïö,l?cälus ara m;tm f(]wdc qælïl Orlit— Tra&j
,tïï'x'üxlä C D m un 1 kdor -M en )in) (le lt tit in1 Pa fer In 7) lui u
D E C d : 'e Ya ti- x El o , E v C À 8 it
Mil i p Iegïaex le dücl,,re-' s ulier iamædituglam ïlo ïlli : la &. adm, fOn-t(feD Mi ex laret lï,,,o netnP r,ïnqecf"
mïoluöm fe N füum endi adaïdtxmm.iïe [e cre Meffi mo cendi| nQUSII:]sS f- fecií rég4 f reue ;a"tlüit Cä,iuhe (77,-4"1
- 1 | desden 14 u-l t m O : e e , ! :.,r
üïe)mubm* Rïit dläu ,Ugrlique Canodt:) Cegeigminü odaqul dï fnPlia 1cglm1-10c " nszfa Cg,, ït,þ? koïllp- r,ecf*ï þyi feim,
t tut n en .€og mir sqt $ ex in | m yis » [uan ge Ios. náà d f dit nf
lxm&v; : 84 De ss ne u lus O t n ad —— &; "m a I$. tà -zaq if : lu : .
T 1 h u«ïo ec : lse-(an co a : "t AtiA u t.ï-.'fnl t n 'c"fx"uo É :
nimïqmz e-/b,tf"e fsetq-eïïg féqu ndo illc diíc jhe res : lac r didsos ala it1 X eret : cit " &r4 |
| " , - L« )-0.11 P er g re'.G u nf (e "Y Z 77
*-»'vffïläm*ï ver ifica det Em i Cy oc re ilio: ua tp Tare B ais f ii x F. "
x&W, " | loni id ipul bhq et th oda faC. lu r "i m z73"--1 m "EM d 3 ic 0"'-
"d | ? la e u.» d 'Als'n r Eg u et. D m. * e f c
g-f'rumï*äf'i : jigi H us f on ,v om es .fcln.q':e "u ngu bis ifos ) T rer iteu lr : boc
bl ! tidq L (go M ent co : i $ i- en L no di "o "E W. " 2 x
" : u iftus elö" b& AC er u X 1P (j** n 4u dmi 'ecu -Afe df ?5 . e :
mgbïüm?e, qlrlft at (let. hab n P oq te ad l; ! $5 Do 4r. rit d fdo gil , m
" "E H ed la uï-nt B Y S .em " 65)-0 J zf( d 'mr'/z -l'g hy
E. t l. C r C-l- "m : la s €g ut, ne itat ? en Rïln* ;./? , ev riá CLb neg, :ut
ma&«jä it. C lD ira cap fac O nt m lit Cs u cu br nE 4 d ex ; E :
w.lvifufäm' gïnälæäa clrum fed OneOfofitenes Or,Vtï !7 5- äüg cor Co* f&;näelfïpf ,ï;äq"m :Wg&-& Vs
u ito nt, . 10 tu rAba ERE ::.n i "u d ibio 1;
-.,oxd !CC dit in M |p m nt 4 fo n vet e T " H hy b; 1
T c in Ec u da m. ríar CrI uu T n- te Quf r d fe O 7 - ec
Xcis - 'ï«n(c adaül trarädïliis Vetlent'i TM U'Z;c Ioïn— glmtï-aþ'rdrgsc Pldcoä,*mm c'.eThe : z-,(ix'i;:e""zg"r
il «.n':';- s $ $ 1 Y Es $ ; 5 A 'm-, ^ 7) p | s j
.M:unwï*l '.äis fï.ïoreïäela E uícur nl "u?um.lï«e,qüïo— ICT e['K fente Éu n d. | ;,7u2)Pc (w,'nm.q"
ETA ä'&icl itua nelnqülb d,püp Sugï luií emp ü" feüdïgrdd 4[""[0&'11!: " minïïijïw 'nt"rï) mlnepl(ïna |
E d *8 Idi ir afio m t oO 'ef.-[cïp d i HH ue ty s . C "" dN :ba no-
"T o ce is fp ca "i z : re l?-dl T& P i h. r--etf-' 'irafc det r K
nqi af l- dis - Ot eru für de a [ &U C dide id T. T j ve adn Ó
OR 'Occ'sa*' t o s 0 UE5 ba -ed &m iru u$ 5 e laau f.vt ad — 'P[ A,/ï v la m an :
n m E odl libe s inuo v n r um m nt Wi "t Ua C dipí j 2 c igu s* den i
Inferpre- "-t*e"c ua- s qle, di. idar l"q íam um , " íto na - baa OCO Ites T^ t!ltq He; 5u 9 fi : '110'*
,gslnf*k' iüreq,: ]tua an cenf /,eïe. aut tv ntu fO* O fä j 10 Fen " "n4n .2 en us,«qd "ta n!
ï-.,,ï,ixcïït* E : oc Eta i sc hr rue hry vtn am.— |hoc 65 t us, r,U fe"'.., olngin'ï jar la*.
,-g;!,m-*. " ibe la. Fet 5 . 3llu C CCT o le, ftit lara 49. ffe in !5 4e€ foft n San ipu Í- |
g j y" l4 C Cy int la A ve e hr de de- Cunq ig faster £Cun hfy & ipla | di M :
J Q "T. 1 - t : Ll.« a 1n. C ec . &t : UD é Qu » C x , clPæ- 1 hl : —.tJ * 1
-?'l?.:ï'nw;: tu,',ïqndlcafl VltmO, qCOtr Fa&ïlo Iäicanl ef(iï;lDGC)iratl 7"qult(j;;Perj:7qi4 qt;t alt latllïat,[ichl'ltiïe l?lven]aä]e- | N
,-:?335'? $ no fer ft. itus n Al g m f, in :C ! 097 & au c ia di ipfi re
Qmy | v t e init fer e u m tu | fur b; t P ux ar re tpar t £,
. W " em [Ie U Ri in A |M q te fe.. : en j .fn. m dd] D C t& la det
,.*.«'*'-US)VH, .br e t dlu am lll -H'C' 4u Ls lus 7'4 ': m- 1 u llla a uc . t ^ nt Ul *
r O fuüs 'rup s di u: fei i r .qu, e L xi uec S üàm facf. It tv ie idere
p Ls er u ! q. en Cu lo res tuüs di den.&u ü t dic ita ia C id x
t dC b P u j»hy Cri q tlm--en rift MS ign &| pr C Lat , tur O 11 &e vc it. ifum.
ial | lor p en ffet fta jit Ch res ed a, im Xer nati in Sec fed rut tvil at
',.;a;«o!?f?- Theo lv sc ito vet j o od de CH $ dt ta eo ül1'cll' ifto , €; ota ifica dic
M ipu Ntu n . r u E 19 Iu r -ere um 1 Ü dit n l T ille
" : it Sf t 116.4.:1 u nont L Es er P: V hr e d ien at : i |
valifun l dl(clï? 611.1-0 an u iq tq lie O. m. t 1c,;, eco C crec ET fig au m ] :
: er C xnwr n a Leh)' E dt $. de | ius r jq u u
- z ois Hs M t in ic lta, m -;S: t d ad ca : C5 de te, At no P n ln.
zfï*f*»-ä*æ | lutth S;Sï'eüfä Cïoce?ïïe PäuldïïonlïIS"Eäc b efgi agnoxfreniäbi, fVenlLeOn!n OPclliCiuü:äquf ; * ap(- |
' E u 10 : tf&: I & s : n -.it» & lu iu ica let, at ; à —ozf
N l u*tl EL on Os. ie Am la inus , " fiat ult dic S.5 Ío 53 iudi uli re e ibr o.
à Cs | ena x n ifat iete ; $d hy üxn. Au fur, 1v "g u n ue s dt m oca M L o
n6 ji t int fta " dï. ne u it bani 01 t ftom no tq 'ate; te errog .1n.1lus» cap |
I"«- ;Wf'I | el' : 11 : 11 U e : CQP N u : "m n Cq a a 0 i 1 €u .1 — *
«'757? z " i pit T iilt "ut 77 Cj Inr. fui ho n inl, te lau , u m di-
T | ; m »ti l ri tu rdi Ho n : t .'n(?. in ba Iqu' ue .1q..;q "
| leth | hd é " yn n er " 'caba oS.xtn V ln»'lïx.m e va ret u b " |
ul / h fu oq C de tp j j - ,..atæ ct | te et ri d idi Ts H ba "?.
?'Tz;wï* lïonpïfïælomuï;fu V:,a'"'wdi"?emf"jþ z lnïeful oftre- ?fkud T - econi""äï falcw P. ,"ng*":,, Scy;ïfi'fsgfi'
hit jl ,,k':. ' j * ; : , 0 u r e " i e . e, i : ". ) L^l e i
ial JIP aäïyfoqtæ.(emfd Ze,;,ïïn mdadhlbloqü'ïxtcr x s Verä"ïas (ät ren(tsedlceïxt- ïe m"'"itþ dul eafüch(äml" :
L ; k C d'ln : 'f]a 'Wæhl n 6 "na.» tl' en O [ of : c ipí1 fc 1 d t 3, i &
od t4 fr, ioni ita 5unt v d a v lp Íce p n ra ; |
l Eo i 1e.er4 ban tat af,.-s. rext 'tüm.'ne | ue am: O rtet dism do het fuP.. ! b :
*'ï':,:".l-'* l 1P * n 4 4 f .€ m " l eX : 11 " 1 q r n cz . r ) 0 ; H m ta
! inte sive m r Sa1 itai ul Ío WE - atq CO Og fa C o op uis Íto lui |
N , ';",'d"": ! : : 111 ui 2 m. C,/P n rl ! m : ho : CO ld' ac . m 5 ut u r u [0 v a 'l'l) .
a | m E 'Iaüs)ï; f";'ïslnädCïlsarämosc,hïüïcn"ïc Ferid d eüfdfd'N*'"'-Z""'ïgete Pquaähryfunï o enim
ewretitt E act. u 11 : 1 I Hdta e "el 121— 721 ts r V , EE ( u : :
F | Tr ?05 n ^X de 1 t Aita it n e 4 'oYes n. inem 8 5 IP. Q— uSW
| J A $5 C re ,m u ; u ff H : t C 1 ; el. ho C€l. lc :
" O I E 1 1 g S u 4 Cer [1 : di I 1
' i ! ï;ïi? uclrentï &riödfclloqüd,f:H u3 fatlülaloq m '.cc*lg[ P«Wäïec ?e hotorlgqulaä ies
nf "s n vte r q ao n dn ierc J cH Ms Am ? ide V t; m
" j : n tf 1 ret , in a
i o od i febeires ii - n S h r ,
as | $ 1--.-116 si q la r d"- C : o 'e feri ^di , d
i ' no m b - Ío fc id lió & U 1, T b e D
N ul I ea mu lan uta : fe i au fi us , Q ü Tc 9. Ccr '
mm | m t4 ü ftu lie
jeg p m idds sp cu rfz.aa" on é&u & u us m
um PF( cu CYPI to lus a pr lo la $, em mi 'atu
effec RCR fo tb: ,er".an phy. ulo $: n hy lora
v /rit e 'olita m t vert 7 n op. ip u Euf xplo
' ,::;:azï , m liäeret;ideï.;i:s aniusïls 9fïiiï€ dcilcafïa&- dund illi
»'W"'.,gæb' ïevl, ,*uC " : Lco Om S', H hy o , :
ao | f dqu me it foft doi di p loc» m,
D I " I fam ta ty Tue cta eo € iftu :
". ER pb sH Th " CH
T i : Na p . t ant ius ,& Ito C
s ?Scie wiis VRs o /
'Um iïllcun. ed)n,lld lus €X-hrifto fOüo&iOrc:cïfog
: à ^ x
L;.C*[n í ftu h)'fn1 aC Chry Ode'rln
,'g[,v " Cnl t S m &c
n | Eu &to idem 5d da
al h ftru 1 juoO iau
| n in em itq ibi:
Om azlm;' llt au tf'u Cr & ah :
zmlu;jcäu'þ rauf(?Naln
"ïccnu";?a 3 t.
n "
hr i
T
:nf',:giiät*
']S)iw' C
r.lLt'f»;*ld»On.
UZMC&W

m
—

i

uT
"WORT
L»:" CAP.
À
N IO

T
RSPRECT
L
N
UT TEN

w
E

p

Diligentia
Samarita-
norü mu-
1lieré imi-
tantium,

|

-Q:s ad CO-I
.frinth. 6.8.|

|illi veniebantacciditfet, quomodo diícipuli Chri-

1ducac) Qu6d Chriftum difcipuli rogaucrint, vt cibum

occulta, & mulicrem poterant commouere. Ex jllis,
cnim facere cóiecturam poterat,qui ea diccbat, om-
nia,fi veller,potle dicere. Propterea vniucrsé dicit,

Aut, vt cgo arbitror, hyperbolica, vel fynecdochica
locutio cft,qua, vt res quz dicitur exaggerctur , pro
parte totum ponitur. Quod autem addit, Nwnaquia
ipfeeft Chriflus ? nihil abfurdi erit, fi dicamus dixife
dubitando;nihil enim mirum.íi nec dum perfectam
haberet fidem,càm longo tempore diícipuli ipfi vix
|habucrint. Tamen vero fimilius cft, & toti orationi
concruentius,non dubitando, (cd addubitantis mo-|
do dixilfe, ne derctanta preiudicare imperita mu-
lier videtetur; fcd omne iudicium illis relinqueret,
quos ad capicendum experimétum inuitabat, vt Eu-
thym. interprctatür.

i)t'öt(äa dixit Euangelifta :?'ppcov']o veniebant , nou 2202v

runt. Etnos Samaritanos,vt Origcnes admonet, de-

614.

— - I1OAN. MÁLDON. COMMENT.

615

vt Theophyla&us ait; dicere omnia,qua feciffet, ab

€o fibi fuiffe patefa&a,fäd fe ipfam infamat,vt cos ad

Chriftum adducat.Sic debent Euangelici predicato-
res Permfammm , €7 bonam famam , vtait D. Paulus,
Chriftum annütiare, Non dixerat illi Chriftus om-
nino omnia, quz toto tempore vitz fuz fecerat, fed
dixcrat quz przcipua erant, quzque maximé erant

£uidixit mibi omnia,quacunque fect, vt Chryfoft. putat.

30. Exierunt ergo de ciuitateyc2* ventebant ad eun )P ro-
venerunt, quia volebat narrare, quid interim , dum
ftum rogaífent, vt cibum fumeret, quídque ille ref-
pondiffet. Imitati funt Samaritani mulicris diligen-
cucutrit ; illi ftatim per mulierem audito nuntio vr-
bem relinquunt, & ad quzrendum Chriftum accur-

bemus imitari,ad Chriftum vel per mulierem com-

Pa
3. Interea rogabant eum difcipuli dicentes , Rabbi man-

o

fumeret, Chryfoft. Theophyla&. & Euthym. nó im-
probitate quidem vlla , fed caritate fecille interpre-

[tantur,quód eum feffum devia cffe fcirent. Notarüt

tiam.Illa ftatim vt Chriftum inuenit,nullas nectens|.
mozas rclictaad puteum hydriaad euangelizandum

monefa&i reli&is vrbibus , reli&is rebus omnibus| -
currere dcbemus.Recté Cyrillus Samaritanorum in
credendo facilitatem cum Iudzorum duritie com-
]parat. Jamaria, inquit,dimidium peccatorum tuorutis non
peccaimt, Ezech.16.51.

quoque Ammonius,Theo(Fhyla&.& Euthym. ver-|
bum «porav, quod proprié fignificat intertogare, ac-|.-
cipi hocloco pro zacezeAouo precabantur, exhorta-]
bantur vt cibum fumeret.Vera hzc funt. Sed viden-
tur mihiApoftolialiquam,vt cum rogarent,occafto-
nem habuiffe. Nam frilli quidem ftatim vt appofiti
cibi funt,fumere coepiffetnihil vtique fuiffet caufz,
quamobrem illum rogarent. Eftigitur vero fimile
Chriftum appofitum iam cibum priüs fumere no-
luiffe , fed hzfiffe meditabundum , & quafi aliam in
rem,quz magis fibi, quàm cibus curz effet , animo
defixum. Átquam ob rem cibum fumere priüs no-
lucrit;,aut qua de re cogitabundus heferit,probabilis
Cyrilli cóiectura eft;fciuifle eaum Samaritanos à mu-
liere vocatos venturos cíTe , noluifséque ante cibum
capcre, quàm illosad patrem fuum adduxitlet. Hoc
cnim cít;quod ftatim dicit, Ego cibum babeo manducare,
quem vos ne[citis, & Meus aibus efl , vt faciam voluritatem

(ermne,qui mifit me. Dedit Euangelij przdicatoribus fin-

ïïlem'u's eos trahere videbatur velle , eo magis trahe-1 A
bat,vt Leontius,& Euthym. indicarüt.Nec erubuit,

B

F lisobícuréque dixiffet Matth. 13.36. 37. & 15.15.16.17.

luntatem autem Patris (alutem hominum intelligit

gulare documentum , vt cibum, & potum, ne dum
alia quz minüs funt ad vitam neceflaria, predicatio-
ni pofthabeant. |
32. Ego cibum babeo manducare , quem vos nefcitzs, )
Quem cibum intelligat ver. 34. declarat. Illud mo-
dó notandum videri Chriftam de induftria cibum

ad melfem fegete differendi, vtfefeilli, qui meffo-
res futuri eranbprepararent,cófque ad cibum illum,
in quo ille fumendo totus crat occupatus, inuitaret,
vtdeSamaritanorum ; aliarümque gentium falute
cogitarent. Zangquam magifiros , inquit Ammonius,
erbys terrarum . a[Jnefacit corporalem cibum Dei voluntati,
bominsnque faluti poffponere. In hanc etiam fentétiam
hunc locuim Cyrill. edifferit, 2 rebw , inquit, que
iam inflabant , ve[Pon[io texitur , occultiique þgnifimmr;
quod fi dufcipuli (civent de Samaritanornms conuerfine iam

non fumeresvt à diícipulis fumere rogaretur ; occa-]
fionémque ex corum captaret verbis de matura iam!

Corporalis
cibus ho«

luti poft-
ponendus,
Libgloc.lo'i;

4g de illo cibo magis cogitarent, quam de corporali con[u-
lerent. B "

2 d
L

35. Diceäkntergo dffc:[zufi Ad intcem, Ntmquiä aliquis

nam illam mulicrem;quod de aqua dicebat ver.. 10.
Nam & illanon nifi corpoream aquam , & hinon
nifi corporcum cibum cogitabant, vt Chryfoft. Cy-
rillus, Auguft. Beda/Theophyla&us, Euthymiusad-
notaucrunt. Quid eniram , inquit Auguftinus , ff ma-
lier ia non imielligebat aquam , ecce difespli mon intelligunt
efcam? ltaque nihil erat caufz, cur Origencs fuum il-

reprchenderet, quam tot poft cT.

cantes eum cibum non fumere, fi ante non fump-

cut mulier repercrat fitibundum , à quo fe diligen-
tia dolebant effe fuperatos. Aut, vt Origenes inter-

|pretatur ; putabantangelum illi aliquem tuliffe ci-|
bum. Aut, vtait Leontius, cxiftimabantaccidiffe|

illi; quodacciderat Danicli , cum in lacum ]conum

quod melforibus fuis paraucrat, ferre cogercetur.
Daniel. 14. 3:. Velquodaccidit Eliz; cui coruus
iuffu Dei prandium quotidie, cenamque fcrebat 5.
Regum.17. 6. - | |
. 34.Mew cibus fl vt factam voluntateeim qui mifit me.)
Clarius difcipulis exponit, de quo loquatur cibo,
quàm expofuerat Samaritanz , de qua aqualocutus
effct.Sicut folebat illis differere, quz alijs in parabo-

Aliquid enim difcipulis cócedendü erat: & difcipuli
faciliàs, quàm mulier aperté , & fine metsphoralo-
quétem intellexiffent: & erat magis neceffarium hoc
difcipulis, quàm illud mulieri declarare, quia, vt cx
Àmmonio,& Cyrillo fuperiore veríu diximus,opor-
tebatcos táquam meflores;id eft magiftrosinftruere,
vtcundé illi cibum rebus omnibus anteferrent. Vo-

apsaamimdia

vt Euthymius admonuit. ' Itaque fignificat volun-iminum.

tatem

attulit eimanducare?) ÀApparct non magis difcipulos|
intellexiffe,quod Chriftus de cibo, quàm Samarita-

lum Heracleonem propter hanc interpretationem|
Triflimi auctores|
Probaucrunt. Dicebant erga ad inutcem , id e& inter fe;
non palam ; non ita vt Chriftus audiret, Nonenim
audcbant reuerentiz caufa, vt ait Euthymius, hoc
ipfum illum interrogare. Dubitant autem ecquis|
illi feabfentibus cibum artulerit, incredibile iudi-

fiffet;càm fcffum de via effe fcirent; tempüfque me-
ridianum ver. 6, & iciunum ad eum locum per-] .
ucniffe. Átquisilli cibum attuliffet?. Autaliquis,
qui có forte vcniffet, famelicám que vidiffet effe, fi-

minum fá-

concluíus effet , vt Habacuc prandium illi à Deo,f

Dei Patris
falus ho-

Voluntas

dR u C A s :
oA ESUS

nod ' TEU b g las W v

— m danemadik

n 1

asE m T

Lt VRR

dboco

?

Qelce

(

Msl
m'cnfcmf*?guüm

10 f w
a ii

617 :
brb
m
| Noue nen-
eníe duosl.iuSJ
IT. ds m M braus i
nenti rq e fieri
II me nte ius. F
TM m i in lus, :(lem f *
P. um nte, uat ime à rim!
UER ehíes. Fie Apri em Ow ume ibus do-|
"N. Eníes fe Aj ec mp ifeft iriad 'at otit
: OÓN .Imén n rát D te iie m fat o l:
: Á A|m Hism? r era item Va ebdo ORN . nihi |
, "*i O hoc, me jüiattuo Iuoal-t zg-ïf'æhah craïïvid'ent, x f
IN Lelle , D fes qt lus. Leuit. ítPa biunm fec Bu ro-|
E. N m flbl,n Proï)a & Mart zl,öciempo ouer em iam d lonïïocle
: À . » z E .- i, r X j
d n ,qui q m hXw ut Erg Íe viq r fü u
a " m? *ucln,foluln entui Q Ffugb ntur. qui id eft r€ age ca de fgän'lqh ?
| i ià im n- ti -ba inum e r e dhu
! ea L on ind iucu iiube nu m O Ol m iS. d
P proptï;,arQïäruf* li yoews ii D. n d d C Corepnfemrolc"ä*'c n
: : | | . | 1 a O m n 'e ls
Aatris rda ite ve la Vc- llp P nqu , fori Íque u & fe j isc fü
" Pat iucu lüt ftr ie illa licia;i — e víq 'ent q nte; lem ít dic fati: ote
| em. 1l .nfä, üs nol uc 'ud1€ er m qu ibet ^ome .-itua, ide id eft np VOS
15 P. ftor iomi f. : ntàt iorem rAbi ] (g*'f 'tr1s: | pu iume . ad E dica 'eU&m. 'tul' iü M egdio-
| é ölahO As volu dio Jfder r mel, Pa : rbiu .i&üs. U»s 4d m orlte.w ua ideter t
XA 'anc nta pO iU unc defr er m em 1on ueri hr it. ue cog Inq vi ifica
m,w | ra olu Ine 3 luc Fn : fap at ft1 RC dau vfä da. x ni
a : jate at metip à a lunt e e te O mnt en C $0 fig or
Qï.w ISVN- at Cb* ; Íovàà l;vr 0 IU idem "t m ) B HP am 5[5" ; ag dic Y0$; O o u
ET | EE s dd 4 in f » dulc jiam vo ide mnifr Orm enfe i. fle ve[t 1 erg ha ;
| illi er unred it4 (2 lam tf1 n 'et, 4cc od ua,.nc los d e4 um :
" äilhïlnaæ,-,,/lilïi:þm» itvtfai* qüla-ï d qïl faceänis Wd"uïæ de?hiätuah;nimgn. N?gïwd-h;fi Vcäam du
W Mj iverd pret | dix Jfat me, dicit, ea ma? »Oris; P afe e dix : etia nq usq
&t ve " pre p if im 1vt oc go- por cde j lIeua m oc d nt e e v lona|,. nda
z;.lh&am- m'"l- iden Non um 'eni iffüm, H neg r un Íum; iam ch ixiffe or erio fecu w*
QT ]0' 8.10. "m Di i(Ic m curai id« min iffuru Iba f5 los um affe c un uo pluralis
i L1 tatet im. fui proc Hs , ho mi 4 afbe fs u em rtà fec affi eR s tertía
TE g pfä elun ibet v m fe du s Hs e tem 2ul dlfclP -:íüum n fo uo bOP- hoc 'pïo-uf-'
:] edv hà ipfü lute am op falu fant, n"'ï&us uor idcl- ii ver "t"f'- ilgo du
DETN [- dem hocip fa : rff"— ad jfes f hri t Qui qu 'aifn ro e dici ici vul .IP :
Qwf an in ,*"Umï d i Mies d x C " alio ebl- &P onn edi ii
»j:az;nluüm» 1 ftv in iniu 4 rim ür let? - i M itur , dm tpr ifi-
| ide cu eo i : dlf".— S P Igat,c inde el nt. Itür p tur dici 64 interp ni
;;-;.miïaffï:s id larat.:abe nod a locus. elllg-;del, W 'xera. oni uun ne -pf[" mi sfïg. -
imi. dec nihi icitis us i iint nit: tige- di ialis p uov non unt nda r tem *
ub iumm m. dici Icurus: d Mi fe| lura i,q aut fes ( ue : atis| tis
um rel ;e Uo$ ibob 4 qu. ejsus di. i mel C a "a t5 "en, im,q UE E dic 1ca
:mmeusz-«-:: | at ce Dev ubo.xülos 2 ioen ilim HH río icun Hor Ctu bre ipfi i rà d Te?
: ddu Nofitie ?s ifcip unt C elli irituá guf |pe 1e di uatt d do (ibus i siphi1 cu refie
D-'*w"'"m*-f*-f ? M eni e di n fes fs desinte s 10110.'11 oni 057, pl enfi vo itetis, upe *
TR . | Zfe fs ïa lncïïor "fïïif;nenfeïos ?ï Pid c[ä ed c;ä;— ?olet 4dh Clm*lläzc äïïi&usä'e cogltcgem iigs- (zg-
z:»,*zuzf;ï"æu,- (7'];] dæq:qü Or dlt* ncl ,'frC-' uatm m us ttu . ere iFaà f ;4 . COI Don 0$;
g dut dbw juattu are OI I fui teq ultu -f 1 qua dic futt $ viq; ifti Opp vejtro
: ;;mz:-t»"':; nt,4 do qt iftim attu. um tan t,mt 6- leglq uafi t de nfe iC hr bi. ulos iquod
"Y * icu d exi u hqu üm, v ilin ^ orec lq d"e)V rme bis t vé feoc 1qu
Witrge m ined uür huc qu rc riftut turi &o 5 itá cart; 1€ uor ver dico leuate it, elq at-
i N qt 'det. ad us hrl' ma Teu dó lan uatt IClO ecce lCO, 'dici tqu |
" ne llexi illam RAR efl llo ali o, tís E ni ia uli ega d ipl T :
: x -:1.. Offlx1u.1C.-a in- on Co-l. d o d um te
m n ,adl- 'cïha-d :c&adcïfial eniud xïm,muelon 5 nfus ln'm i 'lïfmfä x s o. Hl i sev fege -
S*hlm Y Cr ScI etr fo NO fQCCI [TCSI ictCD P hng. 'temp t icit nl. ura H(Tn j?S, .
Waüwy ine —isfüP p fllä,- m t ERE qu nte los nit t ban * dic at d men ul
: min OÍ ideo fus lica fupeA 'de [eme D O i dice ipíe im m emp Wor m.Qu
-,,.).;mtï-i»f mp Vi Íen noe ^ iàm a fe in- OPP | ili : Ip enur ctc 2ATE fle ..
a te cum S,Vt lahg ffem us Cta EuE ifcipt élle ; iam eu € di me : |
i li a us; 1 Et ne laareq fa det i difcip ere la fibr dbu ad )
: q:ml- am em di liar: lg a e Ltqu - fup effe , Et 4 ue ones,
: : lg ntem ea dca 1co m Á t ere "e. ixiflet , fq us. retio
TM P intel "ine Íau n d ntu e. Drg. uo C eícere d tV l P : feveg -r1- ;
FUIMLA in - Íei Is viq x dsun nt ag mc Orar r Pro P iS(uPlbïfC e dix *sfün. iDiyias vide dpivuad
hu) nc pu Is,Vt fole i fru lab iu pe íed Or sa iqu nfe indica L ad it lin- .
J at i /nu- tcfn. i e&l' : ut . nni ,[- ue dlu i83 P PO n vt me in ro$, WU Cat nit *
I )N m il Slc. dsa &Cq lam ent fed ampt no uOr. um ruep uo DDO atj
cu m etti? ior O ica ià (em ft, i et, att ï'nq los Pro $ Opp iube
. "m ïöofcs item er jés, n c'elic ic 6/[. hs 5 la- luiff fiqu !Ibuc lo L;eoc" 'Ss los .rel. &
MXPEY & Ccog &fup e die ang nur biíq; L Inon nií it 4d é, leuà fato ocu leua RPE
Ib c -PI cffe d Eu eft nu M UL E on icit bis, agros| imus los om a-|.
s clþ Ícere Ó mc tis n ihi, Q mn m ad co vobi - dixit cu tLe Sam !
AUH EH vde en M m Yant, 9 f5 enimn dico pos ; vt So iun jentes m
t qui te v Sem ue dum brauer iem u el Cce mp & vt o ul ientes ura
en ft. Itaqué Wt bor mui uami i E ca los, illi q inqi en icct -
ruen e ft. tia lab m feq ladti, vtipats u UH ue fe v on u
N ; D Ita : ? Cco I co m hyla (p Ícip a ólq d tc 'Ila:q'
M-.--*"? n 11 &3 s:fhe LRti H lone ; 1)', -- G.z dl nO, Vtr À ta ren 1 E Vi- |
..«;«',..'--*M; no ; Sfa 1S 3 in. "um tlo hCOP Hloe 'Liam .ung). ]2 ' IS,V . Cr ndo *Hc
»ii B etas mpr ndu ter reta T jtite b*tc" nt uer anim ERN cap |ua re "n eft
Nacn ph flis te Vg Ce rp de, in 1en Ele Qu na €Corp illis RE be id c
':'l , ï l 18 labo . u. ll]tc » Bc rca m ], uqn 's,a SSC 5 ex 1 lrcn dc rct, " dde
Ymtts, d me *-tcï -,rolig um nl Ipo argu 'can. | d- Of lactu & lonese tura ftula tlS-Q.
aui n OK Íofto C COI us ot l- Ofp hy 'ent, ^oion imma O en di-
: na "orpm u&, rylo ho i lale.,-, Orp sd c op idere je reo : im emp 3 Imu t |
d *5 es €o MM g Ch elfe iritt idéc Midoin , The vid alie ximé falc folo üm, v I
"m s Por lior illi, dem d fp qu unt;v fum itanos ure max bvtfa Pur ls cun Óv
EH Y allo Cyr d ls a ffem es fu icitus us itan at erat effet, lpe ilius , Ver ,
iM um ft. hym :iftc hii nle lic fib hi m ilis.e ra R abi '0nes inum
t u , * L uou i.Eut i Chr dm C fo en : lamf ftilis, tu & :ob !0 J -
i, H ug Eut C a rme O men; le t Tofti ma illus, ro . Reg om hy
"TM A etti, lla üe uo "u f os ie v l 'Am 3l ft p fle. àih ut *
| e Ms víq latt uá tuo u iC ula ta Cyr de d em tE € s ap
TORMD Rup vte icat is,qu deq uat rCs,q (hæ, q VUENS E uo ur m« din uta rat Meffi r
m 1, dicat itis, illa, eiq &o ah : ebat ire bq uat ltitu tp la pai T isiunng
x N un at lta 1S 1 D au .qu fue d ven loun qu ult N »V d ul : dc. el ines
um d u og effi fa. i m tut icta fe 1hg. lilo m lüm Be| 11 P nE
en r:q OoS CO dln Atu lde tan *dl nfc ad *ntc : ltua, 'uS 3 n fO tem Ql- ro ho Euan :
febh - tu ua vos - fe m u re bus me $1 Ípir nti no au dN xag d vO
$j ue esq erp nfibus: m u- ulo defp .CÓ it, tes idum lie Veihin
deq foleti atq mn inter eni nim At c 1$,'c it L €ral Ibent ieri ipu irqu lge di,
U0 «t ice 'aln tzü 11113.. san i. M ri hin X vt1 . ver uxn-. re m It reg m
4l-!r0n£,),1-l"!f lbal & qu- : cm clu ; rl,. ; -C Cy ue id at, ua j Or llum ua ng : Am in *
Yigt aibe re i m m el s Si Atqi Ws El iquaq ioiiiu eui nq co it ód
" Vs ( Dex n 1Tc eb leri. Irimo . lq ari | ng ta uf, inau u .
Qs alo uar me F fie ieunt. rum r u m Eua. ula 'unt CUR q iti-
m db m vnq tem -feln- um lligu rep iffent k $,5a d Rs feru Y vt con
l re oran en litam te cve di 'o- i nt a ér in fiam , ur aleis m |
at 3 ge uo bm fo 1n he on r m era llan d le cat ale fle ;
T : .f»,'üi*"u, ; tt fu em .tus : Ilt : N 2 ed P 189 . tü C tur,. CC. : vo P mc d
«13'." ,r:"[ tint, lqihn ed35 rtus c In acc uäor &doc -bium n ndico' ]barca lcüal aiïa M 4 P Slc du'em .fe '
j fs inin ääus,äRuP x menf?errima cam , Preücldmef' muquam » & Ecc fed Tons i v dlb E
[ "s. d , dü ! -m-, sind. a n m 45 : 5 —
jj m gu illus ; ari Eele em o 2 u tà Na an &Lu "
j u ru -^ISP on ftim $v hq : r 2. ; "
7 i 1xitin 28 ril Feb ibi ati Exi »fe ea t. ius. la g 2 dem
sst Pa fe M jJCy itca mn rpret — td en n 1Ío th.j 4 qui ss '
q i : en 4 ib lrc b Of à rP m. 0f S.V ar i O at h'q ] j "
. D m r iv * ; tc L la I F1$5; at » n M . Me "
, | ls Rb cít ta 11n U At O e51 Ca Y, M :
Yj o te r hnq d np ra e i tu 38. |
"m | ". X iben lecto ! re dl,ufq ter P "uc niffe ean 3.5 . |
"r | ! lit li In iC dam ifle 4 ; [Te eam 4d ui n 9.3
APE "s inddn fuiffe atise ad d yiee o kecros :
u d || P iudic HÉos. E OPAEIS 2 icun rbium g | ! :
euo i : C1 eblæ- caba feq inid uc ]fcln ntl
A f0 | uetb u üg cita 1Oo. inde r m m Or ;
q 04f | Pro He- 3P uo COD dö ql in reu 'uattu T EM »
IS"APM.IWV apud n nda mo autem inte EISIM :
gl E icie Bo spsphe s
TAE rcfäemPläumPfïärumqïfüs &
ab Eo d plei ii
0[211 2 : ejil. O uo
a[jPþ !:J" 1 herþ.d1 -fr)qlï cum q *
farin | bitroi & ;
a ; i : at ehtis , |
U^ m à ;
.)q A'er? ," f.e " *
,mw,ul l * ? r
s '1&"*'*0[(7 jj j
(i fr agl '
':;ngü*;ä* p |
ZHO;UU |
" :
g

adRoman.
$. 18.

iuc. 325.5,
7. Mat. 10.
19. j
| 1
|
?
3- adCO'
xinth. 5. 8.

Metces à
fru&tu non
Aiftingué- |

da.

I-' Rd CO-
rinth. 5. 6.
8. 9.

1 Trouetbiü
$apud He-
"brvos vfi-
tatuin,

i
l

|

|que labore redditur ; fru&us veró non ad meflorem,

'arbitror. Sed mercedem appellari, quia pro labore
datur ; fructum veró,quia folet mefforibus pro mer-
cede fruc&tus , idcft frum&tum dari ex illo ipfo;quod
meffucrunt. : . | : 2
Ft 7 quifeminat, ml gaudeat, C* quimetit.) Hoci -
ideo adiectum effe Chryfoftomus putat, ne quia di-]-
&turus crat alium effe qui feminat, alium qui metit,
cxiftimaret aliquis cos , qui feminatlent , mercedem
nonaccepturos. Mihi, quia de mcíle, & cius mer-
Z cede loquebatur , tempus illud nobis reprefentare
videtur voluitfe,quo omnesagricole & qui femina-
* runt,& qui meffuerunt,accepta mercede gauderc fo-
lent.Solent enim, vt diximus;agricole omnem mer-
cedem fruméto foluere, & in tépus meffis etiam co-
[ rum,qui in hyeme apudfe laborarüt.differre. Itaque
$ non probo quod Chryfoft. & Theophyladt. adnota-|
z rüt ; idco hoc dictum cfle, vt differentia inter femi-| -
natores téporales, & fpirituales fignificetur. Qui té-
i poralem femétem faciunt,dolere fi alij metant;quod
ipfi feminauerüt;qui fpiritualé,gaudere.Solent qui-|
dem id facere qui fibi , non hero fuo feminant, vt
apud Ifai c.17.10. & 65.22.intelligitur. Qui autem nó|
; fibi, fed hero feminant, gaudent, quód ex femente,
|quam ipfi fecerüt, magna proueniat feges, per quof-|-
cunque tandem fiue períe , ftue peralios eidem do-
! . Imino metatur. Dc his loquitur Chriftus. Nam &

eidem Domino metluerunt: & vtrique fecundàm
proprium laborem accepta mercede patiter gaudét.
Vtrique enim cooperatorcs erant Dei ; etfiilli plan-|.
tauerant , ifti rigauerunt. | J

fémiaat,ey" alins efí qui metit.) Non dubium quin pro-
þncrbium illud apndHcbreos tritum fucrit; vt Theo-
!phyla&. & Euthym.adnorarüt. Quo prouerbio vte-,

618

[OAN. MALDONATI COMMENT.

619

Rogate ergo derinum me[tu, vt mitiat eperarios im meffim
[nam. Alio fenfu Matth.1.30.39.meffem confumma-
tionem fieculi vocat, quia area tunc ficut tempore
meffis ventilabitur , & granaà paleis feparabuntur.
$zmite , inquit, vtraquecrefcere v/quead me[fem. INota-
runt hoc Auguftinus, & Rupertus, copiofius autem
Origenes. p |
36. Et qm metitymercedem accipit , Q9* congregat frstium
m vitam eternam,) Dubium an idé nomine mercedis,

l
f diuería effe putant, etfi,quid mercesà fru&u diffe-

'rat, non confentiunt. Nam Origenes vtrunque ad

Ifuturam vitam pertinere exiltimat ; fic tamen vt
merces dicatur ca, qux propier promiíliones tan-
quam debita redditurs fru&us verois, qui fupra de-
bitum datur , quia aen (wnt condigne pafetones bwins tem-
poris ad (aturam gloriam ,qua reutlabitur in nobis, Ruper-
tüs veró mercedem eífe eam; quz in hac vitadebe-
tur opcerarijs E:ängdij" D« qua di&um eft, 2igow
eff operarims mercede (ma. Et i quacunque domum mtra-
teritis ,4bi maneteedentes , €. bibentes qua apud illos font.
Fructum autem eum, qui in altera reddcendus eft vi-
t, de quo dicit D. Paulus , ss(gwi[que propriam mer-
cedem accipiet. fecundsum . fmoum laborem,/ Alij ita. diftin-
eucre videntur, vt merces fit;quz in cclo pro cuiuf-

fedad dominum meffis referatur. Quafi lenfus fit
mefforem mercedem à Domino meflis accepturum
effe , quia*fru&um in cius horreum congregauit, id
eft multos hominesin vitam zternam adduxit. Ego
Cyrillum fecutus mercedem , & fru&um idem etle

rophetg Domino;non fibifeminarunt,& Apoftoli

37. In bocenim eft verbum verum , quia alius eff qui

& fru&us intelligat. Origenes quidem,& Rupertus|.-

Á

D

C

E

F phyla&us aduerfus Marcioniftas ; & Manicheos

|que Euangeliura przparatlent.Adde quod;vt poítea

ina rcligione conueniunt. Multa in hanc fenten-
. |tiam Clemens Alexandrinus in Pzda

Iftianz relieioni confentanea fint , féque multum,vt

jfiudico,vt de folis loquatur Iudzis, in quibus; quia

A /N p m . REU UMICIPS
bátur,cüm volebát fignificare alium laborafle;alium
jeius fruilabore. Sementis enim cum magno labore
tépore totius anni difficillimo;incerta veró fpe pro-

prouerbium ad Prophetas,&cApoftolos Chriftus ac-
[commodart. Quod Prophetz fementem fecitfent,id

rent;id eft minüs laborarét. Non quód minor Apo-
jftolorum , quàm Prophetarum labor fuerit , quin
multo fortalle maior, totum terrarum orbem pera-

dam;quales Iudzi erant , fed cum Gentilibus , cum
tyrannis,id eft cum beftijs pugnare. Sed quód mul-
to maiorem laborem Apoftoli fubituri eflent , fi
Prophetz ante illos non laboraflent , & Indzorum
^ E : . A
ropulum excolédo ad recipiendum Chriftum,eiü(-

dicemus , non loquitur Chriftus hic nifi de Iudais.]

; : A. ; 1
rawerunt, «9* vosin labores eerumantvoiflis.) Omnes con-

rant. Sic Origencs, Irenzus, lib 4.c.40. Àuguftinus,
Chryfoftomus, Ammonius,Leontius, Beda; Ruper-]
tts, Euthymius, Theophyla&us. Solus Heracleon,
vt Origenes refert , angelos intelligebat. Sed mi-
nimé dubium eft homines cum hominibus compa-
rari. At Prophetz apud Iudazos tantüm laborauc-
rant; quid degentibus? Sunt qui putent etiam de|
gétibus hic agi , & quemadmodum Prophetas apud
ludxos , ita Philofophos apud alias gentes homines
ad recipiendam fidem praparaffe ; dum licet muluis
admixtis erroribus- docebant aliquem effe Deum,
eümque bonum, rerum omnium habentem pro-
uidentiam , immorrales eíse animos noftros , pro-
vofita efse in altera vita bonis przmia, malis füp-
plicia; aliáque huiufmodi imulta, quz cum C hriftia-
: gogo,& lib. x
Stromat. difputat , Philofophiam pedagogum fuifse
Gentilium; Eoc fuifse Gracis,quod lex Mofis Iuck;ivsj
fuerat. Huc pertinet quod Auguftinus tradit lib. 5.
Confeflion. cap. 9. &libro 3. adueríus Acade-|
micos multa irt Platonicorum libris efse, quc Chri-

Chriftianus fieret , eorum lec&tione fuifse commo-
tum. Hoc Textullianus non dixifset,notans vbique
Philofophos, & Patriarchas non Chriftianorum,fed

fam etiam de gentibus loqui ; probabiliüs tamen|

decem fuccefserant tribubus , etiam numerat Sa-
matitanos. Probant ex hoclocoIrenzus, & Theo-

eundem fuifse Deum veteris , nouíque teftament,
minandum , hi ad metendum in eundem agrum

miffi funt. Ammonius veró , & Leontius colligunt
ex illo verbo, es» miff vos, Chriftum cuam Prophe-

ltas mififse, ab eodem enim patre familias, & mefso-|.
res , & feminatores mitti, Reété quoquec Idacius nj
lib.contra Varimadum ex hocloco Chrifti proba-|

uit diuinitatem,neminé enim nifi Deum Prophetas,

Juentus,atque mercedis fit: meffis veró & minorela4'
Dote,& certo prouentu;atque mercede.Hoc igitur

eftmaiorem laboré fubijfent; Apoftoli verb mete-]

grare, per ferrum, per ignes,per cruces ire, non iam|
[cum hominibus , qui aliquam Dei haberent fcien-]

R

38. Ego mifi vos mï'tcrc,quod ves non labora fl5 ; ali la LA*

fentiunt auctores Prophetas fignificari,qui antequá]
Apoftoli venirent, in erudiendo populo laboraue-| -

,

hareticorum appellans.Probabile quidem fit Chri-/

Prophete

ludaos
Philofophz.

Gentiles

Euangelig
prepara-
runt.

Vetetis, &| .
noui teíta-

iquádo & in illo Propheta,in hoc Apoüoli,illi ad fe-;,iend vnà

|
B

fuifle Deü
robatur.
aduerfus
hareticos.

,1,

recentio-

& Apoftolos mittere potuifse. Magis hanc quam[

2

«mun.

ï*xïïOS a

foo i

TU

j
Attï&ittn
intetP
d
Qf |
M
mayt
lbtn
NG
4 — Rf
Quam
Ihuan
: u &
lOng

uüüll'l V[: ucïit,

4 N av n a *

g ' ) SRANNISIESORUSUDESNS iiv s nqa . L—L. ' ,,rürü-».g-—.-,.,,..«;';".-,f;...X-, o ta £ ii d a M ; i smdac us U Egied a E ii g i j ; | ä,ll
m CUUINTOAN CAR INR M o 6
: [ E : gjeue : ioOon fecilse nifr auia fciebat , vt
- . am probo diligentiam , pro-| À |non pofset. Deinde non fecifse m(.ï quia íc :
.. |recentiorum quorundam probo CUgennama p i Csl im multi , fi hofpitiüm fibi oblatum
; | intequam hoc Chriftus dixiC| — |ait Cyrillus , quàm multi , fi hofp 3 s . :
ibantium ex hocloco , anteq D. | Wopembe -edituri. Ad hec quia paullatim á
fíet , Apoftolosab eo ad prqdicandum mitfos fuiffe. acciperet , efsent credituri. À ? ce t |
Ferepe | -erte loco probarinó po-| — joftendere volebat etiam gentibus a uenturm ,. :
Quod vt verum fit,ex busim sss i ul m fà i tione & Gentlis Cen-|.- :
ü d m dicitm/fr neceffe non eft, vtficin-| |falutarem fóre. Hacenim ra O TO :
: 9* : . u , NOSENETS '
? MOR r,quafiiam reipfa mififfet ;fed quafire! — (turionis fanauit puerum, Matthei S-Biäc h'*afïl 8
.æ?)ïeænlw iïlät ac deftinaffet, vtfuo mitterectem-| — | mulieris filiam à demonio hberault ,(l' atï( ?äl ï).irel;
ore ii c:earäao:h*f;odum Mattheiro.s.dicitur duode-|. |Denique id non quafi fufccpgo.con ilio , cd Qman
P te M los mififfe,cüm non ftatim miíeritg &| — itantum fecifse,ideóque duosibi tantummodo ! : !
eim ApoRelgseemes irituum i lifse dies , neid fponte füa, datágs opera facere vide-|
Marci 3. 15. dedifse poteftatem [pirituumimmundo-^ — fifse dies , neid fpor XCIREACIS O DIEBSUENS
: meteks n tunc dederit, vt eoloco probauimus,| — |retur, que fecunda erat qugfho. : sls
?um,Cäm 3 mitteretad predicandum, c. 6.7.| D| — 4r.. Et mmulto plures credidermnt propter f?rmomi? fc;me..)
oítea cum eos | : T : : a NY 9s iracul 1b1 fecit.
l;cilcli)tür autem dediffe , tunc , quiatunc coslegit; vi| — | Non dicit credidilse propter miracu/a, que

04 Xabilisobini - i, & T heophy-
füo tempore eam illis poteftatem daret. — C Eüqö probabilis GRU ChlnyfïfïmF & ; 'cu'ä m);'
P. El')xciuitatedwtem illa multicrediderunt inenm $4 |.— lacti;nullum tunc ibi Chriftum Qul Ro u Fs j
)u ropter verbum mulieris teffyimonium Pfï'l?l- cüm enim explicare Eüang?h&a 'Vohl.eïfïï cadiam»
anmoæïjï P'laiomnia mcanquefeci.) Quid Hera | — quamobrem Samatitani credidifsent; dixifset vrique í
p uxit na : : É d V OE r VEU ID
u i 2 aïntu,qntg zx; du gentaremï , malolectorem| ' propter miracula credidilse , 1 miraculi fecifs et ali
n , ; À E g : 4
MU : R ifcet àm à me fine operepredo| |quod , quemadmodum dixit credidiíse propter fermo
i dehlris fcx.Orlmenc:dd:l cggea quàn doiprallicae Euangelifta| — |nemei«. Neque veró quis ille fuerit fermo;narrat ,,
UA jrecitari. I ; bam mulieris cre Euangelifta, contentus, vt iidem Chryfoftomus, N
: : amaritanos prepter verbum mulie -
Orasts "d illos multos S prep

- ; £ ' . ex effe&tu nobis oftendere.
"Ididiffejan antequam ex vrbe egreiïi ad Chm&gm ye- gheophylacftus 'amn.t ;ex ci M M brc:-,-
Wcent" h poftquam venerunt ? Placet mihi quod| C [quante fuerit efficacitatis,cüm tam
Inifsent, a |

AWNUUETTTM
T m.qïgal
£* i
Ll

D |!
RTA
A9 MUU

? 4
: : - : drerit: N X,Vt
! : : : mpore ad fidem traxerit. Non fuitfimplex ,v |
E indicant Auguft. & Beda, priufquam exirentcredi| — juitempore: dyerig o i
C At j* im fignificat Euangelifta,cüm priüsdi-| |opinor, fermo,;fed do&trine plenus. Nam,vt y
s ER : pb llgml: ; uli&rz credidiffe; deinde| — |miusait , do&rinam Chrifti Euangelifta fermonem |
LL - j|cit multos propter verbum mu - : - T it. Itaquetum quia non fimpliciter,fed do-| — Y
À LR ; [' A &ca fq&al*n addlt,cum Weülænteïgö 'dd ;l* ?LPPC a[llt0 Itaqlle q : : ; W
m ( vVedes qude p o A ' : ! dicebart, vt credibile eft,fcripturisin-| .
ts ts ) it4ni. llla enim dictio, erge,fignificat pro-| |cendo, & que dicebat, LE
ss 200 um Samaritan EsRam venilie quiapriüscredidi-| — |terpretandis probando loquebatur;tum quia,vt no-
m Eæmïkcos d tiaïi videntur C y,rillus ,& Theophy-| '|tatalicubi Hieronymus, & in vultu, & in Vérbis eius f"';l;tfhä
I : : lta e 2 ). | : a : : e . : BG h : Ca . $
:u::r.z:::mdji i ient J tqan, xiffe. Quo autem modo ram facilé mu-| — |vis quedam diuina, & üng&tlarls memt,.facüc p;rfua FA :t
hoderaol hi la&us intel:e " UP MARE Vabl fit. À uidem fimile eft quzftionem illam,
od h - b ranonem 1t. Ac vero
TT : lieri crediderint , poterat enim mentiri , eR s jid IEAHUCISME AHR
ii L ius, & Theophyla&us reddunt,nihil mulieri,| |quamilli ad puteum mu ier propoluerat , iteru ,
2 lreadit | eonths,t r"'fuifsg caufs. Nec enim conciliandz| — |ciuibus illi propofitam fuifse , multáque eum CONTIS
d V t---**':my," lre u 1 e 1 i RE n ; :
T37 Zïää;ïäuü di?c ere potuifse , cüm fe potius infamem D icafione delege, de tc,mplo,ddg co!cn?ä D(;q, dch[w
sss A al : ; ! : x . & EE I 1 incelifk t multo
GA p : m ' fibià Chrifto| ! |Euangelio difseruifse. Quod Euangelifta dicit,
d | ; :ct,dum fatebatur vera efse;quze fi 5 : 2 i us
P äïä?ää (;nt Flures propter fermone ecius gxcdldïfse : cgänpaxano
j uf . , . x uGl : 'O-
u o. Cum veniffent ergo 4d ilum Samaritani,) Cum| — (inter Cheiftum, & Hmäju hf ss m ex.n.äroi
"UM N p im dix: r.30. exierunterg;| — |pter mulierem , multó veró plures propter illum
E. | peruemfscnt- Vern 1xerät s b gfï ipnfum credidifse. Vt oftendat Euangeiifta Chriftum
m D ; ' . ' m w Bd i $
s de ciniti veniebant ad eum, À. queverbanuncpoi| [ipíu . ; TODÉSDE
p CCHHEITE QU | ; : : UTR : rum ex verbis mulieris ante|
T OE : ; "R us uiumre-| jopinionem Samaritano . : :
"1 interpofitum Chrifti cum Apoftolis colloq - : : m . É
m dit Egangelif)cm docétque qäid'Samaritani egerint;| . |conceptam non qquaige nï*OdZ( ,Vcä üm etlgäp gllïe N
u - ; | o« : ' if audito accidit 5alo- a- x.
Yi | hm per d Chriftum;rogaruntnimirum| — [rafse.Idem Reginz Saba vifo, &a vupi Bs :
ol | cum peruenerunt a nitum;tr0og . bie Chrifli fieuta erat, Fetur, ii 2neritdnis
T ul || Noníolàm officij; & hu- |mone, qui haud dubie Chrift tig at. 3Ml-&Reginz »
s rlb eum , vtapud fe maneret. Nonío j enu : : r d at ;foper rüenibdl db naci-
J F fs ' ' iebant ; fed quia vo- uit, eff ferme , quem asduu m terra mea ; [uper [ern
tdus Adit manitatis caufa id, vt opinor, faciebant; fed q à o Whieu s la m p RH EIS
;":;:;Ciïi u . . llebant quem Meffiam efse credebant , apud fe reti- 7 [rais, C faper (apientia t W.:l&fn,ü." trédétam :-:läwi ul
: &ulfum,n! nere ; & vt falutem ex eo perciperent; & quiahono-| — lpb donec ip[a 'veni, 7* v deiid vïkr,(f?;; iem;ï g
" ;" tificum erat,Meffiam apud fe habere.Vixenim qui-| — imedia pars mibi nantiata nonfu;fft(- äl;rdf PG s u
L;SCC st . hT ^ « [b' ( d .0-110 '4 ti;d udx"; ïümür,qufm AH l"!, 3- go Oo e L] x
ec hi - am Chriftum , cüàm non honorem fibi,fedigno-| — Jopera r h : n uI
)J)Lj : gïni-zm affert re;inere nititur.Credibileeft peiuiffe^ — |pgnam vim verbum D Clï TAUSEET qucmanngmH
JnocD^ : "i d dies . fed vt f *| * iden untietur ; muito maioren;cuthn iuolpicore| -
| ies , led vt femper; emann j . m mu m
r It Jab eo Samaritanos, non vt duos ; : . E d n brrus k
Mtcn : autlongo faltem apud fe tempore maneret , vt putat|,. |Deus loqmtt.:lr. Bmf://f,ulcgnt,qzæm mïrm?æm Iäï:zaï iL5
m ' us TAE 6s Bu dis iftal- : ecueris eum, Proptercagloriatur D.Fav
H g ! ( guiam Chryfoftomus. Cüm cmm.chcu u velh db lerq:!ndb lc' inibus fcä abi ä) Chrifto Euan:
'"""'(ïftga. Jp duos ibi manfifse dies, videtur indicare,)non concef-| — |lusfenon a 101231*1 bar idicif : Eu
[S*iïdhco | fifse illis Chriftum quátum petebant;fed conceffifse| — |gelium;quod lPszl'*caly aï» as ss;;, :'ra;p.ter.mam ?
i " um ^ ; ir in ci- . Etmulieri dicebant, quta i4m no | d
E tamen aliquid. Duplex hic queftio , altera cur iDer|pp. 42 FEIR j ; 7d. . as LORBSQEERETS.
DT gl | uitatem Samaritanorum ingreflus fuerit; càm ipfe| — |quelam eredimws ; ipfi enim andinamws , 77 [eemwe,q
; A^ v : : p . d
lnb u Es i ' ' Àhi- : Saluater muadi.)Non fignificát Íc propter mu-|.
Af difcipulos ad predicandum mittens id facere pro : ejf vere 54. | A du Bopesum
bt hiwan- ; h Alrera, quareingrefsusnon nifi| — |lieris verbanon credere;fed propter ea;quc in s.
n* n Samari-|buerit, Matt .IO.$. Aitera, q 5 i d s pettiaue fuerant. maois credere. La-| Négátio,|
9 4 - "" nos disstianierit: Ad primam multismodisinter-| |íto viderant, expertique fuerant, magi 'l'þf n isie Von.
m p | A ' fuiffelegis,| — |tet enim tacitain oratione comparatio , ficut in illa * r
T^ ingreffus Ívond Primum Dominum tu g P
kl chi. |PiCtes reipondent. Primüum . | ni[aricordiam volo;non [acrificintn : compleai-
M 2 ss ipfe tulif: tuifséquein eadifpenfareficut| — JOfee 6.6.Matth.9.15. miféricordiam volo; . RE
m Es u Qu od 4 ;bi dicit. i magis mifericordiá , quàm fàcrificium. Mulier|'un n £
Rn j inus erat fabbati , vtidem alibidicit, mul«| — |id eft magis mifericordiá , quà ptüra vfi-
T Jn;'f)f/ | Matt. 12. 8. qulaDomllïus'c.rat abbati , dubradi b Heri 1llaE 1(;(1311'1 110b1$ vt Origenes indicat, rePfæfen- tata.
3 O - tain fabbato faciebat , quz Pharifci iudicabant ric | VRM MMI hs du reitimonio rendienbi A Cof
;159*'90""/ b non pofse. Deinde id non fecifse nifi rogatum,&ltat tat , cuius in hacvita cre irus teítimc , öhliüum kx;. 1. 15
m : i , E u h C - ; 11 .- 211 te3cum autea g
0[6;:;60*! E Lrogatum,Vt recufare humanitatis officium hone&c enim per fPeculum tn enigmate ; 5 r !
M * s d es | . perue-
]u ' B E ! d

l

Salgator
inundi, &

7
-1Sohus Chri-
ftus veré
falui1tor.

t

Matth, 7.
"u 29.

| 18.ant-
quit. c, 1.

Iczem, Ecclefigq; dicemus,sem non propter !a;iæflam fharn
credimwss ipfi m vidimus, ev* [cimua ,quia bic eft Saluator
mendi, Confimile quod Auguft. & Beda fcribunt.|

|1ez fermttis in eum credunt , quomam veré ip[é eff Saluator

idemegf

lturo Meffia efset , fore vt Saluator efsct müdi. Opti-
|meéomnium;quos equidem Iegærim,Leontius hunc
jiocum explanat. Exiftimat, quód veré Saluatorem
[
Iprophetas fieri, quiobfalutem populi fzpeà Dco
Lniffifuerint.. Mifsusangelus eft , cum populus He-
oreus ex ZEaypto fuit educendus, Exo.14.19.& 23.2001 C
|Mifsus alius cum ex Dabylonica captiuitate eíset li-

|aagor fuit. Quia etfi angeli, & hominesilli fan&ti ali-

inon liber

1 mulieris , quz eum Chriftum efIe dixerat. Quafi illi

|gendum Saluatorem veniffe. Cuius rei aliquod.
| Vix credibile videretur tátüm Samariranos duorum
[dierum fpatio in fide profecifse,nifi Euangelifta tam
| Iudci non erant , exeiplámque ediderunt, fore , vt

faciliàs Gentiles crederent , quàm Iudgi.Itaque me-|

|rito Chryfoftom?,Cyrillus,& Theophyla&us multa

]ver. 4o.

bris E
6241

CÍOAN. MALDONATI COMMINT —

PC;EZUCUCETQHIHS, id cíteun vensn!qiwd yarfk&um e/f,eu-a--
cnalitur, quod ex parteef , & videbimus eum facwe 4d fa-

$ic, inquiunt, agtter bodie cuim ii , 7;9if'a rit fant, e' uon-

amicos, tanquam illa muliere hoc fl Ecclefia annuntiantes ad
Ghriflum ventantycredunt per tfVam famams manet apud eos
biduo,hoc efd dat eis duio practpta caritatin, e27 multe [/lures "

mundi. Quod dicunt , /uc eff veré Saluator mundi, Am-
monius non aliam vim habere putat , quàm hic eft
vere Chriftusaut Meffiss,quafi idem effet Meffiam,
& mundi Saluatorem eíse , quöcf eanon folüm inter
fudzos , fed etiam inter Samaritanos opinio de ven-

vocant, 'comp-arationem 2d angclos ; & ad veteres

oerandus; neuter eorum vere Saluator fuit. Mifsus
Mofes;mitltalij prophete permulti, nemo veré Sal-

quaex parte populum liberabant ; tamen omnino
bantsliberabant à feruitute hominü, non
liberabalf à feruitüte peccati : Chriftus ab hac nos
feruitute folus liberauit. Etangeli , atque prophete
liberabant populum vt minifiti , Chriftus liberauit
vtDominus. Quod & fadis , & fermonibus often-
dit:erat enim docens eos , vt ait Mattheeus, freur poteff atem

& alius effe fenfus, vt alludant Samaritani ad verba
nunc dicaht, vere dixifli hunc effe Saluatorem mun-

fe Chriftum effe finxerant, cum nemo eorum veré
fuiffet Chriftus.Quals ludas ille,de quo Lucas A.
j..37. & Eolephus fcribunt. Quód autem dicunt
mundnindicant, vt idem ait Leontius, non folüium
Iudcorum , vt ipfi exiftimabant , fed omnium etiam
tortatfe apud illos arguracntum erat, quód ad fe,qui
abominabiles Iudgis efsent , venirenon recufafset.

aperte dixifset. Sed eofaciliüàs crediderunt , quód

dum funt C!vr'ä/;iææ;zL Chriflus nuntiatur per C!J.rf/z'ian'as'

$— 14 .
babens. Hoc ereo eft veré faluatorem efle. Poteft

di;aut, vtalij volunt, alludafftad eos;qui paullo antej

de Iudcorum duritie, déque Samaritanorum in cre-
dendo facilitate difputant. . L
43. Pefl duos autem dies.) Vide,que diximus|

"tbit n Gallaam.) Perrvexitin Galileam ire. Eó
enim tendebatiter,cum ex fudca profcétus eft , vt
verfu . 4. dixit Euangelifta ; led Samaritanorum ro-
gatu tantifper ad eos diuerterat'
44. Ipfeenum lefrs teflimoniums pgerbibuit,quia propbeta
ín faa patria bonorem non babet.) Non videtur prima
fpecie fatis conuenienter hec ratio reddi , curin Ga-
lileam Chriftusabierit, nec enim in patria fua tunc

[erat, fed inaliena , ac pene hoflili Samaritanorum.

À À ]À a á

——

B

À |Duarum fyllabarum , Egit» , aut vnius potius 53, quä

E

F

du fa. patria bonorem. mon babet. Quod veró dicitur

rent vllum prater Origenem hominem plerunque

iGalilzam abijffe, e&ámque narrationeni narranda
Samaritanorum hiftoria interrupiflct, finita Sama.]

rit, in Galileam feceffile, quia propheta im fmapa-;
trià bonorem nen babet, Alij hoc quidem non tüncjl
Ícd ante dixiffealia occafione. fimili Matth. 13. 57.
|Mar. 6. 4. & Luc. 4. 24. càm caufam rcdderet;]

caufa redditur, quinque prorfus diucrías imerpre—.
tationes inuenio. ,Augui'tin us exiftimat non reddi
caufam, quare Chriftus Samaria, aut Iudea reliQ]

vbieius erat patria,tam pauci crcdidiüät,quia nimi-
rum prophbeta i. fua. patria bonorem mon. babet, Kaque

triam appellari. Quod neício an probaturus le&or
patriam etiam totam Galileam vocari. putat, fed
lileam abierit , fed quam ob rem non Íemperinea

manífetit , fcilicet quia eiuserat patria , & propheta
n faa patria. honorem non. babet , Si enim nunquam

[a Galilea difceffifset ,, non diceretur in Galileam|.

nunc abire. itaque cum redditur caufa,quare abeat,
rit.. Et hoc violentum. Chryfoftomus , & Euthy-|
Caphamaum. Nam& Capharnaum patriam voca-|
tam eius fuifse , quia Ífrequensibi commotabatur,|
Matth. 9. 1. noteuimus. Senfum ergo cfsenon abi-
ifse in Capharnaum, fed in reliquam Galileam, quia

propheta in gatria (aa bonorem nou babet, In. hac inter-|

Alterum quód Capharnaum in Galilea efset, itaque|

Chriftus non diícederet à Capharnauf,fed à Sama-[

[ria. INam fi fuifsetin Capharnaum, indéque in reli-].
D

quas vrbes difcederet Galilez , haud' abífurdé dici
polset in Galilzam difcefsifse, quia prophetain pa-
tria fua honorem non habet.Similem enim locutio-
nemíüpra notauimus cap. s. 22. Cyrillus. Naza-]
reth, vbi Chriftus nutritus fücrat; eius patriam in-[
terpretatur, fenfumquecífe patat; càm eunti;autin-]
gredienti in Galilzam Chrifto Nazarcth patria eius
occurretet, -noluiff* ad eam'diuertere , fedinalias]
Galilzz partes feceffiffe. Quam expofitionem ctiam]

uüonibus, quibus illafuperior Chryfoftomi refellil
poteft. . Quam cgo interpretationem probabiliffi-
mam, aut potius veriffimam iüdico , eius vix aucto-]

allegoricum inuenio. Credo [udzam totam Chri-|
fti patriam appellari, veré enim Iudzus crat natus

pitis Euangelifta dixifletrelita Chriftum Iudza in|

ritanorum hiftoriaad eam redit. Cümqueidwn re-
petiflet verbum, abjrim Galileam ( fab.vclictaIu-]
deca)caufam reddit, cur Iudeam rcliquerit, càm pa-
tria cius effer, & in Gálilzam abierir, quia pmp?ncta«

Chriftus teftimonium perhibuiffe, plerique fic in-
tczpretantur, quafi tunc hoc ipíum dixeric, fe prop-;
tcrca relicta fua patria,quzcunque tandem ca füc-

abieritin Galileam ; fed cur fpatio duorum dierum;|
quibusapud Samaritanos füit, tam multiin cum|
crediderunt ; Cäglln tam longo temporein Galilea;t
putat Auguftinus totam hic Galileam | Chrifti pa-|

fit; mihi paullo violentius videtur. Theophyla&us|.

alio exponit feníü, reddi rationem non quare in Ga-]

: : n d T ! (s 1 ;
non redditur quare abeat , fed quare ab ea difcefse-]

j

mius , & Grecus Leontius exiftimant. patriam dicil -

pretatione duo funtque duriorem reddunt fenfum.l

non potett Galilza patriz eius, ideít Capharnaum| .
jopponi.Alterum,quod rhe magis mouet,quód tunc?

refert, & probat Leontius. Sed gfdem dusbusra-] -

in Bethlchem ciuitste Iudeg. Cum ergo initio ca-jMatth t

Z

quam ob rem difcederet à Nazareth, quz alio fenful

W 7 00 MO NURU TENBURES

E. ( ao

PA UC EME oU CR P UPE H ABUTRUBNOUS Tcspnseme rP WIUTIURN UMRV REEDN o p CQ L p o Ed EL 2 : ERSAm:
TW NUE MUK E M i RPE

"m
VA A ao

Pam'a

Mp

Rif
r')m
runt
lud[
Cht
biut
qü?»i
pit
cuit
dT
í— N
—— dnifi
1 duti
]l fit

—
X
£
I
—
——
——

: ;:' X äqualpalkä

, E
f DAT
| T
354

TU
?f :7 Rchlv

d l |
aT

n hum
BU
( Modidi
Margo
) edemte
(( dQ
! fimt i
| .
|
|

Ésv
LE 1

Brt
n
M LOT

n !'.4.; .'
Teperime

p t

Expofitio
au&oti
probam.

lloannes qnod (cmcel à Chrifto alia in cauía dictum

ais a,

G2 4

TN IOAN. CAP. H

625

1F&iaeiiäm eiusdicebatur. Itaque E(wæp7u'pnaev: Vete
tunt teftimonium pethibucrat. Ml!]&?S hoc quàm il*
lud probabile ett. Nam f Ioánes figmfigarc voluitílec
Chriftam aliàsid ceftimonium erhibuilfe, non du-
bium quin ad hiftoriam illam allu (ifet Ngzarcth,dc
qua modó dicebamus. Át illa nondum acciderat. Ap-
parecenim x Euangelice hiftorie confequétia,tum,
cum hzc Samaritanz cótigit hiftoria,necdum Chri-
ftam multa miracula feciife. Hlud veró cum accidit

Á.chz, quo omnes , qui Mofaicam legem profiteban-
tar, Ierofolymam facrificandi caufa ire oportebat.
propterea & Galilei Ierofolymàám afcenderant ad
diem feftum. Nau & ipfe Chriftus ex Galilea iri

[udzam ierat, vt diem feftum Ierofolyms celebra-

(olymz fecit,quzque viderunt Galilzi ci2. 14. 23. di-
Cum eft. : |

46. Venit ergo iternm ip Cana Galilee , wbi fecit

" . h : ii
Nazareth , iiulta, magnaque 1am fccerat, propterea
enim diccbat. U4ique dueti pubihanc /ïvmlttud:nem,M e-
dice cisra teip[am ,quanta Audiuim us faflæ n Caphamaum,

annem non figuificare Chriftum verbis, fed factis
hoc teltimonium tunc perhibuiife: Quafi dicat re
ipfa oftendilfe, & quodsmmodo teftatam fuillc nul-
lum prop licram in fua patria honorem habere , cum

leam contalerir.. Verum fenfum attigerunt, qui di-
cuat non elfe hoc adid tempus referendum, quo
Chriftus relita Iudza in Galilzeam abijt; fed ad illud
quo poftea,cam cílet Naazareth, ccüatus.cfk', nullum
prophetam elf: finc honore nifi in patria fua Matth.
1. j7. Mar. 6. 4. & Luc. 4. 24. Tauquam ft dice
ret, R.eli&a Iudzaabijcin Galileam,quia, vt ipfe po-
ftca de alia faa patria loquens dixit, »e» eff propheta
fene honore nifi im Patr'm fos. Fruftra igitur à quibuf—
dam difputatur , num hoc codem temporc à Chri-
fto di&um (it, atque illad quod modó cx Matthzo
Marco , & Luca citauimus, Necenim dubito quin
eodem cempore di&um fit,. ac fortaffe femel. Sed

facrat, aur vt dicam meliüis, poítea di&tum cft, id
ad cauíam fiinilem accommodauit.Quid fit prophe-
tam in patriafua honorem non habere, & qua id
rationc fiat.apud Matthzum differuimus. Hoc nunc
(ciendum , Chriftum non de honote fao, fed de pa-

! hic sles

iPa(chz.

Isf c.8. v. tris fai gloria, elle folicitum. Non enim qnarebat
f** jeloriam fuam, fedgloriam eius;à quo mitfus fuerat,

.dicuntur excepiffe ante, quia non vt prophetam,

Die: feftus

vt ipfealibite(tatur. Honorarienim fe putabat nori
Icum lauté, honorificéque excipicbatur , fed cum fa-
cileta inueniebat audientiam. Qualem, vt ftatim de-
claratut , apud Galilzos potiüs,quàm apud Iudzos
inucnit. -
4j« Cum erdo veniffet in Galileam. exceperwnt eum
Bilile.) WNon fimpliciter intelligendum eft excc-
lPi(fc:; fed excepilfz libentzer,excepitfe tanquam Chri-
Ítum , aut certé tanquam prophetam , & virum.
fan&um. Nam & prius euim receperant,cum apud
1pfos toto vitz fuz cempore verfatuscfIet; fed non

2fed vtvnum de vulgo hominem exceperant.. Op-
ponunturautem tacité Iudzis Galilei,quod illi.cüm
ipopulares c(Tent Chrifti, eam non reccpiffent; hi,
ccüm ellent alienigenz,receperint. Ratióque confir-
matut , quam ob rem rclictaIudza veneritin Gali-
lzam. Euentü docuilTe prudenter fccifseeum. Nam
à Iudzis irrilus, à Galilzis magna beneuolétiz figni-
ficationereccptus eft, :
— Cienomnia vidi[fent , que fecerat lerofolymi in die fe-
f».) Docet Galilzos magis quàm Indzos do&rina,
& fa&is Chritti fuifse commotos. Iudaeos enim
magisimpediebarinaidia, Non alijs rebus excita-
tosfuifse Galileos, vt illum libenter exciperent,
quàm quas apud Iudios fecerat..— Quis dies feftus

|

fac g* bic in patria tna Luc. 4. 13. Alij fnfpicantur Io-!

nolueritipfe in patria fua manere , fed fein Gali-|

aquam vinum,) ld cft càm libeuter à Galilzis effec
exceptus , càm nihil in Galilea obftaculi repe-
B [riffet, quo minüs, quacunquce vellet , vagari pol-
Íet; venititerum in CanaGalilzz. Hanc vim ha-
betparticula, ergz.. Quód autem dicit veniffc ite-

cum di'cipulis fuis eó inuitatum venille. Ouz-
ruat nonnulli,quare iterum có redierit?. Lcontius;
Cliryfoftomus , & Euthymius propterca redijffe
putant, vtfidem eorum , qui ad miraculum ibi fa-
&um in ipfum crediderant , confirmaret.. Cy-
rillus, quia fciebat fc ibi maiore ftudio receptum
iti, & libenter cum gratis hominibus verfabatnr.
Auguftinus, & Beda indicant idco redijffe, quia cüm
miraculum fccir, pauci 1n eum credililent. Pro-
babilior Chry oftomi, & Cyrilli conie&tura. Fecit
idzm PaulusSyriam , & Ciliciam peragrans, vt ec-
clefias, quas plantauerat , confirmaret AQt. 15.. 41.
Quodautem Ioz2nnes addit, vbi fteit aquam. sanum ;

C

Samaritanis conferens oftenderet plüs hos, quàm
illos hidei habuilfe. Samaritanosenim folo mulie-
ris vnius teftimonio nullis vifis miraculis credidifle;
Galileos veró non nifi confpe&tis ante miraculis.Sic
Chryfoftomus, & Theophyla&us. Sed non vidgtur
idagcre Euangelifta, vt hos cum illis couferat; prz-
(crtim cü paullo ante dixezit Galileos in excipicndo

D

-xiftimo defcriptionem effe loci.Quia enim islocus
.|fa&o miraculo nobilitatus fucrat, ex co miraculo|
defcribitur. Qua autem facrit Cana , & cur Galilez
di&afit,expofuimus fuprac.2.1. ——
EK erat quidá Reguls entit fülua mfirimabatur Cap bar-
naum.) Dubium vtrum Regulus dicatur fuitfe in Ca-
pharnaum;an fuiffe Regulus quidam ; cuius filius in
E |Capharnaum zerotas cfler. Lcontius Regulü nó inj
Capharnaum,fed in Cana Galilzz, quó Chriftus vc-
nerat, faiffe indicat.Sed non patiuntur huncfenfum
verba Euangceliftz, Additenim, Hzc com awdifftt, quia
(ef;u adueniret à Indaa im Gdltlæ?i, Aüjt ad e&, NÓ dixillec
cim audi[fer,quia lefutadueniret in Galileamfed in Cana
Galilez,fi eó querendi Chrifticauía veniffct.Proba-
bilius izitur eft (enfum efIc,fuifle quendà Regulis vc

phi loquuntur,in rerü natura extititfescuius filius in
Capharnaum eflet zgrotus;aut, vtalij volunt, faiffe

F quendá Regulü in Capharnaum;id eft Capharnaita,

tet. Quzeautem ca faerint, quz tunc Chriftus Iero-j.-

rum , alludit ad id quod dixerat cap. 2. ». cuüim| -

quidam idcirco putant addidiffe, vt Galilaos cum|

Chrifto promptos;& officiofos fuiffe.Itaque potiüs|.:

verbü effe non fignificet cffe in loco,fed,vt Philoto-|

cui? filhus xerotarer, vt fit traicctio. INó debuit tamé
hareticorü interpres propterca mutare verborü fiti
vt pro fcriptura lacra fuam nobis fcntentiam expri-
meret; fed ambigua verba, ambigua rclinquere.|
Quid enim fialius fotte melior ett fen(us? IN debet,
cü Ícriptura duos probabiles fenfus habere potcflal-
terü preciderc fidelis interpres. Ambiguitas ipfa pars
aliquádo fcripturz eft.Cur ifte quifquis fuerit, cuius
flius dicitur zerorafse , Regulus appelletur , aut,

Caluinus
In loánem,
itémque
Bezain an-
notos.

|Cur Regu-
us appel-

hic füerit, conftat ex cap. 2. 13. Nempe dies Dat-

3

tsss sssbl
v

v d r

vt Grece eft £aeruxses regius multi querunt.

Ec

doceo
SEVIBAI a N

l
letur iftius

Cre. agrl pater,

Iudeüífne
fuerit an
Gentilis
hic Regu-
lus

626

IOAN. MALDONATI COMMENT.

627

: ; ;
do ego noftrum 1nterprecem lcglfse fBaciAicxoc Re-

ulus , Lcontius, Chxyfg&omus ^ ThegPhyla&u;,
& Euthym.regium vocari putant , aut quia ex XRegls
Herodis , alteriüfüe Regis erat genere,aut quod re-
gium aliquod haberet officium. anm. fecun.dam
rationem Origenes etiam a.f?e.rt. Add.1t. & aharg,
quam probabilem etiam exiftimat , m-lnlffruin ali-
quem fuille Czlaris. Referunt Leontius , Chryfo-

res,qui eundem hunc dicerent effe Regulum, atque
Centurionem illum , de quo Matthei cap.8.5. Luce
7.2.agitur. Quod multis rationibus refellunt , plu-
tibus veró Leontius. Illum Centurionem,hunc Re-
gulum , aut regium , id eft palatinum fuiffe , diuerfo
proríus genere dignitatis. Illum volentem Chri-
(tum in domum eius ite , vt eius fanaret puerü, pro-
hibuifse indignum fe tanto ratum beneficio,creden-
témque polle Chriftam quamuis abíentem folo cu-
rare verbo;hunc recufantem rogafle Chriftum,vti in
domum (uam citó veniret , mori enim filium fuum;
quafi non crederet Chriftum abíentem fanare polfe.
Iilud accidiffe,cum Chriftus ex monte delfcendilffet;

.J|hoc cum veniflec ex Samaria. Illius puerü paralyfi,

huius febri laboratfe.Iudeáfne,an Gencilis fuerit;et-
iam à nomfullis dubitatur. Origenes, & Hierony-
mus in comment. c.65. Ifaie Gentilem fuifse putant,
in eadémque fententia illos fuifse omnes necetfe eft,
quos paullo ante diximus eundem hunc,;atque illum
Centurionem exiftimaffe. Sed probabilius fuiffe Iu-
darum, & quia minüs habuit fidei , quàm Centurio-
nem,& Chanan&am illam mulierem homines Gen-
tiles videmus habuiffe; & quia hoc ipfum illi expro-

ftus , figna petebat, quod proprium Iudcorum erat,

"|Matth.12.58. & r6.1. LOOLLI. — J

. 48. Nifi figna, ez prodigia wvideritis , mon creditis,)
ngrfum hoc Regulo Chriftus dixit ? nec enim fi-
gnaab eo petierat. Sienum quidem erat magnum,

. |quod petebat , vt morientem fibi fanarec filium : fed

H

id ipfum non ideo petere videtur,vt credat ; fed quia
credebat, petere. Vulearis refponfio , quam &
Chryfoftomus ,. & Auguítinus, &Beda, & Theo-
phylact.& Euthym.afferüt,credidifse quidem aliqua

vti.Chriftus domum fuam veniret, vt filium fana-
ret,quafi aliter fanare non pofset. Leontius , &
Augultinus videntur etiam exiftimare nullam illum

fidem habuiíse , fed tentandi caufa ad Chriftum

^|Ivenifse , quod probat Leontius ex verbis Euan-

gelifte , verfu $2. Interrogabat erga. boram. ab ei , n
qua melius babuerit,. Nimirum nondum credens per
Chriftum fanatum fuifse , idque experiri volens du-

|&a ratione temporis, & ex ver. $3. Credidit ipfe,cz- do-

miraculum efset expertus , non credidiffe. Nullam
prorfus,cum ad Chriftum venit, habuifse fidem cre-
dibile non eft ; cum Chrifto obuiam procefserit , de
fanando filio fuo cum illo egerit, vbitentandi non
eratlócus ; cümq; dicat Euangelifta fermoni Chrifti
credidiíse.Im Perfc&am,ac fortafse dubiam,& ex fu.
turo euentu fufpenfam habuifse fatis ex eius verbis
apparet , idque folum probantargumenta Leontij.
Alius mihi occurrit fenfüs,vt cum Chriftus dicit, z//;

figna, c Prodtgm videritis , non creditt , non reprehen-

ftomus, Theophyla&us , & Euthymius fuiffe au&o-]|.

brat Chriftus , quód homini Gentili , qui minüs|
Icredere debebar,nó exprobratfet;& quia,vt ait Chri-

ex parte , fed imperfecté, cum neceíse efse putaret;|-

mus eius tot4.. Vndeapparet, inquit , eum antequam|

dendo dicat, íed pronuntiando. Quafi dicat;cogor]

A

D

D

F

"lO&édit quamde Chrifto opinionem habeat. Putat

|&um, vt ex veríu 5. intelligitur. Vnde col

propter incredulitaté veftram facere miracula, qui
h non facerem,mihi non crederetis. Non fanabo fi.|

co vifo miraculo credant, alioqui minimé credituri.
Itaque reddit rationem,cur Reguli filium curare ve-
lit. Quare le&ionem illam, que ii nonnullis Latinis
codicibus , & in Grecis omnibus eft,magis probo,
d n vrie«ucle, non creditt, quemadmodum non folüm

Latinus legit. Docent Ammonius , & Origenes in
Greca Catena,quamuis n6 eodem modo,quid inter
ignum, & prodigium interfit. Signum,inquit Am.
monius,differt à prodigio,quód prodigium fit;quod
preter naturam 5tt, vt cecorum oculos aperire,mor-
tuos fufcitares fignum autem quod preter naturam
noncít,vt egrotos curare. Origenes verb ea, qua
preter opinionem funt, & humanam cófuetudinem
excedunt,repag, prodigia; que autem aliquid figni-
ficant;eiuéa, fignavocari. |
49. Domine defcende prinfquam moriatur filius meu.)

enim non niít prefentem fànare poffe , vt Leontius,
phyla&t.& Euthym. adnotauerunt. Peruerfi eft inge-
nij ad naturc leges , quas ipfe fecit , Deum obligare.
Exemplum fimile eft 4. Regum g.t. Putabam , inquit
Naaman Syrus , quod egrederetur d me, c7* fl ans inuoca-
ret nomen Dei (ui , e7* tangeret mant f[ua locum lepm »€

cula , quz fupra naturam à Deo poftulamus , ad na-

domum íuam veniret , filium moribundum fana-
ret,antequam exhalaret animam. Quare indicatíe
non credere polle filium fuum,íi forte moriarur,à
Chrifto füfcitari; quz altera eratin fide eiusinfir-
mitas.Non eft ram feftina fides, Qwi crediderit inquit,
non fefliner , Yai.28.x6. (imile eftillud, Donsme falna nes
perimus, Matthai $. 25. quafi veró fi periiffent , ad vi-
tam eos Chriftus reuocare nen poflet; & illud Ma-
rig,& Marthze, quae,antequam Lazarus morere-
tur , fperabant fore , vrà Chrifto quamlibet zgro-
tus fanaretur ; ieta mortuum non videbantur
credere ab co fufcitari pofse , Ioann. 11.3.24. Nun-
quam Dei auxilium ferum eft , quia nihil tam per-
ditum eft , quod reftaurare non poffit. Hoc eft
quod Diuus Paulus in fide Abrahz tantopere lau'g
dat, Fideobtulit /tbrabam t[aac, ciom tentaretur; 7^ vti-
enitum offerebat , rn quo fn[ceperat promi[tienes (ad quem
äi&um efE , quia in l/aac vocabitur libi [emen) arbitrams
quia €9* 4 mortuss [nfcutare potens &if Dese , Hebrao.
I1-17. 19. 19. |
go. Fade,filius tuus viuit.) Sanus eft, liberatuse
àmorte. Hebraifmus eft , quo fignificatur eum,
qui fanatus eft, à certiffima , & iam inftante morte
fuiffe liberatum. Quemadmodum vitam nobis

bo , aut àquolibet periculo , fedà certiffimo mor-

lium tuum propter preces tuas , fed vt multi inme] -

Greci au&tores Leontius,& alij, fed etiam Rupertus|

Chryfoftomus , Auguftinus, Beda, Cyrillus , Theo-]

curaret me, Adco a(fuen nature fümus,vt etiam mira.|

ture modum fieri velimus. Precidit Regulus Chri-]
(ti íermonem , & nihil ad eius obiurgationem re-|
Ípondens moras quas fibi Chriftus ne&ere videba
tur, rumpit. Miffa ea faceret, quz dicebat , propere|

Quid inter
hgnum, &
prodisgium
inierfit.

lis natuzc
leges re-
quirendz
inon funt.

Auxilium
Deinun-
quam fe-
rum.

Hébrai-

fmvs viue-
re, id eft a
periculo

cum dedifse dicimus , quinosnonà quolibet mor- gäg"

19, & 84« 7. & n9. 17. 2;. & 137
hoc Chriftus diceret,nondum iuuc
cum hec verba finiuit , fanatus e

Antequam

tis periculo liberauit. Phrafis eft apud Dauidem|.
hoc eodem feníu frequentiffima Pfal. 7o0. 20.79.| -
t 7s

. s

In miracu-|

Gen.21, 12

tum |

p
1 OR.
UOE

u

H
£
"h

4 ;psr:ndcm;

d
/Z,/Mw:z
Ms

f

PX
)irc nit;q
ngliopiüio
lm non
lim. No
rl Con

l
ttÍolo C
que a

ho« QXCQUULY

|t- PICLCS Y

l

1 ss quod t

hum ilad:
iincred
ieAar
idiptong
fomdol
lo
Atdo El

—

E

3- sl

Cirllsg

T

moni
CIedid
l107 d;
t

— PREN
|| 1
3

nut. (n
tonda
N con
ma Q 1
Ftenir
Qd

um — Z — u

H ^ ]
AQLIUI 1
ll)m'l'.

TA
'-".þ' | j|
b
j mw-',
W
ïä*:þ. .nmäï
ul

DA
i 1
Nn Ldm:,.!:;x
Bl

!
M
l

2'!?'."x E.
.x'»lius Llpmxï |

.....

Msl

n
"

-.!?'Lumh:p NT Y
Ü u*)&luwf"
l

ïg Jhàm |
J$ dDettra .. !
.:«.ïi.y,mgï.ï
|

a*a
H UTPT nas
VAUE IMh

4!:!7;3;.')1« n

La r

&t Ls
nowu

"^ !nwu M
wut x-u..), xx QQ-.

F Mi |
! |
MYarhs Mtinmi
Wil Vil u:'.'c.v
I

à
^ ib "

Y
iA U

MM s
'Vug-u'u;*":*

28 , ER Lt
Unà Iw
Aat À 4.39"3,;.",.1 NI
À n

TLT ï..,,
LUg 1f a

11715 N0
MU

!
WUO ntalm mre ]
: m
PO ..-»..-3423.'411'4
!j

v i
'? na^raranuv
oUA »fhh Vav

* .UH E
ier^ N1 "'H)H
m ( iav |

, 4| |
! rl WZJ: -
du Laf J

W |
sam '14" 2??0'
AR.A-LAH , h

— 1

1
H

v
"t ] "
mAR m
y, TA

"nv
: Tdd

" lm

!
,
1
um '
w
mllt ;

MAT
7 WT
m VMJ
Pt
;,w!.s,, PL

FR

M
d
,

J
3

*

P
|

: | m

m
. U
AUH camw
l)',, ':'
dante m j

"M
M

"--- pR

L]

* -.*-.: x E du * Bs . ERN E R TTTE »59&»3*&5*7'" ETA.
us n * E d u k TOA *

——

E

I2..

iPrec

ad Heb.4. his iþfïs verbis fanatum e(fe, Fs cnim q/l þrma De

es no-

,Mtras quo-

imodo cor-

. 1tisat Deus.

*

44

|crede.Aliam vim Theophylaétus habere putat,ade,

-620

"HMEIDISCOCIYO H

82.9'1

le effrcax, ltaque videmus hic nón rogatum feciffe
'Chriftum , quod rogatus à Centurionc illo Matth.
'&. &. o. facere noluit. Contrà veró quod hic ro-
gatus facete recufauit, illicnon folàm non rogatum
lvt faceret, fed etiam rogatum vt non faceret, fa-
cere voluilfe, Rogatus illic fucrat ne in d^omum,
Ivbizgrotus erat, ireb volebattamen ire; hic roga-
tur vt cat, nec vult ire. Eodem vtruuque fecit
Iconfilio.,Illic voluit promittcitdo fe.itumm. effe,
jCengurionis,; quam non igncrabat-, flc,icm elæcrc.
Quo enim magis fe paratam , prómptümque; vt
cat,oftendit, eo magis Centurionis apparct fides.|
[Domine non [um dignus vt intres fb telum meum;fed tan-
;täw dic verbo PO d j&mbi:»'r Pm'r THOMS, Nam eg* c:g'o
bomo fri. (ab poteflate confliitutus , bàbens feb memilias;
eg dics buic , vade , «" vadit j zy".dlä ,VEi, (7' venit,
Hic vcro videns hunc regulum exiguam adhuc ha-
berc fidem;putaréque fc abfentem fanare non pofle;|

ire vult, quo magisrogatur,ne eundo cófirmare re-
guli opinionem videretur, fc nifi có ijffet fanare eius
filium non potuilfe. Itaque auget non eundo eius
fidcm. Notaranthoc Chryfoftomus, Auguftinus, &
Bcda.Contra vero illic,vbi à Centurione rogabatur,

que curare ; hic vbi rogabatur vt prefeutia curaret,

o
r

quod vtilius nobis fore nouit,concedit.Videtur ver-
bum illad vadercprahendentis, aut exprobrátis efe;
Vade incredule,vide;experire filium.tuum viuere; &

ideft promptü teadagédum quod bonum;& honc-
ftum eft,oftende. Poteft ad Euchariftiz confecratio-
nem hoc exemplum áccomrjodari. Nam vt hic di-
cendo Filius tuts viuit , id cft (anus eft, fanatus eft fi-
lius; ita illic dicendo. Eeceff corpus meum , cít corpus|.
Chrifti, quodante panis erat. ' !
Credidit bogmo (ermoni , quem dixit &i lefus.). Si cte-
didit; quomodo poftea (eruos interrogar,qua bora
mcliàs habuerit, explorare volensan, quod Chri-
ftus dixerat, verum effe? Refpondet Chryloftoómus;
credidifle quidem ; fedimperfe&é ptoptercaà fer-|
uis fcifcitari, qua hora meliüs fe habuifset. Am-
imonius, & Cyrillus vidétur indicare perfe&te etiam
credidifse , fcd quód feruos de hora percontatur, id|
non defec&u fidei facere ; fed vt fidem fuam confit-
[met, & fibi ipfi; quodnon-vané crediderit, gratule-
tur. Credo hoc efse probabile, nam & nosad con-
firmandaca, queom näho credimus;rationes fole-
mus conquirere naturales. Gaudemus enim om-
nia, quz vera funt;cum ijs, quz à nobis creduntur;
conuenite. Lceontius exiftimat hactenus tantüm
credidifse verbo Chrifti, vt obediret, domümque
redirct , vtiufsus crat; czterum filium fuuni viuere
noncredidifse, quoad à famulisfcifcitatus didicit
ceadem hora, qua Chriftus dixetat eum viuere , faria-

tüiin fuifse, ( |
j« Jam autem eode[cendente , (eyni occurresmnt ai.)
Cyrillus diuina prouidentia feruos domino putat
occurrifse , vt ab illis fcifcitaretur, qua hora conua-
luifsct;itàque crederet Chrifti virtute id fa&um efse;
ILeontius , Chryfoftomus , & Theophyla&us valde;

| |vt mihi videtur , probabiliter exiftimát feruos priàs

credidifse à Chrifto, licetabfente;fuifse curatumsvi-

non vultabco cetiam rogatus ire. Immo eo minuüs|-

vt folo curaret vérbo, volebát preíentia, manü-| .

curauit verbo , Uade, filius tuus vinit. Corrigit Deus|.
'preces noftras, & noníiemper quod poftulamus , fed]-

D

F2

] putauimus. Qui purant ante;ant omnmnino floH cre-

|pus archifynagogus Act. 18. $. Nec equidem intcl-

À. |difse enim non paullatim more náturz , fed fubito;

& mométo temporis cx grauiffimo morbo in inte-
gram , perfectámque valctudinem reftitutum. Ita-
que occurrunt redeuriti Domino non folàm ; quód
filius viuerct, fed etiam quod cius precibus, & Chri-
li virtutc viucret gratularuri,quo cariorem eius fa-
lutem haberec. : |
]u odgaterrogabat erdi boram ab es.)Vide qua vet.5o.
dic&ta fant. ! pE
—Et dixerunt eiquia beri hora feptima rtliqzæitleræm fe-

Chriftus erat , cum rcgulo dixit. Fliss tums vimt;
vnius diei iter plus minüs diftabat à Cápharnaum.|

propinquanti ferui occurrerünt. Notat Ammonius
admirabilem efficacitatem cffe Rdei, qux Chriftum

d 96 E credidit ip,fe, C domw tét4,) (ä;'id? an
nonante crediderat? De eare verfu. 48. & $0. dit-]

didiffe , vt Lcontius , exponunt- nunuc credidiffe,
lideft credere coepifle, Quiautem imperfe&e cre-
diditfe ante , vt Chryfoftomus, & alij, quosillic|

perfe&éque credidiffe, vt Ammorius , & Cy-
rillus , interpretari poffunt perfe&iüs ctiamnum

fidem Luc. i7. $. Veram ille fidem habebat qui
lacrymans exclamabat, Credo. Domine , adiuna . incre-|
dulitatem meam. Mar. 9.24. Adnotauimus cap. 2.]
z & alijs nonnullis locis vfiratum in facris lit-]

fa&tum ante non fuiffet. Sicenim ibi difcipali vifo
illo miraculo mutatz ia. vinum aquz dicuntur iu

Domus eius tot4. Credidit , quia , vtinquit Leon-
tius , videbáut patrem familias affeueranter at-
teftari illo ipfoó momento remporis, quo febris

Filivs tuws viuit & non potcrant teftimonio pa-
trisfamilias non credere. Non cít bonus paterfa |
milias, qui familiam tetam fuam ad fidem;Eccle-
fiámque nójadducit.De hac enim potiffimàm re D.
Paulus loquebatur ; càm dixit. $2 quo antem. faorum,
( maxine domefl'icorum curam non babet , fidem negaut,
lier nor contenta baprizatiipfa, omtiem quoquce]|
domum fuam baptizari voluit; A G. 16. 14. 15. Quodl
idem cuftosille carccris fecit; ibidem vcr.33. & Crif

F |ligo quomodo haberi Catholici veliat, qui in mul- |

tis' üc locis,ciim ipfi fe Catholicos profitearitar,nó
folàm vxotem , & liberos;fed etiam famulos , quos

ticos habent.
|à Indea i Galileam.)Non dicitfimplicitet hoc fecun-
dü faiffe figná ex omnibus,quaz fecit Chriftus. Nam

Pr&,) Hora prima pomeridiana. Cana Galilzz vbif.

Itaque die precedenti poft incridicm inde profectus|
.|regulus diealtero peruenit Capharnaum ; quó ap-

cooperatorem haber.. Vno die regulum crediditfe|-
[altero die effectum fuz viditfe Ridei.

. |nominauimus, interpretantur credidifie nunc om-] -
" ]nino , atque perfedé. Qui etiam ante-omnino;|

credidzffe, Nam & vcra, perfect$que fides augeri| -
perfe&tiórque fieri poteít.. Veram habebant Apo-jrides vera |

ftoli fidem , dicebant tamen Domine adauge tiob;s |perfettior
" heripoteit. |

4 P

teriseffe, vt quod augetur , ita fieridicatur; vtfi|

1
t

adolefcentem reliquerat , chriftum — fibi dixiffe]

c eft infideli deteriov. y/Tini,. $. 8. Lydia illa mu-].

nulla neceffitudine nature coguntur retincre; here-|

$4* H oc iterum [Ecæmlmnl/z:gnum fï»d( 7 ef[ B5 , CUm v,zwniæt ;

poftquam primum illud fecicin Cana Galilzz, cap.|

Q ;
t

1

Ogoä au- J

getur, ttim
: g : : ; primüm
Chriftum credidifle, càm antcin eum vtique cre-|feridicitur |
|derent , quia magis, perfe&tiufque crediderunr.

n fcriþ-
ura.

famuli nó
retinéndi.

2. 11 mulca alia fecerat Ierofolymz , cüim dies feftus

á " n CY DAT OINR HO S ORs

.. ageretut,

wpere

1

1

Hareticil

E

P "ao IOAN. MALDONATI COMME! G —— M —
lageretur , eodem cap. vet. 22. fed dicit exiis , quein| A|ratio, quód voluerit declarare, quomodo Chrij — — | X
IGalilza fecit, hoc fuiffe fecundum. Nechocipfum| |ftus, quoties ex Iudea in Galileam redibat, ma L qi
| abfoluté dicit; nam alia etiam preter hoc, &ilud| ]|ior quodammodo , & illuftrior rediret. Sic redire i h
primi.i m fortaffe fecerat; fed exiis, que rediensàTu-| |Chriftiani à templo ; à concione , à diefefto feruen.- : ] 0
dxza in Galilzam fecerat, hoc fuiffe fecundum. Nam| — tiores domum debent. Hoc magis probo , quàm 1 [
& primum illud , que aquam in vinum mutauit;| - 1quod Chryfo&omus,ïhcophyla&us',&Eu.thymius ! : dl]
cüm ex Iudeain Galilzam rediiffer , fecit , capitez.1] |dicunt,propterea hec duo miracula numerafse, quia
Artcur potiüs Euangelifta ea miracula enumerauit, [illo vtroque docere voluit Galileos inferiores| -
quz rediens àTudza in Galilzam fecifset Chriftus; |quàm Samaritanos efse fide, qui vno iam , & al-
Sunt qui ideo feciíse putent, quod ea fuifsent ab| Itero miraculo apud ipfos fa&o credidiffent; cüm]
: aliis pretermifsa , & fibi propofuifset , quz alij pre- Samaritani credidifsent omnes nüllo vifo mira-| -
- termififsent,commemorarc. Mihi alia videtur fuifse| . |culo. 5 | d ;
(-B" . Cug E V u6 ag Gd
P' *fæ:ï!ä: ' - : 3&7 '
Je37) z G
I- it.23. Iq
hs — 6R
Deuter.16. [ .. A s
&.I. '
' A * : $ h uD ! : du l
| £5* lecundum tempusin pifcinam:& mouebatur aqua. Et qui N
Iprior defcendiffet in pifcinam poft motionem aquz , fanus fiebat à quacumque -
detinebaturinfirmitate. $. Eratautem quidam homo ibi triginta & octo annos) "UER
l habensininfirmitatefua. 6. Hunc cum vidiffet Iefus iacentem , & cognouife] ^ -| ——
[ quia iam muitum tempus haberet , dicit ei: Visfanusfieri? 7. Refpondit eilan-|. — —
« - o Ruidus: Domine, hominem non habeo , vt cum turbata fueritaqua, mittat me in
2 | Pifcinam : dum venio enim ego, aliusante me defcendit. 8.. Dicit ei Iefus: Surge,|
| .. |

- tolle grabatum tuum , & ambula: 9. Et flatim fanus factuseft homo ille: & fu-
. .. [Rulitgrabatum fuum , & ambulabat. Erat autem fabbatum in die illo. 10.. Dice-
bo4.s. |bant ergo Iudziilli , qui fanatus fuerat : Sabbatum eft , non licet tibi tollere graba-f
qeenz- cum tuüm. . r. Refpondit eis: Qui mefanum fecit , ille mihi dixit: Tolle eraba-
.. jum tuum , & ambula. 1z. Interrogauerunt ergo eum : Quis eft ille homo , qui
dixit tibi : Tolle grabatum tuum , & ambula? 1. Isautem , qui fanus fuerat ef-
fectus , nefciebat quis effct. lefus enim declinauit à turba conllituta in loco. 14.
|Pollea inuenit eum Iefus in templo , & dixit illi: Ecce fanus factus es: iam noli| *
peccare , ne deterius tibi aliquid contingat. 1. Abijtillehomo , & nunciauitIu-
daris quia Iefus effet , qui fecit eum fanum. — 16. - Propterea perfequebantur Iudzi
[cfum , quia hzc faciebat in fabbato. 17. Iefus autem refpondit eis: Pater meus|
wquue modoöpgratur, & ego operor. 18. Propter&a ergo magis quærebant euml
Audziinterficeré: quia non folum folüebat fabbatum , fed & patrem fuum diceg*
.. |oat Deum, zqualem fe faciens Deo.. Refpondit itaqueglcfus , & dixit eis: 19.|
. [Amen,amen dico vobDis: non poteft Filiusà fe facere quidquam,nifiquod vide4 —
ritPatrem facientem : quxzcumque enim illefecerit, hc & Filius fimiliter facit.| -
20. Paterenim diligit Filium , & omnia demonflrat ei , quz ipfe facit: & maiora|

Er

D his demonftrabitei opera, vt vos miremini. 21. Sicut enim Pater fufcitat mortuos;
i : | Vr a . & viul-

c^ *
——
- (m. 3
g ? 43
w —
cgqgam
R— ? -

bvra
m*ak&usls-;

pl

a

J
l
LE
|
|
|
|

[
r

Mat. 25.

d. A46.

— |at. 3.d.17

Sup.1.c. 1j.

IMat.5.d. 17

& 17. a. 5.
Deut. 4. . |
b2.

AT

1. Cor-4-2.5

1

g oumn

B
Es Xrusin

|mortein vitam. 24. Amen,amen dico vobis,quia venit hora , & nunc eft , quan-|

& viuificat : fic & Filius , quos vult, viuificat. 22. Neq; enim Pateriudicat quem-
uam : (ed omneiudicium dedit Filio, 23. vt omnes honornficent Filium , ficut
honorificant Patrem : qui non honorificat Filium , non honorificat Patrem , qui
mifitillum. 24. Amen , amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, & cre-
ditei , qui mifitme, habet vitam zeternam , & in iudicium non venit, fed tranfijt à

do mortui audient vocem Filij Dei : & qui audierint, viuent. 26. Sicut enim Pa-
ter habet vitam in femetipfo : fic dedit & Filio habere vitam in femetipfo: 27. &

mala egerunt , in refurre&tionem iudicij 5o. Non poffum ego à meipfo facere

autem non ab homineteftimonium accipio:fed hzc dico vt vosfaluifitis. 35. llle

Pater vt perficiam ea : ipfa opera , quz ego facio ; teftimonium perhibent de me,

neque vocem eius vmquam audiftis , neque Ípeciem eius vidiflis. 38. & verbum
eius non habetis in vobis manens: quia quem mifitille , huic vos non creditis. 39.|
Scrutamini Scripturas , quia vos putatis in ipfis vitam zternam habere: & illa funtj
quz teftimonium perhibentde me: 4o. & non vultis veniread me vt vitaim ha-
beatis. 4r. Claritatem ab hominibus non accipio. 42. Sed cognoui vos, quia
dile&ionem Dei non habetisinvobis. 43. Ego veniin nomine Patris mel, & non
accipitis me: f alius veneritin nomine fuo j illum accipietis. 44. Quomodo vos
poteftis credere , qui gloriam ab inuicem accipitis: & gloriam , que à folo Deo
eft,non quzritis? 45. Noliteputare quia.ego accufaturus fim vos apud Patrem,
eft qui accufat vos Moyfes , in quo vosfperatis. 4c. Sienim crederetis Moyfi, cre-

Genscas. deretis forfitan & mihi: de me enim ille fcripfit. 47. Si autem illius litteris non
21.d.18.49. N TR ^ Z
»re. , |creditis: quomodo verbis meis credetis? : :
c. 1j. ; uÀ 4 ; d UPU * NSEUS
IN GAPVI .
- Quis bie f Q95 Ofl bec erat dies felus Indawru.) Magna A busomncs mares afcendere debebant, Recentiores|
Jdies feftus :j nosIoánes moleftia, cótentionéque — |quidem interpretes hoc vltimum feftum fuif£e putát,|
E u CR liberatfet, fi vel vnumadiecitfet ver-; |de quo hoc loco Ioannes agit;lcui meo iudicio con-

; NVX bum;quo quis ille Iudgorü dies fuil-
* "7* fetfeftus , declaraffet, Inter omnes
enim & antiquos, & nouos dc hac re interpretes di-
Íceptratur. Hocinter omnces fere conuenit,vnum ex
tribus illis failfe, quib? iubebat lex omnes maresco-
ram Domino apparere, id cf? in téplum venire, Paí-
cha,;Pétecolte , & Scenopegia,id cft fcfto tabernacu-

icétura. Alij fe(tum Paíchz fuiffe dicunt , habéntque
grauem auctorem Irenzum lib.?.c. 39. folum opinor
inter antiquos, & minoris in liac re;quàm in alijs au-
Coritatis, & fidei. Notusenim de Chrifti «tate, ac

: . * * T *2 N
Habent tamen rationes minimé lcucs. Pritnum,

15 & Deut.16.16. Ita enim Ioanncs hoc narrat; quafi

ad meíIem men(es fupereffe , idautem dixerat primo
rationem reddat cur Chriftus lero(olymam afcende-

iam Pafcha celebrato c. 2. 3. hoc igitur fuitfe fecun-

poteftatem dedit ei iudicium facere , quia Filiushominiseft. 28. Nolite mirari|.
hoc, quia venit hora ,in qua onines; clui in monumentis funt, audient vocem Fi-| -
lijDei: 29. & procedent qui bona fecerunt , in refurrectionem vitz: qui vero|

quidquam. Sicutaudio iudico: & itidicium meutü iuftum eft: quia non quaeroj
Ivoluntatem meam ,fed voluntatem eius, qui mifit me. 3. Si ego teftimoniam
perhibeo de meipfo , teftimonium meum nón eft verum. 32. Alius eft, qui te-|
litimonium perhibet de me: & ício quia verum eft teftimonium , quod perhibet
deme. 33. Vos mififtis ad Ioannem : & teftimonium perhibuit veritati. 34. Ego|

erat lucerna ardens , & lucens. Vosautem voluiftisad horam exultare in luce eius.|
136. Ego autem habeo teftimonium maiusIoanne. Opera enim , que dedit mihi

quia Pater mifit me: 57. & qui mifit me Paterjipíe teftimonium perhibuit de me:j

przdicatione cius eft error; fentitidem Rupertus;fed| -
hunc non folco cum illis antiquifiimis numcerare,|

lorum,quod ineunte hyeme celebratur, Exod.23.14.|B |quoódc. 4.35. Chriftus fignificauerit quattuor víque| .

lrit, nemquce quia vnus cx tribus illis diebus erat, qui-

atl

Ee j

at metme s m g t r as n

dum;quo tempore initium meflis erat. Deinde quód|

Íchata
| Chriitus

lebratit.

quo agi-
tur.

Quot Pa-

'poft bapti-

figum ce-

Penteco-
fte fuit fe-

ftum, de

|

plum ire oportebat, Exod.23. 15.& Deut.16.16.

- [Grzco altera fitlectio ; eodem modo Hieronymus

634

IOAN. MALDONATI COMMENT.

635.

necelle fit Chriftum,poftquam baptizatus eft,quater
celebraffe Pafcha,cüm tresannos, & menfes aliquot
ex Danielis cap.9.26. vaticinio pradicauerit,& in vl-
cimo Pafcha przdicandi finem fecerit. Si autem hoc
"eftum Pafchz non fuit ; non potuit Chriftus quater
Pafcha celebrare. Nam prater hoc triatantüm legi-
nus celebralfe , illud de quo Ioannes egit cap. 2. 15.
llud de quo agit cap. 6. 4. & vltimum,quod pridie,
juàm moretetur,celebrauit. Accedit quód multa ab
dliis narrantur Euangeliftis , quz inter primum illud
Pafchaà Chrifto celebratum, & hoc feftum, de quo
hic agitur,facta efe neceffe fit , quz fieri non viden-
:ur potuifse, nifi fequentis anni Pafcha fuerit. Magis
mouct me,quód Ioannes non declaret,qugdnam fc-
(tum hoc fucrit; quare videtur primum omnium,&
przftantiffimum feftum fuifse fignificare , quod per
excellentiam feftum Iudeorum diceretur. Chryfo-

ior etiam pars recentiorum Pentecoftem fuiíse pu-
rant. Quod & quia plures ; grauioréfque habet au-
Gores,& quia melioribus,quàm alie fententiz,con-
te&uris cófirmatur, magis probo. Primüm quidem,
quia vbicunque videmus aliàs de Pafcha Ioannem
agere,Paícha vocat,non tantüm diem feftum Iudeo-
rum,vtcap. 2.13. & 6. 4. G 1. $5. & 12.1. & 153. 1. & 18.
39. & 19. 14. ergo €o ipfo,quód hocloco Pafcha non
nominat, intelligere debemus Paícha nó fuiffe.Itaq;
cum dicit , erat dres feft us Indaoram , perinde eft acfi
dicat , agebatur dies quidam feftus Iudzorum: non
gebatur dies ille feftus 4 s£oxsiv. Preterca cum Io-
.nnes dicit ; poff bec, vcnon fignificet ftatim poft ea,
juz extremo capite 4.narraucrat;accidiíse s certé fi-
znificat non multo poft accidifsc. Illa autem accide-
rant ftatim poft primum Paícha, vt conftat ex tota
[oannis narratione , à capite 2.13. víque ad hunc lo-
cum; hoc ergo accidit primo Iudzorum fefto,quod
erat Pentecoftes. Multos fefellit locus ille cap.4.55.
Nonne ves dicitir,quia adbuc quattuor men[es ,ez meftis ve-
Wt ? cuius explicationem fi in noftris in eum com-
mentariis lector quarat , intelliget nullum indear-
cumenium füumi potle,vt probetur hoc feftum fuiffe
Paícha , aut Scenopegiam. Concedimus poft ba pü-
íÍmum quater Chriftum Paícha celebratfe ; fed ne-
celle non eft, vt id Ioannes explicarit: nec enim id
agebat ,vt Chrifti annos numeraret. Quód autem
Ioannes dicit fuiffe diem feftum Iudzorum, pro-
pterca dixit , vt fupra indicauimus , vt rationem red-
deret,cur Chriftus Ierofolymam rediifset;prefertim
cum non multis ante diebus inde venillet.R ediit ni-
mirum quia dies erat Iudeorum feftus , qui proxime
poft Paícha fequebatur , quo omnes maresin tem-

2. Effautem lerofolymis probatica pi[ona , qua cogne-
minatur Hebraice Bethe[da, quina perticus babens. ) A]iud
à Chrifto fa&um miraculum,narrare volens, locum
defcribit. Duplex Grzcó huiusloci le&io eft. Theo-
phyla&us , & vt videtur Chryfoftomus , & Cyrillus
videntur legiifg «opo Gu noAu AC p probatica piféma.
Theodorus quoque Mopíueft. & Ammonius ita in
Graca Catena videntur interpretari , quafi eodem
modo legerint , coniungunt enim duo hzc verba
«yeoGalltiil xoAujA 6 Seat, quanquam in contextu corum

Á |Romano Theophyla&o legunt g d €éy (;; iepoGïä'.

.. |Hebraicé dicitur Bethefda , vim mihi videntur ver-

(tomus, Cyrillus, Theophylactus,& Euthymius,ma-|-

C intelligcndü efTe nomen gvAs porta. Erat enim por-

E |gea , quafi natatoria , vt aliis locis folet nomen idem
vertere nofter interpres , vt cap.9.7.11. atque ita hoc|.

F fuffragantur. Eftautem mbn ma domus, autlocus

in locis Hebraicis , & alij auctores Latini legunt , &
Theophilus Antiochenuslibro 4.allegor. Codices

poic Va 12 ao xoAUjA Gu Spa , cft autem Ierofoly-
misin probatica , aut ad probaticam , aut iuxta pro-
baticam pifcina. Confului multos manu Ícriptos an-
tiquos codices,in primifque Vaticanum illum vetu-
fiffimum , & correctiffimum maiufculis Ícriptum
litteris , totóque orbe celeberrimum , omnes ita le-
gebant. Vtrocunq; modo legamus , fenfus eft idem.
Silegamus $n qmeoGalixg , in probaticaaliquid necet-

tica conueniat. Nam qui in tertio cafu coniunctele-
güt £ J && (Gic iepo(9A ipioic, eypoCalinii o Nvj Gu Spa.
erat lerofolymis in prqbaticapilcina, füb. locus,qui

bis inferre. Subftantiuum igitur illius adie&iui pro-
batica intelligendum.eft. Sunt qui intelligant dojd
forum , aut platea, quafi dicat , eft in platea probatica,
id eftin foro pecuario pifcina quedam, que Hebrai-
cé dicitur Betheída. Placeret mihi fententia , licet
minimé boni auctoris fit , fi probaretur aliquam Ie-
rofolymis fuiffe platgam , quz probatica vocaretur;
fed nullum eius rci veftigium inuenio. Credo igitu:

ta quzdam vrbis,quz Hebraice QD nyoporta gregis,
& Grece eriAn ao porta pecuaria vocabatur,a.
E(drz 3. 1.32. fiue quód ea porta oues,quz immolan-
dz erant;inferrentur, quód templo vicina effet; fiue

Oues enim Grzcé apoca( dicuntur. Si legamus $e
4 s ày (Gic iepo(o A Upsoic topo al XoAVM M Spa , eff lero[oly-

cft non folüm portam ,fed pifcinam etiam ipfam,

putant, aut quod ibi immolandz congregarentur
oues, aut ibi earuminteítina ad facrificium lauaren-

quód per eam ex vrbe oues emitterentur in paftum.]

m probatica pi[Gina , idé erit fenfus. Vero fimile enim|

farió fübaudiendum eft, quod cum adiectiuo proba-|

!

[quia ad probaticam portam erat;probaticam di&am|
fuiffe. Non quàd ibi aquarentur pecora,vt nonnulli].

codicis ]e-
&io.

tur, vt plerique auctores exiftimant, Ammonius,
Theodorus Mopíueft. Hieronymus, Theophyla&.
& Euthym. Intemplo enim ipfo fatis magna aqua-
rum erat copia,non folàüm in mari neo,& conchis,
fed ctiam in fonte , quem fcribit Arifteas in hiftoria
legationis fuz, & Tacitus lib.2:. ex templo copiofif-
fimum profluxiffe. Pifcina dicitur non quód pifces
haberet, fed quód fimilis effet ftagno , vbi cíle pifces
folent , vt multi notauerunt. Gracé dicitur xoAUgA G- |

ipfo loco in vetereante Hieronymü verfione fuiffe
colligitur ex Ambrofio lib. 1. de Spiritu fan&o, cap.
7.& libro de iis qui mytt. initiantur.cap.4. Hác dicit
Euangelifta Hebraicé vocatam fuiffe Bethfaida , vt
quidam & Latini , & Grgci manu fcripti codices le-
gunt ,1n iis etiam Theophyla&us. Significat autem
Hebraicé rry ni3 pifcofum locum; aut Betheída, vt
exceptis paucis illis, quos modó diximus , omnes
Latini , & Graci codices habent; quibus & Syriaca

mifericordiz , aut. benignitatis , fic fortaffe di&us
quód diuinam ibi erga fe benignitatem zgroti re-
cuperata fanitate experirentur. Alfiæl interpretan-]
tur 1CN 3 domum , aut locum cftufionis , quód
in eum locum multis aque ductibus aque vndi-
que funderentur. Quód quinque porticus habuif-
fc dicit, credendum eft propter miracula , quz ibi
fieri folebant,.locum eum cinctum fuüiffe muro , ne

omnes Grzci , quos equidem viderim , vno excepto

pecora, & iumenta poflent accedere, & aut turbare,

aut

Vátic2ui

UC Y

z
r --

1 füiïg Ü

iE Cs ais

: eront
s d
s^tempot
[- fima
- den
B
^ pure
patt

qured

(t wl

-gelgsv
prinà

/

ii o s IN j

GAP: VO

"IN LPOUAN

" I pnMpS EL Eu I
:emkigg& l ant profanare aquam,quz ialläaþaþ:batgg,tantg:nl Aic?pdcbagäquxd opus erat angelo, vtaqua (ianaïft?Fït- u
mgi'»mmq | abeit; vt ibiaquarentur , aut vt v1€t3maru mce.tha cilis conie&ura. Quidad ;Llrandtxtïx Tcþlam. q?md ol
M. lauarentur. Factasautem quinque circum porticus, - (ad educendum populum abägypto; quidad deif:n- Daniel.ro
UM quibus homines ingrederentur, &-va zgrotiexpe- |dendumapud Damclc:m populum ? quid ad poue i i
ls f&nmm;.;;;ï;; ! Aantes aque motum con(idcircl:lt. ä.lllegcïam. fi gen?.um Elifzum,& cius puerum? qu.ld z:*d culüï)dle- TO
s quisamat , Auguft. Bedam, & Theophilum Antio- äos i.ngulos.hommes qngelq opu? erat? Vuit Deus , op ,
STTUN chenumlegat. — d n : Oïïnes per arïgclc.)s gubernare » ficatin rerum na 2 n
liil 04 -Anoelys enim l?ayn;:m de!?m .e.æt öffcun "i m'—i tumi. ium gubcma.t:!o.ge, gfx1cþa;19xge, cqtruptiäne Deus th?f
TNIN pue in P,,Jfüïm.m.,) Gracces i salpor Cm'tll:, -.S (')ppou.ums cag n x.fmtïxlï.nä:t.ma i .us.(,onglïme atetiam vt ho- r sdmie
N momentis teraporis;incertum qui ?sü.mdt qui gïj mlmcs inteigerent virtutem illam aque non .l;ïfjtuf' & caufis
"NU c;enpomænbuspræc:guw Iudæorur?"(.f yälfS:I acci 1)— ra (c.ïm?(ed diuiná fuitle. QBOP mmgs.lgtþllexx. ent, gäïlmh*
'MO&::« | (c. "Alij in fefto tantàm Paíche. Alijin fcfto Pente-| p ni(1aliquem deczlo defcendétem vidillenr, qui eam

coftes,vt refert Ammoni.usgïtquc 'ilt-aCyril.lus [Fnü:?) aquis virtutem imprimeret.Non quódangclum ip-
& vt videtur Ambrofius inlib. de iis , qui myfterii:

Íam viderent, fed quód ex motu fübito , & infolito

ll "":Qü:?j[ Ytr|
IN :l !N

*
3 ACLTULAN

X Ws | initiantur.cap. 4. certé vnum tantüm fingulisanni:| — aquz, autex alio aliquo venientis ftrepitu animad-|
RA curatum füilfe dicit. Probabiliffima in re incert | uerterentangelum de cxlo defcédere. Quemadmo-]|.
PAU ttoL |
*1 )

mihi videtar Euthymij fententia , incertum fuifl.

dum poft Chrifti refurrectioné càm duo illi angeli
tempus,*' qüando..defcenfu'rm angclus erat , 6« fæp |

Th que rlb deícéderunt,rerre suot us l'atkus ef magnis , vt mulieres,

teteta r Iteceram. [fingulisannis defcendiffe. Nam & verba hoc prz t. * quz ad fepulcrum ibant moncrentur, angclos de
Ir um quibus t&- Kferunt,& fi conftitutum fuiffettempus,quo tempo.| |cxlo defcendiife , autaliquid certé acciditfe czlitus
Xavrtqrs Heicende- |re defcenfürus angelus erat , non faiffetibireliqui] — Matth.28.;. |
- Mtloigt ïäf ;Efïïs temporibus tanta xgrotorum mulditudo expectan. Er moäelm:ur 4qua. ) Quare veró moucba.tur ? Pri-
Em tium angeli dcfcenfum , quantum femper fuifle in.| .,'müm vt angelus aque motu aduentus fui fignum
VU dicat. Defcendebar igitur certis temporibus angelu.| "dazet; Ambros. lib. de ijs, qui mylteriis initiantur c.
Lavb ignotis hominibus,notis Deo.Deus enim quotem | — 4-vtefjer; inquit mdmimumyquia decenderat angelute , 4q1a
z n pore expedire iudicabat, vt aliquis fanaretur, mitte moue&amr.l)eip vtindicaret motus ipfe aquam illam "
odl batangelum. Curautem non femper defcenderet| — non naturali,fed diuina virtute, & tanquam Dei in- 1
teri s |rationem hanc Chryfoft. reddit, ne, fi lemper d fic-|] ftrumentum fanitatem dare. Hoc enim inftramenti
Ll ; ret,naturali aquz vi cqrgtioncs fieri vxdcrcntup D« proprium eft,vt nihil quidquam agat; nifi quatenus
Mdl - eo angelo multa quaritolent , an. verus fuerit an | àprecipua mouetur caufa.Oftendcbatur etiam con- :
DI . gelusbon?, an malus;quis fueri;quomodo defcen-| — tra omnem hominum opinionem , atqueiudicium|
m - lderit, itàne vt videretur , an ita vtnon videretur; €| — Deum miracula facere;qua eo maiora funt,quo mi-

quare denique àDco mittebatut , càm polffet cfücc-|-
re, vt fineangelo aquafanaret. Hebrzorum opinio

: !ï&j'f «.arql 4:-« !
fOR AT
W
o Nb od
e i. Dd

^ n vonto
z LA '41;'
th*--. yia

nüs funt confentanea humanz rationi.Legimus ali-|

D quando Chriftum litisluto oculis cecum fanauiffe
fuit, de qua.R. Mofein More mentionem facit,an-| infra cap.9.6.1t. quid oculis magis luto contrarium?

« |gelos vocari virtutes omnes Dei, q.uibus aliquid fu- ;'Legilïn us iniecto inamaras aquas ligilo amaritudi-
pránaturam fit. Itaque exiftimari poffetangelum| — nem in dulcedinem mutauiffe Exod. 15. 25. quid eft
! | vocatum fuiffe eum ; à quoaquailla pifcine moue- — quodfere magisamaras aquas poffit facere, quàm|
E batur,licct non abangelo vllo, fedà fola Dei virtute| lignum? Legimus Elifzum iniecto in peftilentes,&
ORE " moueretur,nifi Euangelifta non vulgi, fed (uaipfius| — |minimé potabiles aquas fale potabiles reddidiffe 4.
decada | | opiuioneloquens angelum appellaret. Quo au&o-| — |Rcgum 2.21.quid mninüs potabilem;quàm falaquam
us | re dubitandum non eft verum angelum fuitle.Nihi- j|facit? Siaqua anatura aliquem erat, dum maximé
lo magis dubitandum fuiffe bonum. Necenimío-| |quieta , & tranquilla crat, íanare debere videbatur. ï
let Deusad procurandam falutem hominum malos — |Non (anabat nifi turbata, vt homines intclligerent,
angelos mittere. Quis angelus fueritincertum ; nec . inon humano;, fed diuino id ficri iudicio : reli&tüm-
corum probo iudicium;qui aut difputant, aut diffi- " que nobis eft neceffarium documentum , nc huma- |Eumana
Tob. .. ». niunt fuiffe Raphaelem, quem ad anádum Tobiam| |narationede Ecclefiafticis iudicemus facramentis, /2*?^e d
miffum legimus,quód & iftead fanandá miflusfue-| |Quid magisà ratione abhorrens videri poteft,quàm|no
rit, & nomen ipfum Raphaclis medicum fignificet| — fub fpecie panis corpus, & fub fpecie vini fangui- i
cuius officium fanare eft. Nec enim credendum eft Inem effe Chriftizideo credendum,quia humana non
Dco vnum tantàm angelum vnain re miniftrare, — |capitratio. s

u m inmaen
Ti Itl idlid. Hl"
od

w
vt mmnm
H
I

ld

^ ,q"t:äï d ]
imm^ CODIULn
m |

H ,^
"M nilée
3 quod Dv
i , 114 t |
| tll

ia mtl^9C
eMeile ULO |

al n
iVv y*
i

)

j

: -;f: Hebri- -t m omnes fint admitistratorg [Diritus in mimiiterium Et quunque priar defcendiffet im pi[emam poft motionem| -
*' mife propter eos, qui hereditatem capiunt faluti 5 Gcmillia — aqua; [an? fiecbat À quaciique detimebatur infirmitate.) Qua|
|Daniel. 7. imilliem miniftrentei , &* decies centena millira alfiftant| — ratione nó séperfcd poft motion£aqua fanabat,ea-
: iIO,

ei. Nemo rex non multos habet medicos, & exifti-
2uiI. - mabimus Deum vnum tantàm habere ? Dubium|
p o ctiam eft,an affumpto corpore defcenderet , fic vcab.
U ijs qui aderant videretur; fed eft multo probabilius
non faiffe vifum , cum Euangelifta non dicat zgto-
tos expectaffe angelum: fed motuim aquz, quafinon
| in angelum,quem non videbantfed inaquam,quam .
1 videbant, intenti fuerint. Quo ergo modo fciri po-
tuitangelum effe,qui mouebat aquam ? Ex commu-|

dem nó fanabatoés,vt appareret vim fanandi diuini-
tus illiad momentum téporis impreffam,non natu- :
raliter datá fuiffe. Si enim naturalis fuiffer, & fem-| —
per,& omnes fapauiffet,quemadmodum & femper,
& omnis ignis calefacit ; aquafrigefacit, Sol illumi- !
nat. Átcur vnustantüm; & vnus quidem is,qui pri- | .
mus in motam aquam defcendiffet? Voluit opinor|cur vnus |
Deus ea re docete ctiam in percipiendis diuinis do- 2»im fe- ä
nis , quz gratis nobis, & fine meriro vllonoftro dà-| j :

|nitraditione , qua quicquid przter naturam febat, (tur, multàm noftram valere diligentiam. Diuinam
enim gratiam gratis quidem dari , alioqui gratia nó

' ! . : : Qu |
per angelum fieri credebatur. Nifi quis malità Deo.
id faiffe perreuclationem declaratum.Atquare de(- — effetgratia ; fed non nifi volentibus ; non nifi quz- k

m T ul Ec.4 . mütübd —— ——

J

— 6$ — -1OAN. MALDONATI COMMENT. £
rentibus, non nifi conantibus dari. Sic cnim bene- A .cauía feciffe arbitror, quàm vt miraculi msaggä;
&cium illud (anitatis non nifi diligentiffimus quif- dipcnx declararet. Quemadmodü cum Lazarus qua-
que præripiebat. PIOPOfiw m exacdeu quem corona Fmduaqus fmffe dicitur c. l1. 9. If.t mul.xer illa fpiritü
in ftadio currentibus; qui primus ad metam perue- infirmitatisannos ducdeuiginti habuiffe Luc. z. 1.
niebat, is prqripicbat.(&öd addit ?oäncs Sanss -jïe.bdf, E.t altera illa hzmorrhoufa, qua per annos duode-
à quacunque detimebatur infirmitate, vim aqua diuinitus| — |cim egrota omnes facultates fuas confumpferat in
impreffam , & miraculi magnitudinem declarare] - gncdlcos'Luc.S. 43. Hüc ergo Chriftus ex multis,qui
voluits nullum adeo grauem faitfe mozbum, quem| — [in porticibus pifcinz iacebát;xgrotis elegit, vt fuam

non (anarer. Ex quo ctiam apparebat diuinaid fieri] — in co fanando virtutem demonftraret. Solent enim : LU
virtute, cui difficile nihil eft. Nam vis quidem nulla| |praftantiffimi medici in diuturnis , & iam ab alijs 2 — E
cft naturalis, que vnaomnes morbos curare poíTit,| — medicis defperatis morbis fuam artem oftendere|. — — 2 M TM
càüm contraria contrarijs curari debeant.Hoc ipfum p |Auguftinus, Gsrillus,& Beda myfterium cffe putát, E fu"?ägïüïpmx
D nnncfitinaqua baptifhïi-,nuïlum tantum peccatum; — jquod quadragenario numero penitétia , perfectió- Eurerue E ;ï)[(t]imtï- Jit
g(;g*bïäc eft, à quo non curet. Pifcinam enim illam figaram| — [quc fignificetur. At ille n6 quadraginta, fed triginta T ipm.w.w- "
jumi. — fuiffe baprifmi, voluiseque Deum factisinilla mi-| |octoannos dicitur habuiffe ; & fi perfe&tus fuiffet, a w
jraculis Iudzorum populum ad intelligendum, cxci-| |opusillinon fuiffet medico. Magis morale eft,quod| ; 1 W
piendámque futurum Chrifti baptifmum afsuefa-] |Chryfoft.& Theophyla&. obferuauezunt;hüc agro4 — l] — r
cere, maior pars vcteram auctorum Tertullianusin| |tum in exemplum nobis patientiz propofitum fü- Aiddri
lib. de Baptifmo , Ambros.lib. r. de Spiritu fan&to| — iffc; perannostriginta octo perfeueraffe, nec defpc- Til
c. 7. & lib. de ijs, qui myfterijsinitiantur c. 4. &lib.| |ratfe vnquam fore,vtaliquando fanaretur ; non effe dl
?. deSacram. c.2. Chryfoft.'Theophyl, & Euthym.| |[nobis defperandum , autab oratione defiftendum, f; "m
| hocloco tradidere. Crede;inquit ÀÁmbros. qwi4 »ez| |noncontinuó, quzà Deo perimus , impetraueri- "
? femt vacua aques ideo tibi ditlum esl , quia angelus Domini| ( mus.. Exfi Euangelifta non dicit per tot annos ibi ïïiüs,Chïï
df!?æ*ndeä.z! jEcundum Fempmá in natAtorlams «" vaonebatur fuiffe, fed totannos ægrotaffc. Qgis fucrit morbus »Quo mor- ;[ifääï,ü(
aquay C9* qui primus de[cendiffet i. natatoriam pofE commo-| |quo egrotus ille laborabat , quia Euangcelifta non^odqerite, - ;'k.[; ia
E tionem 4que »famm ficbat a languore quocumque tencbatur.| — |dicit;incertum eft. Et Chryfoft. quidem,& Euthym., laborarje - Bl
| Hac pifma im Levo[olymis erat m qua vnus ammumeé (ana- |.— |videntur exiftimare cecum fuiffe.- Propterea enim &mäïxs
batur, $ed nemo ante [anabatur,quam delcendi[fet angelus $| — |non potuifse per totannos primüm fefe in turbata -B
vt ejjit indicium quta de[cendevat angclsa , nouebatur aqua| — j aquam conijcere, quiaalij aquz motum videre po- ';z / tf)e "
prepter incredulos.lllss [egntam ,tiba fidess illis angelus defeen-| | 'tcrant; ipfe non poterat. Sed re quidem vera & illi] - jm ii
debat, tibi Spiitus. fanéius. Ils creatura moncbatnr , tibi] — ipfi, & alijau&ores omnes paralyticum fuiffe fen-|. — p5 d i cm'ï; !
Chriflus operatur,ipfe Deminue creatura, Tuzc amabarsr| — |tiunt, Leontius, Ambrofiuslib. 2. de Sacramenrt. c. b- a (crmu!
vnus , nunc omnes (anantur , aut ccrte unss folw: popilw | « 2. Quod probabili exeoconie&ura colligi potet,] — | — 1 P di
Chriflianws.Preter contuctudinem meam myfticum|p quódin grabato iaceret membrorum impotens. Et|. — £ Mmjälgi i
í 1hocloco fen(um cxpono, quia hunc cundem arbi-| veró nonnullos etiam exiftimafle eundem hunc fu- 4 ]^ | Cïd,a
Í Icror effc litteralem. Càm dubium non fit alicuius| — jiffe paralyticum atque illum;de quo Mattheus c. 9.1. "x C iïideimïi'ïmh?
: myfterij caufa illam fanandi vim pifcinz datamfu-.| agit,.Leontius, C hryfoft. & Euthym, au&tores funt. 1 l'.nsiniï«]m;da c'
ifse. Myfterium autcm illud fuiffe credo,quód modoó| | Sed eam opinioné nihil opuseftrefatare.. Illeenim : Fifgigf-iä? n
cx Chryfoft.& Ambzros. differuimus.Etfi Theophi-| |noninpifcina, fedin domo,vbi Chriftus erat;fana-] : ,;Tä;o'x màn
lus Antiochen? lib.4.allegor.D.Auguft.tractinlo-| (|tuscft; & illein Capharnaum, hicIcrofolymis.Ille äï d E ïuaculyæïï?ühï
: — [ann€17.G fer.de verb.Dom.42.& eü fecuti Rupert,| |quattuorgeftabatur hominibus, qui cum viam,qua | m,M
l- & Beda,Iudaicü populum , & legé Mofis fignificari| |ad Chriftum penetrarent, non inucnirent, in te&ü - m 7&"13
putát.Dicá ipfis verbis Auguft. 77992 4Za Iudaicut po- E alícenderunt?eóque difrupto illum ante Chriftüde-] — *b*ïh
, pul eratquinqs portitus lex.Quinqs enim libros fivipfit Mo-| ^ |miferunt Mar. 2. 4- hic hominénon habebat,à quo|. — il
r/c"s.E:;äa aqua quinqs porticib? cz'ngelaarm,(z"mt ilepopul lege| — (in aquam, cum mouebatur, conijceretur. - df
toercebatur, I que perturbatio ta ille populo eft D2 pa[fro. 6. Hutccum vidifet le[us tacentem , €2* cognomiffet quia
| Q defcedebat, [anabatur no vifr vnsus , quia spfe eff vritas.| — (miltum tempm baberet, dicit e/Uss f[anus fieriz) Quod di-ä

q Quibnfenque ifla difbicet Diik pafivoyfuperbi fumt,nolut de[-] — |cit Euangelifta, Hunc cum vidifet Ielsts tacentem,indicat
| cendere, Er,ego,mqm;f,creäämms fam Deum in cárne? Deum| — |Chriftum in illum potiffimüm veluti cafa qpodam'
| Jeatum ex [ammat Deum erucifixum ? ji'agcl'lamm?mormä? oculos coniecifle, miferationéque erga illum fuifse
| vulneratum ? (cpultum ? Abfit vt boc credam de Deo,indi-K| . |cómotü,cum iacenté vidifser,quafi impotétem mé-
gnum e[t, Cor loquatur,uon cermix.Superbo videtur Domim| | |brorü hominé, & omnis expertéauxilij. Hanc vim
buenilit as mdigna, ideo 4 talibus longe fot fanitas. Noltteex-| — |hsbetillud, racente:INó quód cafu id factum fit; nihil
follere; fi v2 fanari, defeende. Mirum videri potcftreitá| |euim nifi diuino cófilio Chrift? facicbat, fed quia fe
infignis, atque memorabilis nullam in profanis hi-|.. |gerebat vt homo,ita faciebataliquádo queda, vt ca- :
ftorijs effe mentionem ; fed nobis Euangeliftz tcfti-| " |fu facere videretur. Quód autem addit, & cogreniffer,
monium fatis cft. Non omnia przfertim ea, quz ad| | |eodé modo accipiendü eft. Sic enim narrat loannes
| religionem pertinent profani auctores tradunt, &| | |quafitüc primüm cognouerit Chriftlógocumté] —— 4
: - |cur huiusrei mentionem nullá fecerint, probabilis| |pore co morbo laboraffe, non quàd tüc primü co-
ratio reddi poteít, quód vero fimile fitauttempore| — |gnoucrit, fed quód ita eum afpexerir, ita eum inter- :
| tantüm Chrifti; autnon multo certéante miracula| |rogaucrit, ita omnia fecerit, quafi runc primüm co- |
Fs |[in ea pifcina caepta fieri, & paullo poft heri defijffe;! — |enouifse viderctur. Poteft & cótrarium habere fen-
ita fugiffe mcmoriam hiltoriz. fum, vt indicare co verbo Euangelifta volaerit Chri- !
$. Erat autetn bomo ibi triginta ollo annes babensinin-| — ftum fine indice pcr feip(üm mozrbi diuturnitater
| firmitate f84,) Quod Euangclifta morbum per tri-| |cognouifse, idco flexum fuifse maiore crgaillum;!
i |ginta octo annos inueteratum fuifle dicit, non alia lquäm ergaalios mifericordia. Multe enim fucrunt

i

mso asl

cauí£ | |

. asss . r À
* Ms n . . / u

.

p 0
z eÓ t fe fe ^ ]
: * aängs Præia 1nï ' E
n5 ":v'-'-x* X ; : : : : m- ^ 4 ( L- E ;
b h. ciar?Pf:ClädlcanCd Jräs g. |
jtot jua ,'a,». e * ï
T .V.ülïï nfio qa cn"-,-usvefo
AU P' fet, c cfþo p ïdilïgalyïl:;]f'af bat;- : j y
L C ! fua 'nit no He n p O ha bc Apb
ii te ic Se.gm Easa.d;x od n ha I RA .
- N. (alu Eiu emum. lum " fä«'m. .::J].Otaln atque
— A nda***g s d lss iue qin inïeïx*fiïli rep* 01]-;'
IO A ranerctionls Noï: Et G-Odchofnnï(*-llterr '['Caz'c[a—
Mu € tei fat Ipa. ctt. ui le nine t,i hacr 1 h
Pum IN 's:qu- cxcufitcu'lïi hd m ?*ant'lllloml ql(aïii,vt Oml'ïïlar(:bi
T | ultlo po "E mi aute cu m &P"*OtC el',cfe fa tfi.
Sxm a n X a v .«m.tl hr 10 e inp "
hus .ü[l. e lar ut CC' n & du lerie iC TO et : 11' 'On ;
É Chri MM ts i * eno., u f 161-3-1J*acï* iP-* ".
x ff a *
Es u lu t ico e xEum - p | Ve O 1 [6) ife dn ',[C" :
—-;—1m.ne pO,ferl er é : hi iíem 220 1S V iqui um m -ml, à n r. |
E cpo qui c fua d æntla Ms ffam ijs q faui raly? dl-llg deb?maquea Ia&-äbaf* aba dit :
* 640 hun i5c nquitasaaïlc EH POD*'ïusnt jan ePablanch , cu sE oF'hyrog fogfpcü e
- r r et n P.-n' nc. i - ü-em uo c hï.'s àm e m
a z.cu ge itat m ius io ha m. i , fio m du .xq uo "E itu uà r ax
m sAuíz, elc—o'nï 'uïl. ei jat re ni ili "W. ionei n 6à Qu d hri q on Ma .
3 ca are di bi qu ua d leþ a e[;q. et B od da et q od dc',- let, dica O. ici |
l- Ir $ ts Oor & m Q./s a SO no 'dfr ct -. : u em .'Cc.r U.ih, u on cl (1 » bc : d AC '
| E : tentià la Dat j atu ui rff.hul m lo is acci liq on d cer di re ri q Ü N m |
T | j P C :b: Qu be 1n ter - MA l- " C.lu éa en fie: s uc la.) uo 'ius
ï'i'xïf"ï*uï'lï l Ma ou ere it. ha nn 724. &qob m nam il rect am 1S be- iu 1 d el
M | : . ! : ' 3 : e j a P . e a " a 2 c 6;» ) t i
ngaïuswj : | ; ,qo m [ï; ld 'lïäicau nollq[ll Ol, (Q"'Hocldem rilfl noosn ha(') äcrl tïicet rPhäs gll fa?(')n hqül lïc;—' dæyzmbulïnPcquOd |
" ! c ] in m d OM : Ms non t n » ] at 1 | | d« ne 3 bu-
B tïx*/*äïömlem -fïqL?ï»PF tnfdfbl& "]ïuincggf ïibelï ïwondrus ïï*nmelnlnr" f"ïuamäiccrc fqlbusf*än gt
.J[*S)Sdumït R : 1.10' co ter? á Má j iat. þ-. -ü,, aly rOg OD' (cd [e rälb uln I.- at. C u Bo s | :
Mu | ; as Pdä"f::f*pj afPlälelc ;*Vlïlis Pa-«rmïerötitïf,x ïlä,volojtolleäl dot?um ledt& 1*.2131551160:?:1"1(8:3
: i nE it n TM u bt H du VO Le : 6t ii r Mu ui er de iam I
"*Xm'ühh)qh« * IeïDfeï' dCü 0i ,dlch[l& O bcln.d'o N &- - Oon ls Ver SM,g b uo et dq . P Q eti le
M , : du m $; fo n a g. Atq ar fe m u d non $;
Tl ; 30 m na D [D1O C z h*? di d n L0 w it et, ft de fe ^no u E
MUR J «*r.,ä-»o-r 1,,3 n it, vt u.e m'.. .n.mt- H ..'n'1 - e»
mb p dit. Nrdlä ia quouS*-rïc"t;rüf&U*l& hOLeo*üa pb Eïaüïaomgafeba& - Potuquf Ccil'**-*t'äl Leoltauc hs
"UH j xi.v,[i- Tere) idc daesth rv u n vt LA tr o a P ct; er [e, fe foft. Dot ac- &ma
D of 'Fau&zt'* REU us; i m, iac na fer co 9 » fa, * * am b APE b ;fac (are. Ü 1s adno s l us
m m | " VE A 1 O ibat, MU ï C fy. ' Pa. :
»-n;iïeþum,g ï PaLzé belnatof 65118:?1(6 (;n- Oïid:usgogaäe cat,lt abe erefoü nq*ää 1bagcreled€ü epols füliïnchmlushymrïfuc.- C:lipï'lïæï:
;4 Ml Pec'ctïij lällsaäuthgeïcþintcläade öPïät'PCtUliscd laï*mrllïänus atäP(aäl;OduEuthy X*ütnt*ï: üf"; gg?;ïtcüc :
' ; ! li : " a n ! irac o | 3 €5 o I : lerH x n"dcr
: loU ; j rb hri L& lse d : 1S. 1ü ts tà lr qu * (O ho ler O ac & f' ft uc cuk ag Ü
J,WP« : j2 "a hyl. H* Ímo at a1H cu us re;,xco omni oll & em 18 ; yio n ia m * [ren
w,'züff»i ( Tm s :q"'*'..i.ü nta ót. os at ce 6t om t On. u Atl -hry mo m ac ah-
&ui f | | 4 » thOL uls,-v,[c [te lac )u er fa |no in um.ün 5,9,1a C ad xfe.. $ It igi,
T . rb | .-19'-dc i hy is,q fec yffe : tofà |bar j ftu ,hy. m aà ita nu lug,
;;kcü;quod- ï- T alyt fui s p ti 1 ic O icum ip b it1 bu P-']dc um ca er S 1 O et
, : ;.. a QOIO-L-PIC ex cra 1"0 co e C fa v.u C H;
.,-v—müï'*ï'*'! M 1 lï. :ylo al |cx e te i 1f o j d ifto nitz is a 0 di ü
« q;';*ïïfP'f';' r Pütechlyutaþ qüæl re d icau c,fcdtqu ]qeï uaüdn Cyrl Illu Vs adchrl'ndel auc eïlf Cognrofoæþ Ct
t Mi : : : X;iüæ ä H'C-aä llþcfcdtt Hredcr us-*A.' þnæffc*qg No'a runt-nod? iffe te, v Cül'n r-aglnulu ü ICP 'S' ï, Dar
:::Lï*" H;, NG S .*d& *s Il t, a : C Br u' ll , $ 1 : I u 1ice 3 w D wro * uc.' . SCJ n-
i blbpg vz:;uefïïeaqäuï p fa;er"ffav;;; T vhumcor.
U-a;.::b*; | leb i re: O ta IOBA en int bt u id -icv r Ct * e5 in : e,.-;. :
,:mP-jgi GE 10g11,0f"acenonll; efa-ntelruxn 63::PC olunedf"ï ,nt.a ïequlgonfp-llia falnful 37- t. 8. :Carsin p " Dpltl-
; U. ! it The p* 1 am n - inul | u " M. lo-
r;tï'*'*,*f*,r d P IDO(CO mlophyatcu xnuoittal ,,d"e,-canfe Deücon r mu-bus q,,o.' Erd*': Vlïan:naqno x fan in sno
"*7.:-».-1&1924 | jte ,'i[, OS fe 'at , 4 ne àn co ne » C u de llai TM hii jlyti lle Cy: C im
-eæ»*—-"a.f : inqu t n , d t fi it O 3 falu 2 en s RP rC, Laly ol C 1 ho enit j
4 d : n d ial m te gn.-l nied ul | M 05 offt u ar a par t Qu cen J
—.',..mrækmm; n n l,i'[lfl i1Di fidc Po' udl X1g 10. q ad R, dea . mP M [Il. ; rP um oq ulu lec fed
7 ii " en t o on dod*. nc hoc. ijs, [['c. Ice 8 r ftta cáre 'cfe-'llte fu :qu irac & IN 5
-un:uïv***ï : u to be nol 0 O e in Ise in 'icu | f d"t-' is M nïf&e .nlf-.. Q ere €9*
z ; Ü : oerü ab Ic 0nm N uA t usc d tl " mo n iuffi fin :etu C $ IT m fac
',.m.&'ï"' | : e m ,þunx otc '1, 1 fa : nt, - P ul ; ti 3a '(SC' 9. C änï fo 91 " IC, OoS
Vïf*-:;;;n. | """fide "d!ff if.pt J Vul exj.gn? facia m & italnm'q Y u p cun Cp! atth uo sequ l batn :ece Oïot—
iL 'Aa*ï' n""'habïfumucia-ïium ii NïnPlfr-iiï" BR E. Ique A MdO* ?scfï;o fax?zeg*d | Glulo k "
MCTu N*ï* | 10. tem O te g "nv 2 fi€ m ; | C ; dC A m C*P A1 : Ca ec 54 i « S
- l, | l ]i O-dP.fen an itàt i .&u la VO- us$, & m : (0 afä Iau 'rgh. O in i 4 ii *
;:,I,R;us»"»i f 'iln.P ! ü i : Eu .Cl f'al] ri qu d lb S, ([la lP / U : l]q 28 . V 1 - : 'fqr O1
Q;-J;l. Eq 'dcs- 1]'(:7(1 ar - a v þ. C—h , ; t á n bcn Of' x um " l14 ,(' Q 70; "tcs lüll c nab n : ]
A..m.l-, H ln.. e- —.fn, Uj -np .11]0. bat .nC m ll- .I- n | te. :R if 11s ,CCOZ- : ce ; 111. tüu
Tpott 'v-) ; ita udg —th lla ?1 ni in bc ttl illo iü . lil 'lni taà lf(- yty au e i la /ïril cu ina ü, . :
; Ug;fh;; :"uiE.,,nO av—dcïn/xa am i ha oda fti n ieunx ni an 0,V fan $ p um | C iraci fa iat | :
u L. : (?nïl-&c p h eée iqu on uo : nim rat rcc ;fi- m nd do atu !cr dle , m licit ET oc
;*.,,3;9«; p b*;xtimæa- -tcp.j tqu aliq no teq&um el ftg Ve iufti ', ra an tab r j ba d di im H.- *
":J*:u á ' l ; ;',«-' 0 * C ;" t 0 Cr r 1 : e/? C[ ( tl ! 11
; :-nu/s um :lin em itam Cer fa m is at. on ben imp G do M Ho ftat fc. !
dors | fua ve hd lici t ico Ne fat idag te,n a - im la. en n, Is la q od la ifta -
l ille k lyt iS. la 1 ne H a fa ' b". fer u f« ngu làm juo bu cli r
qu*"æ, i ille exp rab ra ltl, fo hqu e/i m. um t m S,1 da nus Sin fO. nq m ng 'nP l-
"" b du : at € no pa du ue a TE l,nf'. .aF, X 'cenu mod F' t.) on *ialxda ua n jin | ;
u : b ,,ag-hoc fita neqt tas ; fec vole um dum C- g m atim laba N det uó V-tF-.&ul m fi |
Tf,.;:jïicïï efïïïdi'xl ut, ut; lun'Q" 54',(6 a ane '»'*"PC sE Ccco EIF bn nt. fe . Q cthhrl ^ n& Q*a P
n z | O .nï. at vo &-'. 'f H e& |in in " )« m lara rat,'ffe'erP C ret, . u- t
b a fic a e nf u xp 1t1-1 2 ise li s-a [Ie )C
Em q EC. fti iber m d q ex w lp e : O"«dcc I$ ftuli ;ba ibu dic 1 et "M
an .a-';.l) ufti lu li |ictu m'. I1; eft m itád u uu, ) fat íu er ul - in fl.l m m —
1lï1,n8 ue dla'-m"- ift n m C1 ümq - Ffu -len od lem v q UE im ati ita A a
It " j c g O feie n No ET Ex imü s (à din u tum det 1lo'tav-- I ft caci
ff]ïäïx*"'i vO quo-&ul z-,ne.adln ut. nt,q 1t. tlä Uns : h Xq ba ea i M. Fa II um fic n
"u I : j ; tt P : HE a '0 lia. XcC in t e 753 t ,
m 1 [tra igu Fec ifti ent cra an int. bet, fui g fil; mira di bu Íccu -ba iden
bt 1 | Au te. hr fit u rd lir de i me od n o iffe . er onfe ETE n
i ab ne C ro(l O'Vec 1 u 01& ul,V O,V b
j MA xï-dcï,,tfe(;)lünïreïeïn fllalïn.reicüeïoc R beo»qäcerc 2niflnräd0 f?umähflm,n- gpfl&l . ha
: 1;*";['1 erm. ] € e n n , id 15; ; E V ! LU *
W"*Jäw H AR xem u lut ites fa üt, * ha FO ) u ec do m fact ii
f*":&jifïf | m llïteni]nes iiac?fünb qul linero N eft alf;era; eipis qul'&um A
nmji Ro | om cur adi: allo ? em & p id. clle(nu um Di fle,q
n?'ïïaï'æ u h tis fe epen cos e.) N m, mo, int Ío fai in m eret, lara
jp];"'!sc; - " idi; r ob us h45e;: enda N hoNonab IPm*anüe die 1 dec
" * v im, 0n efc tU no. ia u ídq [u" [
þ:g;cmüfm" äctbï,;.? .n,m-". am d us Cäneme l&tähflff adätiüot A X
:)Hmiïï', | | ,.nm]ï Homl.n aCIäraiïmidC . Vad'f? elle ,äc Oocu- RRU A.
i-m,-,xjiþ | 7* vt Hchomäzaucrarroäeri ïre [e in pro |
L L -t Ts l | inte i S
.,:*-**Hucg-[ | : iüuf,ofrut;nm;ügn;im lnfanuïeucgligen s :
T. | | Ó N iftu ite ant, in e |
^ | : nc 1 It n' : n -
0 1;19655 : uod xifti talll HE d T
zzlomzä*! E d eri. E ficu Vid?nfum
äo.cuüCO'; : äifcinaä€t' rehe ——
ïlm-,-ff'f | P Ípon brep s
n dreífp fu -
* u fuitfe
riff . :
ha,m
1 ^
iu 1',4(09)!'
í" ]
! f
c[gg q 2
fewf .
at

perrenqp aj ag

Cur przce-
perit Chri-
ftus quod
fabbato nó
licebat.
Matth.12. 8

jnem gradum facerer. Inde. enim eos criminandi

!

|ver.12. Qu eft ide fnma,qm duxit tibi, Tolle gmäamm Iu ,

Iuerentia , aut metu Chrifti non auderent illum , fed

lad duo millia paffuum licebat,vt Act. x.rz.difþu tabi-

lhabailfent. Er que procedunt i quitde lalgz&ymm no fa-
ci4m irrita plal. 88.35. £t quomode defcendut imter , 7* x
de la, es" illiuc vltra non renertitur; [ed inebriat terram, C
infundit eams,e97 germinare eam facits G7* dat femen [erenti,

Lur deore meo non reutrtetur ad me vacunm, fed faciet quam

cunque velan , & profperabitur i s ad qua mifi illad ,

fanmem feit llemibi dixiz tolle grabatum tntm, quahi illi à

641

IOAN. MALDONATI COMMENT. .

N

645

Q panem comedenti.a$ie erut verbum mewn , qued egredie-

T

Ifai. £j« 10. V. : :
Erat autem fabbatum in dieillo.) Exat eo dic Iadzo-
cüm requiesshoc enim fignificatapud Hcbrzos no-
men fabbati. Itaque non fignificat diem illum fuiffe
fabbatum , etfire quidern vera fabbatum erat: fed ea
die fuiffe (abbatum ,1d eft (abbatum fuiffe celebra-
tum.Quod proptercaadiecit Euangelifta,vt ad nar-
randam Iudzorum contra Chriftum, murmuratio-

Chritti fa&um occafionem accepille,
10. Dicebant ergo ludei illi , quy fanatus futrat , Sabba-
tuen e[fl , nonlicet tibi tollere gmlmmm.mum, ) Videntur
hocilli non dixiffe, qui miraculum prafentes, càm
factum eft,viderant; fedali;, quibus fanus iam para-
lyticas;dum domum iret,grabatum fuum portans
occurrebat; & quiaita ille refpondet ver.i. Quime

quibus reprehendebatur , hoc ignorarent ; quód fi
prefentes fuiffent,cam factum miraculum eft;igno-
rare non potuiffent: & quia ipfi ctiam eum rogant,

e7* ambala?ncfcientesà quo miraculum fa&um effet;
& quia fi przfentes fuillent , aut obmutuiffent ma-
gnitudine miraculi , aut Chriftum ipfum reprchen-
ditfent. Atque íta videtur chryfoft.intellexitfe.Quá-
quam fieri quidem poteft, vt ctiamfi prefentes fuif-

Ícufans.

!Laudant Chryfo ft. Theophyl. & Euthym. huius ho-

[fitendo. Poterat enim quafi culpam agnofcens po-

jhoc videntur interrogare. Quifquis illefuerit, qui

fent,factum Riraculum reprehenderent; tamen re-

; ; A :
cum potils,qui fanatus fuerat , accufare , quo accu-
fato etiam obliqué Chriftum accufabant; quod &
alibi &idtum animaduertimus.Luc 13.14.& Matth. 9.

cerc tollere grabatum;qaiaambulare quidem víque

mus ; onusautem tollere ne per minimum quidcm

i. Non dicuiit nonlicere illiambulare ; fed non li-|
tunm, e7* ambula ; quodfine controuerfia dignü crat

licebat (pa.tium lerem. 17 24. 27. Cur ergo id Chri-l

ftus przccpit ; quod in fabbato facere non licebat?
Primüm quidem dominus erat ]ïlzm bominzs etiatm p:l:-—
64::.19(6 lcgem dcde[at,ipie & difpenfäre poterat,&

contra fenfum autem , & fpiritum lgis non erat, vt
Beda indicat. Nam portare quidem grabatum hu-
mceris contralegem erat , fed portare tanquaim pa-
blicum teftimonium accepti à Deo beneficij, non|
contra fabbatum, fed fecüdum fabbatum erar; quod
idco inftitutuifi fucrat, vcin co homincs diuina be-
ncficia recognolcerent, & grato anímo mediraren-
tur,Volebat etiam Chrift? , vt adnotat Theophyla&.
paullatim homines docere , quz,eílet vera fabbati
obferuatio , nonà labore, fed à peccatis abftinere.
Aliam Rupertus rationem affert, quodillo potiffi-
müm die magna hominum frequentia effet, magni

vbique coctus fierent; itaque miracula. que fabbato
ficbant; plures habebant teftes. Vtcumque fe ea res
: habeat ; conftat hocloco Chriftü Iudzorü ftultitia,
& repichéfione ad illuftranda gloriam'Dei, & mira-
[ culi magnitudiné vti voluiffe. Fecitenim ftulta illa
reprehéfio, vt miraculü,quod paucis vidétibus factü

| f?*?fïï» in totam,dum reprehenditur,ciuitatem euul-

abrogare.Deinde eratid quidem contra verba legis,]

|tent Chriftum cóm miraculum illud fecit corporis

|

Ms r

Á garctur.Id hodiéque accidit;quó magis hercticiquó
magis homines inuidi , atque maligni Dci gloriar,
j Ecclefie do&rinam , bonorum hominum opinio-
nen obícurare nituntur,có magis nolentes illaftrat,
lr Quime fanum fecit , illembidoait , Tolle grabatum,

*

reprehendebatur,ftultitiam,vt Chryfo

obíeruandum effet , credendum cft ; atqui ille ipfe
mihi dixit vt tollerem grabatum meum,& ambula-

fabbati difpenfare potuit, quia re ipfa declarauit fe
Dominum effefabbati , vt Cyrillas interpretatur.

minis libertatem; atque conftantiam in Chrifto có-
fito grabato. reprehéforibus füis fatisfacere. Noluit,

tur bencficium , & non alia fe ratione dcfendit,
, s & * ; « *
quàm quód fe Chriftus id facereiuffiffet , ciüfque

preceprum áüjfdem repetit verbis, quibus datum

men Chriftum, quifnam effet, coenofecbat, Vti-
nam nos cidem tot iam miraculis , tot iam tcftimo-
niis cognito,& iis, qui eius locum tenent, tam pcr-
fectéprecifÉqueobediremus, — « — — ——
I2 Interroganerunt ergo ewm, Quis eff ill
vit nibi, Telegrabatem tuum , ez ambula. ys

hoc illi preceperit, non fandum, non prophetam,

ts C7* ambula.)Non ita hoc paralyticus dicit,quafi|-
culpam in Chriftum reiiciat ; fed quafi optimo au«
&ore factum fuum defendens , & corum, à quibus
?:. inquit, ac-|
| uaft dicat, qui me fanare potuit, multo| .
meliüs intellexi fle,quàm vos, quomodo fabbatum| -

rem;aut, qui me fanare potuit , & in obferuatione ,

Exéplum
exadz o-[
fed 1 | bedientig.'
€d pergit erabatum portare, & acceptum profite- H

ab eo fuerat, quafiindicansad verbum fibi &cien.].
dum cffe quidquidille preccpiffet, &nondum ta-|-

fcd violatorem effe legis , ac dignü peena ; nominet

& fe fanum reddidifle, & fibi dixitfe, Tage'grabatum

laude, quódparalyticum curauiffet, filentio prete

oculata in malis cít. Quanquam fi hic illis pretextus

foré vt quzfitum cum, atque apprchenfüm ex legel.
puniant. Notauit;Theophyla&us corum malieni-
. |tatem,; qui, cum duo paralyticus de Chrifto dixilïet,"[

rcunt; quod fpeciem habere videbatur culpz, idia-|.
iCtant, Qu eff :e bome , qui dixtt tibi, Tolle (gmäa,mm

tWumf Hoc cft ingenium inuidiz ; czcain bmm's,£

defuiffet, quód grabatum non liceret fabbato por-|

jtare; illud ipfum forfitan accufaffent, quód fabbato
curauiffet,quemadmodum aliàs fcciffe legimus Luc.
13. 14. I6. Eodem pertinen quód dicunt ,/ebemo, có-
temptim enim di&um videtorfParalyticus quamuis|
nondum fortaffe credebat , plüs efle quàm virum
fan&um , tamen non dixerat /Zebemo , fed honori-

MUH maftPu.

vuleo nonnifi hominem vocant. |
D. ]s ?gem,qm fenst fuerat effeti ,mfäicäar,quir effet.)
Mirum fioc ipfum videtur, quód cum;à quo tantum
rccepiffct beneficium,ignoraret; quód non interro-
gaucrit, quis effet, aut qui vocaretur, vt illi aliquan-
do, quibus rebus poffet gratificaretur. Sunt,qui pu-

habitum;figuràmque mutauilfe, itaquécognotci nó
potuifle, quod psullo poft fumus rcfutaturi. Potiüs

ficentiüs,Qui me fanuim fecit ; Iudzitanquam vnum dd

crcälo Chriftà tunc fuifse folüm relictis alicubi dit-
icipulis, & intra pifcinz porticüm , ac fine teftibus
cum paralytico priuatim'colloquium illud fuperius
habuiffe , factóque miraculo confeftim (hbduxiü'c!

N

* p
T d

v PE

f*e(:c |

--

Oa pE ; VO RU ET AN E

du LU E u I Ms at o BOUAT
"5 EU U i CURU

hu

gic Eraf-
mui i a Cm

* ^ a

grifi
Yi
m
a
(
idrac
(s qi
p lr
TU
jerpt
ïfQCMC: !
A
mitic
cuoy
furtin
'tXpon
ii /gbb

lz'rquöd il

: ;'plodoce

V h
"t
imenid
1gque m

ChriRusmm )
tt* more ao
Mwges .
gtl

[

Wt i
MQme -

[

; Morienr
ipïtïs frpc:"uef/i :
r '
lg'xmmi[fx. PO
ï

It v'fï&ow
dtthy, fs

ïä q
lu
Qu

4!71;
pot
fta
dum

Ws
]*Namf
ïl&ï&dicax
'Mluit
tj
t
Aug
b
t
qu
o
"
n
mg[
ithi

giäïermïu | 644 ce 3 MP m Pt t . —— 645 -
ni Dgie,;ji*:mï Ifcfe , ita nec à paralycxco,- nec ab ahj.s , qui ibieísent;| A fag"?fäm viam Bufhzjlæ,.qudm [w[l dgæ"ï?[:md"tä ?icjtf;;ï co-
li aliud fcilicecagentibus faifse cognitum.Etnondum| — werzi. a. Petri. 2. 21. Sic Cyprian, in 1(. c di cg ina
Oïsnzes-ïï:ïl?u erattam notus vulgo vt quocunque iretcognofce- f(ï; habxm virginum, & Bel.:nagdus. et. 3. in Cant.
A —,« retut. Pauca enim rantüm miracula Icrofolztïms fc.. ; Probauit etiam Pacianus epift. j.contra Noqätlanos Eænïffmi 1
'a;;»d,,;ï.ï"*"" cerat fuperiore die Pafchz c.2. 25. quz , quiin Pxf— ex hocloco, non '-egc negapdgm pennitentibus ve- gïääïää;
jf N cina crant, videre non potuerant. ; niam: necenim dixiffe Chriftd, m noli pectare, quia
-t Iefus enpm declinauerat à turba conflituta 1n loco,)Miror in'on íanaberis iterum , fed. ne deterius tibi al:qmd £on-
ï",wam | f- sic gsaclvaldequibufdam placuiffe verbü Grecü d£énocsnon| fmgat. —— hs m
Bd mus in an-|e(fe à quod eft declinare;fed à äeyedefv vet/:æv, quogl Cft '$. ""Ihgt ille bomo, C nitiaut Iudai, quia lefos eJi-p,t
(Iïimw ï [notat. peregrinum ef'sc;qäafü feníus &gfca(fe((epereg;nu, l-71? feait em fmæm.) Si (PF&CI;U,S' 2u;; :;]mmo I.Llidæ.:
; ] $* eecinaappatuifTe forma, ne cognofceretur.Sicut| — illum priüs interrogauérint, Qu eff ile bomo, qui dixi
, a ;*?*ïïï"'*ï*vj | äg;ääïæïortulani fpecie vi(usgc& loan.20.1. €| p tibi, T. (gläigrdba!tz&m t:um, ez 4ambula ; videbiturqeodcm
iC duobus difcipulis euntibus in Emaus forma pcre-| adeosanimo detuliffe, faifle Chriftum. Sed non du-
t orini Luc.24.18.. Quod mihi quidem nullo modo þium quin diuerfo fecerit animo. Illi qg.greba.nt., vt
NT ;ro'oanthrimüm quiaauctores omnes Greci, Chry- 11hm.1 perfíequerentur; hic defert, vc Chri&pm.llhs
5 t J [oftomus, Cyrillus, Theophyla&us, & Eathym.in-| jpredicet, & nc fnah'gn& cognitum beneficij fui au-
UR r terpretantur c£ioanr, declinauit. Dcinde quianon &Ot.em;,xcelare videatur, vt D. Auguft. Chryfoftom.
as (olebat chriftus aliena forma facere miracula, cum Cynlluï,Tþeop hyla&us, & Euthym. interprctantur,
Dgtolets i id miraculisageret, vt fefe, quis efsct;oftéderet. Prae- Adpotant I)dï.m auctores prater *'*,Fïglï&',"?"n , non
Cere Ncïy;;,fj; : terea quia verba fcquentia cum ea.inrcrpretagionc dixille paralyticum Icfulm efle, qui hbl.dl.xür?t ,Tolle
ptUm pro.'ri::.m, non hzrent. Quis enim fentus, Fecit Íe peregrinum grabatum tnum , C* Ambula, cluod vnum illi (-cm: aue-
Dore defesdi turba manente in eodem loco? ngd enim quidam ,»b.-u.xt J&d qui fï (Zu?.um f'ï'c.lfüït. yndc cxomcötur.am |
d d J Jinterpretantur propter turbam Í£efe pcregring m ef- Cfacmntþong cü animo dx.xxH'c,cum folàm predicet |
U dy IfecifTe, peregcinum mihi videtur; volebat enim co-| " benef c1.um.,1c.i vero filen tio pretcreat, qpod conHage
um 1 m gnoíci,ied teneti , aut laudari nolebat. itaque cum| — poterat inuidiam. Non feit piger , inquit Auguft. z51:28.:7. :
ln g miraculum fecit, cognofci voluit, fed fa&o mira-| ewangel/Rande , quem widerat, : NE
at Y iculo, vt oftéderet fe laudem hominum non captare,| | 16. Prepterea Pgïlc'qucbdntür Iud«s Ieum , quia bec fa- 3
SNPSN fartim euafit, vt Chryfoft. Theophyla&. & Euthym.| - ciebat i (abbato. ) Md cfteo pratextu períequebantur.|
ww exponunt; aut,vt Cyrillas putat aufugit, nequiaid| |Veraenim cm.zfa,cur,c'm:nperfcquerentur, alia, vt o- i
3- in fabbato fecerat;à Iudzis comprehenderetur. Non| | ipinorerat,quód homines muidi,atquc.maligni tan- gäïi&ääl
T2 Wi quód illi goien tem tenere Poäïfent, fed vt noscxem-| — tam ciusgloriam , quantam ex mlracghs colhgeb?t, Pz;i;äue-
hi s plo doceret f.uzgm.ïdum gb iratis. | ferre non -poiïent.;fed hoc vnum cagiabzfn.tuy quód/
sibhs | 14. .Poj?e;ztnæeffzt eum je/ïu m templg.) Non.cafu,fed (aþbafu vxo'lare.wd.er.e;ur. Sem per m.dmc ho:ue[ïam
nongro*'-':::':l | & Fonüh.o,&.pmmdenua illum inuenit ; ct.(ï ita xlimp D aliquá (Pccxc.m,u?uzd.la, qua turplfudm.cm (g:a VCIï ; l
um ) muemiïc viderctut , gua[ä caíu 111-1-occu£r1iïct. , codé- egubef.clt enim videri nuda, Re&te hoc Eathym. ob-
(ï-w t que modo narrct Euágelitta. Q.ua, vtíepe diximus, feu.lauxth.yr.dlus auté gxxfhmac.pro.p.terc.fa..--hoc Euà-
g cisinu, €tiam quz diuinitus agebat, ficagebat, vthumano| ^ igeliftam d.lXI'HC,V.t nobis Iudeorum &uluuam,atquci
: fl/, . que diui- |moreagcre videretur, ne quidineo infolens nota- 1impudcnt1am irrldcndfu.n proponeret , quod prop-
"J ' bac ücage Eetar. Data igitur opera fanato iam occurrit para-| (ter violationem fabbati, quod minimé violabat , fed
m dpac v ha-lytico, & in templo occutrit, loconimirumadilla| |veré,atque fpiritualiter obteruandá docebat , € hri-
r d0p2 imano mo- ;

reagere vi lo cendum,cómonendümque commodiífimo.D uas
[deretur. !

ítum períequerentur. Ergo fignificare veré quidem
[ude os propter cam caufam períecutos fuitle Chri-

autem ob caufas illi videtur occurritfe; & vt fciretur,

um à quo miraculum fa&um eflet, quod priüs ignora-| — tum,fed tamen immerito,atque ridiculé. .In Grecis
NI ï 1 batur; & vtillum ipfüm doceret, quem fru&um ex codicibus additur poft hec vcerba, Perfequebanter Inda:
^ wf * : . : : : , » E tf* : '
Tl curatione percipere deberet. Ecce f[anus fattus es , noli p lefum , id4 sCnroup duley dzroxleima,8c querebant eum
JMawrtrts

amplius peccare. Solebat etiam animos , non fola cot-

gusnzmA . Jinterimere. Quibus verbis declaratur,quomodo cü
gt . - pora fanare,& ille paralyticus corpore quidé fanatus

perfequcrentur, non folàüm nimitum verbis , fed

T . fuctat,animo omnino fanatus non fuerat, cum nó-| — |etiam manibus, & fa&tis.
feirimm . . |dum chriftam cognouiller. Multa ex hoc loco di- 17. lefas autem re[Pondit eis.YEtfi (epe docuimus ref-
T du yoï:ï lf:pr; uerfi auctores collegerunt.Primüm quidéfzpe cor-| jpondédi verbum pro loqui, autloqui incipere fim-
um ob peccta poris morbos à Deo propter peccata nobis immitti. pliciter poni ex Hebrecorum idiomate ; codémque
T pami Namhunc paralyticü propter peccata fuaegroraffe| — modo hoc loco accipi potefl; tamen aliquanto pro-
;,,]gg'p,cmïi. | indicare Chriftum , cum monet, ne iterum peccet, babilius eft alïqtlidltxqqos Chrifto ea dere dixiffe,
LE nequid peiusilliaccidat. Italreneuslib. g. c. :5.| |quo ugngfflx'lïa » quia neceffarium non putauit,
; b Chryfoft. Cyrillus, Ambros. aut qui alius eftau &or' prztermilerit. Eorum igitur verbis , accufationíque
T IN 0. jómcenar.in epiftolas Pauli in c. r epift. . ad Tim. |Chriftum rc(pondxife.x ,. : | ;
gt (Augalt.in lib.de fide,& operib. c. 20. Theophyla&.| | — Patermew v[quevnodo operatur , «7* egooperor. ) Ani-
.;n'guin!ïm/' Euthym. Deinde poffe hominem poftacceptá bap-| ,maduertüt Chryfoft.& Euthym.prudenter Chïlft.u,, :
,ulidi : difmi gratià peccare,quod fouinianus , & alij neício| cumipfiusà Iudzis difcipuli ob eandem violati fab- :
.gg " qui hzretici negauere,CyPrianuslib. 3..aduerfus Iu- zbat.x.caufan.n accufarentur , non exg-xnplc) patris fm., O
-P'Cif a dæos.Prïetcge.a grauius peccare cum,qui p o&qqam à quia ho mines erant, fe4 exem plq ían Qco ru lT?ähOl"l].l-— Sæguä:f
n iDeo famta.ns fiue corporis, fiuc animi acceperit be: num defclu.dlïe. Non (egg/?v, inquit, quid fecerit Dawd, Rorum fe
MT ineficium, iterum peccat ;adiungit enim ad peccatü] — quande efarijt , «y* qui cum eo erant , quomodo intrauit in ucvaz.
J B ingratitudinem,vt Thcologi difputant. Comminati| — domum Dei , «* panes propofitionii comedit , quos mon lice-
p jenim paralytico Chriftum fore , vt aliquidilli dete- l:ftt ei edere , neque hus , qui camr'eo erant , nifi folis facerdo-
U M Jtiüs accidat , fiiam curatus peccauerit. Melius erat no ï tibus? /fut non legifhis inlege quia (abbatis facerdotes [ab- : |
p codos "h 1
^f

Yíal.145.8

Hebraif--
mus in n!$
vocibus
! vfque mo
|d?.

in cap.sg.
Mar. v.49.

'Deut.t;. f«

ducit enim criamnum : sventibus fenum , e berbam.

Matth.$.4$

Ilem fententiam generaliter accipere.

6 46

IOAN. MALDONATI COMMENT.

647

batum volant , C [ine crimitie [w»t ? Matth. 12. 3. 4 $-
Cum autera ipfemet accufatur , cxgtpp.lo Pattis fä
cucri,quia & ipfe De" ctat. CL/u—od auté dicit, Pater me"
vf4ue modà perátnf,omnes audgorcs gd þunc mo*dtlxn
cäpöxunïr,æg'?læe medo,id cít etiam die fabbati. ngd

uiffe Deum die feptiuao ab vtunerfo opere,quod. patrarat;
non fic intelligendum,quaft poftea nihil egerit. Pro-

1

färui!::fi bonus. Et folem fuum oriri facit fiwp:r' bonos , e7
malossez» pluit faper iefos, «7 ininstos, Sed ceffa(fe tunc
à nouis generibus rerum efformandis , quemadmo-
idum fex ante dicbus fceerat. In hancfentétiam Ori-
Igenes hom.23.in Numer. Ambros.lib.7. in Lue.c.i5.
Ausaft.hoc loco,& lib.4.de Gencs.adlitteram c.1o.|
& tz.& lib.contra Adimantum c. z. & auctor lib. de
mirabilibus facrz fcripturz lib. t. cap. I.Gauæä:mius |
tract.8.in Exod. Cyrill.Chrytoft.Beda, T heophylact.
Euthym.Czfarius dialog. 1. & Rupertus in cóment.
Credibile eft inter alia hoc etiam Iudzos Chrifto
dixiffe, non licere quidquam in fabbato agere ; cüm
Deusipfc dic fabbati quieuitfet.Chriftum veró per-
ücríam corum intclligentiam corrigere voluitle,
Deum' etiamnum opctari, féque cum illo operari
debcre;Sc Patris fapientiam effe , fine qua nibil pot-
fic ficeccs per fe omnia fa&a clle;pct fe ciam omnia
gubernart,quemadmodum Cyrillas, & Auguftinus
cxplicant. Vcra hac funt , ícd miti Leontius, &
Thcodorus Mopfueft acu rem . videntur tetipilTe;
pcriude interpretantur , ac f Chriftus dixillet, nul-
lum Patri , nullum fibiadagendá tempus effe praf-
(criptum. Omnes homincs , refque omnesaltas fua
conitituta habere tempora,quibus agánatque quicf-
cant;Dco non elfe datam legcm , polfle pro (uo arbi-
trio,quandocunque vclit;agere. Dominum fabbati,
dominum temporisdominum omniumrerum effe;
à nulla re pendere;nulla teneri lege.Hoc etfe v« agl
v[que modo; id eft quoties vult; & quandocüque vult,
finetermiao ,fine prefcripto, 173 "12; vt dicunt Hc-
brzi. Vidctur étiam mihi ïoc modo (cntentia refol-
ui poffe quoufque Patcr meusoperarur, 5 ego fimi-
liter operer necelfe eft ; aut ex Hebraifmo ad hunc
modum : Quemadmodum Paterfempct operatur,
cgo etiam operor. Nam nec illc Íine me,neccego firie
illo quicquam poffumus facere, vt paullo poft dc-
clarat. Particula enim. 3. E^, comparationem ali-
quando fignificat, Exempla ex l'rouerbiis multa
alibi pofuimuss;aut quidquid Pater opcratur, & ego
operor,itaque quod cgo facio , Pater facit, vt appa-
ret ex ver.19.Sunt qui hoc non de qualibet Dci ope-
ratione, feddeca,qua hominum falutem procurat,
interpretentur. In iis Czfarius; fed pratlatgencra-

18. Propterea erge maggä.r quavebant eum. Iudet interfe-
cere,quia tion foltm foluebar fabbatun, [ed patrem [uwm di-

enim dictam eft Genes. z. 2. & Exod. 20. 11. requie-| .

C bium,quin confirmare volucrit ; quod dixcrat ver.

cebat Deum,equalem fe faciens Deo.) Dixerat Euange-

propter violationcm fabbati , quemadmodum in,
Grazcis codicibus legi diximus ; dicit nunc ad eum
pratextum alium fpeciofioremaccefhitfe , quód fe
filium Dei,ideft Deo aqualem faccret.Itaque fi an-
te cum interficere volebant, multo magis hocab eo
audito vcrbo interficere volniffe. Iutta necis caufa,
fi vera effet.Nam propter violatum fabbatum quen-|
quam occidere vfitatum non erat. Si quis veró fe,

ljfta ver. 16. quafiuitfe Iudzos Chriftam intcrficere p /ff»e ipfo fathum eft nibil ; tamen non vidiile ante Pa—i

irunt. Dixeruntergo non qualemcunque, fed diui-

A tam faceret,crimen habebatur diuinz lxfz maiefta-|-

tis,capitali dignum poena. Re&e veró Iudei,quam-
uis hebetes , & carnales, intellexerunt Chriftum fe
alio fenfu , quàm alij fan&i homines vocari folent,
filium Deiappellauille, nempe vcrum , lcgitimum,
naturagenitum,non adoptionis factum bencficio.
Itaque meritó veteres Catholici Arianos tanquam
nitis tardos irridcbant , qubd hancargumenitatio-
nis confequentiam non intelligerent , quam Iudzi
|Chrifti hoftes intcllexiifent, Chriftum verum cffe

gDeum,H filius erat Dei, vcintelligimus ex Ambros,|
lib.z.de fide cap..& ex Cyrill.lib. 12. Thefauri..No-|
D tatetiam Ambros. hec verba. Euangelifte non Iu-
2dæorü effc.Nec enim recitare tantüm,cuid illi exi-

ftimaucrint, fed quidre vera Chriftus fignificauerit,
Íc Dco , càm filius eius effet,equalem eflcNec enim.
veré filium dici poffe, qui non ciuídem, atque pater
naturz fit.Similis lecus Ioannis.10. 30. 33. vbi , cum
|Deum patrem fuum Chriftus appellaffet , Iudzi in-
tellexerunt eum fe ipfum Deum dicere, atque lapi-
dare voluerunt. ta
| 19.J£men amen dico vobus non potefl. Filius à fe faceve
quicquam ; nifi qued viderit Patrem facientem.) Primüm
videndum , quorfum hoc dicat Chriftus. Haud du-

Atianiá
Catholicis
refellütur,

17. Pater mens v[que modó operatwr, €7 egeoperor , id cft
quidquid Pater operatur , & ego opcror ; & coutra,
iquidquid ego operor, & Pater operatur , vt illic ex-
plicauimus. Hocergo copfirmat, quia etiamfi vel-
let , quod velle nullo iodo poteft , aliud fa-

vnum fe cum Patre effe, quo fenfu Leo Magnusin

cere quàm Parer facit , nequaquam poffet ; adeoj-

Íermon, de transfigurationc interpretatur. Vrergo
dicerct nihilfe petle facere,nifi quod idem DPater fa-
ceret , ideóque qui reprehenderent, quod ipfe face-

D ret;eos quod Pater faciebat reprchendere, dicit Non| -

poref Filims à fe facere quidquam ,nifi quid viderit Patrem

quod Patrem facientem vidiffet ; au&tores Epipha-
nius aducrfus Ariomanitas , Grcgorius Nazianz.
orat. 4. de Theologia , Cyrillus lib. 6. de Trinitate;
Ambros.lib.4.de fide c.. Auguft. lib. i. de Trinita-
te c.14.& lib.contra fermon. Arianor. c.14. Idaciüs]
lib.contra Varimad. cap. 15. Czfarius dialogo.3. Cui
obic&ioni tribus modis auctores illi, quos modo
'nominauimus,refpondcrunt, qua& totidem funt hu-
iuslociexplicationes. Alijin verbo widerit , alij in
|verbo poreft ; alijin verbo facere vim effe putantes;
Epiphanius, & Czfarius in verbo Ziderit rcfípondent
non polfe fenfum effe , Filium nihil potfc facere,
nifi quodante viderit Patrem facientem.Quin veró

trem mandum alium facientem, quia mundus alius
Filium vnum femper, & idem facere , neque poiïe;

inc. Gregorius verb Nazianzenus , & Cyrillus in
verbo geteff vim huius fententie fitam cffe putaue4

nam etiam potentiam fignificare , fenfümque effe,

qui non effct;non dico Dcum, fed tantàm prophe-

non

rcs facere diuetfas , cüm natura , & voluntate 1demy

Catholico-

f«cientem. De quibus verbis magna quondam inter , & Aria-
Catholicos, & Arianos contendo fuit, quz nobis ;5 de
Inuncadenucleandum fenfum huius loci víui effe/digutaiio
poterit.Obiiciebant Catholicis ArianiFiliumnon| —— —

cfle zqualem Patri, quando nihil poffet facere, nifi .

, : : : Sup-ca.l.
mundum feciffe, quia emma per ipfum f4&a j;m* r ;,a

* g Í
noneft. Neceffeigiturcft, vt fenfus fit Patrem, & -

non poffe, non folàm non licere , non folüm nollcj

M
(non
v
|ct
* dom
"TT
1 :;,'fï.i:ïf»&PO;fï«
ï ";2/)1 contà al : A &
: BLAANT
3 u p m

]
,F'IS' h 46 CIHO ((
finoue ?

g
fj
ii

j, W

n
r

*im?ï'-:.ä-:
w

! ' "
WDORDLR
|

O0 feQl

gbum iïigäi

i.

u
ktt o
pwm
;P:t.er m&fä& M*u
churqwd-;l l
INl fs Qu
: lïf]car. if'CClïï

m liumo

frimamem

(u€ in
io aQj
titus,
W-':Quia |
. DA tj
Mnz
N M
UT
mfl ka
den ,
: Al*iani
elle )

RX R

Qu 649
ERE / i | : : Qu
s N- idit; c (tin u enim ci rca
o AHRLSLABENIE O A : O[ïel irev ? dl l' im € Pfæcc : P
Ü À "d ; N- 1 ? 72 x à C i ell «j RE
E undcm nifi quod "n fipann i lij :
r ,udcm P , Ailli . £ Patr | . idc[u ? : CM - !
us .. iuina qi ilius fa- devi M iCerc, Ctur ; d
| —— u f auuc ua idet ; o Dani AL &e A n-
. i s 64 , Lfræ Vl5 : d uaq x tens. Q/- Vide€ Pa fe P |entet »* "us A1
n : at jutáq acten facere luit ita uenie | patrem ueru d !
Bl i üm nà vt q nim ipfe fac ola X conuenier 1 pat Se it ; nifi
Fa d ] x ïnO ficri . tderi ul ífet , dcera re 5 : dia dnot arÉ
lïæmïkkä tcftate ànm qud v.æ ne Deus äïs non e yfeibile eff (t non p rælü' Cæümïserüium - hoc tanqu n-
n | ü ü inipot "mpo inc| «€ lantati, folas hs nà irma
.udæx,quqm: * ciat ; q ffe , T mnip lus ; Hinc ! vol : iftola hriftu on
b n ; .ï. t *4, er. g : : Pau : u n e "fhrul " C Oüc :em
hïlüumt— sf ! dam cnin ia fi potl ,dixlt D. non poteft Deus E chenus i ïxxfïlmal aaHo.P am ob 1 le
oagifï7 | D'Aïfc o (hc, qui s , ficut $ /I-Wf*m Nam HchuS tlox d videntur quod ï fulïqu - on poltie
" p & pO ftinus , n T m. "N uoc ICCre , ul x Hon m
ii - duit.c. 25. ? ait Anguftü » , G n ile Deu acere , quo ith| |q inem dic . Hoc ca legamus , facientei |
! ROt d2^. conu at i D ] riftum e 'l-qmd face ffct ment ghomg obis eft. di&um Cöd Filium tuern - -
E ulkek. MR : 1 H O Óm-| | 1à no M CO O ici no ( :
M rauftsc s. menti iC fec&toa p làm i: dum Patre fi quod dici p --
| l d chL: : Coulg ; rote CCCAaIre ,. (0 u ren de E: re,nifi ta : inue
TA EY l- i DN ET on * con- B fauam facere . vec CO :
0 n E r ad R WA s voffe flecp lli n tC CO UHTHSN m fa dem let oratio, r-
;6. 1 thaz.] elict,t ít; po iod i : cau le| n BSOBNHB x e qui illet o t.ve i
-u lTimoth. n 1poteit; 5 (ä. arum Ale eum qu nuis r : fuii Á fun
gumcnmuw Ti 1o n d. & p iícopo cum c "as i um liqua itis CX- E..
| Q'! , 13. p ;€ nO ncgG - in, E lic P ha- Cl ('l 3imilr rc À fa[ls j *
i*-uzmludæa* | i^ facer 'jpium er etià dro P Át : Viderit i CIra 1 iiet, Duo tem i2 40d ?i
)qlwnmuï(* j . POECE'fgithfuqc'ntus 2X Alcxäl*]i(COPos kCQïDI]O in! Qgia hCCt'vPQzl fuli?iïcm inzüfpïfd eft ,;;/5 ïk&ce-
Mu E ;e. fe dilcim nes Ep ilio Nice legi-| - Vs Patri n neminc ? & qu id pole £a
i - pie: t,Nt laadom Concili am leg niens apud n ft 2 (e : liquid p rum
E n : :debant epiftola: Is , ex . . qu 6. a, que ap uid e icat fe a EF 'ót? la.
Atturi N ice hdxinep Ívnodis , drinam lcf;. cap. ^ dba, leeo. Q indicat 'ideri * Eum
| driz de ty ilexan Ecciet. no EM B. s e , 1n non v ere f BEur
lfs qonm.ï xan inlibro 3 AlC iftor. ome Lï.lï ldit 4 f Patrem (; fch* 5 vero. .
— | r 1n il& d lnfiari llli ; X SOZ GN P "um adc 5133 I"A3 ;d O;c ER Ac Vecr ]
ZH 4j aiio ELC - l!-) I, a N RAT EC h CU -«.CntLï 3 ite i P Ml!]ll f É
CU d . NH laad pudepe) cap. 2« hiftor. E. d A d faci Virtute 1d] nt Mu am fa
ER ifto SOoctate: "T hefauri u l ié. fe quo liena biiciu ulcqu j
Slcaueri FP apudS$ ; EM rlb "n**Plc , kv g fed ali füum o hiiftus s cienren
Pt inus ap- lib. 5. Theodo Inquam 1m imad-| — 1on à íe, a feafi io Chrift 'eni faci j ;
r : m rillo sexcl üm Inquc im anit B verba b alio Patrem. idcbat, :
E jex Cyrillo 14. folüm Nec enim ani fed ivpe 5fücca idem Patrem Vi | j
MR s u . BU O fc,n n i SUCHNLNAR: fol-
:Hp..hmïg ib. & cap. nom uté. firam , * "EHT] CO. 2 15 d no m facie 50 reiol-
COA ; hb- : * 9. Q lnca ïö no "EAUCEEN 'IiNamn quo tcrem : cl'b 1
TY | | iaft. cap. 9 & nodo n« P N; at , Pa e. SIC. n,qui
í hii | Cleüa&dï;ïïïï ss sieh e fundïcu:,-ri rR s Potïïcqüc r fcdà Patrhcbm(m*"nïiïäïü
Ht lgl i imptud :ati ieion entir ip- c 'ret. 'oterat , er lis, h
j | imp t hac rat religi it, m & ip videre OtCt | propt ifficilis , n 1
Ü JI'JCC'IJPH 3 'tcban ipforum : Otult ; noftra, f] vi ere p u p atque di - eít no ;
^jR RT - noute bafi, àíe fac jioeft, « tqt hoc !
AsE A s diupusce iftus p & DERISS ( eft , atq 0 TR
1 tiam Qhu is proríus ititu à ratio : s eft 3 Ue , ; c il i
Ta amrec are 15 pro namn Iu nda o infolen: te Pa ltaque. |
iwitlum ^. fuam 1 peccarc mn ( hac x T ucn in uctore T ", tute, & |
IT Q A Si cninip it, o ud itum € | latet , it, feda sovpeem Irtute ,
N Swa i 1€ irivotiu à q . dltu : G öc us 4 ia cit fotf : : ian . Bs
| RA | J 1p dit , i(to tra linus, a1ne Acit, : ATH r r1
:zm.,gï*f*m* j f menïf;hïio Conäsächrlïïo GGSSAUgLï;IiCCbant 'Fili*—ls ex [65 viderit ïP*f quod prop atque ailö.käem
-fgü,hi"xieiï', :' ![- umrt o 'an An*;D[O [ QUO ; 'q- ) - "^ qm) . ( iC em A .i'tv'*te, 'Bcat i ;
N : | 4 Or .(iqul n. : dl j q 60011 Y 'F?, ?i lhcac : imm Vl 60'1]1 O-
widemw - - od quic e vcrut facien &ionem fig « nfien 'riaen : fed AU & v
us d u effe :'bo fac &ionem auu d* non g ropr iebat : fu ,
5 4 iq otn € 'in VCI làm a uünqu á Ff q P facieb: níen n lo- de
LO NI | ! n in lat &nuü : Litate 5 : S ia CO o non ;
D ï »offit :ebant rOpr uz im &orit hriftu fine ipfo n $s
g & prop ium , q do en au ia € iab lo fe ip dta-
.f«-nf;&'CSw— E | !;dacius h Al s N I'lhd uan fl" mnia aü& : l bl a 3&01
aob . ic Vctai fecitfe idiffet. Qu m it tate o ine licit ali . & a E
A M offc im fc idifle mana V lolus , íime IK GE irtüte que ap
| non p lta enim. tem v do hu uando p uodito is. Sic Ua T p i & u
umvl | : ER mu facien ? quan : q ; Q Patris. prROpta olunt . "as
aianío : du a f quan . orcun lob te E OEEIS kb aol du . 1. 49
d catr Patrefn Patrefn ente 1 R 1nta d 81 : )fitll & I : S
id d 4 o pati atqt " 1 quó fiue F: . 17. Patrem, "- .
ibl " 5 Cadïln H ( ntem anäo P m? vVcr- / 3.X noi ^ 10n 11 n 7' Q* u üd u d
" ilfe nafce ? qu gente e vt v Junds jod ! r Ioan. u M 6s |
du idifle n am 1 : f'clfza iscitut € 9 fed qt querettu 10 cap. $
a u ivi atur do re - Itü i acki c uere : i inéto. t x
d - )n oQuau le 18 ilicet CC , lone qu - »ritu fané udie C
Leohesn Sodost C::zc-m ? q-lïl ïmn- Necc.inanlügm?:aque fenf: ;)ïobwefnc dicit CaP:c de Sp lïltjl'1 d T*æmnï'w Aü eft wigi r eup
tatur Va : orientet ile Fili CXIerr n. Ya niíi ! dici f^, fed i itur fed in fc
FE pnw fecitie i non ext luntater m r I4. IO. 6mque 6 femetipfo, LY jan, po h. n. a fte-
!d:mfdüï iOoin 'll' d fam um , & fte q'. im jn«-, Hnor., : iodtue diclï nJ , H : o-qaclls-
h - i fnfdl T f&ce -pe en inm.' H V1/1271277 j m »Itüt € p ef P"P !
: m iic fie : Aacet alium.' one od aute ltu udch: d
d TTR . WE A e 3C : R . , ( ![. ; e N Ws l^ —
ïcrc,dwhw"; * m 'qg Filium ä, int(*ïlkäeïi Vultv fi?el Theolo l:q!"'mr. ; (ed » Yi QEP (Jlgm"m .D(Zr;,isz */ifï-qï?« fa- r
g d 4C. :lic : ; eotea T CFOUR : Pan eredere ,f ed folis
um t ium eic , i'€£m vetic erfefie : oftc üm vo-| :O aAA& ntrauit cebat ei fed -
T Patrer ftuc perf laftici pi folüm vo ro i r & quia hn
il p : O p cdo j H ; DIOo , 3 aurá
m Iferr uod ". quod f1 (chola non idauid Cubsm : 05 Q d 3 P 6 5
zonam It t - q icitur,q od Patrem uidq n € dif, T* 'dotibMé o [eja
: u 'r dic icere, qt Pa :ciíle , d Íam, E " come m h fflcæ ]. 16. » Jgdgm : ï
ao | Pütfelgglizer docxu;ziam agen(ioc&ïdenunfnt"f S- (;9 "m met ad Gïäm Hs fääP Rn ::F
lod ; :el fa re amen v : NAS . Bo tibus. ? operi ic InIr D* !
xf UM vereii ed vei iffe tamet atus cít, ; fïïäla.,; ceïdgd,b/ bonzo ex ? lum Cü 4 [emetipfo CR dor:
[ | - d. lendo ,-;'us ; feci Filius n anam fump tradi- F'ificatur le exemp fracium ferre fru&um ite ag
fethcm n | feci Dus —— L - du m im FA lL. Sini erre j rre - r 3
angq | bdgueis inum hu atcr el * $ini eft f« (t fe m a. u-
l h [ i : " In Patc * Ita- j ;!. ] Qï : : Ote e 1— ; ani
E EF)DQJ , iqu h | t tell-n atura & , dra ult. (s (*hrl[ 80n P " on P ïtaqu i t eSs. lo
"T T on v lius na us e fafcita BESS 0 almes . id eit n i1s. interpr e«
m s $r : | : : : f : ; 1ane 1n -
s MO «Pfaïaïos',g j it; h ilius imortu : eum atre, & | UE pan u s ite mai icorum ii Vi-
l Trildll 'Sup. 4.9. Yi ^dit ; Qr RUA ZXIU 3 dCln n Pat | nA"[gr Ire (C À hæL ' j51deit
hs *:-10.3""9.2 er dedit FCIUTICX cbus ea llius non. ii-, manu s à vite;; uidam ^i operari, i
| Iu 'ad Rom. j"e Filius : bis re Oa i Ile dic aratu ertit q uP(O r TTE
« um | du Ad.17. t ; ibus h Optc Itatüs € TL P 9CO V ia5 à feme : ; 'lztt"'fd :
ul i EE L in O ; íed pr fuícit: fed a&io-, hoc lo Filius à1 Tius [imi Ícn-
. 'J'IW- | : ïgx- adEp Qque 1n : acü,ï : Ftiius , : nes, e du d [C& ntcm. C Fuiuds efle
w [ M É1 edit Ea t actiones ropter, 'on po W dub as hec e7 F REU re;
BM T NU lio actio atus , folàm i Filio p -j JN ; p ecerit ; lieitur facc |
m i iO & incarn . n1o ub Pa- itPatr ; ;[[ff itelli ERN -
. u) ! . inc 1inano VM t, qc on 234 lerit nv AU intellg lan j B
T. LO enitus , mii hicant, : (b n T^ uee iximus acmt ihi ;
mb 3 B cno fienif usc 1efo &4t5q Ó dixi m a fed n |
j ; 'h'J" T 1g ) : abæ . S ïb ormin : ( dqb? : 0&9 OdO : fuu ; v i Cri1t
p j,qui -iminos. &tc 15 icdác : N Ht Patrem derit s nou
tur,qui itern », qug t icta funt; (GUAM,,. xijsque fi Pa m vi rem Íed
g A Eu Cionem, nia di : hp qExij llium qua iente que Pat lonem , 1e
u num diftin : hzcomni i [e facere d vi- um Eilia jius fac cereque $. ionc R
, n ' * Y - s * , * : d . at n
" ,.)y;mnj)g .(Olïd, XTCIC æ i l,lþü df WR nl-(i (7"0 il,lln * r]ïïl Pïï 1 fd(-' ; llïllt i exngco
E i cóueniu ote us hzre uz od v liter Ya d -adem
,,.f,oni", | ri couc ixit rrog I 'üft poti bo hz q ifi qu AT !ïm' ionum cft . ea
ï;i'-r*':go M u n lel f Ó cur P 'n"] VCI MPASSS BIUXn crc ni (T9 O 1118 & 3&10 f CCcre c ^COOf. "
pl o Wi n pE CMM ERE E difcip u botai. g iniliter fa C OrenoR :
UPU € dfaci ? In: ificatfet itarl, qu Particu luntaà ; Silni t rect em :
n s ln quo ientem « enifical imitari, : : VO : t . " e,v it aut *f !
ul d ni fdae ; 60 r € in Eum M. - lüca : face "rtau d ! : |
» f t Patrem hriftus fig àmque ir E natt ugn r1cate fac bfer j
ul y n P f Chr anut faccr . / uec 1z 1ctori . O P MA
$, linl der : üan Cnr : moant a fe mus. -nfümq 2uc icanit. (UUUTTeon .,
L . : : cm , : e itau1 eniu ; cm : ; IIC : RAOU
deanc Amaäzt*r 1& lus arttcm Vldalt-l ; rcfutalocu-ms ïotcnua,eaddc Pilio M R 1
À T : n aLtt " n ADs. * 1 a ' Y ?« N - m
,.vllu) [16 *X faclc T C;IE* r lt -- üt' d CR
"n (e jjus I3,& . cu ften laz. or :
u 1- | jm pr lo füpra, cft , tumo Na
( atre llo | ratio iunctt H x
( ffus Patr 1 & paul unc BIORN Con
Pal. T E có- fenw?) à rïddenda u tti natura co enificaret.
g^ linad WeTantàm laic ira fc Pa um etle fig
Snm[:a,:q j dctC. hg ,rit- VO * T diftlnL
MA b qvoleit,. :fUL vttame *
" j " jab eo dl; *deï V
viffurl E ]fin&um. '
m E w
U^ «
'I' " Chc,,l
m

; B
A La
b
ii
u
:
hsss
WOFR
. J a /'
i 3
0U
UR
Ó /
i

Wücée V,

"

dOAN. MALDONATI COMMENT. .

651

vt doceret non folüm eadé opera; íed codem modo,
eadem auctoritatefacere. — ; ! ;
azo. Paterenum diligst Filtutm , 27 ommia demonflvat ei ,
que ipfe feait. ) ;Oppormn& Elias C.xjetcn(ïs in ora-
tioné Gregorij Naz. 4. detheologia, Seuerus An-
tiochenus , & Czfarius , quos paullo ante citaba-
mus ; monucrunt Chriftum hic tanquam homi-
nem loqui, propterea verbis vti ad magiftrum, &
difcipulum accommodatis. Nam de Patre dicere,
omnia demonflrat . de feautem ipfo, nifi qued viderit
Patrem facientem , codémque feníu videntur Chryfo-
ftomus, Theophyla&us , & Euthymius intellexifle.
Quanquam ego quidem verbum Z'ermuci demenflvat
non exiftimo hocloco accipi pro docere;aut often-
dere,fed ,pro facere, dare, impartire ; fenfümque
hunc effe;Pater dst Filio potettatem omnia faciédi
aut Pater omnia opera fua cum Filio communicat,
vt ÁGk. 9. 16.. Ege emim offendam illi, quanta oporteat eum
pro nomime meopati, Non enim oftendit docendo, fed
agendo, id cft pericula illi obijciendo;& gratiam illi
patientiz largiendo , & 1. Reg. 14. 12. Zfféendite ad
n5 , 7 offendemus vobu vem , id cít faciemus, & Exodi.
3* 19. Egooffendam omue bonum tibi , id cit dabo, pfal.
4« 6. Quisoffendet mobis bona ? & pfal. $9. $. Ofend;fs
prpolo o dura , & píal. 70. 20. quantas offendiflsmibi

demonftrauit , fed demen(Irat , vt Rupertus animad-
ucrtit, quia quotidie cum illo fua opera comma-
nicat. Sicfacilée intelligitur, quomodo amor Patris
in Filium caufa effe fignificetur, quamobrem om-

1
i

*

ater Filio
nó aman-

ner;ndo
deimóoftrat.

iniailli demonftret. Nec. enim dubium, quin cüm

ligit. Nam quód quidam dicunt non caufam , fcd fi-
|gnum dcfignari , non probo. Cum ergo amor caufa.

do,fed ge-i

' !oquitur. :

lac ez Filim ,

lquz maiora fibi Patrem demonftraturum dixe-

dicit, Pater dligit Filtum , e27 ómnia demonffrat ei, indi-
cet propterea omnia illi demovftrare ; quia eum di-

efie fignificetur, cgr Pater Filio omnia demonftrer,

telligi, vt videntur Auguftinus, & Cyrillus intelli-
gere. Pater enim Filio, quatenus Deus cft, nihil
amando , fedgenerando demóftrat; quatenus homo
autcm eft, multa illi tribuit amoris caufa, vt quod
paullo poft. dicitur, quód omne iudicium dedcerit
Filio. . ( :
Et maiora bis demonffrabit &i opera , Ut vos miremini )

laccufor, illius au&oritate feci; plura , maioráque
eiufdem au&toritate faciam : itaque maiorem ad-
mirationis , & fal(x accu(ationis materiam ha-
bebitis. Videtur ad eam poteflatem alludere ,
quam in iudicio oftenfurus cft , qua nullam vn-

*

juàm maiorem demonflrauit:de ea cnim ftatim

aL djct enim Pater fo[citat mortuos , ez^ viutficat ;
! | quos vult , viaificat.) Dubium quor-
íÍum nunc de mortuorum fuícitatione agat. Au-
guftinus & Beda putant exemplum corum poni,

rat. Nullum dum mortuum fufcitauerat , tan-
tüm paralyticum vnum curauerat ver. 9. & mo-
ribundum ex febri Reguli Filium. c. 4. $0. &

aquam in vinum conucrterat. C. 2. 9. aliáque
eiufmodi fecerat fignd. c. z. 23.. Maiora ergo|
fadurum indicat, quia tres poftea mortuos fuf-

tribulationes snultas , g* malas. Propterea non dicit|

non poteft hocde Chritto, quatenus Deus eft in- |

Hzec, que ha&enusfci , & propter que à vobis|

ILeontius non dixiffe Gxnplici:Fr : (Eæcfmq,u? Pa'; À
|ter facit, hzc & Filius facit ; fedaddidilfe , freshiter, | -

c

fanimos quoque refero. Quodenim hocloco dici-
tur Filius mortuos , quofcüque vult;fufcitare & vi-

tos curare. Mihi, vtfuperiore veríu dixi, ad iudi-
cialcm poteftatem alludere videtur. Et quia pro-
'prium iudicis eft abfoluere , vel damnaie , hoc
cff viuificare, vel occidere*, proponit fufcitatio-

tarc hoc quidem loco non ad fola corpora, fed ad

uificare, dicitur Apocal. 1.18. habere elasesmorta ,
C infermiSicut in veteri teftamento dicebatur viui-
ficare, & mortificare Deus Deut. 32.. 39. 1. Reg.
1 6. Tob. s. z. Sapient. 16. w.. Re&té Chry.|
foftomus , Theophyla&us , & Euthymius verbailla|
cxpendunt, qwos vult , viuificat 5 fignificari profe-
&o propria,zqualique Patris Filium auctoritate
mortuos fuícitare. Chryfoftomi pro commentario
ta-pponam verba, J[ft qumlil poteft à /E [ueere s f faeit
quod. vult , contradicit, Nam ff »quos vult , vinificat , pe
teff à. f€ facere s velle enim pote[latu eff , quid fi non poteft à

fe spfo , 1at quos vult , non viuificat, Ia ergo particula ,

autemyquos vult , equalem demonffrat,
22, Necenim,Pater iudicat quenquam , fed omneiu-
dicism dedit Filie,. "Tria hocloco funt, qua explica.
üonisindigent. Primüm quorfum hoc addatur ,
aut cuiuínam rei reddatur cauía, Deinde quo-
modo Pater non iudicat quenquam , Pofttemo quo-
modo emase iudicium dedit. Filio.. Diximus fuperiore|
verfu cüm dixit, rcor Pater fufcitat mortuos , €27 . vi-|
wifitat , fic €7* Filiu , quos vult vimificat , ad fupremum

fibi iudicandi conceffit poteftatem. — Alij minüs

probabiliter ad omnia füperiora rcferunt , vt Cy-
rillus Pater autem dicitur neminem iudicare, non
quod reucra non iudicet ; quicquid enim vna
períona facit extra fe ipfam,vt Theologi diffiniunt,
omnes fimul perfíonz faciunt: fed quia non iu-

|dicatfumpta perfona iudicis, quz ab hominibus,|

quos iudicat videaturs cüm illis. loquatur, Íen-
tentiam verbis proferat, dcnique cxterno ritu,

iudicare. Filiusautem hoc feníu folus iudicet,g-uia
folus homo «ft, qualem eum, qei homines iü-
dicet, effe conuemit,. Propterea ver. 27, tanquam
ratio , cur omne iudicium Pater Filio dederir,red-

de Trinit. c. r. &inlib. $0. hom. hom. z2. &
Beda hoc loco interpretantur , veráque ,interpre—
tatio cft.. Nam Chryfoftomus , Thcophylactus,
Lcontius , Ambrofius, & alij , qui exiftimantnon

nis , idcft viuificationis exemplum. Itaque fufci.]-

Jfremt Patev fo[tttat: mortuos , mdifcretam Patgkatem z Mla|

iudicium allufiffe, Reddit nunccaufam, cur feiu-|-
dicatutum indicauerit , id cft quos vellet viuifi-|-
caturum ; quos vcllet condemnaturum ; quia Pa-
D t:ct non cit quenquam iudicaturus , fed omneml|

£ . * l[ . D E *l vl9] :
formaque iudiciali non iudicat , dicitur neminem|

ditur,quia Fj bomimn eff, Sic Auguftinuslib. r.|.

proptercea omne iudicium datum Filio , quia'
homo,; fed quia Filius Deieft, minüs probanr.
Quando, & quomodo Pater Filio omne iudi4
cium dederit, fimilis cft quaftio. Nam aud&o-
res illi; qui cxiftimant Filio tanquam Deco da-
tam à Patre efle iudicandi poteflatem, vnacàm

0m.37,

Quando &

eternagencratione datom putant, generando enim

quomodo

Filium Pater eum iudicem fecit, quia hoc ipfo,
quod Filius crat , porcefias illi iudicandi tan-!
quam primogenite Patris. fapientim debebatur:

cdfione , co ipío quód Rex Ellium primoge-

citaturus erat , quod multo erat maius , quàm &gro-

i

facit

nitum gcencrat, regem facit; nec aliter rcgom]:

fcut in regnis, que harcdiraria obuceniunt. fuc-

Pater Filio
omne iu-
dicium de
derit.

uti

ln
lu
n ff
N2 W;h
m
— d !Z[HEW
2 n aw-MWï
: Zchax.u.inow!
e n
lhonor

ALbl
w Puli

r lmtiüu
Ie&,ex

3

r

Wt Cjv
lm aducr!
[ At jllfffü!

pspofe R.
lj diit^
lt /!10/)6 |
(

E
b
iM
E
N
d.
5
dH
r

EULU

|
2
ïfüSï&,HC(
detri

Xïttiam;(

3 l
BU
t
if
p
(Te.
&
fign

[*
E

Qu j 1
ij

"

Vs v
;mn (l I Pm&-

WE

RESOTN

LT

t fum, CH

9t
f j pyy fg,q/) i

1171

"

! Bu i

;Mï, PN ;

|
in

Bu
6 ,
"TI L |
^n l
i Qul
- .P* TE
:-«" HV NQZFJ )
1. Dentgy
E *
- FOLO t
nTimine Insarn!
À -4«-4-5 b!chhv':
LP
4 Uprenmm
302 Gt fj
T -Jv-- h [
05 Wtl Vlillfl',
nj
PRSFO
Tl y' ' XM;
" mzx m

totetom -!fr;v |
jos mb
[

imem t w)*yn M /
Mdv la ii b;DL"

tht m'*ï'rijl
TE 'l',

s m

"!
ha^
ld Viu ..,;,.....ur,l
j
""TT
"i

E LU
Ine uf C £
VUS IUGICC

A

D N

i bomins

; ! L n
if FWULWI
d "

»
*x;'m gu&æ
j L
^m L000
" D*Ol |

PT
Ily W'E"Lm&*md?s
n 'W!;är-*wäo
eranovey rlj
ii

)
uf
! ;I!, 1[('

E j
n

Hf';üwc' 1
WE

jja DC g
; d Hj

bo

Ad Philip.
À. 6.7.8.

Pfalor4.
Intft. c. 19.
y4
Lacbat. s.

40.

|Ad Philip.
12.9.10. 1I.

:
Argumen-
tüm aduer
fus AÁtia-
nos pro Fi-
lij diuini-
tate.

ifacit; quàm generando ; Bic Ambrofius libro z. de

noram , «7" omnis lingaa cenfiteatur , quia domimns le[vc

652

65

fide.c.4. Omne udicium dedit Filui; dedit vtique generan-
do,non largiendo. Auguftinus veró , & ceteri, qui tan-
quam homini Chrifto eam poteftatem datam do-
cent, in humana datam putant generatione , vbi fa-
&us eft Rex: eo etenim ipfo quód Rex eft , iudex cft.
Tunc cnmi con/hmtm elt Rex m e6 s Faper $1074 t20nfem
fan&lam eius , pradicans preceptum eius. p fal. 2.6.

Patrem.) Caufas duas reddit Chriftus , quare fibi
Pater omnem iudicandi poteftatem tradiderit , al-
tcram ver, 27. quia 277 hammif eff ; quam rationem
fupra expofuimus 5Jaltcra.m þlc vt omnes.'bmorf]ïcem
Filuwn , ficut honorificat Patrem, id eft zequali vtrunque
honore profequaátut. quóddicir;hoc ppimot eít;quia
Filius , cim i forma Dei effet , exanamuit [emetipfam f;"""
mam [erai accipiens , «7* fatbus obediens v[quead mortem,
mortem autem craci ; ita proríus vene homo quidem
a ítimaretur , (ed verms , aPPrabrwm bominnum , e7
abietfio plebis , voluit Pater eum officio iudicis ho-
notate , vt viderent homines :n quem transfixerunts
$: quem patientem contempferant , iudicantem

Paulus, Pmpterqmd c(7* Deus exaltamt illum , e7* dona-
Te[n,omue gena flettatur celeilium , terreftrium , «* infer-

Chriftus in gloria eff Deipatris, Certum hocloco ad-
uerfus Arianos argümentum eft. INec enim idem
Filio , ac Patri honos etfet deferendus, f1 filius Deus
non effetequalis Patti , vt ^ htyfottomus , Augutt.
Cvrillus , Beda, Theophyla&us , & Euthymius , hoc
loco difputant. Hanc fententiam fequentia. verba
confirmant. . d
Qui non bonerificat Filium , n

on bonorificat Patrem,qu:

effe conuenit, neexiftimet ideo qui honorat Fi-
lium,& Patrem honorare, quia Filius à Patre mit-

À
:j

|quàm quia legatus Patris eft. Itta enim interpreta-

fas cft, nec vllaalia de caufa.Hac enim ratio fola vi-.
detur reddi càm dicitur, so» benoritficat Patrem,qui mi-
fitillum s quafi non alio nomine honorandus fit;

ax. F£ omnes bonorificent. Filium , ficut bouorificant !

honorarent; atque timerent. Hoc eft quod ait D.j,

wit illi nomen , quod. ff [aper omne nomen , vt in nomme|.

mifit ilam.) Attentum hic,, & cautum le&orem|

b

tio etfi aliquorum etiam Catholicorum eft , in
Arianorum errorem inclinae. Itaque fufpectum
mihi eft , quod ex Didymo in Gtzcorum Catena

Icitatum inuenio; quemadmodum qui non hono-

ratlegem , Deum , quieam dedit , non honorare;
ita qui filium non honorat , Deum , qui eum milit;
non honorare; fimilem enim in modum Arianos
interpretari folitos , haudobícuré hoc loco Cyril-
lus, & Theophyla&us indicant.. Re&iffimé om-
nium Euthym. przcedentem. qualitatis particu-

|lam ffeat azróxoivé intelligendam effe putat s 4ui mo»

hanart]ïmt Filium ficut Patrem , mn.hanori]fmt Patrem;
id eft co ipío iniuriam Patri facit , quód Filium

fubtile fit; quod erauiffimus auctor fcribit Augu-

trem honorare-, quiaPater , & Filius relata funt;

mínüs. quàm Patrem honorificat. Quod. quidem|..
|verum eft , fed ratio quarenda. Vereor ne nimis|-

ftinus ; propterea quiFilium non honorat, necPa-

itaque qui Filiam ,. vtFilium Dei non honorat,
poteft quidem Patrem vt Deum , vt bonüm , vt
icrcaterem honorare, vtpatrem non poteft. Alio
enim feníu Chriftus hoc videtur dicere , ideo qui

À.

hoc etiam in Filio magis illuftris , atque contpicua,

dedit Filio, Quorfum ergo pertinet ratio illa, qux
reddi tacité videtur, qw; mifitillam ? Loquitut , vt
Íupra diximus , Chriltus de fe ipfo tanquam de ho-
mine; homoautem ille propterea zquali honore,
ac Pater afficiendus eft, quiaà Patre miflus eft.Non
quód folius legati honorem mereatur ; fed quód
nihilaliud fit mitti , quàm Deum hominem feeri.
|Necenim alia ratione milffus eft, quàm quia Filias|
decreto Patris homo factus eft 4 vnde factum vt
homo ille, qui idem Deus zqualis Patri erat;parem
honorem Patri mereretur. Quem qui illi detrahit,
Patri detrahit, tum quia etiam inter homines ho-
nor filij cenfetur patris ; tunictiam , vt ego inter-
pretor ; quia qui hominem illam Chriftum tan-
quam verum Dei filium non honorat, hanc Parri
facit iniuriam , quód ipfi dicenti , atque clara voce
teftanti, ZZic eft. Filiua meua dileftus, i quo euibibene com-

placut , ipfamaudite, non credat.Hoc ipfum fequenti

i

veríu declaratur. | |
: f?.*vïmen amen dico vobis , quia qui verbum meum
Andit, C7' c:ïedzr e, qm' mzþ'( ine , babet vitam &ternam,
Q n nidiciwm non venit , fed tran[fitt. 4 morte ad vitam.)
Ratio his verbis redditur , vt paullo ante diceba-
muss, cur qui 720 bvnorgflcat Filium, non hänort]ïcztt P4-

Patri non credit, teftanti eum filium fuum effe, &
àíe miffum; aut , vt Cyrillus videtut interpretati,
càm priüs dixiffet , 4w; men bonorificat. Filium , non

Filium non honorat, docet nunc quid eum fequa-
turboni ; quiillum honorat , id cft in illum credit;

quatur, vt vitam habeat eternam. Conícquentia
verborum po.&u!arc videbatur, vt diceret, aui au-

ldit verbum meum, & credit mihi,autcredit in me,

!ficutaliis locis dicit. Capi 1.12. X 3. 16..10. :36.

me. Rationem eiusrei hanc Chryíoftomus , Theo-
phyla&us, & Euthymius , efTe putant quód volucrit
arrogantiam deuitare. Sed potiüs credo concifélo-
cutum eífe ea, quz facilé intelligi poterant ; refe-
|cantem. Qunafidiceret qui verbum meum andit , id
cft qui credic mihi ( hocenim eft verbum eiusau-
dire ) credit etiam er qui me mifits. quia ille teftatus cft

|me àfe miffum elffe ; qui autem creditel , quime

mifit, babet vitam eternam. . At cur hoc ipfum dixit
cüm fatisdictu effet, quiaudit verbuni meum, ha-

bet vitam zternam ? In promptu ratio;agebat cum|

Iudzis qui Patrem. agnoícebant , Filium ignora-
'bant, ideo Patri tribuit, vt quifquis in eum credit,

thabeat vitam zternam , cüm folcat vbique aliásid

non honorat Filium, nec Patrem honorare , quia'

equalis , eadémque in vtroque honoris ratio eft,|

fibi tribuere, Et ex auctoritate Patris fuam ipfe
auctoritatem probat, perindeenim efTe in f2 crc-

qui in Chriftum;aut in Patrem credit, habere vitam
&ternam c..16.difpatauimus.Habere autem dicitur,
non habiturus vitam zternam 4 quia etfinondum
|re ipfa habet , habetreipfa adillam ius, pignáfque

gnificat non effe iudicandum ; n4m »mnes nos mami-

eadem natura , eadem potentia , eadem dignitas,|.

quód Pafer non tadicat; quenquam. , fed. omne immdicium|

trem , quia nimirum qui non honorificat Filium,|
honorificat Patrem, id cft quid mali fequatar eum;qui|

nempe cum etiam Patri credere ,, vnde id confe-|-

Atnon dicit , Etcredit mihi , fed credit ; quimifit|

dere, atque in Patrem.. Quomodo .in-tclligendum

quoddamillius vt cap. 1. 12. & cap. 3. 16. expo-|
fuimus. Quod (equitur zz indicimm non venit , non fi-|

feflari oportet ante tribunal chri/li;f-fed.con-demuandum .
|non effe. Iudicium enim pro condemnatione po:

267 n n o ss sUM

RSU P HH datens

|okfa — m

l

654 IOAN. NIALDONATI CTOMMENT. 655
niturvt c. 3. 17. 13. GC (epe aliäs-qu-o.d autem ad-j A dum. Nouiffimam horam vocat, vel quia, ;v([ï;.'- :
s. ad Cor, |dit, fed rran[jt à morte ad uitam,Hebraica repetitio cit,| trus ait , w dies apud. Domimnum [iewt. mille anni , qg - 6pfst,
l3. lidem enim eft tranfiiffe , id eft tranflatum effede] f zllmnma[ïcu: dies vpus ; vel quod magis credo , v |
iäiïäïï morte ad vitam , vtidem Ioannes loquitur epiftola| — icat nouiflimum tempus , ftatum vltimum, poft qué
tioncpo- |:. c.5.14. & iniudicium non venire.Szpealibimo-| — in hac vitaantefinem mundi alius expe&tádus non
äx:*äïoga nuimus Hebrxorum idioma efle,vt, quz pet nega- '[fït.P,rimüm in ftatu illo fimpliciffimo legis naturalis
idioma.. |tionem dixeruntper affirmationem repetant, &e homines fucrunt.Dcinde in flatu veterislegis Chri-|
— [contratios vide qux diximus c. 1. 5. : . ftum venturum expectantes. Venit Chriftus poft
i men,amen dico vobui,quia venit bora, ey? "unc| — |quem nihil expe&andum ceft aliud nifi iudicium.
e(t. ) G. :ngw( venit præfenti tempore ; id eft ven-| |Hocergo ett illic, Nouiffima bora eft. Hoc eft hicUeuie
tura cít, vr Matth.. 17. 11 aut venit , ideftaduen- !;om,qg- nunc efl.Horam enim Hebrzorum idiomate, Hogtsud
rat , appropinquat, vt c. 4. 24. Videndum quo-| B tempus appellari, quamuis longum fit, modo QP-iHebrægs

1

modo hzc faperioribus adhzreícant. Ammonius| — iportunum , quod xajpó» Greci vocant ; ncício an*gäfäf;ff

Auguflinus, & Beda, non de morte corporis, fed| jquifquam ignorer. | — Rtanum,
animi haé intelligentes facilé cum . pracedentibus Quande mortst awdient vocem Fily Dei.) Mórtui om-
copulant; quia cnim dixerat cos , qui verbum| — jnes, qui in fepulchris erunt, vt vcr. 28. expli-
l(uum audirent, habere vitam cternam ,rranfiré-| — icatur , & paulloante probauimus. Vocatíe Filium|
quc de morte ad vitam, idipfum nuncalijs verbis| — Dci potiàs , quàm Filium hominis , quamuis fe|.-
dicere. Cyrillas veró , Theophyla&us , & Leon-| alibi frequetiàs Filià hominisappellare foleat, quia
üius,quod ante dixerat, id modóà polliceri reipfà! — hoclocoidagebar, vtíe Filium Dciapprobaret|
oftenfurum effe; multos enim lufcitaturum mor-| — Hecenim thefis erat ver.17. propofita, queomnem| -
tuos, vnde intclligant, qui mortuos fufcitare po-| — iftam difputationem excitauerat. Pecem Fj Dei vo-
4 vgró| C cat, aut quaipfe per fe mortuos ad iudicium voca-
pulchra videturanalogiainter mortuoscorpore, &| — turus cft;aut quia perarchangclum , & tubam,vtaic
animo effe. Sicutqui corporc mortui funt ; audi-|.— D. Paulus i. Theffal. 4. 16. & Matth, 9. 3o.
entes. Chrifti vocem tranfeunt de morte corporis| — & 24.31. , | :
ad vitam;ita quranimo mortui funt,dum audiunt, vt Et qui audicyimt,viient )Qui fu;periora non de vera,
paullo iupra dixit, eius. verbum, à morte fempi-| — fedde fpirituali refurrectione. inielligunt, facile
teraa, ad vitam eternam rcuocantur. Sed, vt illicí |hocinterpretantor, non omnes mortuos viéturos
docuimus, cum dixit ver. at Síent Pater fefeitat mor-] — cfle , fcdcostantüm , qui Chrifli vocem audierint,
tuos, CT* vinuficat , fic qg*. Filius , quas valt, viwfreet, adi/— |ideft qui in cum crediderint, quia illi folià pecca-
vltimam refurrect:onem , füpremámqueiudicium] — [ris liberabuntur ; fcdiam probauimus de verarefur-| —— 3À i t
alladebat. Itaquehocloco confirmat, atque ex-| rectioneagi. Alj hinc probant non agidegene-| - J nb
plicat, quod illic dixerat, venire tempus ; cum id; py rali rcfurrcétione, quia fignificatur non omnes -re-l 2* m J
cxperientia probatura fit, futurum vt mortui vo-| — furrc&uros; & idànobisfupra rcfutatum eft, & exj- 1 ii

tit,cum viuis vitam zternam dare poffe. E't vigrö

cem Filij hominis audiant , & viuant. Quarunt hoc ipfoloco; quo illi probant.rcfutaripotf&. Ete-

Imulti quomodo intelligendum ; quod dicit, Nene — nim fingamus de priuata tantüm corum refurte] —— | —— 15 ml
efl. Ammonius , Auguftinus, & Beda, qui defola| láioneagi; quos t hriftusin hac vitafu'citauisquo- — -- , i
hoc fpirituali refürrectione, id eftde iuftificatione| — modo interpretabuntur, non omnces fufcitatos effe, r MA
linzerpretantur, faciló quaftionem expediunt, ho-| — fedcostantüm , quiChrifti vocem audiuerunt? an| —— 8 n
ram jam tum veniffe, quiaiam tum Chriftus homi-| — |vocauit aliquos mortuos, qui non audicrint? aut
nes incipiebat iuftificarce, Alij codcm moti verbo! — fufcitare tentanir aliquos , quos fufcitare non po-|
non adgeneralem illam,fedad particularem corum,| — uerit? Minimé veró , dicent ; fed dicuntur nonj
quos Chriftus, dum in hac vita effet, fufcitauit, re-| — omnesaudiffe, quia non omncs vocauit. : At idip-
|furre&tionem rcferunt, vt Cyrillus, Lcontius Chry-! p fum quàm durom eft?. Quid ergo? Noluit opinor
(oftomus, Theophyla&us,& Euthymius ; fufcitaffe ^ 3uenquam excipere, cum paullo poft dicat auditu-
enim paullo poft Lazarum, & filiam Archifyna- — ros cfle omncs j féd volnit vim , cfficacitatémque
gogi , & filium viduz. At multis adducor ratio- — |vocis fue dcclarare fore vt quicunque cam audicrit,
nibus, vt credam de vluma potiffimüm; & generali — obcdiat, & eximo pulucre fufcitatus prefto fir ad
drefurre&tioteloqui. Primüniquód ver. 21. quem, | judicium. — —— —— - d out
vt diximus,locus hic confirmat , co fpe&auerit.De- — | . 26. Smutenim Pater babet vitam in femetipfo , fic dedii
inde quód ver. 28. 29. haud dubié de generali lo- — g Filio babere vitam m (emetipfo. ) Duabus in rebus|
quatur refurre&ione, Noltte mirari bocy quia omnes, qui huius loci fcntcntia verfatur, quidfit vitam habere
manonumentis fent,audicnt vecem Fily Da , e7 praredem,i in femcetipfo, & quon odoidipfum Filio Patcr de-
qui bona fecerunt, i refurreiiionem vit » QUi vero mala — derit. Vidcntur cnim ifta pugnare, viram habercin
egernnty m ve[urrettuzem indicit. OqQuitur autem de. ; femetipfo , & ab alio acccptam habere, Quidaim |
Icadem re. continuara fententia. Nam quód Chry-| ^ hccphilofophice vidcntur interpreiari, quaft idcm Quid fitvi
loftomus, Leontius,& Theophyla&tus dicuntà par-| — fit vitam haberein fcmeupfo, & per (emeripfum ;|am babe-
ticulari ad generalem tranfire rcfürre&ionem, &| — lhoceftnon acceptam ab alio, ficut follumcn, ignis!*i €ne*
ex hac illam approbare , aliquanto mihi videturdu-| — |caloré per fe dicitur habere; non quódEilius à Paure :
rius.Quo crgo modo dicit &2 n«scef?, càm nondum| — |vitam non acceperit , fed quód ita acceperit, vt
gencralis refurredionistempusadueneri? Quzro| |per fe habeat, non muroo , & quafi ad tempus,
viciffim ego, quomodo Ioannes 1. epiftola c. 3.| |datam, fed naturalem, & Ícmpiternam.. In quem
I9. dixcritfno tempore nouiffimam horam fuiffé.| fenfum multis locis D. Auguftinus exponit ini
manifeftum enim.;eft codem modo effe & quod| lib. contra fermon. Arian. cap. 17. lib. s. de
hic Chriftus, & quod illicIoannes dicitintellisen-| — Trinit. cap. 26. & tra&tatu inIoan. 19. & Awbros.
: » | lib.

: Li n : , * j | 1 N id " R Y : 657 |
: N $ * ^ . " * A;.ä 3 x » , : .v 1 " 0. : | |
Ws OUMWECUIN IOXAN. CATW
W E $6

us terea quód cüm hdmg t*,"ï'
| i DI - inimeé fuapte au-l.
cius lib.s. À cium exercendi ; p us deditlet, minimé G'MF ; ábi
: lib. g. cap.2. & Idacms i tüm eflec, ni(i Pater Clg' t. Miror, inquam, ij
E lib.4. de fide, cap. s'gcdla.nglias Cf'-*æ"üänqcï pEWEOER U. P?m(l(('z .cïi tam PfïlffPiw"gnfngfge
a s -N u- adum,beda, ia Gregorij Nazianz. tores illos.períaafitle; ateno tribuür, cf
-N ww Icontra Varitm heologia Grego do| jauctores illos/ p illi Samolateno m
!t ; : d : |jao $. de T ! (Ic quo moao &ionem quam 1 iceret (,hrlüus, 'ulgatà .
Wa E |ment. in orat. : igere non poiic, : ' Iftra n le&ionem; : nc dicer us RCR
| $ ment. i celhgelt ! er Íe , id rai Primüm auorfum nu 3 l VCÍ.|ledio deé
Nm,þgqq- 1 pnen moein "*bCfa) & PLr , . Primuüm quotr m lle-.Uln NU ol tdieg
UW 21 Fateor tamen m« à Patre habere am| imcliorem Primüm dicium faceie , cu ihil ad cáfenditut:
ais | net vitam a bere. Praterqu t potefEatem dedit eitadicium fac 4t Filieifi nihil ad c
. i ROM-fcfum E m habere. P " gErperesatewi ás udicinm dedit Filios 2 ?
L | : epta u am accep : ixillet ? Omane iudici dem 1e —
I ag : b alio acc lium vitan ntc dixitlet? 0v n vt nos quidec
NT eft non ab aü eft Filium. v - iazantc ! ?Nam vt n
WR : i non cntiam à Patre ac : rus crat: - caufa,
lo i . ncedendum non fIcentiam à P: Íententiam additaru itur , additut caut !
Q' Ms : ; thOd coO uj enim € b,x[ F Etfi iecntec - [' tentlaà ïcpetl ? : ,ddlra
Cf l i habere. Qu »xtum non haber ? I Rimus atb cadeslon icie. vrne fraltra addit
o . tam non i «dab acceptu ibere. '"Imus,e | . cæClta vtf ! DN
"TA j iid ab co ; er fc habere, i du bonins efl, quz. filums hominz
"d [ j ^Dtam h»ïbït*ql- a ft vitam p l-- - a filius bo: : tba , Quta 4 g
| ' U C : CCPCa Asqe: ( ( dICl POIC : on arti- (( Y E ".']de fi hæc ve 3 : dlxluct
ellierj, T idem íenlu habeat quia non p effe videatur.Deinde " daeflcnt , non :
R Un ihocqu AH AR r,Íed g cife vi ibus iungenda eflent , non di er-
: isà Patreaccep z viuere dicuntur, : n (equenü— du . nolite mirari, D
Juu.magþw; LT quammsap : us vl l- BEU s. Cut vorenum is cít;ino ] | :
" MO : j UE » uca q X Vldentül r à hhus hoïnln - A (ad n,Oh.
TRU : ficat creaturz , qu m habet, vt Chriftus, Quia n collocatione; fe
- N - i :mque red 6 hnüusl OCi | PO inuíitata VCI R Hïc enim natul |
38*—,nf:'czqan"**« ]totam , cande . onere,Se - ipfum, ^ ucría d ia filiushominis eft..— ^ p
N T ; & Idacius exp er fcmenp du a irari;quia ilius homi -rea dquid faceret pio1
h - lAmbros. : r babet vitam pres sÍed m| — te mira du ; Prazterea quid i "
E jcit , /fc«t Pater ha Íemetipfum ; fe I trborum Buxus. Pr: | inem ? Noelue m
M Mi - ä Inon dicit ; j/c4£ 1 babere períem pees ymius . liscrat verbor : lditum ad fincm : N A.
"T | lta dedit ez F: is aliud efle non videt: níe-4 . nomen illc Criora verbaad verb ASUNEQUAS
um cxphq 4 lfä! ls allu | [o i E þ Lf!!n ,/f-t i j i . (]D(;'llola v : 1u Wz)ï
PETUN ' i fo od qu - f ! inquit , P4£ : rart boc, Stenim u p : habebataccufati i
ï' 'ïz rl d à Gmf!!h/üï qu * WC lf;f:ïm; q 328 R N MY otC, N í (ljtll'n iliaDco ^
AT LU lp o rremattigiie, fact vitàm. Lo R epesdi "iam verbum ique & Áugutt.
| | : lmihi videtur rematt fontzs [catwrire facit vi | rcferantuziam v Imirrere. Denique s
3 Q ( : jur t | od 'ontz ininaeit vtCyril-, — rcf- , Otcrar admitrere. " hom. hom:
In:; ( 4 Jmetrpfo s 1d eff «à moawm, :cnus homo eft, Ro necaiterum pote 'init.c.15. & lib.so.ho:
ii metipjo icitur de filio quatci iram in fzmet| — ne« & lib.r.de Trinit.c. da, & La- 4
- - : itur ig1tuf de FT (cm , vt Vitain D - hc IOCO,&- ss intrá Eut rChC!na Deda, * . ' l
kizpprobas * kouuiti ov ia difle Patrem , vt s vit& oec ilius lib. s. contra Eutyct em-
TLTA ! ir.culdicit de : Pater omni 22.& Vieilias lib. jc illus italegunt, quem
EOE lus ait cuid admodunm t5 ita Filius| ^ 22.& Vig o Cyrillus italeg |
* QU Otpem ' id eft vt quem r tud It; tollir; ita Fi ius waceld :Graecus vero y s hàbemus. Et non
I . ] | Ihaberet, i dat,cui vuit; toliit; Pbvsl tiniomnes; ia dicibus hàbemus. :
miDeo. - ha i vulizam dat, RI * eam cut vel-| | in Latinis co ications refatare, Non
us E , : æ & cui ) , eret, & ea : duüï in i I A : atcione rcri $
Kium w | | fonslï i,il fc vita fontï'm Contïgj;um;Ic,fä 'e fenfüum exeo adl?(;i&ïcilc Samofateni exp hc;tä* 19 Chryfoftomus :
.'Mx.þ "T l : Olnn ub €rr€t. i ? i : 3 Cï-. €ï£1 i? * ROE [lrllcnt 3 VRX : : 3* ic-—
d u | 1 : -ui vellet,au U uT ]uerit his v : Idem tantum arg iudicandic
,;,&-;1;;&;&5:, | : EM A uEE quó dixerát ver, u ód i Patcr Fi ": ibus homi- O
T. ! iípicuum elt, àm quodante J vtiturs quo iahomo erat, ommn a um
| peupie 'obare, quàm quodantc er Filiw, | :m, quiahomo im facilé
| i : ftus pro * vivificat fic e iffct poteftatem, qu ' Hoc enim faci :
T2 ' bis Chri afcitat mortuot c97 viui ; lizendam| — dif d i(íet poteltatem. F : 1€Sï w
Mu — 2 eut Pater fnféita do intelligendai ibus eandem dediffe p E poirf* omi i
iM AHIHITLO My"'g' P i 2 ? A * ^ * C -1.] ra : !11 APO
ml N UAgee i deft cap. t. 4. In ip ifiimàm| — folui potui los effe debuiife , cum ili,. pR
" M ^ p « Ta : LR n * ]t
MOH - | hvt uuei p kv E E R orali potiffimàm 3ines Ápoftolose ftoli facti fuerint,
T l efte diximt iritaali,hic de corp , cibus homine i rca Apoftoli EEE
| u ituail, intcllieitur qualtio, . ; ropterea 7 - 6 fuiffent;
—— — — uód illic de fpiri inc fecunda inteiligitur q m oli fa&i lunt , p im hi homines nó NU r
rE v m qg ..« eft. Hinc fecun rvtvim haberet.n íe-| ft ] ineserant. Etenim ld Canfaenih ^ |
^rani g Pater i vita [crmOP EO deoent Vtvn&ï' es , quos D quia homi ique fa&i non fuiffent. i di, quia
IT duv WocAe r n odo Pater Fi res illiomnes, ; poltoli vtique ; lederit iudicandi, r
— ( jdederis, vlauom (t. & aucto Deus| Apo r poteftatem deder |
w n ipfo.Nam Ausuít. 5 TR atenus L2eus 'ilio Pater poteftate: : ifa , fi enim
v t LUR , mmetit 10cum ac : ; hoc, Ctik z : vnicano : BO dex.
M* ^^ . jberer. ! iximus hunc ! agüonem : 'át , led tamen illet conftitatus iudex.
BOnemss - — [modo diximus ! am gener rillohoc homoerat; : 10n fuilletcon
t 10 od í er&ternam p | £ vrillo hoc illet homo , t!on fui E lto ma-
Qmod s 7- Át, interprerart , per: Nos cum Cyrilio | 'us faiflet homo ; fed hoc mu :
b u | c&, i . : .(- dïcunt. : : ; urus ; A 'cumento;, :
ao o 1 ï*-lhO d(.'d.l 3- U.C Cbmf)(uSl . ; h Cc, inquam , o ; C CcEets v ï«qt
m | Iillidediffe, cum fecit d ; cum conftitt : uód Chriftus! | De ipía nut 51
: L p onam i (m viuo* d nollet i s - ullatd !
que | | oíuo perion: fn , iudicem | Tet, fed vt quidp i exiftiiment n |
L QR | cum Fili m , & rcdemptore g d Tariam po*et, i, Sunt qui ex ab du
RA É.; cheln , þ m im IUI necelia: h i dl( utandum. - a eN C'X')ïlïau , que
m.afæaüi»fff»: * illum - : m. Hoc en El ui-| (caula dilp rationem tantü i | us
£ : ortuorum. : b s. VE v](aqu ; s iam fcd[at ; 3 iemoe nónh Ol"
g d rum,& m : ro muncetious , vt v reddi cau * tas data fuctit, nc U P
T. M E erat tr1Dus dare pottet. D« R illefa-| |tenus FM tenus homocrat.. INac :
TT buscunque ia cx eo ipío,quo | p itenus Deus; c habcbat. Itaque G:
NT ! od erAceM abcbat, pote-'p tenus De íc cam. períe h us homo eft,
! joamr Mf [ RIO,[Cd nat 3 s n Dcua h& CDc 3 1 ' il]äeln IP c : stb int uatentus "K
m dono m nem , quar $ H 071 Latiné vertunt, q ' ec. Infament
| : "R d DCUS)001 i | "N EE em ost 2 " N Cie foc.. lï« .. i : mc
xj APU [ &us eft literhabuit, — uD ein Feceré qu4 — dictionen MA B'TszD ul eri aut x BO CRAES AgActe
T BN &amnatura/;- Mu L apR o jiplidacw r ii 6s hoc nomine, 7?bere
YO vt ? it pote[latem &* d. ROU ER expica- C bDretationem F b T - nomin6Gucs o
J ] Et pote iis verbis mihi dicere , iffsl linterpretatione s alios hoc Mi
TL MO AR $ VCFDIS 1v h. OCOIHA .. iOterpieta io non folere . mc al xcnaffe-ic Caiui-.
ï-mcf[-':ed filusia homins eff ) Ah'li 1tea dixerát , pacrcmf'*äif( autem initio non -ioli-— 'e. Rationem camen aff- nis,& pe
at : réque videtur, ng()düx' ( emetipfo.id cftcui vcilet, qlfäln harcticos app Cr x m fpeciem probabili-7 9 ^T
Am "':u:i,' L DN ere 1 c : Reenees )S : m a i«- Cfelïtc iibl ' / ; 9N ;
um T tàm haberet ii iudicialem ei 11 omnc am rrz ie TISETIBTICIT TT OrSTV,
- dolul Filio,vt vi janimirum 1udicialet erfuaüfle| — |runt magnam r .cetm dedit ci zaj z; ! ' !
p E dare polfet, quia nllztr'üatcm. Mirum per»fu?h(ï? paus EEE (? p-oteïa Vibmeideitum 'cf par X p
| ines dederat. potcft: i Chrvfoftomuni eqc 4m iudicium faciendi. ; ;fedempharicam |
7 homines d - ui Chryfo R CSEIDINE etiam iüdiciu i dam , ied etmp i i
WWF-;W!:' ; fibi Chfy[b&()lhul?t , & q& Euthymium hunfg lä* CISM LE H 4c0pul1'attlln dada empbümgï:;
"PT ' h Ia um 5 : Ed ( noruMic — 4 TO P autcm aila. — u Xdl*an i
"d folent ThLOP' y u l Samofate ^^ d u , Non pozsc 2 .g.(?-at(;m lu e |
m oient,; | to vnoà Paulo bacu cle. INo ' tam eíle poteft . !
n M uncto vno verba. umflm F nificet datam eí! pecem uatenus,
UM mutato pui o vltima hzc ver « i- - "quàin vt fienific : Íedetiamq
. Dl ï ;juIM enimuctó vitlimr edcum fcquen-, 'quàin vt ob auitehus Deus, haberetvim,
171 AR ' ? |Ccotrup:um ; en :ntibus.fed cum fcque P 1 folàm qc | di&tio eam habere
: X |cottup: cedentibus. d Filio no: fieadictioec | —i
1701 0E : H on cum prace enfus.Potcftatem : Contra ego; m Deo da
ab | bomine cff 1on cu yt fit fenfus, l homo crat.Co z tanquat p
: : $ . a . ; UE Y 3101nO v iÉ C[lä.n] à & -! !
T |WUEDE tibus verbis effe lï-ngend 8,( pofito hïcpunäif) Ms vtiauc fcníus Cüïst'FllltocRatcnn At jam probaui :
Id | liteiiudicium aCCIC s ev inis cft nolite mi- - EU dicand! po U CU led quate-
gidiid u L us od dcdit eiiu ia filius hominhis c hominis |tam illein A | Deus , LC
LT , n . 1us no Cb S jtatm | * uatenus E EM
lum | &tia fequatur , quia fil d me filià hominis ic noti de Filio quate: ) Dcus,&po
mCUP if 1. (enteüa eq : g uöd nmac u v us hi(, no x ( ctiam vt W :
if BO emini q : Paulum| |m : Namet . - eternam | |
9. i,quafi dicatne mir ius Dei fu. Paul hushomo erat,agi. im accepit per atcrpa | P
maep s 3 rartq ; : filius Dei hti4| lnushomo pR ipíam accepit pe EX | *
t Mu idetis effe , quia euam n hominem Chri- [tàtem ; & naturam ipf agiiur hac de
Säpï ; : dC[IS c H E " on zol tetm . : taàaincn non ag | - , !
a d ofatenum, quia purum | modum, jeftatem ; 'rationem ; tamen nc zternitate ; fed :
-cepcrl-». | vero Samo b le&ioncm ad EUH E lentum à Patre gencetat b omni häbült;»[(.lnïxþw.—.l..—, : NX
PL ftum fuiffe doäG ':st ;xmt commutalfe , vt (m;uïili ! Ea Pof&fkate,quam& en pf S"unamw, um
W : | uo nunc apu ledilfe filio pott&atf-mw INRSENINHESNUP C M BU
) a ] s gæceret,Dcum*dedl e i | E D |
ap iE | hunce * s NIUSSSUUM UAR
"TL * : — | |
l rllj | $ ; m ?
l) .

El

dusd

, Filius ho-
/minis pnon

Mu figni-
4 ficat,

—C€—-—--

dem

scper CLti-

filij Grecé articulum habere.

[non foium paralyticos fanabo, fed omnes etiam fuf-

[tuos fü(citabo. Auguftinus adid,quod dixerat verfu

.Jagebatur de rcfurre&ione priuata quorundam, quos

.|Sed co loco probauimus etiam illic de generali

[Itaque potiüs exiftimo, aut idem hicà Chriíto di-

luiffe, ficat paullo ante dictum fuerat. Solemus

nes qui m monwmentis [nit , mortuos omncs , ctiamfi

[in fepulchris effe folent. Multos enim à beftijs dc-

d

6 sï8

lOAN. MALDONATI COMMENT.

59;

ettam emphatica (it , quod negati non poteft, aliamn
vim habeat nécelle eft, quam nemo;quem legerim;
explicarit. Ea duplex meo quidem iüdicio effe po-
teft. Aut vt fignificet Patrem Filio non folüm cu-

modi miracula faciendi , nen folüm fufcitandi mor-

tuos iudicandi dediffe poteftatem. Autnon folüm
Patrcm ipíum iudicandi poteftatem habere, fed eam

quam 1n temporehaberecoepit. Itaque. vt dictio, À ruifle fepultura ;. fed nimirum ex maiore parte to-

: ; PA * e . 1 " ,
randi paralytici, quod illi mirabantur , aliàque ciuf-

tuos, vt paullo ante dixeratsfed etiam. viuos,& mor-!

etiam otonem in Filiü tranftulilfe, qaia Filius bomini

iudicisaccommodatam. Quod quemadmodum in-
telligendum fit, fupra explicauimus ver. 22. Illud,

tum cft, Pilium hominis hoc loco non fignificare
proprié Chriftum , quemadmodum vbique ferea-
liàs; fed generaliter hominem, quamuis pro folo
ponatur Chrifto, quia ipfe defefolo loqucbatur.
Propterea neutrum nomen, neque hominis; neque

38. Nelitemirari boc. ) Incertum , quo pronomen

cedentia proximé verba retuliffe , quafi fenfus fit.|
Nolite mirari, quodFilius hominis fit; nam & Fi-
lius Dei eft.. Cyrillus refertad paralyticum , cuius
curatio máteriam difputarionis dederat.. Tanquam
dicat; nolite mirari , quod tantopere miramini, effe
à me fanatum paralyticum; veniet tempus , cüm

citabo, qui mortuiin fepulchris iacent. Leontius
adid quod verfu. 25. V'emit Zam,(y* nunc e(ï,c]uando "mor -
t Anidzent vocem Filrj Dei , eg* qui omdierin!,wmm,quod
ille de Lazari, & aliorum , quos Chriftus, dum in
hac effec vitajfufcitauitre(ürrectione interpreratur,
Senfum igitur effe , nolite mirari, quód dixerim me
paucos quofídam fufcitaturum effe. Veniet. enim
tempus, cum non paucos, fed omnes omnino mor-

pracedenti, Ef poteflatem dedit eietiam indicium facere:
quafi dicat , nolite mirari,quód dixerim datam mihi
poteftatem exercendi iudicij,plüs enim eft folo ver-
bo omncs mortuos fufcitare: atqui id ipfum factu-
rusfüm. Hoc probo , quia ipíum filum orationis
eum fenfum prz fe fert, & nihil repugnat. . 1
Quia venit bora ,1m qua emnes , qui im menimentis fant,
4udient vocem iMi.) Monet Auguftinus non elffe sd-
ditum hoc loco , Et nunc eft , ficüt ver. 25. quia illic|

paullo poft fufcitaturus erat ; hic dc communi om-
nium hominum, cuius nondum tempus aduencerat.

mortuorum refurrectione locutum fuiffe Chriftá.|

&um effe , fed ab Euangelifta, vt alia multa , pra-
termillum ; aut Chriftum, fi non dixit, intelligi vo-

enim, cum candem fententiam modico internallo
repetimus, aliquid ; ne omnia prorfus cum faftidio
iteremus , preterite. Aptiàüs mihi videntur Leon-
tius; & Euthymius obferuaffe hac petiphrafi , 0»-

in monumentis non fint , fignificari quia plerique

!

Vabl Q

efl,id cft quia perfonam gercbatad fungédum officiü p

hic confirmandum; quod recté à quibuídam nota-|

|Hoc refetri debeat. Diximus fuperiore ver(u Chry- : C folàm de fola fide, quam nunquam illi probare po-
gMoítomum,Theophyla&um, & Euthymiumadpre-| — tuerunt, fedne de ipfa quidem fide litteràm vllam
| legimus. Cuius ergo infania eft , fidei, de qua Chri.|

- |cedant r refurreflionem iudicy ; ergo é conttario fi-

.j& Theophylactus colligunt ex hoc loco folam fi-

uoratos , multos igne confíamptos , multos alios ca.

À

multa de refurrc&ione, de iudicio, déque data fi.
biàPatre poteftate. differuerit. Refpondet hzc
fuiffe Iudzis omnium creditu difficillima, qua qui
credidiffet , nihil non effet crediturus. Catera quz
pertinere ad hunclocum poterant, ver. ag. cx-
pofuimus. iE

wita ,*qui vero mala egerunt , in ve[arre£lionem Iudicy, )
Non duas refurrectiones , fed duos refurre&ionis
exitus facit. Omnes enim refurgent ; fed alij ad
vitam &ternam, quzrefarrectio vitz vocatur ; alij
adcondemnationem fempiternam , quz dicitur re-
furrectio iudicij;id eft. condemnationis. Peruer(a
eft Caluinianorum in hunc locum interpretatio;
Chriftum non fignificare bona opera cauíam effe
jvite zternz, fed tantàm predeftinatosà rcprobis ex
operibus,tanquam ex fru&ibus atborcs diftinguere,
folam enim fidem caufam falutis effe. At hic non

ftus nihil dicit, falutem tribuere; bonis veró ope-
ribus, quibus illefalutem tribuit, falutem auferre
iIRefutauimus eam hzrefim & fimilem interpreta-
tionem illorum Matth. 25. 35. Sed videamusnum

ex hoc ipfo loco poffit refutari.. Primüm quiscre-|

dat Chriftum przdeftinatos à reprobis diftinguere -

:Ivoluiffe. Quidenim noftra intererat, vt eos intcr-
noíceremus ? Deinde fi id facere. voluiffet , non

fint. Deinde quis non videt rationem ipífam po-
'Pcularc » vt, vbidercfurre&ione & füpremo iu-]
dicio -agebatur , notn ngum proponeretur , fed
vera redderetur caufa, quamobrem alij ad vitam
eternam , alij adiudicium fempiternum refurre-
&uri efent ? Neque dubium eft, quin eodem
modo hoc loco de bonis operibus loquatur , quo|

falutisfacit, Efuriut emim , eo dedifis mibi manducare,

E/Nam eorum ,vteum locum deprauent, commental

illic rcfutauimus. Denique non dubium, quin
eodem contextu, eodem tenore, eodem feníu de-
bonis, & malis operibusagat. Mala autem opera|
profe&to fignificat caufam fore , vt quidam pro-

gnificat bona operafore caufam, vt alij procedant
m refurretlionem vit&. Quanto mcliis Ammonius !

dem ad falutem fatis non elfe. Theophyla&us om-[

nium verfatur manibus; Ammonij, quia in fo-|issos; ]
F ilis manufcriptis Gracorum Catenis citatus repe- ïlma"u*ï
4 : E W ov t.locus |
FHItur , vcrba I'BCltabO . C*X æpxäa'c»f m'c:lg p.o'vn defide, &l

G'C:;O'd,, » P;M"xw.f :P')/CG 73/; äx4 ec,yozö'af. Ji dïij,go'rgþæy gbw OPCKibüS»

TX T* Qp069 , Xj üc ljune ayoreezila] eic eulnezay lov
oï'r-&pæwov. | |
30. Nonpe[fum ege 4 me sp[ofacere quicqsam, ) Quia
iudicandi poteftatem fibi à Patre datam fuiffej
dixerat , docet non poffe malé fe iudicare , nej
quis forte exiftimaret peruetfum futurum cffe iu-

tum intelligi. Inücnio in Greca Catena propo-|
fitam hic nomine Chryfoftomi queftionem , quid|
caufz fuerit, quamobrem hoc loco Chri(tus tam

.29.. Et protedent, qui bona fecermt ,. invefurreBionem|.-

bene ex operibus diftinxiffet, necenim opera bona|.
D certa funt figna predeftinationis, cüm tam multi|
prefertim infantes fine vllis bonis operibus falui

apud Matth. c. 25. 55. atillicbona opera caufam]

|

Quzftio-

nes Iudzis
creditu di£
Hcillimæ,

Caluinia-
norum in-
terptetatio

de f£de &

us

ssciiten,

mendax

dicium ipfius, càm homo elffet , «* ommi bomojríalus.s. |

w
,

refellitgr ].

Operibus, ].

X

——

, ^

Vibond,, ! .
;Ondet r

«l. ['ü i »
n QU Q"lh.&'*.ï' *
TR Qd
À VN

Sa Pán M
& Md (*m«-q&

d sz'. z.

j 0

|
m |
"t
Pb m
d ..,ancm w&li(' Xt

$ feloe. hE ,[;
- MU n

^
[]) ','
Wi

1 le] aïï; d

l
y. N
PPA ^l P
Md LA 4 E
TA h-ymm ;!Af- .f. $
sl

L r
AC PansA L |
54 entoliss
"A !
f'ae Al Iw r
t2 Glll?orere
': C& jnöJLrüi
|
l

!
n
n
l
N
I
"
M
)

la .l
i. At iC hr
Eul
MTRO
- M [

, !
, !
: Qrterim vl
LI' '..**u *u..va

b t
ts l
'Pl*. aeoam i w
W V WUU ]
li
" i : |

':rmm! falitths
I2l HH Lw.»hv

í (]
, Qu t
B

il
l

! ^nl
p
UM WMWL;;
|
^ , ani i
,ïnï,wm..».xg 1
r i

1 l
Anmmtm CJ.J
QUUIMA J 7

. Aioons
] 4

! .,A ! j(w j
]1/" 1:.',',: ,
"L
: 8 m
j w Il

um
u^

x-
P EEE

r

Tra&.;g.

Et pro
. litaque,

Demo-
fthenis
1 Olynth .5.

|rillus, & Theophyla&tus , alfuetos fuiffe Iudeos fre-
quenter audire Deum futurum iudicem. Qwomam

|derentur quód Chriftus , cum homo eflet,diceret fe
liudicaturum omnes homines effe , docetíe id non

diun Patrem tudicabss , adiecit. Non po[fam ego à me ipfo fa.

lbat, hic de iudicando. Etíolent qui ex alterius prz-

3 ille,& quomodo iudicandum effe dicat.

Iquimifit me.) Confirmatio eft fuperioris rationis,qua

660 |
]mekdax. Eam fulpicionem rémouet; nam quamuis
homo quidem fit , tamen errare in indicando non
poffe , càüm nihil faciat nifi ex Patris iudicio , atque
voluntate. Ad eundem ferme modum Chryfoft.Cy-

Deus,in quit,iwdexä/ï,?fqgä .&.7&4.8.&, exurdat Deus,

1cieems , Pfal. 67. 2. & , i'udiagre populum fütm in tnfhitia,
Díal.71.2.&; exwrge Deusymmdica cau[am tuam,íal.73.22.
&, fiorge Deus, mdica terram, Pí21.81.8. Ergo neoffen-

(üa,id eft non humana;fed Patris;id eft diuina aucto-

lait. gw«, inquitdi&uri Ms erant)fi tu radicabis, qg7 Pater
von iudicabit, quia omne indicium dedit filio, mon ergo [ccun-

cee quicquam s [ed. ficut audiomdico , ey* imdicium meam
infiumn eff, Quomodo dicatfe non poffe ex fe facere
quicquam ver.19.differuimus. : : |
Sicut andioyimdico,eg* iudicium meum imflum eff. ) Paz-
dcula, ez^, pro itaque pofita videtur, quod Hebraicé
frequens eft. Exeo enim quód non pro fuo , id eft

|humano iudicatarbitrio;fed proutaudit à Patre;qui| -
lerrare iudicando non poteft, colligit fe errare non
poffe,fed re&té femperiudicare. Ver.19.dixerat nihil

e facere , nifi quod videret Patrem facientem , hic
dicit, nihil iudicare, nifi quodaudiretà Patre. Idem
vtrunque fignificat,nihil fe neque iudicare,nec aliud
quidpiam facere , nifi quód Íciat confentaneum efle
Patris iudicio, atque voluntati. Sed illic videndi,hic
audiendi verbo vfus eft ; quia illic de faciendo age-

Ícripto agunt in eum quafi in exemplar intueri ; qui
autem iudicant ex alterius voluntate;auícultari quid

- Quianon quaro veluntatem meam d voluntatem eims,

probauit fc re&é iudicare , quia non ex fe, fed ex Pa-
tris voluntate iudicat. Idem nuncaliis verbis dicit,fe
non querere voluntatem fuam ,fed voluntatem Pa-
tris. Vna enim res maximé omnium errandi caufa eft,

1 N " O AN CAPV x

ez difépientur imimici eine , 97 fugiant quiederut eum à fa-|

ritate fa&urum effe. Eedem redit,quod Auguftinus|

, . G6I
À |in quibus dicit Chriftas etiamíi iple de fe teftimo
nium perhibeat.füum teftimonium verum effe, vt c;
8.14. Probabilis fententia. Beda,& Alcuinus ex íua
opinione C hriftum loqui putär,i?:d tarquam homi-
nem,non tanquam Deum; vt fi dicat meum quidem
de meipío teftimonium,fi vt teftimonium foliüs ho-

at fi confideretur vt teftimonium Dei,verum vtique
erit. Ego modum illum loquendi prouerbialem
Afuiffe arbitror. Quod velex eo perfpici poteft,quód
leo Chriftus tanquam ex vulgari fermone fumpto
B /frequenter vtatur. Obiiciuntilli Iudci cap.8.1. 7s de
te ipfo teflimontum. perbibes , teflmonium tuum uon eff ve:

lere teflimonium . perbibeo de me ip[o , verum eft teflimoniusi
- seum, Hocloco non accufatus , fed fponte dicit fe
juxta vulgarc Proucrbium nolle de feipfo teftimo-

lverum ; non quód reipía verum non effzt, fed quód
.]provero habendum non erat , vt vulgari proucrbio
dicebatur. Perinde ergo eft acfi dicat , nolo mihi
C Ide me teftificanti quiíquam credat, ne id contra vul-
gare prouerbium poítulare videar; credat Ioanni,
credat Patri , qui maius , quàm ego de meipío te-
fümonium reddiderunt. Loquitur ijgitur & ex
|conceffione, & ex hypothefi, & ex feníu prouer-
bij ,id eft communi hominum opinione. Excon-
|ceffione , quia , cum fuo iure poftulare poflet , vt fi-
ibifoli de fe teftanti crederetur, deíuo remittitiu-
re , & én $ aseuosóléps ; non vult, vt fibi credatur.
|Ex hypothefi , quia idem eft ac fi diczt ; INolo ego de
meipílo teftimonium perhibere;quia ít perhibuero,

Diiteftimonium,iam fe Filium Dei appellauerat,iam di-
Ixeratfe füfcitaturum mortuos, hominéfque iudica-
turum , quo nullum de ipfo maius teftimonium dici
poterat. Verum quidem hoc eft ; fed hec alia eft fi-
gura, aliáfque rhetoricus color. Poftquam enim di-
xeratipfe de fe teftimonium, dicit fe nolle dicere, ne

[uiþe&um habeatur , malle vtaliis credatur teftibus;

epift.ro.lib.4. -

quód fuam quiíque fequatur voluntatem,;peffimum
plerunque confiliarium. Memini elegantem Orato4
ris Greci fententiam , fxäs-ov azrayltwv ew ov e£amradin g,
4 4 12 : E TT ; ; À
099 BéAt£laj, 1&-3 euecroc t oielag. Filins vmicus , inquit
Auguftinus tract. 22. dreit, nen qwero veluntaten mcam;
x bomines volunt facere voluntatem [uam ? De humana
Chriftus loquitur voluntate , que quatenus humana
[quidem erat, poterat à diuina diffidere voluntate;
iquatenus autem eius erat hominis , quiidem Deus
erat, minimé poterat. Potuit dicere, fed voluntatem
Patris, maluit dicere , ems qui mi[rt me 5 quia etfi idem
efttamen hoc eft magis emphaticum; explicat enim
tacité caufam , cur ex eius voluntate iudicare debeat,
non folàm quia Pater eft , ed quia fead hoc ipfum
milerat,vt iudicaret. :
31. Si ego te[fHimonium perbibeo de meipfo , teflimonium
meum non e[f vermn.)Chryfoft.Cyril.Leontius, Theo-
phyl.& Euthym. exiftimant hoc Chriftum n6 ex fua,
led ex Iudeorum opinione dicere, tanquam diceret,
[quia ego de me ipfo teftimonium pcrh?bui,cxifüma-

D us

eft. Atq; ad hunc modum eam tollunt repugnátiam,

bitis teftimonium meum non eíle verum. At non ita

32. Iu eft , qui teffimonium perbiber de me , m fcia
quia verum eft teffunonis eius quod perbibet de me.) Hunc
alium Cyrillus,Beda , Rupertus Patrem intelligunt,
de quo dicit ver.37. Qwi mifit me Pater, tpfe teflimonium
pesbiber deme. Mceliüs Chryfoft. Leonrius, Theophy-
lactus, Euthymius intelligunt Ioannem, quia de Io-
lanne ftatim fequitur ; es mft(ha ad Ioannem 5 e2" tefli-
menium perkilmit veritati, Mihi & Pater,& Ioannes,&
Mofes , propheteque omnes videntur intelligi ; fed
ingularem numerum pro plurali pofuit.Non credo

di&um efle alims eff, quafi dicat, loneé alius eftlongc
F maior eft, quàm me vos elle putatis , qui teftimoniü
de me perhibert. Semper enim intuendum diligen-

minis, vt effe videor, confideretur , non erit verums|.

rum ; eodem vft prouerbio. Necetle erat quia accu-|
Ifabatur,vt fe defenderet. Refpondet ergo vet.14.£rfi|

nium pcrhibere, quia teftimonium faum non etitl

videbitur non effe verum. Át iam de Íe ipfe dixerat|

In hanc fententiam videtur Cyprianus intellexitle;

tamen,quod malus quidam dicit interpres;zueaTixóc|.

[ H 1
Moduüs 1ó-
quédi prà-
uerbialis
apud He-
brzosi

ter eft, quid'agatur. Non agebatur de qualitate , fed
de numero teftium. Quod autem dicit , €7* fcre ; quiá
veruth efl teflimonium eim ,cO,vt mihi videtur,pertinet;
vt indicet fe ne aliorum quidem de fe teftimonio
credi volituruim fuiffe , nifi certó fciret verum effe.

moderatur orationem fuam, digniorem fide facit.

que inter hunc,& alios nonnullos locos videtur effe,|

Ff 4

Modeftic igitur incredibilis hoc eft , qua, quo magis

33.. Fos mififlis ad. Ioammem; ) Multiplicem habet
emphafim. Primüm conuincit eos p£oprio iploruml

KUTN C SO RI ER IN T. RAUH :
h

: Felm

Ut d«
ï. 6.

:

Veritas di-
citur hi. 4
Icaufim - !
quitàs.

|

Ifoft.& Euthym. Deinde quod dicit, M;f/f/z, indicat,

lItaque fi veré Ioannes potuifset eam dignitatem à

Jin qua pro fe, fi potuifset, iudicaturus erat, contra fe

jeíse chriftum. Quodfequitur , Er reffémionimm perbi-
?ur veritati, Ammonius, & Cyrillus fic interpretan-|

jvtrunque erat;cüm illud & breuius, & clarius, & cf-

|veritate; & equitate caufz dixifsc.

)

]15 oanne. Itaque vtitur eodem colore , quo ver. 3r.
vfüm diximus ; poftquam Ioannis produxit teftimo-]|.

1

662.

-—IOAN. MALDONATI COMMENT. .

663

monio, veftro vtar tefte,quem eo ipfoquód produ-
xiltis,& non folàm teftem , fed iudicem etiam quo-
dammodo fecittis, dignum fide iudicaftis, Atqui ille
ipfe coftitutus in hac eadem caufaà vobis iudex fen-
tentiam fecundü me pronunciauit.Hoc fenfu Chry-

vt Cyrillus inquit.Joannem nó Ína fponte, quod fuf-
pectum effefolet , fefe obtulifle, vtteftimonium de
Chrifto diceret!ed rogatuim dixiffe.Przterca non de

tefie, quafi dicat , nolo ego meo de me ipfo vti tcfti-.

| lwy?zlf Ad boram exultare in luce eius ) Cyrillus ideo hoc

de Chrifto, fed de ipfometinterrogarent, num cflet
Chziftus,vt Ieaun. 1. 19. & Luc.3.15. manifeftum eft.

Chriftoauferre, & fibi populi prziudicijs oblatam
attribuere,fa&urü fuifse ; & t»menin propria cau!a,

pro Chrifto iudicafse. Denique quodaitad teannem,
vim etiam habet. Is nimirum loannes erat, quem
illi putabant efse Chriftum ; qui fi cam meruit opi-
nionem, vt Chriftus efse puraretur,multo magis mc-
rcbatur, vtcrederetur GLi dicenti non fe , led Icíum

cut, zeftimonium mihi perhibuit, fe etenim ipfum
vcritatem appellafse, vcalio quodamloco , Ego fem
UI4, Q Vtritàs, " uit4, Scdnon video, quid potue-
rit eíse caufz , cut potiüs dixerit teffimenmm perbibuit
veritatt, quàm teftimonium mihi perhibuit , fi idem

ficacius efse videretur. Credo crgo veritatem ipfam
cauíz zquitatem appellari, idcóque nó dixifse Chri-
ftum,; teflimonium mihi perhibuit, fedteffmonint:

|perbibwit veritati , vt oftenderet nihil loannem gratiz]:

tribui'sc; fed quod díxit teftimonium, ipfa coa&tum

34. Ego autem mon ab bomine teflimoninm aceipie, fed bec
dico, vt vos falsi fiti ) Chryloft. Leontius, Rupertus,

[& Euthym. exittimantfenfíüm effe; eco humano te-|
Iftimonio non indigeo. Non vt indicct Ioannis tefti-
imonium humanum fuifle ; diuinum enim fuiflfe

conftat; quamuis per hominem pronüciatum. Nam
& ioannem eam ob caufam miffum a Deo , vt teflme-
nism perbiberer de lutmne cap. 1. 6. & diferte teftatum.
effe, Eg» nefciebam eum, þd,qwi mifit me Daptiz.cre in 4qud;
illesiibi dixit , faper quem viderg .än"r:mm dcfcma'm;'em,
€9" manentem (uper enm ,. bic eff , qui äaptz(at m Spirite
fancle. Propterea non dixit; inquit Rupertus, Eco

(timonio, quale ille perhibuerat , id eft non exíe,
Íedex Deo ; atque id ipfam Chriftus dicitíe non ac-
cipere. Cyrillus per comparationem hoc dictum

fed quöd maius teftimonium , quàm Ioannis habe-

ret,vtdicit ver. 36. Ege autem babeo teflmenium ma-

nium, dicitfe eo vti nolle , aliud maius habere. Ego
hoc fenía interpretor, quem & Leontius, & Theo-
phyla&us indicarunt, quód Ioannis teftimonium
produxerim,non propterca feciquód indigeam ho-
minü , autDeietiam per homines exhibito teftimo-
nio.Deus enim càm fim , & ipfe per me edendis mi-

qraculis, quis fim,declarare poffim.non indigeo tefti-

Chriflo ,fed defeipfo rogatü, vt Chryfoftomus ob-
lleruat. Non enim Iudzilegatos ad eum miferant, vt

AMibuit veritati.. Mihi. hoc. fenfü adiectum videtur;
dixerat fe Ioannis teftimonio víum effe, non quód

Jannem lucernam , quia non exle, fed ex Chriftolu-

monio cuiuiquam. V ius tamen iumÍoannis teítimo-1
nio nen propter moe,fed propter vos:vt qui mihi eusi
miracula facienti nó credius , loanni quem vos iu-
dicem conftituiftis,teftimonium de me dicenti cre-
dentes falui fitis. Sicut càm vox de czlo intonuiffet,
Et clavificaui, eg* iterum clarifica bo , dixitjNoz propter me
hac vox venit , (ed propter tos c.12. 29.50. i
0351 lleerat lncerna avdens , e2v luccns, os «utem vo-

à Chrifto adiectum putat, quia cum paullo antc di-
xiffet, ego non ab bunine teffimonium 4Cipio , loannis te-.
ftimonium contempfilfe videri poterat ; ideo cum
nunc comparatione lucernz cómendare.Aliquanto
aliter Chryfoftomus, Ne dicerent , inquit, wid ad nes,
ff ileteflimonium perbibuit , id. mos nan recipinsm s recepiffe|
eftendit, Ytaque. Chryfoftomus hzc verbanon cum
/js, qua proxime przceflere , fed cum illis verfus 35.
coniungit, Fossifrflis ad Io«nzem, 7 teffimenium per-

ipfeindigeret, fed vrillifalui effent ; addit eius te-

fumonio , f1 ei credere voluiffent, faluos feri po-|

tuiffe. Etenim ardentem , & claram fuiffe lucer-
nam , quae Chriftum falutis viam oftenderet. Àt eos
inconftantes , & leucsfuifle, quinon nifiad horam
cealucerna exultanerint. (:LUOd crgo graucs etiam
auctores dicunt Ammonius , Leontius, Cyrillus,
lheophyla&us, Rupertus , Euthymius, & Am-
orofius ferm. 14. in Píal. n8. ideo vocatum Io-

men habebat, & quia apparente Chrifto quafi fole

E !enofcere potuifsent,vt Tertullianus in lib. cótra Iu-|
. |deos videtur intellexifse.Eadémque de caufa epithe-

teftimonium per hominem,fed ab homine teftimo-:
niumaceipio. At Chriftus de Ioannis loquitur tc-|

'utat, non quód loannis nó acciperct tefüimonium,|.

inftitie eft obícuratus, quod vtrunque proprium

lucernz eft, etfires quidem ipíà per fe vera eft , il-|
! ||um non ex fe,fed ex Chriftolumen habuiffe, tamen|
non vidctur ea fuiffe caufa, quamobrem lucernam[
potius hoc loco; quàm alio aliquo nomine Chri-|
|ftus eum appcellauerit; nec enim id agebat, vteius
|extenuaret teftimonium , fed vt commendaret. Ex-]
cenuaffetautem , fi proprerealucernam vocauiffet;|
quia non ex fefe lumen haberet, quia nó nifi abfente[
fole luceret , quia parua, quia fubobfcuracífet. Lu- |

cernam igitur nominauit contraria pocius ratione,
vtindicaret , quamuis homo efset ,lucernamtamen
fuifse , qua i vfi Iudzi císent , facilé falutis viam co-

tum illud additii puto , erdeus, «v lnces,id eft nó qua-

ad comonftrandum falutis auctorem ltisefset.Idem
ergo eft , ardens, ey* lucens , Íed repetitafentétia maio-
rem habet emphafim.Nam quód quidáfubtiliter di-]

Si quid difcriminis velim ponete, Gregorium hom.[
in Ezechiel.r. & Rupertü in cómentatijs ad hüclo-j
cü fequi malim , quia fi minüs fortafsc proprié, mo-]
raliter tamen certe,& vtiliter interpretantur.z4rdés,|

[inquit Gregorius,perceleffe defrderiumislucens per verbi. -

Vt ergo [ernetur veritas pradicaditeneatnr nece[fe ff aleitudo]
viuendi, V cl , vt Rupertus ait , ardens tptrim[ecus teftifi-
cande veritAtW Amore : lncens extrin[ecius verbo , «* o.;'?m., |
Quomodo ChriftusIoaninem lucernam fuifse dicat,|
cum hic idem Euágelifta c.1.8.dixerit,Nos erat illelux;]
illic declarauimus. v D E
Vos autem voluiflss ad beram exultare m luce eimn. Jl
Id eft principio magno in pretio eum , ciüfque tefti

lifcunque lucerna erat,fed clara,lucens;illuftris,que o di-
j :tus i.
)

&inguunt,nef&io an aliquod faciant operepretium.[

Horail, 35,]
1

Cut lec à
Chrifio -
adicé&ü fir,

Icines cuf
luccrna. . ]
di&us.

Cur ard, "
& lucens

— —— MM —

" N TUS

monium habuiftis, víque adeo vt ipfum Chriftá efscj

w

putarcris;

/

j
tt

äwidilluöui

j

: Wo

n

(71 nem
Bo

MT fonttat

üti

'T4
)0:
AUs [oan

563 |

ATT
TO [Q&m |

*m Iï e

M "il
xæm h*']" s
H MU
i Qv;m' l
MLC
TTE
ii R. !
IOT

U m |
a;/ T
l '(*mi!

lt dul
ZX n m
PU nf,,*-iïd
^s
BPH ^ u
i MW
-

[." M has :
VOR um

I H

; h
lgl
maut
m
l

U M

!
J
l
!

H
[

l
P£77.s7.

vranth.

P£11$. 105.

Inconftan-
tis eft in-

3genij in

partes có-

ttarias ve-

eíle.

Quid illud
| d fit , ad bo-

|gionem , pietatémque animum adiiciunt, jj citius in

hemeztem Cedit. :

- Joerhibebant, vt hisverbis ipfe fienificat. Chryfofto-

a sss

663

INTIOAN CAP V.

664

putaretis;poftea veró cüm maxime illi credere opor-
tebat,cüm de me teftificatus eft,cüm me demonftra-
uit,minime? credidiftis. Hoc eft «d boram , id eft ad
modicum tempus. Quo verbo eorum inconftan-

de Ioanne initio conceperant, non perfeuerauerint.
Si enim perfeuerallent , credidilfent eius de Chrifto
teftimonio,& ad ipfüm veniffent Chriftum,falutém-
ueab eo habuifsenc. In hanc fententiam Leontius,
Chryfoftomus, Cyrillus, Theophyla&us, & Euthy-
mius edifferunr. Beda, Rupertus, & quidam alij fic;
Fei autem. voluifls ad boram exultare t lmce eim ,id eft
he(iftis in gloria eius temporali, quód Prophetam iu
populo haberetis, gloriam vero illam veram,& Íem-
Ipiternam,quam ille premonftrabat, ad quam homi-
nesinducebat , neglexiftis. Illud primüm probabi-
lius. Dignum veró queftione eft, cur his Chriftus
verbis víus fic, i luce exultare.. In lnce quidem dixit,
quia lucernam eum ardenteim , lucentémque appel-
lauerat, Lucernam veró -appel!auit ,quiaid agebat,
vt doceret fatis fupérque ab eo falutis viam fuille de-
monftratam , quod proprium lucerne eft. Solemus
enim in tenebris , vtviam videamus ardentem prz-
ferre facem.. Lwerna , inquitille , pedibus meis verbum

ii

diüs,quàm recipere , autaliquid eiufmodi,vt affe&tü.
& vehemens ftudium exprimerct. Confueuimus,
cum in tenebris fumus , & luxaliqua nobis affulget,
Inon quoquomodo gaudere, fed geftire;efferri;exul-
rare gaudio. Hoc cos feciffe dicit;amplificátque eo-
rum :n principio ftudium , &atdorem ; quo maiore
ceprehéfione digni effe intelligantur,quód tam bre-
aiteapore refrxerint.. Accidit fepe hoc in homi-
üum moribus,vt qui maiore primüm ardore ad reli-

contrarium refiliant ; conserfi , vt ait Dauid, m areum
prauum, id eft fallacem,atque dolofum, qui cum ma.
ximé teníus fueric, fubito retenditur. Inconftantis
ingenij indicium eft in pattes contrarias vehemétem
elle ; itàque eft natura comparatum , vt diuturnum
leffe non poffit , quidquid confaetum modum ex-

36. Ego autem babeo teflimonium maitis Ioanne.) Ma-

o $ Tudvve. Chryfoftoinus, Cyrillus,& T heophyla-
&us hec cum fuperiore veríu coniungunt , quafi di-
cat, magnum quidem Ioannis fuit teftim onium, erd?
lucerna avdens , 2* lucens ; 1cd maius mihiteftimonium
opera mea probent. Si illi de me teftificanti non cre-
didiflis , operibus faltem meis credite. Poffunt & ad
ver. 34. rcferri , Ego autem non ab bomime teflimenium ac-

non accipere , quia malus humano habet teftimo-
Inium.
Opera enim, qua dedit Pater, vt perfictam ed, ipfa opera,
qua ego facio tefltmsnium (::rhi&mt de me , quia Pater mifii
juie. ) Videndum , quomodo opera , que Chriftus fa-
ciebar , maius deipío teftimonium, quàm Ioannes

[ nus,& Euthym. indicant;propterea operum, quàm

labere , quàm veritatis ; quod dc opceribus dici non
2oterat , que nemo nifi dccepta à Deo*poæ&atc po-

ltiam,& leuitatem notat; quódin ea opinione,quam|

runm , C lumen fenits mes.: Exultareantem dixit po-| -

ius Ioannis teftimonio , quem fenfum magis Greca;| -
. quám Latina patiuntur , 64 d'é £yo Tfv paplvetav piet-

dpies confirmat. enim fe ab homine teftimonium|

'oannis maius fuiile teftimonium, quialoánes, cüm
10mo effet , videri poterat gradiq potiüs fationem|-

F

D

D

E

kerat facere. Recte enim Nicodemus dicebat, qabbil.

|homo homini filio precipere folet;fed fa&tum fuifse

À (cimus ,qua À Deo veni[Hi magifler j nemo enit potest facere

hac [ignayqua tu facis , if (merit Dews cun eo, Ioan.3.2. Et

ruit quis oculos cecinati, Nifi bic bomo e[fet à Deo , non pote-
rat facere quicquam, Av & falfi Prophete aut eadem,
aut fimilia opera facere polsüt, vt ipfe teftatur Chri-

Apocalyp.15.13. Verum : fed quid interfit,apud Mat-
theum difputauimus. Queri etiam merito poteft,
cur non dixerit, Opera que cgo facio,fed que dedis Pa-
ter, vt perficiam ea, Solutionem Theophyla&us indi-
cat. Accufazus fuerat à Iudcis Chriftus , quód fabba-

Patre,quódqueab eo fibi non folüm permitfum,íed
etiam prefcriprum, atque precepium cíTer. Hoc eft,
19« dedit Pater , vt perficiamea, Loquitur enim vt ho-
mo , quemadmodum Cyriilus monet ; vt homo au-
tem preceptum à Patre accipiebat. Áut cum dicit,
qu& dedit Pater ,non fignificat preceptum , fed. con-
lenfum, &;, yt ita dicam , cooperationem Patris.
Quemadmodü cüm dicitur Pater eum mififse , non
(ignificatur precepifse illi,vt homo fieret, ficut pater

hominerm Patre;qui gen ucrat,volente, & fimul cum
illo decernente. Hac ratione etiam tanquam Deus
hocloco poteftloqui; fed illud verius. Quod addit,
ipfà opera qua egofacio , eifi nihilaliud, quàm Hebraica
repetitio videri poteft , tamen fnam habet epitafim,
non verba,non voces,nó homines; fed ipü,inquam,
eptra , non que pro mealius ; fed que ego ipfe facio,
:eftes mihi fünt. Querunt Leontius, Chryfottomus,
& Euthymius,quam ob caufam non dixerit,teftimo-
nium perhibent de me, quia Deus fum, aut quia Pa-
cri fum equalis ? cüm id ipfum opera teftarentur.
Refpondent queftionem fuifse, num à Patre mifsus
efset, & ea,que faciebat, au&oritate Patris faceret.
Ideo hoc vnum,de quo difputabatur , cócludere vo-
luifses quod fi illi credidifsent ; facilé efsent & illua
credituri,equalem efse Patri.Quanquam,vt Cyrillu:
putat,hoc ipfum cócludit; cum enim Deum Patrem
füum vocat;fatis docet fe illi equalem efse.

Patris,quod voce de czlo delapía exhibitum fuerat;
interpretantur. Hiceff filis meus diletlus , in quo mibi
bene complacul , ip[om aundite, Matth.3.17. Sed hoc non

vnquam andifis, Nom illam quidem vocem omnes;
qui aderant , audiuerant; & paullo poft docebimus
non pofse hoc deillo intelligi teftimonio.Minüs et-
iam de vocc illa Patris in transfiguratione edita;
Matthzi 17. $. de qua alij hoc imelïigum. Cyrillus,
Theophyla&us,Beda, & Euthymius de lege, & Pro-
phetis interprerantur , in quibus Parer loquens fc-ch

plicationem quod fequitur ver.39. Sermamim: feriptu-
'd4 , qUIA vos patatis i ipfis vitam eternam baberve , eg7 la
[unit que tefl'imonium perbibent de me. Probabile hoc eft.
ied videtur Chriftus opera iplfa , quz facicbat , tefti-
monium Patris :q;pellarc ,quiaauctore faciebat Pa-
tre , & quod ipfe fa
bus ipfis declararet Chriftum filium efse fuum. Hoc
enim eft;quod aliis locis dici folet,filium fuum clari-

cecus ille, c.9.32.33. "£ feculo non eff anditum , quia ape-| .

ftus, Matth. 24. 24. & Mar.r;. 22. & 1 T heffal.2.9. &].

to iuffiffet paralytici grabatum rollere , ver. 10. & i.
Voluit igitur oftendere nihilfe facere, nifi auctorej

37. Etquimifrt me Pater , ip[e tefh'imoninm perbibet dq.
me.) Chryloftomus , & Rupertus de teftimonio illo|

conuenit iis ; que ftatim fequuntut , meqae vocem eiue|

fe mifsurum teftabatur filium. Confirmat hanc ex.]-

ciebat , Pater faciebat, vt operi-|

Chriftus
bic loqui-
tur vt ho-
mo.

CTeftimo-
ni Patris
opera ipfa.-

Quid fit
P:.trcml Fi-
lium clari-

ficare , id eft fa&tis miraculisadeo clarum reddere, vt

facilé appareat filium efse Dei, cap.12.25. 29. & 15.31.
: | & 17.1.

ficattC, -

atifis ii "1 á
*

V A t m

m o igsa p i

mwepeunmuee

di&aj qua
ex aere
formaba-
tut.

Quotfüm
hzc dicta

ito. .

Tfal 18. z.

VoxDei

lint à Chri-

o quem mifit ille, buic vosuon creditis,) Sermonem , aut|

Meripturas facras interpretantur , & 7)y Adfoy verbum,
.[aut ferrmonem axó 71c eevsc à vocc ita diftingunt;| :
|'t vox li, quz à Deo ipfo proprio ore pronuntiatur,

665

IOAN-MALDONATI COMMENT, ""

1 & 17.1.4.5. Quod ergo poftea dicit, Seratamimi feriptu-.
r2 diuerfum eft teftimonium. | s
Neque vocem eius vn3uam audi-(lär,neque f[peciem ené vi-
diflzs. ) Primoloco videndum, quomodo hzc tam
gcner-alis Íentétia intelligatur. Ac de fpecw .q.mdem,
& figura Dei,quam nunquáab illis vifam d«1c1t,haud
difficilis cft qnaeftio. Nam etfi muli vidilse dicun-

limaginem vidit , cum expers omnino fit COfporis,vt
c.r.I8.difseruimus. Noe zidifl i, inquit, 4/;quam [rmili-
tudimem in die,qua locur? eft vobis Dominus in Horeb de me-
dio ignis Deut.4.15.De voce dubitatur, quia fepe alibi
1 * v ; N
Iudzi vocem Dei dicunturaudifse Deut.4. 12. Re&é
Chryfoft.Leontius, Cyrillus, T heophyl. Eathvm. &
E D s 2 :
|Rupertus hzc explicát;audiuifse quidem Iudzos ali-
quando Deivocem; fed quemadmodum figura illa,
quam videbant , qui Deum videre dicebantur , vera
Dei igura nó erat; itaillam, quam audiebant,veram

ex aére , aliàue re aliqua corporeaà Deo formaba-|
tur. Deum enim;ficut os , & iinguam naturalia vocis
inftrumenta non habet,ita naturalem vocem nó ha-
bere. Maior quattio quorfüm hec dicta fintyOmnes
Fere interpretes Chryfoft.Leoncius, Cyrillus, Theo-
phyla&us, & Euthymius exiftimant propterea hoc
Chriftum dixifse,quia fciebat cloriari folere Iudeos,
quod Deum fibi loquentem audifsent , quàód Deu:
cum Mofe locutus eíset , quemadniodum alio loco
dicunt; Nos fermus,quia Mayft locutus ef Deus , bicautem
ne[comus vude fit cap. 9. 29. Docet ergo eos nunquam

m

2)6Ci€üï perípexilfe , idcóque non debere ea re con-

ille,cuius nec vocem audiftis vnquam , nec fpcciem
vidiftis, ideft verus ille Deus , qui nec videri oculis
corporis , necaudiri aurib? poteft, teftimoniü mihi
perïxiber ; itaqueteftimonium habco maius quàm
Ioannis. Quidam putant hac phrafi nec vocem, nec
[peciem fijnificari ; fed hunc tantüm elfe fenfum,
cos familiáres noneffe Deo. Solere enim familiati-
ttem vifu;& auditu contrahisideóque eos duos po-
tiflimüm fenfus,& qua illis rcfpondent obie&a,fpe-

interpretationem inuenirem, primam cligercm.Vi—
deàt tamen qui me do&iorcs funt;an nó hec fit pro-
babilior. Vt quoniam Chriftus modó dixerat Da-
em fibi nou verbis,fed operibus ipfis , atque mira-

quód ipfis vifus, atqueauditus Pater afferat; Patreml
cnim nequeaudiri , neque vidcri poffe; operaeius

diatur, C«l;, inquit, enarrant gloriam Det, 7 opera ma-|

A

ITH OIHS ADmUDtlAt irmamentum, Credant igitur ope-

conuenit, qua paullo ante docuimus miracula,
Chriftus faciebat , Patris teftimonium appellari:

38. Etwerbum eims non babetis i vobis manen:, quia

Acyor verbum Chryfoft,"Theophyla&us , & Euthym.

tur Deum, nemo tamen vllam in eo veram corporis

Deinon fuiíse vocé, fed vocé Dei dictam efse,quia|

veram Dei vocem audiuiffe , nunquam veram cius|

dere, fed fibi credere. Rupertus alio exponit fenfu,|

ciem, & vocem nominafle. Si nullam his meliorem|

culis teftimonium perhibere, quia poterant illi cau-|
íari idgerius teftimonij veluti mortuum, & mutum|
eíle,velle fe expreffum Dei oreaudire teftimonium;)
dicat expectandum illis aliud teftimonium n6 cffe,|

efle colorem,cius voces,quibus vidcatur,quibus au-|

1?ribus'. Certé hzc interpretatio, cum illa füperiore|
quz|

Á

B

F

qua quia pronuntiari non poteft, audiri etiam non

Jaudiuiffe, itatamen audiuiffe, vt in auribus, & in

|bat; Patris , & fcripturarum. Auguítinusautem, &

Jfum Deus "tbrabam,Deus t[aac,e Dens Iacob?Exiftimat]

Idem tantum ícripturis tribuitis, vt in illis vitam vos

poteft ; fverlwm autem ,autferm o,lquidquid"ä- Deo
per Prophetas di&um eft, qualis omnis cft ícriptura
facra. Ergo fenfum effe non folüm vocem Dci,

bum quidem cius , quod in Ícripturis [zpe legerant,
Ízpeaudierant, in animis (uis inículptum retinere,
Hoc eft,/n vobzs manens.Enimuceró fi verbü Dei,quod
in facris legebatur litteris rétinuifsét, credidiffent in

Chriftum fonare, quz à Mofe czterífque Prophe-
tis Ícripta funt. Probabilis fenfas. Nec multum
ab eo Rupertus abeít ; abeft tamen aliquantulum,
vocem quidem Dei non audiuiffe, verbum autem

orc illud haberent;in intimis animis alté fixum non
haberent; hoc etfe , Nes babetis in vobis manens. Alij
hoc feníu videntur exponere , non folàm eius vo-
cem non audiftis , & cius fpeciem non vidiftis, (ed
ne idonci quidem eftis, vt, cüm verbum Deiaudie-
ritisalté illud impreffum retincatis, quod ex co có-
Itat;quód in me nó creditis, càm tot, támque aperta
miracula videatis. Itaque coniunctio illa, Qui4,non
tam caufam,quàm effe&um,.& fignü declarat;quem
cius víum alibi quoque obferuauimus. |
39. Serutamim feripturas , qiHA Vos putatis inilla vitam
eternam babere,e2* ille [nnt , qua teffimonium perhibent de

JEimonium perbibet de me, poterantIndzi dicere;inquit
Leontius,vbi Pater id de ipfo teftimonium prebuit-
fet; docet Patrem de fe in fcripturis loqui. Alij alind
hoc teftimonium effe putant.. Quattuor enim tefti-
monijs vfum hic fuiffe Chriftum , Ioannis, & tribus
alijs maioribus quàm Ioannis , operum , que facic-

Beda propterca ad Ícripturas nunc eos mittere , quia
illi propterea ipfi nó credebant, fed potiüs repugna-
bant, quia exiftimabant Mofi , & fcripturis eum ad-

deretis, reperietis nó folàm me illis nó aduerfari; fed
etià illas mihi teftimoniü pethibere, me eü effe , qué

ítringit obliqué corü ignorantiam,& Cecitatem,qui
cüm fe in fcripturisvalde veríatos effe putarét; Chri-
ftum in illis non viderent.Quemadmodi fi homini,

que le&ione magnopere glorictur,Ciceronianá ali-
quod vocabulü ignoráti dicas,lege tuum Ciceroné,
qué tu Deum tuáü facis. Similis reprchéfio Matth.rz.

quod fieri non poterat,eos non audiuilffe,fed ne ver- l--

Chriftü illic eum viderét, illic audirét; omnia enim|

me) Quia dixerat ver. 37.. Qui mifit me Pater, tpfe te-|

ueríari,quafi dicat,fi attété (cripturas legatis, & cófi-, -

illz venturum mundi redéptorem predicabant.Per-|

cui Cicero,vt impié quidiloquuntur, Deus fit,eiá(-]

—— À

tat,

3-Non legiflis quid fecerit Dauid, quando e[aryt, & qui cum|
eo erantf & Matth.19. 4. Non legiflis, quia ,qui fecit bomi-
pem ab imitio , ma([culum , eg* feemmam fecit esi? & 31. 16.

feerfh laudem? & c.22. 31. 32. Derefarreilinme autem mor-
tmorum non legiflis , quod ditlum efl à. Deo dicente vobit,ego

Cyrillus verbü speuvae ferutamini non imperádi, (cd
indicádi modi efIe, quod ftatim fequatur, Quia vo:s pa-
tatis inilu vitam eternam babere,que verbanon viden-
tur poffe bene cum imperandi verbo cohzrere. Me-
liàs Chryfofï.Theophyl.Augu&inus,& omnes, opi-
not, preter Cyrillum auctorcs granes impcrantis
modo di&um putant. In eoenim & vis tcftimonij
& orationis gratia cófiftit, quod cos Chriftus ad fuas
ipforum fcripturas mittat, in quibus omné illiglo-
riam fuam collocabant. Quafi dicat, quandoqui-4

cternam

Nunquam lig-:f:ä, quia ex oreinfantiumye7 lallentium per-;Pal. $. 5

Curad fcri-
pturas mit-|
tat Iudzos
Chrifus. [

8id, no*ml |
tá caufam,
quàm effe-
Gum,& fi-1 -
gniü decla-

f ?Wf""/mrcnfif

E ' hi A
^ ] u'(mhabf

»

EU corr ao

QïomOdOgPOf '
u r

d r

geim,
ferpu //5;[![&.

mpitt

T cPi'M

|

!tel'hgimï
.lquam d

IT RUT T
1 'm.u ïö"*";

P BUTUMUN
« X Vuth

An, '&amcmï

| yeet
M
| um
(ütmatt

Ka
C
?&m'w

——€

$ ä Qu52

ehim.
p penin
Urhy &,adm
- l'm?ïqluam 1g1[Uf (U

- 3 Wif

b

| K'nwmmüh-[lommm
kült. ln lal
1] s
QT

s
—

668 .w-,
- f0 4
! 1'56'??1 na-
3. s 2 um " VOL i
at tencde nim cu.arüm
OXT is fente Id Mb j Ita-
P X : allhuod,;nf' is,& 1.Cdicfïlfl abeïc
m Á 'honcm ais I Patr cluti mh tem,|.
u ipho "m & it veiu tT itat 2
xiuue C .lP 1717 Insc di imon lati ho
"—N. repaü'" r clu itm CH oh
: ..--—--OPC eflim ope con cc&. -büs. dige :üum
Ts A lufi beo te rum -[I'cïï |me HH in ren,cü !
; ïo,"— Á |c ba Íuo baui dixi ho non varc :
du : Q- fem &i joa "d im ab eft *mP o 7
hr imonio probu ipiohocctn »
In rylolt i. te rum e,n 1 accit ig UM Da la *
s tam Ch "177 117. le ve nn riam h , L em hy; ultis :
Ícru unt VA L5 qü. Ioa lor lo,vt rr leflion hCOP nv X
TU | 'mcqsadnot*tc—ä fecïlftab,al jna ma&æ Ozm(tiinonbeam Wa dntlus, Vosv iligiti um |
lftl tCr leoi ('cf .1t37 it ide (C a ha . 65,d co it; | d | Dc"s
ré ex Pa o n xd&h 1. In lota U L 1 um S tl |
4. ha h?[c on c nt. oni f&d - to (d ca-fOfto (ucx qu i» o ic .fec *4"
| eter ben hyxn,l- qu nuc ba 1 pofuü rep & , ^.) lu h ugn ; atq Bs 1.5 fro 2
| ' t 111 i nm P bc P[,) '017&" ]lu. | re 1S 21 re 8.4' BOP cc
nia Eu t on Yná am ha te P inTv hvn hi | eít .llge D.c xD na
UM m & ban n » «te tern am PO. lcv i ut y 1ni : 1 . dl : itcal*. ii € no en-
mqum W,l x mus, lece Ant; 1717 e rna Cdc S]CP &E 'ea Idio im , dlc, e enti .buS O& m
YR i "n icb j$ vif itam s us ft. idem ; ECL. ftu en icut ; ege ini ia vt Inus
;ctttmym& | Nam v gt /fís P v itam e glü. otell ul D rOPl REU $1 Sic mt s omi nia d mi n
,, n m ip ip vitai no: arip ihiq iftum r s giot ere. ifit. 'u*', bh imo o : Íén
vgqcmbh * on [2 tis inem nci, at m hri u lu .-hg, m : f14 cab eft (Qx- fle
H | n pénin tu PUR ne ls p amt C hen : di ille t v '1tat It c. ce inon
*[cdntwv | os P fcrlP. em Itlo Iptur u m re ion m l ere lari dux bcr hi di 1. s. 3
4 X [/] . sn ni P allq n 3 P m 1 ue d,lg C d ha eít & n : Is
| in uris | og fcrl, u ete 1re rna eq , go Cca n te mu uin
æpekäïm«» | cos Ipt eic: ine njq at | not gte r- m «fet ; -ö:xe- ha 1no . Po 1Te ddi nal
M jne rcïïgc ?io x grPr(et?fus'Aïtqw vïtamHOC*yt?zï' '"q/!ei'ilus Vccïpterïm Dcln e&;)ïcmd(igeo,fïïcdlull)el
la M int ei '. Is vit ris vt r -ta-u at ind S :
uchz,que qui: ogi ri ffe ten ere. tüur dit. iptü d. Cy fed p ari rm ru 1 d vo em -tis
TMM ic ntu be dic fcrip hen Ícrip m pu io, OSc amp Sc uam u ion ere
: : --V.cu 1 ep ibu gad €v H Cl.m g ff.clI tri :
TU e do do t r Og n p abile, de d(.l am a diic S
AURTj P vid en o nfu : RURE abr u ex d bab ui hau iot ui eiu: p
W l, | alius nd p ríc lllis v et, ferua od ro g ibus lis ; Íci a,q lus '/f'fm- |
WPFOPhF ah- he ód eo itu ini -cfs, bíe k in- us; Ego s l55 Itur ; epi inj
Qq.-multum, | rcäfï,qüoalio lä;ælitaïin illlïarufn (Zufos(,;a?ataï;n* äls ,]ïäs, q[ïilno*ïia vallgc retis, p 23 ,;cfgoce: al
E i(le nts Iu O n cu d( $ lun *te. 01 ha 1077 : m,
.:þ».[--.numm:; | di fre od il.au mno flfc a d vo . rap - hu ul um ü . en : 'tu' itate i,
A.nhw o * q ii ce t OS, l ui 5 " C tOo t : ua i PAfv c[lP -ca Rln :
alb-m«m*m; edo itrOf , tn m ren an en q T E*9 em E : ine P4 n 4c ul b tatem
à m " r M tu itmma m m & 0X €1 id jyeti ine [[y,,l . q o fat
ln n Quom "a lbit nt lla iítim o o ego, dd ) qu abe nnem t 1]; lque " :
'jILDLh& ! nen YH rc e1 1& s R .on. : Cg . u : aumn q ha ?. : . '—1'., 505 ur 1 A^ | äkf
T.gäxræznnon xl"e;lal?;n hfc'l;f; &Igam cï)auhlï:beï P;-cntltlsl;um lläpüs Vläm- | nofil.monl]:.veü"':mtne/i&baäänt: ququ q"atfnitï'&,tl 2.|
Ut T s ! te iso t : T 1 N i | Ego 5 'es i ai.
. Alij fcriptu * Ktar du D. ] im i k E s qu : te m "m Ie ha tunt. ldco heffa e
ht ) 1; agb 1 t la b m Et atis bitis: heo : j rit [to n fitu f. K att
-,»»-»**."xïïöwi P t aep - Ha u imu mp ha ]us , rae v rdog fe : Qr, ch* dgfla' ftà O-
X 4 ta, r osq tit ide n tiu n pra 4lius bíu 1 in m lui eu 1,ide ius n :
i d ïol itu ) Vc len ul no on bur fle. f 1à ci an t fa m ii ,id li eo
HO lg lcat ta sq ipía Le r se ;àm D m j U "EE Íu isa àiD
TUM B — itel dic 1 /OS ID ve OS z Eue m itate Fy da 1S lau à
unDia | t oni - re us , - itur o qui tu tatei "m cre U lq cc e-
] at n cats fed m in bit imn Spiti r ( vt a u S n sV
tehi net - di " íto art a us PA vc ecepe Ms ts E. fua c
.;-,»»,:;:0'»0[ q Iun afi ros, Ío ot h m IDtu P ra y, ror in ifs u inn em
» Ky"' | [ellt z ua i[ü hry adn e&) ["ORO.R:UP ll ont . 00" tr. nom CCP tate O : ue
T g 4:!*5-qhab* EC ius tum hry dzei t il « tatis 'enem iin ntfe 'tofl. lant. H,q 25.
E:'PL.'.""- : 5')3;'1,3 utá m &C m OH tC Iu tan m eri ratt * Iu no uc IPI ota PL*
| -';'.5'4;-';':00&:, j rna F& lthy P Y m &i 5Ícru i aþe. 't(eq. et,; ta a rCCV n le ex- i
L0 Ll ii te m Et iO m,; du ]le e d Cl ifs 'jiua m i(tum 51 n :
hdns, | & du & fun idu O am dnó m De Di en od fu ift uN S *
J d "bdeo 2 H en dm leíia Íe laue M v SUs v ft p CH hr enz finu hy |
i ] ad lactu s ag ma cc t5 cia t O. i/su id e ev üuc i,Ir H aP -
Ia LL E o iquei E illan fiz P n : ni id fore Án ri, R he O-
nuüs, s hy &,gïe, Cctic " lql tfa' ti lc OHu lOt O ; ; O t tu 145' T The
TU P ha har etic d ex ,can ECC. Óp lo- [i. fu erit , itant ecep Píal. uus, & na.
'- n CU &t tur; ecit &i re ex itc- " us v orcff&ïmu tar. Le étar üc e-
— Sic Nam riant ertt fandt Ing us Oult ifs & iffi en us, m orü fed ge
"77 . 1S na n i.lib. im au | potii am m m ec 55 1S
L ,7.'!'!"*",, l m 10 flt.- itus f'nh. Ifc 'um : l, es P O1Y Rjo x CO : Gr. tl f u
w P | ne ldeg mo 1f ; sie lht 1 all hrl& e, ter dæl -nC : fO : ln. in itan uïq *
vahid | » ils.demy qul eros Rc Pre Het Lf.nt fd fin í 'OH ll, hym lna ü .Cat) deOP A
DEU L ; . " V LC : 31C r [l lt ll 1c dl : p t [O
j [ - s nv À l,ber ium ter rl?' l55 .O b Et O, OI ' $534 n : ONSUNN
(DOt | : /—1 ut 5 t,1 -[lu 'xahu lPa mf'e mi A x &m & &AP 5,n ua ; ictl t no tls i remi :
*"*."f'f | rant ben m ul u 10niN .uthy E ht eda, fï-. ; qu 's:q. CIp Itv phe ï-—fi!*-'a |
ïiw,,,,,wg:fm'! | M E n ha ege??'anos ,gculz;?d;lmoutat ä;lomazcbcdtu') ]Poätus,ï/iopfuälclt, rrïlantlcum leonuclnüs Prol; non 2131 ï
;15?»'3-""""3. n | od ini U i t 1 : 4 - * : m : Is C al ut TR
',,1;;;,&'1-993 V igie lenti ieba-nitïEt U"'Volï'um ia mætiis dolïlfj du tiüs a enle:t,magIS ibus icbaan du d :
" g las :o Va tifäsmdlcticulaäebræ d s vita Puta's us B Low QV nE um ïeos'äitem' |
fum, Q I9 E damen cu a d me , tur fit. HSn alit jine ed de EE crat ri titi L.
.--:"'a"u!'*ï:-::';. | víu ud Qam 3. [P . ex Á 'IIP a figl ra i : 1). 1€ ql dzeis ChL en
ts at L ius ap s :2 da im eu t Íc fit & T u ss dlc- 0, ur, de b em O- (
,.,.-'Ifiv)kï m ; nsa . re OC [fu .. cus : Pa ni ül)l '1'1"' aþ' &15 'Ch)* Ccte im S. Inc . c -&, &
st ete-|a itu "Es non exiui qu: ere in at. 5] ec ue N -ntC iliar 'op . Me pa ib.4. h. j
l.:K,-*J l',,.svy-i | h a T n Et ln ) Itls/ ln C 5 lt[l) * ff[« N & d ^ crl lnl PI. *fe 17' . 11 qtt
Ua -£tPrH*" re O. cu efc- eft in fpir ii wm'. zi |làm alit : Fa. re p 9d bio It Matt. |
.'.:'W,'; A 1 : n : SYY . : r : ra L, L )e. um us A 03 fe t 1E)
j b äiïofïï n?u-s E ,Cire 'eff'c ; :ifcd lïwp"u:go ; f Ícrip t:nr' gcnfcrcntäs fecuenïm JP?&O;CSGX Eulnonüi]ïc dläm «
LR "M | jb iom Se itam ra itte -55 1 'Íau 'ar itt r SvV Cà iftus . &. fot | sl
U id : fit 'tte- lit r/þ um, ch ftr O m vec llo Lu & 2. rift illic, | IplO ine
) Jf,,y;I ; am : ll n ]dt , far nn on t,Eg ; äm nu. ex - 3 - Ch 11 .io P mi Qs : '
t n imin eft 0cct IDtu OI dem llen La u on m C.I4. ua I Of if- «
Ti d : ss n m 'rIP & ; n oel e iptur q an rta Iq.c. dem t6q rtop inn mi
ia d RUE E d eIe UE i effe v crip t ora pa m d funt, ic p Ire i r |
a n i u ; tgr ru fig tu lc : ic ..e,v P l]t, S.a x L]s. *a u . hl 111 4 De : e&) j
p | Átq Lit fen nes ven falu am nit : eri ib.1 iÍcim 'ari t , h ve à ire
ä;g*',-..-. | &crl emïnl O t nt, s a,q me : ag ; )hO. 6.. CO. C IC €t1 fgC iV 3 : ]
"um t. utei ille am vt Ie SEHM ad m m E. fet lef c. ue ne Illic x nc[n nni-
J«nä-ï"..æ | .ad Co l$a lo uá itte gt us nEl üc ;lf?', eq omir s od m A
iil iE x albanf)qincs mcra»ïonv.u]l wobistne ' i licin s A KC Bic ia ,(,;am**ï,mï) »
o | fært*"ee R i"afamenquafï heophy a quid i lventnlntirl nfit; fs as s il |
[, TP | m V & "$ "T : Xi Is U ine me. no : n. dt,re's : Ab are.l B
"teerofi j & ad íum t ur (e) e)E actt q 1 ít ra : Bs rb d d 18 ota :
m « u 'anss. fig loc ium. 'pio ) la Mv e /ei ils ia D eo Hdan peeteg — MÓ
" Itf itur fa nig itriu tpi h idifse, u 1, V m ET v5 xlori Ca] E
&, ss lglümoäitls'ltcxhocalïltrn'""cc"lthcopad);"dläc Chrlfïu110 räDeï a:?'*'ff/iæä/ j eít al; af(lüeQuO |
-'f;w.iü"'" : am [ 4 1rn : Mntó - : ; i j e j. ) : (!1 re Ari. -
ehelt - uita, qu co n ha -ob. rt r llüs*,- um Íuam m It odo 4m q s up
- LL .-vxtf*'turæ 1 t Pr hbc l)omln r hr]ft in fu um fu cen nm Jori Cïl", uc
n Jj j i -' M . ; . e - V P^ ^ io x qc '.^a
Ti s 1.omm ren thq eín a tius, hóoc Ori rant inion n 44 » €7 ce ab al —
g,5 | füant. he ni tat on 1&. Terad EM S 4 pitv innice TE "-
um W r fus Ma Clan $,Le tercadamatdæl ES mb s Xowk n ab ügg,aþo
g » UE : 4»? aomus PtoPo'ban situ am nu ud h.Ot qua ,cf';*oriam mine: j
':f':"*.' d S) : r Ica : C D at , : : O
"ii m iu p Ípic ap 1Cat . 4 G h
/ n hry im ad uP : rlqï i m-. dl f.; ; US : *
a:-'fwu:iä'*/f ä* Eütïym tOtc:HC:t ,-t(atc 3lgi glo"atc'm afi]um Vä C0 vt nib -
ii | Em u 'fus id: 1 ita O € :
,g,f:'fmä!,mat H uia ,nilstvf cUPl-im vt (ei car adm &d ba econ
JB - dee BUA d Dei !uema Ms :
^ TAE | | fti ifea lq. ]On. Ssa 'TC'Q: cC'P 4 m
i E.vbl ,!-( / 1 lire ,l (0 li n d irc v
um w iacdeid fec ln s
,(1;444,,;,.; | oue fed Íei nitm eti :
!n*nnïïd'x'"l rCm.OatJ f*ciati /2:"36., m rCP TOE
)lï*""*;re.)lf' : Colhäïere' ibw tee& d s inin
Dhïrv,,s,of'ï'l N leos CL bomin Pot pv
-oïnnulnzäg 04 w —
, ;:QU":W;; Egs [dlwtj :
ó "'f,»,fgffï*v | Vo$ !
nf';l', : .
) r: .*nle ; TE :
.s,-;ifïy,],?- Es
Dls ^hrtl) | ! TNRUS
' d;;;;"a ] ; * :
On*i»' E UH
T id
,Q'*]*f,nvO*'
7
»

k

L

Gloria ho-
uminum,
"£eloria Dei
inter fe pu-
guant.

| - jadditnücfore, vt idin cxtrcmo iudicio manifeftum
!| faturum fit, vbi ille ipfe Mofes, cuius ftudio finge-
Vo bant fe cum Chrifto bellum gerere, accufaturus eos| -
E fit;qubd ei non crediderint, quem ipíe eis demóitra-
L uerat. Prafælwmm,in quit,dtf &thte a , C de fiamäm tm»:
| Mrent me /'isjrfcz'!at')xt tibi Dominwus. Deus tums , t[)fäm attdies,

r eet

lfacerdotes, & Pharifzi rcliziofi, & diligentes !
Mofis, vetcréinque traditionum obferuatores apud
Á . b i :
Ipopulum videri volebaut;contrà veró populus;dum

lbominibue , negabo co- eco custeoram patre meo Matth. 10.
1 b d X 1
31.33. R edté quamuis non aperte , Cyrillus docet ac-

669

CIOAN. MALDONATI COMMENT.

670

quo tninus crederentimpediret, apté Lconnus,Cy—
rillus, & Thcophyla&us edierunt; dum prmcif)es,
egis

apud principes fanctitatis opinione gratiam inirc,
non folàm ad Chriftü venire noluiltles fed illi etiam,
* Á , '.. :
& oimnibus qugqae doccbat quzque faciebat repu-

- Ignaffe.rwSinquiunt illi, difcepnéus ilom fis nos Moyfi dif-

cpul: famus. Ioann. 9. 28. Ponit, inquit Cyrillus,tan-
quam rem certam, vt reucra eft , gloriam hominum,
X eloriam Dei inter fe puguare ; neque magis cóuce-
nirc fimul poffe, quàm fapientiam Dei, & fapiétiam

11.23. & 2.14.& 3.19. Hoc eft,quodairidem D. Paulus

Catholicisaccidit. Apud illos multi; vt fuam alijs fi-

dem probenzaut ne inconftantiz;ac leuitatis notam
ifabcant,non foliim ad Ecclefiam , vnde malo confi-
lio exierunt, redire noluntíed crudceli(fimi etiam in
Catholicos funt;lacerare conuicijs ChriftiVicarium,
rideré lacrafimplicitatem , & fidem noftram ftulti-
tiam appellare, vt fatis idonei miniftri cfle vidcan-

tursapud hos nonnulli,dum gratiam apud principcs
viros querunt, Chrifti Íeruos repugnante /epe con-

Ícicutia perfequuntur, ac vexanr. !
45. Nolste pstare quod ego accnfaturus fFm vos apud Pa-
trem: efh qui accu[at ves Moyfes,im que ves [peratu.) Ex ijs,

quz modoó diximusintelligitur , quorfum Chriftus
hoc dixerit. Videri ludzi volebant ftudio fernandz

legis Mofis aducrfari Chrifto, dixerat cos id nó apud
Dcum , fedapud homincsgloriam captantes faceie,

- ADcac. 18. 15. Gc o anferetu (ceptrit de Inda,ey7 dux defe-
more einsdonec veniat, qui mittendw eft. Genef,. 49.. 10..
IOmnes ctiam ceremoniz,omncs fere hiftoriz, quas
Mofes fcripfit, C hriftà demonftrabant,illi adeo per-f
uerfo erant iudicio, vt vmbris crederent, veritati nó
crederent. In hunc ferme fenfum Chryfoft. & Cyril-

(ï;c; auterp modo ca humanz gloriz cupiditas eos;|

hominum, quarum altera alteri ftultitia fl 1. Cor. 1.|

ad Gal.r. 10. $i adbwe bominibus placerem,Chrifls ferusa n0|
effas. Hoc hodie multis hzreticis , nonnullis etiam

4 . lasexponunt.Quo autem modo dicatífe eosnon ac-
1 cufatarum, przíertim cum alio loco dicat, Qu conf-.|
]L : debitar me coram bominibin , corfitcbor. e7 ege etth co-|
Hj : ram patre sicoyqui 15 celz eff 5 qui auteinnegauerit me coram

Sup. c.5.17.

quo fipiï confiderent, abunde cos accufaturum cífe.

tebat,minimóé tamen faciam , quia clemés fum. Beda
vero , ideo non accuío, quia non veni damnare , fcd
faluare. At quomodo accufatarus Mofesiquia ex ip-
fius librisiniudicio conuincentur, Chrifto , cui cre-
j : : WUM - WT lä N d . .
dere debebant, non credidifle. Er lieri , inquit, aperti
[»:72!,(7* alius liber apertus df-, qui ct[ä vit&, €7- t&dicati font
mortuiex y5,que feripta [ont in librs, A poc.20.12. Quód
jautem addit, /z que vos fPer«tzs , apté adimodum adic-

cuíaturam quidem efle IudeosC liriftum,nec idcum
hocloco negare voluiffe , fed hoc tátüm fhignificatle,.
nonopus fore,vt ipfe eosaccufet , Mofem ipfum, in

Aliquanto aliter Euthymius; etfi id me faccre opor-

Cum cft , vt teftimonij grauitatenraugeat, quafi di-

À.

D

C

D

—OMrflatim vequimas , vtrwmneuerit, quando cencepts fit , vel

t5 , vt Euthymius obfernauit. Vnde colligitur Mo-

. jhabet. Querit Leontius cur,cüm de fe Mofem fcrip-

leit. Nam [iinfedelem percunttari Velisque patremyaut quam

Icat , non CgO Vos acculabo, cuius teftimonium tan.

fquam hominis à vobis offenfi, & propriam vlcifci
volentisiniuriam fufpe&um eíse pofset ; accufabir
|vos Mofes , in quo vos Ípem omnem veftram collo-
caus,cuius vobis teftimonium fufpectum effe non
poteft. An hoc reprehendendo dicat,quód in Mofe
Ipem haberent,non abs re potelt dubitari.Leontius
quidem valde probabiliter exiftimat effe reprehen-
fionem;debuilfe enimMofi quidem credere;fperare
autem nonin illo,fed in Deo debuiffe. Contra vero
illi faciebant; Mofi non credebant , & in illo Ípera-
bant. Quemadmodum ergo ante eos reprehendens
dixit, Serwtamimi fcripturas , quia vos putatis in ipfis vitam
aternam babereyita nunc dicit de Mofe,In quo vos [Jera-

íem hocloco fcripturam Mofis appellari , in qua illi
dicütur fpem fuam pofitam habuiffe , quia cxiftima-
bantfe ceremoniarum, & legalium mádatorum ob:
feruatione vitam zternam confecuturos , quia ex ope-
ribws legis,vtoit D. Paulus , mon tuffifcatur omms caro co-
ram illo. R.om. 3. 20. & ad Galat. 2. 16.-

ie enim ille févipfit.) G. 'Vong-ucls &v $uol, crederetis vti-
que mihi.Nec enim dubitantishoc lcco,;fed affirmá-
[rds particula eft,vt etiam Alcuinusapud D. Thomam
adnotauit. Itaque vetuftiflimi auctores non vertiüt,

iprianus,& Auguft.lib.r6.contraFauftum c.26.Itaque
Iquód Rupertus notat propterea dixiffe forfitan, vt
indicaret tá obftinatos eos effe , vt etiamfi Moficre-
dcrent, fortaffe non effent fibi credituri, locum non
Gffe dixerit , fcripture locum non indicauerit? Eius
rei tres rationes affert. Prima eft, vt eosad euoluen-
das, fcrutandátque, vt ante dixerat,fcripturas excita-
ret. Secunda, vt cogerentur ipfum interrogare, vbi-

V

am de ipfo fcripfiffet Moles. T ertia, ne fiillis dixi£

accumujlaret. Potuitaliam fortafse probabiliorem

46.51 enim crederetis Moft crederetis for(itan ez* mibisde]|

lerederetz forftan , fed, credetetis mihi, vt alic'ibi Cv

let & adhuc nollentcredere , maiorem illis penam]|

addere , propterea certum locum non defægnafse, vtl

!
!

nÓ indica-
ucrit Chri-
&US.*

indicaret Mofcm non vno quidem , aut alteto loco,
(ed vbique defe ff;ïipfifäe. Omnia enim , vt fuipra di-
cebamus, quique dida;quzqQue facta,queque con-
Ktutaapud illum commemorantur , aut Chriftum
promittebant, aut venturum fignificabant,
47. Siantem ilins litteris nou creditis , quomoda verbu

qua Chriftus à maioriad minus per negationem ar-

quorum Mofles quidem apud Indzos maximá,Chri-
itus minimam habebat auctoritatem. Altera inter

Jdere folemus,quia magis meditati,atque attentima-|
vilquevacuo affectib?»animo folemus fcri bere,quàm|

ioqui. Siergo Mofis,cui tantum tribucbant, fcriptis
uon credebant ; quomodo Chrifti verbis poterant|

arbitrabantur ? Quarit Rupertus, qui fieri potuerit,
vtin Mole fperarent , & tamen illi non crederent?
Reípondet his verbis Res, inquit, »snc engit,iüdm,qw
4 fanéhis Parribus vetlé perffecia efl mo pratermateve difhin-
Gronem fidei.AHudenter diunt quia [ne fidenec infidelis ui-

maivem babverit,protimnm: veffodet illumyatque llam. Qnem

meis creáetis? ) Duplex in his verbis latetantithefis , exr

gzumentatuft. Altera eftinter Chriftum , & Mofem,l -

icripta; & verba; plüs enim fcri ptis,quàm verbis cre-]

credere, quem legis violatorem,& populi fedu&oré

quando natuwsmbil borum fe veffe fatebitur, e7 fpien quodi

- HO -

A WP Bs

Cur fcrip-$*
ture locum,

qepenocie m

d
COMM
?
r
,j(ä
4
u |
1
:
]

N

AE r
TE d

AO W uTT

"

. L]
" I!'1
IT ial ]
H iniM T
)rmmu w.'zi,uel
h ] nt
vt il fs
* | «' i
Y^ 124 s
Atl

-

rrrrrrr
A

LAU áliw

E. ! ml
kert DOLUUA
Iïïï-ïko

-T T. IN IOAN, CAP. VL — dÉ
vidit, credit. Habent etenneo imfedeles fidemo , fed vtinam| A kque patres wflificats funt ,illos non babere , vel bab:gg& [atu
::00 !;; ': : ;:un ff baberent , infideles mv e[fent, Ctm itaque| — fquehodie mamififlum eft. Breuiüs erat; & clariüs, cre-
fft fides ,qmwt anfideles quoque babere pofatmt , optimé tene- didiffe cos Mofi, quia generaliter credebant omnia,
F,.m ; (;- nunc tenent tndas nobiles , €2* fancles patresfe ba-| — quac ille (cripferat,effe vera; non crediditle,quiaalio

wiffe " fbraham , l[aac , 7* Icab , principet , 4 doces , Re.| — x Cdcb?ü.t Íenfu, quän.a ab co di&a.crant. Neccnim
géfque , €* (acerdotes v turgidam [pem magno vento foper-] — legem illis dederat , vc in lege fecuri hzrerent, fed vt
bie geflabant , deillorum merui nimbnm preomentes, r
veró [Pexa sp D euws , vcl fidem per quam t lraham ,cateri-

(Chrifto in fela lege (ibi placebanz.

erlegem ad Chriftum venirent: illi veró relicto] -

|

,'a
-
—
z
Z
z

xit ad Philippum : Vnde ememus panes , vt manducenthi? 6. Hocautem dice-

accipiat. 8. Dicitei vnusex difcipulis eius , Andreas frater Simonis Petri: 9. Eft
puer vnus hic , qui habet quinque panes ordeaccos , & duos pifces :fed hzc quid
[unt intertantos? 10.. Dixitergo Iefus: Facite homines difcumbere. Erat autem
foenum multum inloco. Difcubuerunt ergo viri , numero quafi quinque millia.
i. Accepitergo Iefus panes : & cum gratias egiffet, difttibuit difcumbentibus: fi-
militer & ex pifcibus quantum volebant. 1. Vtautem impleti Íunt , dixit diíci-

& impleuerunt duodecim cophinos fragmentorum ex quinïuc panibus ordea-
ceis , quz fuperfuerunt his , qui manducauerant. 14.. Illi ergo homines cum vidif-
(ent quod Iefus fecerat fignum , dicebant : Quia hic cft vere propheta , qui ventu-
rus eftin mundum. 1j. Icfus ergo cum cognouiffet quia venturi effent vt raperét

luim , venerunttrans mare in Capharnaum: & tenebrz iam factz erant: & non

|veneratad eosIefus. 18. Mareautem , vento magno flante, exurgebat. 13. Cum|

|remigaffent ergo quafi ftadia viginti quinqueaut triginta, vident Iefum ambulan-

5297 OST hacabijtlefustrans mare Galilez, quod eft Ti-haes] -

pulis fuis : Colligite quz fuperauerunt fragmenta , ne pereant. 13. Collegerüt ergo;|

eum , & facerenteum regem , fugit iterum in montem ipfe folus. 16. Vt autemh'
(ero factum eft , defcenderunt difcipuli eiusad mare. 17. Et cumafcendiflent na-[are t^

tem fupra mare , & proximum naui fieri , & timuerunt. 2o. Jlleautem diciteis:| —— |
IEgo fum ,nolitetimere. z. Voluerunt ergo accipere cum in nauim : & ftatim l
nauis fuitad tetram , in quam ibant. 22. Altera die,turba, qua ftabattransmare| — 1
vidit quia nauieula alia non erat ibi nifi vna, & quia non introiffet cum diícipulis |
uis Iefus in nauim ,fed foli difcipulieiusabijffent: 23. alie vero fuperuencrunt

PYN "betiadis: 1. &fequebatur eum multitudo magna, quiajt«es.bas]
' j videbant figna , quz faciebat fupcr his, qui infirmaban-
. ^£ tur. 3. Subijtergo in montem lefus: & ibifedebat cum |
s E2 rpeuo difcipulis Íuis. 4. Erat autem proximum Paícha dies| -
Q feftus Iudzorum. ;. Cum fubleuaffet ergo oculos Ie-
:

Mat.t4.€.1j

naues à Tiberiade iuxta locum vbi manducauerant panem , gratias agente Domi-

: t

Gg — nozq.

P

m cppe-

E N —

C55 . IOAN. MALDONATUICUMMENT. — : ! MI-
no. 24. Cuméergo vidiffetturba quia lefusnon effet ibi ; neque difcipuli eius| & MU

Matth.3.d.] :

w 3- dabit vobis. Hunc enim PaterfignauitDeus. 28. Dixerunt erzoadeum: Quid| ^ |
E jfiemus vroperemur opera.Dei? a. RefponditIeüs, & dixiteissHocef| — |

24* manducauerunt manna in deferto , ficut f&nptum eff:Panem de cxlo dediteis| — lb
»7 - [nanducare. 32. Dixitergo eisIefus: Amen ,amen dico vobis : Non Moytes de-] P ,jïf',;f;ifnsf
Sapde.cas dit vobis panem de cxlo , fed Pater meus dat vobis panem decxlo verum. 35. Pa-] n O(b'un
| | Yj

— — r a

raet s fum panis vite: qui venitad me, non efüriet -& qui creditin me , non fitiet vm-

C.2-9.

quia defcendi de cxlo , non vt faciam voluntatem meam ,fed voluntatem öius,qui :

Muchis.defcendi, 42. & dicebant: Nonnce hic eft Iefus filius Iofeph , cuius nos. nouimus|.
B5j* ia Milv - E . o r d Ri aercreicert?ó FOM p c
[ Jpatrem , & matrem? Quomodo ergo dicit hic : Quia deczlo defcendi ? 43. Re-|

Ípondit ergo Iefus, & dixit eis: Nolite murmurare in inuicem: 44. nemo poteft *'

lidotie
Duo t
ingbi

I venire ad me , nif1 Pater , qui mifit me, traxerit eum : & ego refüfcitabo eum in| — - ïfïj
pseus 1,;ouifïi'rno ChC 45. Ett fcuptum in PIOPh€tISEt cmnt*ïomnes dOClbllöS 'Dei.Om— | : tiot
| üis , qui audiuitàPatre, & didicit, venit ad me. 46. INon quia Patrem vidit| —— ;Ol;;]
s saguifquam , nifiis , qui eft à Deo , hic viditPatrem. 47. Amen,amen dicovobis| — | E x
pois. Qui creditin me, habet vitam zternam. 48. Ego fum panis vitz. 49. Patresve4 LO
— Ktri manducauerunt manna in deferto , & mortui funt. $0. Hic eft panis de calo ïognaesabi];];:g
.. Mefcendens: vt fi quis exipfo manducaüerit; non moriatur. gr. Egofüm panis| — | — ?äïï;äï']cafgg
[viuus, qui de czlo defcendi. 52. Si quis ftiï*äffäucauerivt"e'x hoc pane, viuetinzter-| — | i 4j
. |num : & panis; quem ego dabo , caro mea eftpro mundi vita. 53. Litigabant er-| DL^ j
|go Iudzi ad inuicem , dicentes: Quomodo potcft hic nobis carnem füam daread| - |
| manducandum? 54. Dixitergo eisTefus : Amen, amen dico vobis: Nifi man-]
ducauentis carnem Filij hominis , & biberitis eius Íanguinem , non habebitis vi-l l
: 5 | tamm .Vpbisf 55 '(äimänäfica?tïnfïäïïï camem, &f'bibit meum fanguinem , ha-| -.
EU eno n u EM RE n CccumME
] vere eft cibus:& fanguis meus,vere cftpotus. 57. qui manducat meam carnem,&| | .

E E ET

| — [Jbibit meumfanguinem, inthe manet& egoinillo. 58. Sicut mifit me viuens Pa-

|[- . p &ego VIGöprOpterPäfï'äfn D& qmmsmdumt me, &*ipfe viuct Proþterme.. * 1| f
ä j9?. Hiceffpanis, qui de lo defcendit. Non ficut manducauerunt patres veftri "-
manna, & mortui fun t. QüïæalïducathLïnchnena ,Viuetinzternum. 6o. Hac| E
boecucdist 3v UE | | du — . ] Lx

yE—

x | - IN ) —
ma d dixit infynagoga docens ,in Capharnaum. &r. Multi ergo audientes ex difcipu-
" LE lis eius , dixerunt: Durus eft hic fermo , & quis potefteumaudire? 62. Sciens au-|
05 0 ages tem Iefus apud femetipfum quia murmurarent de hoc diícipuli eius, dixit eissHoc|
;qum VW I ivosfcandalizat? 63. Siergo videritis Filium hominis afcendentem vbi erat ïtlus:* |
nj D o d Spiritus eft, qui viuificat : caro non prodeft quidquam, verba, qua& ego locu-]. :
"um — i tusfum vobis , fpiritus & vitafunt. 6g. Sed funt quidam ex vobis, qui non cre- :
Iw A ? ! i * ^ . MO REERO ..' | . s $
d Qd dunt. Sciebat enim ab initio Iefus qui effent non credentes, & quis traditurus effet]
TE | : « : - vl v . " : . : .
knydi eum. 66. Etdicebat: Propterea dixi vobis , quia nemo poteft veniread me, nifij
VOd tv fuerit ei datum à Patre meo. 67. Exhoc multi difcipulorum eius abierunt retro:|
o noln & iam noncum illo ambulabant. 68. Dixit ergolefus ad duodecim: Nüquid &
Mi | |Vos vultisabire? 69. Refponditergo ei Simon Petrus: Domine,ad quem ibimus?
ls d Masiecas VCrba vita zeternz habes. 70. & nos credidimus , & cognouimus quiatu es Chri-
' lar.8.c. 2« 3- . Mi 0. * . » É
D. s ts ftus FiliusDei. 7t. RefponditeisIefus : Nonne ego vos duodecim clegi:& ex vo-
Müntermo - bisvnusdiaboluseft? 72. Dicebatautem Iudam Simonis Iícariotem: hic enim| :
lss Em erat traditurus eum , cum effet vnus ex duodecim.- 1
Mi |
N |
; J u ^ d —-—-W D RE AR n FE — " —— a CurmLIS UPU. (
mio d - : : | 4
heium | IN.CAPVT W ! d
a o |
T . Zv Es MQ 0 $ Tl;æckä'y't lefia trans mare Ga-| À. pumà Chrifto interrogatum , vnde ememws panes , vit
&ï : " G lDO E ass quod eff Tiberiadz.) Quo t&| — mandacent i ver. j. turbam vifo miraculo clamaffe,| —
r | & Ao poregeftafuerinquehocloco| |bceft vere Prepheta, vex.14. voluiffe Chriftum Regem
o Qs | 2«Qe loannesnarrat, apud Matth.c, — facerej eutn ea de caufa fagilfe , ver. 15. Caetera víque
m 1 BI DA 14-5. difputauimus; ibinon fo-| | ad verfami 14. apud Matth. explicauimus. P
UOE VA AU2 lüm temporis, fed totius etiam 14. IU: ergo bemines civm vidiffemt , quod lefuts fecerat f- !
um hiftoriz huius cxplicationem videre le&or poterit. gnwm; dicebant , quia bic eft verà Propheta, qmi veutnrus eff| [
TT Duo tantàm hic quzri poffunt, quz illic nonfunt| — ln monduw.) Exponit Euangelifta; quis fru&us mira-
" ànobis explicata. Alterum quantum temporisfpa-| /culum confecutus fit, quod alij Euangelifte non di-
D tium pcr particulam illam Pef? bac, fienificetur,ideft| xerant; homines magnitudine miraculi commotos|
Jo at - quantum temporis intercefferit interea,quz füpe-| lexiftimafe eum effe Prophetam illum , qui promif-
v " riore capite natrata funt, & ea que modo narrantur.|B (füs füerat Deur. i. 15. Propbetaus de gepte tua , Cv* de fras
j DCM*;-' | | Mterum cur Ioannes tam multis pretermiffis rcbus? tribus twos ficut me , fa[citabit tibi Domints Deus true., ip-
yrem VIc Ioannis Baptiftz morte , miffione ad predicandum [nm audies ; nam adeum locum hic turbam alludcre |
M. Apoftolorum, alii(que multis, quas geriàChritto| — [dubium nó eft,& omnes auctores notant. Nec enim !
At^f 'O'W P. q * .S g i X i n
dCO Wi co interuallo neceffe fuit, & alij Euaneclifte com- ualemcunque Prophetam effe dicunt, fed addito
l E J . .O . q B q . P e e
. Dareti | mezoraruntfolam hancrecitethiftoriam,que fatis; — Femphatico articulo 6 mpopHTss Prophetam illum,
T Ioanaes ab .iam ab alijs narrata effe videbatur, prafertim càm| |&adiun&to aduerbio aAnÜoc veré , & deícriptione,
n5 W( moceMcafe tátüm volqiife Ícribere ngflccri vidcatur, qua, !qwrventurus efl in mundwm ,. à äg?cäygu'og qui venturus| pcosser]
7 [ Ibecc fe yrolab alijs effent tribus Euaqgehüzs pretermiífa.Prima| lerat, quem expectabamus. Sic enim Meffiám de-;vifnmms r—-l
r i ["em- — Iduzftio ex ijs.qua diximüs c.5.1. faciléfolaitur.Pto-| lícribunt. Prophetam vocant non à rebus faturis u5 MeF D
r | bauimus enim illic ea, quz füperiore capite dica| 'predicendis , quum nihildum ab co predi&um
1190l 0* : fanpin fefto Pentecoftes fa&a fuiffe ; qua autem hic| C fcirent, fed Hebrzorum confüetudine ,qui, vt
Mi A Ioannes narrat, appropinquanteiam Pafchaconti-| lalibi docuimus, omnes viros (anctos, omnes:do-
Ifi Jghww cilfe dicir« : IäP ïE : ft d n citci e- : : ) g v [6-! Hébrzi
1l* gille dicit ver. 4. Neceffe ergo eft decem citciter mé&-| — |&oresà Dco miffos Prophetas vocant, ficut & Ió- Suiucd
Vij - les inter illam , & hanc hif)coriang interceíffiffe. Nam| lannes Baptifta cüm nihil futurum inueniatur præ-'ofääcsfa,ï. ;
m non diuerfo , fed eodem accidiffeanno nemo dubi-| |dixiífe , Prepheta tamen , €o* plus quam.— Propheta &os&Deo
»æïdw | &f '-lN «u-, £5 b . T QUX BP : i ssts 4.unilos vO-
| l**l f tat, & facilé ex ijs, quz illic diximus, pro ari poteft, |di&us eft Matthzi g. 9. & 14. j anqquamcabmh
n : A.lt'ex;a quzftio ex conie&uracorum,queinhocca| |D. Auguílinus tract. 24. propter predicdtionem
" ü | | pltcicmbvltloam?es ; explicari po teft. Sqibit multa; |Prophetam putat vocatum hc?c loco Chrifïum. Izua- *
g quz Chriftushuius occafione miraculi & de cor] plex hic queftio; altera eft;quid caufz fuerit;cur cüm j
æïnï&f r pore; & fanguineíuo difputauit , quz explicareIo-| |tam multa iamante, & maiora fortaffe , quàm þoc |
n h : annes, V;;'L ää&a fuxcra.ntl; nifi explicata qccafïonc non| itempore mi.i"aclula vidiffen pnunquam anf te Pgophcf |
; | potuit. c quod in hoc ipfo miraculo multa nar-ry tam,& Regem effe exiftimaucrint;hocyifo mlracplq
.O;;[:'fmï" | 1 rat, quz ficrantab alijs Euan gcliftis pretermiffa fa- Prophetatn effe dixerint,& Regem facere voluerint,
'rig&'ï j : &um hoccfle prope Pafchz tempus ver. 4. Philip-J — Caufam hanceius rei. Cyrillus indicar, qubd qui|
[ : : : —— R aE us
; - UE . : R ROE C

TOR

E

IGAN. MALDONATI.COMMENT.

677

676'

1alia miracula viderant, Iudeisqui hoc viderunt; Gali-
" dhd . s : !- . X [ "
llei fuetint, & propenfiores Galilei, quàm Iudeiad f

dem fuerint. At plura priüs Chriftus in Galilza,
quàmin Iudea miracula fecerat. In Gal.llc;a' aquam
mutaueratin vinum , capite 2. 9. Reeguli filium cu-
rauerat, cap. 4.50. & multa alia, que Matthzus cap.
8. & 9. perícribit. In Iudza vix aliud ab eo antcxld
tcmpts miraculum factum legxm.us, quàm quod
illumin pifcina fanauerat paralyticum , capite 5.9.
Meliüs Chryfoftomus , Theophyla&us, & Euthy-
mius gulz hoc tribuunt ; Prophetam acclamaffe,

quia pane eos faturauerat , quafi proprium Prophe-

x ellec homines pane, ac non potius verbo Dci'
paícere , increpare, corrtipere. Ego auaritiz potiüs,
& carnali ludgorum fenífüi, quàm gule tribuo.
Adeo inbona temporalia defixi erant, vt nihilfu-
pra cogitare viderentur , füámque Meffiam ea po-
tiffimüm re definirent , quód fe omnes diuites fa-
&urus e(fet. Cüm ergo vidiílent eum paucos panes
ita multiplicaffe , vt quinque hominum millia fatu-
raller,;inuenife fe,qualem animo (ibi finxerant, Mef-
liam putauerunt ; qui omni fe rerum copia locuple-
tare poffet. Át etiam viderant aquam in vinum
|[mutauitffe , quod eandem auaritiam irritare pote-

rat. Viderant fané , fed pauci priuatain domo ; hoc

autem miraculumJ?ququam quilïqtic hominum

millia viderunt. Et illud erat primum , itaque mi-
nüs commouere homines potuit, vt Meffiam eíle
cogitarents hocin eo generc erat fecundum ,vnde
colligere potuerunt Meffiam effe , qui non femel,
(ed bisiam , quzad vfum vitz necelffaria fünt , mi-

maiorem exeo miraculo opinionem de eo conce-
perint ; quàm vt exiftimarent effe Prophetam , vt
Leontius , Auguftinus , & Rupertus adnotauerunt.
Solutio eadem , quz füperioris queftionis effe po-
teft. Terreni, & carnales homines , vt ait Leontius;

colligere deberent effe Deum,qui;quas ipfe feciffet,
creaturas , prout vellet , multiplicaret ; Prophetam
modo efle, & Regem fingunt, qui, quz ipfi maximé
cupiebant;bona dare poíset. : |
15.. TFefs evgo cim cognouiffet,quia venturi e[fent,vt v4-
erent eum, 77 fAcerent enm Regemy fugit iterum in montem
spfe folus ) Cognouit aut ex verbis vel figno aliquo;
aut , quod multo eft probabilius , ex folis , quas ipfe
perípiciebat , eorum cogitationibus , vt & Leontius
exiftimat.Hoc ergo modo cum cognouiflet eos ven-

Chriftus
qualis Rex
.Cílet.

Ihfer.cäp.,
- |18.56.

fermone
Domini in
monte,&
epif.121. ad
Probam.
Pfal. 109.1.
"T'ract.25.

'"Matt.6. 10.

|Rex; volebantilli nó vt Deum,fed vt hominem pro-

[Rex erat,fed fpiritualis. &:änum, inquit,menm no eff de

Libto ^. de

turos effe;hoc eít venire velle;aut fore vt venirent,fi
expectaret , vt ipfum raperent , ac Regem facerent,
aufugit. Quid? an verus non erat Rex? Erat fané; fed
generis alterius,quàm illi eum facere volebant. Erat
tanquam Deus omnium hominum,omnium rerum

prium fibi Regem facere. Preterea etiam vt homo

hoc munds : illiautem volebant Regem eum tempo-
ralem facere. Denique regnum illud ipfum fpirituale
nódum aduenerat; qwetidie enim,vt ait Auguft. ve 4d-
nemat rogamt, /dneniet cum po[rti fuerint mimici eius
(cabellum pedum eius; illi veró volebant regnandi
tempus preuenite. Penerat modo,inquit Auguft.& Be-
da, nen ram vegnare, quemodo regnaturus eft w eo,qued dici-
mus ,. " Ldueniat regnom tuum.Semper ille quidem cur Patre
regnat , [ecundum quod efl filim Dei,verbu Dei, verbnm »per

rabiliter fuppeditaiï'et. Altera quaítio , cur non|

nihil nifi terrenum , & carnale cogitabant. Et cum|

Á jeius, etiam fecundum quod bomo facius efi Chri]?w, ev fïc-zt

D

C

F

qued fatia [unt omnia .Predixerunt autem Prophete vegnum|

D

E

fideles fros Chriflanos. Erit enim regnum Chriflianori,quod
modo colligitur, quod modó comparatur , qued modó emitur
fangnine Chriffs, Erit aliquando manifeftum regnam eius,
quande aperta erit claritas f[anforum poft nsdicium ab eo fa-
Unm s quod indicium fépra ipfe dixit ,quod filim bomimis fa-
wrus fit 5 de quo etiam "tpoflolus dixit, Cum tradiderit re-
gnum Deo , €g* Patri, Vndeetiam ipfe ait , F'enitebenedicti
patru met, percipite regnum,quod volis paratum eft ab imitio

rant eum [ic veni[feyot etiam regnaret.Hoc eft vellevapere,ez

Regem facere , prauemre velle tempus eius , quod tpfe apud (e

declararet. Indicat igitur Auguítinus verbum illud ra-
perent hanc vim habere , vt fignificet preuenire, prz-
ripere. Potiüs tamen videtur violentiam fignificare,

tem Regem facere;id eft declarare;proclamare.Hoc
ille vt deuitaret, folus aufugit , nonfolàm modeftia,

vt Chryfoftomus, Leontius, T heophyla&us, & Eu-
nos fugere ; fed etiam ne feceffio aliqua Iudeorum,
tet, quz Euangelij predicationem , & redemptionis

gille iterum n montem , indicat etiá ante fugitfe , quod|
ipíe quidem Ioannes ante narrauerat, ver. 3. Quod
autem addit fugitle folum , ita omnes intelligunt,
vt non folàm turba, fed difcipulis etiam fuis reli&is
fugerit ; idque ex duobus fequentibus verfibus eft
manifeftum. Itaque eius rei caufa à nonnullis quz-
ritur , cur ne difcipulos quidem fuos fequi fe volue-
rit. Auguftinus, & Beda docere videntur ideofu-

musdi. Diféipuli autem,e77 turba credentes in eum.putaue-| -

leceultabat, vt opportune proderet, C* oppertnme in fine (zculi|.

vt feníus fit voluiife eos Chriftum etiam repugnan-]-

thymius exiftimát,& vt doceret nos honores huma-|
atque rebellio aduerfus Romanos ea occafione fic-|
myfterium impediret. Quod dicit Euangelifta fu-|.

Cut folus
fugerit

Chriftus. |

giffe folum , vt indicaret folum íe in montem,
id eft in celum afcenfurum. Quis enim afcendit in
celum , nif qui deftendit de celo ? Sed hoc myfticum
videtur elfe. Theophylactus putat. ideo feciffe, vt
difcipulorum probaret in fe amorem , atque con-
ftantiam , quid a&uri folieffent. Sic matres folent

Ícondere , vt experiantur , quid foli agant , quomo-
do plorent, quomodo íe matrem amare oftendant,
quomodo ea abfente viuere nó polle. Magis, vt opi-
nor ,ad rem accommodata ratio eft , vt dicamus id-

proríus à fc regni fpeciem , affectationémque remo-
ueret, Poterat enim duodecim Apoftolorum comi-
tatus aliquod regni fpecimen prefeferre. À nemine
quzeri video, qua ratione Ífolus fugere potuerit,
certé fugientem , & difcipuli, & turba omnis,
quz aderat ; videre potuit ; curergo faltem difci-
puli,quó fugere videbant , non fequcbantur ; quod
&turbam ante feciffe legimus, cüm in eundem
priüs montem feceffiffec ? Matthzi14.2;. Hoc ipfo
quód nec illi , qui eum Regem facere volebant , nec
ipfius eum diícipuli fecuti funt , non folàm proba-
bilem, fed pene certam cgo coniecturam facio
Chriftum fe inuifibilem reddidiffe , atQue ita ab
oculis eorum , qui aderant , euanuiffe , vt nefci-
rent, quà quoue fe contulitfet; itaque fequi non äo-
tuiffe. Quod eb libentiàs dico , quód negant
uinifte inuifibilem f& facere potuiffe , ne concede-
re cogantur & in Euchariftiz facramento , quam-
uis non videatur, effe poffe. Notent igitur. hunc
locum, qui difputaturi cum illis funt. Vnus ad-
huc foluendus eft nodus. Matthzus capire 14. 254

P La ?

V D
"

hunc

infantes ad breue tempus relinquere, íéque ab-|

circo reli&tis etiam difcipulis effugitfe , vt omnem|

Sup.c.5. H«
ad Ephef.
42

a PC - A n

E

LE
] fiintm
- , nv

- hs d 1
Mp p q

ilime
tuirip
Vif
iteef
fj
; db

at

——

n ün.

"N

li
! Y
d

MbsT)
ji :Z;?xgw&f |
3 n r
TOum od
RRtttte .

h'*-'ïhq N
« nte
À '"xmnklï y
L

f'*ftue-'i

a* a
At NN':M,
MR L. k*g'u*- h)n-
Éu
, w

U
MP onmmoahiO ii
$ii ..uüx,....g.f.'ü'f
É d
IBLM LUC 3A l
P aM
4 dai, .AX..,-H LWJ:
v i
A n
)* nr s H"V'
la d! LR X.-&J,I'L'
N M
À ii
I
tiPtende pallumer Pt
w Val uul), T

lr ol
t amoem t valtnel
M 1l B —«
i Wudia Mij WWl

' & a 1
ts vantm :H |
H ! F
HO P Vi j
^ Tmate M. I
1 4 DODDUM "
& R Vs wl |
E !

d * ^ l
*« feam ievota
TOR EULU
B

)q t -..
identur 10*

f momm

n ii

T B li
* hyc miticum^

"ZET. u
A^ h IPH*J
» f vt

* (LAN
d. ov
^
m v'"ïc O-
1 *'&.'l & n

t A ï
- í à
i m M..*',':M-lrif
)i'ï. lul.xv) .me.i

! |
a lee 1E4
'Tjrg) .«.LAL' "
LR i [

mame
amn quXe

, ?5
lean M.
ymart OLl

vvvvv

.....

:.z:' Ht leOJ |

,cib&mi n

[ pro»
Ri

x m

CUW

Trài mare
dicebantu:
tefle loca,
quz vltra
Iocdanem
eranc vent-
entibus ab

Aegypto.

: 679 :

IN IOAN. CAP. VI.

679-

exponens, non (cribitafcendiffe vt fugeret , fed vz
oraret. In promptu eft ratio,non narraucrat Maf..
chzus,quomodo qui quinque panibus fatiati fucrát,
Regem Chriftum qo,nihtucrc voluliï'enr.-., ideo non
potuit dicere fugifTe.Dixit antem afgfndxiï'f: » Vt ota-
tet, quia ea de caufain montem potius,quam ahqin
in locum fugit, vt remotusà tamultu commodius
otaret. a .
16. P't astem fero fa&umefl.) Hocideo Euangc-
lifta videtar diccre, vt indicet difcipulos in eodem
loco manfitfe vfque ad no&em Chriftum expectan-
tcs, fperantéfque fore, vt cundem in 19?[11n,vnde fc-
(c (übduxerat,ad eos teuerteretur. Cüm aurem vi-
diffent noctem ingruere, neque veniffe eum ; con-

banteum frequentem cffe folere; vt eum ibi quare-
cent.Toza hiftoria víque ad ver. 22. apud Matthzum
C. 14. ?3. explicataà nobis eft. b
22« "Eltera die.) G1 émavpiev fequenti die, poftri-
die eius diei;quo Iefus folus aufagerat, & difcipuli ex
iltera ripa dilcefferant. |
Turba, qua flabat trans mare.) G. à éenuoc, quee ftete-

[rat pridie eius diei trans mare, id eft inloco, vbi

Chriltus panes multiplicauerat , vnde fefe fubduxe-
rat, & vnde difcipuli foluerant, vt venirent Caphar
aaum. Quo autem modo dicat trams mare, cum
vterquelocus, & vnde folueraánt, & quo appule-
rant ad eandem lacus ripam effet, facilé explicatur.

Quia finuofus lacus erat, nec terra ab vnoloco in
ME Xoran

ilium eiufdem etiam ripz, nifi perlongas ambages
veniri poterat, mari veró breui compendio traijcie-
batur, trans mare vterque locus alterius compara-
dione effe dicebatur. Hzccommunis omnium fen-
tétia eft. Nosaliaetiam ratione poflumus explicare,
crans marc omnia loca dicebantur, quz venienti-
bus ab Agypto ludzis, antequam Iordanem traic-
ciffent,vltra lordanem , & lacum erant, vt Matth.
4. 1j. multis docuimus exemplis. Maior hic no-
bis quetio explicandaeffet,quomodo hzc Caphar-
naum accidere potucrint,càm Matthzus, & Marcus
tuncaccidiffe dicant, càm in terram Gerafenorum
nauigarent; nifi eam iam apud Mattheum explicaf-
(emus. Narrat igitur loannes turbam | illam ho-
minumy , quz pridie eius diei in altera parte finus
quinque panibus faturata fuerat, veniffe Caphar-
naum, vidifséque nonnifi vnam ibi cffe nauica-
lam , qua difcipuli traicciffent; cüm fcirent Chri-
(turà in candem nauim non introijfle,cüm difcipuli
folucrent. Quod idco Ioannces narrat, vt oftendat

vllo nauis adiumento mare traiecifle , eiufque mira-
culi innumerabiles fuiffc teftes. Non intelligo, quod
Eurhymius dicitimperfe&um hic effe fermonem.
23. Ll vero fnperuenerunt vaues à Tiberiade.) Po-
teratle&or addabitare , fi non erat alia nauis , quàm
ea , qua Chrifti difcipuli traiecerant, quomodo po-
tüerictanta hominum multitudo traijcere. Occur-
rit Euangelifta dubitationi, veniffe alias poftca na-
ucs à Tibcriade, quibus traiecerint,veneríntque Ca-
pharnaum, vt Chriftum quarerent. |
Imxta locum , vbismanducauerant panem gmtiæy agente
Domino,) Venerunt, inquam,aliz nauesà Tiberiade
verfus locum illum , vbi miraculum illud quinque

fcendiffe nauicul&,vt irentin Caphamaum,vbi Ície-] '

M — " " : (
hunc ipfum Chrifti (ecundum in mótem afcenfum' À

D

C

D .

E

Í

à 3

f

non folim difcipulos,fed totam etiam quinque mil-.
lium bominum turbam cognouilïc Chriftum fine

|bulatione fafpicari videantur ; fed quando venerit,

cnim eft €upcæp55*n'ö'av704 Té uugixs, grattas agenie Domino;
id cft panes benedicéte, vt multiplicarétur, vt Marth,
14. 19. difputauimus. | p d
214. Cum ergo vidifet turba , quia Iefns mon e[fet ibiync-
que difàpali eiws.) Cum fe, & à Chritto, & ab eius dil-

ftum rediturum,càm non folàm ipfe, fed tota ctiam
eius familia difceffitfer,decreuit ire Capharnaum,vt
eum ibi conquiteret. Eo enim viderant eius difcipu-
los nauigafle. !
2$. Et cum inneni[[ent eum tratis mare.)Traiecto mari;|
id eft finu lacus,aui crat inter locum,vbi miraculum
panum factum faerat; & Capharnaum. Videque
vcr. 22. dicta funt.
Rabbi quando buc vemfli ? ) Videbant eum non po-
tuiffe eb tezra nifi longo multorum dierum itinere
venirc, & vnam tantüm intercefliffe noctem. Vide-
bantmarinauigando vcnire non potuiffe, quia vt

nó quomodo vencrit, ne quid decius per mare am-
vtextempore, & exeius rcfponío colligant quo-

aliqua alia naui, quàm alibi poftea inucnitfet ; aduc-
&um effe; fin iam nuper venerat, non potcerat nifi
miraculo per mare;aut pcr aéra mométo brcui tem-
porisveniffe, — : :
26. Rofpondit eis Iefus , ,ofmen amen dico volis, qua.
ritis mey man quia vidifhis fiena, fed quia manducafhis ex pa-
nibis ,-«7* faturatieftis.) Nonrefpondet Chriftus ad
id, quod illirogabant; quando có veniffet , credo,
quód indignam rcfpon!lo quzftionem iudicaucrit;
fiue quód curiofa, fiue quód adulatoria eflet, vt
Chryfoftomus;atque Cyrillus indicant.Non verbis,
íed animo refpondet.Videbantur illi blandé, & adu-

quinque ab co multiplicatis panibus faturati fue-
rant, vt aliudab ec fimile miraculum clicerent, quo
iterum faturarentur, vt Chryfoftomus,& Theophy-
lacus exiftimant.Proptereà relida quz(tione,quam
verbis proponebant , ad mentem corum, cogitatio-
némque relpondet indicansfe ea ratione Deum efle,
qui eorum cognitas habcretlcogitationes, eófque,
vtait Theophylactus , ad maiorem incitaret fidem.
Refpondetautcm non fimpliciter, fed reprehen-
fione quadam,vt Chryfoftomus, Cyrillus, Leontius,
Theophyla&us, & Euthymius obferuant, vr offen-
dat fejinquit Chryfoüom us,bumanam g!ermm non qavm-j
rere,neque vllis dele&lari adulatiombue. N citur autetn non
prorfus afpera , atqueauftera, íed moderata repre:
henfione; vt Chryfoftomus, Thcophyla&us, & Eu-
thymius animaduertunt. Necenim dicit, O homi-
nesgulofos & intemperautes, O ignauos ventrcs,
fcd blandiore manu vulnus leuiter attingit. Querzti
me, non quia vidifhis figna , fed quia mä*ndym/?is ex pati-
bus , ev* faturatiefir. Nempe fanarecos, non per-
dere volebat. Quidautem eft quod dicit? weran
me , non quia vidiflis frgna , fed quiamanducafhis ex pani-

tàm multa hominum millia manducauerant fignum
nonfucrat? & quia id viderant, eum fequeban-
tur? Àn non loanncs dixerat verfu 2. Jeqwebatur
eum multitudo gagna , qu videbant figne, que. facie-
bat? Voluit Chriftus dicere in illis ipfis miracu-

cipulis relictam videret, credentesnon effe eó Chri-|.-

dixit ver. 22. nanim non habebart Interrogant ergo|.

modo venerit, Nam fitunc vencrat, credi poterat|.

latoriérogaffe, Rabbr quando buc venifli, vtindica-|.
Irentfenoffe eum; cos enim effe, qui pridic eius diei|

bu ? An illud ipfüm,quod extam paucis panibus|

In mitacu-
lis nó quod
fpititvale,
fed quod
carnale
erat quere-

lis non. quercre cos, quod fpirituale, fed quo

panü ad Chrifti benedi&ionem factum fuerat. Hoc

Gg 3 carmale —

jpantludei|

Tra&.55.

B cur Iefus
»ropter
T.efum.

3A

.[Gen.5.19. ;

1

Theodor.
Bezain
4 Aunot.

huius ad
cófirman-
dü Fccle-
|üaflicum
dogma de
* lruftifica-
. jtionc.

*

Ch fi&us
hic dc iis

|verum Dei filium , verimque Deum effe , quod illi

|Vix quzri-

Jad Philipp.

|bum quàm querendi , & illiquodammodo opponi-

|querant meliorem panem , & vt alia ratione qua-
|fei. Hoc eft épyaCere operamini, Eodem enim modo

|propris operibus , & diligentia Dei adiuuante era-

|vulgo loqui;lucrari füam vitam , id eft o perari cibü.
'Itaque inepté magnus quidam , vt fibi ipfe videtur,

Vfus loci

600

IOAN. MALDONATI COMMENT.

carnale erat; non fructum animge , fed corporis. Fru-
Ctus anim erat, vt ex miraculis crederent Chriftum

non credebant: fructus corporis, vt faturarentur, vt
Iperarent fore , vt fe Chriftus locupletaret , frumen-
co,vino, oleo, czterífque rebus ad vitam necelfariis

id vitam fuftentandam neceflarias intelligit, vt Gre-
zorius obferuauit lib.z;.Moralium,caP.zG . Hocfen-

iu Augu ftinus,& Beda interpretantur. Prepter carnem

nubitnon quernnt lefum , nifi vt ilis faciat bene fecundim

Jempus. -tl negotitm babet, querit interceffwnem cleri-

corum s alius premitur a poteutiore, f'agit ad Ecclefiam; alius
ro fe vult interueniri apud eum , apud quem parnum valet,
1Ve fse, iile fie , ympletur quotidie talibus Ecclefra. Vix quari-
ror fe[us propter Iefum. Hocipfum quod D. Aupufti-
nus queritur , D. Paulus fuüo iam tempore quereba-
cur, Osnes , inquit , quafna [amt querunt , non qua ] efo
Chriffi, Vero fimileeft non omnes; qui eó ad Chri-
[tu venerant,eo animo veniffz,vt ab eo iterum pa-
nefacurarentur , fed quia pleriqueeo animo venie-
banr,quod plerique faciebant,vfitato loquendi mo-
re.omnes facere dicuntur.
( 27. Operamimi non cibum , qui perit , fed qui permanet
i vitam eternam, quem filuns bonunis daiit volis, ) Sum-
pta occafione à corporali , quem illi quarebant ci-
bo;ad fpiritualem cibum transfert. Quemadmodum
Samaritanam illam mulierem ab aqua corporea , de
qua loquebatur, ad fpiritualem traduxit, Cap.4.1Ó. vt
D.Auguftinus adnotauit. Quzri poteft;quid hocIo-
co fignificet eperamimi. Quod ante dixerat quaritis ,
nunc dicit eperamini. Quaritir,in quit, me, quia wanda-
ca[Hs ex panibis , 7* fatwrati ef's. Hoceft non queritis
me,íed panem; ne quzratis panem, fed me.Hoc eft,
eperamimi non cibum , qui perit yfed qm' permanet in vitam
«ternam, Maiorem tamen vim habet operandi ver-

cur.Quzrere enim hocloco eft cibum nullolabore,
Icd ab alio fuppeditatum habere velle. Hac enim ra-
tione Chriftum illi fequebantur, vt ab eo otiofi , &
nihil agentes pafcerentu r,experti factam ab eo mul.-
tiplicationem panis.Exhortatur ergo eos,& vt alium

rant,non otiofinó defides,fed laborantes,& quem-
admodum primo homini dictum eft i fudere vultws

dicit, eperamimi cibum, quo dieit D.Paulus Philip.2.12.
Cum metu , (2" tremore velram (alutem operamimi ,id eft

da meremini, Sicfolemus HifpanicéItalice, Gallice

hereticorum interpres vertit , O peremini cibo.
Nam vt operari cibun: minüs Latiné dicatur , figni-
4 77 . DAU at .
ncantius tamen di&um eft.. Víui ergo hic locus eft,
ad confirmandum Ecclefiafticum dogma , nos etiam
cum diuina gratia iuflificationem noftram operari;
fic enim loquar , nec otiofos , fed aliquid agentes iu-
(tiaicari. Quemintelligat cibum , 4wison pertt, fed per-
manet in vitam erernam,diíputari folet. Hinc enim ini-
dum magneillius , & hoc temporis nimium agitarge
quz'ftionis nafcitur,num Chriftus hoc capite de Eu-
chariftiz: loquatur facramento, Quam quaftionem
poftea ver.s 2.explicaturi fumus, Interim hoc habea-

multiplicatis. Per panem enim hocloco res omnes|.

me quaritis , inquit Augufï. non prepter /lfbiritum. Quam|.

mus;illic quidem de fàcramento proprie agere ; hic

À |communiter, & de facramento, & de fide,& de gra-

C|

F

|didit , quem. frlius hommis dabit vobis ? Grecé quidem

|bis,fi inipfum credideritis,meliorem dabit. Deinde
|vtalluderet ad eorum ftudium , quibufcum loque-

[corporeum quarerent ; refpondet meliorem fe illis;f
quàm quem ipfi quærebant,damrum cibum , fi infe] .

[tia, & derebus omnibus, quibus vita cterna parari bus vita

poteft. Seigitur ipfum cibum vocat , quemadmo-
dum D.Auguftinus,& Beda docent; fe tamen i píüm
non folüm fide , cui fi nihil accedat, ad vitam zter-
nam fatis.non eft; fed & caritate , & facramento , &
|bonorum operum imitatione; & quocunque alio

Nonenim eftgeneralis reftringenda fententia , aut
ad fidem , vt Apollinarius in Grecorum Catena , &
Philaftriusin catalogo hereticorum faciunt ; necad
folam Dei voluntatem , de qua Chriftus alibi dixit;

.|Mems eibus eff , vt (actam voluntatem ers,qui mifit me , vt

exponit Bafilius in regula 207. Nifi voluntas Dei
Igeneraliter etiam accipiatur pro: omnibus rebus,
quas ad confequendam vitam zternam facere debe-
mus.Dicit hunc cibum non perire;íed in vitam eter-
nam permanere ; non quód fepe non pereat ; fed
quód caufa aterne vite fit. Alioqui & bona opera,
quz & ipía hic cibum in vitam zternam permanen-

ficut & mala; & cuncta huius vitz termino finiun.
tur. Daseleemofynam , ieiunas, aut aliquid aliud o-
hii ijep o : h
peris boni facis, ftatim opus tranfitquemadmodum

opera toto vitc tempore continues;tamen poft hanc
vtiq; vitam ea non exercebis. Tranfeunt igitur actu,.
manent fru&tu, manent effe&u. Dixit autem;qui nen
peit ; vcalluderetad. corporalem cibum, qui perit,
im ventren enim vadit, vt alibi dicit,ez is fecefTwm emit-
jtrtur. Tli ergo cibo hunc opponit.Non igitur eodem

Idem effe&tu manere, illuma fübftantia perire. Nec

Autem biberit ex aqua ,quam ego dabo ei , nou fitter in ater-
num, Alio enim feníu , qui tepeliunt , alio qui fePe-

nationem huius loci , vt dicamus , cur non dixerit,
€qui permanet in eternum ; fed qui permanet i vitami
aternáam , Agebat de cibo , cuius proprium eft vitam
alere, atque producere, opponítque fpiritualem ci-
bum corporali; quód corporalisad breue tempus
vitam przftet ; ftatimque corrumpatur ; fpiritualis
det vitam aeternam. Quod dicit hic Chriftus meta-
phora cibi , dicit D.Paulus Galat.6.8. metaphorale-
mentis, & meflis. Qui feminat in carne [aa , decarne e77|
metetcorruptionem ; quy autem feminat in [Hiritu , de [Diritm
metet vitam aternam. Hoc Cyrillusadnotauit.Cur ad-

ambigua oratio eft, potéftque relatiuum sy & ad ci-|
r . *N
bum, & ad vitam eternam referri, fed multo meliüs

addidit? ob tres opinor-caufas. Primüm vtalluderet

quafi".dicat-. Quiillum vobis panem dedit, alium vo-

(iue corporali , fiue fpirituali modo apprehenfüm.|

cem vocari diximus , & fingula momento tcmporis

cum facis homicidium. Et vt bonis operibus bonal

hac ambiguitate abíurde ludit , fed eleganter. Sicut| -
Matth.8. 22. Dimitte mortwos fepelire mortuos fuos Gcfu-|-
pra cap.4.13. Omnzs ,qui bibit ex 4quA bac, /ïmt ierumsqui

liuntur , mortui appellantur ; & non eodem modo|-
Mitire , & non fitire dicitur. Pertinet etiam ad expla-

ad cibum, quia de eo difputabatur. Cur igitur hocj.

ad panem illum , quem pridie eius diei illis dederat;|

cierna pa-
Kati poteft,

Sup.tap.4.
140

Bona ope«|
ra tranfeüty -
a&u,ma- ]

nent fru-
&u,& effe-|
&u.

[

batur? Venerant ad eum eo animo , vt cibumab eo

credant. Denique vt eosad fidem , id cft[ àd creden-
dum in fe allicere promiffione mcelioris cibi, quem

nemo ipfis preterfe vnum dare poffet. Eodem enim

modo

|

Matthei $.
^ 4 ; $d : ; ?
fenfu hunc manere, illum perire dicit; fed hunc qui-

-

| l
il
f

U II/W /Ig
yefulon 1tufUl
( d ,æ
j (]LH;
g * rf
: ET

| i

l. qd

at
ul
m
,;i;';i;// l
J-'W L
ffzam ff:

Ietun)
fidum
ätimr.Q
| v
gad' r
dN
t
ä(zgmit
"m

lïüm. !

?gnauit) ü C!P(rg,

" u cmi :
Eris fegrcea. Hmm!m

] b F4
] d. hamzmg
J n

] hg, [
| hr
Friarn
qui
ab
gill
d
Aper
ïriUus
i, Wt

MOR

!' N'*-J

|
685
tC1 j i
iz Íen ftin
)uz "u
. S. QL!' Aug fun]
iuinita io D. hoc ip m-
: diu n1 in 0A |
ipía « opi eft i lialnt,vt 3 A
eitip qu-o'ts u ret. A&'eïun UM PÉal, 4
"r 'pg"ïffs hus g
l2,€ it g lon 1 x du
d 35 n 1 Atlo € C -
[t-feï iaa'h* xPo. min etati t;tel,)' (fc:fi-d vn :
JoT4 Is V luse üc ho Tpt Vnx rta ul & ij
APlanu onti ihü intc it. e fo at, q m, -tfa-**yrs.*-"*ï
donum qldit'Lc Cibtln rillus dvnx RC&ID Ccr clau?uditng,c()lof"þ '
. .0» AC t & 'ä(o . —»aP.'..
y;[ä f;,'f^c : ]lflf 4€ TM "bus dice 1 eu,S. De d
O. £t Jhï. g 105. 741 forti n m,; ir. D 1 : u
E E ibi non lt i FM n iatui Msv EX
CC bibe cau ali : m i ra in prii fig1 BI em ,Q.hs*
raxeramib' m.voe qua rtim idellæ,;flælj.lgdll Alll [z?lïf- ?s:-fnfl*e librum figll librá
jph bi da UiMa din ,'a:Pa da- oleo 15 Vr ibo. DUBN : fapue fle tem i rati ta-|
; am fi 9 ^ etu fti m ilfei imc O AMuT me ((-:P jgno is tefl 2
8^ : -tan. !gtf, 4 cóoíu ode apc. $ , fui icu exp thef.inu f s ig ris N
6. Salnarl, 4]"; :lt "þ;xdgï ea Ctiln nzum Pærctlcï'os &ionndiïur?om"fsigit"l Ocalyägäqas Vetcterag;]—
: 5 : i. i : 3 * » :
.",Odo wm-gjgdedlf folu dpar'neln OS h abu'nl abrco Maju,fu.üüfn .:1 AP]C[BO hctl * PIOL— uit, i r,*
u Wäqea,v-s no? letafehomllfalian. ('u"t,hom1 i G Chri nem1 A/tld Pfopnfm-mPlc ebätuw ;
ä e!, : 1 0 P 1 2 n :-' l. * 11 Ms r. C : 2 a !' .0 E
| Derl.m,sdhomlïcare iam,VCCO Mees*dlän e[reora-tl?u& fcondim Ioiï diclLïfn, £0PtglscagnUslntelhzänunhzc :
i, | Plr Mf dfq,cL ia chf*q;n vnidotho
y bn'g:-lïï'm,z, l p r O : j Ll à e i 1 N- 1 J( C 3 2 ri : l' D j'f ; k' 4
d ffc?ïnïüää r ei gremdu*n ,c(hry(oiius st il fignifca )qulaqüæ Pri"""ll/ä"ïfdcgczls dnre. '
idy g 1f d du à | iulu; |error um g if s er (; Íc 1 -
.l&mkgü U 19 e P er ra n inh lli rari, 1 lüb u1 6 vt Ic at o Cn. ta
:ïf?n.ïgmfw s fufugguchgafeiïüs larlïfcndäi*cant um lltaffr;,;— SRRA Poïiï:ïcl.t;fopoic]üncl; p Pf*"eiïeäta—
DT . TET , CU ; O ni i nfi ? / u vuli es r 1e ïïä O, £ VO is hu m e
N u P fi:a Am ]1 L r 11] ln In 8 * a,', n! - Pe / l * tz- d d 3 O ^ S C - P (:'
MLA um d- TEM m ibo m. 107 n era n n 3 dagi ien us H bj Reg hp i
p : «iiïï"- no li ci thy la. L opt m x .lcnxx;'—**.-tïoc (aüit, qxdvo n im u i -
;:menw)&; äocïocffl fü iftian la Eu 'egu sH d opad Id 4 bo P ilé e: ij oiu uó alet ER WE cem
A hr hri iritt GC ius rC Int, bora r , 4 . quo S.| fgcl. Ai.n d aq ota rPO- Ggl Reg :
fx,f'ïm".ïïmj ab-u;.ur- C Ípi ét.8 (110, art La bat 64 he arc.a liio "um, RE co lio Xm
* ac id eft laé Al fut &; T f« -EP lal Ccr in t cem illis "a tür, &. *
M du idc hy & B; : rc o. 2 ntbus enti ue N um'ï'e'»"c rca ni ndere aba m , cri-
E heop js & cilé ? j^ man r du figne el Pte net on occta lefte ic p i
.»w:enïll)w!'i "B tarij lo fa hes. : « 06; ndo -4feP ,Ue/f "rece go.cfn ror .apa .Cfþ .CxP.' Cca Or ^s Íc :
en au j5 4 1À era eferta. vt M p Keg imp Md $o ret u1l fed . tcmP-Onc é- Soris 3
n-;LLICF.'ix&'i mD Pa h. L. 4 ep ecef 6 fic As Ig.q erg nq i 'üi tc a i Aud -
.,.1;----3&&&0:'1 ex anduc l. labor ibnat ifit vefhr is. Mi | tve iitu daeoru ai & rp 'etiu guc a ux |
A'"h:ï,'.v"'v» k ? ^ þf& m ! tr lct' U L IS. * C n : hl'* xR ISP '1te lcl - - '.-4, 'Q,q m. 1-'
w' :, xï'f';"f"'l';'ä. 2734 : 49 - C' 5, à m : : 1 1 Ll m 11 . r 3 :l : : l M :
m;m-'þ'"me,;-'» * [HY ,TH ä! ;'74 4m det emint Locl.lsunï atdqul et cellduu,ln 4 on texrs PrOb fatusngü tä (luocï de ci 16
Yibis e B iB 69 4 , €3. 4 it EE )1m N las )! ua Itro 'iftus is da at
Mij ii agats Feerdtas A n VEIU E n. Al p arbi MR ii
AR J gotium obis. Pd:eïGræcu ir ho len "i HörthL P turt r»te pou p Cü iente cam n ho rgo
Taners w v m i a atu tur, " uera d sp am oru j'unt. nat n Q i |
d geués edei soleifvocïao Mi cre:Me aug*ïxara*ïnpäf;tcnv?fumf VX s
T mm« eq ia p: em. étus; itc ictdü àDco : rum Te de rna rita uo ifTet la € aret.
X-.:,v;ggöf | t Á nd at oat f-tfa .dlc ne .da j ? ete 'taílie ate éto .HC'QIUI u1l c d- t
i manen. ro ner mm, Gleþ ol m tpa Íe pa * fot itàm Is au 1111- VO ; q ibu tan
.,.4.3:.*3.-3*(; dpa Gra & à qu ne id el P.bus* on] ü üs 1ta 'rbis VO re fTe ini ote i-
is a io : à ftpa i inibus M tiu - HOYW ls rc dice N i P etci-
.,,t.h.u,w,, 'ati im 'eat é € um mi AtIO :ela . illo his de.. re h [ict; 'flet, |
fi rati na are id tt on rà te in il ; en ud da um fIc m ct.
wu. f cin pp m 1dt tia bh icm m, u 1to ít id ali üm et lla lm fl
O . inu q N ib O da ibu vt E cüu O
: *.x,;.l con : Vïag ibu k b(lg na at inint efb a dt /'at, ul j [ i P no e p Hü
ii ;&iähifï**ïcpaf*ä ïn:"?ra*n*?æmlä MM " iw: v a eü"*äedefïui"*ïlïphoïm d*"'ïïomcare .
kCRE à C.-*-J. S iu de a liser e O ' t T. -n.
C illo :le xl bu bi a qu ce rca 'jtat ih mo en ul 51g 18
| ::J.El'.: f'Cü ügl fdcc di n*cl du E . [e lbum 1] pte Ofi l-un "uot an am H—c. |tter
:,'« J UV ! ; e e vt OQ uc lm. -&IP .t c OP & 61 q crlna tl : e ll -C.
dl ! effe 15 ed, levg taq dt 1 ult, um Pt "u fe itare, p x(e,q m us iber
t t | ütr Sc el I ren qu inq Utc t ter im bita am ité turu olem hi N :
n j UR m.. nom eft. Cfe- tur, nt, b , buc Pa en 5dü termn i taci fa&u, Ío ad t etn N
"fl-*'*:.«g;'fï FCHI là ; um ütr futa Hu ':tl em ., um '[0 E ; lll'. e I em ,'(Pl : [i
.I,J.,;,»;aä;;s,g; itür. Ícu ipfum tio rcfc dg]?l" nC'P r2o0Oo f .lliln:' Vit: bieét ofl. LE & en &q C
uu. M-.;:.'f-'i", ac ma ]IP : Oü m hlïi ÉC o uail 1 in 0;0 U& da m, ; 4ut d C han
d*jt),"' N((;v 2 un CXP ibu nlbu:' alum 'dam qu um dct .iS a: tem . ate "i i RUR
- s ch;;fïpcrïuaaäiemm**fe«r"ff Saredio äcrpoïaPafaovfzaofäixff- Z modo LR
:Lmt'xw .*"..'-?'i* ; a 'a Á nes 4 nu' ä' un fzm, : -na !l 3. ; fV : UO . n TC qL A ms *
* w ne nü -dcj? E dlag m fer ile ul ít a illo $93 ii d ss in&;
N !» tl'o f&n.te em,zlücomellfnl/ï* lla'tlrl uesre mem4racula flliturc Ggl m. 037"!4 Daülï. 2 CfHFt , hl &lïl'
^ Y l uls 4utfpdc7nadnr€vll ob läfath]ïhw ad mlit' Ita lg Prcaïmoduäuit, nfiflnd*c,dlc T ch(an&.o;]] Cle
d. W [izgjs-banïq"dm Filluäemon Httdiü' &Clarauls:can- E xmm;ma' m,/ïgïl() C'(:aïeln il Del- iritu d'()—[illäyrililM 8. de
| z ais iü. m i - Que: H | u o- -
il AÉ dW"ïta""ïär*"fmonäïatth' f dïhylnläc E D f*gïxäoïe Hn-ïïul"dsïlafa'?ni»&hüc verb h
r d C r dec (ti 1. ] um Eu ibet, ifau T ibi lo au 1 1 c fti d ! T
*"w : cerp-flr ilio te lacui, fuu & hibe FHq dhi lio 10 do €, ü ca Hs -
in ri ilio E m i. d ic (um a Ei hon ügen iraté ; Es od itehe RT
, n na Is omp liu la lasa CP, n er THEC ini & lem, "nge lius "
st | 19 .dc, "e c - fi hy lia 10 fe - at MBEUE 1u1 : cade V", - É onA
h P 3Q AE 5.'1: ngln- Cat lium llo p Filiü ru inat in ip Ch atio Hilar & bom ectem Filiws
E Ms Chomfïcaüo um Ri amPaïPatre ega- Dïira"tcfitvt ötcerpfe-t' Sic t mefi fare f lod
l . r ræ, E C r &R a fit. Iu i d "u di- |
um qui foft. terp inG deo qu m fcg at ha It jjin ra fi Jaiut [ fer l ete tu -
u E hty us $u hes ot ; atu -'büs- fic. * im. ion ver: um n fe 'æ'*, 4ü »lenit i4l chï*'-æ.
: QU , Ch ue 1ü re bitt üg' ni lite [7 fuü m t ent od vit de ! hri T no
as l u q on lace - ar da mi d fZ f Am licat am ern ua danda sst Chti : ad is
R l dem mtm 'ep flea Be is ho ft. a n & : sidbeeis Ater »qui 0 fer uri rls.fï".? Patt l
- | Y C . 1S u 'étnm ltw eXP rf l,uF -deöï ne Yn& tcl at ' en "na*,
'W ibat A p m Is & f-'t-Aug ditlu e fr tn d 0 ; ; ern Ísc )P «mei p
Ji L ba mpc Eu u at UA If "m du ld n ^ 0C '[Las At iDo cn H5 ei n it |
| j LU Pr &ln äc, ul tbm "',f. . dü 0.' t4tu h5 ofe /E*[) IP om « DI.' D ider t
OUU ':—»"*:;' hOL' um ro eou : c& : lnq 4 4Lu C€u»n . eus , : rie P 0.) QCP —Etn ,'tar no Ht . l- add r
ï S u9 ; 07 Ter e ZLIMA D opv. LU k n l v & e |
mptispi f;wv'ä.mw":uum»:ï»m",wügämfäfm- er»sff 51»602:1*2,.;4"':!.0?0& :Sferfäïtasoïnm E
| plica x ta1 tem P bom f" i 0p e : . M$ s f , nerei t Ol hw d d.
p !Ph [pre Un lios T 'd.ä 0 b rf us; du u ofse D inem i Isn 4 d
z terp nmf 'aS./i 4la rati fer eieft. ilita t d4 l:"P eic dln., inq io". obis, IBO —
m5 1n (f ali 'one d j D bi u elfe ntel s i eu "ts ut bit v | s
j lnm. A/i, feci da 4 lus ba sq P Aris [e fu it? H loc., « da —
us i tu TA ro Há p fi fo mu fi- efca na p riti fa: iiidenia 2
' &inlp pere ii Ms "ag euPent OP WP fole iedy /Eg ter c jece cau bom:i Gg
ul UR p inwm um H omim s l u nes ss i adi iffc lim bo
-W',. ofi id mt"- 7 tn, bo cop (tin 95-99 an Sp 5 fü u ii
d | lnl exp it, i he : [äq ! ,vam ]ius thz u iclo t4$ ftu 10q im n
u3 J 1aul te- mis lus fi t ug lum hic Aft ; -ql niir A
E età cz " bom "n e ( habe (t À vo ls p Dei ide Q
'3 .4'L3le', C'üfegïc.g rnf"ï [f; OC öde áre Vfu. uS( &Cy liqu Irat; i.
st ri$ di- |c4 77 e«/i : .H u d2 rbo 1'1& €; 1cà A. m
-jï,.;;cg-;üg ,äliï;äc-g. hom'"Dew Zfïquamcqac feïco cha-c-l-l;inlïytpo&at d- dit. D.
WT. Pül;. iam N p tre di
..v::fyb J!,uSr i Pf et i r-. -l]g ; uo r.7 dc nt,. Pa ? or..,
Dd '.:'[ho)) . ügn lo ila lam om Meio
"-";'Tï'uzfpf" ab Ob Pa[l- ï,H e qu 5 Sh dad
hi gillo ss nion 'sfïl'"zzn""
;".3"';'..,.&!3!*; :gt.' Et ibus de v natQ nm p
(lse dQ | 'cl for ur Hg om
-..þ m ( is €tá : nt a[i .tdt
) h'hl*» l Pe lde M u . bl
,! J.L'.H jl:' ;4 sv ri,q nha
at Dcmu lllu eta , -[0'1
' '-,:-o 4.)/; r r : ln IP 1
d ihEesp i
jcum ju " atur, 4
,-';E Um»;b!«,; j ofs. .C-W'*"-'-'-
" m
joid j 2 9.
iïïz.xrllaücm :
" !

IY v*
WX P.
YXERNO
À N.
WNTo
IN

d E.

"eass

"OXN. MALDONATI COMMENT.

i

! RU

G84 z | Go
?rgo Filio Patrem,homini Deum;quafi dicat quam- À partim,vtarbitror,modeftie caufa, ne feipfum com-
uis Filiushominis,id eft homo fim , dare vobishunc 1mcnds.rc: videretur;partim vt fimul doccret, quam-
cibum potero , quia mihi Pater, quiDeuscft,hanc obrem credete in fc deberent,nempe quia ab illo ip-
au&oritatem dedit.Sed cur non dixerit; HuncPater| — fo Deo miffus faerat,cuius illi opera fc fa&uros pol-
Deus fignauit; fed interpofito verbg,HiZcPa terfigna-| — licebantur; & in hocipfum mitlus, vtomnes, qui
; "it Deus, aliquá mihi perfuadeo fuiffe caufam. Credo !falui effe vellent,in illum crederent.Emphartica crgo
] Gtzcüarticulum ,6,vim habere rclatiui;itaque non| illa verba funt.Quem mifit ille. A pta huicloco quatio
«[I- fenfüm Deus Pater fignauit; fed , Paterfignamt, — eft,quamobrem Ghriftus fidem opus appellet , cam cuc&ae;
qui Deus eft.. Quod ctfize idem eft, hoceftdi&um| — fides non folàm vbique fere aliás,fed hoc etiam jP(OSOPus dica-
cfficacius. inloco opetibus opponi videatur.Facilis ex ijs, quæfäfäf i.
28. Quid faciemus vt operemur opera De?) Videntur| |modo diximus, conicc&tura capitur;propterea fidem Pits oppo-
intellexiffe Indzi,quod Chriitus dixerat,eperamemimos| — opus appellatfe, càm eam operibuslegis oPPonefer,'nam'
tibum,qui perir,þd qui permanet in vità etcrnam , dc ope-| D vtalluderetad eorum verba, & ea quodammodb
, ribus,qnz eosad confequendam vitam eternam fa-| imitaretur;ficut c. 4. 10. propterea gratiam,aut do-
cere oportebat.Sic Auguft. & Beda, Dixerat jinquit,| — |&rinam fuam potum , & aquam appellauit , vt ad
Ta&ag |Augult. La , Operamim efcammon qua perit, [ed qna per-| verba mulicris alluderet, quz dixerat, Quomodo tu u-
uinet i vitam aternam. Quid faciemus, tnquisnt,quidob-| — ass com fis, bibere à mepo[cis , qua. [nm mulier Samarita-
fermando boc praceptum implere poterimis: Significat Au- )04 ? & ver. 34. propterea Patris voluntatem cibum
guíl. propterea de opczibns cosinterrogale , quia; — |nominauit,quia di(cipuli,dixeran»s,&alabi mmm,&
- hriftus dixerat Operanzsi. Dcanimo,quo idinter-; —|Matth.12.50. ideo cos , qui voluntatem patris fui fa-|
Irogauerint; ciim nihil Euangclifta indicet, non cft ciunt;fratres fuos, & forores , & matremappellauit :
inoftrum iudicare.c hryfofto. ramen;Cyrillus, Thco-| |quiaauditoses illi dixerant,ver. 47. Eccemater tua,c7]
phyla&us;Leontius,& Euthym. non difcendi caufa,| — |ffatres tusforss flant , quarentes te. Maior quaftio, cus
(cd fuperbo, arrogantique animo interrogaffe pu-| . |Chriftus generaliter intezrogatus, quid opus facto|.
tanr, cxiftimantes nullum aliud o»p'us Chriftum ipfis C effet , vt cibum illum permanentem in vitam ater-|
prolaturum, quàm que Mofcs ante precepiffet; que| — |nam,aut vitam ipfam zternam confcquerentur, de
inon minüsipfi , quàm illefcirent, vt Leontiusair| —|folafiderefpondet? vr o edate, Exultanthichareticà ——
Credi hoc magis, qtiàm probari de ludzispotcft in| — nouiftolida confidentia vidoriz; (ola nos profectol, 214
folis legis operibus confidentibus. Sed probabile fideiuftificari,quando cófultus Chriftus quid agcn-jsbutente: *
t ctiam eftcos exiftimaffe aliquid noui preterca,quz| — |dum, vt falui elfe poflemus , nobis effet; hoc vnum ffu;äf"ä
à Mofe pracepta effent,diéturum Chrítluuf, quem-| — jrefpondeat, vt credamus. Non vident czci eodem goïa lider& —
admodum noua etiam, & antenon vifa miraculafa-| argumento probari poffe operibus nos finc fide iu- d
! ciebac. Non dixerat Chriftus, operaminiopusDei| füficari,cüm interrogatus alibi Chriftus quidad có-
| llli tamen refpondent, Ut eperermier opera Dei,non có-| |fcquendam vitam zeternam facere opus cífet, nulla,
| tenti dicere,quid faciemus boni /aut quidfaciemus,| |de £de mentionc facta per fola opera refponderit,
vt cibum iftum , qué nos operari iubes, operemur/ D $j vis ad vitam ingreds , ferma mandata.. Matth. 19. 17.
Volucrunt enim , vt fufpicor, cautionem adhibere;; — |Quemadmodum ergo ex illo loco colligi non po-
- |quafi fignificantes paratosfe cfle facere, quidquid| — teftfolis nos operibus iuftificariiitaex hoc non col-
übi chriftus precepiffctmodo opus Dci cfict.Opus ligitur iuftificari fola fide. Sed ex hoc quidem colli-
cnim Dei vocantnon quod àDeo preceptum cffet| — gitur nosiuftificari fide , ex illo iuftificari operibus;
id cnim fe non putabant ignorare ; fed quod Dco| — jex vtriufque collatione & fidenos, & opcribusiu-
gratum cffet,atque conueniens,quemadmodum ex- ftificari,quz Ecclefiz Catholice doctrina , atque fi-
ponunt in Catena Grzcorum Apollinarius, & Le- des cft , fine qua nemo quifquam qualiacungue,; & .
ontius.Hoccrgo càüm dicüt, diuini honorisftudio-| ^ quantacunque habeat opera , iuftificari poteft. Cuzics cxi-
*. |fivideri volunt. : 1 ergo Chriftus defola fidercfpondit? Primüm qui-usse -
P |oa9. Heceflopus Dei,vt credatis in eum,guem mifitille), — dem ncgare poffem de fola refpondere fide, Fidem tosdeii d
: Przter ipforum prorfüs opinionem refpondct. Ali-| p jenim hictotam legem Euangclicam , que & fidem; |
| quid enim aliud refponfurum fperabant. Ileverü| —j& caritatem , & bona opera com plectitur, videtur
j apté prorfus ad homines nihil nifi opera legis cogi- x'appællare , cüm eam veteri opponatlcgi , in quailli
tantes refpondet iifdem vtens verbis, quibusiliin-| jquibufcum agebat;,nimium äærebant. Poflem , in-
| terrogátes vfi fucrant. Interrogaucrát, quid faciemus,| — quam, hoc dicere;& grauiffimo confirmare auctore
vt eperemur opera Dei ! Refpondet , beceff opss Dei. Mlij — |D.Paulo;qui cum legem facorum , feu operum , & le-
multa interrogaucrant , quaíi indicantes omnia,| ieem fídei diftinguit Rom.s. 27. haud dubié /egem fidei,
quotquot cffent,fe fa&uros. Chriftus vnum refron-| — inon fidem folam , fed totam etiam Euangclicam le-
det,boc eff opus Dej.Mli operaaliqua magna, atque di£j — gem vocat;in qua & fides,& opera continentur.Sed
ficilia cogitabant, qua magno cumlaborefacienda| — hac refponfione,alia fufficiente opusnoneft. Lo-
effent.. Chriftus vnum tantim oftendit opus, quodf p qucbatur cum iis Chriftus, quibus nihil , vtfalui cf.|
equé ab omnibus fine vllo labore,fine manibus,fine jfent , przter fidem decffe vidcbatur, nam ad opera
pedibus fieri poteft, vt credant. Ilipietatisftudium| — omnia alia facienda promptos fe effe declarabant.|
a&'c&zäfe videbantur,cüm dixerunt,r operem;urepera| — |Adhibendum igitur illisid, quo maxime indigcbát,
Dei ; Chriftos illis pietatisexprobrat ignorantiam,| |medicamentum fuit. Adolcícenti veró illi per opera
quàd quale fit verum opus Dei nefcire videantur.| | |refpondit, fr v 4d viram mgredi,ferva watdetd 1 *f»;ï.ub. AE
Fides dici- Fidem vocatopus De/, non quiaDeidonum cft; etá| — |càm fibi itaomnia mandata [cruafle videretur, vt ni-
Ds. ^^* |re quidem verae ft, fed quia Deo gratum eft , atque|— |hil przterca maius poffct facere , voluitilli chriftus
conueniens , vt fuperiore verfu ex Apollinario, &| — oftendere aliquid illi deeffe, vtad Chriftianz vitepisigen v
. |Leontio dicebamus. Non dixit, Vtcredatis in mej! — iperfe&ionem perucnirct.5i v» inquit, perfe£na e[fe)ian-
: :2 ) vade,

'Wf

t

Qu
ol
qor
"m

$as il
g w
E
| *X
m
du

"l

,dena
i
u
ia
iquidffr
J(acram:
(nitol
U

m

M , ficih

B
LoQ
mu,
biti
;17.0/
u
/51'51))12,
fidc(lbc

OPfffml

Ihiis
«

kx |
ï
! Nwpus.
|

" Fl al

'ärees.s. p
—Oathens, ]
"s ^mj
| :l[i.l.!ll.

od
lcrif
li, (
ly AUZ«
Ttte
Wpisï
EX
Q
D
ub

um
Es-3

| Vr p APV | m m vefirori.. *
— —— " : " dicam ein, Deus patrum |
; I N I O A N- Cf df;[;gs lf;fdeliüud!cæ"? C-"*-";Zdl ;f;men eitis ? 7"'32::0; i ";
| 696 : 7 da pauperibus , e2* ; ifit mead vos ; lia ab eà figná p ) pO* fto Iudzi:
Wl E' : de omniá,q94 P 0;& Pu&ilïüsi& Beda id; :I" "m eis? ideo ergo fimilia fronte fignum abbeo P& fignum pe
ln M /ade, vehde ommiá, qu4 " loco Aug | dedirMddeemes s íum eft, qua: - BdnibHS ; P* guein,
h UAA?, ibunt hioclo Meretici contra ver irüm hoc ipíum elt, « it quinque paniou |
*—»«,W, E " e SCfl u hærctlc b" miruüm n T. ldcfantq TTE f ufaiTC 9.
M E quere me. : nrellectum . s nobis em pridie v inü milua fat
nbaüoæ?' l " eram inte i(ti perceptionem nob ftulent, quem p : hominü mui ] u-
E uod perpe euinis Chrifti p - obiiciunt. iícibus quinque i effe miraculum p
Q E 4 ris öcfanzal N Àm infolenter ER duobus piic magnum € L veturns
L. IÉ . non m ;inquit ÀAugu ibum ,non qui | vt dixcrint. pondent Auguftinus;
QTE r r?gP:äJ Deiinq ERN o manducare c . den taucrunt,; 14.Relpo n; atque| .
| a - ss ( VCI. 14 . f nums;a q
. Auenftini HWCJ r :[le Hactffe'g )P ,,,dpardä : ,,ndwn fUPra : Id mire lg ;
El cH] T a dt em mifit ice, 28 25 ternam,vi q te-| jefmm - demi
IN | R "us ab dm.daw d . uft4v & re ul
P reics euri;æd um Mpl «nduiafti. Acclaman thlai:ter addbed s. AR
"w. l q. eXP 1CÀ . [853 | S nOn
.T.S:n;s,quæäifï ; ?ticiad hzc verba, no
RSSTEN

C

j

lecanque] ..
n non qua
i s confellos faitfe , ceterum non
ita co
|

l
BAR
1 uï -v'.mït, |
L

: :
lare ; prop- :
elo poftu
35 fed manna dec P : 4ndumuf'""€ N
: £m
ná-p nuncíignum ; iungunt , Patres "'*/h. 'tere , notil-
rete Auguftino effe rïlafi " terea ftatim adlïfn'ä unmr mihifignum pete c'u,r an
.« du rc N | : o iren , !
'cenim interprete. Ea rENEIES n deferto. Vi íed vt experirentu
, ; redcre CH ines iftos ac PATWDA L 2 daret, 1e : Inque
mere. C . 'o homit fuam parent| , " fibi manna : iibus , qu :
TT ! imum ro 114 nam iuam p OR folüm vtfi i inque panibt * aut |
"d ducare.Prim fg m illàm cx 'Deinde , l fecerat, vt qu t poffet, |
: p : nducare: ii — quod femelfec i Íemper aut p« k:
m a. ad (amendam p i credere eft manducaref L lij| qu illia faturaret, na protu !
M FeICOeie n d fibi velit; : inum millia lum man | :
|OCAE & ventrem, À lli —crc,qul : : ghommu a exempit OCa-
"a snequaquar ftinus. Putan |. |velletfacere; dammodo irri uam s
UM l[ - laffirmo eo juatur Augufti - ntem iftam quod : t'et, Quanq
niold : steul plb -u in me a Chriftu le faceret. :
L 3 dere IQqU ' cum ne litfe,vt idpiam fimile | jus,ad
Ml aut qua d )qui facramento, Namfidel : w uidpian & Euthymius,
| . , ul aC ^ oerct. a' / t uc , Vt q h la&. * 3 :
ul |Euchariftiz loq $ o hicag : á-| réntq ius, Theophy : vidétur.
i idem illi venerit, fectó non dic | Chryfoft. utionem re lignum
Wa - quidem i retur, profectó lla re cot- anna hanc pe idebatur, vt f1g
XIMES : 1to loque n ; ideft nu ff — (olum ma re debere vi ; od paullo i
purs uf | facramet & ventrem , i« adeo effe fa (uffice it , quód p
PU entes, : doceat uecau t effecit , :
du n effed itis locis : t| . Ergoq t peterent efteci Inde enim|.-
a ao (fe,cüm fexcen neceffariam , v nt, ea vt p dilfent. Inde enim:
u | , eterc , : [' um vI : ft S 4
u B Mu od Dd d falutem n (lint| " nonp iplicati panis fign fibi Chriftus|-
at iporea ;uchariltiam a falui effe potiint. lti hcatlp (empert fibi :
UL Q giio idem nifi eafump difputaturi fu . ff in ípem crai (Iet, aut ve ! :
! infantes qui bi ea de re diíp ; | aingrelit ; ; quodan po unt. :
uiouub . nein [tini vetr. $3. V Euchariftia loque E. füappeditaret; q licere voluerunt 'Exo. 16. 4i
i oies ue uttini de Eucharifti ibum fupp ione ab eo elice uéonees cut
t m -'w-f LOCOS AL]b " Non ergo P d. : tvcr. C - O-Qtlonc df/ärla ,F 114.
& u in:-di-" * à i lxera ln terrob * 4""4 zn A. j - I :
; abimus. d Chriftus (s cere hac imanducanerupt mann iximus Pal 77.14:
natanins 4 llnLls,llldlc batur)quo E dnetlnvt- naFrl md" uc S » d are.) DIXIm : Sa ,716. 20;
w d : terpreta d /5 4 qui perma: N I. Patres lodedit eis« man uc 8c Eu-^ *2 |
Bw batuï:(Cdm bum qui perit , uiit Chriftum : decatode phylado, &
U ^ cibum 4 iftimauit Chri ; eft , Panem ontio, Theophyla
N l | erami non exiftim . ; Icrtptüm , nti1o, d iftà auo-
LL UQma E 1414 Deljv do cx C y m lo ) v ^ z 1
: "maternam ,q retari, Hec eff opus De T mo s vfíos exemp ile facére mi-|
Cs u o -u i tAm .b' l tcrpreca d . buml um 1 .dco hOC co : fimllc :
D DN h : P IS ln b tls vt Cl " th mlo 1 3 d ln aut t
ittyetm... , | : : . um aP ; d cogefcn . uhlln- AE
m : eft, quo nim ipfümci io-,D dammodoc - utriret pop lü
- ol id eft hoc in me; fee : ofequutio-| 19 tiofum n : dere: popu
Id d injcredere in ius , id eft cófequ ' raculum, quo o m ere cre
m n | : ini,cr - eius , i raculum, non tem | eten-
"w um d) raüionem ómur,ap-| . üidem meritoó non tem,non m :
MUET — laffe,fidem opera hriftum confequ Íe Mofi qui inta non ferentem, dituros, 1
jpellatie, enim Chri ftilum tan- fe! 10s quadraginta non te ipfum credi '
us Quidi Per &dem ! s. quod e icil enimani facilitate in P TW
iT g nem. . mdcmüs!q | Catholici | : adem fe fac y duht etiam íe,
pus clies idimus , & potiidt ue qui . tem aluitle; e ile faciat. Often
m« prehendii ducare. Itaq iftadif-| — ter ut fimile faciat.
(sb : anduc Eucharifta id autiim
4 [CIDODNUJ Clbüln tn l CO de uc ü aut 1detn P
, : i tn * 0 : —
Mïä qnïliaffimaïït Aügu&mu v fcui:]tþxcïi'mo, nihilo tamen me
LU E ?CL'CTC; etíi meliore erran
d
d

üe-
: ie terrena;que-
| tat Cyrillus, nó nifi Cato itarc.Singula verba füü
iount, Deni- vtno » ertinent cogt -N atïlbusïludæi fu-
inum intelligunt. | que ad vétrem p ant fÍe racité cum p fibilpe:bs f cá
etici Auguítinum : guftinumlo-| |d Compar uod non iotibus
liàs, quàm hætetlcld Euchatilbia Augumnuïh ifti/ habentpondus. ihil e poftulare, q ioréfquemdienee
1us, ! e Fu Chri u antes nl res,ma arm
J ! concedamus ifte cóficient? Corpus | uafi infinu io iure debeatur. Patres, n -|tant.
ais que vtcon luinifte cóficie fe&to! |q . : Iutre dcocat (chuc Cx-
Ed D ]7 uiniite a ; n profe hzreditario iuiffe, accepif :
n ]ui ; quid inde Ca 1 nobis fümi? No pE j veluti hz A fe petiuiíle, oftu-
Ra qui , qu fa,fed fide folaà no (Íe inlese veteri . ibum à Mofe pet b eo panem po
e fuiffe in co lim fuos c fimilem ab e : 4- !
o u nonte !P 2; * u erent non tfu E dia Deo o janem $ fC Iu it. Cüm dlCUüt P XO.12. 37.
T : N- is, quàm fi co i fola mifericor p lettem abeo p ilis haberi velit. étem figni- 9
TA P. 4 magis, qu i hoftiis, íed fo : fed Deus x | i Mofis fimilis ha : : ingetem 1BHi- fs
B À : ; j | 0 ls i um lnb *
laemnüf . TO. ( vctlfquc o ) m . Auguülnus , Y -latc ; qul m thln g itcitet
ARU reipla, : niam a & .2u0 : um etia : xillia circ
TM . uiano "WCHMP , OC 54 rinumer inum ni p
TA R. : ficandum; q i le. non fäcwf . rres na[i ; ena hOln | 11111
LTp0U» V^ ACF1 : vV0l8 , 4 ad-— . cent ancm
x AC us M,]Z»rzcordldm ram ? Quem | Gfexies enim ; dam modo P nE
Prnintf ipfe dicit, M: imarum. vefirarum $. Q ftijs| ficant, ibus fuis fe quodan uerit, id
3 d d ; AUICEIUm pe fbl O l] , tnbus .A ,;ndücd id |
^V Fa Ofeec.e. p Ititudinem v (s effe fi unt. In pa utcm»r
AE u bi multite dicere nó erant. : : C Dicütau impetrare
u mp Matth.9.1j. p Deus noluit: ifericordiá fine ho- : telligunt. jl Mofes 1mp :
R : rdià ! ditfe intellig dàDeo Mo ; Pfal.77.19:
, hi | & 12.7. iodum Ccrgo is fibi miferico £ * come : uida . : fa ca- *
qu à ; mo fed maeis f1bi i ror ; ti funt; q Ua 1pia
m Ts : ed mas a ia placere Ita p (a exper : fed experien : : 10e
: 2b h 4 hoftias 'de facra Euchar iftii |poffet. Non ; idque in deferto , rit
" Itijs, qua & fi hoc loco de ipfa Chrifti| |pc VR dhqa ea r d bant, porern
UP ! ftinustiho effe re ipfa leftem ederunt p quid , inquie t
fsl fus Àugu fignificare non - ff. e ibos. Naun4 : em poteri
LR 1gnifi is nobisprodefle, — L are cibo d e7'pan :
ETH nollet À d plàs no Is p lius erat parar . ?N,mqm dté-
t Pa hdu dum; fed p to; juu m deferte ilatet, quodté
g 1endu facramento, emen[am ; ferti latet q p
P V obis fum (ola &de fine Deui parar A nine defe cbrai
st* corpus n f 1m, vt 1oia nde us. TODUNO Is In nOI : (erto ETe |
g" d ratum, de fumerem lia etiam v ibusin defe
Bll : is Deo efie grati fine fide dare? Alia ' uibDus laut 4
me magis , facramento l" . » draginta; qui! : n femel;?
d r a, : : nno q s G lc . : s !
n quanäguris äcget effe verum? t videamw vt credamwm Pg:(äci'fu a. Ggmücatur-äuadraginm, id eft qïï:]
"tb AC Quo v fienum, vt v TEU VeES "totosáànn difíe panem.
jpale d ergo tu facis fign iftusfe mifstà Deo;| |ve fcd per tot xleftem edilie pan«
o & |zibs : T lim Mofes miffus j Pro| jdiui abulam narrar ; ) panem dece
me ! dum olim à ter. 18. 15. ique nefabu : j mm':'/f ?
EX V | quemadmo dixerat Deuter. 15 Deniqu Sicut fcrip :
lo | ique Mofes dix . fem fn[- : i firmant;
5110 effe,de quo »frcat me :p ftimonio con d
hat fe eum AE de fratribus tusr fic: eiure| timot re ice vobismen Mo[es dee
kf;;üïa " . ]7 'dg ente tud,c2* EC 'audtes. Itaqu d dit ei mdndüfd h p amen dl[O T0 i de
n h i s $ tts, sp[ueni iintellieen-| |de " i, I men, . obis panem
; jnolp^ p tAbit tiby Dominus Den Ti Indziinte 1g Dixit ergo e5, meus dat v : :
^m citabit tibi | oftulauit. Iu [ m us ; de c«lo [ed Pater ; (eueratione,
Ji rf : : rederent, p :(que Mofem ip t vobis panem àe co, fen. riftus ate s
.l;'ï:,aü-'ia " fuo; E lglgï'icftus alluderet, memofï e&l;l faciendi fefe|. dz;w,b:ïgm ) Cum magna Ch . refpondet
:" Al,;l s ; 0 3 * c lg : '-«-:, à C£ 0 v Lj ; 3
P E : tes qu auctoritat b ego ]
" il : f m? non aufum.ünc rofiteri, Ecre ; inquit ; Em
TT u M . s di populi ducem p hst
j n : jhbefän IPUP :
j ;;:.'M fg&,wt | k
LUg

J
Ni
n

Mil MC iE
L T.

Antithefis
ptior inter
Moltiem, &
Deum.

T

sedpo u qcnqissdp QU QU ge Qu

é88 —

jnunc loquitur datu?xmdixcrat. Refpondct ideo id|
fecifTe, quia Iudei idonei auditores non erant, vt adj9P
jante dixerat fe hunc panem daturum effe.Itaque ali-

jobie&us.Patres,inquiunt, poffri manducanerunt manna
j defcrto ; tacité cnim illi, quemadmodum diximus,

CGIOAN. MALDONATI COMMENT ^

689

r?fp—ondct, nen , amen dico vobis, quia rem illis. di-
cebatadmodum contra iplorum opinionem. Porro
cüàm illinonfe, fed patresfuos panem illum czle-
[tem dixiífent accepiffe ; : j :
(ed de illis refpondet, Nem Moyfes dedit vabis , quid
vt füperiore verfu diximus fe in patribus fuisintel-
lexerant eam panem comedifIe.Duplex hic latet an-
cithefis,in qua vis tota fententiz confiftit. Altera in-
ter Moíem,& Deum ,altera inter panem, & panem,
id cítinter manna, & Chriftum ipfum , qui verus de
celo paniscrac. Ex prima fecundam tacité probart.
Nam ex co ipfo, quód Mofes , vt illi eloriabantur,|
manna cis dederancolligit non fuitfe verum panem,
atque czleftem , quia verum , cxleftémque panem

effe panem , quianon à Mofe , non ab homine vllo;
(edà folo Deo datus, id cít mifsus eft. Ex diucr(is igi-
tar auctoribus diuerfum panem , alium alio iüélio-
rem effe probat , quemadmodum fi quis, vt vnum|
panem meliorem probcet effe,quàm alium,;à meliore
piftorcfacum fuilfe dicat. At manna ctiam Deus
dederat;, Mofes minifter tantàm faerat, ac ne mini-
fter quidem ; nec enim ipfe vel tanquam minifter
manna feccrat.Ita eft,fed Chriftus ex Iudzorum lo-
quitur opinione, qui Mo(em eius miraculi aucto-
rem faccre videbantur. Qusrit Chryfoftomus cur

non dicat, fed ego do vobis panem de cxlo verum;
cum id veré dicere potuerit,& Samaritanz non Pa-
trem,fed feipfum aquam illam viuam, & in vitam
etcrnam falientem daturum dixerit. c.4.10.14.Quin
hoc ipfo capite ver.27. feipfum panem hunc;de quo

)

eum modum cum cis loqueretur , voluifféque de-
clarate modo ipfo loquendi diuerfo, quantüm inter

dzorum duritiéinterefIet, Ar his ipfis Iudzis paullo

tcr explicandam quzftionem arbitror.Primüm illic
nondum illi Mofes obiectus fuerat , hiciam fuerat

opponunt Mofem, propterea non fe,fed Patrem illi
ruríus opponit,ne quod probandgm crat;pro argu-
mento Íumere videatur.Dcinde cüm ver. 27. dixit fe
panem illum daturum effe, dare erat in mortem tra-
dere, & edendum in facramento rclinquere ;quod
ibi finearrogantia potuit attribucre.Cüm auté hoc
loco dicit,Pater mews dat vobz pane de calo verum,darc
cft mittere;quod nó de fe,fed de Patre dicere potait;

[nec enim à fe,fedà Patre mifTus faerat. Theophyla-|

&us videtur exiftimare nullam inter Mofem , & Pa-
trem comparationem fieri; fed folum panem pani
opponi,quod ille,quem Mofces dedit,verus,cxlcftt(-
que non fucrit;hicquem Pater dat;czleftis,ac verus

pane comparari; fed cüm videamus tam diligenter
Mofem in vnaparte;Patrem in altera nominare, du-
bitandumnon eft voluitfe Chriftum Mofis au&to-
ritatem minuere,vt ab eo Iudxos auellerct,& ad pa-
trem traduceret.Cüm dicit, Mofcm non dediffe illis
panem de czlo , intelligit, vt cxiftimat Theophyla-

^ $ H 1 .
tero orationis membro dicit , $ed Pater meus dat vobis

ipfe non de patribus,|

purus homo dare non potuit; Íe veró indicat verum|

non feipfum Chriftus, fed Patrem opponat Mofi, &|

Samaritanz mulieris in credendo facilitatem, & Iu-]

i. Ecquidem non diffiteor panem precipué cum|.

&us, non dediffe verum de czlo panem , ficutin al-|-

——

fanem de calo verum. CQuanquam mihi non folüm vi-

À.

E |

|fequitur.Nam quia hic panis de czlo erat,verus erat;

asssumilbo s.

ctiam panem de czlo dediffe, Duabus enim in rebus
panem,quem Mofcs dederat, cam eo,quem Patrem
dare dicit; confert;quód hic de cxlo fit, ille non fuc-
rit;quod hic verus,ille non item.Secudum ex primo

quia ille de cxlo non erat, verus non erat. Hzcfor-
rafe fuit caufa, cur in priori membro non dixit, Nop
Moy fés dedit vebis pane decalo veram , quia fi de czlo nó
crat, nec verus erat , contentus in fecundo membro
id explicare. Videndum nunc eft,quid fitpanem effe,
veinon effc de cxlo ; & panem effe, vcl non effe ve.
rum. De czlo proprié effe eft de cxlo ipfo vero def-
cendiffe , quemadmodum Chri&us folus defcende-
rat, ideóque veré caleflis panis erat. Manna verb il-
lud non de cxlo, (ed de aére pluerat ; dicebatárque
improptié panisde czlo, quemadmodum volucres
czli appellantur, fiue quia aér ipfe petr catachrefim
celum dicitur ; fiue quia quod aït& de acre cadit, de
c&lo cadere videtur, vt Chryfoft. Leontius, Theo-

dicat;panis ille , quem dedit vobis Mofes, nen erat
veritas,fed figura;hic,quem Pater vobis dat , Ycritas
cít,que pcr figuram illam adumbrabatur. Probabilis|
interpretatio , fed plus quiddam videtur Chrifus
fignificaffe, Agebat enim non tam de natura, quim

breue tantüm tetmpus vitam corpori , hic fempi—

proEtium (it panis vitam dare;hic verus crat panis,
ille h
Arium Victorinus interpretatur. /
3j. Panis emm Deieff , qui de calo de[cendit , ez dat vita

detur negate Mofem verum, dediffe panem, fedi

|phyla&us, & Euthy interpretantur. Ferum. auteral
ijdem au&ores quattuor , & Auguft. Cyrillus, Beda.]
&Rupertus fic accipiunt, vt figure opponatur;quafi[

de vi,& efficacitate panis. Nam fi naturam quidem|
Ípectes,ncuter illorum verus erat panis ; fed illeros;]
hicDeus , & homo erat, Si efficacitatem , illead|
ternam animo vitam fuppeditabat. Cum ergo|-

ulus comparatione non erat.Sic lib.r. aduerfus]

Pofterio;
antithefis
panis eum
pane,

Quid 6t
panem effe
de czle, &
Vverum,

Mina im-
PIOptié pa

nis dc ca-
io;

,

Variale- |

mundo. ) Sic Grzci fere codices habent, Latini multi
legüt Panis enim verus eff , qux le&tio fi paribus proba-

meliorem videtur habere fententiam. Probat enim
quod dixerat, verum effe panem , quem Pater daret,
duabus rebus, & quia de cxlo defcendit, vnde nihil
fal(um, nihil adulterinüm

cemus probare Chriftum, quod dixerat, Patrem füü

datus, hoc eft panis Dei, qui de celo decendit: 8 verwm eft,
qui dat vitam munde. Pro prium enim eft panis vitam
date, Cüm dicit Qu dar vitam mundo,videtur alludere]
ad id, quod ver, ;r. Iudzi dixerant , Parres poftri man-
ducauerunt manna, Quemadmodü cenim hunc panem

opponit. Manna folos Hebrzos ad tempusaluit, pa-
nis hic vniuerfo mundo quantüm in fe eft, vitá pra-
bet, quemadmodum Chryfoft, cyrillus,Leontius,&
Euthym. adnotauerunt.Quam vitam intelligat cor-
poris an animz ver. 49. & 5o. loco magis idoncol
fumus difputaturi, : |
34- Dixerunt ergo ad entm, Domine femper danobis pane|
hunc. ) Videntur , quod Chriftus dixerat , de fola vita]
corporistintcllexifle, vt Cyrillus, Chryfoft. Auguft.
jBeda, TheophylaGEuthym. exiftimant.Cüm enim
audiffent panem illum vitam non folàm Iudzis , fed
tot! ctiam mundo ptzflare potfe, & vitam quidem

m

rctur auctoribus,magis mihi quidé placeret, quia|

poteft deícendere; & quia|
vitam dat mundo. Si legamus , vt Grzci legunt , di-|

panem de celo verü dare, quia de celo eft, & à Dco]

mannz,ita mundum vniucríum Iudeorüm patribus|

&io in co-
icibus La.q
tinis,

"Eu

non brcuem, fed femiïitcmam » Vt dixerat ver. 27.

fogant: :

n ; i
pemudt

giaocun
j u

li

(lndi p
(tnu

!

l")"' l
iL RUH

]

!
l

n

S

SuP.C:Mi'

Aqit

W—ILX

4 163
[ rArtel
IN
Q i

ïtog
"

J

J

M/;
Mï /

lod
Mu

ii d

z

n
vll

'

pexcm

T
Ó )i

i

dicdit

jf
l
i

2apt

*

M græ!m

lïwn"" 4/1
JUlu) 1U

VRU
M iede
j
asm?em

tnlum.

N

al
REU CONN
D veg
U5 d
..!;nnlzv.cröd.ï.xzä
AEMTUQqe
Vün s
E
,1': itt al T.
RORt T
« Prit s
t rl
pO

Moit t x

dl rhu
Ticenm O'r '
"MA Vil l

EIIM ^
l zi&uü, 584

i
L
Í

2n qufen
n dieny,
a m d
yori , x n
bat, Cs 3
vetos crat p
ictbus at
c:emau,yufrz.æj';f,fngt

| ,
av Laf m
:ic:lw J(Jüi ;ilmL ;
M
. |
T

E .
" '.Ma
um D

rrüm) .
verm Datt i

odit, vadetd

-an4ere VOn) —
cenactos E

zclegutt u' |
eraty at
1« tl
;
ia
s
at
funt m&rim&n-

,
T L.

shoscpurt
i

m l

ag
o
d ia p
S,Lton[m)&
st
g

"d
"T i füw
n

*
*
—
—
n
X
A annc-
NU TA

»MEPYOReem

*

j

V. 1j.

tientia.

4Panis vitz, u : i ub :
lia et viui-cim appellat, quia ipíe eft, qui veré hominibus vi-

flCüSo

&

J Sïup.c.4..xæ.

dum corpne accipiens, . Jed tamen carere imdigentra nolens , da

Y
De vita cor
potis, an a-
nimilocuti
fint Iudzi.

quód,cim audilfenrintellexifséntque , nó crederét.:

Admiráda
Chrifti pa-

p OM EeE Hruue

690

AJVNNODOAN CUM VE G.

691

»

3 TE &*
biberit ex liac aquanon fitiet vnquam , continuo la (ecmn-

Imihi, inquit, Dominedebac aqua , fc 7* ifflü , Domine da
nobis panem bunc, quinos reficiat $ net dtflft.at.. Probablle
hoc eft; fednon minüs probabile mihi videtur effe,
re&té éos intellexiffe Chriftumnon de vita corporis,
(ed de vitaanimi locutum fuiffe; quam enim vitam
gternam,nifi animi cogitare poterant? Íed intelli-
gentes quid diceret, quod maioris fuit culpa;.,-,; non
ctedidiffe, irridentéfque refpon diffe; Semper da m»äfz
anem bunc, quafi dicant ; nec vllus eiufmodi. panis
cftnec fi effet daré cu poffes. Eade enimirrifione Sa-
maritanam illam refpondiffe , dixilléque, Domie da|
mibi bauc aquam , vt nan fitiam, nejs Uentam buc baurite.
Atqui hoc illis Chriftus ver. 56.videtur exprobrare,

"as Dixitantem eis lefus , Ego fun panis vita : qui venit
ad me, tion e[ariet, «7* qui credit in me,non fin.et'vnqmmö ^
Siue Iudzi, quód Chriftus dixerat;non intellexerát,
vtauctoresilli, quos modó nominauimus, putaue-
runt ; fiue intellexerant quidem, vt nos diximus, fed
non ctediderunt, quin potiüsirriferunt, quz ab co
dicebátur:zadmiranda nobis;itnitandàaque eft Chrifti
patiétia, & human falutis cura.Non cít indignatus
iniuriá, aut tarditate , craffitiéque Iudzorum ; fed
fimpliciter, ac placidé refpódet fc panem illam ciïg,
quem à fe perant, in ipforum efft poteftate co frui.

rogant, vt fempcr fibi eum panem det.Qwemodo mu- . A.
og ritie Annpen m :
lier illa Samaritana , inquit Auguft: ew dium eft ,. Qui

C |fed qui permanet im vitam aternam , & ad id illud ver. 33.
|Panis enim Dei efl, qui de calo defcendit. At cnim, quid eft|.

Panem vite Hebraica phrati, id eft vitalem , viui&-

tam pracftar. Putit Chryfoft. Theophyla&us, & Eu-
thymius folam hicdiuinitatem fuam panem appcl-
late; meliàs Cyrillus humanitatem ipfam vocari pa-

rném, fed eam non nifi propter coniunctam in ean-
dem perfonam diuinitatem vim habere vitam. dàdi.
Senfum autem eíle;Ero (ím panis vita;id eftego panis

illefum, qui per mánafigurabatur. Videbatur ora-

ná vite, quicderit mc femper viuet, aut ; nunquam
morietur. Sed hunc eundem fenfum alijs expr;effït
vetbis, Qu venit ad menon efuriet; vtfimul explicaret,
quid effet hunc panem edere, nempe ad fe per fidem
venire, Cüm autem de folo pane quaftio. effet;dc
potu etiam refpondet, Er qui eredit n me , non (itiet un-
quam.Nec dixit ficut priüs, Qui venit ad me;fed qui
credit i me,vt declararet,quid eiffe tadíe venire, nimi-
ram ctedere. Meliüs locü totü verbis Auguftini hoc
loco explanäbo,gui venit ad mejinquit ille,boc e),quod
ait , «97 qui creditin me. Et quäd dixit non efwicjt'»: boc 1in- |
telligendum eff e7*,Non fitiet vaquam, V'troque illa frgmifa-
catur aterna [atietas , vbinullaefl egeflas. Panem de calo de-
fideratis ? ante vos babetisey" non manducatis. ——
36. $eddixi volis,quia e9* vidiflisme, e7* mon creditis.)
Quaritur hicà plerifque; vbi hoc illis Chriftus di-
xerit-Quarendum etiam erat;quid illis dixerit2 Nam
quodomnes tànquam certum ftatuunt, hoc ipfum
illis dixiffe; quod fequitur,1diflts me , e2* non creditis;
probsbilenon videtur, vtex vera poftea interpre-
tatione apparebit. Cyrillus ergó ad Iíaiz hoc pro-
phetiam refert. c. G. 9. vfudite audientes , «* molitein-
te[lz;gere,zy—' videte vifisnem ,e7* nolite cogno]iere". Alij adid,
quod illis dixerat ver. 26. Quariris me , nen quia vidiflh

tionis confequentia poftulare vti diceret, Ego þmïf?ät-?&

detur ex his duobuslocis colligi poffe, quod eraues
|runt:càüm Chriflus fidem non nifi ab ijs exigat,qui fe

"[|autem excu[ationem non babent"de petcato fuo. c. 15. 22.

[non crederent.Ita fere Chryfoft. Leontius, Cyrillus,

"Tj

|bat,culpa vacare videbatur,quód non venirent. Ita-
Ique potiüus credo eorü perucríam accufari volütaté,

aliorü iudicio fatisfaciant, meo quidé certé nó fatis-
faciunt.Primü Chriftus nec dicit;nec , vt opinor,in-
dicat fe illis hoc ipfum dixifTe,idiflis meye7* non credi-
tis, quod qui ftatuunt; verü,vt mihi videtur, fenfum
reperirenó pollunt;quia;vbi nó eft,querüt.Nó ergo
hoc fe dixifle indicat, fed fe pané effe vitz, quem ii
petebát.Reddit enim caufam,quamobrem dixerit fe

Jillá efíe pan& ; càm fciret cos non folàüm nó credere;| -

(ed infuper etiá irridere. Nimirü vt faceret; quod fui
crat officij; vtper fe nó ftaret,quo minüs falui effent.

audientes;ac vidétes me minimé credatis. Eum ali-
notauimus. Poteft & alius, ac fortaffe facilior effe
[enfus, vt caufam Chriftus reddat, cur non aperté;|
led per metaphoram locutus fuerit, féque panem
appellauerit , quia nimirum etiam videntes non
credebant , ficutalibi dixit, /deo zp Pdmäolz's laquor "TR
quia vidéntes non vident,ez audientes non andinnt,neqs tn»
teliguut. Matth.13.13. Quod ergo dicit, Dixi volis, ad
id refertur ; quod ver. 27. eperamiminon cibusi ,qui perit,

Uidifla me? Àn omnes qui C hriftü videbant, co ipfo,
quód videbant, in eum credere debebant, fine vllo
miraculo, fine vlla predicatione; fine vlla inftitu-
tione proptcr folum corporisafpectum : Nequaquá
vcro. Videre ergo hocloco efteam chrifti notitiam|

*

Ergo particula, Quia, idem hic valet, quod quamtis, Quiapro ].
quafi dicat,dixi vobis me pané efle vitz , quauis vos q"amus. ].

quando'víum habere particulam óv; quia , alicubi Vf* Pere-
- culz oT4«

habere,quaad credendum in illum fatis effctquám-|

que fialiqui alij habuiftt nc, credidiffent ; vtapparet

l
i

Filiums e2*«redit in eum babeat vitáaternam, lllic enim

|videre eft cognofcere, etiam fi corpore non videriss,
jalioqui qui eüm oculis non viderunt, vitám atcr-

nam habere non pollent, quodabí(urdum profecto
eft. Quemadmodü ergo multi, qui Chriftum oculis
non viderunt , dicuntur vidiffe eum, ideft cogno-
uilfe ; ita multi , qui eum oculis viderunt , dici pof'|
funt non vidiíle, quia non cognouerunt. I taque vi-

Theologi docuerunt, excufari eos,qui ideo in chri-
ftum non credunt;quia nullam de eo notitiá habue-|

videruntjid eft cognouerunt fimile illud eft , $; gon|
veniffen,e7* locutus fuiffemn eis, peccatum.mon baberentsnuc|

37. Owmne,quod dat mibi Pater,ad me veniet , e2* eum ,|.
qui venit d me, non ejciam foras.) Quoríam hoc dicatj|
omnces fere confentiunt, reddi caufam, cur illi, qui..|
bufcum loquebatur, adfe non venirent, id eft infe

Theophyla&.& Euthym. Athocnó fuiffet accufare
cos,fed potiüs excufare,cüm manifeftü cfTe videatur
eos accufare voluiffe.Si enim venire ad Chriftü non
poterant; nifià Patre darentur, & Pater eosnoti da-

quodà Patre fe dari non finant, quód Pátri non cre-

frena , fed quia manducafhis ex pänibm » €9" (aturats eflis,
Chryfoft.& Euthym. credédum effe alicubi hoc illis

dixiffe,quamuis id fcriptü non fucrit.Nefcio an hzc

dant;fi enim crederent,ad fe venirent,id cft in fe etià
crederent. Patrem enim Filio non dare, nifi eos;qui
maturi fint,qui idonei vt Chrifti difcipuli fiantida-|
nei fiüit; dum Patri'credát de filio fuo teftificiti quo|..
minüs credancnon nifíi per ipfos ftare. Perinde ergo
cft;ac fi diceret fi vos Patris mei effetisfi in. illü cre-|
lderetiä,vt gloriamini, ad me vtique veniretis , eme

—

enim ".

ex vet. 40. Hac eff voluntas Patris melyvt omniqui 'viclctf

Videre idél

valet,quod]
cognofcere f

qé-0r o m o

jeredit,

— -

Y TMMT MR RI Y YT,

'.Q,uïd (it fo

Theodotri
Mopfuefte-
ni locus ex
manuícti-
pre.

Qui in Fi-
Ihm non
eredit, nec
in Patrem

3

fas eiicere.

Tr28»4.

4

692.

IOAN. MALDONATI COMMENT.

693

cnim,4wd Pater habct,mihi dat,& omne guod mil?i
dat, ad mc venit. Hoc feníu videtur alijs licet verbis
Theodorus Mopfucft.interpretari. Certe Iudæorun3
culpá notari, quód Patris refifterent volütati,aperte
dicit.Vt docti habeant,vnde vel hác, vel alium for-
taffe meliorem fenfum clicianr, eius adícribá verba.
d o au(a cv Gis av éposc &eori lt wig uou) oray (uc ampo-
g2 :ggfn (9j« vrig dv(u.ci R c aovl emeoleroc egi Conc x
Agc Ouo ejiqorspa eLnplnos và. SaAnpa g, 79 craatned
durd 9- nji etva) en(ac » xg) voorig iu(ga orav u eic au-
737:(9-3' TC WBS*';VGVGG d avrd xoplfe&:q J*wpeadv, a':'s-e

Ididicit , venit «d me.. Dari ergo à Patre eft docibilem

; 1 . . » . " l
|cft de cznaculo illo magno, vbi cena illa nuptialis
i . . e d hd
fiein tencbras exteriorces eiecturum nó efle,quem-

ce fecretum, O fecretum fine tedi , fine amaritudime mala-

gaudium Domiti t ? At indc dicit fc Chriftus non
cicéturum foras, quo adíe venire dixerat , qui fibià

gavnva| d) ajigóléptv aUléc qu Sexnaali T orace 06 [5 xo-
pSous. Quid fit à Patre dari, intelligitur ex ver. 45.

Er erunt omnes docibiles Dei.Ompis, qui awduuit à Patre, C7

effe Dei 5 docibilem autem effe Dcei eft finere feab

leo doceri, ficut ftatim cxponimr audirc, & diícere; |

dari ergo à Patre eft audire, & difcere à Patre , idcft
audireab illo,& illi credere. Quia illi Patri non cre-
debant,cum ab co, & pcr Prophetas , & multis alii*
modis audiuiffent , non dabantur à Patre ; quia non
dabantur à Patre, non venicbantad Filium. Indicat
ergo Íc adeo coniun&um effe cum Patre , vt , qui in
wnum credit,inalterum credat;& qui in vnum non
credit , necin alterum credat , quantumuis credere
videatur. Hoc eft quodaliis etiam locisargumenta-
ri folet Iudzos in fe non credcre ; quia in Patrem nó
credunt, vt c.s. 38. eibum emn non babetis t velis ma-
nens,quia quem nufit ille,bute vos »on crediti:,& c.87 $4- &$-
E(! pater tnewa qt g!org?ca! mes2uem vos dicitis, quia pater
veller eflsqg* nen cognowfHs ss ego atem nowi cwem ; C97 f

otiüs
quàm omnis,quemadmodum dicendum videïmur,
cüm de hominibus loquerctur , recté videtur Ru-
pertus indicare, có pertinere , vt maiorcm fignificet

Ivniucrfitatem ; quafi dicat; quidquid mihi Pater dat;|

ego admitto , quodcunque gcnus animalis , fiue
mundum, fiue immundum, vt vifo illo lcuri decla-
ratum cft ÀCt. 10. 12. 15. cum illi cxlcfti di&um cft
YOCC , Quod Dew fmzjiautt » f& conimune ne dixerit.
Quodcunque genus hominum fiue Iudcorum , fiuc
Gentilium. Quódautcm addit , €7" eums , qui venitad

admodum perPatrem non ftat , quó minüs ad fe
omncs homincs veniant ; ita per fe non ftarc, nemi-
ncm enim venientem repellere, neminem reiicerc.
Quid fitforas clicercnon omnibusconuenit. Au-
guftinus,& Beda de calo interpretantur , quafi pro-
mittat fe Chriftus ceum , qui ad fe venerit, de cxlo ; id

dixerequia n fiie eurn , ero fimilis vobis mendax.. Quodi
|neutro dixit generc; Omne qnod dat smibi Pater ,

menon eiciamfores s. co etiaim pertiuet ; vtoftendat|
ciufdem fe, atquc Patrem efle voluntatis ; & quem-'g

Á

B

C

admodum ille , qui veftem nuptialem non habcbat,
eie&tuscít, Marth.22.12.. Qnaleefl intw il'nd , inquit,

rum cofifationwm , [ime imterpellatione tentatiouum , e7 do-

efl Donsinms (ermo benemer:to, /Ei ue bone , «27 fidelis imtra in

Patre datus effct ; cüm autem dicit , 4d »e venit , non
fignificatad fe in czlo , vbifides non cft, fedin hac

v« ,nonde czlo , (ed dchacloquitur vita. Eadem

vita per fidem venires ergo càm dicit , men exciam fo-

lorm.Nonneillud fecretum efl , quo mtratit ie,cmi ditdurns|.

Augu&.wzäe non exitnr feras?Magnum penetrale, e7- dul- 1 terpretatio , fi Chriftus, vtiDceus loqueretur , ver
« efletfed videtur,vt homoloqui,càm fc dicatà Patregrunu: |

: [mile eft quod alij quidam dicunt, we» ezciam foms,-.

. juam; de folis hoc przdeftinatisinterpretantes,quo
P P

D itatcm vnam, candémque cíle , ideóque non veniffe,

wifftin&am voluntatem non haberet. Hoc fecundo

ratione non videtut. interpretatio Cyrilli conuc-|
nire de fupremo iudicio hoc intelligentis , quafi| -
Itunc fe Chriftus non cie&urumforas dicat , cüm!.
dixcrit bisqui à fruiflris erunt , 1te malediéli n ugnem ater-:ï?"h
ipsens, Non cnim illuc homines ad Chriftum pe
fidem venient, de quo hicaduentu loquebatur.. Si-

: 3f

La :

poftquam eum reccpero , fed dabo illi perfeueran

alienum prorfusà mente chrifti videtur effe. Ve- ,
| : expofitio.
rum ergo fenfum effe arbittor , quem Rupertum fe-ei,
cutüm effe vidceo, neminemad me venientem re-|. —
pellam,omnces admittam,omnes ample&tar; quem
admodum fi publicus dicat hofpes,ncminem quiad
hofpitium vcnerit ciiciamsnon fignificat;)neminem
Íc hofpitem , poftquam domo «xceperit eie&turum;
id cnim dubium non erat; fed neminem prohibi
turum hofpitio;neminem non admitIurum. :
38. !
meam, fed voluptatem em, quimifit me,)Caufam reddit,
vt Cyrillus , & Auguftinus dicunt , quamobrem|-
cum,qui ad fe venerit , non fitforas cicéturus; vo-
luntatcm enim Patris efTe; vt omnces , qui adfe ve-
nerint, recipiat, ampleétatur ; doceat, conferuet, &
ad vitam zternam ducat 5 & fede celo defcendiffe; -
non vtfuam , fed Patris faceret voluntatem. Quod
4dicit fc de czlo defcendiffe, hanc habet emphafim,
vtfignificetfe tamlongum , & tamlaboriofum fibi
iter non fufcepiffe , vt fuam, fed vt Patris faceret
voluntatem ; non cnim fe nifi mittente ad id Patre
venturum fuiffe. Ambiguum cft, vtrum fignificet
his verbis duas effe , aliam fuam, quà homo cft,
laliam Patris voluntates;an fuam , Patrifque volun-

w de[cendi decelo , pen vt faciam wvoluptatem

i

vtíuam,id cft propriam & à Patris voluntare dittin-
Cam , fed vt Patris faceret voluntatem ; non quód
ivellet füam ad voluntatem Patris conformare , fed
quód fuam propriam , idcft à Patris voluntate di-

Ícnfu videntur Gregor.Nazian.orat. 4. de theolog.
Elias codem loco , & in orationé 3. Chryfoftomus,
Theophyla&. & Euthymius, Ammonius, & Lcon- À
tius cxponere, Verba huc ex Graca manufcriptajemmens
Catena Ammonij tranfcribam ; quz eadem Leontijimasutci
funtin huius loci commentariis.eidior $xv 9- Qayio]? C
vrape. 44 eraatóg uAdov orav(a yap 6 araaeoc Go spuat 692
,aä aV (& ( TE 7raapíc t » , 9 AA 0 ) apd Lv dAor
et p omrtp 9) 6 vrarrip G^sraj, INotat Gregorius Na-
irian. eam phrafim vfitatam in . fcripturis efle:, v
cum ex perfona Ckrifti Dauid dicit pfal. $8. $. wequ
nIquitas Pt , nequepeccatum mcum , non ngificare Íe
peccatum habere , fed potius non haberc. Et cà
dicit Danicl.c.9.18.Neqweeyim m inffificationiba nofirs)
proflernnmpo preces ante facitm tna$ , nou indicatíciu

ftificationes habere, fed potiàs non habere. Que in-pue. ia
a'Chtrifto vo
Járaces af-

miffum.Itaque meliàs, vt opinor, Cyrillus interpre-eesus*e
tatur,ita vt fignificet his verbis duas fe habere volü-afonot-
tates, alteram cum Patre cómunem , quatenus Dc.usilïw-
eft;alteram fibi propriam , quatenuscfthomo;non| —

ergo defcendiffe de czlo,vt humanam, fed vt Patris, i

füámque,id cft diuinam faceret voluntatem.Hac ra- |

Chrifto voluntatem confitentis. Quid ergo:An hu-

tione Eutychis refutatur error , wnam tantüm iï
mana Chrifti voluntas aliud quàm divina volebat?

Ruperti L.

" BEU

[E: -»;'6:3

P
El
E

1

A
"

j f

-U»--»z;vr:,ï;vï R RTRT AN. .— d À

Hoc .

À —

ur

-

Al UU:W
^:äfiuidüïn
tczïtüï:ïofghæf(
o2
mmüm
uj ïms

J

|
CT
vt hca

jont,

iij ponde
fb

j &

| fimx
|
|

um
M
i
tlin
Ia v

^

MICCOLe

A.
Xcopum'
C RMRN
rb &Q,.X
wi i A

l, K(c N

[

tri/
Vl

(

IN IOAN. CAP. VE

" 2 64 1 . M quiu. o 00 NSLZAME
W g |Hocenim videntur hæcverbapï? fe f;c.rre. —Vole,b.at À cijciam,neminem perdam.'Nominátiuus,one, He-
dim,cüm' quidem ahquancþ natura fua, vt C'yullus exponit, fbrcgorum more veluti ab(olum.s ex& ,non þabcs qucf: 1
TM iMatth.s. |quemadmodum mlpa(ïiopc declaratum eft , Pater '.ä rcgatprgHcbraxün.tls.'fïc eft Lgu.ne»rc(olucdus, Ex E eenridl
tilum P*ï& l E ?gf/ïbtlf eff , fmrl/?ä & mec alix tfes ver a W"/'imf E omni,quod dat mihi Pat.cir-,mhïxl pcrdam. Cut dïlca; mus quo
ia Si-: ; va!?, fed ficut fa. S,?d. ratione; & ccinum&?ope dlmm- omne,neutro gencre, potius quàm omntes, ver; 3.7'?-3&233;&1(?9(?
*'ämmf., LE ] tatis humana Chriftus volun;a:f: cqxg diuina cofo:-. . Ruperto do,cæun;us. 'ng dactein dhoo lelfs Non '.W",;Ltfonitm
intfcumï* C mabatg. leqmus ex fxthaüafiq in (þ 3 4(: communi| dam fbw,» dicit h.xc , Nen perdam ex eos Perdc.rþ eft nonabfolaus. |
tüts uoä modo abu effentia Patrls,ö; Filij;& Sp;vt.ltus an&ll,..ex EP.IP ha. gd.mxctcgc, non iuiare; non fgcerc,- qu?d in fe c&,.vc l
" tiïc,qv . ï?&:n.ä: hærgs. 69.cx Gregor. Naz. 01;;:.4.8 .det 1eologia, ex| — illi, qui hbi a Parrgc-l.atl funt,r)-on pereát. Nec enim
las IN fas Filij di-|Idacio 1n þb.coptra Va.rlm.ad.- c. 8. Anano; hoc, & Pc*:deïe (;htliïus dx&rgr ; quia proprié perdit, (ed
MU juinitarem.aliis fimilib" locis abuti folitos, Filium profe&o Pa-| quianoniuuat, & quiaomnes , quantum in fecft,
f,mmæ W | tte minoré efle,qui non fuam , fed Pazris fecerit vo-| — adiuuat, neminem perdit.Qui dicantur à Patre Filio
")'&WW lantaré, Quomodo Gregorius, & Elias Cretéfis ref-| B dari ver. 37. docuimus. Caufa nunc explicanda eft
TItRm ul ]póderinc, diximus ntodo. Athanaíius veró non,fiFi- 1qu*:,u'e non fimpliciter , ac generaliter dicat nemi- E
E : [ius voluntaré Patris faciat , continub fequi minoré| |nem feeijcere , neminem perdcre,fed ex ijs, quos fi-
t irum. Pabte5| o Darre. Nam & de Patre dictü effe;velnstaté time-| — |bi Pater dederit. Vtrumque dicere potuit, vtrum- jv
*-?ïïw&hbijt ) tj fe facitt , tamen minoré non effe ijs;quorum di-| queenim verum eft, & cx ijs, qui illià Patzedantur, wesisen |-
R, citur facere voluntatem Non potuitíatis hocfacere| |& ex oimnibus prorfus dominibus ncmiaem per-perdicchui]:
W il hominibus argutis, Nam'Deus dicitur quidéhomi-| |dere. Sed proptetea de ijs tantàm loquitur , qui&us*
d num facere voluntatés fed non dicitur fuam non fa-| jfibià Patre dantur; quia quinon dantur; iam pet-

1 Q

I ID

UPqe
« dl
" ;Q:iï 'a'iltm'ä

ml ftam non fuam, fed Patris voluntatem; fed idipfum C enim eft filij nihil de paterna hzreditate minuete;
ab : - [ponte;ac voluntate iïxa",non.coxa&ufn* facer.e; itaquc dtaque Naboth illenon cft veritus Regi refpondere;
du UH ägä:::ng non fequi Si-.fe minoré. Subtiliàs etiam prphz.amus Prgpztf:g ft mzl?s Domimnsyne ;lem bereditate patrum mei-
um poao& |Argumentü in Arianosretorfit, propterea Chriftam| — rum tibi. 3. Reg.213.1lli autem,quos Pater ad Filiü ad-| B
beoinl : wea —— [dixitle (e non fuam, fed Patris volantatem fa*cere,»vt ducit, quafi hæ;edxtas eius funt.. Sicut populus ille L
helén - alterum eorundé Arianorum .rcifelleret.errorcm,; nó| |vctus,quéfibi Déus aggregauerat,cius hereditas vo- j
::zzzm:d'Paat*: effc in Chrifto animam humaná,ac proinde nec ha-| (jcabatur.r. Reg. 26 19. & 2. Keg. 14:16. & 20.19. &
mmlpicd maná voluntatem. Nam in eo etià cos errore fuiffe| 21.3. & 4. Reg. 21 14 Efther. 10. 1. & 3. 1. & I4- 9. |
gv auctor eft non folàm Epiphanius; fed etiam Atha-| — píal. 27. 9. & 32. 12. & 67. 10. & 77. 62 71. & 134. 12. |
gt nafius dialogo 4. contra Arianos, & Auguft, in lib. . |Eodem enim mod? Chriftianus populps h?mdm?ï-æäi*äï-
ng:m&; j d; hære's: ad ngdvul.rdcgm. C. 49. & mhþ. contra Chrifti dicitur illià Patre data, egäa', inquit, gentes yulaschzi-]
ii i | (en.n. Arianor. c. j & in -dlglogo contta Fchaanu.m hæredwrcm fuam, (* goj]füimem fuá term':r;p:s ferya pfai..&fana&m.:. ;
pl ? UUMN Arian. c.j.& .Cyn'llus in epiftolaad S ucc.ciï'um. -Eplf— 2. $, Quzrunt .ahqtu., idque ad explanationem hu-
ywiodé copum Ifauriz. Verafolutio efthzc Epiphanijque| 'iusloci nó nihil pertinet; quotfum de refurre&ione
;:;.egma»:lfä 4 |eadé, vt paullo ante dicebamus, Cyrillt hocloco eft,;| ^ lmentionem faciat. Caufam Chryfoftomus hanc red-
ïï*ff***ïw.'x fäääfn::(lhri&um tanquam hominélocutum effe,càm dixit| — |dit, vt oftenderetfe non praífentium modbrerum ;
: *Cm loecutus.. |fe non fuam,id eft humanam, fedPatris;id eft diuinà| — |fed etiam futurarum habere prouidentiam. Voluit
21-4-4*;33**5; | facere voluntatem.Qubd non dicat voluntatem Pa-| — |vt mihi videtur declarare, quid effet non perdere] 3
:. Chn;?ï.'::-'-ä ; [tris, fed voluntatens eius , qui mifit me , cóm idem effet,| . |quemquam ex ijs, quos Pater. fibi dederit, nem- B
;;sius,ägï'ïw J& illudhoc clarius,& breuius; ideo fa&um,quiara-| |perecipere illum, & quantum in feeft , fouerej|. (
GD tionem fimul explicare voluit, quamobrem non| juuare, coníeruaréque, & víque ad portum fa-
al La (uam ,fed Patris voluntatem faceret, quia nimirum p lutis ducere, liec eft refurrectio ; propterea dicio|
kf Jad hoc ipfum à Patre miffus fuerat, vt eiusfaceret — ((ed refnfertem. 1Dlud. im mowijfimmo die, Quemadmodum
;qgägäs'pdfü voluntatem , quz in hoc potiffimum verfabatur, |(inauclerus ve&oribus dubitantibus, an in eiusl 1
"L vt quos ad fe Pater mitteret , foras non eijceret, — jnauim afcendant, dicat, nolite diffidere , qui- j
Go fcd reciperet ; ample&terctur, feruaret. Idftatim ex-/ — |canque mecum venire volent, eos ego wíque| .-1if'
u d plicat. : : ad portum incolumes veham. Quid?an ij, qui|.- i
951).35,«1» 39. Haceft enim yolunm eii , quimifituie, Patru,vt|.. |à Patre Filio non dantur , non fufcitabuntur?
an'gamwg( omne quod dedit mibisnon perddmw,vfh fed refn[estem illud| — |Sufcitabuntur quidem generali illa refürrectione|
j o in noui(fimo die.)G.'la(S 5522 709 0a ; hecautem eft;— omnium ; fed non. propria iuftorum. Duplicem|-
" l; voluntas, quemadmodum & manu fcripti codices| |enim refurre&ionem elle; alteram ; quaà pec-j -
ii | IGrzci habét, &Auguüinus,Theophyl.Eurh.ymius,, cato; alteram , qua à morte corporis homines
hee QY Rupertus. Quanquam Chryfoftomus,& Cyrillus vi-| ; 'refurgant; ficut duplex eft mors, alteraanima;
yrtio Y dentur leeitfe .';Bc.nim. Vtraquelectio congruü ha-|' laltera corporis,vt docet D. Ioannes Apocal. c. 254 |
| dmüpamzw;j bctfenfum. Si enim legamus, /futem, argumentum| — s. Omnes ergo homines à morte corporisrefur] ^ — p
Jusinvt] o eric þoc; Ego dcfcendi de celo non vt meam , fed vt| gent; à morte cotporis fimul, & animæ non
pobett quïæ:æ Datris faggrequluntatcm ; v.olu.ntas aqtc-th.ams- omnes. Quifolo corpore refurgunt ; non m(.ï vna i
" cft, vt ex ijs,qnos ipfead me miferit,neminécijciam;| (parte refurgunt; ideo videntur figniicari hoc
lüïb " [neminem perdáshoc ergo facere dcbeo.'Si legamus foco non refurre&uri. Qui autem corpore fJ-
ärgdov!W eiii, erit fic conformádum argumentum. Deícédi,| mul , & animo refuæunt, quia vtraque refur-
T i . jvt facerem voluntatem Patris ; ergo neminem ad| |gunt parte , abíoluté, & veré , fi cum cateris|
J"W',;min me venientem eijcere debeo ; hzc enim eftPatris |comparentur ,. refurgere dicuntur. Hoc modo ;
mmïn x voluntas, vteorum,quos mihi ipfe dederit, neminé| licet minàs explicaté Auguftinus , Ammonius; H
H!owlt | | : | : | X T u a Hh ,T»hc,o,'" -

vidctur effe. Meliüs igitur Idacius;facere quidé Chri-

cere; at Chriftus dicicfe non fuam;fed Patris volun-
taté facere,quod non folàm minoris;fed etiam ferui

diti funt, qui cnim nen creditiam indicatt eff, Lo-
.|quitur etiam congruenter naturz Filij,cuius ofhiciü
eft conferuare, que fibià Patre tradita fint,. Laus

SüP.C-j. 18'

T - 44 708 EPIAUT EC UM TM N 7 ww N

PU Luec hs

"s "W

p s IOAN. MALDONATI COMMENT. 6 ;
! | ""[""hcöphyia&üs ; Beda , & Euthymius in zCrpretä-:* À. |fartebant , buuc panem mn 4mabaïft. Nam f 4marent , : !
tur, nifi quod illi folent dicere ]bonos abíoluté| - vtiquenon murmurarent, Eutþymms veró cxiftimar, v : Y
refurgere , quia ad vitam «ternam refurgunt ;| |idémque Thcophylagtus yldc.tur ng;fïcatc prop- j 7
malos ita refürgere , vt rcülrgcre, non v1dvcan- [terca murmurafífe, quód, càm ipfi panemab co cor. |» , /
tur , quia ad iuppi.icium' ; mortémque xmfmf* poreum e?cpe&atenc, fpiritualemm eum panem pro-| £E ii
zunt,dayTeg 0t dyÜpwzos avicale| , pkovoa d didolt i pupo n v1dcrent? quem, vt Auguft.& Beda dicunt, 1 l'-W
r tnduietdune. aonis]. pndiidus AnimalüeerunrChfobs Badgd M M
Notat Theophyla&us refurrectionem , quam ipfe mius pagllo ante, cüm panc:dllos corporco fatura(-|. LHomg g lt
Reune . . aL exbaau, ideft com munem; X genera-| j|fet, ftatim clamaffe verum illum Prophetam effe,| 1 ?ï-*ääïïcft.f
ïo cïï.lem vocat , dici àvae-aow rcíurte&tionem apud D.| |quiin mundum venturus erat, ver.14. nunccüm il-[ : gv
cxec, |Paulum ; eam verb , qua foli refurguntboni e,äavaf.— lis x.ncliorem,.id eft cæleüþm promittit panem , qué ï*ïämä
yroone re a. JH g Idf d " m»fx""",f??*"""? appellari,| B qui eda.cnqmt.erur.n.cfunat, murmurare, Re&é Cy-] |
r bonoki o rerelewationep a terrd, 1dcft quia boni rapientur| [rillas ait videri fibi in veteres (ab Mofe Iudzorum iif
ebavasur, . obwiam Chriflo, mali in terra damnati rema-| |mores, & nouos füb Chrifto intuenti eos quafi hz-|r.4.. ,,, - hw
jex. nebunt. Videtur etiam mihi aliquid effe cauíz,! — Ireditatemà patribus fuis murmurationé accepiffe,jrediaus | — ] ;:ï d
2.«.;*""3?0;; quamobrem Chriftus bonos , non malos dica- nam & illos in dcferto nunc propter cibum, nunc rïïa;?ur* j
curfüfcitate, cüm non folàm bonos, fed ctiam propter potam paffim murmuraffe. | n
malos ipfe idem fit fufcitaturus. Nimirum quód 41. Et dicebant , Nonne/azccyilgfüs filius lefepb , cuiusY , Wl
3*Cur Chri- boni ad vitàm zternam rcfurgant, confecuti Íunt æo'smmmwpatrem,z'y'"mdtrem?) Iofeph fïlgtlm* appel— " il'lic;:aïa
ifg;bg*;ï;; bencficio meritorum Chrifti, ideo Chrifto pro-| llantex vulgariopinione, Purabatar enim Jilime Do(eph| m
AGUure |priaquadam ratione eorum refurre&tio attribui-| |Luc. $. 24. Videntur fatis intellexiffe Chriftam, Wil
10 r Diahat Leontius ex hocloco diuinitatem Chri-| |càtm fe de cxlo defcendiffe dixit , fignificaffe fe ve- Nm,g
Jftieiáfque, & Patris zqualitatem, quia ficatPa.1 C rum filium I?ex effe, qui non &. terra ; fedé celo ori- T
ter in fcriptura dicitut fufcitaturus mortuos, Aö?:e ginem hangü;cc..—P.ropterea enim du bität,quomodo um Wnt:
26. $.& 1. Cor. 6. 14. & z. Cor. 1. 9. itaChri-| |de czlo deícenderit, cüm patrem, ac matrem in ter- I - g Wm
ftus dicatfe mortuos (ufcitaturum. Hoceft, quod| |ris habeat, vt ait Ammonius, z TivxDcdoxaumrépo| Ammo-| — 1 | im
al ooc dicit, Sieit Pater [afcitat mortwos, c2* vintficat; ai,u']o? aäd*aluïa')ov fyä/.zzfov «& vpave dulv tl o GeCns epat , n äiïï::a 2 X;,d&?ü
r ttà (9* Filina , quót vnltyviwficat, C. 5.21. hi ?670 Qulvopieyey ,anptov'lec,'ä vüöcio'pa']?v &uTH D'efay Ua (yyo-- H 'hom
4O0. Haceff autem voluntas patr &f "nel , qui "ifit me, — |évrec ea';fawä*oehfov']o. Poteft Sïubltari : quomodo Caj| : ; læm,g
vtemni , qui videt Filium , ey* creditin eum , babeat vi-!.— |pharnaitz Ioiäph, & Mariam Chritti matrem co-| 3 Z*W
: tam eternam, ) Mcliàs hoclocolegetur, Heteffenimi — |enofcerent, cm gonin Capharnaum, fed in Na-]. — |. . ]quana'c
älaä!aä:;us voluntas patris mei, quemadmodum Augufïmgs, Qy- .zarctþ (plercnt habl.t;are PPrimüm vrbesilleduznó| —— b lod
lod« — lillus ;Beda, & Rupertus legunt, & multi etiam longé dxüabang. Dcmc.lc neceffe non eft, vt intelli T "
Greci manu fcripti' codices habent. Rcfdghtur D |gamuseos, qui hccdgccbant, fuiffe gapharnaims; T d
&v enim caufa proximorum vexfboru.m , cur 'dl)ïlHEt .| |poterant c'?lfe Na.zgrfelxl, aut ex viginiülmis locis eius | lol
—— Med refofestemn illud i nowiffimo die.. Nimirum quia vo-| |vrbis; qui ille&i miraculis Chriftum fcquerentu| —— | m
luntas Patris eft , vt omnis, qui in Filium credit] Denique Iofeph , & Mariam (pe fuiffe in Caphar- /|- [ &? 1
( — [ufcitetur, & viuat. Sicenim Chriftus propriaqua-| jnaum , illícque vulgo , aut propter fe, aut propter t ï?u
dam ratione, vtíuperiore veríu dicebamus , iuftos Chriftum notos faitle credibile eft. Nam & É15 i. X?äiuä
4 dicitur fufcitare, quiaillisipfe meruit, vtad vitam Chri&us cum matre , & fratribus fuis dicitur de-| — — )cnim
| ]eternam fufcitentur; Quia corpus , & membra| |cendife in Capharnaum, illicque per aliquot dies P "W
E erant Chrifti; itaque cüm Chrifto, ideft cum i'QOQ fuiffe, c'iïque vcro fimile illic matré reliquitfe , dum l Zm
capite refurgant, & in celum ad candem vitam lipfe veniret Ie.rofolym:'i adagédum diem feftum, vi. Tra&endrflagiga
eternam aícendant, Quid veró eft , quod dicit,! jEueangelifta videtur fignificare. Similis Iudzorum ïfrbülïon'x.xätcc
Omnie , qui videt, fapra ver. 36.. diximus, ,videvre eEc E Imurmuratio natratur apud Matthzum , cap. . 5;. d Wä?:
cognoícere , aut notitiam habere , idcoque-afige- & apud Marcum,cag. 6.3. . p Iv | meagma.'dde |
&um videri, vt fignificetur mirum non efle , fi 44. Nemo petefl venire ad mte, nifi Pater , qumftme, — .:| — w bqu
noncredant in. Chriftum, qui nullam ceius noti-| — fraxerit eum, ) Videndum qualis hzc fit ratio ; dcinde] : Md
tiam habuerunt, Quanquam illic alio; quàm hic, |quis verborum fenfus. cüm videatur probare vo-| | !Uäf"*
víus cft verbo , illic dixit e»paxale vidi(tis,hic di-| |luiffe non debere Iudzos murmurare, non fatis ap-| L ;'1"4 "
! 1Cit 69&)?6&' ; Contelnplans , qUOd VCbelT! adn()tallit* PafCt, qu01n0d0 lüä rätione Pf()bft, qUöd nemo : !CII[?'(&
,&ewpe?v- ex Trifmegifto Firmianus rctü proprié effe dinina- ipoffitad fe venire,nifi Pater traxerit eum. In'd;e po]. . T ïl"v'"f*,
" ï;;ï[)ï::ïe ram. Quódautem quidam eo verbo nudaim Chri- tiu$ videtur fequi mirum non cffe, fiad Chriftum j ï!tcm.&q
mmele Jitifidem fineoperibus, qualesdemones cetiam ha-| — [illt non venirent, fed de illo potiis mürmurarent,| — R,
::?Pfiffä; bent , notari putant , non fatis probapt, & malé fo- : quiaà Patre non trahebátur. Quo etgo modo mur- v ï?hïdi«
jafferis l. 7- nat. Quomodo omnis qui credit iam habeat vitam| ^ |murare definent, fi non trahuntur? Hoc quidem in-| Wïsï
75 — peternam, fupra verfu 29. & c. j. 16. explicaui- terpretum neminem attigiffe video, mihi veró con- 'gm.&w
hexp n : cifa oratio videtur effe,ideóque fubobfícura; fict cla- $ l"j"«
4I. Er murmurabant Indei.) Non tam murmu-|. lrior finonnulla fübintelligamus verba. Perinde er- i, p
rabant, vtapparet, quódfe panem appellatfet,quàm go intelligendut hoc eft, acfi Chriftus diceret: At
quód fe de czlo dixitfet defccndi[ï'c,h/ominmn, cuius! /Nolite murmurare de ijs , que non intclligitis, d
gf"h«'* patrem, vtipíi dicunt ver. 42. matremque, fratres,| — lideo autem non intclligitis, quia à Patre mco non m
| & fororesipficognofcerent. Etfi Auguft. tract. 6. trahimini ; zemo enim potefl venire ad me, quod cft in-| ln
Beda,& Theo phyla&t. propterca murmuraffe putit| — telligere, ac credere, eifi Pater meus traxerit eum. Vet- IH
quod fe panem appellaffet. /deo murmwrabant , in quit — bum,porefnotarunt quidam interpretcs non remo-| Ti
Deda, quid [4nem bunc non ime!lgeömt, p4"em bunc n2n : !tá , vt Philofophi vocat " fed proximä actui PO)fenjui—ï? *ïfurna;
P Ed T | . fignificare. — Ms

FOV ASPS UE N PESUIS IH IE ORE QO RRUE ul

"ITR ANC - VGHEDCAPNIYISRUE 699 | W[

: ' : .. " '. - : -' - . E : -'
lenificare. Nam etíam quià Patre non trahuntur,| A of voluptateire , etum wlupmre;mhwizf. | gzs:fl -cf ,fmhz;mlf H
|hgni C'aï;.haberc naturalem,vtfià Pattetrahantür, — voluptate?Deleilare ip Dowuno, ez7 dabit tibi pétitiones cor-| 7 700
'entiam h: ; w T Mu Ti | E
P Oäï;l*t ; fed eam potentiam temotamelle , necin| — dtw. E [! quadam voluptas cordz ,czt pani daleis e(t ille
ve ; | N d. d n r iono Mub p a p :
lk s i orati : attls -| calefis.Porro f poéta dicere licmit , TrAbit [aà quemaque vo
a&um reduci poffe, ni(i gtatia trahentis Patrisádiu Ép » fn quemq

| uemadmodum antequam lumen ad viden- Juptas,non neceftitas , fed wluptm nen 0'5l£g4tf0 , ff'd dele-
uetqïl-gam us. natutalem habemus videndifacul-| — &ario, quanto fortits o5 dicere debemus , trabi bominem ad
| ?z:;g:n ï f'eïi nifi e,a facultas lumineiu:,lctur.,' videre re Chrifïzgm.:*, qui gl:lec?a—tw j?z?zfifc;n4. ;Z:ra.? 'E;-iþfra.-' Iïf ii
DMERUE ip(a non poifumus. Sic fe prorfus habet liberum ar- ss (dfm 'Wf"d"f'?"sff C ANIE IAVH Af?ff?f P-"?" . e"
ää&; du bitriura,que naturalis in bonum, & malum facultas monj?m.nmr,z;?' trabitur. E"t..qïgtodlc.urrzt tra-fy:?pffv ? «ïnanf
melulrp Pef*;e ft. Se d ihimalum per fefolum valet; in b.onum. non dou tmhtt'.ur, þr?elaejïme F"?"'ff Az?ro.zktmr,card;a wunmr a.tfd..
lät;?nïggü nlü gratig )uuettut, Vera hac funt. Venire qllld [.it, ; bltür.. $; ergo 1[14/375952 Zzær —dfï'ïllfld/! ? (7" ??r?*þfätes ferre -
äfï xiäïiäïä-x?cr.gjdeblafälli mus.Venire eft credete, vt verfu po-| — mas reuelantur amantibus , trabunt , quoniam verum efh,

!

ftca. 65 exPlicatu r. De verbo zraxerit maior eft quz- D rrabit fua quemque veluptas,non trabit reuclatus C briflns :

' ] x xbépuh D i .
t | Eaf : us TENISO ITR | oi-| | Patre? Quid enim fortius defiderat antma , audm verita-
totqu( lol Quid figni- fjo, Cum multiplicem vim id verbum habercpof | o 9 ft d » quam verita
Y g " Rij ficet hic (Ht hzretici éam folamatripuerüt , que vna poterat fæm.- Etíerm.z.de verb.APo&ol. Nemo, inquit , venit
D Á 3 tra- : us RAR a EY LA TU j : : x
;famp C,m; ! ï::ïü x abälfdam efficere fententiam.: Slgnlficat ahquando. 4d me,mþ Pafef,q&tt mzfz'fmetfdxerzt eum. Non dqctt,du: :
Bs vim qua'tiäaxn,atque coactionem. Cwm vadau inquit, *'xff!f:ff'd traxerit, It4 wiolentia. cordi fit jP0D CAVHI, deï o N
ul cam .i(lh?rfdrio £uo Ad. prin'ciftm*, t via da operam liberari| — ergo miraris ? crede, UZ' vinu;dmd,lqy*-* fmlyezu,l Ne wbt(tre-«l
m B - cEYu»ur | um s lr ep TH I : Lejfámque violentiam ; dulcis eft , (na-
'337-;1'7*1'*;«:! ab illoyne forte er abat te 4d iudicem Luc,I;.SS.quaanam - ;/ji;m; /]F';'?;a mtï:jïhith nne outs tr;hitur cjzï;z.f/ï'"
E j as 5ASUS g AE LOU AR aM s B . £t non te25 ejT p [A uauitas tetr . IN P *
UMj illic salacvpn eft, hic *A*V"y*.(ed fenfq .-COdem- g ' ?lf rba monfiraturieg" puto , quia ntn corpore impelli-
,h&l* * vbi idem, quod'hïc, eít verbum «ex0cd) , itc'mquc mr,)ä'al 4;/136?20 ca.lzgafur. Sw(y—'m vent 4 C rlj?wm? 25 ! Es
o daw| tll có? PPaxib réte st terrámh 28 AGb.aT. 30. eMverpientes| — longa gtinera. meduari.. "Ubicredis , ibi vinis, d illum 1
ia : ;:;lïm tml)ebant eum extrá i"'emplnni : & lacob.a.6. Ipf| . emm,qui vl?!'qwgff,dmä'ido venitur non nmgxndo. Ofté-
IG Qnomw d : i : : u SOS CUR 3- - :f neceft- od
"**'q**?g*! |.-—- Htrabunt vos ad. tadicia. Quibus locis omnibus idem C dimus tral;.endzüverbum rgondfempcr xuä ; ncccïfïï !
Rn |o0- | n iam loco ponitur. ma- 'mique fienificaresprobandum nunc cít ita eciam |
C verbum sAxJer, quod hoc etiam loco ponitar,ma-| tatémque fignificaresprob 5 p |
Vl WWJ inifeftum eft vim quandam fignificare. Hancigitur| — |hocloco accipi,vt vim non fignificet, aut neceflita-
MC verbifignificationé & Mamchmohm,w Chryfoft.| |tem. .1 rimum vzdeamus,gum mgdo I q?mrfi ltfaigat
ii hom.in [oan, 45. & Theophyl. in commentariis do-| |Trabitnimirum ficut Rex ille, qui nuptias filio fao,.
[5 * ? : ; E 5 n *l " r : ; . * 3 "EX
quomoj . cent, & noui nunc heretici Lutherani, & Caluinia-| —feciffe dicitur Martth.23. 1. Rex enim flc Deum pro l
du d- ni preripucrunt, nullum relinquiliberum atbitriü, — culdubio fignificabat, qui Ch'rlftq th (uo nu ptias, :
rl N *uändö vihomines trahantur. Itaque nobilis qui-| — faciebat. Atillenon cogendo, fedinuitando homi-. -
ib | 3&131 coriim imcrprïeshoccpiphoncmate comrmen-| inestraxit. Sienim cocgillet, Omnes venilfent; at
niud 2 p tatium in hanclocum concludit.Coscidit ergo iberum| — multi venire noluerunt ; illi ergo ipfi , qai venerunt |
feCpiniz, |.-. z bommis avbitrium , ez* virium bumanarum facultas. Vt| — noncoa&i, non ncc?ffitatc vlla compulfi '»ïïna? ScBE
"ECUUA 4 : ERE À p- , 4 s QOU : : ]
imsh . ! hanc refellamus interpretationem,docendum priüus|D |At dicit feruq,.Cmfpedemtmre 'Iï'ucæ 14.23. II a ipía J
um lr B- eft,aliquando hoc idem verbum non vim, non coa- c?nwulüo I?lhll ghad,qa[?itm dä igentem ,l vchemen- 1
TM ! MO ERETE eti fienificáre nque exhbortationem fignificat populari venere
huieg par- | Gionem,non neceffitatem fignificare , neque refett| — témq : ä : T X :
n : quicquam vttum Grzcé ij«der , an cdper legatur;| — loquendi, quo compcelli nos dicimus , cüm vehe- 4
Nako | elufdem enim, vt diximus, fignificationisfunt. Si mentcer rogamur. Nc;naho OPUZ*; eft aï)gumento,
W. v -'Iv, | : vbo U E n - DI * : $69 941 AE * 11 M i | fràAkKM 2 I]OII :
1152 [ . jenim nihil aliud quam vim repetitur (ïgnl.fica?? , ?uamhqugd ( ;)ldcm 'ïg:l ïflfn .Ua.nl * cï:ï hs
od | idem hoc loco videbitur fignificare;finaliquidaliud| — funt, hocipfo gäo : Cïx näpene innum 1 p
ET ab u ; "iipspte G if | ; C noliene:
teiouilt;n aliquádo fignificet, p*robabllc- Cr;t,&,llqc loco, ;ïdmd hexïfianf:f OA WU E özlmx YO d Od?(ällïui',"
fem lm Trahendi fi2nificare.Quod fi probauerim",fatis hercticorum !vemrc .lfpltuï potulïrunt ;& cumagncmög t * ri
xf Tudeord. i'ims aes interpretationem tefu abimus.Proüuer.7.22.fgpers,| — ftum nifi tra yente Patre venire poffit ; : trahi po-
aE !&Pneccmï quod ad vincla (lultus trabatur, non enim adolefceris, | tucran,ü Volu.lifcnt.;fqm ergo tradi unt, ideo
d) v 7,,; «4: v— taté ngiü- 'dc. quo lounB&tut, vi,fcd mcretricio amote ttahe— E tra(äïl (un t»,, qllla tfahl VO.luctunt; non .Crgo äut CO"'I :
! M/ L us batur.& Cant.1.4. Trahe me pofl té , curremus in odorem| — a Cce,aut necellario , fcghbem voluntate tracti fïmt.
w , um : ET TA T WTLT WORTA I mb ub rb : ! X TE N "
m vnguentorum smorat : & Olec.tt. 4.— Im funieulu vfdam| — |Tenemus verbum trahendi hoc loco non violen
E trabam eos , id eft non vi , ficut trahi ligati boues fo-| — (tiam , autneceffitatem vllam declarare. Rcliquum
WM!"'E'.-:!*O- | » . ' Fs ib X ? x " , dqalh4e - pu b ^ 4 i ; e
E ,P | lent;fed amore, & benignitate , vt ftatim explicat, ;ü » vt ?llæïzm; quælä hic "um habeät ;Hen e.nit.n
7 t N PESGRNEAUSS ; at-| - |hine caufa credendum eft eo potiàs verbo quàm alio :
T LU : O t C*"f"'?"'AP Qcal. * .äæl.)ïaco at dl Chriftum vfüm effe.Graues :ïü&ores funt qui exifti- im|
"w | | tem ftellarum traxifle fecum dicitur , vi vtiquenon, — Chriftun d Eauadpt ts ., C,lq Xifti- asam vim
at ä;zfm ^ traxit, fed exemplo. Idem coónftatexvíu loquendi,| — |mentctiam wf:d OCO .v?)»etät'mm qiugn am 1gni-gtmhen *
'4 Ul 1 $UE A* a eueQa E. de0) t ERIL SOPIEFUS V ; * . T tol-...
i4d ,!;[cn[, [ ü:a.hl dlCVIH!DUI',DOH folàm qüälnlcogun.uïr,aut unpel flC&be,. 11?!1 qül ïïm egu mo -lf,' vt 1 cr FQ;C? p vérbum.
um | limur;fed etiam cüim ducimur, & inuitamur,immo, latar H » quatem hzretici tomniant, fed eiul
a /, 10« cum voluptate allicimur, Trabit fua quemque vo-| p modi vt ügmäcetu? magnum efífe ;;ondus þOnäl*-
u r d;,;.rïl.ï- luptas, dixit ille, & trahi nos ftudio laudis ?kd egre-| inis pecca;(ïi FOIFUI , qualï f(?lC; d e 1t1i011[1tl i :11-; |
gmwocï Cicer. pro|gius bcnea dicen diartifcx dixit. Obfemaug hoc ip- uerum. 3 *eh gmmqm graultet ïbrïlmll; :.-t , 31 : | ;
;uxa;figt. Ruchia po-fr i T), Auguftinus tradiin hunclocutm 26.& ferm. quominus habent virium, co plus hal Fn ponde-
, if ! i2.de verbis Apoft. Nolire cogitare (inquittradt. 26.)| |fis,maiore, vt moucantur , opus eft Hs (ltp-pre-; zl
us df : inuitum trabi , trabitur animus €g'Amoré, Nec timeérede-|.— initus mortuus eft, nullam habet, Qqua ?1?'—"7.1'1 POF' & D. Tho,
tf lu . : M RUA 1 : X ? 4 : ; ' a j
jn bemus,ne Ab bominibws , qui verba perpenduht , 7* 4V9'fe£vuo' | Ht.: facultfucm. Itaque fi mczïgcn äus c(ï:,. ola vi exter pE
qe n maxime dieini long? remoti fant , itx boc feripturarum [fn« niagentis moucatur neceffe eit. thl lm?tuls1 .Pro-ex
T arum euaugelico verbo for(itan veprehendamur ; ez' dita-| — prie ?101€ht05f&üqma paffam , Vtg) v LA GN K
" | turnobis,quemodo voluntatecredo,fi trábor? Ego dico parum| — dunt,vimadeü motum nullam con er.Huiufmodi| —— |
i ; , : ? ,q S [ H h ï
$10 "I RRSGNE ERN d x, | uH uU s
* anftll , : "
-—,

ï:ä—"*ï :

! Harcfes
duz Calui-
niftarü Lu-
theranorü-
dque, o De-
lagianorü
tefuratz.

Hieronymi
lccus quo-
modo in-
telligendus

Auguftini

loces quo-

(modo intel

lixendus.

1 Verbü tra.
fhend: quá
;nccc(xïtatö

; : : ? :/ .
hil conniti; quin contra refitere, reniuque, Qui
verb (anus omnino clt, is fuis ipfe viribus , fine vllo-

potlfits venire tamen adiutum , & ipfum aliquida-

[hoc. ipfum ijs dixit verbis , quibus liberum arbi-

|Chryfoftomus, & Theophyla&tus docent non tolli

7009

— — - l1OAN. MALDONATI COMMENT.

70l

Icadaueri homin

funt peccatores : 1ie
faciunt; tanquam truncum , aut faxum à Deo mo-

ueri,ac trahi; nihilipfumagere ; nihil conati, ni-|

externo adiumento moucri ; cui fimilem Pcelagiani
faciebant peccatorem , fanum , fortem, vcgctum ,
ui folis liberi atbitrij virib" fine gratia Dei ad Deüi,
cüm vellet , venire polfet. Vtraque hercfis ex hoc
ipfo,in quo verfamur,leco rcfutatur. Illa quemad-
modum paulloante dicebamus ; hxc quia aperté
Chiiftus docet neminem non tra&um , ideft non
adiutum , vt leuiffimé interpretemur à Patre venire
potle. Itaque omnes, qui aduerfus Pelaginos difpu-
tarunt hoc vf fantloco, Auguft. n lib. de predcft.
(anét. c. 8. & lib. x. contra duas cpiftolas Pela-
gianor.c. 5. & 19. & lib. de gratia, & lib. atb. c. s. &
epift.. 107. Hicron. lib. 3. contra Pclagian. Profper,
in epift. de liber. arb. ad Ruffinum, & frequenter,
inlib. contra Collatorem. Semper Ecclcfia media

[

linter duos hzrcticos , vcait Tertullianus;ficut Chri-

1

flus inter duos latrones crucifigitur. Hominem
peccatotem, nequc fano , neque mortuo,fcd zgroto
(imilem dicit, qui habeat.quidem aliquid naturaliü
virium, fcl nó tantüm , vtgraria non adiutus venire

gentem 5 quia tamen azgtorat, mágno opus effe ad-
iumento gratiz,vt moucatur,& adducatur ad Chri-j
. qe od . M £2 »: N
guidi verbo trahendi declarari.. Non quod vere,
propriéque trahatur ; càm aliquid ipfe confcrar fed
quod tam multam ponderis ; tam parum habeat vi-
riam, vt trahi quodammodo videatur. Sic intclligé-
dum quod Hicronymusait lib. 3. contra Pelagian.
$imal eg* boc, inquit, animadoertendam , qnod. qui trac,
Pitnry non fPonte currit s féd auts retretlans z* tardzé , aut
inaitus adducitur. Qui nsn potefl fais viribus t labore ve-
ntread Lefum , quomodo potefl omuia fimud peccata vitare?
Hoc, inquam , dicere Hieronymus voluit ; cüm
dixit retre&tantem, tardum , inaitü hominem trahi,
magna vi trahi, quafi grauem morbo hominem.Sed

ttium tolli videatur, quia contra Pelagianos nimios
liberi arbitrij.defenfores differcbat.. Caterum libe-

ÍIram aibitrium Hietonymum pofuiffe ex fcxcentis, -

ciuslocis per/picuum eít; & nc hzrctici quidem ipft
negant, Legat, fi quis hoc ignorat cpifto'am ad
Ctefiphótem ; legatillos ipfos tres aducríus Pclagia-

p fant.. Quod nimis affine eft Pelagianorum errori.

lhictrahatur, ille non trahatur , quàm quare hic,
$

" fententiam Auguflinus dixit; quod omnium ore| :
Tta&.26.

(tam; grauitatem illam , & pondus hominis clan-

nosà Hieronymo confcri.pros libros.Eadem ratione!

intelligendum,quodait Auguftinugfer. 2. de verbis
Apostoli, violentiam,qua trahi dicimur,cordi fieri;
noncarni. Violentiam enim vocat, nen quód vis
nobis inferatur; fcd quód magno opus fitadiuméio
ytà peccato trahamur, Similecft quod Ammonius,

trahendi verbo liberum arbitrium , fed fignificari
magno nobis Dei auxilio opus effe, AÁmmonij, quia
'nondum in lucem cxiit , adícribam verba, qua can-
dem fre Theophyla&us ex illo tranftulit in fuos có-
mentarios,s TO äþincpt'ïv ow,'ræäz'mov cZywypä 0 A0y06 , AA d)
d'eizvuoi Bon O étac d'eopMuec eAxtla) 7029 V 0 eLuM » LA d
TT6A AC i T6A t Uto9 CUMJAS V ILC-
Alia etiam in co verbo mihi videtur poífc vis

;ügnificct. l

effe , vt neceffitatem qnandam ügäxificet, quemad-

F,coa&us elt confiterilib. de predeftinatione , & gra-

piemp ad digmtatem ambo Reges s quantian ad cau[am ,nmbo

em peccatorem (ivlli;äutem omnes| À 'qux ab(oluté imponatur.ijg, quià Patre trahuntur j
) Caluini(tz, & Lutherani fimilem|

(cd que ex hypothefi inferatur. Pater trahit neceffa-

rib homincs ad Filium hoc fenfu , quia quiíquis no-]

luicPatrem, & in eum credit, necetfarió adFilium
venit. Huncenim effe fenfum videntur verba illa,
que fequuatur,indicare. Ommsis qui audimut 4 Patre, o
didicit , venit ad me.. V ulgavis, & molefta quzftio cff,
cur Pater non omnes ad Chriftum trahat? "Tribus
modis ab au&oribus refponderi video. Ammonius,
Cyrillus, Thceophyla&us, & Euthymius refpon-

dent , non omnces trahi, quia non omnes digni

Quafi veró homo antequam per gratiam ad gratiam

ipíam trahatur ; mercripoflit gratiam , quod eft
dignum fieri ; qui trahatur. Auguílinus , & qui
cius de predeftinatione fententiam fequuntur, in
predeftinationem referunt hunc. trahi, illum non
trahi, quia hic predeftinatus fuerat , ille non fue-]
rat. Itaque non. magis querendum eíle , quare

przdeftinatus fuerit;ille non faerit. Nec . enim eiu
rei querendam effe caufam , quz preter diuinam
voluntatem caufam nullam habeat. In hanc enim

ädccantatur. Quem trabat , ( quem non trahat ; ja4re
iMlum trabat , ez lum non trabat li velle mdicare , fs
ïn.on vit errare,Semel amtpe er'intellig:. Non traberis ? oral
vt trabars. De predeftinationis cauía non di(;guto.

Is au&tor eft Auguftinus, vt cius fententia 1. vel.

nulla Ícriptura , nulla ratione , nullis alijs au-|.

€oribus probaretur, fola perfone reuerentia fatis
magnam auctoritatem mereretur. De huius loci
interpretatione ago. Aliudcerté videtut effe que-
rere, quare hic prgdcftinetyr, ille non predcfti-

netur , quod hoc loco non querimus , aliud quare|

- Pater. hunc trahat, illum. non traha:, quod ad,

explanandum hunc locum neccílarium eft que-

rere, Nam etfi omnes, quos Pater. predeftinanit, -

trahit, tamen nec trahere idem eft, quod pre-
dcftinare , neque. proprius prgdeflinaüpms 'Cf&'?
Gus, cüm multinon predeftinati trahantur. Nec

quomodo ad Chriítum per fidem trahantur , quam

non cít, quód hic predeftinatus fit,. illenon fit.
Itaque quidquid de prezdeftinationis cauía fenti-
cndum fit, de qua non cft huius loci dicere, certé

auctorum eft hunc trahi, illum non trahi, quia
hic trahentem Deum fcqui voluit, ille noluit.
Quodipfe D. Auguftinus de duobus hominibus
Pharaone , & Nabuchodonofore , quos. ambos
Deus codcm modo , eadem vi conatuseft trahere ,

tia. C. 15. Quanrim ad naturam, ambo boyines erantjqua-

cáptinum popslum Dei poftidentes 5 quantiym ad penam ,
ambo flagellis clementer admoniti. . Quid etgo fines ermmi
fecit effe dumerfos ? ii quod vnus manum De: [entiem inrel
cerdatione propria miqueitatis ingemuit;alter lnbero cótra mi-i
ferierdimá De veritate pugnauit arbitrie. Cur ergo de

enim hic agitur , quomodo homines ad. vitam|
ztcrnam , quaz przdeftinationis finis eit, fedi

| : d oris : : n s . Cur alij tra :
multi. vtique. non: predeltinati fufcipiunt.. Ra,hmmagii :

tio ergo cur hic trahatur , ille non trahatur ;non trahá-

probabilior, & magis expedita refponfio aliorum|

omhibus non dicamus,quod ille de duobus dixi& — -

modum proprietas eius poftulat;

ion neceffitatem,-

Probatprophetarü teftimonio, quod dixerat nemi-i
T | : nem

/4*. Ef feriptih in propheti,eo" ernnt omes docibiles Dei.

l

-*

p

b

"
g!;pü(ih(]ïw fü |
WWA [[1, (
Jj f
.?g?criäwï' u
i 6'
)j fm

j
ägcht*

Wc

flg.& jl
t F E
um:wfi
Effumï:r
hibety
'ïautüign
Nxcns Q
didua
tisla

äæP'm-Q, 1! do&(
Wi Png,
Exu?'*) i.j "
Wittei |
lï füton

N**-.

4 t
,.'1«;:'
S2R
-
IY
"p J
v
T
u
d
PX &
d
ld

x ub n | j
* '"703 -
d
5 co & a "
vcin t5 iftro
; V fifta gi ;
um : eft ; COIII-O lnaïoall.ä à
331 : as vllo inqui vasy fe
us ; clu dH iab LP Ceá duf
pI ( , m , Fta, q ((: e l;q ,vc-r*f L 1 ae
N. m s op T 3. silius m L i.
O A t A;:iOüS' ql:(an&anililclal). ïle am'fci'lïïïPnde Eoüörzbm "
N I " ;r'-'" SPlrrima;i(æchcet Z d hU;Ha'vf'ft Ch Zx qïa&usin-
TEIN A asea d imp s hd s sbeised i os
UM m in fe ; d. ? i em, )TÓ n Or op antu s
eü jus i n; t 1e5, pnél; C d) idet jrec hc t ,om.,-.
' aM at hy nt [C , - Cuf e ay uec. na 1b da 4 u i
EXERET ut ente fo tra M ia $7 Que ite a ei un et Ito ies
du a ':xgra**:caü?d as e" gawiïndu?;a rR s omme
— d M. A[re 1. - : S : » ?.I-, ; H r
: P ,ircadp&uin ïonctfä ?iï Pazcrft' fen t'?g þz"ä?ï,erm cïïpfxïägf *btazlülDoCe acx Oubd
... : n "N : É : — 4 : l $ -l É 'l .C : o. : 3 à : [
7 30 ii vc OPhycmn( fOPI*cDP sdoodemi que 7À mo ntit 1101(724' erpt tini; (-d . 1 de
- à pof Thc taut im p oí ; iuo Ícde ler ér- Aæ Leo iden 7 int iguf ür, i5 aa[kll,æ'*
: wgïn.Ps.» robat :en Ire p cus m (Fï*Pw"" à fife iqu em, anc A'*Paüc liqu Occ 9 pr: 3
I : n.vrxuu Pro Neec ven VtDiifd(' ume B4Am ".Ellans dem £10? nt. H-llam dace üut ab eo d -n()d,ïzcll |
d .C.,. L. am. um re, bis ipï ',,P" utt ne co etat d ni es ant la O t íei [132
itantu tei uit tfor cro (cf, E a M -B Fpie PU àl nn cca "*-q" da le Ü l
| jtài at hi t v $ * m nt o tc qu "s Or do no Si en cc ;
emhum : ;exüf'*ad iXcra cra ph iri. usa B cD be- bor :obo qu er "uY 2 (tri ntit ;ba M
: . - 1:41*11 (. J.AJ c IY :
zahiiïï*ïü'*ïïj l | :nc;ngfcd/ïec dlïn P.ïiO[f)CPcä/flrlüxtaUXZ;nln]I;IPJ.P'I;r— giS P:))noïnl g('l dOLCþ V.C;us re i ül; loq?ChOIïnf :
*quii*b*w l " 'Xigf;ceïct;d diclï(aialmi?.](um cnum ciï'c., t t;urcs aDhcolïïir?;s :qïcapäb dix(;;cü,nq[) ch eft ad[chc"ianl:-' a. dgo i EC
T d ' -a od lo & Do ei em r m bitan : ' *15 ius 1 T i FM n Caa. ;
.!.;f,; | | : zlb;- lil '[50 ,[C luf. 'O i m a.dfen. mo dix ^/mr .illb d fian C ib 'pth ul M *
X vt 19 ipud qu fu. nci ; do ba, p np fica n Íc re- Bor us uc Itci u lc an : i,q ab, !
b Ap M ta £16 et aq; la 1. is, cc iüb d ; re icap Ecc h on ifei x dos :
l;;g;,'l?!m(t | rop -QIJQ Pu I'gf nv N-It ]gu ln, blbL : tb do tn qL I[n, Ccos )Dhl : d ua tn h[ u rC', :
" Pc?-uï' i 10 "T fii ru r ver eo d g ei d op ia j cx au C aq.tc i T
j --,-v"'ïïäOïï,s m hv Ht ;[05.,6: n g O d! V n ÀD [ bl er a : r u , | los (le ca, lit p 333
"u p pe J íta i TV r he ex : deï. á, r ' t ett, mp q L-.. ï'.-- d iile in Jj -laln. £al 4
'x;m'( Im ,Cll 0i T teP OP na .l( 3 es i $€ tm .r. .ae 111 u[) Qllln XPJ xl Bln ho : P
; i i ln'lü m 'cer 'FE H cc lut a ;d Inte Cr ;ad om-
:meomd&», | . did dlo TU cit 11 hO' vif. " .011- De dO Y OR ona Os in a * 0' /C-|
3"» s*ï;wan'ä '.; : Uml R.lll )üsld nt,quc,vt t4 n ..-,v'fioumhicl- i " ('Oll nlïchlq $ [01-311t 3 i ecxtr lnllq:rtnlon V i
;mï'lsï*äv n-f | 'r.'s:id ïgmmefeïu at forlfgä T m DfïtfnumEz€c ]P trl'"de C ?)ci i em ilariu ui ez du 10 h "«« 4 Seum f-
um wj | bi het éd : e "m p ?9, m ide 8. au qt i C hz dite ro nt fi
goxum*". i Wl j g d 4 . v nu z 4 i$2.2 c m r tt H ' e ]a 1
n f'f i,iwï,aua i cüba"tïö»ww' wiant v piop Qu
: n mm : i Jl n* ; l : * ) : * T l : P /»u i j 0,
3 tïïïelcizwþ:»dodcg"ofcgo "*"IJ..««»!'*"4 & I. Pïgaf" "b d*fllcxl[m:f*' ï V""?cf.ü*ï ,,,124'3 nie. ceri.
'f : QUi | | Ul oru d $, Dab g m'-,.n"" n lit- ip Int ii O Ua if v ita do e«
:r-L*S»M.a | dee .E diceu 6. ;j m pur icat n : ni r. dee , qui dsctfs nit co dm i
" W eor ulis. $ e[tr 4 " di ün itcr o t Qui Z idy Ms b ita |
tttor, | nPaP'ö /;;"m, 36'25(1:0 vbä (,rfomnf uafi hetar llclti- noCan 05, olun C?"de[ur,?c , avclïltirc3 öca
NT ',,.'ff'"g 31,&mmcbovo a»P'r[fc, qPrOPüfllnP'&or Zcfbo wuia'n i Patre, iur Va mob g hs
'MJ:«. bï'*ï'ï : IÓ. : ? ' u AD. 9 : r rc . ä 1Ct a'. .un $ k . ;
IT '- t 4 , tun ri ss er jfb T u icc ifie nt, , Rom !
E " ! Don efl H Íc le,e Sc lu $ic do s iles| ft 1534 is,q & dlC, nx fu nt. nus )- Ro 9.
' ':jf;'ukl ! !D e'u-/ d 'Clt üe, , lu i P ^ Ü lbi e n ini "C ? [i Mu ; le [u 'tþ 0aà 19. e. T. 1
"*-*:'f"-ïï"w-' : 4 : MU. Vod M h hkbc- * nes ru )Cat; au ft, luo S,q bíe s efnin entt Nstieat
E | m | ]efr q in .11,(1' rtOp d d d e C E m ) dic eft Ooec rd eS, s o m Ilom pie H & .
m | bet, tar tui àp TE cre nra 8 ida D im erg: cu mn 4us terr & W g^ |
a u ha )ig9ho na ifet rb ? c"ax d qui Ife E de ide . lac im 51 ; L om -
r n | | g fign: il verb no ii i7 tq - e na M on hy nit um ; "no o | |
s nl ! r d utig n dix : PU (o n m | eri Ito T p C eor um no SV-.., x
^ n5 lg jaut co Ic am ftert: r j'ax du lu le; p fu Iuja co nen a h dn us di
» ris .et ua li tu di n ipu e b n : qu h " 2j B fe n te | !
ido m eri as qt $ ui tcn ip * O jq T T V: : p ; om ^ |
it m is; ln ( 'ylec n Íc üm a C.. ej & " vr4 ic 6ó4m; ; ilio --
3R u i t , feq "d l Hss di &U. : i(cer j I "r bus n m us. ili j |
w,».-wf«,f:« 2 | 16?1 "p em d k ü Ó Q [c: e iíc n'. E 4 f nb ] n u F .
F .(,,':,Wm;*" | 41 iïls [C 5 4"; l:?ïo;zd':]() d Ct'r;&*: aut :eclar?ïm cials dAfDülou dl;:e :0or bïtfmd:; voï::e 3 &Lcogü in decrüdlt;
3 :j*' Bu (, " 3 , E Ü 2 1 ; l . a * .f * j n j 4 .
t i 7 fi$ s Q.,'*'vd*' r r hra ipü n i c jum t, dl ftu |
lais | i $.4 ede ftz vei ceri etu b Ip l li "m ve fes ct 1 OH m , hri A
TM : , T cl. f]5v do id p ifc llo en C i SRS eft cip xe lial C u :
| neis c cé L D 2" ^0 jc v icam d au ", "m m p re itho di Fi jds laa iul-
.« : þ"f r d Md De T66 daica eft p ns 'umh,m* fs ifce it ut det ibu cu io- u
".. .'mlmf - i . e,G do "m a Jx'd.x al : ld Deo lige : d;tæ.' dl tàu GC wvl v ul ita i X xïis
.ä.m!»"*'* | E D e& ua E fa & C 1 ; ïC : el o*x f"? r& la no -dCtJ. ;,;Z, Xq M " m dl—'mlïo "u
L T n s clP-m üt Dec eí intei d r p qu Ad vi /5q e Vs tc " etisn g
1043 jj d | — lom effe, uES Íu * i m d ids * fors 1t, T n un E ina is Qu 1a det s Bs
Qu m ! f — 1p p u le 10 eq qu iícun cre ài u :ba &r [U, en P loq $.
11 Mb | Iphus emp d am do& ci Qu n ul - idifc d u . igc OC u ent "EM ia
N IL^ n bu ic d de iles , D u di crea it; q A ag d M Rn n di-i dit us.
H Jf;)cx- er bra "n im ITe. i n-'-fclP nt dix T. culis a de r. i loq -11". u i |
f ha e D Tv e "inr ca 1 a ]u iüs w ve iraci zit M d ho "M " inoifa
: s | 'idq"ïgoïïn' ""cfbää&*"ïq"e dag'**äuam m M ïpo**ïre"'äem"ïxïc '**äauf**no&fï-u*ïäïiw*"ïadfïfo «|
f !a"ff' j us ( n $ $ Q ec | u : *') ln- 1'. À 3uo d ; Q
h ffd"dw l en t ; lu *m S eo » tan. e,q d t q th tur .&t Jm * UE , : ; u uc [a« th; :
r a . mbitfo dp À rc n ri n im tfia 10'--«; Leba do an eit itur. id, 4 rC...il Mat
quit T. do q Tp no c at n ucn : 13,( e ibus 22 j iquid, fe lis ill "a
J |.| a : q lu$ , Inte -'t, | doc L cc ida tj ü r itur, bu cc autr llq' Ip 3 142;7*
" n»am,- : D m &C c atc 1Y s "! d ,-00 dC ia 1C ibus ct, n ! 49'-, ,
;ïï'-"*;xï':ft:ï?' UT d vero (Ie I:loctl?ll?; coï ,l'-;it P;cre.diclol;(?e efii'cd qtä* ïem .v;um lunim-ha'-ïrlbc,s doiobls:am"sggrfbnui;rl (-Z*: :
" 1 : tai M : Íc d r1 iu ; isD e usa D àmt te "mon T 2
MU .;'..,)L..«',! í Jfor (Cd r, N xP n] mt, H'CM, ra[, l dxs à eca nE O " .fa ütn * 0 Slm fw, -(1118
J i | $, (fun int. m e ide ss po! 'oc rem s;de. orp lo ip dec onp: es erm i [
;*:.:'",,:;.';"s kcto O1iit bea (u ul us en ip cte TA u €c atl Ws n tus d inp iO
T EY : v.a mur.cx 4 i 1 |
um : 5 M de "rbis, 9 i, an u à 5p '---us'. u co ela i n SE ) Qui '*-:C"d
:f«",,,-gi»-" 5 li fi ]s ver iab Md* ü no er p er In. m n ne eu laui mu h.) im di: .-fï.
! (T30477. " . um ws j -t-fx dOc :ll],q Cn]. E P j A P Icfe ; um P iC10 *ïar 36 ldy » $0H im DC; , :
d JWJ ^m CM ruü tg Ó iC leg ne u X : þ') fü d[a faC 5»re D -'/fqu |ecn dl 'Cln
nd d H i ? atu p De lang tetati WRR Hno vtc L. 75 des uo tto -,n?hoc m. j"i Non hità qu dl |
ul r ipfa, faà eEt idin i ho ;in t eit. ofm- Fqu pe ngais üth oru dit 7.,;.»?5 vcn dire, üri- "RRR
[ius c |p or qui tcr m -x.tu,. um lit n it 17'.13-* zC n -bt--iï' xX Ca"*""
] c.u,v,,g f e U e jtura ei X ct il fü , r r ha idic 4 : d
.,-[n.w.l, r p qui Y inth ss ic de T bet*-* G a didi us fc
Antü » : (OS tcm & | n Ip ce ,fP 01 f U Sn re, 'na IT he di um 'nt Nugetepens n
It v gl | 15 Íct; od Íct do FRN € vo. fóq ]ta (4 O tena Pa "u & offu 'en bus
icipi l Det cff uo "ag n iis ddl H Siuerd Is e ? " " ü.. 2 TM sls RES LUR
g -rzw*fm;f: : : Dur.us a-etæqs, PcmmUI onu us5 f([)-,cgcrat- mulx In jïln C,,n quccülnatr,c:-rf & g,i&üü j fs
";Cn.:.,nz-*ï& | &terre dete poti t Cülm& rgfm da&uru.s qui es à Cto G. lä 'tiön-dct Pli chwne €x Hh TR ESRENE
; P i N in cr is teft ; iru t Ms T " i vi j t M
Wt T « i fac um icli :4'..—11' ) do bo om cüm au x'*'.æ(?*'-þcQ -
.,gw'J-*'fz o er an& hl- mh lts o la 6 c | m IS.Qu éf, Cl E
r | an ec to n & iM d. U m cur 15,Q dif, Sc n
3"'.«:?**:;4 | | 3?&11?1 [& Ef .zoc*'f;mn.cïtu fa!;idcgzomgcl'(*äuldïur . JOrn d —
acï""-.;**c&*'**ä m fai. It. vó p1r1t m li ytis en 715.'-. ca TET
t f';*)'",nfzf E I 1t, em, SP '[U nt; i u. lb" o -ngf, om vid :
n AE r inqu itáTen um $ CO uta iícip in D — on
-4.'".'3« "';fr* | | 1 Zer 1n, eu fP Sd m e. llgü n- inoadin
hi ! 1^ u' ; ^ l l—K,m 11 s dl e l].o cr ^ c ^ * - &
»:s Eom;n.bos 'IG-&'I ; CO (u ; hOC ,au üs nbfisr c&: dunm. ang NORNE
d | » ue Is tür am c ipfo 'mgn. Eu ]
»'Jges**w, s (lsvcf i ine Videtiï p in ;,Pä" legis Ei
^ Mtt 1 í , t do o5 n *111 : d d ;
?.j" ^ » : : a tu a " P.
"t WW, 4 - co ult Otr an l". t as
ü" B , ! ! ] 1 n n c
C«J;'*aïw,zr[',äuf ï ! 'Bffl r;iü lg,.o * q?ntm:g,d us -
"qsf-'"ï s p Eu * )U
?m,þu flmïw; Jï : dO&CS?D;n"nO : qu
um t mn " De :
,Mg ?. lg em esa
j | ab U m
a f | Pusom uN i :
TM : ce
rgwg[,f«"?Jï --
o^
';'tilll
h, UUR
^Qullm'i j
v if "
1 í 4l
u n :

l

Tra3.A6..

:Lïbr'.4..uc.,'.

lanua vitz
ztefnz £-

* dC«S. ;

o ii

|ver. 40. propofuerat , vt qui videt Filiam eg' eredit in

704

IOAN. MALDONATI COMMENT. 3oj

busloquicorporis , autde voce Dcei corporca dq—-
cet Deum corpoream vocem non habere , càm fpi-
ritus fit, qui corporis fení(u percipi non poffit, hoc

! Jeit videri non polfe; qu'—emz-;dmodü Cyrillus,Thco-
Iphylactus , & Euthymms. interpretantur , .l?utant.
etiam Cyrillus, & Lceontiusin commentarijs, &|
Theodorus Heracleenfis in Catena Grzcorü citatus

Chriftum,cim dicit, voz 7u-i4 patrem vidit qui[quam ,ad

. |(Mofemalludere; quem Iudzi exiftimarent viditfe,

& audilfe Dcum. Se igitur tacité Mofi opponerec;
tanquam dicat, non Mofem, fed fe viditle Deum.

INoluiffe tamen Mofem nominare, ne Iudzosin co

cófidentes offenderet. Quomodo Patrem nemo vi-
derit, c. r. 18, di(putauimus.

qii per eternam generationem à Dco cft. Exícri-
bam hocloco,qua apud Ammoniü, & apud Theo-

- |dorü Heraclee Epum lego,quia ad cófirmationéCa-

tholice pertinét fidei.opz 0 uoc * r epz , inquit Ám-
moti.oc e£vera ov at loy,x, uovoc ov ex Inc $esag T ara.-
á / * g* : : P
a€6c, ld efk folus Filiuó Patrem videt , vt pote qui [npra ve
emnes emineat, 77 folws ex [nbflantia fit Patris. 'Theodo-

eft me? Ne forteergo cim dico vobis , Ommis qui auwdiuità
Patre, €y: didicit, dicatis apud vos , fed nunquam vidimss

|Patrem , quomedo ergo difcere potuimus a. Patre ? t me
Vipfo audite, Videtur. Auguftinus exiflimare, idem

efle à Patre audire ;; & Chriftum , quaft Patris
vocem audite; fed Chriftus iplc haud obícuré di-
ftinguit. P. : i
—47. efmeus amen dice vobis , qui credit in mebabet vi-
t4m aternam. ) Non fatis apparet quorfum hoc dicat.
Redit, vt mihiquidem videtur, ad thefim , quam

eumsbabeat vitam eternam. Nà quz medio interuallo
di&a funt, quafiper parenthefin dixit, vt caufam

: Ntfi H, quiä Deo eft ; bic videt Patrem, ) Scin tellfgit, 4

À| . 49. $0. Patres vefiri manducauerunt manna in de-
ferto , qg* mortus [wnt.Ftc eff pauis de calo defcendens , vt f
quis ex ipfa madncauerit non moriatur.) PutafEuthymiusï :
redire nunc Chriftum ad fuperiorem illam difpu-|
tationem ver. 3t.. Patres poflri manducauerunt manna
»5 deferto , & vex.32.. "Imen, amen dico volis , non Msy-
lfes dedit vobis panem de celo , ed Pater meus dat webis pa.
pem. de celo verum. Eam enim nunc perfequitur dif-
putationem ; exponit, atqueprobat, quod illic
dixcrat,non manna,; quod Mo[gs illis dederat, fed
íe, quem Pater decelo miferat, verum , accxle- *
ítem effe panem.. Id ex effe&u vtriufque panis pro-|
Db batgenere argumenti efficaciffimo : quód manna|
vitam edentibus dare non potuerit; qui enim eum
pané ederüt;effe mortuos ; hunc veró panem,quem
ipíe daturus fit , qui comedcrit, non cffe moritu-
raüm. Quód non dicit abíoluté, Parres veffri man-,
| dncauerunt manna , fcdaddit , im deférto , idco Theo-
phyla&us fecille putat ,. vt indicaret ne illum qui.
dem corporeum cibum nutriendis tantüm corpo-
ribuslongo tempore fuffccitfe ; fed tantifper dum
in deferto verfati funt.. Poteft & hanc habere vim ,
vt fignificet ciufmodi fuiffe pancm, vt non alibi|
quàm in deferto , vbi omnis cibi erat inopia, fuerit
ïapge*'tendus. Quibus duobus modis panis illius di-
. gnitasextenuatur, Poteftcetiam augeti , vtfit fcn-
i(us patres quidem veftri manducauerunt manna in
deferto, vbi maius miraculum fuit eum panem fap-
fpeditare pofle, vt ver.31.explicauimus , fed illum ip-
'fum panem tanto fa&um miraculo, qui comede-
runt, mortuiíunt. Quodautemadiungit, Hiceft
p«n& de calo defcendens ,. fe ipfum intelligit ; dequá. -
paullo ante dixerat, Epgo fum panis vite , Ícd lequitüt
per tertiam de fe perfonam , aut. modeftis caufa,
aut vt hxunc illi , id eft prafentem preterito "xnaïorqf
viorationis opponeret, Simile eft exemplum ver,
$0. Cum dicit, vr fí. quis ex ipfo manducawuerit, non ma-l!
raturjparticula vt duplicé vim haberepoteft , prout

ad vnum é duobus verbis poteft referri. Sirefe-
ratur ad verbum defcendeu: , hunc fenfum efficict, Eic
eff panis,qui propterca de celo. defcendit , vtquif-
quis ex eo ederet, non moreretur.Si referatur ad ali-| -
quid quod vidctur intelligi oportere , vt , Hic eff pa-

rcdderet , cur fibi non crederent, quód nimirum à

-IPatre doceri nollent.. Quam caufam cüm expotuif-
- |fet; redit ad eandem propofitionem , càmque quafi
|adhibito iureiurando magis affirmat, Jmen, amen

dico vobis. Scicbat Chriftus , inquit Cyrillus, Iudeos
homincs cífe rudes, ac ne prophetarum quidem te-
ftimonijs fatis credere; idco adhibito quodammodo

Jiureiurando conatur ad fidem trahere. Quomodo
|qui credit in Chriftum habcat vitam zternam c.5. 1.
idifleruimus. Habere autem non habiturus vitam
zternam dicitur , qui in. Chriftum credit , quiaj

quamuis vitam iam zternam non . habeat , ius ad il-
lam habet. lauwa q9* via ad. vitamo eternám , inaui
! | í » lnquit

Qyrillus , fdesef? , itaque quifquis credit, intra ia-

. *48. Egofum panis vite, ) Quja dixcrat fore, vt

&

" [qui in fe crederet , haberet vitam ztcrnam, cius rei
|rationem reddit, quia nimirum ipfe cft panis, qui]
|hominibus vitam preftat, hoc cft ; pazis vite Hc-

braica phrafi, id eft panis viuificus, vide qua dixi-

. |nuam eft;fi velic;faluus effe poteftqui veró non cre-]
" |dit, longeà vitazterna abeft ; etiamfi velit, nifiad
- |[fidem prius venerit; faluuseffenon poterit.

. |dem efle ; fed etiam mori cos , qui corpus| - |

m de calo defcendens , ciufmodi nimirum , vt(iqus ex, -
r ip]o manducauerit ,mon tnoriatur , nemo non videt di-|-
4 iuerfum effefenífuüm. Quem ego fenfum idcirco ma-|
. "gis probo, quiaetfi vterque verus cft, hic vi-
dctur efleadid, quod agebatur magis accomn&'o-[
datus. Nec enim id agebat Chriftus , vt doceret|
quam ob caufam panis ille de cxlo deícendiffet, fedi
vt oftenderet quid inter vim , atque naturam hu-
ius, & illiuspanis intereffet , quod illene vitam|
.|quidem corpori vltra conftitutum à natura tempus|
darepoffet; hic vitam aternam animis ctiam tri-|
|buat. Explanauimus fingulaj verba horum duo-
rum verfuum; teta nunc fententia declaranda,
|qux in vulgaris quidem illius, . fed difficilis ad-
.jmodum quaftionis explicatione. fita cft.. Quo
.|modo verum fit eos, qui manna comederunt,
jmortuos fuiffes eos verb, qui hunc panem, quem|
|Chriftus. pfollicetur, comederint, non effe mo-
rituros, Cüm enim duplex fit mors, corporis,

& anim&; fiquidem de morte corporis agitur| —— F

lillos , qui m&anna comederusut, mortuos qui- (

qmubveLi6 521

Chrifti, quod panis hic de celo deícendensap-

o pelatur ——
E ! —

n

fj

ponrett
il com
duine
jptct
mudte

voslim
du
ts at
ideder.
EO
i.
M
Agutn
WIRER

iisje
ii

A 706 C DHIN:IOTN CADPR h AO 7907
!',l"'*äfw pellatur , tiae in lacramento , fiue extra facramen-; À folam vim,& naturam imanng conlideres, neminem
Wi tum;alió quocünquc modo comedunt. Side morte| lviuificaffe, fed omnes mortuos efle. Contrà vero,
n h i animz, neceos omnes,qui manna comederunt, eff2! — |quamuis mult moriantur ,qui corpus Chrifti fum-
LT E mortuos; nec omnes, qui corpus Chrifti edunt;non| |pferunt , tamen non propterea mori ,uqui,a fumpgg- i u
W eh D mori. Nam Mofem quidem, Aaron, &Iofue manna| [|runt,;fed quia,vtait D.Paulus,malé intghgncqþpe—fuxgä ;7 ;;";;*h
ALE comediffe , fed tamen mortuos animo non fuife; &| — |pferunt;aut quia fi digné fumpferunt,in eo ftatu non| .. :
Mi ^ |multos exiis,qui corpus Chrifti comedunt,morite-| |perfeuerarunt, fed, vt ait Petrus,tanquam cans rewer- i-epift. ]
M n (tari D. Paulum r.Corinth.ir.3o. I.d"' inquit,Jnrer vos fes x.:d voritum , «7" fuis la.m'm volutaþra lnti ; ad peccataj^
Bd ( multiinfirmi, c7 in;þea;!le:,(f dormiunt multi, Latini o- : rcdlcrttnF : corpus Chrifti per Íe vim habu;ifc in per-
Tl mnes auctores , fi minüs queftionem explicant,ta-| |petuum illos viüificandi. Vera hec eft fententia, fed
Wt men omnes tta&al.*:t;Grqcos.mu*or hormncs. ahoqql non credo verum fcnfum htxnus. log effz. Duo igicur
TM perípicaces, non m.fi vnum ,aut alterum l;uxf:cr atti-| B jin ea defidero; qltcqu quód de fola morte animg .
Qüi n W | |giffe. Tribus modis r.eiþondcrïfolet primümnon! [agiputet, quod'ego ideo probare non Eoifum,- quia
as comparati panem pani, fed períonas Pcrfoms. Narn non dubium eft vo.lmfï'c..Chnftum ex ch;:&q, tan-
T morz'zul quodattinet ad vnum, & altcrumnpaqcm, neu.trum,. ;)Ll'alm, ex ïgc culdelpu conuincere Iud;qs ;non ?utþ.m
UM neque manna, ncc;&um ,quem x.;,h.rlfhls pqlhcetug Tonänclzl etgü de 'l(l)'la mogte ammfg ?/gli?t.wg c.::amm;
TX |vitam corpori dediffe; vtroíque enim mori , & qui modo probare illis poterat patres ipforum animo
i. j illum tunc comederunt , & qui iftum nunc come- tuifle mortuos? corpore autem mortuos fuitle ne-|-
M dunt ; vitam veró animi , 1 non recté Íumatur , neu- kgarc illinon poterant.De morte igitur corporis agit.
fradd | [tram; fi re&e , vtrumque przftare. Difcrimenigitur| — | Alterum eft , quód huius fententiz auctores nolint !
*'ïum | nonrerum , fed perfonarum effe ; quód qui manna| - hic de corpore Chrifti agi fumpto per lacramécum.|.
- -t - illad comederunt, plerique malé comederunt, nihil| |Quod paullo poft ver. 53. fumu; refutatüri. Credar
-t PU laliud ineo, quàm corporeum cibum intelligentes;| C [interim le&or , aut fi non credit,ex illo loco difcat
i propterea fpiritualiter fuiffe mortuos:fi bene,& fpi-| |vtroq; modo de corpore Chrifti agi, & in ffæc.ra;.ncn—
38 Ri titualiter comediffent, credentésfe noncorporeum| — |to; & extra facramentum fumpto. Veré mihi viden-
9t nl ! rantüm cibuim,fed etiam fpiritualem, nempecorpus| jtur quaftionem explicare , qui r&fpondent agi fimul 2
A — . |Chrifti comedere;morituros non fuiffe fpiritualiter| — |hocloco de morte vitáque corporis , & animz ;De,vïäq?ïäf
m | verg.. |Hancvim habere verbailla parres vejfrr, id eftquibus| |morte quidemvcorporis, ciüm Chriftus dicit ver. 48. poris, &l
TE « vos fimiles eftis,homines improbi, & increduliman-| |Patres veffri manducauernnt manna «m deferto , e mortui a cet.
i, iomd | ducaueruht manna in deferto , €7* mortui fant. Nam Mo-| — |fnnrs de morte veró animz, cüm dicit ver.5o. Huceff.
i, fl fes, Aaron, & Iofüe, &fi quialij virifan&ctimannail]| |pams dec«lo defcendens, vt fi quis ex ipfo manducauerit, non
m lud'ederunt, & mortui nonífunt ,ij patresveftrinon| — |weri«tur. Itaque fenfus eft ; mmanna non potuiffe darc4 !
nu, t erant, noftri erant , itaq; deillis D.Paulus diciti.Co-| — |vitam corporis; huncautem panem dare vitam ani-
mokdird, |- tinth. 10. 3. Patres noffri omnes eandem e[cam. [rritualem| D |mz ; quod multo maius fit. Mifor hancíententiam|
vatetito zij f manducauersnt. In hanc fententiam interpretatur D.|| hominibus non mali iudicij ideo n6 placuiffe , quód
Lermpn p T Auguftinus tra&t. in Ioan. 26. & qgi cum fccuti funt, non intellexerin.t, quomodo diuerfo genere mor.ti.s,
Mu multi,vt Bcda',St'rgbus:,aut quüïquls auctoreftgloffe;] [Jacvitz vnus panis cum altero. cgnferatur. .At uiin
x quam vocant,ordinarie,&,vt videtur Rupertus, Re-| |eo meo quidem iudicio non folàm fïntcxgt.la, ed vis
deiie futatum hoc ab aliis pofterioribus auctoribus eft| |etiam, &þel)cagan.txa tota cqnfïült,quod nóineodem
ml manifeftum effe Chriftum hoc loco non c.lc.p,crfo—- genere,fed in mn?orc,—maxoräq; comparentur. Man-
n | ni.s,fcd de rebus agere; nec nos cun.lganuqms.llhs pa-| |nanon potuille vitam dare corPonbug, ngd minus
'»":-—;;r&'zmraääi' tribus; fed panem cæle&em.,quem ipfe Promlttebat, erat; pangm.hunc ,quem Chm!ï:us' promittit , vitam
snpm cum manna conferre. Deinde depatribus Iudzo-, — |etiam animis dare, quod longe maius eft. Hac cf:
il rum in vniuerfum agere: cum enim Iudzi dixiffent; — |qua in his verbis occulta latet argumentatio à mi-
a TPatrei noflri manducaneriót mannain deferto, [icut (eriptum E. |nore ad maius pér negationem , & à maiore ad mi-
n ] : Q:/?,Pan-em decelo dedit eis manducare,vex.31. Chriftum ad| — |nus per affirmationem. À minori fic, Manna non
U u ] léa Iudzorum verbaalludentem refpondiffe, ver. 48.' — |potuit vitam dare corporibus, quod minus efi; ergo|
11j D - 1 [Patres veftri manducaueruont mavna im deferte , «* mortui| — |multo minüs poterit vitam eternam animis dare,'—
: "W fant, ludzi autem de omnibus patribus fuislocuti; |quod eft maius. A maiore hoc modo , Panis hic qui
jj C;W;'ïf NER fuerant ergo & Chriftum de omnibus loqui. Rem| |de czlo deícendit , dát vitam animis xternam , quod
;f*v'ïf"*"':'i':'þ"',n!fi ego tam perípicuá effcarbitror,vt multisargumen-| — |eft maius; dabit igitur vitam corporibus , quod cft
qum isopus non fit. Hoc dico,perfuafum mehabereD.| — minus ; cámque ex effe&u afítimari panis debeat,
g ibem Auguftinum, fi noftra fuiffet etate , longéaliterfen-; |multo melior,magifque expetendus hic panis,quam
j aüfäm fuiffe, hominem omni hereticorum generi| |mannaeft. Gratia veró in hoc cernitur , quód in ge-|sotec chii-
smietn 'nimiciffimum cüm videret ad eundem fere modum| F |nere diuerío comparatio fiat , quod lcpemonuimus Vosdie
, ous d Caluiniftas & hunc, & illum D. Pauli locuminter-| |Chriftum facere folere, vt Iudcos catnales homines & genere
Jäeclzräfïda,i 5 oretari, Meliüs alij refpondent, panem cum pane,| |Arebus corporeis ad fpirituales traduceret. Dimitte Ro
;jdifïüihsa&,' non quocunque modo , fed vi, & natura fuacompa- mortuos fepelir: mortuos fues , Matth. 8. 22.alteros mor- |
i d. N rarisagi autem de fola vita,& morteanima,noncor-| [tuos animo;alteros corpore vocauit. Er omna , qui bi-
M . »otis. Quo fenfu nulla fit in quaftione difficultas] — |berit ex aqua bac; fitiet itertum ; qui autem biberit ex aqua,
d j Nam etfi non omnes ,qui manna manducauerunt.| — |qwarm ego dabo ei , non frtiet ib eternum ; .Plriore locg de
g d mortui funt fpiritualiter anima morte , tamen quóc| aquacorporea/fecundo de fpiritualiiitémque priore
" op? à : animg non morerentur id eosnon ex qu mannz,| |defiticorporis, fc,clqndo gle fiti animz lpquxtur : ü;-»
ii d ted alia ratione fUIlTG-COIai;cx1t*os ,quianimirum vn2| |prac.4.15. Eodem inodo illud gxPlxgagixnus Matth.
;?Offiïü y T cum mána Chriftum, qui per manna fignihcabatur,| |26.29. I:Jon.b:bam' amodo de boc genimme vitus, v[, im diem
..Cm Crpusg ; .küde cum caritate coniuncta ihmpferunt. Etenim f lä"mï cim ilud l:zl:;zmv fualn[mm nouuæ ( regno p4:rg merl

[

. JQuomodo

Á

' An Chri-
ftus hunc
panem in-
tellisat
MU ^
ausiar fi-
1pD ml & core,

eri viraml & loco magis congruus;fi dc vita ctiam corporis in-

dare,

*

corpori vi«
tá tribuat
CO!'PUS
Chrifti.

M

Ad Heb., ».
17.

'Iean. 14.5.

jduobus modis, primum, quia dü vitá, id eft gratiam

708 :

rcliquaeft , àn Chrittus intelligat panem illü;quem
pollicctur foli animz;an anime timul & corport v:-
tàm dare? Huius quidem fententiz au&tores de fola
wits animz hoc intclligants fed plenior eric fenfus,

telligamus, quafi dicat manna folam vitam corporis
dare nó potuille; liuuc veró panem nonífolüm cor-

quód ftatim Chriftusdicat , E ero refn/citabo. cum
i noutfetme die, Sed explicá&dum tamen eft, quomodo
hic panisanimo , quomodo corpori vitam przbeat.
Animo quidem quomodo przebeat,non dithcilé in-
tclligitur;fiuc in facramento fumptum;fiue extra fa-
Icramentum per fidem, & caritatem apprchenfum;
càm enim Chriitus ipfe vita ficneccife eft; vt eorum
animos, quantum in ipío eft,gratia viuificet ; à qui-
bus fumitur, vt Leontius interprctatur.Si quis obij-
ciatnó omnucs,qui corpus Chrifti fiue in facraméto,
fiuc extra etiam recte íumunt , vitam zternam con-
Íccuturos:quot enim quotidie videmus homines re-
&é credere, bene viuere, fan&é corpus Chritti fu-
mere, poftea aut Ecclefiam Catholicam deferentes,
aur in ipía Ecclefia Catholica mutatis in prauii mo-
ribus, ft:nc penitentia mori;atque damnari? Omnes
in hoc au&tores coníentiunt, eflc hoc de corpore
Chrifti,quantum in ipío cft, intelligendum ; quód
enimaliqui animz mortem fubeant , id eft damnen.
tut;id nó dcfectu corporis Chrifti ; fed ipforü culpa
finqui,vt diximus, aut corpus Chrifti digné non (g-—

catis. In hoc igitur comparatio verfatur, quód mána
natura fua non dabat vitam corporis,nifi ad breui(Ti-
mum tempus, interim dum confumebatur , digere-
batürque , idceóque immortales homincs reddere nó

|poterat. Hicautem panis natura fua vel íemel fump-|
Jtus vitam praftataeternam; ita vt qui eum edunr,;nifi
lipfifefe velintoccidere, nunquam fintanimo mo-|.
|rituri. Loquimur autem de morte animz meta-

phorica, ideft de condemnatione, quam Ioannes
mortem fecundam appellauit, INNam morte quidem
naturali ctam impiorum animz immortales funt.
De vita corporis maior eft quzftio, quemadmodum
corpus Chrifti corporibus notlris eam tribuat, càm
non minüs nos,quàm illi,qui manna olim comede-
rüt,corpore moriamur. Quemadmodum animi , ita
ctiam corporis duplex eft vita; altera fpiritualis , &
metaphoricas duplex item mors aitera alteri vite

9is Chrifti corpu' ; quàm vetus illud manna tribuit,
quamuis poflit natura fua tribuere,fi vellet. Sed mo-
timur omnes,quia f'atutum eff emnibus bonmbns (emel
meri. Vi fpiritualem;id eft felicem illam;atque bea-
tam imiortalitatem,quam beatorá in celo habebüt
corpora,manna non dabar;corpus Chrifti dagídque

animo tribuir,tribuitilli pignus, & veluti initium
quoddi beatitudinis,quevita eterna nominatur.Bea-
uütudo auté animi redüdatin corpus;ficut & merita
illias in illud redundauerát, vt docet Auguft.in epift.
ad Diofcorum. $6. Dcinde quia corpus Chrifli cüm
propter hypo&ariää cum diuinitate coniunctionem
vità in feinfinita, & dinin& habeat , cam cóta&u fuo
corporibus noftris ingenerat,cüm illad re ipfainEu-

CIOAN. MALDONATI COMMENT.

Alterain hac ipfà cxplicationc quaftionis quzítio| A.

poris, fed ctiam anim vitam darc. Hoc confirmat|.

imeliorem,;pra'ftantiorémque tranfmutat; itacorpus
Chrifti à nobis lumptum carnem noftram ex mor-| -

muntjaut pofteaquam digné fump/erunt , vitam, &|
gratiam, quam ex illo hauferant;nouis perdunt pec-|-

| ;dUHS ? q"iïääc cam fæïc quidem rcpetita, Cxplicatä-
j ' : i. )
li hzc verba funt. Eadem ad vos Lib- .
Ad Philip.
3. 16 ,

refpondens. Vitam naturalem corporibusnon ma-] ítimat, ipía iteratione verborum auditores prouo-|

chariftiz facraméto fümimus. 1taq; femen corpori-

709

poftea,non quouis modo, ficut danatorum Corpora;
fed peculiari quodá modo refurgant, ad eum nitnirü

morté fecundam;id eft ad fapplicia,fed ad beatitudi-
nem,& vii zternam. Hoc fibi,vt Opinor;vetercs illfi
auctores voluerüt , cüm ex eo probarüt corporü no-
jftroná refurre&tioné,qubd carnern Chrilti in Eucha-
riftia comeditfenc.Quo arguméto Ignatiumvíum lc-
ginus in epiftolaad Epheftos,di vocat corpusChri-

véfr, medicamentü immortalitatis, antidotum cótra
mortem;itémque Irencum lib.4. c.34. & lib. s. con-
tra Valent. Tertullianuminlibro de refurrectione
jcarnis ; & Cyprianum in lib. de czna Domini, Gre-
gorium Nyllenum in oratione Catechetica cap. 58.
Oyrillum Alexandrinum lib.4.comment.in Ioan. c.

bus noftris quoddam immortalitatis im primit; quo]

medum, quo corpus ipfutn Chrifti refurrexit, nóad

ifti in Euchariftia ezpuauor d Savacias, ailid lov u $a. ]

I4. & 1$.. & lib.1o. cap. . Apollinarium in Greca

in terram, atque putrcfa&tum germinat ; fic prorfus
jex corporc Chrifti vim quandam veluti feminalem

redacta refurgát, & quodammodo renafcátur.Docet
Grcgorius Nyffenus,ficut modicü fermentum totam
maffam calcfacit, atque in aliam quodámodo naturál

Catena citatum. DocetIrenzus,quemadmodum inl.-
grano frumenti vis quedam genitalis eft,qua ia&üm|

corporibus noftris accedere, qua ctiam in puluerem|.

Refurres
&io corpo«.
fum ex có-1-
munione -
Eucbari&ic;
Probata,

tali immorralem efüicerce. Defcribam. Apollinarij
verba, vt hzretici manu etiam Icriptis auctoribus

w'avxfæn*r,e; p df hs (2p10c dur£, dl oe1 ydpsx av ilve(g
, D y & P^a e 1
(apxi, xaleisrs(o v (g. Go pE iv SavaQQu, vuu d 69 Cocmoide
AV ela, capE ae teu(a , x 0 uovolerte eic Qdv djg Tfic dya-

!

kipyaUnc xe9* émolooiw.
ji. Ego um panm vinus, qui de c«lo de[cendi , f qui
manducanerit ex boc. pane , viuetin eternum.) Vide qu£e
diximus veríu 3). & 3. & 5o. Sepeenim hzceadem
repetit verba , quód in corum intellectu mométa fa-
lutis nofizz verfentur. Agcbat cá hominibus incre-

que crediderunt. Cyri
ïdicere Paulsm ait (2"vebis tntum,comibinen moltfü,aötþ-
frss u t puto , Córifli verbis ita perdetlus, N am quemadmodis
ersditati yulnerum not vnis, [ed varia viciffim remedia cen-

gfertur neque (emel, ]Ed fiequiter appofétis remedzs molliun-

Mursfic duro animo varia quedamc7 frequems accómadandal.

idotirina eff, Volebat etiam Chriftus , vt Euthyrm. cxi-

care, vt eum de eorum feníu interrogarent. Putat
Lcontius panem hic appcellari 7cy Acfoy. &&2 Üoezrli-
aov 7ic Aoyic verbum Dei, quoed animam nutrit.!
Sed incliüis idem au&or poftea,& Ammonius,Chry-
foftomus, Theophyla&tus, Cyrillus de carne Chrifti
Interprerantur, & ca quidem in Euchariftianobis!
data, Statim enim fequitur , Fanz quem ego dabe , care|
med eff pro mundi vita, ;
$iquis pandncanerit ex;boc pane , viset in eternum.),
Vide horum verborum explicationem verfu prace-
denti. I!
Et panis ,quem ego dabo caro viea eft. pro miundivita.)
Greca exemplaria legunt Kaj dtGc 44 iv d9 dure , 9
a'oc'pä p 6275v 6t d w O äp TPCT stócjue Qusc. Uanis at-
tem, quem ego dabo, caro mea eft , quam ego dabo|

tij lécus ex
^ hei : ; manufcrip-
z d ^ j - r 3 j .
-Confutcntm, €0 t6C'Iy w;ro?xav&: T& Aclsu S«g 7rp6C djto- to Vatica-

] 5 fv 1 ^ * l
[epa-S-eranc qu']p d 'wiayisuc, ) vdqc atv douje (SpEiv dya.-| -

E
Apollina-

pro mundi vita. Sic etiam Theodoritus in commen-

ics 5

D

tat. ln

od
ähgm
gmel

| fesD

BXOUP
Ut
i

x

fäiuï-gmcntc
L. ]li letc

ketesid

ia

| lt fm.!l;ülflïüäll
ïä.*ü?[ï.m'ih:;mmen
ULLUR /
wmfcmmcroF
At ittt n
) lP.tct:rcm
Mmie tot
l
|rnob

m
EE
: [

coreR D

^
,.

,'"x"". ^ )N
Ym
-:;zzcomns ^U
s f-' Lm'; |

" li
TAE
l

N^T
22!u hr
"L

Qv
;De:ni:zi, G!J-l
Og

UC 35 ;
b ».RP. jöl
Nttin lu.c

" ) ;
P JM | ,
Mil
l .. L m'l
Hitelbmn ]
hs) —mcææï:äm,
i i
ninar, :' 4
QUE
: & 4

I

» , H
TP a "^ 4 D 1
HEL a^E
( UMA ^ M
WW VAU 41l
"

hMP Ea ls
b.—..u.dnnl*gwþäs
^ i
" hat ass
" wvl V lus

É .
: P
MH J'N('»,H,gnnp'w Xa'f.',
CM 4,,'"&.2['; (^
i M

"ipfien (l
U tf I
Wi y Wil A*l'vbgciru)f"a
L

F t
» g Ju

. &
' .MW'; .57:0 ,uL.

"
bà o 7*"
0 CU U
: I

lb A t

, ./ .' ECI
(tt 4t T Ut
^*

| *

LDLASAS
Ài u n
ia um
' ),!
, q"'4
"3817
:ne"mv ;.-cc"ii:»
4

j l
ii
a pntm M H
Jl- L d o
""a 4 ,
"T *,""i"'i":
(s 'l
!

l
TT 15-.-5'1:.,;x
! .AUL...'.»&'.'J*..»--(

. hod
vonetint, PA
x"yduzd, Vr
i J '

r L MA
E 4m iil
:iu'z!o .El»uv,» u 1.'41 :

t ,fi:*/f;'fï*v'"'»ä

Í :;
mgmm&g
' l
p
T
F Á
; 1
qutti uml
; ; »
lm
w ldu
;;::Ag.v.),»»»»o
Pf Püïät
6!J:'"'. i Ax,
g i Wt
"T l '
um
um
m ïï
! |
::;:Js:(,nnf'x! |
m
"IN

l

T '5 Mw'f I

i, ! þ E ! Q
z WA LE
i& '*!ïm-f:.h e

ï BI

|ficandi.

E5
E TT TA

Caro Chri-
[ti propter|
hypoftati-
cam vnio-

Íinem vim

habet viui-

De facra-

Imento Ea-
chariftiz

"h:t:c verba
efle intéi-
ligenda

|probat.

- |fignificat priüs non cgiffe de cacne ftra,cüm Íé panem

i heretici fünt;malignósfi Catholici,temere mihi fa-
Icere videntur. Sed de ea re fope diximus nos ver. 5.|

fpirituali extra facramétum fumptione intelligi pot-

710

tar.in cap.ri.Ieremie, Cyrillus, & Grecus Theophy-
la&. legunt , & codices Grecé manulcripti » quos vi-
derim omnes. Chryfoftomus tamen non videtur le-

di vita ,codémque modo Latini omnes auctores le-
eunt, Cyprianus libro de oratione dominica, Augu-
itinus,& Beda. Senfusidem. Nam fi quidem fecun-
doloco verbum d«be non legitur, neceffarió ad con-
formandam fententiam videtur intelligendum.Cla-
tilis dicir, quod ante dixerat obícurius. Superiüsíe
frequenter panem appellauerat; cur fe panem voca-

crüce commolita veluti frumétum, vitam, quantum
in ipfa effet , omnibus hominibus datura erat, quod
roprium eft panis, Sicintelligendum,quod Euthy- |
mius dicere videtur , priàis Chriftüm de fua diuinita-
relocutü nunc de fualoqui humanitate. Non enim

appellauit ; fed cüm dixit defcendilfe de celo , de di-
uinitate locutum fuiffe , fecundum quam diceretur
de celo defcendiffe ; nunc autem explicare,quomo-|
do fit panis, nempe quia homo, quia caro eft. Panis
enim eft,quatenus homo; vite, id eft viuificans,qua-

ftaticam cum diuinitate, vt ait Cyrillus, caro Chrifti
vim habet viuificandi. Verbum d4/» prioreloco o-|
mnes veteres , & boni auctores de Euchariftie facra-
mento intelligi volunt; à qua fentétia qui difcedunt,

effe copiose difputaturos, Hoc nunc dicimus , vt de

lit; tamen negati nifi impudenter non pofle, dc fa-
craméto potiffimümintelligi oportere. Nam (: pzo-
prietarem verborum iequanmiur ; co ipfo quàd non
iamífe totum vt ante, fed carnem fuam panem cfIz
dicit,oftenditíc de ea fumptione agere,qua licet to-
tusà nobis fümatur Chriítus ,tamen caro eius pro-1
prio, & peculiari quodam modo dicitur fumi; Chri-
ftus,[ProPter carnem. Eanon eftalia, quàm fumptio
er facramentum.In qua quemadmodum non totus
proprié Chriftus ; fed fola Chrifti caro fpecie panis

(ed caro Chri(ti fumitur;totus autem Chriftus per|
confecutionem quandam , quam *concomitantiam
Theoloci vocant. Hoc enim intereft inter fumptio-
Inem Chrifli per facramentum,& extra facramétum;
quàd in facramento füb fpecie panis folum Chriftij
Jcorpus per fe íamitur, Chriftus autem totus propter
corpuss extra facramentum autem per fe fumitur

ftum.Cüm enim fide Chriftum apprehendimus,non

deinde in ingulas cius partes.Q uemadmodum cum

rótum hominem, poft fingulas cognofcimus partes.
Deinde cüm dicit Chriftus, pazz, 7uem ego dabo, haud
dubium , quin vezbum illud dalo fignificet dare ad
manducandum , quorfum enim panis datur , nift vt
edatar? deea igitur fümptione intelligendum hoc
eft , qua caro Chrifti maximé proprié editur. Hanc
efle fumptionem fàcramentalem ne ipfi quidem
Zwingliani, & Caluiniani heretici, qui corpus Chri-

[Quis enim neget,fi modó non infane fit méntis,car-

gere,niü (cmel;pans,quem eäo daboscaro mea eff pro mun-|

Icandum , eftillaipfa caro mea , quamin mortem pro

uerit , exponit , propter carnem fuam , quam nobis|
edendam ad modum panis daturus erat, quequein|

'[mines fani iudicij intelligere priore loco agere de|

tenus Deus eft, Nam propter coniunctionem hypo-| -

nem Chrifti magis proprie vocari panem , & magis
proFri& edi,cüm non folüum fide;fed fpecie etiam pa-1
nis fumitur ; quàm cum fola fümitur fide? Secundo

tum cít. Qua in renon magnopere rlel.)ugnabo lls ddo:
qui ad crucem referunt , in quibus Cyrillus , & Eu- -
chymius eft,vt fit fenfüs, panis,quem ego dabo ad mandn-|
mundi vita daturus füum. Eó enim ipfo,quód bis dicit
dare , indicat fe de diuerfis dandi modis loqui. Nec
cnim pofterius prioris, vt quidam putant, explicatio|
eft; fed potiüs probatio. Docet quippe carnem fuam|
panem elfe vite, quem fe daturum dixerat , quia ill
eadem caro pro vita totius mundiin cruce,quafi fru-| -
mentum molenda, quafi panis pinfenda erat. Inde|
habet caro illa, que in (acramento fumitur,vt nos vi-
uificare poflit , quód ipfa pro nobis in cruce mortua
fit. Excruce omnis vis , omnis fru&tus , omne meri-
tum eius eft. Exeo igirar quod priore loco agit de|
Euchariftia,fequitur in pofteriore agere de cruce. Et]
ex eo quódin fecundo de cruce agit , debebant ho-

(acramento. Quód fide eodem vtrumqy intelligen-
dum eít , non de cruce profe&ó , ed de facramenzo]
intelligendum vtrumque eft. Conftat enim verbum| .
dare prioreloco fignificare dare ad manducandum|
co1plo ,quöd cum pane c"oniung»itur, In crace non|
eft daza caro Chrifti ad manducádum , fed ad patien-|
dum; in facramento non datur ad patiendum, fed ad
manducandum. Cüm ergo conftet primum meme
brum de Euchatiftia inteiligi debere,fi vtrusaque| "
de eadem intelligendum eft, conftat non primum
de cruce ; fed fecundum ficut & primum de Eucha-
riftia intelligendum effe. At in Euchariftia,dicet ali-
quis , caro Chrifti pro mundi vita non datur. Dicet
quidem hoc hereticus, Catholicus nemo dicet.Nam
etíi in cruce pro mundi vitain facriicium cruentum
data eft ; etiam in Euchariftia pro cadem mundi vita
in fàcrificium datur incruentum , vt apud Matth. c.
216.26. probauimus. Vtroqueloco & pronbmen,g«,
& verbum dalo emphafim habet. Primo loco vide-

fignificaturjita non totus Chriftus perfe;ac propries | :

totus Chriftus, corpus autem Chrifti propter Chri-|

figimus fidem primüm in corpus , fed in Chriftum,|.

tur fe Mofi opponerc. Dixerat ver. 32. v/£men ,amen
dico vobit,nen May[es dedit vobis panem de calo, deinde di-
xit fe panem illis de cxlo daturum efle ; ait nunc , pa-
nitquem non Moyfes,fed ego dabo,caro mea eff. Moyfes
enim carnem fuam dare non potuit ; & fi dediffet,
nihil profuiffet. Secundo veró loco egv dabo fignificat
Chriftum potcftate , atque voluntate fua fe ipfum in
mortem tradidiífe,à nemine fuiffe coactum. Oblatus,
inquit, ef£,quia ipfe voluit, 1íai.55.7. GC, Ego pono ammam
meam; vt iterum [umam eam. Nemà tellet eam 4 me; fed ego
gono eam À me ipfes & poteflatem babeo ponends eam,e7* po»
teflatem babeo werum (umendi eam ,Yoann.10.17. 18. O p-

]vifu hominem long?é cognofcimus, non priüs fingu-| F .haud paullo meliore , quàm hereticorum interpres;

las partes , deinde totum ipfum hominem ; fed priüs|-

portuné hoc Euthymius adnotauit,& fide,&iudicio

qui conatur ex iis verbis Euchariftiz tollere facrifi-
'cium , quafi fenfus fit , Ego folus non alius carnem
meam in facrificium dabo. Quod etfi verba minimé
fignificant , tamen vt eam viim habere concedamus,|.
nihilinde hereticus probat. Concedimus enim fo-
lum Chriftum carnem fuam in mortem tradidiffe;
nos eam nonin mortem , fedin incruentum tradi-
mus factificium. IDeindeille folus dedit;jnes proprie
non damus; fed ab eo datam reuerenter accipimus,

iti in Euchariftia re vera effe negant;negare pofsunt.

|& Patriin remiffionem peccatorum offerimus. Ifti
j : .A homines

us

-* E

loco quid fignificet verbum dabe , minus comper- t(i&xidi?gxää
cetc ver

" Mn I rl um ss

lir. :

Ver. $0.
Ver. 55.

quemadmodutm carnes cetera,quibus vefcimur,edi

]cati q«tidem erant. Quzrunt igitur Quomodo fieri

71T

IOAN. MALDONATI

—

qu'()d di-

accipere , figura vmbráque contenti.

|Prp mmfgli cit Pro m»udi vità , Leontius , & Theophyla-|
"uita, qui

&us de refurredione , id eft de vita corpo-
Hs interpretantur. Manifeftum tamen eft vitam
animz intelliei debere; ficut quod antedixit, vr ff
quis ex eo manducaueritynon moriatur & quod dicit paul-

ritir eiue [angumem ,non babebitis vitam i vobis, Quam-
uis ex vitaanima,vt fupra docuimus, vita quoque;id
eft beatitudo cotporis coníequatur. Quód dicit,

Jpsndi, duplicem habet vim. Significat enim carnem
Chrifti natura fua nó folüm his, aur illis hominibus,l

Íed toti etiam mundo vitam dare potuiffe; & vt om-

lo poft; Nrfi manducaueritis carnem fily bominz , ez bibe-

nibus daret Chrifti fuiffe voluntatem,quamuis non-4
nullis iplorum cülpa non dederit.
g2. Litigabant ergo Indat ad inuicem dicentes, Quomode
poreff hic nobss carnem (aum dare ad mauducandum. ) egat-]

inter fe. Cüm fe Chriftus panem frequenter appel-
lalfet,non difceptarunt, quomodo panis effe potfet,
qui homo erat ; intelligentes aliquam latere in eius
verbis metaphoram,fimul atque expofuit;quo fenfu
Íepanem vocauilfet , quód carnem faam ad edédum
daturus etfet , offenduntur; incipiüntque difputare,
qua id ratione fieri poffit.. Càm enim carnem audit
Íent, exiftimarütita eum de carne füa edenda loqui,

Íolent, quod ante propter abfürditatem rei ne fufpi-

id poffit , aut potiis quomodo Chriftus id poffit fa-
cete,homo cüm fit,&, vt videbatur;abie&tus. Hanc]
vim habentilla verba , Quomodo peteft bic nobis carnem
fsaim dare ad mandicandum ?. Qu nonfolüm dubita-
dionem, fed etíam contemptum prz fe ferant.Hunc

dum, ad cangendum , ad conferuandum dare poffet.
Et ad manducandum etiam vnam aliquam partem,

dare pofle intelligebant, toti veró mundo, id eft

telligebant. Cim ilius perona caro, vt inquit Cyprian.
in lib.fer.(erm. de cena Domini , ff m frafla partiretur,|
non omni bumano geners po[fet fmffrceresqua femel. con[uempta
videretur interi[fe veligr s cus nequaquam vlterius vitlumnu
fnpercfet.Coniecturam ego hinc non obfcutam facio
aliquod eos miraculum ex verbis Chrifti animo fin-
xiffe,de quo querüt, Quonodo poteft bie mobis carne [pam
daread maducandum? Scimus id fine miraculo fieri n
poffe;fcimus eum miracula facére folere, vidimus!
nuper panesin quinque milliaà hominum frágendo,
diftribuendóque multiplicatle , carnem autem füam|.
quomodo , quo miraculo multiplicabit? quomodo
efficiet & vt cam omuibustradat , & habere'ipfe nó|

xorle, pughabant. Hebraifmus eft ya3 difceprabant|.

Cl Dixit ergo e Te(us , vfmen , amen dico vobie , nifr
mnándecaweriti carnem fily bominis , «2 liberitis eius [an-
uinem , uon babebitu vitamin vobss.) Yn hunc locum]
quzítionem fzxpe illam referuauimus , num quz[

enim vocant,quafi hominem impotentém & vilem.|
Quo ergo modo pereff bic dare carsem [nam ? Nam vix| -
alienam carnem dare poffet. Et quomodo d sman-|
ducandum dare poteft? Namiin alios vífus, ad fpectan-|.

auttotam ctiam carnem füam,fed paueis hominibus|:

vniuetíis-hominibus quomodo dare poffet,non in-]

.|minem violate accufo religionis. Scio Catholicos,|

lefinat ? Itá fequor interpretatio r
4etinat ?. Itàque non equor interpretationem eo-

rum, graues licet auctores fint,vt Cyprianus, & Au-

bitationem , quód abfürdum, ac nefarinm putarent]
humanis vefci carnibns. Non enitn dicunt , Quo-
modo eius nos carne vefci fine ftomacho , fineim.-

pietate poterimus , fed quomodo poteft bic dare carnem

guftinus , qui exiftimantin eo Iudzorum verfari du-|-

homines fcilicet ingrati , liberaliter & ad edendum,| A |fuam ; & dare ad manducandum , id eft vt confumatur,].
& ad facrificandum à Chrifto datam , nequead|.
facrificandum , neque ad edendum dignantur|

ipfe retineat? Aut f1 nonretinebit " quomodo vi-

nales effent , vt ait Panlus , fpiritualia intelligere non pote.
rant, Sedtam magnum myflerium fatmnm quiddam ipfis
videtar effe, Nos veró magnum qua[a ex: peccatis alioruwm

ipreoftitum faciamus , eo7 firmam fidem myfteriis adbiben-

Quomedo becfieri poffatit ? mevito audinit ,Tn es magifler in

in commentarijs , & Gaudentius tractatu 2.ad Nco-

phytos.

Chriftus in hoc capite de carne , & fanguine fuo di-
cit , de Euchariftia velit intelliei. Eam priüs qua-
ftionem explicemus necefse eft, quàm verba fingula
huius loci edifSeramus. Ex eius enim quzftionis ex-

multis hoc argumentum eft, non folüm Ícriptisin
hunclocum, vt nos facimus, commentarijs.fed pro-

re iuftis in lucem libris. Quorum ego diligentia,
& labore contentus iudicare potui laborem hunc.
meum non efse necefsarium , nifi & locus ipfe mo-
nonpreterirem , & viderem nonnullos etiamnum'
Catholicos cum hereticis hac in re quàm nobifcum

fentire malle. Accidit nobis commode quod ipfis|

uinus, & pleriquc eorum, qui eius fé dil&ïpuïos pro-|

|fitentur, ne cogantur confiteti Chriftum in Eucha-].

riftiz facramento carnem, & fanguinem fuum, qué-|
admodum hic pollicetur, veré nobis dare, negant
agidefacramento. Alij contrà , vt probent vtram-
que facramenti Ípeciem populo necefsariam , de fa-
cramento hzc interpretantur , vt qui Vvicleffum,
& Ioannem Hufium fecuti funt. Illirefutandi, his
nobis refpondendum eft. Impediant nos quo mi-|
nüsacriter, ac vehementer in lizreticos inueha-

tiafe hereticis iunxerunt. — Neminem nomino , nc-

Ício doctos, fcio religiofos, ac probos vitos efse : fed
minimé profecto vtiléjatque fidelem in hac re operá |
Ecclefie nauauerunt, quàd contra Ícriptute fenfum,|
contra Patrü omnium interpretationé , contra taci-|
tü5;immo minime tacitüfed fatis,füpérque explicati]
cófenfum Ecclefie dixerint;atque contenderint hoc].
loco de facramento non agi. Qggd vt benieniffime|
dicam, eft temerarium : grauioribüfque condemna- |
rem verbis,nifi copertum haberé homines beneCa-|

tholicos errore magis animi,quàm vitio in heretico-|

vt digeratur ( vt ipfi quidem intelligebant) & tamen|-

tes nutiquam i tm [ablmubus rebus ilud , Q womodo , ant|.
COgiems , aut proferamis,. Iudaii enim boc verbia efT,eor|
, D o UE x b j a , :
jextremt fapplic can[a,! Ideo Nicodem ettam ctm diceret,

Ifrael, ez* bac ignoras * liorum igitür , vt diximu , culga|
perdetly , étum Dens operetur non quavamus , Quomido, fed|.
operzr [ viam , Atque [crentiam ill; fo!i conicedamus, Mul-|
tis in hanc fententiam verbis Cyrillus co loco diffz-].
tit de aduerbio illo, Quomsdo,contra Iudcos ;idémquej
Chryfoftomus Leontius , & Theophyla&us faciunt].

plicatione cetera pendent. Tracatum copioséà[

prijs etiam in fcholis quaftionibus , & editis deeal -
neret me,vti eam, quz exeo nata. eft, qucítionem|:

etiam hareticis inter fe non conuenit, Nam Cal-L

mur , Catholici quidam , qui nefcio qU'ä'impruden'- —

uet ,fi non viuet quomodo dabit? De De, inquit|Hb«4.c. 1.
Cyrillus, son ffne magna impietate conclamant pec in men-|
tem venit suibil effesmpoftibile apad Dewmn. Nam quodam-|

4637

[
)
1. ad Co-
tinth.2.14.

um
Pa o agf s

rü fentétiam impegifse. Ordiamurab hoc ipfo loco,!.

in quo

ANn.

6«*! 1
d df
m

i

Af0m04
Qd

f/?/, 0"5
iU d
lnv
("mi
entian
Pdll(m 1
(ame
It aut
R,
— i
Ito.
áittN
IT
&t
teïpu
del
(f
UO
«id

-DA.A.AW;J, T - B :.4 u "/'7ïï
| C CTA TN LO

lo!tüf i
vv Heclg'
j cfi dicimus cim t c |
| cibum.ac v icimus, iru , !
r vert 1 inge andoc s daho Y
, APe erueri & manduc 15, nÓ ( jé.ac ve !
$ vobs, niff matiduca- - [ipfum pe vbivere m em fumamt igilprOPUc"t illis|. :
: dico vobis, nnl tnem» non mentu-ïnc:ïdü üngullz:hfiüi*vbl üigerä- P Vc)ntra |
68, RCTEU UET 4 Ls D : - ; C
714. 4men, 4"3;,6"",,5 ez'ïf& ;,gnenw EL; vere bl.(e dda mm:gibimuwmï uE Vtumu(ä;s ille,& :
»-W 447* de la ingeï , entojí 1S.au ntra r a Íoonft B -
— cifäï s 8nmiUH; [* fi j dep iu A camus, b S CO &Oü P : Od aP
r k uo v [y 170 : ucio , nino nem, :'é mádu 1s , auibu : rofe' ; ahqü od
W 1 aï.üq-. : nmji ; 6!4.. Cl*-./d : om - urcar : te n hs, q "UIDP iulum - & fe
» CT vo lludq; of ? Cur ca 1ia exemp'i vtamur ; onu hotice, ;
UM Meieisiei ii h t,1 ifsen C ift qui ipfis iciffim vtan ia,c taphortce, 5
. 4 ;55 vità lulüe ^ -*i potu ifinxit? n s '-P S V1C1 f 1ent m me 3unium
| iE habebitis |e vo -bis Vulp m diftinx Otus, pfos no eft RE folà iberent, m
W ! : fs iftie agere ver tum. lbi;& p T cadem inesnon biberen ipfo con.|
A i. -harií ie o, ibus &Pot dum ci s llum l quee i homin 'ent& ; CO Ipio :
'thlnqmzka-u . |cha larior f m., dut nu . i d l, bi je edere : d(,c : eo
Eu M'þ z C e u r d mo ? Sl L * S Piït,v " llc e PEM !1 IIOn : Vüslct, :
"R M 3uibus . cur Is à batur ituiffet, raíse PMEUECS qu dite ava.
Mmmmmdn"w , ïu em, : efu oque - &ltu Da i aCl : dlCl)! 1 W Conmoe L5 Uli-
| uin uin is loq in irq; |para etiam, Íse iu ÉC 7' bibite vi-
; ! X iangulu fang ; dis itum urq; re eti r eise 'entu 67 .
MmQuääæml &f & ini dandis 'cramet remi VeIee entu 'erpretar emm , Himum
p CH E ne, M i facramen p a . iderent lainterpr anem m ac primum
R | — A |decat is, & v ini Jact: em, ccom íani v llain dite pan ra,ac p fsel
Ti *cie panis , ]s, & V atione s iene Qu La s erba illain consedi SSCHEME det eís
TE ipecie panis ; panis,. rpretauo mor rA iuto vetri a , Fetitecon, 1idamus « Is non vide -
lMM:jnlk Dm X f' eCleP IntcIp d eius rnem, d : lua, ..Exp?.l E uis n is.cadem
L: | : ao a1p -emus doa eca llo SeOC EL olu. ionis. Qu : SPaRE.
- | ofte 'crem odo ducar au bibite : CHt vo ionis. ( n verbi Gene
M n pE uer us mo man ntutm pau ed mifcu us orationi iídem v isloquens|
'dWHäl;?! " r al 3 PO dem fäc CrtC,. 5 ipíum o Chr 38 id eftIu ducaue
T] y ung; [H itceim Y 1 ap j u- in lp dem onis.i - 4nas
,'(WW,M 3 [ q dare,no . rc,Cu : .it,V inte o 128 - menta -'fd(:[n P "0 z-ob"/f3 [«üfm, "n :
L | . imo bibe ftituer isd non ] ra,qu &Cr& um t en dic i waf"g" P
MT ! m jnem ((tie con ibimus, : & cia T l'one,c n,am 7/227171 dico tibi,
ï : B ul ; ftlc ; bl p . uzc : dlfh."' *-,r*'?(io Jüze ? b,bgï&fg nien i.
! ang hart * S x D2 häklsq '1IC3, i occa i CO, s , j 0349 ï'c'/s
wmmazanr, k f Euc amus;, itie;re ohori t icit hoclo Jj bomms ,«" n nen po
L) oft E anduc udentiejr Rolb NI IS dicit . P ii s T
Th()'mgby?mö '* . P rie m i ue Pr : bfcul-a) : In, ; 'e] 2 rüemf, . ä:a,& * ,ïPlritæ—' riUïnl $
44 j i - ius f1t iudicij facilia fu dixitfe Cl U f*ufgCU,,ï Lsnb: belitis vit Yif ex 4q1 ft ivitur icagi de bap :
[ ius Ht 1 ue faci mus dixi no refu ifti fep babe s renatus fue ( Tame o illic ag inorj
DA ropria,que ! Finga scum ola Chr intelle-| | Ál qtei5 ren umDea, l: j HeHr i opin !
! 1 lop N &arl. D.' is lnc s de io a d 1nt€ ; nljz 7 i : num D 'Qla » q DA ifätls,Vt E m
me.W— , . Pl' C()(c fueilt ? 3 ld . t'fe ; m : n eiun rg : Charl*' t iCd s -raumcta
: la m : mo ifse ? liqua truir ^ Eu iCc1 necant, T rifi-iArg a
RE c 1 mecu is ho a intellex idop tauq C i hicde | C1 nc2 r VCrH-; erfon
3 xdfe CO (epulti n nent fa int idere dum 'eagit | hzretici EE eít v vseremem ;
"AAMT | N ep o fanei :ehenta uod v dmo Y gare ag d foli : atque p m ,qui ti fa-|cis: :
Jgecïidcmc;i! : : .ofeäo -11 aP 1 ent0,q uen].a äo Per — O quo 'Cftlta,tia. : crfülla à O&le tan
en g od i facramet ferre, q E. n : loco rc ; Chrifti p fructámq
TRCUS ictg I a pe ifmi :e fe PU llam bis eo us im , fr
sb ; drüur baptiin A preje ulto vix v no ideremus€ im vim
amiadNS | — Jiffet de ba ginen onfep tifmus fa- Confide Chriftt
| p X f., . at en A ver sss . | u
AW | fePuk'udch" D -'PnS- E tamlzucharlmæf d re eiiam du
m&su'JW;"fïf ' m. 0&63 (edlce 1 urq; ; O'illc 3 e uOd
^ í ^1 dRo J e s 1 t & a " T q
TEUM a p um fept m imag : ergo qu
-äf;g'm,WM 6.4. þ4 m s ',ncln (Olum H: ; cut
RT UG, ME d Coloff. imag1 reífa ) tus e 11
n s p nentum n ' ;
Um pusqno j
-s y L.

K ibus P
- y €fitatc Cl
. ,Pïa aC

b] $; ciïg.ï;ua-
: -S Vei : xgellths.zä
às, quàm hLlll'c CDimoMar.,
iOfius d r? I 1 A x 2-8' 9.
icauifse COp bis tradetu imirum, & Lüe aA r
. thcau d o vobus us nim ce-
enti exy quoá p datcorp m per
cram "nmenm , Is tra fructu :bo
" orpua od nobi X€o X VCrDO,
jü;/ bominz,| Ha*cffïz 6 d. quó mautrem e Ootanrum vebis
: | : n lo UPE
'1:5 CAY DI ' mbkf: nïüfn . m)quc do,aut v À usd? iÍ-
ifis C4 l4 n | a inem fuu modao; larat; — tu dii- /
anAtcAHeritis CAv vit4 i d osasnd | llo . ecia d frudt
it, Niff mandf;w habt&?u Samchun ?'ä:s mngïüfnüs*aut n!gc ambiguo Sdiäcram*fnLl à vbi id a-
! ixit M5 pem , : ut iac ul ptur Ícuro D i de huiu h locus, hri-
iftus d . 4ngui "pretem ómam , y: r / ob C icubi de lus enim at C : :
Chll, itis eius f i interpr Ms pu 'opte eóque od fi alicu it ; alius | perfuadea imis
" beritu i(tig 1n illa ia, non pr 3A is uod sdii SEUHCGAH bi pet nm
-"".'f'i*-!!.",mh* (7-' blbe hall , neim tla, n d &ln" -twr.Q- e dl $ 1S il r'ecum P d i"
TRDUA C iaione ten m di da ic cert rea qu tore u fi
1 "a, de Eu e ad I i la felï $ P. Otu : SAN d $ M hlc 'æter ramen ( » Atql-*
D zfonst 1 non nderea nttaria i n,&p /fed quó leruit , eft. Pre lo facra iditse ? 7 n :
It : :cÍpo fit cot cibum , nto; t : ullus 'cipiendo . tradi tis cATner
t Qu ? lent £ F elhf?, inem , tame ederent, at,n erci[ llum ! «uerite C MP
blv 1;'!"-*:',5'& ÉR llno fang ret Pr J ; ne 1 de 5 tu AL Y H 1 rn I?Al,t us
MC : an & ^d ase fide Ap atio fEui la precep XIt ) BHET 105 itin vl-|. És
m zl « * "hnem , od te] es : fe ar : : la P " " dï—'* em, 7 ; tinVv ; 16.27
s hedn. E catnen quc ilomn tem iCp vt eísar idit,cüm . ngim od dici Matt.
"t 'zf::»-*PW ea iftum, ni a efse , nec didit, 5 eiita fa u i quó ipite, €9"
Tsl 1 hiffeChri uam ortem n nonec fi| |nt ntra beritis e idit. Namq ecipite, €
TT xiffe fua,q V usl Nouur ibus AIc non tf bi adidit. '€, &,4 T pl
1 **' : | R rte ['Scn & H. IDnc : : 144 , 0-. | tra d 5&"'2 : t .B&
d- | s O ficat Bul s fu- bomin Íquam db dicit,
& dig, * ; dem noh po* flgnl facrame m . [7 4; nulq - "m At t
s vt | ; . cr - Etla ; . l,pj n ue,0 'ant. defan.,
i E . i císe cguinis llum fa letur. ixiíse W UoUs; UJ'NAP : adera | non adet
| m um líalu is, & fang xtra v appe!l it, dix ]. [temm aqna , £ urtuma urHon s uan-
Vgsitpos d ] 1S , ; [eS € ; h ram Cbatl ? u- . 1112. C : 'Clt, (1 Dam q : fed q , :
rv d N x, carn iam I tapno n ag æoncf tima illis folis di ibus eti: 1unt;. tth. 11. 19,
D d m et er mc dasorete 4d me , n- Lbite; hs fo omni ici expor ud Mat "RRE h
Lonem - eade )jotus p ramentc | yenit lam fPO lyzblte, ; Ccrgo ic hzretic dz nt,ap icite Corinth,,
»«, o E PO : de fäc : 'm:ï"t Etiat » omnes 5 OM Sic TM &Cn à : Hocfd? Y d. M.
N muli Vbl i$ U : ua4m. äe ? €0, xhüc - dlclL- am Q : ddlt P) h - I1.24.3
"w "m x : ] dn e * e v i tl ^ a a -
i "1 pra ver. 3j Ep um Pc non fitiet -vn?n eum cum m bibite, E hommlbu;ualn ignoranwxodauïc.üzormam nofïa TE
Qu p g iftum , inme, fauum . i, €2 ' iin eo itnus. ti ml
M Chri credit omed, f; edite am Sapi- tam in docuimi precep iem , cür ha.
J0de G:*"liiï i 0—- qut t S.I.C 8 : C0 ; lnento' -te 6 2'7. £1082€823 ,. Ob Hh & EUC 1 ""
. ;'-:-n(ll-i ! riel, . e Gan & la&f mt , ] facï& : comedz CRP' 20v emoera " ucm : non e dlæ ; )
D. MIVP | dicere cum agi de Vente, fa-|- ! u ia licatur,q bium nta , |
hw m eum on ag : 4. & de fa- n heam "m exolic inde du rameni : *
n um c m mel enn ib. 9.5 bs, & "m me Dein fintfact ;ba de
qU j L. h- 915 C Qu W tam fouer : ""; T0 M, j o : tantu : Hnn- $ rfä i ; C ver
a I;jüllä' Q? Iylbï b iamml 3 are L od")l/C. : am lgn bCï ? aéturi f X N m dlüc 1 d G hq '- 1 *una
p mebrias clam inum, qu r uifqu TCOrt. Htf ilmi, cü ta. Quo intellig M
m . ABI Qiden vinum, id q llü co Ceri Aptiit 'ecepta. : ttel ba- ?
m q e m etia bilite iveró d hn T iz , & Bapt rec ifti mo ^m vt
..... ia | ua -itus : illa iftiz, 'e eíse P Chri uam
m ent eum,€77 e. Qu Chri ituifset , rii: ( CTEC idem itur,q nto,
ii mm agere. M e.vt inftitu s ". Opot er fi tradit acrame !
DEMTME pane 10n apy uilse , pruecn facra eria dap eptum iftize facr: &
p P toI ot entu dixit u den ic precept Ítiz fac 1
N 'ómen hieri p ! fácram ftea n chen iC prec 1chari fidem,
t n icram get Her (ui fàc do po icimus no appr liud hicp im Euc cr àm
f p s E EHSDEUE, 1s iu ituendo dicim : ap alit enim . &P "n
| -et, au uin infticu hoc di m ',non epto tem , m,q |
d. T . CECOT, fäng d.c 1n Sed 10 entu F. ; XC*'P H mot ntu ti-
voun | - : ! - m : $ CXCC| hrifti COR bap
p as poris , & ,,qu€ ixifset. iftus facra ar- izemurt ; iüs Chr fact eenim !
PT. s verba, fua di Chriftt cram ce Fipu melià ternum Ipice m , fe-
ub . | leadem CEEM Ts üm otu v 'tein-| F Íquam lam ex dimus. orte
u ea de morte ! m &p morte nuiq d etia hen ; X mort Cx- l4
m g i ento t fe 1u roc r1t, , ur; a lq ; aPP Hdel i etiam re m E-
t f : m S ve . de bit er nut, edam ! if etian llo
w . ; Qu e fub sde it,& bi : p 1zan da1 dftie mi
yore^| fatis recti € uol obi üt, ibi- bapt uc Chrifti cande qidos: l
sPicOs atis ; inq mn ducat bibi m feffio MY m ho ;(;4"'3 tá
n )6!1' ! : : , r1t, . qu : k an f & * cu ' profe &10116 l enim rexi
31 - : inftitue em em atur,e s &p - refurte Wt fer !
us in cuin horice m nduc liquis, finus ? refur Confep brifhws [m -
UM & fang imetap iveré ma icet aliq TY n GCX otat. jdo C . La am- i
i, ! | m, i. vbi me verc dic t ram, rzíe 0 1nó 4tev i ] *
ff^ ' nc tlv m Vbl ? fun] D Chr pultu Jls repl vt q»^ '" notit ÁAtaui
Q | | terp ento i At ^ to c biicit, ernis m 4 5itA (97 olof.2. ! 'meE
" ; factam , rctart. ramen hoco itis t if;;zwm : Patrss 5 &C : baptl ;
tosee | : de tac Interp é in fac licus . credit rbn[?f, loriam ;alat.3.27. osin. t !
creo r,n eft vere : Cat bis eft pere 6.4. dic ssts ROOR
pcteo k I dum ibi. Si licet no . non - lenorttd an.o.4 ente d ! carn -
E náum bi lice CUS, | m Roman.c inm
relenum : roba inem n eft,& Ci hereti vere lemus , nit / '
(v v i *P à fangu tum e 91 " camus v ba e . to ve : s
tiu E. di,& langu robatur tatut. i d fing fu-| ini pu |
;*On*f ) j e 3 nti P dlfceP : dl. fe non nemi i k
j* ï;"fll'j l : 2l rede uo ; ban H ) v Cnto ,'1 ' m ;
gt E r locáfque 'hriiin OU. ponu
À Fm' lv,ii : 1 : . r r r
endCL 'W; [ l P ctem PUS) uinem C : hOC nega M —
p UM fangu nt ; certe |
e J Corpus ; ici volunt;
T x heretic :
"d E NUA aMdE
m.;'jo » t M. i
» (

P

4

Argumen-

Chriftus
maiota my
fteria foli-
:us infinu-
are, ante-
quam fie-
rent.
Inf. 14. 7.9.
& 16. I.4.
Sup.€,3. $*

Matth.16.
2014

Arf. 16. 16.

Inf. 14. 16.

716

quia etfiaqua in baptifmo potabilis eft; etfi caro , &
fanguis Chrifti fide illic apprehenditur; tamen nihil
per modum cibi, nihil per modum potus fumitur;

dum ; fed ad lauandum adhibetur. Adde con-

tequam re ipía fierent , infinuare , vt ad ca,
cüm fierent , excipienda, intellizendàque difcipu-
loserudiret , afuefaceret, praepararet: ciüfque rei
rationemi reddere , t civin fafum fuerit credatu: Vt non
[CandaliXemimi : V't eorum. remimi(camini, quia ego dixi vo-

rendtus fuerit ex aqua , eg Spiritu fancfo, non pote[fe rmtroive
in regmnum Dei. Antequam moreretur fzpc diícipulis

rum.ÁAntequam in calum afcenderet,dixit; Modiewm,
(* videbiti me, C* iterum modicum, eg non videlitis me,
quia vado ad Patrem, Antequam mitteret Spiritü fan-
&um dixit, Ego rag.r:ba Patrem ,cz alium paracletum dabit
vobis. Credédum profe&to eft & de Euchariftiz facra-
méto,quo vix maius vllü myfterium eft, antequaà re
ipía inftitucret;differaitfe.Nam fi nihil dum fcienti-
bus difcipulis de improuiío dixiffet, E»e eff corpts

terrogaffentque quidea verba fibi vellét. Atqui non

exhorrefcüt, nihil addubitát, nihil interrogant; iam

igitur Chriftü de ea reante differé£tem audiucrat.Vbi

tum à per-,

fona Euan-

gclitz.

14 perfona
.Hudeorz, &

occafione
difputatio-
Ris.

N

A cÓmuni
coníenfu
TPatrum.

.

quzfo,nifi hic? Conuertamus nüc animum ad Euà-

gelifte perfonam;hoc idem indec óprobari rcperie-]

mus. Quis enim credat Ioánem nihil proríus in tam

longo Euangelio de Euchariftiz myfterio dixiffe, cü

chariftia non egit, nufquam cgit. Eftigitur vcrifi-
mile moreeum íuo , quz abalijs Euágceliftis de ea re
dicta fuerant, pratcrijffes dixifse vero hocloco ea,
quz fuerant pretermilfa. — g
Denique & Iudzorü períona,& huius difputatio-
nis occafionem cófideremus.Iudzi illi erát homines
increduli,qualis & Nicodem" erat c.3.1.Pane à Chri-
fto inter frangendü;diftribuendámque mulüplicato
fatiati fuerát, panem iterü querebát, Ex xtate Nico-

tionis metaphora de facraméto baptifmi, eiüíqs ne-

mus. Hic ex perfona Iudzorü pané quzrentium oc-

[cafioné fumpfit , vt de facraméto Euchariftiz loque-

retur.Illic iterü atq; iterü dubitáte Nicodemo, quo-
modo renafci homo fenex poffct;eadé iterum; atque

qitetü reperiuit;jhic non folàm Iudeis,fed etiam dilíci.|
pulis dubitantibus, quo modo carné füam dare pof-|.

Íctad manducandum, idem erauiter, conftantérque
refpondet , Nufi wanducauerits carnem filij bominis , eg

dAMiberitis eus [Angutnems son babebitis vitam in volis,

Sed vtres cfletambigua, modcfti non eft ingenij,
&xEcclefiafticis moribus;pictatéq;inftituti.omnium
veterü Patrum confenfum,contéptim, faftidioféque
repudiare;nó folàm n6 frangi, fed ne cómoucti qui«
dé corü auctoritate.Nemini enim fereauctori bono,
malóueante Lutherü venit in métem,vt diceret hoc
loco de Eucharittia nó agere.Si quis dubitat, Orige-
nem legat hom.inNumcer.16.lcgatCyprianum in lib.
de canaDominiin lib.de oratione dominica,& lib,

Nam illa ipfaaqua , que adhibetur, non ad potan-|

füctudinem fui(fe Chrifti maiora myfteria , na-

bis. Antequam baptifinum inftitueret , dixit Niff gsis

dixit fe tradendum effe gentibus ad IIndendum , e7. fla-|
& 101845. |Pel4ndwm, e* eyucificendum ; terti&que die refurre&tu-
aXe. C

meum,vtique exhorruiffent , aut certé dubitaíset, in-|

hoc ipfum fibi propofuiffe vidcatur,vtmaxima que- D
que myfteria confectarctur. Atqui fi hoc loco de Eu-|.

demi occafionem Chriftus captauit, vt fub regenera-|

ceffitate difputaret, quemadmodura eo loco docui-|

I.Cótra Iudzos c.22. legat Hilariü lib. 8.de Trinitate;!

IOAN. MALDONATI COMMENT.

icarsem Chrifti manducare, & fanguinem bibere,| A legatBafilium in regulis moralibus rcg. 2x. c. 1. legat

|

| Taurin.in fermon.in illa verba Pf21. Deus Deus mem

| méfis: legat Profperü in illa verba Pfal.u;. 2 . Qui dar

turinter nos, & hareticos maximé controuerfa. o E
At non omnesauGtoresiinquiuntaliqui, ita fen-pura, quk.—
fere.Quinam quzfo aliter Auguft. & Innocétius, vtjconti fen-

|qui hunclocnm proferunt;non animaduertere , aut|
inihil, aut nimium probare; nempe veré nos carnem
Chrifti non edere,& fanguiné bibere; facinus enim|.

75

Chryfoft. ho. 45. & 46.in Ioanné.leear Epiphanium
hartes.55.legat Ambrof.lib.4.dc facramétis c.5.& lib.
$.c.1. & lib. 6. c. . & lib. 4. de fide c. . legar Auguft,
lib.r.de peccat.mer.c.20.&24.& lib.r.cótraIulian.&
Íerm. 2. de verbis A oftoli:lceeat Hieron.in cómenr,
in c .epiftolc ad Epäcf.lcgat Theophilum lib.2.Paf:

fecti Chriftiani hominis : formalegat Cyrillum hoc
loco:legat Theodorit.in Impatibili, & lib. 4;hift.Ec-
clef.c.rt. legat Procopium in cóment.in C.33.1fai. le-
gat Gaudentiü tract.2. ad Neophytos : legat Maxiraü

re[Pice i mt:legat Leoné fermon.6.de iciunio fept;imi

efca omma carai:legat Hefychiü lib.6. in Leuiticüc. 3.
IegatTfidor.in lib.de officijs Ecclefiaft.ca8.legat En-
Ícbium Emiffenü homilia s.de Pafcha: legat Caffio-
dorü in Pfal. 109. legat Damafcenü lib. 4.de fide c.14.
legat Bernardum fer. 3. in Pfal. Qui babirat in adinterio

pertü, vt pofteriores pretermittá. Teftis etiá cgo fum|

idé Leontium , idé Ammonium, Thcodorü, Apolli-|

narium,& aunctores cos omnes,quos in Grzca Cate-

que hunc locum citauére, de Euchariftiz facraméto
intellexerüt? Ephefin.in cpiftola ad Neftorium, Tri-
déunum fefs.17. c.2.& fefs. 21.c.1. Cócil, Cabilon. a.c.
46. & Concilium Sen. c.10. Audaciüs nunc dico,

ras facras interpretetur, fi hic nó valet,vbi de re agi-

alios omittamus. Bene factü, quód cos folüim au&to-
res proferát,quos quifquis legit;ignorare non poteft

fantcs etiá baptizatos,nifi Euchariftiam perciperent,
faluos effe nó poffe. Quo ergo modo sétire potuerüt|

folü locü, N:ff maducaueritis carnem filij bominis, eo7 bi-
beritis ezus fangmmem , non babebitis vita in volis , ctid in-|

dcamus ,vbiná Auguft.dicát lenfiffe alirer.Libro, in-
quiunt 3.de doQrina Chriftiana c.16. N1f madutaueri-
tiscarnem fibjj bomisis , €7 biberitis eius Janguemem ,non ba-
ebitis vitam in volisyfacisus inquit,vel flagitinm videtur

municandi, C7- [oauiter atque vtilter recendendu m memo-
" A * * L
Yi4quod pre nsbis caro eius crucifixa,ey* vulnerata eff . Mi-
ror homines & Catholicos, & doctos,& ingeniofos,

vel flagitium vidctur effe. Quemadmodum igitur ex
hoctcítimonio probarinó poteft Auguftinü exifti-
mafle nos carné,& fanguiné Chrifti verénó fumere;

cüm ex alijs Auguft.locis, vt ipfi fatétur,maxiinéque
cx fer.1.in Píal. 3*. perfpicuum fiteum córrà fenfiffei
itanó poteft probari eum exiftimatfe hic de Eucha-]
riftia non agi,cüm tá multis alijs locis probetex hoc|

|

chali:legat Greg.Nyffen.in Ecclefiafte. & lib. de per-| :

"tinfimi.lcgat hoc loco Theophyla&. Euthym.Ru4.

na habui,(entire. Quid? quód Cóciliaomniaquecü-| -

quod dixi in principio,neminé fine temeritate poffe|
]à tot Pairib" in retam graui diffentire. Neq; equidé

: v ; j UL x L TP creto de ——
intelligo vbi Tridentini Con cilij decretü valere dc- ed;&,,,:i&

non folü cosíenfifle de Euchariftia hoc loco agi , fed|-
hoc etia teftimonio adductos fuiffe , vt crederét in-|

de Euchariftia hocloco non agi, quam propter hüc|

fantibus neceffariam effc ad (aluté putauertit? Sed vi-]

Wbere y firra ergo ef pracipiens pa[tienibus Domini efe om-|.

VCt. le : .

Seff. 4-.de4

—

beat,ne quis cótra vnanimé Patrü cófenfüm fcriptu|vfefacrori|.

ibrorum. |

rite viden-
tut,loca ex|

Ioannis tcftimonio Euchariftiam ctiatn infantibus

: elfe

Yv p
hE Tev

PORWHDI- u

Q ocgü
decet
Detnard
TA
bw i
se
fiif,
27
/ff;;m
tuim
m !
nis rl
ij qed
| Law:"rc f
m !Præm'y's ti

.T "* Nfm
: .:' U

il (m:»ir
ii
i?[um hf
QM n
ii
tehtà
[ogn
ment
ilnno
Qu
Voly
tes f
liil
t
dtere

LL MH?W.,*[,

"1 ;..,, l ;
t | : 'i"ï "
BI TI ..u'-nhulä'h
$ í |

* d ,
I atta eo !
SUN '-'nlU'!O u»«; :
O.A
"

! *
-Aeodot Anol
'*'L*HKHOM'
l
Al
4(:«..'
i
as
"E

ld kjw.,,,[:
1

^ t
LINIIT
e t5 ^
—

MT
MK
MA ATA
* AA V iO

"*
u u y»
A *

"ab s P
dUL

L

E ^ !,. ;.'f""" ?
u m 09 v
2l

4 st
W

.'-/ l,
m i ||

"s |
N
ii
WV v |

, "Mïc ZLI.V
gaditt

a ET x
g n - z
- [I— —— - AR E z
z * Bu as DA ii — g - m —

r di
:«m nf;j::.,,w
i l
hl

Ioan. 6€. j3.|

|Colof.1.24

'Jne? Fnde «* hoc defignat uibatum ilad. altars [acramen-

|guftini ftis inrelligitur. Ád Innocentium venia-
|mus; fcribit in epiftolaad Patres Mileuitani Conci-

|elfe ex eo perfpicuum ett, quód vix fenfüm vllum

718

IN IOAN. CAP. VL

719

effe neceffatiam, idque non vt opintonem fuam ,fed
|vt fidei, & totius Ecclefiz dogma ad refellendos Pe-
lagianos dicat. Quidigitur fibi his verbis , qux mo-

dS recitauimus Auguftinus voluit? Id ex Bernardo
intelligemus, qui cum eodem modo , ac ijídem fere
verbis interprecctur fer.j.in Pfal. Qw babitat in adinto-
rio , Aitifgnn, tamen fimul de Euchari(tia intelligen-
dum effe docet.Solemus eas beftias,quarum edimus
carnes,priüs occidere, quam edere.ItaIudzi , quod
Chrifus dixerat , intellexerant debere fe eum priüs
occidere,deinde eius carnem in. frufta cócifam , aut
co&tam;aut affam edere;hoc proculdubio facinus;&
flagitium erat:figuram igitur mpms,nö vcram mor-j
tem effe , non debere eos Chriftum veré occidere,
fed eius occifionem fümédo Euchariftiz facraméto
figura quadam repi*qfentare, eiüíque mortem fuis
moribus exprimere ; non debere eos Chriftum oc-
cidere , fed fe ipfos mortificare , faceréque quod Íe
fecifTe dicit D. Paulus, 24 cl:'mpleo (4 , qua äf.ämt pafio-
zum Chrifli,im carne mea pro corpore ent , quo l eff Ecclefa.
Docet igitur D. Auguftinus hoc effe genus moruis,
quo occidere debemus Chriftum, vt bene, atque vt
decet,eius vefcamur carne,fànguinémque bibamus.
Bernardiverbafunt; Qsud anteen eff manducare enn car-| .
nemy C bibere eus fangumem , mfg communicare pafsioni-
bus eius Q9* eam conuerfattonem imitari, quam qe[sit m car-

tum , vbi Dominicom corpus acctptmums 5 vt (icut videtur
illa panie forusa 1 nos intrare , fje nouerinius per eam, quam
in terris babuit conuer[ationem ip[rmintrare immos d babi-
tandum per fidem in cordibus nofivi.. Credo locus Au-

lij; qua eft in epiftolis Auguftini 93.. 1/44 veró, quod
eos veflra fraternitas a[ferst pradiare paruulos aterna vite
pramijs etiam [ine baptifm gratia po[fe donars , perfatuum
efl. Nifrenim manducauerint carnem filj bommis,ez Libe-
rint (anguinem eimn ,non babebunt vitam m femetipfis. Qui
autens banc ei [imeregeneratione defenduut , videntur mibi
ipum baptifmmwm, velle ca[fare,cum. pradicant bos babere,
quod in eos creditur non ifi baptifmate conferendum, De-|
cepti his verbis funt viri do&ti,& in eam im pulfi Íen-
tentiam , vt exiftimarent Innocentium hunclocum
Ioannis non de Euchariftiz , fed de baptifmi facra-
mento interpretari: partim quiavim argumenti,quo
IInnocentius vtitur, non comprehenderunt , partim
quód non animaduerterunt locum effe corruptum.
Voluit Innocentius argumentari non Poife infan-
tes fine baptifino faluos effe, cüm fine Euchariftia
falui effe non poffint , & Euchariftia fine precedéete
baptiímo non«pofïït dari. Cofruptum veró locum

coneruentem, ita vt legitur, habere poffit. Vbi ergo
eft, Jefendunt, legendum eft. deferunt , & vbi eftmifs
Abaptifmate, lFecendum puto ; féne bapti[mate , & fenfus

eft facilis atque pe riþicuus.AIios potuiü'ent auctores

iLeondum ; & alios nonnullos , qui hunc cibum,de
quo Chriftus loquitur , eiusverbum atque do&ri-
nam interprerari lolent. Sed facilis refponfio,id non
proprie, & cxiftimantes eum litteralem etffe fenfum,
fed vt epe veteres illiau&ores folenc, allegorice , &
concionatorie dicebant.

vtifolét,quorum nonnulla fupra inter difputandum.

maiore proferre Ipecie probabilitatis , Origené ho.| -
7 in Leuit.Clementem Alexandrin.lib. r. Pedagogi, .

. Alijs quoqueargumétis,qui cotraria funt Íentétia,|

A

D

C

diffoluimus, aliatanquam leuià pretermittimus. Ea
modó diluemus,quz putantur effe foruffima. Ex his
vnum eft,quód toto füperiüs codem capite Chriftus
defola fpirituali per fidem manducatione loqui vi-

dedit vobis panem de calo,fid Pater ineus dat vobis panem de
celo verum. Paterautem non dicitur panem de czlo
deditfe ; quia Euchariftiam dedit , fed quia filium
füum mifit , & in mortem tradidit. Ecinfra veríu 65.
Caro non prodeft quicquamyverba,qua ego locutus fum vobis,
[piritus,ez* vità [ant , quod creditur apertiffimum effe
teftimonium. Adhoc vltimum illo ipfo loco expli-
cando reiþondcbimus. ,(Qliöd attinet ad reliqua;non
diffitemur de fpirituali intelligi manducatione ; etf
illaipfa erauiffimi au&ores Chryfoft. Theophyladt.
Cyrillus defacraméto etiam interpretantur.Sed non
idcirco fequitur hoc loco de facramento non agi.
Prouchebat enim Chriftus auditores paullatim ad
hoc myfterium,docens priüs eos , quid facere debc-
rent,vt panem verum celeftémq; mererentur. Opera-
miniuen cbum , qui perit , &, boc efl spss Dei , vt credats.

cclo mififferz, quémq; ipfe daturus ellet , ver. 53. panz
enim Dei eff , quidecalo de(cendit, (* dat vitam mundo , &
ver.35. Ego (utn panis viteyqui venit ad menon c[ariet. De-
niq; obítinatis adhuc Iudgis , & non intelligenübus
quomodo panis viuus effet, declarauit quomodo pa-
nem illum,de quolocutus fuerat;illis ad manducan-
dum daturus elfet. Caro mea vere eff cibus , co7 [angum
meus vere eft potus yqus manducat meam carnem , e7- bibit
menm fangumem m me manet,e* efo i lo ,& , Nifi man-
ducaueritis carnem fili bomints ,cz- biberitis euus fanguinem,

|mon babelutis vitam in vobis. Aliud obiicitur,non poiïe

hoc preceptum de Euchariftiz intelligi facramento,
quia Euchariftiz fumende preceptü minis obligat.
Multos enim nó folüm infantes, fed adolefcétis eta-
tis faluos effe,qui Euchariftig facramentum non per-
ceperunt.Miffam facio ÀAuguftini, & Innocentij pri-
mi fentétiam , que fexcentos circiter annos viguitin

decreto Concilij Tridentini explicata eft;non folüm
neceffariam illis non efle;fed ne decere quidem dari.
Neq; heretici ipfiin hac re diffentiunt. Non ergo de
Euchariftia, fed de fide paffionis Chrift preceptum
hocintelligendü eft.Eodem argumento probari po-

cellig
nem Chrifti per idem manducáit, quos certó tamen

fmum infunditur. Efto;tamen qui per fidem carnem

dicitur manducare ; nihil enim folo habitu agimus.
Quemadmodum ergo illi ad hoc noftrum,ita nos ad
illud illorum argumentü refpondebimus. 1lli fic re-
[pondeant necelfe eft , omnia precepta accómodate
ad perfonas,quibus dantur intelligéda. Nam & pra-
ceptü baptifmi,quod magis eft neceflarium,eos non
obligare;qui baptizari non poffünt.Eodem nos mo-

Idorefpondemus preceptum de Euchariftia percipi-

enda,quamuis iifdem tradatur verbis,tamen eos,qui
recipere nó poffunt;non obligare.Cenfentur autem
non poffe;qui reuerenter non pollunt; eiufmodi in-

fantes omnes fünt. Ad hunc modü iam olim Ruper-
: li

tüs

$,

deatur, ver. 27. Operamim), inquit; non cibum, qui perits|
|ver. 29. Eoc effopus Der, vt credatis , ver. 32. Non Moy[es

Dceinde explicauit,quis ille effet panis,quemPater dc|

Ecclefia;Euchariftiam etiam infantribus neceflariam.|
Resiam ab Ecclefia; & multorum fcculorum vfu, &

SefTia r c At

teftnon effe de manducatione , que per hidem fit,in-
eendum;quo enim modo infantes baptizati Car-)

credimus faluos fieri»Habent, dicet aliquis,habitum :
fidei, qui cum ceteris diuinis virtutibus per bapti-|

Chrifti manducare dicitur,non habitu,fed a&u fidei]

Argumtta
Conttáfla
diluuntur:

Ver. $$5

Vergs —|

bdi

càn. 4

* cetcoom WE ENETE TOU

L

'xefutantur
ide cómu-
. inione fub
ïvrmque
fpecic.

Lib.6. pro-
-[pe finem.

Lutherani

ftia ageretur, vtraq; Euchariftie fpecies omnib? eíset
neceísaria; at non omnibus necefsaria eft; non
agitur de Euchariftia. Couertamusin illos argumen-|.
tum:Siageretur hic de máducatione per fidem,man-
ducatio per fidem efsetomnibus necefsaria ; at non
omnibus eft neceísaria ; non enim infantib üs;
de manducatione per fidem non agitur. Doceantilli
[nosrefponderc. Dicent;opinor,accómodate ad per-|
|fonas, vt modó dicebamus , intelligendum efse pre-|
ceptum,debere per fidem nianducare;qui fidem ha.
bere pofsunt.Et nos,debere eos vtramq; fpeciem fu-
mere facramenti;qui celebrandi myfterij caufa;pera-
gendiq; inftituti àChrifto facrificij fümüt,
mentum,& facrificium cóftet vtrag;
fant facerdotes; ceteros veró,
munt,quam vt eius fructum percipiát, vnam tantüm
Ípeciem fümant necefse efse , cüm tantumdem ex
vna, quàm ex duabus fructus percipiant. Ali

"720

IOAN. MALDONATI COMMENT.

721

tus refpondit,cuius hec verba funt, Sase qwi ve; fener-
rima cobibentur infantia, priv[a, ex hac lace migrant, quam
manducare, aut bibere po[fint ; vel qui articulo temporis con-
flringuntur , feuti nonnull confe|Jores ,quos nec baptitani
] iqua; perfécotionis, e7* mortis n[Pantia Pe.rm.zjit, non praim-
dicantur bac Fntmiu Verltatis, Nec entm iudiatur apml
Deum non mandaca[fenifi qui manducare noluitqui nen cu-
rAutt , qiu mglfxit. Alij contrà obiiciunt non polIe de
Euchariftia hoc preceptum intelligi, quia multi, qui
Euchariftiam perceperunr, in Chrifto non manent,
|& vitam in fe non habent. Non mirarer ab hereticis
[hoc obiici, qui argumenta huc illuc nulla arte, nullo
iudicio verfare folent ; miror obiectum à Catholicis
e(le ;nec vidiffe eos idem contra iplos de fide , idem
de baptifmo, idem de omnibus fere preceptis , quz
adiunctam promifftonem habent,dici poffe.Nam &

reuntj& nó omnes,qui baptizantur,fàlui fünt. Ergo
huiufmodi promiffiones,vt füpra docuimus,de vi;ac

bent. Carnem Chritti, quantum in fe eft , illisà qui-
bus manducatur, cternam vitam dare; baptifmü na-
tura füa regenerare hominem , & vitz zterne here-

tut argumentum nó poffe hoc de fola per fidé man-
ducatione accipi , quia ficut fola fides natura (üa non
iuftificat; itafola manducatio per fidem iuftificare, &
vitam zternam dare non poteft, — j
Illud reliquum eft,quo alium Lutheranorum er-
rorem contineri diximus. Árguraentantur aut hoc
de Euchariftia intelligi non poife , aut certé vtramq;

dem modo dici, N/fr manducaueritis carnem Jelii bominss,
&;mifi Liberitis ene fangumem,no babebitis vitam in volus, !
Indiffolubile hoc effé putantar umentum.Itaq; Ca-
tholici illi , quos füpra contrà ä*ntire diximus , cüm
foluere hoc argumentum nó poffent , ne contra Ec-|
clefte confuetudin&jatq; fententiam dicerent vtram-
que fpeciem facramenti omnibus effe necefsariam,
dicere maluerunt de Euchariftia hocloco non agi|
nonanimaduertentes vtramq; Ecclefie efse fenten-

& de Euchariftia hic agi.Refpondeamus priüs iis,qui
de EudPariftia agi negant; deinde lis,qui dicentes agi
de Euchariftia vtram q; fpecié omnibus necefsariam
císe concludunt.llli (ic difputant : Si hic de Euchati-|

ergo
igitur
N ^
cum facra-

parte: Sed ij foli

qui nó alia de caufa fu-|

per fidem multi carnem Chrifti manducant , & pe4

natura rerum;de quibus precepta dátur;intelligi de-|

dem efficere. Atque hinc iné non minimum fümi-]

lacramenti fpeciem omnibus effe neceffariam ; co-|

D

" — . 3 * d "
tiam,& vtramq; 1pec1em laicisnon efseneceísariam,| -

E

O etiàm

modo idem in illos argumentum retorquere nobis

licet: Si de manducatione per fidem agitur,ergo qui

A.

b

C

totutm Chriftum pro nobis crucifixum fide

guinisà carne confiflit, ex qua paffione omnem|

cramenti
.|defacramento, quod totum conftat duabus pat-
. [tibus; déque carne fua, & fanguine,
hoc facramentum in cruce Íeparata
cantur. Quódautem ad Íumptionem attinet, tan-
tüm iubemur Chriftum Íumere Pär facramentum,
quem cüm per vtramlibet fumamus partem, non
lequitur nosvtramque fimul accipere dcbere. Id
Chriftus ipfe declarauit , quemadmodum Conci-
lium Tridentinum animaduertit Seff.. z.
Sed neque ex [ermone , in quit; z
Ge colligitur vtrit[que . [Deciéi. communenem à. Domimo
preceptam effe » vtcumque inxta varias fantfornm Patrum j
C2* Dotlorum z'nterpremfione; intf-llgamr. Nam quidi-|
Xit, N if mar,zdumueritis carnem filj kamz?zif/, ez biberitis
ene [anguinem , non babebitis vtam i vobis dixit quoque,
ff quir manducauerit ex boc f4ne, viuet in. eternum,. Et
7«*:;;'4;';;:; Qui manducat meam carnem , e- bibit meum
fangamem, babet vitam efernam ; dixit ett4m , l'anis,auem
ego d.z/ba, caro mea efl pro mundivita, Et denique qui di-

Bl d
appre-
hendit, non fatisfacit, nec faluus erit, nifi lïgil--'
latim carnem,& fanguinem eius apprehendat;quod
nemo; credo , bene fanus dixerit ; fi ergo in man-
ducatione per fidem hoc non fequitur, curin fa-
cramentali manducationc fequi volunt? Átque hoc
argumentum vtroíq; profternit aducríarios; & cos,
qui negant agi de facramentos & cos, qui conce-
dentes de facramento agi concludunt vtráque fpe-
ciem efTe neceffariam. Nam & ifti poftremi negare
non polffunt etiam manducationem , qua fide fit,
cum ea, quz fit per facramentum debere effe con.
iun&am s & tamen neceffaria non eft di(tincta
fanguinis perfidem potatio à mandaucatione car-
nis, quz fimilifitfide. Nam vt nihil alind dicam,|
quot tam ruftici, & tardi homines fünt,. qui id fa-
cere non pollunt? Quemadmodum ergo cüm fide
fumimus Chriftum , non deberemus neceffaris
fanguinem,à carne feiun&umaut fide ,. aut cogi-
tatione fumere,quamuis hzc verba de fpirituali per
fidem manducatione intelliseremus; fed..fatis c(-
Íct, vt totum fümeremus Chriftam , quia & in toto
partes funt; & finon omnes(imul cífent, tantam
vnaquzlibetcarum , quantam omnces fimul virtu-
tem haberet;intelligendámquc effet non propte-
rea Chriftum hocloco carnem à fanguine feparalTe,
quód diftin&té per fidem fümere deberemus ; fed vl

paffionem fuüam explicarct , quz inffeparatione fan-

manducatio virtutem ! habet : ita proríus etfi hoc
dc Euchariftiz intellisitur facramento, non prop-|
tereatamen Chriftus (anguinem à carne diftinxir,
vt indicaret omnes neceflàrió vtramque partem fa-
percipere debere ; fed vtoftéderet fe agere

quatenus p'cr

faiffe fignifi-

C&Po l'
apmg Ioannem [exto re-

Xit , Qui manducat meam carnem ,e7 libit meum Jangui-| .
nem, im the maner , Cv egoinilos dixit mibilommm , Qui
F nanducat bunc panem , viuet. in. eternum. . Poterant
hec , & quz fupradiximus, fatis cffe ad refponden-
dum ctiam ijs , qui dicentes agi hocloco de fàcra-
.mento, colligunt vtramquc à Chrifto fpeciem effe|
praceptam. 5ed coarguamus eos propria fenten-
tia. Refpondeant: Si vtraque omnibus ceft necct-
Ifaria , multo magis vna; atvna non cít; nam neipfi
quidem infantibus Euchariftiam porrigunt; mülto
lgitur minüs vtraque. Atenim hoc faltem fcqui-ï
tur , quibus vna pars necelflaria eft , vcramque cílc

neceffariam , cüm idem de vtraque preccptum de-|

tur.

hocc. 6.

Ver, $6

Vert. 5$.

E-—-

[* aM a 2

nhw | m 7211 | IN IOAN. /CA la | 7213 IN y
*:.:,mmaeg : lur. Relpondeo non minüs probari vnam omni-| &ïädci, & baptifmi eft. Quieunz, InocAMerit nomen D-ov(zi-æau;s.'ïl i
:ncndlïmäg; fbus etiam infantibus effe neceffariam , quàm qui-| — p falums erit , id cftinuocatio Deifaluum cum ficiep o ntieur
T it. bus vna neceffaria eft, ijs vtranque. neceflariam| — |natura füa , nifi quid aliud impediar. Sic quicunque l
TM leffes qucmadmodumergo.i.llis illad, ita nobis h.oc mgnducaugriï carnemr DOII'ITED.I :OL bïberxcïelesiax;* E
"*33.*.zquei».0c adhibita aliqua congruenti interpretátione reftrin- guinem , viram habebit , fivim, & naturam carnis :
Ms ! gere liccbit. Congtucnu.iïimam auteminterpreta-! |anguinifque confideres , tamen fi quid aliud ol:ï(h- ]
^ Qu tionem paullo ante pofmmus,eax'n,ü pq(ïïllï t5 x.'cfel- tetit; non hgþebm. Dc?mdc intclligenda femper eft :i
i N .. jant. Euafimus exlonga, moleftàque difputatione; aliqua conditio, FWæPhCIPFme ,finon eodem loco? :
X *ïïöareï Hngql.a fït:mC Vcrþa pon d'eremus..Cur dixetit »£men ah.b'l exphcat-ur. Onmnts qmmnqu Inaecaueret ngmmDa-*- ï;
T* il?ütï . jamen, init10 docuup üs, cotra obfhn.atan? Iud æ?ru m mwt.,faluw f«;?,-;) ïoel. 3:12. ög,ofnu:s.qul P"f'!fmf'."äMM' :
:5.;'[,355 . | iücredulimtcm vnicum erat gczncdxtlln iuramétum, thai 7.8. Si ira inuocauerit, itáque petierit,vt d.c.Bet. |
d diü;viï»-,ï P : Ai Hlesm' vtper dmfs res immobiles, qmb." m.:poþ'zlu.le erat metiri Deis, B IR xIacobt'ls exponit cap. 4.3. Peratis, (* non accipitis , t ]
EïïlïïOï]e L: N dlli'imml adCECdClld?ln animi l,n().u.u'entur ; mqlhu quag.l. md[e Pg;gns ;TT fn c;ancuptjfentxts -ve(?.n.s tn]ïomdft.ï. j
TNTAN . tamehn non funt. Quód de carne dicit mandueare,de| |Ex iis igitur e'xemph.s inquibus conditio hsevuep —— —
A,, q.*f*?*ï i ságuinoe bibere, facilé ratio intelligitur,caro quia fo-| lloco pratermifla alibi exprimitur , intelligere debe- m
);fä | | lifla,tn040 Cibi,i.anguis quia liquiFhfs, mpdo potio- zïms etiam , cün? nullibi exprimitur , intclligqndäm.' z l;
a r nis famitur. Czteram cur non dixir, Si manduca-| |Sichocloco,qui manducat means carnem,er bibit meum| —— 1
Jä ï*m uctitiscarnem filij hominis, & biberitis eias fan-| - (an uinm.z,hakær.*vit.zfn ætemam,intclligendm?,fi man- ]
Hss iguinem habcbitis vitam in vobis; fed , mfi mandwca-| — |ducauerit, & biberit, vt debet, & fi pottquàm vitam p*
II p ueritit , Q9* biberitis non babelutis ? Ylla pïomifïïo crat| |jaternam ,id eftiusad vitam zeternam in manducan- ,
? ts t hazc comfuinatio. Expertusante fucrat promiífio-| 1do, bibendóque acquifierit ; non perdiderit fuo ali- |
quitiy nibus ad fidem alliciauditores non poffe, conatur| |quo nouo peccato. Itaque ineptus eftnouorum he- pE i !
" g minis trahere.. Quare non dixit, Nifi manducaue-| C |reticorum magifter , & interpres Caluinus , qui ex|epa arge-.
ts uml ritis carnem meam; fed mfi m nducauer'tu carnem fili| — |his verbis probare nititur de facramento hic Eu-(707577 ]
" 20 Jbeminss, cam idem vtrunqueeffet. Promiferatillis| |chariftie nonagi, quia non omnes , qui facramen-in Ioanné.]
uit lu . - gpanem vitz, panem deczlo verum, quem mannz| — |tum Euchatiftiz pereipiunt,vitam xternam habent. |
|prepofucrat; irrifus fuerat , quód ram vilis, & abie-| |Quafiveró non 1dem dici poflit de iis; qui fide fola, M N
| [&us, vt videbatur, homo ciufmodi panem pollice-| |vtille vult , manducant, & bibunt. Vrenim finga- ]
. retur. Refpondeteos fi faluieffe velint, co debere | |mus, quod falfiífimum profec&to eft , folam fidem ad
!^ fabijei,vt eius; quem ridcbant,abiectiffimi hominis| |lalutem fatis effe, quid f1 poftquam fide aliquis man-
TRU ' icarriem edant, & fanguincm bibanr, alioqui Peri- ducauit , fidem peïdat? Non pote&, inqui,unt, pet-
| «.'2.'4",11'...'.".251-'.';'.,1 | i turos. qud deniquc po&remum , 'Nan Imbc*bttif UÍi- dcre, I&ud verö commentum IEFUE&IUOHC non eget)
m):' P 4 dMamin vobis, patandum non cft emphafi carere.. Si- . |fatis vel ipía experientia refutatum,. Nam ifta qui-|
Md —— 4 |gnificat igitur cos nuuc effe mortuos, ac fimiles ca-| D |dem ratione nemo femel Catholicus hzreticus vn-
ib — 1 ddaucribus, in quibus nulla anima, nullus motus,| |quam fieri poffec; quales multos quotidie etiam iu-|, corsds,
ass :^ d nullaactio , nullum fignum vitzfit; in eóquecos| |dicio Caluini fieri videmus , & Ícriptura non folüm s.
n if ln X iftatu maníuros eíÍe, nifi carnem filijhominisman-| |fieripoffe,fed etiam neceffeeffereftatur. —
— j! [ducauerint, & fanguinem biberint Eó pertinet| | — Eregerefo[éitalo eum io mowiftimo die,) Cur hocad-.|
ziem |' ] quod Grecé tempus prafens eft, x £y4«, nonha-| |dat, & quid fit refüfcitare illum in nouiffimo die, vi.
ml 2 jbetis, ideft mortui manetis. Ergo phrafisillaHe-|:. |defupra ver.39.Sunt qui ptepofitionem e7^, sjrioxc- | :
Bd E. 1 djoraica;non habetisvitam in vobisidem fignificazac; |54«2c caufüliter accipiant, quia ego refu[citabo i«lium.,.— um
n ;4.:*-5.(,5 E — 4 fidiceret, Nihilhabebitisvitz. — — $$- Caro enim mea veré eál cibus, eg* [anguis mens vere

w : | f4- Qui manducat meam carnem , e2* bibit meum — |ef potus.). Rationem fuperioris fententiz reddit,
cr 8 j vjpngmnem,*habet vitam eternam, ) Nevidcatur parum, |quamobrem qui manducat eius carnem , & bibit
|veta, attcertaante dixiffe, etiam atque etiam afhir-| E |eius fanguinem, habeat vitam aeternam , quia nimi-

m ' J
" );ïï ï; . |mat. Hocverfu, & P.ïæcedeniti hzc fententia con« j|rum care cius veré ef cibus, c fanguis efiqs.fuef*ä cj? potus. i
s | jtinetur, omnes , & 1foloseos, quicarnem Chri-| |Cuiusrationisvisin hoc verfatur,quöïï*proprla cibi, :
i »;4' E j íti manducauerint, & fanguinem biberint, vitam| — |& potus natura fit vitam manducantibus , & biben- |
"W"(' | lhabere. Verfu pracedenti docuit folos cos, qui| |ltibusdare; itaque quidquid tmanducatum , & bibi-| - NI
" ""ï""s]"'frf; ii * manducarent, vitam habere polfe, Nifimanducane-| — tam veré vitam tribuit, id veré cibus, & potus eft;
gum : dJettzr carnem ffig bominmi , «2 biberitis etm Jangwnem ,non| — |& contra, quidquid veré cibus, & potus eft, ve:e vi-
Üü "mï : lbabebites vitamin vobv : hic docetomnes, quiman-| |jtamtribuit. Notarunt hoc, & explicarunt Augu-
J M/""; jducauerint,habituros. Quidfit manducarecarnem,| — |ftinus, & Beda. lllud ergo &AnSc veré , aut vt À pol-
,,H »jl 3 |& bibere fanguinem Chritti füperiore verfudiffer-| —|linarius in Catena Grzca , & textus ipfe Catenz le-
14 " i

! juimus, Quidautem fit vitam habere, & cur vta-| F gunt , itémque Leontuusin textu , & in commenta-

jmon; 0f irur temporc prafenti, docuimus veríuü 47. Si quis| |ciis dànSulc verus efl cibus ,& verus eff petus , mon natu-

«l Oïï?m,, | i obijciat multos carnem Chirifti manducare, &ían| |ram fignificatfed effe&um.Nam etíi caro,& fanguis
«'*n 1 | iguinem bibere, qui non vitam , fed mortem potiis| |Chriftiveré à nobisin facramento fumitur , tamen
m : 1:;':;1' u habeant; iudicium enimfibi manducant, & bi-| |non vocatur veruscibus, quód veré manducetur, &
,;ï:«,g;iïc*. Quomodo bqnt ; facilis fo'lutio'; Omnces huiufmodi propo-] |verus potus, quodveré bibatur: multa enim veré
g ErenQo- fitiones vniuerfales, que coniuné&as promiffiones| — |manducantur, & bibuntur,quz non vitam,fed mor-
y d o viaerfales |abent, vt partim verfu fuperiore, partim alibi| |tem potiüs afferunt ; &, vt diximus , voluit Chriftus
u E ä::n;g:;lï" (zepe docuimus, duobus modis intelligendz funt.| - probare carnem fuam vitam manducantibus dare, |
u i adiun&am|Primüm , vt non tam effectus , quàm vis, & natura quia verus eft cibus. Verum igitur cibum, & verum|Cur. verus -
*hy* | Pmine- [rei;cui annexa promiffio eft,(ignificetur. Quicredide-| |potum vocat, quia veré animas nutrit, & vitam eter- fï"g?;ff;
ï.;;;qüïw; Matc.ié. 16 if m bapt'Tatus fucrit, falum erit , quantumin natura| "nam illis prebet ; ficut veríu 32. vocauit fe panemlchriüi-
Qu E Ii u- verun —

5

D TP W

Exo. 16. 1f.
/!16. & 17.
$:7.

| ;

- FXract. 25,

1
j

äiib.4.c.z7,

Teftimo-
nia Patrü
, de vetitate
i Euchari-
fliz,

ianguinem füum nullum pror

s P

724

IOAN. MALDONATI COMMENT. .

verum , non vciqile natura ; nec enim veré , ac pro-
prié , fi naturam fpectes,panis eft; fed effe&u , quia
iveré preeftac , quod panis przftare folet, càm ad id
fiat , vt veré homines viuant 5 & c.15.1. vocat fe vitem
ivcram,non quód vera fit vitis,fed quod id,quod vitis
facit, vt farmenta fta nutriat, atque fuftentet, multo
ipe veriüs facit. Minüs enim nos fineillo,quàm far-
menta fine vite viuere pollumus , atque virefcerc.
Non dubium, quin cum carnem fuam verum ci-
bum, & fanguinem 'verum-pgcum appellat , com-
paratione alterius cibi , poráfque loquatur , quem
racité fignificet,fi cum carne, & fanguine fao confe.-
ratur, nec verum cibum, nec verum potum effc.
Sed dubiumad quem cibum ac potum alludat. Cy-

Moles eduxerat , alludi putat : ficut fupra verfü 32.
"nen ,amen dico vobis , non .M oyfes dedit vobis panem d.
cefo, fed Pater mens dat vobis panem decalo verwn, & vex.
j8. fequitur , Eiceff panis, qui decalo deftendit mon [icu:
mandncauerunt patres veffrymanna, g* mortui f[ant. À. pté.

i& probabiliter id dictum eft ; fed mihi cam omni

alio cibo , ac potu carnem, & fanguinem füum vide-
tur comparare , fignificaréque Frætcr carnem , &
(anoui us verum cibum,
nullum verum potum effe , càm nullusalius cibus,
& potus vitam animz,acne corpoxji,quidcm-, nifi
iad breue admodum tempus dare poffit ; caro veró,
& fanguis ipfius & animz, & corpori vitam przftet

Theophylacti. C»m cibo , ac potiid. appetant. bomines,
inquit Auguftinus, v/ nec efurtantynec fitiant : boc vera-
ctermon. preflat mfiiflecibus, e7" potas , quieos , aquibus

dAMumitur, wminortales, ez- incorrtptibiles faci? , d efí focietas

ipfa þn&am.m,vb;[mxmt,v' vitas plena., atque perfetia
. .$6- Qui manducat meam carnem , g bibit meum [an-

uimnem,im me manet,c7" ego m eo.) Explieat iterum Chzi-|

ítus quo modo,qui manducat fuam carnem , bibítq;

ipftus Iängu'inem ; habeat vitam aternam , quia

[nimirum 1pfum habet Chriftum , qui vitam ater-|
jnam fecum affert , atque adco ipía vita zterna eft.

2woniam res difficilis erat , 7* avdaa , inquit Cyrillus,

"it. Manere in Chrifto , & Chriftum in nobis , efi

dum in epiftola 1.cap.4.16. idem Ioannes ait, Denws ca-

( jutas ebt, em qui manetin caritate , im Deo manet , €77 Deus

' ) ; tamen in Eucharifliz facramento fümpto ve-

Patres noftri docuerunt. Poftulant hac tempora,
quibus de nulla re magis aduerfus hzreticos , quàm
de Euchariftia. difceptatur, vt ipfa hic, licet ali-

C&orum. Non poflumus in re tam neceffaria ni-
mium efle longi. Irenzus Valentinianorum er-
rorem arguens,qui & Chriftum effe filium eius
Dei, qui mundum condidiflet, & carnis refur-
rectionem negabant, libro 4. cap. 34. his verbisar-
gunïcnmtur. Qamoda autenm con/fabtt ti! [2 7177 Panem,
; que gratie atbe [imt, corpus effe Domimi [i, ez-
calicem. (anguimm ems , f non ip(hm. fabricatoris mundi

filium dicantid efl verbum eiwm »per quod lignum frutlificat,

e?* defluumt fontes , e* terra dat primum quidem fienum ,

rillusad manna, & ad aquam illam , quam depetr;] — |gue Janguine , «7* cerpore Chrifli nntritur , €7 membrum

um im terra (no fruthificat tempore , q7* granum tritic deci-

eternam. Hoc plenior , nifi fallor , fententia eft, &|.
eft Augufüni, Bedze, Leontij , Apollnarj, &|.-

- dtam woluntatis ? Si enim veré verbum caro factum eft , «

multis , atque varis modis mirabilem eims vtilitatem expo-|-

corpus nofirum cum Chriíti corpore mifceri , it;|.
proríus, vt cum illo vfum efficiamur; itáque füam
nobifcum participet vitam. Quod etfi extra facra.

— mobs eff.Ecrurfus Hilarius , 5; vere Iitur carnem corpors|
mentum per fidem , & caritatem fit quemadmo-|

ro Corpore, & fanguine Chrifti longävcriüs fieril — lrralis per fäcmmm!um praprietm* Pärfe&æ facrámentum

quanto fim longior , verba recitem veterum au.!

À Ipoft deinde [Dicam, deinde plenum triticum i [bica? Quomods|
autem rur[ns dicunt carnem in corruptionem deuenire, 7* n3|
percipere oitam , qua a corpore Damini, G7* (angmine alitur:|

Ergo aut fententiam vautent , aut abflineant o]jzäfenda » qu&

— dpraditla funr./— Noftrra autem con[ona eft fententia Euchari-|

i& , 7* Eucthariflia rurfus confirmat fententiam nofiram.
Offerimus enim ei, qua J(Emt ELVA , COU PHEDEer commtumnicatio-.

aAdmodum enim qui efl é terra penn pem';at"em IntocAtionem

cipientia Eucharifliam iam mon Jnnt corruptibilia [em ve-

J furrechionis babentia;. & lib. $-C. 2. Q uomodo, inquit,car-|

nem negant capacem efe donationis Dei , quieff vita aterna,

en/i, quemadmodum e27 beatus v"epoflolus ait w e«, qua cit
4d Ephefios epiflola, quoniam membra futmms corporis eius de
carne eius,c7* de : Jéibus eius? Non de [piritual 42!7:&0,'(7 in-
wifibili bomine dicens becfpiritus emim neques[Ja neque car-

de cal.iæ,qm eft [anguis euus mutritur,c7* de panequi eff cor-
p* eiis , augetur, Et quemadmodum lignum vitis depo(ï-

dens in terram , e7* difflntum mnltiplex: fureit per [uritum
Der, qui continet omnia , qua deinde per fapientiam m v[nun
bominilus VODIWDLE, C07 Pemþimtia verbum Dei Eucbari-

CorporA ex ea nutritAsq7" repofitain terrá. G re(oluta meam,
refurgent i [uo tepore verbo Dei re[urretlionem eis dante in|
loriam Dei patris. Hilazius veró lib. 8. dc Trinitate fic
probauit Patrem,& Filium non folüm voluntate,fed|
edam natura, réque ipfa vnum effe, quia & noscum
Chrifto , & inter ipfos per corporis eius pcrccptid-

nem nófolüm cófeníu, caritatéque,fed re ctiam veta].

vnum fumus, vt ipfc dixerat, Pt fint vnum,ficut e7* nes

jumam [amus. Eos , inquit, punc quimter Patrem,e7 Fi-]
Iinm: voluntati mgerunt. Unttatem, mterrogo,vtrime per

patura vmtatem bedie Chrifftus in mobis fit , at per concor-

n0os Utre verbis carnem cibo Dominico j?amimm,guamada uot;
naturalitermanere m nobis exiflimandus eft , qui Cz natu-
ram cavnisno(hre tam in(eparabilem fibi bomonatus affem-|
pf't » «g: natura caruz [n& admatura eternttatis ]2»17 faera-
imeato nobis comunicanda carnis admi[cuit ?. a enim omnes|
vnum famus , quia 7* in Chriflo Paterefl , e- Chrzþw In

nofiri Chriflws affumpfir,ez* veré bsmo zl!f,qui ex Mariana-
tus fmtCbriflus efi nófquevere fub (m»fTerio carnem corpors
fm fumimms , e per boc vnzum erinus , quia Pater imeoeff,|
€9* ille m nobisquomodo veluntatis anitas a[feritu" t na-

fit vtitaris? Atque idem rurfum, Que féripta funt lega-
muWt, C?* que legerumus intelliramus , e7* tunc perfet]a fides

qua dicimws, niff ab eo diféimus, ff'ulte , atque impie dicimus,

memanet, eg'egoimeo, Dewveritate carnis, qg^. [angwims;

non eft relithus ambigendi locus. nunc enim cy* nmfias Do- -
mimi profefstoney e7* fide noffra veré cara eff, e7* vere [anguisy .

eft. Et bac accepta , atque bauffaid efficiunt , vt «* nostn|
Chrg/la ,e€7 Chrijim £m nobis fit. nne boc veritas mgn-e&' i
contingat plane bis verstion e[fo,qui Chriftis Iefaen veris ejfe

75

nem ( vmtatem pradicantes carnis , q9' fpiritws, Quem-|.

Dei , iam non cemamunis panis eff ,[ed Euchari[?m ex dnuabus|
rebus con[lans terreua, qg7 aelcþz' ; ffc « corpora noflra per-|

mes habet; fcd de ea diffofitine,que eff [ecundum vernm ba-|
gminem, que ex caenibus , 2* neruis , 7* eftib us conf, [hit,quid

f!a fzmt,quod e!'? Corpus , « fim(guäf C lvriþ'z' ; ff« OJnt)jfm r

officio (ungemur. Denaturalienim in nobis Cbrifli ver:fate,; :

tpfe e.nimvaz't,mra mea vere eff e[da, * Janguis mens vere eff |
potus:qui edit carnem meam, e2* bibit /;ïng»inem menm , inj.

Deum negant. Videmus grauiffimáü auctoré Hilarium].

In£, 17. 22

1

"

paris impictatis effe exiftimare, negare carné, & fan-|

P J eiugini f

Sup.e.114. ].

guinem

ixdik -2

ia --—^ i

/,
s
m
kinl!
T
"
;'m'/fh
m
linin
«
ufm[ae
[
QulfAHt
um
inum
d.
( hi
n /714
m
hi, w
U (

UM
ib Mb
Wmæ
tht

hi

ii :

tdrnd
d o

bt |
TM
M
"ifmm:
TY
)
lmifm
(di )
tetthy
gor
?7061?
t;m; ;1

il
n

- / j
! .:WMMC&(!:-

'Vv-l,
Hil

r
N ] 'Vin l
Ms |

"Ms

'. f" ]
! Ü hmj
LT.

/'TWEIPT | F
n :ï:*,)l':u m'ï

J UM

; -
WE

nMam Ut gä] ..

|

^^
E |
ALM Wn ',5',?)1:6?' ?
* I

TE 52 n
" '*"'»»-*.'4&3;; (If-
* i || l

SAM OE MA

' !
MZLUT E. !
Mhw d.
LT
" !

ROWMBMA, —

TT & laAl IU
" inm M taai
i VML ^

—— pE
uUl V l,::'jlnlm, VAUMU

*.;mm't ,'

: a. |

hom , !
; u.g?w&lut,nw-g i
: l

i; '-S MITI ï
' '*-lifff);,ï) |

h
"i

TT T M uN

. pereentio-
Vil UV i |

LyVp h
i

»4 p a";ï.'c vt x
ulv u w

,
Y V b m
o v Q od

" LA
, hp IV )
"M v [j"
ditul -& '"'V H
EL vbl
3;34'"'1;'*,?,4 M*JW
" !
E
4 ht
um i '9'":'. L
WW du
!
L:
,

, «'.l':' , ^
47 OM d
/ dT

umv',ï'r'f") ?
a m

4 ;,.wg H
LL

T f
hm f

"]
* AL DI
| ,-'r' d ) ,
E 4 |

"L btl

!,rj;',;,v
/

41'icfm3f'j
V

"!

,//-(
Y ['r':/.',im MM) E
M
,Oïg;nl** : !
- LU

l

"
(i [l

rü

MU
iil
i
i

| v

t
|

Ammon

citatus.

Jtanquam [Gntillam naturatm noflram imemniJumstetam ind-

qenim. frquis läque&'fïæ cer& aliam ceram mfuderit, Alteram

Matth.rj. j 70mile 7uodamn'mlo apuá Mattbaum reperies, Simile est,

t ad Co-parum, vt Paulus ait , fermenti tetam ma[[Jam. fermantat,
rintb. $. 6.
ad Gal.s.9.

us ex mft.

7216

"IN LIOAN-.CAP. Vb

727

guiné Chrifti vere in Euchariftia à nobis fumi, veré
nosin Chrifto per cam cóiunctionem, & Chrifítum
in nobis manere, atque negare Chriftum verum effe
Deum.Et nos Hilario (abícribimus.Simile eft,quod
A mbrofius fer.9o. de S.Agnete refert dixixife cam,cü
iam moritura Chrifti corpus accïpi*-ïcü N»c, inquit,
corp us Domini inel corperi smeo a[Jociuti f*äl " o d Fmgms illins
ornawit genas meas E. Chrïfo&.hom.milc/)-am.a, j. Ut u-
item non [olium per dicectione , fed etiam ve ip[a sm illa carnem
couertamursper cibus d ef icitur, quem nolis largitus g[?:mm
enim (uum in nos amore indicare vellet, per corpui feim feno-
Lis rö'mifuir,(y—'in vnii nobi[a redegtt,vt copws em gafite
vniretur.Et Cyrillus lib.in Ioan.4.c.14. Quontam reitur
faluatoris caroyvtrboDet,quod natnraliter vita ej':cammzf?a
lviuifica effe Ia eflquado eam comedimus tuncvita halfemus
in nobis tll comntls , que vita effetta est H ac de caw(a m ex«
citandis mortums non. þlïï-modo *uerba,atqm impertoyvt Dews
vtebatur, veris etiam carnem [nam quaji coeperatrice nonu-
quam adhibebatut re p[a offederet carn£ quoque (nam ,quo-
niam [ibi cüiuntla efl viuifica effey atque ideles doceret (num
non alteriws covpus effe. Et c-eiu(dé libri 1g. Qu carne Chn-
fli máducet,vitam babet eternam.Habet emm hac caro Dei
?ucräü,qmd naturaliter vita eit, propterea dicit, quia ego re-
fäfäimbo eum in nout(ermo di.e', & paucis in tcrpofïtis.
Queniadmodum fi quis (intilam ignis im fane,ant palea oc-
deultaueritstotum mde ignitum neceffario fiets fic verbum Dei

imnflammautt , atque ad vitam imteriti penitus deflruéo ve-
duxit.. Et cap. 17. Qui manducat, inquit, carnem meam,
e bibut fzïzgmwm meum in memanet, €9* ego im tllo, Sicut

cum altera per totum commu[ceats fic neceffe eff , (1 quis car-
nem , €2' [anguimem Domimi vecipit , eutm tp[o ità comunga-
|gatnr, vt Chriflusimip(, ev ipfeim C briflo innematur.

inquit , regnum calorum fermento , qm»d acceptum qbþm—
dit mulier in farina [atis. tribus, Quid igitur famina [it,
Q2* qu& [atoruss trinitas , aut omnimo fatum quid ft , loce
o dicetur , nunc autem.defermento: folism dicamus,. $unt

ï]ic parunla benedicio totum boruimem im fewíum. attra-
bit , e7 [na gratia replet , «* boc modo in mobun Chrisim
(manet, q7' mes in Chriflo. Vere enim totum fermentum
i pofame maffam pertranfit. Exv libro 10. cap. m.
Quimandacat carnem meam , at ,. Cv bibit. fangumem
meum in memanet,q7" ego i illo.V nide cofiderandwe efl non
babitudine fäli&m,qu—æ per cavitatem inte!flzgztazr, Chriflumin

admedum ( quis igme liqæcfafïam cerd alia cere [rtmiluer li-

t nolis eft , «9* nos ip[o.Non porerat enum aliter corruptibilis
hac natura corporis ad sncorruptibilitatem, e7* vità traduai,
nifi naturalis vite corpus ei comngeretur. NO0 credis mbi bac
dicenti Chriffoyte obfecroyfidem prebe . £men amen ,inquit,
dica volis ufi mád:«caueritis carne filg bormnis,e7* biberitis
eios fanguimem , nen babebitis vitam in vobis, Qui inandu-
cat mecam carnem , 7* bib t [angumem meum babet vitam
Jeternam, e' ego re[: a[citabo eum im mouitfé'imo die.. Et. Gre-
gorius Nyfsenus hom. 8. in Ecclcfiattem , Propterea
nobis f'ipfum comedendum preponit 15 , qui femper est , vt
ciern tp [* tn mabis ipfis acceperimus , tllud fiamusqued ille
i-eff, Ammonius verb hoc modo fcribit; eavsp. «j
ejOufla] — acoca) dv — dvexipvdpum — eusig m c0
jotoAnt» éTO Xdl4 nuguxn TTTE AT. eauep la, euemiy

nobis effeyverum etiamyeg'participatione naturali .Nam que-|

quefatle ita mi[cnerityot vnum quid ex vtri[que fatium vi-|
deaturs fic cómunicatione corporis , e2* (angumis Chriffi ipfe|

N ' a ^ od 5 A
lmua'cpc!æv Tr01EL T OV 7T AC OV i päaä 76 Aeices ævax:pm(&.

À

E

Ad eundem fenfum Damaícenus lib. 4. de hide, c.14-
& Theophyla&us,& Euthymiusin comméctariis hu-
ius loci fcribunt. Atqueita nos maiores noftri fenti-

re,loquique docuerunt;à quibus qui diïelïti/ullt,lïq—
retico ducuntur fpiritu,, Obferuaui hanc phrafim
manendi propriam effz Ioannis , qua mirum in mo-
dum eft dele&atus ; fignificat autem aliquanto plus,
quàm in alio eff ; aliquando quidé moram,& quafi
habitum , vt tranfeundi verbo opponi videatur, vt c.
1.32.33.&& 3.36.8&c 5.58. Aliquando veró intimam con-
iunctioné, vt hocloco, & r.epift.c.3.9.& 4.16. Quod

nufcripto fe repenffe poftfiné huius verfus hec ad-
dita , Kal d Quol à vrd]np, udo& &v md mrallpl. d at v, as
à ; KaÜtc Cv eju0i 0 7 nps d9 Cv Ttà 7rsuipl, a. j y» G A
À $9to ULV , ïoev u Aanle Go*ä,.m?cjä 'r?aiv,gloæ'wz y afþ-'

ego ya Patreyamenyamen dico vobw,nifi acceperitut corpus filj
beminz ,vt panem vita,non babebutis vitam i ipfoyyidecur
mihi exaliquo Grecofümptum commentario. — —
$7- Siciot mifit me viuens Pater,Cg* ego viuo propter Pa-
trems qo quimandacáat mesq7* inä vinet propter me.) Ob-
ícurus , & impeditus locus. Illud tamen conftat vo-
luiffe confirmare Chriftum,&adhibito Patris exem-
plo magis explicare,quomodo qui carné füam man-
duceret , vitam eternam habiturus effet ; quia nimi-

hit; ita qui carnem füam manducat , coniun&us fibi|
vitam àfe hauriat. Caterum duo funt , quz difici

|lemlocum reddunt. Alterum , quód non fatis con-
|itetin quo;alterum,quód non fatis cóftet inter qua:

períonas fiat comparatio. Hzc verba , $&eat mifit m
viutns Pater,videntur indicare inter miflionem,& vi-
xam ,autcertéintet miflionem , & manducationem
comparationem fieri.Quod quiaabfurdum videtur,
difficilis eft fenfüs. Ceterum non dubito,etfi id à ne-
mine animadueríum inuenio, cóparationé non fieri

linter miffionem , & vitam ; aut inter miffionem , &
uis enim]|.

manducationé, fed inter vitam, & vitam.
ignorat comparationem in tebus eiufídem- generis
fieri debere? Sed nimirum Hebtaiímus obícurio-

]rem reddit orationem , quz ft in Latinitatem refol-

uatur, erit facilis. Refoluenda autem hoc modo eft:
Sicut Pater , qui me mifit , viuit ; €7" ego viso propter
Patrems «9'qui manducat me, « ip(e vieet propter mne.
Maior de perfonis queítio. Auguftinus ; Cyrillus, &
Beda putant , vnam tantüm comparationem elle in-
ter nos , & Chriftum , quód quemadmodum ipfe à
Patre miflus propter Patrem viuit, ita nos eius man-
ducantes carnem propter ipfum viuamus. Chryfo-
(tomus, Leontius, Theophyla&us, & Euthym.duas
effe comparationes : alteram , Sicut Pater, qui me

Sicut ego viuo , ita qui manducat meam carnem,
propter me viuit. Hoc magis probo , etfi concifa
oratio comparationem occultat. Caterum qui He-
braifmi vim animaduetterit, facife intelliget. Solent

fzpius fubintelligere , quàm exprimere, & eiusloco
ponere. *. €7^ , quod apud Ioannem, «]ui maxime
omnium Euangeliftarum Hebraitmis deledtatur, eft
frequentiffimum , cap. 10.1$. S/ent nowit me Pater , 7
ego agno[co Patrem , id cft, ficut nouit me Pater,itaego

ii fathi

hereticus quidam dicit in codice quodá Grzco ma-|

|rum ficutipfe cum Patre coiunctus vitam ab eo tra-|.

mifit , viuit,ita ego propter ipfum viuo : alteram;|.

|Hebrzi particulam 3, que comparationibus feruit;|

agnofco Patrcm, & cap.t$. 9. $10 dilexit eme Pater, €77|
ego dilexi vos, id cít , 1ta ego djlexi vos,& 1.epift. c.2.18.
Wiucut audiniflis quia AInticonifius venit ,mune /£ntibri-
f multi faéls font, pro;fic etiam nüc Antichrifti mulüi

. Bezaiü

Annotati
H üop r o u um : in Ioan;
(ov Til Qenc , m Erytle Quiv éy auri. Stcut Pater in me eif, e|-

tex. 29.

períonas

paiatio,

. braifinis
imaxime

In quo fíat
cóparatioe

Ariftot.9.
Phyf.c.4.

Inter quae

fiat com-

Teannes
Euang;Hg-

Ndck&amr.

|

77.8

TOAK MALDONATI COMMENT.

/29

Pet prz-
/|potittoné
Prapter
eiliciens
- |eaufla ex-
prüunitur.

. | A&Gor.17.
28.

P MP

Inf.14.6,

Arianorü
Oobie&io
' xefellitur.

fa&diífunt. Sic igitur hoc loco , Sicur me mifit vinens

qui me mifit,viuit , ita ego per illum viuo. Nam &
infecundo membro , in quo nemo cóparationé efse

viet propter me , id eft fic -etiam ;qui manducat me,
viuet propter me. Confirmat hunc fenfüm, quàd
cap. $- 26. hanc. eandem fcn'tenuam, quam hoclo-
co ponit, lis ipfxs verbis , qmbug nos.interpretamur,
pronuntiauit. Szcit Pater babet vitam im femetipfo, fic de-
dit «7* Filis babere vitam in [émetip[o, & codem cap.ver.

at. Sycut Patev fafeitat mortuos , 77 viuificat , fic eo* Filius,

nas vult, viuificat, Confirmat etiam, quód fi hic non
effet fenfus , truftra hzc prima verba pofita videren-
tur , ficut mifit. me viuens Pater. Facilius enins , & bre-
uius dicu erat, ficut ego viuo propter Patrem, fic
qui manducat me , wiuct propter me. Cüm ergo di.
xeritficut mifit me vinens-Patervoluit proculdubio in-
terfe,& Patrem comparationem facere. Viuentem
addito Grecó articulo Gv (2y(z Patrem appellauit , vt
ágnificaret iplam per fe Patrem non folàm viuen-
tem,fed vitam i píam , atque omnis vitz fontem effe.

miffione, fed de vita ageretur , & fatis fuiffet dicere,
icut viuit Pater,&ego viuo propter Patrem?Voluit,
opinor,fimul rationem declarare,quare ipfe propter
Patrem viueret,quiaab co miffus fuerat,id eft homo
factus,vt Leontius exponit.Alij putant rationem in-
dicare voluiffe, quare miffus à Patre etfet , vt vitá ni-
mirum ab eoacceptam cum hominibus cómunica-
ret.Quefirumà multis eft;quid fit;viwo propter Patrem.

(Grece eft J Gv zdlipa. , quod poteft Latin? reddi ger

Patremyaut; propter Patrem. AuguPc.& Beda exiftimant
finalem,vt vocant,cauffam HgniHcare,PraP;er Patrem,

id eftad gloriam Patris.Sed manifeftü eft ex fequenti
membrto noneum efle fenfum. Cum enim dicit, e| -

sp (e viuet prepter me, n6 fignificat propter gloriá fuam

Jvicturum elfe;fed proFcer lejid e(tfeilli vitam imper-
|tiente vi&urum.Caulsa ergo efficiens, non finalis fi-

enificatur,que aliquando etiam exprimitur pet prae-
pofitionem propter, Ceterum alia hinc mouentibus
Arianis exiftebat quzftio, quomodo Filius per Patré
viuere diceretur. Obiiciebant enim Deum effe non
pofle,qui peralium vitam haberet,vt ex Gregor.Na-

izian. orat.s. de T'heolog. & ex Ambrofllib.s.de fide,

c.5.& ex Bafil.lib.4.adueríus Eunom.& in apolog.ad
Czfarianos,& cx Cyrillo hoc loco, & in lib.de recta
fide ad Reginas intelligimus.Q uzftio in eo fere ver-
facur,vt intelligamus,de qua loquatur vita;cüm dicit,

(7" egs viuo propter Patrem , & an loquatur de fe,quate.

Chryfoft. Ammonius, Theophyla&. Cyrillus,& Eu-
chym.de Chrifto,quatenus Deus eft,videntur cxpo-

Inere. Nam & fecundàm diuinam naturam propter

Patrem viuere,non quód participatione vite eius vi-

nam generationem acceperit. Quódautem non per
participationem Patris viuere dicatur,ex eo Ammo-
nius , & Cyrillus probant , quód non folàm viuens,
fed vita etiam ipfa dicatur; Ego [nm viayveritasey" vita,
ipfa auté vita per patticipationé effe non poteft. Ve-
rarefponfio ;fed verior , & magis expedita illa Bafi-
l, Ambrofij , Auguftini , & Bedz , Chriftum de fe

vt homineloqui; agebat cnim de carnis füz man-

ducatione , & non manducatur vt Deus , fed vt

Pater , Q9* ego viuo propter Patrem , d eít, ficut Pater,.

negat, eadem vtitur phraft, Ee quimanducat me,c7* tpfe

Cur ergo dixit,ssfit cüm,vt fupra docuimus,non de|

nus Deus , an quatenus homo eft. Gregor. Nazianz.|

uat.ficut nos m ipfo viimus, c7" monemur, 7- [umus.:led|
.|quód vt perfe viuat , ac vita ipfa fit;à Patre perater-

|fan&éque vixit; ita qui cius ederent carnem , bene

|diuinitate hypoftaticam habuit, per quam quzcun-|

homo. Atde qua vita?Ná i illo ipo homine Chri4
fto & diuina, &c humana;& naturalis , & moralis,&
fupernaturalis vita erat. Videtur Chryfoftomus dcl
morali vita hoc interpretari,vt fenfüs fit,ficut. Chri.
ftus propterPatré,;id eft quiaà Patre miffus eft; bene,

vi&uros elIe. Credo ego, eandémque omnium fere
auctorum fententiam effe arbitror , non de moralij!
non de naturali;fed de diuina , & fuüpernaturali vita|
loqui,quam vitam cternam appellamus,que in Dco
naturalis eft ; in Chrifto , quatenus homo cft, & in
nobis diuino bencficio pzr participationem quan-
dam conceífam diuinz naturz. Eam cnim fempi-|
ternam vitam atque diuinam , quam Deus natura.
(ua habet, Chriftus,vt homo,per coniun&ionem cá

que Dei erantin humanam naturam deriuata fünt:t
10$ Vero per cam coniunctionem habemus , qual
ífümpto corpore, & fanguine Chriftij,cum eo vnum|
quiddam efficimur.. Sicut enim per vnionem illam|
hypoftaticam fit, vt vita illa diuina, & fceliciter im-|
mortalis humane Chrifti nature fa&a fit: ita per có-|
iunctionem noftram cum corporc eius efficitur no-
ftra. Atque hoceft, Sicut mifit me viuens PAter , 7 ego
viuo propter Patrem 5 Q2* qui manducat nte , e7 ipfe vtuet
propter me.Poteft ctiam queri, vt nihil,quodad huius
loci cxplanation(c:;m pertincat, pratermittamus;cur|

dicat, Qui manducat mcam carnem,fed quomanducar|
mef Notauit Cyrillus lib.in [oan.4.c.is. (eipfam car-|
nem fuam appellaffe , & à contrario aliquando par-

vtin illo loco D.Pauli. Rom. 7. 18. scro quta non babi-

D

'carnem , nempe quia non dixerat , caro mca viuit|

jbusimprimeret. Tanti effe momenti dé hoc my-]

Ll udai ver.30.&c 31.. Qwod ergo tu facis fignum , vt wdefe-.-v j

lefteni. In qua re probanda,explicandáque hactenus|

terum,quód ille terrenus fuerithic cxlcitis fit: ficut
dixerat ver.32. J/Zmen,4men dico volis , non May)/'äs dedit)
vobis panem de celo , [ed pater meus dat vobi panem de calo
verum. Hanc differentiam indicat,cum dicit, E* fj'ï

tat in meyhec eff in carne mea bonum.N exums(ed aliquam,
tamen caufam faiffe fufpicor, quam ob rem potiüs
dixerit, Qv manducat me, quàm qui mandacat meam

propter Patrem, led ego vzwe propter Patrem. Monent|
Chryfoftomus,Leontius, & Theophyla&us Chriftüi -
iterum, atque iterum bhunc de carne füa canducan-]
dafermonem verfare , vt eum in auditorum menti-|
fterio recté fentire. | UT
$9. Hic eff panis , qui de calo defcendit.) Hic panis,
de quo loquor,id cft; ego. Quomodo dicat de czlo
defcendiffe,vide fupra ver.32. & 33. Concludit difpu-|
tationem , reuocans cam adinitium. Dixeranc illi

isté 97 credamus? Patres no pri manducauerunt matima i
deferto,ficut [criptum eff , Panem de calo dedit eis vandaca-
reInde difputatio hzc omnis nata füerat. Refpondit
enim Chriftus non illum, quem dediffet Mofes, fed|
quem ipfe daturus erat,verum effe panem,atque ce-

verfatus eft. Idnunc concludit com parationc hu-
ius,& illius panis. ; ;
Non [icut manducauerunt patres veffri manna.) Hc-
braifmus eft 395 N* id eft; hiceft panis,qui de czlo
defcendit;non fimilis illi;quem patres veftri come-)
derunt. Duplex autem inter hunc , & illum panem
breui & conciía oratione difcrimen cffe indicat ; al-

panis,qui decelo deféendit; càóm enim addat ftatim, Nen

: jïmt

càm foleat dicere, Qui manducat meam carnem , hic non| -

tem pro toto,aliquando totum proparte ponendo,| -

T ii
v il 1md
d oHon,

at

AL
QD
14

— W

1 1-; a*
OLU

lus MM

l
i
:
u
i
|
|
|

|

du

*

Qd

g
w L'»»n'.;. lal

"

ww--? TET j
"*H-Lvr n -
iM
"

l

'l:m f" ') ht
I4 " W.rk.
, " i* j
"

! M o MA v n

x m : j
LU IL ;

[
OM As ^m
u .»:.»,.;.,.LQU. i

, |
] l
USG N UISpus od
a LMDAAI
!]

, "p
umf ? "

n tl
LA

!
l

i
m
) nb d
i 1; M

L. Asnn
u - .. METPTTUXI
| -m!ïz'ïaw"d);
uU TM
n Qu":
l

ettüllv
,3;;,'.50)"'
[ )

i
: Ha.ï
i "u
TMH
PT

« ae C2
u

.i

* T* X
m
NOiggecn ts sitdemiduie m u u LL LU

fCurde ti-
to my(te-
rioin tin-
tà frequé-

.jtia difpa-
"lrarit Chu-

ftus,

' idioma.
IALIA9.

o dficut manducauerant , id cít non qualem manducaue-
|runtpatres veftti ;

iquodfolus ipfe narraffet , &étum putaret ; nam &
rium;& in caipfanon quouis loco, fed in media ty-
nagoga,quó omnis populus confluebat, hzc conti-
zille.Similia norauimus exempla Mar.1. z. & 3. 1. &
6.2.Sed nafcitur hinc queftio,quam Ammonius, &|

fterio in ranta frequentia difputare voluerit,cüm nó

^

ilifta prateritis aliis folos difcipulos dixerit oratio-

SÉsa

730

N TOAN CAP. VL

UP

perinde eftac 1 dicat, Hic eft pa-
nis,qui de crlo defcendit,non 111F: , quem patres ve-
lzi manducauerunt, Álterum dilcrimen eft , quàd
hic vitam edentibus conferatille conferre minimé
potuerit;cüm ipforüm patres,qui ii.lü cm.nc.dcrun É
mortuifüerint. Quod qua ratione intelligi debeat,
fupra docuimus,ver. 49. u | :
£9. HLec dixit in [ynagoga docens m Capharnaum-) Qui-|
dam hocnon alia de caufaadditum putant, quàm vt
hiftorie ex loci defcriptione fides fieret. Chryfofto-
mus verb auditorum duridié, &z incredulitatem no-|
tati docet,quód càm hxc Chriftus in Capharnaum,
id eft in ca dixcrit vrbe, in qua tot miracula fecitlet,
illi nemo fere crediderit. Magis probo, quod Leon-
tius, & Cyrillus tradunt, voluitle Euangeliftam do-
cere hec,qux narrauerat , non clam, & inloco ali-
quo folo,fed in loco celeberrimo , & frequéiflimo,
& quàm plarimis audientibus fada eífe, ne quis,

vrbs ipfä Capha.maum' ccleberrimum erat empo-

Theophyla&.excitarunt, cur Chriftus de tanto my-|

ignorauerit vix quemquam crediturum. Refpondét
voluille oftendere fe legi non effe contrarium, cüm
in fynagoza ludxorum more diäþz::tarec;ümul etiam
captare multitudinem. Nam etfi plerique etiam dil-
cipuli non crediderunt, tamen vero fimile ex tanta
multitudine non paucos credidiiï'g.

60. Multi ergo audientes ex difcipulis eius dixernnt,Du-
Vs e]i bic fermo,c*quis gotefl eum audire?) Quod Eu&ge-

/Hebrxotrü

nis cius difficultate fuiffe deterritos ; có, vt opinor
pertinet, vtdoceat,quàm parü Chriftus perfuafiffet,
cum ne ipfi quidé cius difcipuli crediderint, vt Au-
cuft.& Beda notauerunt. Etgo cüm dicit multos ex

me, tacite infinuat, mulo magis czteros , qui difci-
puli.nonerant, aut idem , aucaliquid fimile dixitfe,
cogitauilféuc. Non fuiffe ex duodecim Apoftolorü
riumero monét Theophyla&us , & Euthymius , td-
que ex ver. 67. manifeítum eft. Durumífermonem
vocant doctrinam creditu difficilem, quod nemo;
nifi Cbrilti carnem manducaret; & fanguinem bi-
beret, vitam zternam habere poffet.Sic Chryfoft. &
Euthymius exponunt.Quodautem dicunt, Quis po-
tefl eum audire? perinde valet, dc fi dicant , quis poteft:
cre dere? Hebrzorum idioma, vt,fi audieritz me bona
terre comedetis. Scd habet maiorem vin, quod dicüt,
Quis poteft eum audire?. quàm f dicerent, Quis potcft
ïcredcre ? quafi dicant ne cuiusquam quidem aures;
ieum fermonem ferre pofle.. Hzreticorum vox, qui
cim diuina myfteria íuo metiantur ingenio ; quid-
quidnon intellieunt, deliramentum putant.. Affe-

obrem non cxcdant,quod ifti non crediderunt, veré
nos corpus Chrifti manducare, & fanguinem bibe-
re,dicantfe Dei potentiam non negare , fed volun-
ratem fequispotuille quideniícd noluitfe 5 volunta-
tem autem eius cx aliis fcripturae locis fe c,olliger'e.

difcipulis ctius hocaudientes dixitfe, Dwrws eff bie fer-|.

rant Caluinilte quàm fpeciofas velint caufsas,quam-|

À giunt,fieri nori poffe , vt corpus vrium pluribus lo-|

B

(

F

Mentiuntur, nam cumin difputatione premuntur,

|

cisfit, Non alia igitut illis non credendi cauía eft,
quàm iftis fuit ,quod durus illis fermo effe videatur.
Dic&um ergo de fe putét, quod eorum magifterCal-
uinus de iftis dicit, duritiem non in Chrifti fermone;
fcd in ipfis illis auditoribus fuiffe,qui fermonem du-
rum effe dicebant; & intelligant fe illis fimiles elfe
animales,quwi non percipiant , qua, (nnt [iritu Dei.. Hoc
peiores,quàm difcipuli illi Caluiniftz funt;quod illij
non palam, & Chrifto audiente dixerunt, vt Auguft.
& Beda obíeruarunt,& ex ver. fequenti perípicuum
eft ; Caluiniftz vcró palam dicuntadiunctis etiàgn
quibufdam in Chriftum blafphemiis. "us
6t. Sciens autem lefus aPudfe"metilþþm.)Id eft nemine
indicante, vt modó ex Auguftino , & Bedanotaui-|
mus.Itaenim difcipuli inter fetaciti murmuraue-
rant, vt audire Chriftusnon potlet.Sed Deum,quem
corda non latent, quomodo verba etiam non audita
latere potuilTent? Itaque rc&té ex hoc loco chryloft.
Cyrillus;Theophyla&. & Euthymius, atque Theo-
dorus Heracleenfis in Catena Grzcorum Chrifti di-
uinitatem probant. :

L ad Cor.

In Com-
IDentatr.in
loannem.

.1.24.
Chrifti di-
uinitas pO
atur.

i6r. du ergo videritis Filinm bomini a[cendentem , vbi
|
interrogatio facit; Cüm enim ad explendam oratio-
nem , atque fententiam al:quid neceffarió fubintel-

l
j

&ligendu m fit;incertum quid debearintelligi. Vaum
kli;zabimi ni,cum videritis Filium bomimis afcendent , vbi
erat pris;aut contrà , Tunc magis Ícandalizabimini.
Priorem fenfum plerique fequütur , Chryfoftomus,
Auguft. Cyrillus, Theophyla&us, Beda,Rupertus,
Euthymius ,& Theodorus Heracleenfis in Catena
Greca, & Leontius in Cotnmentariis. Sed hiipfi
uctores in eo inter fe diffentiunt , quódalij hoc re-
ferant ad id, quod dixeratfe de cxlo defcenditle ver.

nemo afcendere in cxlum poffit, 2jf qui defcedit deca-

- Mo Fileus bominis,qui eft * celo.. Sic Chryfoftom.Thco-|

erat prius?) Difficilem locum & oratio conciía, &|

é duobus intelligatur neceffe eft, aut tüc nó fcanda-

4r. Nameam ctiam ob caufam Iudei murmuraue-.
rant. Quafidicat cüm videbitis Frlrum bomimis afcen-|
dentem vbi erat priis,tunc nimirum fcandalizari defi-|
netis , intelligetí(que me de celo defcenditfe, càm|

»

b

Sup.c. 3. 13» |

carnem , «* bibit meum [anguinem babet vitam aternam,

dorus Heracleen. Theophyla&us, & Euthym. Alij|
referuntad id, quod dixerat ver.s4. Qus manducat mea|

Quafi probet modó carnem fuam vitam.ternam|.
dare pofle , quia caro Deieft , quod ex eo probatj

——

tius. Alij ad id;quo offenfi diícipuli illi fuer&t ver. $2.
Quomodo potefl bic nobis carnem [(uam dare ad manducan-
dwn? Quali modum doceat,quo carnem fuam illis
ad manducandum daturus fit; nimirum non conci-

referat ad id,quod difcipuli dixerant, Qromodo pote

cere foleo;fcripturz facra reftringo fententiam.Tta-

nem referre. Generaliter enim difcipuli illi dixerát,

quód in czlum fit afcenfurus. Sic Cyrillus,& Leon-i

fam,vt illi putabantin frufta,càm cam integram;at-|.
que incorruptam in czlum eflet illaturus;fed fub fa4 -
cramento.Sic Auguft.Beda , & Rupertus. Quz in- |
terpretatio in eo czteris praftat , quód fententiam| -

biccarnem [uam dare ad manducandam? Id en/m haud| —
dubié probabilius. Sed cgo non libenter, vt fepe di-

que malim ad totam Chrifti faperiorem dilputatio-|

adphilofophiam , rationémque naturalem confu-

-

UX

li 4 aut

Durus eft hic fermo,vbi fermonem, vtdiximus,totam| -
fuperiorem chrifti de carnc, & fanguinc do&trinam
appellaucrant. Hludmihi difficile perfuadere pof-].— —
fum,intelligendum effe;Tunc ícandalizaridefinetis, —— «

, IOAN. MALDONATI COMMENT. 75

! i
; 732 : :
| Id &m ic imclïigüi(s, tunc credctis, quw:.zf:;:-zdmmiv.xm1 A !Diæcilis Et-iam & ipfe per fï )« ïnfcfpï €tati0num) A :
iOomnes, quos memini legere ; au&orgs interprctan- varietate nic locgs/e.&.?rl.mum Calulmf.ï;arum CIrOI g*?e*ä:;:f, | 1 |
l tur. Necenim italoqui videtut C hriftus , quafi do- cucllenfius ; necenim inter bonorum interpretum| ^ — * P vxdþü
|Ver. && L. & probcts fed quafi reprehendar, Hoc vos franda- (cntentias recirandus.Probare ex hocloco nituntur, ^ MEALO
( ï!aïaf?ctï madhue vobifcum fim?.cam facilé intelligi! |Chriftum carnem fu.am nobisin Eucharlüxæ facra- . am
M E potcft, pollc me vobiscarnem meam dar? ad man-| jmento non darc,q.ul.amcaro non prodeft quicquamsquor- - fiUU?M
ducandum;prafentem, prafentibus? Qujdfacietis,, — fum autem daret nihil profutaram ? Non illi primi ó)) m
cim videritis mein cxlum aiccndcntcm.*QUäto ma-| lomnium hzreticorum hisabufi funt verbis, vt Ec-]- " fc'lo'&
cis fcandalizabimini? quanto minüs credetis ?cüm clefiafticam fidem refutarent. Nam & Tertullianus MM (
x ideatis mein cxlo , vos in terra effe ? Solct enim| — (in lib.de refuxre&tione carnis fcribit hzreticos illos E EE
Chriftusauditores,qui non credunt ea, qugfacilio- vetercs , qui carnis negabam refurre&ionem folitos s ï[dquï
racreditu funt, fic obiurgare , quód cüm ea non cre-|B. dicere,quoríum caro , que nihil prodeffet, effet re- | il
dant,mulro minüs qua maiora,difficiliorhque funt; ^. furre&ura?Non vidét homines valde, vtfibividen-| — — : äquod
fintcredituti.5i terrenainquit, drxi vebis, 7* non credz-| — tur,acuti , ifta rationc fe non hog folàm myfterium, . Q
- MM quo modo fi dixero vobis caleffta, credetis? c.3.32. Euen- fed omnem prorfus Chriüiaqam r eligïonfm eucr- J;W'"];'F""J
tus ipfe hanc interpretationem probar. Nam Calui-| — tere.Si enim caremen P"dä/f.ququdm ; cur eam Chri- $] n
niftz , quijfalfis illis, & incredulis Chrifti difcipulis -fhfs affumpfiecur pro nobis cam cruci fuffixit? Pro- ! 3 J
tuccefferant , hoc potiffimüm argumento non cre- fuit fortafle dicent ad na(cendum, profuit ad patien- hu ia
dunt Chriftum veré nobis carnem fuá daread man-| dum,non prodeft ad edendum; qui idíciunt? Nam Aliard
ducandum, quód in cxlo fit, quód cum cxlum con- 1omnibtgs mo4is.prodeiïk poffe;quibus eam chriftus ;Tfiilitatis;
tinere oporteat víque in diem rgfölütionis omniü;! Jprodeffe voluit, qugmuis impudentes fint, negare|. ia
noncrgo in Euchariftia effe po(ie.Ego contrà,prop-| non Poiïh.nt. Vokhu'lï'e autem vt non tgntüm crüci-j E
| tcrea in Euchariftia effe pofle;quia in czlo eft. Ex eo, C [fin.za,fed eriam manducatfchrodeffet,gmb—us ipfe Ver-| PT
r enim quód prop r*ia in cælmnxafccndit au &pritatc, bis apertius dOCFl:C potuit, guä.tm,N (f ::nandnmnmw . munlu
Mequitur Deum effe ; ex eo quod Deuseft, fequitur| — frnem ley'hom:r.m,zy* Liberitu eins [angumemsnen babe- liin
Corpus ipum vbicunquc clit poiïe ponere, ficadeo bitis ?ztdm l.n wbzs?E.tfänatura.m IN víum fpe&cm*u&t .d'iägamü!
vtab co leco;in quo cít, minimé diícedat. Praeterea! — |carnis, quis non videat magis xnanduf;atafrl. ; quàm| m vi
ex co ipfo quód hoc Chriftus predixerit, non igna-. — c.n.ïciüxax.u fol.crc prodclïïc?(ä,anto ;-mïablhus Gen-^ | n
rus quid difcipuli illi , quid Caluiniftz corum diíci- tlihbus olim v:dcba:ug, carnem Chni"u—afïïxam. cru-j ]. at
puli dicturi elTent, probo non folàm cffe potfe , fed cz,q.uäm commanc!uc:'atam 211 attuliffe ? DI-CCI?F* lil
re etiam verain Euchariftiaeffe.Sienim non veró,| jrurfus carnem Chrifli, non quia fola caro, Ícd quia if
fed fpiricualiter carnem fuam admanducandum fe| — jcaro cum fpiritu,& diuinitate coniundta erat, pro- Huehs
: daturum polliceretur, declaraflet vtique ícnó weré, —|fuille. Quid ergo? an quiíquam in Euchariftia fine| - ;urïvb
: fcd (ola fide carnem fuam daturum effe, cüàmtam, — fpiritu;ac diuinitate effe dicit? Quemadmodum er.| lf 9;
multos fciret & tunc aliter intellexifTe,& poftca in-| Dgo in cruce;ita & in fscramento non fola caro, fed "r;æ H
tcilecturos , poflétque vno omnes vetrbo magnoer-| |caro cum diuinitate coniuncta nobis prodeft. Atj r,.z,."'?m,t;m)
tote libezare. Nó declarauit, fed víque dixit iterum; fatis,inquiunt elt, .fi fola max.-zducetur fide. sa-q"s vti- :')/,yf,/,w
! atqueiterum fore, vtnifteias manducaremuscar-| que fuiffet , fi .Chïlfïüs volm.[ï'ec; ficut fatis fuiffetf] . ""ï"i"
'* incin;vitam non haberemus.Pradixitforequiprop-| jta Dcus ftatuiflet , fi non re ipfa, íedfide , aut hgura| '".f'""'""-;
| ter füum in cxlum reditum minüs etiamnum cre-| . moreretur ; fed noftrum non eft Dco legem dare. 'Kïwal.l*'
P dcrentsncc fententiam , necotrationistenorem mu-| |Quemadmodü quia voluit re'ina mori , aliter qua| gtb
: tauit; volebatigitur quz dicebat, non figuraté,fed| — |per veram eius mortem [21.. iC non B,Oml mus; ita *ïüï*
propii&ànobis intelligi. Atenim explicauit, cüm, — quia voluitre ipfa carnem füam à nobis manducari,| M
dixit, Caro nen predeff quuequam? Eum ertorem eoloco, non poffumus effe iä.ïm,miï FUU ERE fa man duca- E
itefatabimus. Non nego me huius interpretationis: | uerimus. Sed hzreticorum , vt dixi;habenda non M
auctorem neminem habere, fcdhanc eó magis pro- E eft ratio. Catholici interpretes , quid dixerint b
bo,quàmillam altcram Auguftiniceterarumalio-| |videamus. 'Tribusin rebus omnis h.ui.us Io.fi AE fl'cnloï*"i
qui probabilillimam,quod hzc cu m Caluiniftatum fatur quaftio. De quo loquatur fpir hecd ii di- i
| Kenfa magis pugnet; quod mihi magnumeftproba-| |cit, fyritws eff , qui vimficat : de quacarne,cüm dicit — TAU tlf
" . bilitatisargumentum. Cur fe hocloco Frlium bomi-! — |Caro non predeft quicquam;quid fit viuificare (P""fm.":Qgid w g w
"b appcllauerit,varias etiam rationes anctoresaffe-| j non prodeffe carnem. Qndam,fgmtum PECpr um d Bsnor
minis vo-runt. Chryfoftomus, Thcodorus Heracleenfis, &| — |pientis Hdcm, & caritatem, czteraíque omnes d.lfff ägääcemæ | &lAmmoni
5** - [Theophyla&tus conuenienter füperiori fentenrig| pofitiones vocari putant, quas qui carncm Chifti — 1j Mu
fuæ PUIQDI jdco (g Filium honïinisäapp enagsc , vt in- X'G'CiPit, vt dlgnä IQCiPiQC, hæbcrc debc*t,. P?'-O&!t 4!-4!0?1 z.aäSCorin; f"m(?;fvo(,
dicaret eundem fc,quem illi folüm Filium hominis| |fepfem bomo ; v* fic depane ilie edat , «v* de calice bibat. 97 hts
effe credebant;Filium ctiam effe Dei. Alij, vcoften-| |Ita Auguftin. fer. a. de verb. À poftoli. Gavdentius ln
deretnon duosalterum Dci , alterum hominis ; (ed| F | tra&tatu z.in Exod.Pafchafius in lib.decorpore, & 'tyn
vnum Dei,cundem & hominis cffe ilium,vt Cyril-| |fanguine Chrifti. Itaque (enfum effe folam Chrifti '1manaw
- llascontra Neftorianos hocloco difputat, & vt in-| |catnem fine fide manducatam nihil prodeffe , cüm eüm Co:
dicatin Catena Grzcorum Ámmonius. Propterea fþiritu, id eft cum fide manducatam vguifïcare-tluff. ( Md
non dixit;/f videritzs Filium Lbeminis afcendentem in ce-| — |veraquidem fententia eft, an verus quoque fit f'c':rf-. 3 Chih
lumsfed vJi erat primis vt indicaret priüs fein cxlo,vi| — |fus, poftea viderimus. Alij fþifïmm ipfam Chriftij | Cmer
Dcum, faiffe, nunc fein celum tanquam hominem| — |diuinitatem interpretantur ; carnem veró cius cor- f idite
afcenfürum;quia idem Dcus , ac homo eft. Expofita| — pus; fcnfümque effe carnem pcr fe'confideratam ; f | | ïþfofu 7
funthzc verba.c.5,13. — cum fpiritu, id eft diuinitate coniundta non Cfïïïfï FT 1 'ä*mh-u-g"inw-ï
L—6:. Spimritus eft,qui viuificat,caro non Prode(? quicquam,)) — nihil Profuturam : fpiï itum viuificare , id Eïfæu | QL ïrcm,',,l |
207 : : | : tribucres h dm
, x&
N
m

RUM

E

us
üite r

QOnem
Ll

aiias ,T
^ QT.

l.tmlm tïïqf Um;
müïþmumüïw .v

J

L

UE

1 myüöfium,
AX eqer
itei L.
i.
QU d s
Qu Ms
m rl
Áat, r

1 '
dX u

Ws 1?*;(';3;.; |

VMU
" ! |
GLURS

,
" j
n ]
T^ ina)emn
HUR L M uU.

u

Auumqus

L^5

uG -

h ;
V otmmtm m
-5[.'&!» ET NI (vl :I..

^
bfiw
iaf n'.'-'"'ï l
Mlder UA
" !

f t D
;'nl P lod -."n'
M Vi ] u V Uid|
$?l

; ' |
mv
L
|

6 u
rrSthmim hA
Enbühlx&hml

ä

madzomns
ATTE
1&03'»30;5»]? It

w á "n
* At
30rL 4 ïu&g j

'Af, ,nl"ji
pOU -

jmand .

: »
[. Mb s
pla atl

, 4
"at

|

m
] IHI
um

'4."(45
, 'f)

& ! d ! It
EL alifilit
n um

.Iz.:f'
|
»
|
Í

x
—
«
X

BRU r

R GN UM CUT w M - R rE A

o t gtl

l-

Cap.5.24.

Matth.i1.
jl.

(s T

-|Amphiloch.c.24. Victorinus lib. 4. aducríus Aria-

deum, quime mi/i:, babet vitam eternam O Ó7 n indicium
dnon venit, Putat quoque Tertullianus cadem verba

"nc Coozroia vrvsudtloc cweple eacped )S 1 (apP,id ciï,äm'-

UTNIOAN. CÀR VE

tribuere,vt viuificare poffit. Quemadmodum ad na-
turalem vitam caro fola nihil prodeft ; càm anima,
id eft cum humano fpiritu coniun&a prodeft; ita ad
fpiritualem vitam nihil prodetfe fol& per fe Chrifti
carnem , tamen cum fpiritu, id eft diuinitate con-
iunctam maximé prodeíle. Ad hüc modum D. Au-

c. 10. & lib. 10. de ciuitate c. 24. & in coment. píal.
99. Cyrilluslib. 4. c. 2. Leontius, Rupertus, &
Bernard. ferm.3;. in Cantic. Vera quoque fententia;
(cd quod attinccad interpretationem loci;hoc in ea,
& (uperiore defiderari pofset, vt magis effecad id,
quo de agebatur,accommodata. Nec enim id agerc
Chriftus videbatur , vt doceret, qua ratione caro fua
viuificarets fed vt doceret poffe fe carnem fuam dare
ad manducandum:aut certé, vt oftendcrer quid cau-
fe effet, quamobrem illi non crederent, quod dice-
bat, quemadmodum paullo poft fumus cxplicaturi.
Alij intelligunt Spiritum fan&um tertiam períona.
Trinitatis, fine quo neipfa quidem Chrilti caro vi-
uificare poffit, Bafilius libro de Spiritu fan&toad

nos, Vi&or Vticenfis in confeffione fideiad Hane-
ricum Vandalorum Regem. Minüs probabile hoc
eft, quàm quod modb ex Aueuft. & alijs au&toribus
dicebamus. Alij exiftimant Chriftum verba íaa |pi-
rirum viuificantem appellade ; vt Tertul. in lib. dc
re(urretione carnis, & vt videtur Cyrill.Ierofolym.
catech. 16. fed ij ipfinon eodem modo fentiüt. Qui-

id eft non carnaliter , fcd fpiritualiter intclligenda;
fdque ftatim declarare cum dicit, erba,que egolocurus
!Fm vobis,|biritus C2* vita funt.Sic Tertulliannus de rc-

furrection. carnis, Exequitur etiam quid. velit' vocari|

hiritum , verbayqua locutus fam. vobis , [Diritus [unt, vita
fmnt s freut eo7 (npra. Qui audit fermanes meos , e2* credut i

A Sic intelligendum , quod dicit Auguftinus. Nes|
lboc corpus ,. quod. videtis manducaturi efhs , e7 bibituri
.em fanguimem. , s wer. efPnfuarz fwnt. , qui me erucifigent- .
Sacramentuia. aliquod. vobis . commendaui : [psritualiter.

guftinus tract.in Ioa. 27. & lib. 4. de confen.Euágel.|

dam enim eorum putát vocalle verba íua fpirimm ^E

D ;Caluiniftæ,quomäo-do Auguftinus dicat. Chriftum

Ifaa'carnaliter intellecta vocaíTe carnem ; fed perexi-
igaam id [peciem probabilitatis habet.Quidain vero
verba fua vocaffc fpiriturm, quia verba Chrifti, qui-
bus conficitur Sacramentum , vicem fpiritus habét;
conuertuntenim fübftantiam panis in fubítantiam
cotporis Chrifti , eamque animant , atque viuificat.

juenio,qui & carnem ipfam Chrifti per (e confidera-
tam, carnem; eandem veró quatenus diuino, ac vi-
uificante fpiritu plena eft, (piritum appellatle dicát.
Quodà D. Auguftiui fententia, quam Íupra poíui-
mus, non diítat nifi modico difcrimine. E11s auctor

? " L ^
Ámmonius; "TV&UJAO. t0d € LA €4 'n!u) mzr?xnpwygünv prna

tum bic vocat plend vitifici [Diritus virtute carnes manet
enim caro,. Alij fpiritum, modum intelligendi fpiti-
tualem, carnem, modum intelligendi carnalem in-

.mo fe ipfum, id eftfigaram corporis fui in manibus
fuis ferre poterat; quid enim repugnabat ? Atqui -

ij

Quem etiam ad modumRupertus interpretatur.In-|.-

terpretantur. Iudzos carnaliter intellexiffe, quod de;
iman"ducanda. carne fua dixerat Chriftus, putantes
cum concifam füam carnem, & aut affam , aut elixà
ad manducandum daturum cffe. Refponditle ieitue
Chriftum carnem fuam fpiritualiter, id eft fub fa-
cramento intelle&am, ac (umptam vitam dare ; caz-
naliter , quemadmodum Iudzi intelligebant , nihil
profuturam ; ad hunc fere modd Athanafius in orat.
in verba illa, Qwi dixerit verbum in Spiritum [antlum non
vemittetur.. Chryfoftomus hom. in Ioan.48. Auguft.

intelletlum. viuficabit vos ..— Etfi neceffe eft ilnd. wvifi-
biliter celebrari , oportet tamen imuifibiliter mtelligi,. Qui-
bus verbis quia hzretici ad erroris fui confirmatio*
nem abutuntur, demonftrandutn eft non ita intelli-

genda,quafi vclit Auguftinus dicere nos nontre ve-,

!

fed hoc tantüm fignificare;nos non carnaliter , non
vibbiliter, non denique modo czterarum carnium;
fed fub facramento,;fed inuiübiliter, fedadmirando;
& inexplicabili quodam modo man4acaturos. Pri-

mür codem modo chryfoft. Theophylactus,& Eu-

Itur;& ramé certum eft chryfoft.Theophylact.atque

Euthym. in ea; quaomnes Catholici fumus , fuitfe|

fententia, vt crederent veràs ac re ipfa carné Chrifti
à nobis fumi.Si quis dubitat, quod nemo do&tus du-
birabit, Chryfottomü legat hom.in Matth.85. Theo-
iphyla&t.hocloco, & Euthym.in c. Matth.26.ergo &
Augultinus eodem modo intelligédus. Quinipfum
lcgat Auguftinum concion.r.in píal.3s. dubitare de-
fincteum de prefentia in Euchariftia corporis Chri-

fti minimé dübitalfe. Quid enim aliud illa eius vct- r Rég-3257
' fecundum

badeclaranm Erferebatur imn manibus fais.Hoc vero fra-|

| fresquomodo pofsit fieri in homine,quis inteligat ? Quis ernm

portatur in manibus (uis $ manibus aloram potefl. portari
bomo,matibu: fs nemo portatur.. Quo modo imalligatui* m
tpfo Dauid fecunidum litteram,noninuenimus m Chriffo au-

75j

ra,fed f(acramento;aut fide tenus, vt heretici volunt|
carnem Chrifti manducare , & fanguinem biberej

thymius, vt diximus, qLuo Auguítinus , interpretan-| .

Septuagin-

E*]

tem inuenimus .. Ferebatur enim Chrifius in manibus. fuis;
qnando commendans ip [um corpus f ,a. Hoc efl corpus

menm. Ferebat enim z!lwdcorpmin.manibw fwis. Dicantj

culiffe corpus fuum in manibus fuis, fi nó fentiebat
re ipía in eo effe facramento, quod Apoftolis porri-

modo non folàm Dauid,fed alius etiam quilibet ho-

|

Auguftinus id Chriftam feciffe dicit , quod nemo
aliusfacere potuerit. Legateundem Auguftin. epi-
ftola.120.& in pfal.98. vbi docet neminem carnem

IChrifti inEuchariftia accipere , quin eam priüs ado-,

L6.

gcbat;Fgrebat,inquiunt,figura,non veritare.Eodemtr

Matth. i£

|

E ärec.Nam quód caluiniftz. refpondere folent adora4
ri carnem Chrifti à fumentibus non in Euchariftia;;.
ifed in cxlo,tam ineptum, atque ridiculum eft, vt re-|.
|futatione non egeat 5 & verendum non cft; ne quis

credat, qui modó fanz fáit mentis. Noluit igitur in

loco illo pfal. 98. Auguftinus dicere, aliud corpus
Chrifti, quàm quod difcipuli vidcbant, manducatu-
ros faiffe eos,fcd non eo modo, quo videbanrt, id eít

bus modis fe habentem duas vocent , aut duplicem
effe indicent. Sic D. Paulus duplex corpus noftrum

non vifibiliter,non carnaliter mandtücaturos. Víita- genivnári
tum enim non folàm apud Ecclefiafticos auctores,duobus —
fedin ipfis etiam facris litteris cít,vtrem vnam duo- nabentem

modis fe
duaetes, —
feu duplicé
in fcriptu-

in pfal. 98. Beda, Theophyla&us, & Euthymius.

poft;cüm vnum tamen,idemque fit corpus j femuma-

effz dicit, animaleante refurrectionem , fpiritualcï

tur, inquit ,corpus animale , farget [ptrituale. $t e[d corpus
antmaleyeft ez* [piritaale.x.Cor. 15. 44. Sic Hieronymus
loquitur in commentariis in epiftolam ad Ephes. c.
. Dupliciter , inquit; fangug Christi, ev' caro imel/gimr
vel firitualis illayetque diuina, de qua ipfe dixit , Caro mea

" P TSENDESSASPHPPRES GN t 4 p A LEU DAU MMA asE pI m* — irsy at NY OAT s rP TROK RUE BN RU

/ vere

adici v£-
atum &it:

i

iil t

*
j

iTfat.40. $.
a üc. 3. 6.

! Js4d Cor.z5.

TA

1. Cot.2.14*

"
al

|refurrectionem ab his omnibus libera. Nam fi1ea-

|tarditatem,carnaléque ingenium reprehenderet,

]loco non intelligentibus; qux dixerat, difcipulis di

ime venit, mihi credit; qui vult fuopte ingenio,hu-
manífque rationibus , quafi füis pedibus, ad me ve-|.

736

CIOAN.MALDONATI COMMENT. —

737

]were eff ctbus,eo7 (angnms mene vere eff potus,c7 » Nifi mán-
: ,ducm;er,*ni; VWV1JCAYVS CATDEPI y C7* f&ngninem *neum ,lnbentu',
pon babebitis vitamm eternam;vel caro,e2* þnguü;quæ u-

Crfixa efl, v* qi militis effn(mo cfl lancea. luxta hanc dini-
fwem'(y* in (anclis euus dinerfitas /;tqg":oinif ; €9" cavnis Ac-
cipiturs vt alia (it caro,que vifura eff falutare Dei , alia caro
7 fanguis , qua vegnum Des non queant pofiidere, Non
fignificat vtique Hieronymus aliam eíffe carnem
Chriíti, quz in Euchari(tia à nobis fumitur , aliam,
quz crucifixa eft. Quod ne Caluiniftz quidem di-

cadem cilet;atque illa,quz fuit crucifixa; cüm prop-
terca nobis ptofit , quia fait crucifixa: fed fignificat
eandem carnem alio modo fuitfe crucifixam , nimi-
rum viüibilem , patibilem : alio autem modo in Eu-
chariftia manducari inuifibiliter , impatibiliter. Id
ex excmplo, quo vritur manifeftum cít. Nam in fàn-
&is eius vnà tantüm eft caro , fcdaliter (c habet ante
refurrectionem, vt modó dicebamus , fubiecta mi-
fcriis , fubiecta paffionibus , fubiecta peccatis, quo-|
modo regnum Dci poffidere non poteft ; aliter poft

dem non cífet caro , non cífet verum noftram cat-
nem refurre&uram, quum non hzc eadem, qua ca-
ditfurre&tura,fed alia pro ca danda nobis effet.. Ne-
celfe fuit paullo longiüs hzc dicere, vr Auguftinum
auctorcm noftrum ab hzreticis vindicaremus, Re-
deamus nuncad interpretationem loci. Multi gra-
ucs auctorcs ita videntur expofuilfe, quafi caro non

cuut.Quidenim nobis in Euchariftia prodetlet,fi nój

b

pro veracarne , fedpro carnali hominis ingenio;
& fpititus , non pro fpiritu vero , fedpro fpiri-

matur ; fenlüfque is fit , Prritua eff , qui viuificat , id.

rituale reddens , cfficit vt percipiat, que fünt Dei ,
hoc elt viuificate : caro nen prodef quicquam , id eft car-
nale ingenium , humana ratio nihil 1uuat, fed po-
tiàs impedit ad percipienda diuina myfteria. Itaque

A

à nobis manducata datura vitam eternam,quod Iu-
dzi intellizere non poterant;fed cos zeprehendere,
quód myfteria, qua illisde carne(ua. manducanda
proponcbat, carne, id eft humanaratione , carnalí-
que ingenio metirentur, idcóque intelligere non
polenc , intellecturos fuiffe, (inomcarne , fed fpi-.

jritu; ideft &ide ducerentur. Diu mihi hzc placuit

interpretstio, necomnino modoó diíplicet, & quia
itactiam Tertullianus in lib. de refurrectione car-
nis, certé Cyprianus in lib. de Coena Domini inter-
retantur; cámque interpretationé Chryfoftomus
Eoc loco cateris prefert: & quia videbam apté ad
id,quodagebatur conuenire, vt Chriftusauditorum

causamquc declararet, quam obrem que illis dice-
bat, intelligere non poffent, quemadmodum alio

cit, 4dbuc ev" wos ffneintellettu eftis * Matth. 15. 16. &c|
quia in hanc fententiam dixerar ver. 37. Omhe quod
dat mibi Pater4d me vesiet , id cft qui fide trahitur, ad

nire, peruepire non poteft, & ca capere;quz docco,
& vcr. 44.Nemo poteff ventre ad me, ni(i Pater , quimifir
me, traxerit eum:3c quia paullo poft ver. 65.dicit,Prop-
"terea dixi vobis , quia nemo poteft venire ad me , "ii fuerit ei

tuàli, & à Dco per fidem illuminato hominc (a-:

eftfi les eft, qua hominis ingenium ex carnali fpi- p daturum me vobis carnem mcam manducandam,

A datum à Patre meo, Vbi fimiliter ratione reddit,quare

quz illis dixerat, intelligere non potüiifcnt:*& quia

obferuamus in litteris facris, quoties caro , & Ípiri-
ts opponuntur, carnem non pro carne,fed pro ho-
mine , autingenio, & natura carnali hominis ; &

aut fpirituali hominis ingenio , atque natura fumi.
Innumerabilia exemplanotari poflunt.Matth.16.17.
Beatud es Stmon Bariona , quia caro, ey' Janguis no reuelauit
tibi; fed pater tmeus, & c. 16. 4t. Spiritus promptus eff , cavo
Autem infirma,. loan.3.6. Quod natum efl ex carne , cavo
ef' quod natum efl ex [Diritu, iritue e. Rom. 8.1. Qwi
non fecundwm carnem ambulant: & wer. G. Prudentia car-
"t mors ef , prudentia aatem fpimritm. vita ez f4x. Galat.
4« 21.9. Quomodo tunc qui (ecwndum carnem nats ejl perfe-

quebatur eum , qui écuudum [Diritum: & quia hec fen-]

tentia maxime difplicebat hzereticis , maxime mihi
placebat. Video tamen nonnullis poftea Catholicist
difplicuifle, quib* etfi nihil me eorum rationes mo-
ucnt pertinaciter repagnare nolo.Nam quàd dicüt,
cüm Lemper ante de fua Chritt? carne locutas fuiffet,
credendum non effe eodem orátionis contextu fi-

vocal(fe carnem,non folüm nihil habet pondcris,fed
*porcft ctiam contraiplos retorqueri. Nam & nomé
;fgiritus eodem contextu priàüs ponitur pro Chrifti
;dxqigi;ate ipforum opinione, càm dicit, Spiritus eff,
qui vificatsproximis veró verbis pro verbo Chrifti,
aut pro modo illud intelligendi Ípirituali, vt ijdem
ipfi interpretantur , verba qua ego locntus fum voba fi-'
fitut, G7* vita fant.Et in eo potiüs verfatur vis,& gra-
tia fentétiz, quód acuté Chriftus nominis ludatam-
biguitate. Quafi dicat vos miramini,quód dixerim

» x 2 ; : s s ;
idque creditu difficile putatis; non in mea/fed in ve-

Ítra cariie difficultas, & im pedimétum credendi eft,|

l E : n * .
quód vos ipfi caro , non fpiritus, id eft carnali , non

faciunt ; quàd illud, Utieificat ,non fatis cum ea con-

bene hzrere,Uerba qua ego locutua [(utn vobis, fpimituseo

Jrefpondere voluit ver. $2. Quomodo poreft bic mobi car-

pulorum ver. 60. Durau: eft hic fermo , g* qui petefl eum
4udire f durüm autem dicebant etfe fermoncem ; quia

mat hzc verba Chriftüá non omnibus auditorib?,fcd
ffolis difcipulis fuis dixiffe;poftquá cxteri receísiffét,
verba,que ego loctus um vebss;fDirit^ e7* vita fant,id cil,
nó de fola , & nuda carne,quemadmodi vos intelli-
gitis;fed de carne diuino plena fpiritu, de fpiritu vi-
uificante (unt intelligéda ; fola enim caro nihil pro-
deft,cum fpiritu veró cóiuncta viuificat,vt füpra cx
Ammonio,& aliis multis anctoribus dicebamus;fic
Cyrillus, Atque hic veruseft fenfus. Hoctantüm in|

Ípiritum non pro fpiritu, fcd pro homine fpirituali, &cent in

g nificationem variaffe, & carnale hominis ingeniü|

Ipirituali fitis ingenio. Quo minüs mihi quàm fole4
bat.haec placeat interpretatio , aliz potiüs rationcs&

uenire videatur; quód quz proximé fequuntur,non|

vita (ant. Àtaque malo fccundam illam Auguftini, &|-
Cyrilli eo modo , quo explicauimus, intelle&tam in-
E terpretationem (equi. Nam quod vnum in eadcfi-]
derari diximus , vt magis cffet ad id;de quo agcbatur|
accommodata, id ctiam habet, fi bene intelligatur.
» * ^ j Y $U » e 231 [
INec enim Chriftus, càm hzc dixit , quaftioni illi

nem [nam dare ad manducandum? fcd wcxbis illis difci-|

dixerat neniinem vitam habere poffe, nifi carnem|
fuam manducatet, Itaque docet qua ratione cato (ua|
vitam tribuat; non quiacaro, fed quiacum fpirituj
coniuncta eft. Itaque probabiliter D. Auguft.cxifti-| -

Caro &
fanguis cü !
iOppontürurz
! * -
.(]llld hgm-

fcriptuta,

hac interpretatione durius videri potcft, quód info-

PUR

lcns

E À : .

"—

p N T bsid Ts Tepeuivge C2

i

Em As
g u d

(0 [mS

f
n
i fÜ adiC' :

du o pf
u m mnl

virrpei
fciputà a

duf
sp W
j g
B
(ah
dicen
cted
fpirir
J
fme
ff
- quhsil
j fupri'imf
,Hi,deæ)ï
fwiruþn
gintsrptct:
gpufxunt.
pr»no
Vil
|.— um
odo
titu
quodi
Qücemi
JRüguam
f0
al

quudf
| !genia':hoc
| xanqui'fqua
N(»;. W
u
dine
Yi
Aipe
Qut At
Que

dicet
- lidem
lum
ææ/g,,,, lj
^if ?

1 l?.
E EL .l*. W([
- u | a

|
|
|

Y Ml x II
z quhecum p

!

at Áf
u äg
r

Scp

dïm(tx
fciebu
tsef
lepam
fö]]fg'f
ïab ij
E&W u
ïäyfoi

^ n
N j

sss
AN. C
N IO
IN

.ceS lcgïüfä
.codic * :
Cs 0 N ^
uäo.rcfäntn Onnu nfihoäiïaä
1tuma t dere "ndc'n1 cofc Coäcüïnr
' o lelis 'e ret. | l-
: Laqnitta Iefon Cllifl'a eoïdcretirldc dnota-
,cia'& 461? i(rötnange t oftei C pro &.a eftä
A Gl-:ï';;fenlmuï dlï]oc Eu ats, V e$, aphylatam agonc
| ' Itur,cu er lon ere) Ym at *
de | Seie litur, tem fu itati he üt r i
1 t ta iffe. c u n
olénfqac ;fedäidif audi&"ï Gs inouifi zi rom:
: elïgfl olén inal Ad .ipco. Oru cont ogno fafnxvexr. ais ml
: PC In &antl LE N (:h1 An1im S,L ldc,:lafn lP vtec . -dlc bO t
: itüsagufhm; fub's Poxlä ï,aberecyfilldumirumümll lloulï:þim *-lïntcs ?od à V] )
AÍDIE Gt ; tut .Lll de j vt. -l/i ifn Og $n ur u ill
;bafp (ïn. lp nti 1 ffe;: tqu '"Pr Ms I 4 rm eq dec. *
rb de in fcr bíta eft , les, e t A nt: itam dici nu dd uo p
t 38 ve d in fü i4 CAYO 'na " atle di : ni Á is d ? mu
! vt ia e1u 4c r - 'ul Vg au m 10 li ia ipüsl
l* reat, nda t (zep Pro-e,ï"t ines ca ex car l.ufmu Hon decuiaml tibus us ro'mlfn is ipfi
f P li mu: Rn m "iE M — E ldpeium m
iflc.u fire , ,& mcm' 51 080 ;7'. usï - eftur Cre, Q'UC.[ l, di IIDus * n 2 )/äl
de f15 &iuls ir,twfngü"t, &:qnmfxchrlü Viul- Snondipclnö'&lmas Crc ulmt Itaqï[ nf ft. &
) ide : - : 4 nt; AL 1 : lia, lus 1c X1 9) Oc t ib $u im|
: i ,tiua V1l adlc eb;f,ä,fv*' 0.0;, adü diclt 'cüa ,iml I'bus, à uSC; qu d dank-. ,nc]' AUU enll :
]c[tdä'i)ml*&f | sub&äie'. rO "mA* AY0 , ngnP -qü af [il'l d Íc O B ni ftin 'ch, 60. rte Lno Dl ln, de )!
pl ; dul i & dere le;c hr ftP UO- lem 1gu Is di cr. nc 4,qu fes, y u-fei :
;mmu:m Pgï,;s,&un-,,anP lis ; € "as alc cp ide ,5 q 631 de Alïe uli t v ino obis, den im, idií ne
al iui : " 0 rn à ld -I'c.f nt; ft de iÍcip V u v cre di l ut
! "1 .u ",L;.:i'.",:l-;; l: a. " 1 N .1 : .t : '.t . e j '.tu .- L] C u .e : t . O 0. a :
ghkdþlü-»3^-:«-. tuIP[uï 3. gn e/?ï [ lr V1 Crg 1F1 la 1Iri 1 m : t t7 ni 1n I$ n 1 O-( n br
Yi E fc PemR. 4roe It fp & us fp ituali efþ SP. ; dxCa- 3un »1^ ant1 oli fitat s hd Adit
- ARSROR &i sss irum; a paobs irit ffed nda. fpi- in I s " »oft Dv UUR rece-
E d n »rit FIDO ba m (P - CIHC joe O 1p sd, nIFt0 daP AP ali qt ts re
N b ts eft, fpirii et ffe à fe cllig pr 15 ftu bin Iu im lur u . np hec
Ij €43«6. 1 fua aria. V Ine ia int res tibi ma folo deci FO p 'mq Itür, FH E ,
j:ï&&iïlmïï« Sup. ba (alut: iTe. ifa di (fe Imor len lias leni de 10 ^Aer IDía caui rbo etlam dl[:.
d " b i fei c us O ec ii a dt un p Íeq eri ét . !!
ln ücaire Voll,tiltarefola Carigcanäebraäs Præ'cfff*'t' fäm- Bï?äln exillo numcr?quod "s bo fenltfjstäïc us
E H;l,! ice -1 : : 'Wl lg. : de n r 'eln- O "n n
,æ,wg,rw.wl, dlc du de V1t . lt er yl, AL m, (0 : to Qua " n r . m ,xln : 0 )
Y d O n irifu dix XV ? au (t. rit u1 1Cca q t10 lp [la, u lm '
P us | ed 10 rt l C q.fo TY lq ind ut; i m-C C n 1
57»:7;..24!-.,64" eis itu,l [Pi itam n:at, e -hly 'ti, lam O Inc ret lic fofto ltis e.& loec lqt
E x 1 ^ iri dG V1 On- mitus j C er u $. fOrtc lde ,frCXP hfy nu eHC3 fl | UIJ- Ls
ita m, ;V n igim H . ici a UE icar U S - l 'Tf?*. m ;d.
1 I i V.lï,:n eqäcanigeg ndcns at"g;hyln!]t'elhgägrcuclus fq * C;EC: nin. qMaälecim ;.ibüs Sx CCPä hrlftl:rantcsgchga
: «'l..,j;-g;:w-f r iul " nf;. ALI r i : : iïn -rlj 'g -um'/'o |ItO los lbfis : L an il -
Kdkd | Ht vi iftare tatio c*?chliter [u alio, tdl)ïaifP1 |denti lis da audi &o!O.S,pü ag abij i
AL'«'**""M"*ï us ibusi erprc hyla.titüa fenfu liclivchfl aïnenl]i on fo tum APO n illi )« 6.dici tíüm eo dl.
l,';'."f,':;'i ^ 1 1 .s 0 : . H AE ] l 2 l 3 1 * P
-,m"'**rirf"' | u rà lncThe-äï& 'p uamulli Cathverbae lum Ccarnai niPuhSc;dcclant' cuc facrï ver. 613 refrïifn aï- dcll]ï-, |
, -"!'f;"'! 1 : NEON x - - 1 ? :
i E | al-PBïdæ, F3 l6 m»q es il hzc n non uf(P* C't, dü- aPPa-mon s. E i cit .Qdc'ceba s
" "llmg nh i!df;tnti . 1&01 runt öd n uöd Ctanlt rlCC) Xl ionls. Sfelh.[järm' ulol ex dulls d:lv.-vas i&us,
à ï vyi ia at iXer qu' dq r 10 : at eiu i 'fCIP , nc. ID ; ht dui
X Q re am fu di: (fe , ; fe interp tap an r nfi 74 di u ifcip Hgwi it C qu
; CCrp t IN (en e r j^ lnx mel TRUE ffc u ltos inem I'Sd- ss uüit e»3 n
: MU A in O iC 1da remul /Cro té , fion nim 9 D u 1 foli im, ota mnes non|
um TT Cru ne ligel b'el,e -Clv üra cnli ; ise. i« Ant, C IY nem xc Odfc sn no m r !
'.,,,W'!Jf,:::-h pu no., el : iü -eti 60', rch u " dice r hæ eft h ddw üuo idct ftru inte | E !
N.:.:-S*., | -äa, nt re et t g r itet ' ft m rgo ii - "D 0..11 uml |
* " 9s ri ar H ide iapp ft. lite eis o tu C " 111».1 H noi am . m m
Cüttst P lite duc re 1 e1a IN all ag P er p n le t1 li ; llP eti fta !
: tu an düc, en la eni iti ur, àm & (Íe ; dix ler :nt liqu dat ac a.v
m:sxü"'*, ius m an llig d fo P t fp 'em b od | ff 67. of effc a Iu Eu Oota,*
s hs l Cit do m . te [e .dum &,V ucr m a 3 25 & cc C . fg n 'aln €& m '811 nt;
Yomini n ipía, ! e q et 1Cé ; ev Ic no t n eu loni lere
O iter i fu S italo O 1C - u ul es nec s -d Itio de r
hii m« lite rc1Ip ab. uïuxf'lta e p hor lo qu 2 Qu nt ;d tam terc diti re Ío
Itua n od loc eH iíqu ap am T brre ? ede 'c'äfeï ile ded d ro "el non
- T ['1!:x d no qu do San ul q met u lli Á der bi ibi t |p ino ft um
'ae w'?*'hv'f $ 10j ; NP : : ln nq' " te . : a U ed A C.P On 8 l]l 1 C bl -"
1 qugeüïüs;&onllïoflcfeïïmus n?agls ita qïïiteï;ïcfclo ql;;)offuïe- i diffe, ïp l?üfäm, ïiïct*li?Te'DuGg"ä
UE W ,» u m i ia nus it - * re dic hen tla to Sc BM ium ide i |
LTA d ua eïaP urc u am nv uo tiu re ltae on Iturtu 0-110,. itlt id
EEE m fp ,Clüng ?a itia,q J edef. fti d x imn dit àcogn in itio , àt^]
,*M &i ro jtcr tur t &t u de ei OT a iftum tra Ira im !nit 1ta N
K tc re Vids fo en M Ssc ffe iftui fe tu nar in M
"a FH ali ue Et 4 ifequ | f.) n Ms a hr ls fu od isab [r; p mj
l'-;-;'j:?f.ï d . ltu loq - 1 E U nie $ dun . nO mmin t C u -a[n M u 'uS tü .,DC .
1 [Plr'&lls üu1ltt rit, 1 tco uea €re ; at1S, ' in : no : re * " q eti ; -'tgü-q' crt i talï. : tlO u1l :
."?'7".?,*,'; * : a à q : 0n lho' d | : dlca lafn. »(Cd þlnl uP re tina . q s
, KH "en 51 Ó 1 t u en iC MT r l :
2 n Hgïxlnäirc)cnlmdgfe à ex'vobctliX" nellf'-&uus- Be/?»ln E ivxe;a Præguoï ;ilaælïoncmlludl ïPrïlc'lei Wabu;fz'em : U
Ti t Hen "m a int ftin 45 € "& u t 1 itu à n .1»*7. Atv ia
eyt eu da?ho ma idat p H fti d ; id fi p ftitut am ffc k f tur l
* at u m cilis u i Dur lis, 1 hco n iuin e ere. 4 /iden i
àt i cen ifqu nt4 rne -fHCl- Aug J D redo /jnon qu OT lCO diuin am ropti Unum vi ni
! bendm o ul d(if ca di i.Sic nt i Inc r : et: ndi ad uin P. ; d. ire om : d
Do0 4 n q se e ; oS : 4 : d du M ls C u s : " e t 1
: Dd | ; 64 " 'qül? dqüödrcduh asd'cebf*coh,!ï f'"dn:uodlltlat fntc lï:ü?erttfl'cif-'b?-t (xlrcr(' '?f"e"ttä' (cntia: 311310']&2-
« : | C : g,,; 'n.C. erm po uit, q otatj R t - líle ^i er iten fe .
xinldj ! aufa e ip tisi bic fe is À inq illo,« N i- ue ica did Wey d ap fen t5 1c yfof ;
I ao " r Sdf bi f b nt. hri q fi di ddi d itils n fen ba hn nalo,
ul (pn, uo eft ver 0,1p ntat IU,,TC d ualic O4 re4 nini -del, Ície C üm x R
20 TAUR q urus de m ^re idice ixiffe :fe q ; ide o f 1 ul ia ille.- u c :
1$; D ERE : &r fcer i ixi it n v et lA q n xi fcq,- cip | - à
« p Voïafftusäf'ffcr T u Á ïu""dnon felhgu-;zq"'f semipotef AA rornh: fta'reíj Zæiüm,rafcïïxitatc
an Ru Aug r M5 1 níe 27. in ent i4 nem iP Beda. hri ]i hy'* "mutr: te n-
uoindt ?. ; : t u od B C c it rm & ede
z T lquit S.D duri ma -11611]'110n Suni du uo &l te ng Et 2 de er r| 1
f' qu (31'9 n i re an ul : nt5 um m- Q/ it. 1ta xEUa & m m tü non c€ | pe :
405 : ino oueja Io is,q Iiga -tellg 51075 ugt em aes m; ua E nf fus
equunia : BEPR Si --buæq &.in ()b '"nte g n ttn ';SJ A 1Imat long tiu teq tur. ltüz VCr '
— aW rmo, j6 ra in v d i 0 ne derit ! nim m on an ba qu hic cat. e :
p : [ern den ft.t mi en ide éd; . F en - tà LC. OC age-þaf* bet hzr ad me, l
,;7&)(-: " ; : -icC' ou. -da : uAY ';cr gS) -' tul' roo, « ;;0) re Ie 1 € ; O -ed
Aguse H of t as s "E b; um et, 5 ri. iij en 1
v idem f-ntq, dix edu -dlx" r lice um lea er icer itu 2 ff v on ,
*'*-32""7-' J E du non ieiós ffent n i co eden idem h n tcr $ eu ap: Icat, € n
$, ! n M H;U. d "l l4 ; effe zC Ct i- ide De 110 cn 1ens nem fi di à Patr ar-
! m aM b;:,?] .ofhe ! qui | Gr ffent ; qu t. ur, eflc (eql Ua uati à hucc "
RB Mu/' TRUE P H lli T aTO im EE s on l, Vt 45 Qu /OS dhi
,;,w*)C-:' | B H t5 » I?f nu ul 'Ontr en - ue nn 0'13. oþæ, 0.) lm v : 2 ah,
d " dam dun "ifio oni us,qu Con, ue d&- 1oC1. qt 1cb. iv "me nim gul, na
| "':'1;52'-';?:"13) Y non cr:j;. im 4b l:,,m-) äo Ilï(;s legl.t,Vtrugn Crcg fi fef:rcäghefi :3,.54 dlxä Pdt-r:banï S C ping d D
20 fe- Ilie " [ 'n. illt t 1 no Sc ! e zi : Íci dh
" ( 4 9. !l'g- fe [je bi r n qui »n- par P""f It -C- a
T i. Fenn eba Hs ejj a Cy deu L at. .;in p Lda ixi; NI
T. "W ï.,cuü uagí : A ten im ne teSJ. PO den dl . eri bls jnb
uTT ISept du ba du e n re G Md ;f". O O
| |Sep " 1c O np de Íci Cr n 3 if dv itr
j 1 Gfc adim der icre te'o Tent em allq " fai ve
g m TR gun ia d eo ui » alte | efic br. fed $5 4u i:fed
*.*.-7?m'qdlf£ U ïes'q?:n(u* f-efïus &gqf an-? um euamïlius?fccfncnvt ïrahl :
p if dem .Chu«vnu slegi (aln'qnc.rc s di u$ , s
.'.,.*'7"' [uïlf' : bat : CU. 'Ilü, au no lbu 7am nc
00 Ície nt;n Cyri di c OS ent i leg jjom |
100v piri '. s effe $, vt ( &red.üusö N cred h. 51 & alij
',"ïyüï ,te alnuï*äulnc Chrl À non rfdun us,0
"7 RA p "T htoghy
p | s. vebis , Thc
'av;fïce";j. ; [xi Ills,, "m ex tius,
M l] " E á n
MT b H 9)
- PT d ..
d iu'» É [
l; Jel;jii l C s
iarol,f;pfz Cxt l "t
gcjf)ä.':æügzhcï : . j pO
Sgigeï':'üming l W
t

1 Ver. 44.

Fidem ptt-
1inam non
imeremur,
fed ea om-
nibus à
Deo offer-
tur.

ij&-W-

f.1f.

—. ——i1604N. MALDONATI COMMENT. -

740

D u

inali, veftrisaffe&tibus duci , proptereaad me venire À

non PoHE:,N.ufquam hocante ijídem dixcrat verbis,
(cd, Nemo poteft. venire ad me mfi Dater , fit me
traxerit eun. Scd quia fenfus idem cft, hoc fc illis
dixiffe dicit. Vnde intelligimus idem cífe trahi à Pa-
tre, & darià Patre. Quid autem . hocfit, illic diffcr-
uimus. Verba hic Chryfoftomi recitabo. Cum autem
audieris, inquit , dediffe Patrem , moli impliciter priuile-
gium arbitrari, fed illud crede,quód qui [é accipiendi dugnum
reddit, ip[é accipit. Non fignificat Chryfottomus nos
primam merceri fidem, non enim ignorabat donum
cffc Dei, vt aic D. Paulus ad Ephef. 2. 8. fed illud ip-
füm donum fideià Deo omnibus offerri ; ceterum
illis re ipfa non dari , qui fua illud culpa rcijcerent;
illis dari,qui illud recipiendo quodammodo mcere-

?entcntia fuit. | E
66. Ex boc multi difcipulornm eius abierunt vetvo , e
iam non cum illo ambulabant.) Ex hoc tempote. Cate-
ram non eft hoc ad proxima verba rcferendum.
Non enim propterea retro abierunt , quia Chriftus
illis dixerat, Sunt quidam ex vobss , qui non credunt ; ícd

nmis ,€«97 biberitis eins fangmnem, zon Lalebitis vitam it
vilis,& cetera,que in eandcm fententiam difputauit.
Hiccnim fuit fermo ille durus, quem ne dii)fcipuli
quidem omnes ferre potuerunc. Itaque quafi falá

enim panem ab illo fine vllo labore fuo ad faturita-

tem percepturos feíe fperarcnt cífe, ficuti illis Chri-

ftus cxprobrauerat ver. 26. vidcréntque illum loco

panis, quem ipfi querebant, carnem íÍuam mandu-
candam polliceri, multàque de illa inaudita, &, vt

videbantur, abfurda philofophari , dclirare pene[.

potauerunt, indignümque cffe; quem duccm , ma-
giürümquc Ícquerentur.
niodo intelligendum ; quod multi dicuntur retror-

Ifum abijtlc.

tatu. Chryfoftomus, Thcodorus Heracleenfis, Le-

| omius,Thco(Phyla&us, & Euthymius fpiritualiter,
labijffe retrorfum , ideftà fide, quam habebant dit-

ceffitfe , & ad priftinum Iudaicz incredulitatis fta-
tum redijffe. Propterca non dixiffe Euangcliftam
dveytpu(av led avrn2-Scy,non difccfferunt, fed abierunt.
Eodem ferefenfu. Auguftinus , & Beda; nifi quod
cexiltimant nunquá iftos ; qui retto dicuntur abijffe,
habuiffe fidem ; itaque interpretatur ÁAuguftinus a-

fuerant , fed poft Satanam ; quem ctiam antefcque-
bantur. Quanquam cum hac interpretatione cius
cxemplum minimé conuenit. If inquit, /rc redie-

(rad Tim. ropt retro; qumma'modïf» de quibu[dam fammis dieit po-

ffalm' , Qædam comn*rFe fc*m retro f)qü Satanan, INam
viduz illz , de quibus Apoftolus loquitur, Chriftum
priüs (ccutz fucrant. INifi in hoc fortaffis adduxit
exemplum , vt doceret, quemadmodum viduz iilz
non corpore, fed animo retro abicrunt ; ita difci-

Ácaddit Euangelifla , &2" m non cum ille ambulabant,
quod pertinet ad corpus. Itaque ex Cyrilli;& Chry-

nem ; coscorpore fimul,; & animoà Chrifto dif-

qui mifit mey)

Jaliorum difcipulorum defe&ionem fignificat. Tan-
quam dicat Euangclifla, Càüm Iefus vidiflet alios|

. |coniunctioilla, Et; & pronomen, Fos, Nuuquid e7

rentur. Quz non Chryfoftomi folàüm, (ed omnium|
|etiam veterum auctorum, Auguftini ,& paucis Au-
zuftini difcipulis Profpero, & Fulgentio exceptis,

|puliabierunt? Simile quiddá ratione alia Rupertus

quia dixerat ver, $3. Niff mandusaneritis carnem fj bo-

Ípe, & opinioneífua à Chritto defecerunt. Cüm,

qui;retro abierunt. Curiofa quaftio, tametfi eam,

2raucs etiam auüctores propofuerunt. Epiphanius|

hzr. $1. Marcum, & Lucam Euangeliftas duos eorü
fuiffetradit, qui Chrifti de carne fua manducanda
audita difputatione ab eo offenfi di(cefferunt. Sed
cam opinionem in przfatione Marci , & Lucz me-
lioribus auctoribus tefutauimus. k* |
7. Dixit ergo Te[us ad. dmodecim , Nunquid «* vo3
vultis abire? Particula erge allufionem quandam ad

difcipulos fuos à fe difcedere, rogauit duodecim ,
num & ipfiabire vellent? Hanc etiam vim habet

vós , qui non folàüm difcipuli, fed Apoftoli ctiam,
& domeftici mci cflis , abire vultis? ficut alij. difci-

obferuauit. Et vos, inquit , ques dedit sibi Pater , quos

Lib.*

attraxit Pater ad me ,quibus datum ff À Patre meo , vt ve-

monuit, fed varijs de caufis , quas varijfauQ ores in-
dicauerunt, primüm ne putarentur non tam certo
confilio , quàm jgnorantia , aut verecundia non
abijffe, vt Cyrillusait. Deindene vi rctinere eos
Chriftus videretur, vt Chryfoftomus,& Euthymius

opera, & minifterio non indigere, vt idcm Chry-
foftomus, & Euthymius, ac preterea. Theodorus

adnotarunt. Praterea vt oftenderet fe corum

us Apo.

miretis ad me , nunquid oultis abire?. Non interrogat , ftolosan
iquod corum ignoraret voluntatem , Vt&Ch::ny&om,tlabire Yt-

int,

Heracleenfis, Leontius, & Theophyla&. docuerunt.
Ad hac vt liberum illisarbitrium relinqueret, quo,
in fufcipienda fide maximé opus cft.. Sic Cyprianus

Liberoazbi

itrio in fide

fufcipi£da

Cur inter, —
roget Chri |
ft

lib. 1. epiftola 3. Sermans , inquit, feilicet legem ,qu

amaximé |.

uxzrunt quidam quo-|

Cyrillus corporaliter interpretari vi-|
|detur retro abijffe , ideftà Chrifti difceflife comi-

bijffe retto; non à Chrifto, quem nuuquà £de fecuti|.

pulos iftos dicianimo , id eft non credendo abijffe.|

foftomi fententia veram collegcris interpretatio-|

bormno faa libertati velitius, ( in arbitrio proprio corzfitutm'

magis in fide confirmaret diícedendi poteftatem
ifacit, vt Cyrillus, & Rupertus animaduertunt. . |
Nce(ício enim quo humano fitingenio, vt quz non
prohibentur, minüs appetamus. Sic cum pueris
agere folemus,vis me Fatrcm,vismc magiftrum ha-
bere ? fi minüs vis, alium tibi quzre, quite magis
àmct, qui te induleentiüs tractet. Quo magis hoc
illis dicimus,hoc magis incendimus corum ad ma-
nendüm nobiícum dcfiderium. Sic Iofue c. 24.19.
optionem populo videtur dare, vtà cultu Domini
difcedat. Nen petefis, 3nquit , fereire Domino, Deus enim
fanius, ev fortisemulator eft.. Quibus illi verbis ma-
gis accenfi rcfpondent ver. n. Nequaquam it4 , vt le-
queris,erit; féd Domimo fermiemus, Et Elias, 3. Reg.18. 21.
P'[quequo claudicatis im duas partes? $j Domimus eff Dews ,
frquimimi eum ; fi antem Baal, [equimini iliuim.Itaque nom.
licetex hocloco colligere non . poffeeos; qui iam
baptizati fidem profcí

minüs difcedát, retineri, propterea quód Chriftu

feciffe videtur difcedendi. Primüm quianon facie-
bat illis proprié difcedendi poteftatem ; quin ma-

verbis, vt eos in fide rctineret. Deinde quia fi pote-
ftatcm illisabeundi proprié feciflet ; deminus erat etié
fabbati , quiinlege fua difpeníare potcrat ; nos non
poffumus.Notarunt Thcodorus Heracleen fis, Chry-

pellentis fuiffet; feciflétque contra id,quód maxi mé
volebat, vt non abirent.. Quarunt chryfoftomus,

ceffiffe. Quarüt nonnulli qui difcipuli ifti fuerint

& Thco-

fbimet ip fe vel mortem appet i, vel(alutem.Denique quoj

xime volebat; vt ne difcederent , ídque agebat his;

foftomus, Theophyla&tus, & Euthymius pruden-| .
ter non dixiffe chriftum Abite,& vos; hocenim ex-|.-

opus eft,

N

; ( T'offunt fe-
funt, viab Ecclefia ; quo nel idem
g liberé pro-
: btur : | 1 j feffi vi de
iam baptizatis, vt creditur , Apoftolis poteftatem äenerä:c !
difcedant.

Matt, 12. 8. !

J us giomd

E
I« The
':ir&ntïä
ä yucglü
ndidjf
;dljw& j
fi l] 00
ädlä(fäffflï
E.

IU

E frsïbysl '(L. o
E

t

|

t

d (

«2

I
; nl
1I-lm!fll-',"((,4fn*sl,

audls Q

- in. Kdy

wotes ,
o C
icins dooa
/ obferutt,
iX COQDo
qeCui
tttm 201
gb
Dinunt i
Dusindicat
Meed :

COUK RE YETA

: m

quæcxgetcga
ht qtoomt
TT
"iNam at
IT
quoddix

i,

lia

Qunmmr
][Z'//m' (
fitma Ch

| [Idss Daftnt,in

]u
M t
hu
I Dtttm
* icerdy.
iwyel F
Itl noj
tiomit
ïïnUS:CCf[e
ltooff
Tf

- t Foltcl

u
|

d hOClgco ;ü' x
— tentes | h&() th

ïfffcllütuf' W . üce

l A

r ; amuql'di

o du C
" £
£EX
IG
E—

Quolg,

;;»*F:?orum;b"hlli'ü']&,

f'itfe«x, 1
huan-,w) Hh
)

ÓH

Q (Uam l

W. Innsf.
»1 ;(011fugn.

y:
L
x g,.,» j

U UA U MA M - —w-q
— — *
.(. i . 8 s
N LOH . - mv
ÀÓ : XII, —— Cn,('-'ü', 6 qvnicus ( :
LCXAPR VI u sss confugia-
— ! C cE Mtus 'tuos t,quo.
us A N. C re In ho d Chrift cimortu arefcü'qp n-
M I O X S(c-&e- icn , quó iu9s, V ïtümw os,fi f '
. hm die lum r;q ft;au Ípea Timus P ie da« |
it,cüm ht üids IT d*) llintore 'que P a iïiln" itdue
: | RCR ifle, 15 aud Ihilintereft i u I g ; X
AHSET o fec lutis ni£ io,certio 5* SEREORE Jatcs,4 imet |
g nó fas id n. at o muls, nítio,c EU c familia $s cftc ie :
d p &axs,cu'*'€33as Obc-ü?conwmïïmfem neliore hs ad Vl-tkntaiïh*ïui & mamtransfuge:iä | z
/ ORIS M ; a : ft -. n l * .na : ] ! 3 r As ;)1— : .'ïïlc ,. ,-!4 Llc ,th : : 1
"M - * 'fh'CoPäï :':lRe(POu(ïïü ahquä,ü in C&uï [bx'uïrCt'ï &ïxüïiü?am"'l ïnqüc d amïcäfge ütcs qxülü äuld
| P O X EHe idc2 IN et - quz lis joidr $ia OC iplerut iOcios , indig TNEN
h l | HEDt lau eqïcnu'u:q'bus ahl j e tnagl i? natü 11s d : qu tlcü hl Pl N nad EOCI- HCIC 1—!,1 r* hls Mi l tincnt.
umaüw x : 2 * : glOrl.--1 dnf€r€n graultat - i!ldlg P,&iollciln n]ei ü;CS ; qüaä. n,llla lal. Po-guüt - jOBiS O ). Qil?
Qs [*urt aod de m,& iftá no i(Ie defe x aupi d 4 hoftes ,« H n nobisp uàm n 1zftio. : |
. , 2 : : S ; u Í Pl uoc , t,n E 11 (1-' üsc N nt; .
a fi(,,l;'q ecoru Chïl : [Uh ergo, a 1C ; Inde q H(.ïn ? tius, q CC H ; utu
RNUOSCQTJ ; ue & vt d*- Y h nm.. , coru ti Illud) 'eb Ts ha! *,DCHI m po ',.Ll' Ot 1.3- hä;ïc 1ai lnq es
BEV c es Eut ) lenter WF') läS at lone dDCu ] nt;ubD P t. Al Inan le. 3 Imp E
UM (b üdes 10tat u d patien n Petr cal! 2atio apud LX offu GHOHS MR dire: Iunt. - oé
, : ilud ! t. Íc k' ; $1mo , t (æp à ,-cffOD i | ibuSP : t lnq'* n au : qiludl ^ lO!nb
EM Y 4 illi (fifent, tergo ei d.v sint |'usno iprec üadiunt, : dl M U qua n
IN [ ifc 20n D itac P "14b hanc no c80; lcirce 10 mi: . Ítc :
,—Luxæm»- ! d Rel? us 1tu der fam h: D Ati inauam - Idc EM I$no iim
à 68 : AUf CH , tus lg Cfpon cauía Ad E T 'llïq , bpl]t. es, q - nimt -)! nten ;
| E. " pro , "uoca ( lust rilhls .täque .fcltl P n habe FJSaures ias fta [-ïaQC iones
" j '1t01p- ; Pïo. Cur zM ft.Cy . $51 ur. i 'CS O 9tpoi ire,qua Irct. actuo : |
-unamdö*wj i ü wtvimf dit. (lioc IHncep üueret : aurc im co s audii gt audi Datiur ICant j
E habe itcípon u fletp us loq ritati, Es ntenim ct nusa clus Ípa: ut dï»-, :
d Qu , ! Ltire L oq eu Dns rit idia o(lii [Onb orum ct, Á res
! qu&mm *d; | : !L'ls i 1 rl&l loc rum ,b S V1 it Ca & : s P N AC cOIU 'ïdb . " Au '
T. | £s 4 Ch b hoc ftolo Dniou ibpuur * do, | | mnt: huSJ 109 1pci ; um à
RUi | n sreP d Aa Ápo om ; tr1D íc mo ; ab mein ertam nonj diat,c reces
p al EL alien od Áp vtpro lactus ia i- bcret, . Cert iloco audi pI
ld H BP it, quo t.'vtp hyla SPRMN opt habe i 6I j à1o edsaud Ctos -rt
;ïx:;;l-.zanw | ondc lit, q ORl cophny fas no od 1 2N Ititis lo De Íané refet
Jïïüdü'lïïïm)ï . " : Pel uS, aJnc : conti NI má co 1 F]lïlta i :]1 quo fiilgg" Ident ? Sluo- "t es
mbl (2 ceum ftom '€t , qua, lerit.Lc iflet, A mem, fuas de ERE At ii fi vide are no um Qj-.lcïl-im'
im wmmbt& /'*hl')'ro marcet , onde ilexifie : x(;;gzcg"" ue doa 2 bcant. id fi iBuoca enim EL'—*,:*L fan-
EE 'CS À 345 1'8(20 Exet intel r ä*fim.- 2tc4Y- üomo lla UR Qg: , Ck' iBnu diunï ; ifuntz 'diU
" Mmk»*wl ; * fratt -o illist 'hrifli beriti " WACAM, : qc - on dire, vt T Au .Orum dis aud i
GÉRE | q : ;*Dt : bll p eo : 471(1(4 E j wlq on Xvidez : fiin quo bll- OT POR
wciiOxlfU&mæ (cd etia : Ver EE H , "*£ » rnam : ss lasn x an v illt vo Cus, : 4 s
s : icaet nium lu bom : & , qu TA Atei tco ftra liant, RRGII hQ funt, fünt.
t d) d i. £ : f4nm 'edi no A 1613 :no int. |extta
T lm W ! ver.gj eéom : ijäa?, 0[,;;, n bet vit dt Eu t ss id at iüuare "ndit iicxt : :
E Sup. Vobid ais d hd bao lquo uunt liqu s,& iat naneal f5du | : Cl
,a';--Qæf'c"EUS».. E "LE 4 UTiÍfAIm ne üd('?l) :s fen il us,0e iCcos no àcibgd m Chr.
a.æ-.s-ux-f" t $4 CAUgI 4 UL 0'tél eret ncs 1 iv- ; ,"bcaln StiCO i (—lïnd . !t e$ .
' /;f!f'!ï um (ang i haber X omt: ft.Chry de (ed hxre itus,Ecc s | quiat 'bis
;,,;m:s.:a,ïma;ï—» 2en b4i rf meun EBEE ibus & u2 uit. eRe us .ed 'auditus, M H , d !S Vetr
D ! bib 1im cet n1 A C ASESE üs3ee p u CrO, audltur D g éni | pauci ffe
as o d g nc n . IO. 3ertr u inatur ïuil nots : (150a €
:43?'*":"*:-:.-1;[.. T0H ,07" N quat eproo ift. Rui" lack p a1náa . pod | 27 tf em fide P illum 4«
3 Derronti F 1. quódy (pon ianus li EU'? Theop didi, h udiri didim on hriftu ia.quaa :
ifes t : | cip jJan &us; icit. Vt redi lisa 05 Cread s G ia.qt e1
,,.;k»:fg&eü.., dem. K CyPï. -.Iïyla i dlclt: a r ]« i Et no 2í Summ leium : "omn l'gs D "
m « w* wHde 6s , -heopi im -C, C2 en E. 69'." et, ) ure 1tc um Rli 'uif- ! :
aiedonss : &u&?j i—ilws'ï äa 133011 elïg ibisius ? Zl-asz"z""-'ü?s as i ha fllu:ïï: Dt u Pcciübnz) o a Si cnlfïtaquc 3u;etr u
D — : . Cy verba. da« . 7" cogn hri d I ple&it hr Quc : tür. ant. It edere |
UVAT Q fo! :nt ibo?fc - j C AL r p | viui, nen 'a crant. Cr
as CC ibo dunus, det. Nwï'ï 'com el v -Ontl eràe nia : cdz-,
i MM : us do uo edidz i teípon 'at; 1 p D co t, V€ r ss It cr
WVUUL 1 p Cl t QJ TBSCr / ; ICL uecr llllln *v l']t 2 . Cba , ,büt) b dä. Rs
'rüat, € d,N ioni 'oga fi "tine diceba 'ede uo ' £0
ii bfcrc lcd, uoni- crtog "babe) — pertin u& dic xv p Qu C
ux' I () '11) CRUSSE a ntb "t LES' ^ 3 l P q. He lll'. .Ct) 4
sirrcdh ognoui, Iterrog nnesi | £ ba den ània, Deie iceBant isappar vno !
3 Eahois " X cog rifti in Ícdom 14 ii dere. — t on lium dice TP fbideo: -
U 3 ' Chr 1m, fe L4 7If dlfcï d cra m fi ab co ex GI' ictume 3 d eui ;
,1:,;-;': ü z qijc Vn[ . ? : à "er i&O ;-Heth D j is Cu X ( uæ du!-n : dl&b " UO x :
TA n non vr Liret bDinsts ? 1tà Chr um e | qu hiM legen iseratia lecit, 1 licat ;
vt h- ^ ltemn ltisa ibim lintà bonor p effe er: in "b 15 gt dieci G d |
, l- $
Toin ul dq" aS.cur nium ite illi "I w (hic hirmat idteru n. Qr fed eti:
btl Loeodtr ! ' er IHe 4 fas, om . Vite & ate 'dimus oni us a : 'Oncl* 8 51C ium,|
" AA MH L ; . d;ca X i. co H'unt) t vero Cllt, 20015 CO11 Cog : .edl : 'tI- te 2N
s C i in odin O eí it. fiv L on ificat ifti, cr :pert d au |
ho us —, Duas ,quo inesp ; hoc iderit, dR T ':bo n« figni uifti , is CXp Quo |
---A;;L*--*-"'"ï ;ïïi;ïx';:, Md 3 1 c&, Iloxnl dilut, j redl | : t Bgnt VCE n IO : ] dQC f']l*nhs CR $A0- .4«2,
u E t Altet uEe H iten ifauis c im dicat, id, tiorer ulatt : ipfafa iftola. Panus t l|Sup.c.4
o D 5 — et tacit lfqü itertimez ad — Men m q : .&IC]P .epií : C2 tani illi 1
at O | u omn uibu . "a ftom Hnura Non imus, i annc pexun mari u
bt . »f"j"«w uo ^ R: q blt' Q hry(() * 0 107 um . ,it IO d f,:/þ C Sa * Cbal à
: n.af?!fws. d 3 ,, ne.q ide habe it 6G "basus g Tum, , 2no i. Sic dix TTE FH 51 at,dic di-
m Ü i : in« babes , nam hnaoc vtai grbdcï. Verar ^ jcog ci. Si idimus, a bo wité. iauerat,di 4uá
RU : n& n tna A lladit, LO V u bis, le De KRUME d "usuel LOHRIPE «
«»M*QM L. 4 ) idss ï.tcc,fp,. Ahlh.l&gs ver, 6? QJ; dL,,,s fam Es ;fïïmm,q*ädwnwt de v ci d. od Saluator
" st j 7 4 : ic . tLit : //572 e 0€£ T ^t1a Í M : á 4 -.&U»m red: i Ue ,-;8"
mET 1Mattf n g 7" vita f gt uódc Ht . contre Chri HAML C i4 hiceft [tea cog
e !] 6/1' ! dixer: "E : ybd,ï HI j emi : tj?"e i. Qquz lam t . us ! ; po àm
3nad Bs MOR Piritu ixiftijUe caufa e et,adqu Ils E lieri; q laqie |jerm us dimus , MM ;
TM : d [,g,»ä o dixi "U5 CT CU ,Hctaa &eþf ; muilcrl opter m f it creda ! (Ccl'c , ',qn-—
U 4-, 1 irgf,nl i . Odo . Ait(' noc am. x . , ampr P . 'nm ? E d1)[1c ; onoic ; Q::"'
Q5 | j dm TOvl C net dX lteru mu ii us ft cog CrC. & itus|
t u | ; -a o » f5 YO5 : «t : b 4 í l4 U ori e m ch rtu A
A | icft;qu vita iícede am abts "us ; er 'tea prit a citc cte upertu :
"v .x"..f*r.' : C ,. Cq', : i^ dl C tvlt ddn CtTL1 1 1»Uu4 3 ter ldd tun & R P "ia o Po
mapuns s ' TIfUS , hrifto |ren Beda, . rP ( m Prop qU tada da, fteri Nemo ina
emas" : ;/þ"t" iChri innenit & detu Lo-*; di. ià plas ItIO9 Be MLA my ; ft diu
ee, quitz | | à P Linus, TX Deo ( mun u) u rat ö.'llus' iuina (! enim|.. 'etia
& Qu "M 1L "* usnt : uo ftu bumas : rere - : qu : b 1lt03 Yi x d dit t en fter
[t, Q Vc inq Áucu bim isadbe i. vt fra od W6 , dcbu Cy 'QuoO Ni( n ralh ere,
Qu | "nts iunt Aug em i bis4 vt |o— |nim & inus, : mq. dat. n. quo intellige
l i p x inquiu $54 int; lts ftomt dcre Aug: Mi riusc rut iauid nifi p
Se o TAE 4 te, dumu i voluer uftai ^hrvfo : D. i afferu TT rate liqu e dat. fe-
— | | us DI EE rece VO C Cco (,hly ca- am iE Rn e,n $ preu d E d
C LL : : fte u1 illuftre t an u lus tre lgcf 'óTempu 23 144 lÓ ex 359
o [ $14 5q llu 1DU$, V de m jíto! ]q Eu hi cllig &. lem[ "nent d u n m
K Ev | Ife. bean nl tibt iin fi &03 jam eit 1nt 71 2001 COf )jid mo iCl ands T
& M W r 2l lut (ceden liin Chri ! Alia mt mntelliost ; C id idici cu ein
g v s icere, mp iÍcede J RT i O d HÁ x didi j Septuagin-
, a 28 dic Exeumpi : di i. lice :elict pté: no pc i5n in dim icat,n lentia ifti Sep :
- " [ ubois ieà fBide re InCP ; lner | 25 edi cat ; nti AM3
j . ; Pfal.7 »mcel, &2 H auci, uem (it. od. i deriti , '7" cre i di erie Chri tà.
um UE | M oftri liCCtP e , ad q .S'PO uoud ,edldt,, : LEUS; T. qua O02 us men p 85
i E ibus no OS |e nobi D os,q! ia-| |k Ít Pe deris, iu long: ius no jóc 19 9«8, ]
g trib Iu eme dare Errare icra fuse IODRE diu i IgNER jo6 T i-
i uU E l'onutt ^min em d Er con ! n IVit h bctP cediam. x Lcoi IG 66 0 UC figni : :
UE dm 5 ne i falut ntur. 10S VRR m ha Íed NTELL ) YypIG ;Us dipi :
444 d EW 4 "Ccerbe ul : butu ortt -HOS EIP ctia tua; IHUS, 1 ere o Petr à hoS
TM S: us 1à RUA Ti i|- lone Cyri haber quo & a
p l mu n1us , eUeta u H icto ni -APO int lum | , qi l R -«
o y" W oflit hzr ines iofi (an )th Or: tart iculu Dei , :dotes , ; VIEO:
TL | f ire pou loco hom lieio itam nt, s.NO : aïuc, UC ' ; Ccld anctos nu *
r;m-"*gg | m o hoc i(ta hd incs relig IY u Inus.r cEcé at lus i |io Ía es fané 'anane
j jnge : f vero h ;hrifto mincs 'o agunt v rchnqü int, x filij Gï. le, fili ; quo iinert lass rar
p gl ii | cli&o C nim ho um Dcr Chriftum conferr Ü &l itus ille modo que ia quada Catum , :
,?',pf?S,",*'u l" . Hzateti ï,l' T üc i Inc : 1 CCS ( il'll] . C AFi1 eco ; -C CO 3 3 I XPC ; l k
Düsi?. E. 55 $5( j beata Anip IERES c fac carinan m S PHSP! i u ab f
£al lt - hoc t€5 )mu ul us. Inutm P ition um aArit '&um, ] [1,à : illu m p .
p d E llan&q d homin isambi Bu 25 Chri ungslarh vt GA | E
p pl p od m no itatis peohds fere-| - rb fed fi vide & hlium De EM
i?LCu,..ofmzcmïï»s | 3 äs fal?tcad aholuaona (atlg It ergo P-äri&um ge c ve- äiäm D.elähri ftum ; Ifrael , & Kk — Pa
gt m üm fe : idie mag tG s hf In ho s llari, 'us Crat. E :
J5 yonie !] ! cu uoti debun rCCe*. | viul.- iàam ftuü appe turu ss
qu pr ;oäqx 'Ípon orum p ui,illi v cuar "?L pE demp ;
:L'.l .OCbal 1' ; . | iL' «s F'l(yirï]l! 'l-!llta'l] l-'antlal 'd Cl]lln r l-no:[ R
(6^5 . u * lorum!- MM iV 1qui on0l l e v* i
A ; onti U fiu
P i A N 31 Quic A
l.cqulzt d ï—a?*f']d'a » Iitl, nfolu,-l Dodullt- A t VIuOS) ;
j gflf"'*!' 1fu t ',D.oufl' [C: no 3 S pr lC v d
z i d i .
at n l ) tm [ P . te 7 C —— :
fS,' ; 3,, ' J * 2 p
g l ; — od
9 9^ —
SïhC?mzï;*mcä * b idh
; j:tO"'*USX;
^F t E
L |
/Jþf'
Lv

'fuerit lau-

! Cur S.Pe-
trus hic nÓ

! Gatus,

.Ad Romá& i
l[-o ZO.

L]
[

1

Chriftus
quid quifq;
ijanimi ha-
beret, quí

deilet, fe

; noffe de-
«dclatat.

|Ver. 71.

fapere s fed time.N trumque probabile

quefuturus;

|mutandum , proditorémque fuüturum effe. Nec

idxis occafione ccpilïc-; Nam etfi dicit Chriftus prze-

4. ; . vl
illud eer& abíoluté pofitum: non enimeligimus ,
nifi bona, nifialiquo fortaffis mentis errore , quiin
Chriftum cadere non poterat. Eandem emphafim|

744

CJOAN. MALDONATI COMMENT.

7A -

AVAN. UT vt

& naturalem. Leontius filium Dei vocalfe dicit;
vtoftenderet non effe filium Iofeph, quemadmo-

fignificarct. Omnes enim alij,qui pij effe putabátur,
non viui, ac veri, fed mortui erant , uanci, lapides ,
ftipites. Quaritur hic à Chryfoftomo , Theophy-
lacto , & Euthymio,quid caufz fuerit,cur càüm apud
Matth.c. 16. 16. eadem Petrus cofeffione vfus cft,
laudatus à Chrifto faerit , Bearme es $imon Bariona , quia
cAYO zy*yüügmiy non reuelauit tibi; hic nullam tulerit
laudem.Refpondet Theophyla&us ideo Chriftum
hic eum non laudaffe, etí laude dignus erat, ne illi
propterea quód alijs deferentibus. in fide perftite-
rat, alfentari videretur. Meliàs Euthymius , illic
fuo, hic omnium nomine refpondiffe ; ideo illic
propriam ci redditam fuitle laudem , bic reddi non
potuiffe, |
70. Nenne ego vos duodeeim alegi $ 7* ex vobis vnus
Dialbolus eff£) Quorfumà chritlo hzc fubiecta fue-
rint, duplex fententia.. Chryfoftomus, 'Theophy-
la&us , && Euthymius exiftimant voluiffe chriftam
Petri fententiam quodammodo corrieere. Dixerat

Íentque. Refpondet Chriftusnon ita effe, vnum
enim corum eíTe, quinon credat. Cyrillus veró vo-
luifc Petrum , ceterófque Apottolos . qui fidei pre-
clara confcflione gloriari videbantur, commone-
facere vti timerent, nec fibi ipfisfiderenr, vnum eo-
rum effc, qui, càm Apoftolus cflet ele&us, diabolus
factus eífct.. 79 fide ftas , inquit D. Paulus , ve/i altum
; fed mihi alia
etiam , cur Chriftus hoc dixerit, videtur fuiffe ratio,
vt oftenderet non folüm fe non ignorare , quid
animi Petrus , & czteri Apoftoli erga fe habeszent,

etiam fcire , qualis quifque illorum futurus effet,
quodíolus fcire poterat;-Deus; vnum enim eorum
diabolum futuzum effe, qui fe effet traditurus. Cur
crgo non id fimpliciter dixit ? cur hac vfusambage
dixit, Nonzeego vos duedecim ele;g'i * Opinor, vt often-
deretaliosfe Apoftolos clegitfe ; quàm quidam illo-
rumfüuturierant, Iudam , ficat & cateros otnnes
bonum, idoncámque ad Apoftoli munus clegiffe,
Ícd mutatum efle,fa&tümque proditorem, aut certé

enim conftatan iam tum confilium de Chrifto pro-
dendo agitarets quod videtur poftea acceptaà Iu-

fenti tempore , ex vobz vnus diabolus eff , ad futurum
tcfpicit, quia, vt Euangclifta declarauit, erae trad;-
tnrus enm, Quod ergo dicit , Nenneego ves duodecim
elegi? perinde eftac (i diceret,nonne cum à me eledti
eftis, boniomneseratis ? quo ergo modo vnusex
vobis mutatuscft? Hancenim vim habct verbum

numerus habet, tanquam fi diceret,nonne ego vos
idoncos, dignóíque duodecim Apoftolos clegi?
quomodo nunc non eftis nifi vndecim'? Nam etfi
videmini duodecim effe mihi , quinon numerum
rantàm capitum, fed animos cerno; non duodecim,
(ed vndecim eftis; nam vnusnon tam Apoftolus,
quàm diaboluscft. Nam illa altera interpretatio ,

dum putabatur, Addidiffe visenrs , vt verum Deum|

Petrus, Nos. eredidimus , Q cognawimus , quafi omnes
duodecim Apoftoli idem credidiffent , cognouif-]

quamuis illos ignorantis modo interrogaff:t ;fed|

À

D

C

F

quam Auguftinus affert, numerum duodcnarium

jterat , remotus eft , donec fponte fua, vt proderet

- jrillus, & Leoncius.Alij, vt nomen fit appellatiuum,

Jeft 4/46oAoc : & quemadmodum nomen Satan. He-

(gn non fatis habe

'rum efle Iudam inter Apoftolos, quodinter

Iudam non comprchendere, fed duodecim vOCari,
eriamfi decfíet vnus , vt fzpe alibi legimus , aur
Matthiam. comprchendi, qui Iudz loco fuffe&us|
eft; verbis Chrifti non fatis conuenire mihji videtur,

decim effet. Loquitur tanquam paftor luftrans , ac
numeransgregem fuum , & recté cognofcens oues
fuas. Loquitur, vt diximus, fpe&ans non tam pre-

Ícd de dignitate. Adhyic enim Iudas verus, quamuis
minimé fortae bonus Apoftolus erat; nam ab co
officio nunquam À Chritto, qui folus remouere po-

Chriftum , ipfe difceffit. Itaque. non poteft ex lioc
loco Anabaptiftarum, & quorundam huius tem-.

Ecclefiafticos miniftros , ciuiléfque magiftratus co!
ip,fo,v-quöd peccatores funt, officio priuari, om-
nemque perdere poteflatem, Ex his autem, quzi
diximus , opinio illa corroboratur, quam apud

làüm poftquam' Apoftolos clegit idoneos , vt dicit
D, Paulus, cffecifle, (ed etiam clegiffe eos, quos om-
nibus confideratis rebus fciebateffe fecundum pra-
Íentem ftatum ad munus illud Apoftolicum ma-
ximé omnium idoneos. Hoc enim efl,vt diximus,
elegi vos, vt re&iffimé Ammonius, Leontius, & Cy-
rillus obferuauerunt. Itaque Auguftino, & Bcdz
affentiri non poffum, qui exiftimantIndam à Chri-
fto malum , qualis poftea fuit, fcienter ele&um fu-
proderet. Quarunt nonnulli,quomodo hzc verba
cumillisnon repugnent. c. 1. 18.. Egeféro, quesele-
'trim , quafi non omnes Apoftolos cleeiffet. Fa cilis

quorum visin eo confiftit,quód Iudas vnus ex duo-|

fens , quàm futurum ; aut loquitur non deofficio, -

poris hereticorum error confirmaríi;qui exiftimant fcerdori-
us & ma.|

Matth..c, 10. 4. probauimus, Chriftum non fo-|

ifle , eoipfo confilio, vteffet aliquisex fuis, quife|

A»n'-aäagüa. L

ftzrum, &

aliorá hz.]|

reticorü de

üs &
giflratibus |

errotrefel,| —

Itur,

;1. ad, Cor,

30' 60

K

folutio. Illic agitde electione ad gloriam; hic ad
Apoftolatum. Quod dicir, ez ex wobis vnu diabelus
ef,quidamtanquam nomen Satane proprium inter-
pretantur, quafi dicat Diabolus eft, id cít facit opera
Diaboli,non me, fed Diabolum fequitur, vt Cy-

qualemcunque calumniatoré fignificans, hoc enim

braicé aliquando proprium Diaboli , aliquando

aliquando commune eft ; fic multi intellexerunt, vt

ärium hoclocoíit; maiorem enim emphafim ha-
ct; vt Diabolus ipíe, quàm vtcómuni nomine ca-

quód natura, fed quód imitatione Diabolus cffet.
Quia (icut qui adharet Domino, vt ait Cyrillus , vows fpi-
ritut fit cum. Domino yita qui adberet Diabolo , vnus cum
Diabolo äirima efficitur , e77 ipfe qnodammodo Dialelus.|

|Sic vulgusloquifolet, Ef Diabelus , id cft cft homo] :
Cur diabo-[
lus di&us

callidus, fraudulentus,diabolicus. Notatum lego ;
cur Chriftus hac phrafi hoc loco vwíus fuerit ,
Eat dicere, vnus ex . vobis de-|
fecit, aut vnus ex vobis dignus non cít? Duas|
ego eius rci caufas inuenio ; alteram , quód vo-

commune omnis aduerfarij eft , vt Matth. 4. 16.. di-]
ximus ; ita & diaboli nomenaliquando proprium ,

refert Euthymius. Sed magis probo,vt nomen pro-]

lumniator effe dicatur. Diabolum autem vocat,noni

Quid día-
iboli somi-
Ine hic fi-

1

1. ad Cor..:
617« .

fit judas.

lucrit alludere ad cafum de cxlo Diaboli: com--'

|parat enim . tacité Apottolos ägclis ; qui cüm
omnes bonià Deo conditi effent, Diabolus 1. veritate5£.8. 44.
|non fetit, id cft &idelis Deo non fuit conditori fuo,fcd

ab co fuperbé defccit. Hoc ergo fccifíe , aut fa&u-
angelos'

Luc. 10. 18.

Uxpewey

Di-

gnificetgr; |.

n
'ür Chtt-

|

fhs Tudz !f
tomen fó qy

agf

"
(il /4
, m
J
/M nl

(onl

,

L

u ) tisapoïer&ä
I EEE V T - s el t; du II(PIC - :
s MMNA C A 'ucquls', vel! ercn'-tl- & T :
N- heq . nhlc, imim intius » llum :
: i A n effe , lisa ilé dc ont à cata [' :
T ti poffe. lc&tor d bitaret, Ammonit vía cliftai us ,
iabolum v ag Iu notar 'ene nem F fraan bile, $ |
E iabo 3 0 po lm À- cetur , - --fdeme IOan-. £x era irà (cipu- |
; 46 »t. ldeöqueAlï)OROhleäll Cläïliuln ;)ïlylaälfl'sllläc lcöäqläi-c, Hä»e:gznilndaäg:n difcä)s à ' -.
- 749, ecerat, olum . bátur. àm o ere alijs f i vorde s d r
- IDiabolus vat D'abin'c loquäriumïääs quantggpfe iagmirabundcxd""def;ä us äuidem gucbaïltug
M ! | d zP 1ïltcf3m E ito nomgis c:entït (:hfïI quaämquod a«mqæ*t vnwdibilcfmdif'cipumägatim [Qq Chïl&uin :
Og.fümæ"gm' | E TR tacitc ma ender fto o , 'c cit, « ileb lg incre M &. gte mero, ( n,quin E
i, * — fhcio voüe-. APO— abs r 1s1 rope hrifti ; ftum nu ibium, at nnllos hi
Ti t qu&oho o m itex Nonab qu P Tec C ii Chrift lorum n du Merettá-. ita
|M ^ : | . t c uY* dlx tnu i&us,, mnan S ci c. . qlll [lo 0 g( ng "$5 llæ Xhacvl -n :
IN U. | pe boli. V efiet, di bolu: Chr t ^ u is illis; qi Apo 1das,& otari; duoe As
"as ! 1s la g. ni dltis 11 cim Iu itíen lec TU ut ;
NUUN J ]I)Iäas mu;aämü CE;ialnob;;?mdu"; :o'femf"f'g . ?ïälïx duOdäïdicraï hääoucütgggiiü I;Iïllum äïqägdäca* |
i. | "Iu àc : It TT onjcie | Hedexc ; htíà co ato c -- ils; G e ! :
WOCCN Jcrat, uærlt'l raucri nthd talem con, 4nt, didef"'--entla " -erato locum ; beanius; mus.
fïüïïü&'&m)a" 3 o r n decia V PMPM il!ü',". 4re Paterþ'*t Rn e coníci [o , ac fcc ullum i effe debe cidere ,'"
:sgno*.censou:s : nus cíl ier 05 p ddit ? N faa'. L endf',e tAm i mR W üxemP,n quo vt pecc fieri foler ,ff ! *
t NESC ais T fngul Mil idfint , B difcim Pa od a ieiioler, , :
v Chri expr : (alicitwi e com, "OE UM eertt e[fe j leius ftatum (urda -- pE |
:'*3*13*:051610, * 'Cürlud'x,' 4 "e-C- PP - :144./; 9, jmome g..wf- á Ig;f ' vita . biur ff.'f-c 'xlme * ;
] ftus ! nó 9534 g 'ud((em nþlen dc.fx" 4"df "? 5 j haCV : 1n à fenfus is ma . ]
Qj d f nome: E ordiee " " con cum &e ndere fchariorem ; » ftquam & ler cule ! E:
n Rede r amora it4 ( !mP*'.. « I[cb odecim |potq betes ; ionis w : ;
,:m:',nm'zï)wf " a yon proxi quement F)ma«g S,mäntf ; ex duo- Cre- . (jp eo he FR ntant, :
L;;r:mouäï*c W ::,jigd 7ïiï,,gvldf;im Iudfm effet W"'ïjctur fl"?;di.. 133. amfi Coermgdum fe | SEPH um |
:?.m,vwïodeff!.äx lros defip tebat 4 idca dR liftz i ionis v ls j 3 iil prop | Eal :
lal o 71. Di fürus en Euangel »roditic dicent | -|nihi E -(ä
LQPOHX 0& : erg;ti'ddt cloco Ípicione ïecitalret "À diab07 | " Pocs
UR At h qenm liam ho 13 [u.P' verba ftoloru UT ET |
;;!;ui:xiftimznïf*ï CQHGIA 0&0,10 Chriiti im Ápo E AREROE "T À* R s X !
-9:.3;37'31*.3.2*-&260"-2 » liquos xP eRIR duodec : *—7 23 $RA |
E ^ x Cum ero rEl YaY - LL
0 3?""'—'Hïs0ï*"*"ïf ; care. x num P. ——
Ciz::.ï:mzzo:no« ER " ,-ï
'.i«jf.i-ïïwKï:äicit'ïf t eum ;u -Lcu'ü.ää-
UT U i*reban * s Iu- |
F : . ær 4. u :
n : la qU | ,dles f€ü "d- :
: Apooüm p lare , q OXIIY d eum ] !
| ? lr qmbu iIl Pr ' In à : -[i ul
n d T* cam « item auter di w
$ Leonti in Iudz :ratat Ixerunt : ' vt ln oc-
1:::;,11';-*'«':"" : OIC d * re.- '. E 3, 2 Iu ROR ulPl is
, um : V : hce ieo1a. in r O q ! faC "
u - as Ri facis, 4. ia iE R R.
hus e1 i, M F. /c dæO .US* Tl'an turbqu*l : fC inæda s ntin eum -t-n (Gm.— | |
.x.*s'x;g:ï-;.æ;n::bï : p (5 "/ E ; l- € : E. : : n ..' * , :
ï'i';;wf*'*";*'ï s n tïes*?ldeqnt Opela& quaernt lli)uS Cre ebïtem Veül*-ï egote4d -
v | ARU li videa Acit, sss E : quia ego | ;
vl F. J2 o ul v d facit, fratre us t:quia : m
.;3'"CN ' 4. " : 71 CA | 1 & 2 . 1 - : : m , ! dl e ; dle
a-—— | £X culto ï]leque enln;duenlt. À ePautem ;fcendlte » mpus
LL "É | üm .In $ & te
vlepimmenlo z N middilar m Cdlzs s Vei
l! Ida *"g I OT n : - nak : u s* . ,'aa, : *X 5
ifefta teip Tempu ít mu elust 1 lil UECIEQ
x ma eis letu Nor quó d diem f *man ftum nor bant; VE
f It er?o In.-- *. illo g doa ipfe iem feft j diceb: ià
*milcans 2 " Clte e ratllm 2 Od€ - f&en F 'HQt)ll dlïm ' : & : t'Qu
— H:Pa, .hibe Oona üm dixi itad d ie fefto, Icebant: "
DA0T " Le : JCI inn m : ;ndl ; d1€ E -dlCe- 2q- .
" t [pe m pey Aute H3accu ipfe aíce 1in lenim men p:
5 T| N | Irmon | e2o: . H & Iple Feum idan enii o ta 1e-
,.;gj;.';H'lf' !B : &l ^ hunC) - e&o 2 ünC reban ul Nefn : f &0 Ir
IT a,,»'ggüum,: : F Rum ; lctum ius , t : uæ : eo. Q—- 130 dlc c es:
M e mpi« trese l I2oq bade bas. m l, dicent
"';»xemüï)&; duml - t fi'a a dæle o ; turb: t tur | aute vi dl todot
n runt r *u. Iu itin leduci lam rIudz 3 dixit:
.---110«"-"'*11?,! u n 1d€ « II Cpa &i : : r .
m Eoéuse jauiedi dbenl Wecescs KE ioondite R EE
t^ ' : a &t. f
MTR ; elt ille? 12. j T utem ter m doce Re | quis v ime i du
Lj Mdl . | H;l S ll] à rOP & It? I6. / l q 4n üarit
paist e L A ill p | idicerit: $ O i
p g eft. eillo lum , ice 17. n ego em q :
ii F -bonïs uebatufï fusin temp mnon dlc-lmifïtme'pzo hit, ait w |». Non
um | d eius it.cu , ul | It E. 19.
.,;.:;v/';guhfuf,l | ï hm Oq-af'cendlï VOT fclt ] Cf' d eius . qu vtruüm CX ri'*tm qUä non Cft zi M-Oyfcs
,qPI : lante, o hic lit 1, 1e« Ina, : 'oP N 1llo k
M ) dia do hic ft mea, octru iam pr itiain Kk
j ï*'*"d,qkoO;'f;,L | d mo : One de do loria c iniuftiti — cc t Ri
y f;ïc) W Meadoegäcïfc:cognäl)fo IOqu.l verax eft, * :
i PET l; | * c : C E "
A ; ite L fite
j quödwg e' "a i E $ f. 18' | ui miimit .
::fim'u-,'cm':'«*g"",' j | ua ^ius Q i
'DJ:IbOf'!',L,;n | ; q ifim «
54 65"("13,5.24':* Olor s '
tU 1 tr.///""/";w J ï v
?,;?9/"5"',7" d TE
j(-:?i,;'fdv, i JI 1 '
5 i E UUEE
r «do
ii
ä

| | 748 IOAN. MALDONATI COMMENT. E
Bu þn.e.Moyfes dedit vobis legem : & nemo ex vobis facitlegem ? 20. Quid me qüæ4 |
4 ritisinterficere? Refponditturba , & dixit: Dzmonium habes: quiste quzrit in-]
! " Mterficere? 21. Reiþondlt Iefus , & dixiteis: Vnum opus leci, & omnes mimmini: J

V þmweg p-atnbug) & infabbato circumciditis hominem. 23. Si circumcifionem acci-
p p ïlt hgmom fabbato?yt non foluaturlex Moyfi: mihi indignamini quia totum
hominem fanum fecjinfbbato? 24. Noliteiudicare fecundum faciem,fediu| -

| z. Propterea Moyfes dedit vobis circumcifionem: ( non quia ex Moyfe eft, fedi

iDcu,t.x.c.xG— : Mp 5* |
ftum llldlclqnl«lïldlgate. .25. Dicebant ergo quidam ex lerofolymis:Nonnehid
ä)queïïl quzruntinterficere? 26. Etccce palam loquitur , & nihil ei dicunt|
' umqtäl [V«CIC ïl?gnouegtxnt Pnnapesqr..uahlc eft Chriftus?. 27.. Sed huncfci-
mus vn C.IE.C riftus autem cum venerit , nemo Ícit vnde fit. 28. Clamabad
: ?rg?o Iefus in templo docens , & dicens : Et me fcitis, & vnde (im fcitis: & 3 md- i
üP glgcgg ve?d ePc. verus ,qulmi(itlme ;quem vosnefcitis. 29. Ego Ício eum: a:icdïo
quiaab iplo tfm , & ipfe memifit. 3o. Quzrebant ergo eum apprehendere : & u
: nemo mlfit;.ïdlum manus , quia nondum venerat hora etus. 3t De turba au- ü-m:
| « D 3 2 M. : , : dR QR
t[em multi cfédiderunt in eum, & dicebant: Chriftus cum venerignumquid plurà — | —— "
i ägïïfïcmtquämquæ hicfacit? 32. AudieruntPharifeiturbam murmurantem — | —— H
- | w E ; *V'*W .4 as 1. VN d ot L A D s . f : "LT
[ El wecs & niilerunt principes, & Parifei miniftros vrapprehendereneum, — | "
- 3 Dixit ergo eislefus:Adhuc modicum tempus vobifcum füm:& vado ad eum Bo »
- [In£1s.d.zg. Y 111 UE s duv i ueep asM o Rov oEAP UA EU. VRO AU CHDM v j*
Pisdasqui me mlfxt. 34. Quzretis me, & non inuenietis : & vbi ego fum ,vos non po-j | E*;U]
| teftls.vemr.e. 35. Dixeruntergo ludzi ad femetipfos : Quó hic iturus eft , quia ä t
.vþïon Inueniemus eum ? numquid in difperfïogem Gentium iturus eft, & do&turus| ' ,fw.".ä**
! ntesc j 3 À d dudlsis T dU EL s : [ m
Gij'ïïes. 36. Quiseft hicfermo, quem dixit: Quzretis me, & non inuenietist &| — ] lm
E. vbiium ego,vos non potefüs venire? 37. In nouiffimo autem die magno feftiui-l | hi
: eu31£27 tafls fra TUHE d ; p a p lU 1 | hr
D (t?üä.&gbatlcfus,&Fl.anïaþaz, dICCnS-Sf qulsfïtl.t,vemat adme, & bibat. 58..Quil 1 me-;,.g
pox. i&« Creditin me , 1icut dicit Scriptura , llumina de ventre eius flüent aqua viua. 39.| ï d
Ua o H(?C autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum : nondum| W
i : : : 4 r 4 ) * j ) . : m ; : j E QT
Q HU EFl Spl-rl;tus datus, quia Iefus nondum erat glonäcam& ao bx d ergo Hï;co;ä
| tqrba Cum,QUdlffexl,tflqs felïmones-eius, dicebant : Hic eft vere PIOPtha; 4IAh) d g l'röw
" dlgc*-:þ&nt:H;æ& Chriftus. Quidam autem dicebant: Nummquid a Galilza v'en'itï D n
" , . s s : $ * 7 , - n , p ] | |
Mi,ch.s.a.z.c tiftus?. Mp ,Nonn.c': »SC.UPt,udeCIt--ï(äla, ex femine Dauid ,& de Bethlehem| 2 BEN
[nxsss«caftello , vbi erat Dauid , venit Chiiftus?. 43. Diffenfio Seweyc wac J ] lfeüur
fOpi . 44. Quid. i : | Av MTARO —— Bw
Fh iätiä ï-ïü nï?n ::ïlsldam JHEGEB ex ipfis Vol?bg&lt.apprehendere eum:fed nemo, T m
à ab p . 4$. Venerunterco miniftri ad Ponti JDhaeemcet R E 5
u GR ROR TE 45 Veneruntergo miniftri ad Pontifices, & Pharifzos.| "w m
dós. m fels ii : Quare non adduxiftis illum ?. 46. Refponderunt miniftri: I
Plum' HUAM M IQCWUS eft homo, ficut hic homo. 47. Refponderunt ereo eis vtv ER
1 ïï,lflf Nuiuquid & vos feducti eftis?. 48. Numquid ex principibusaliquiss — | — . ïl(ï:n"*
redidit n eum ,: harifael : - : i* L B 05
| )ledi"c?ci fünt mï)g? i E*g*"äæls * 49. fedturba hzc,quenonnourlegemma] * | — ,.
Supaan. : f.,-.S "le.lt .I.COvel*nusadeos,zllc",qmvemtad eumno&c,quivnus ï:ZLz,,äïïaiü
: &^ FO P : : : Ms ^ j 5
Dee. ?mt ;X ipis: gr. ) Uläq.md lex noftra iudicat hominem , nifi prius audierit ab ip- ; ïi?*ver-vä:cï
8.& 19.b.151 O COC : | : ; i^f5 TP p ts p i 3 n |
| tu)G I.IODHOUDC;IE-QUI fïCl.flt- $j2. RefPondci:u?t, & dixerunt ei: Numquid & | ] w
! à ;ali z?L? es? Cl?t&f?SCLIPFUfüS,-&Vld€ quia a Galilza propheta non furgit. 55.! : I
: T 3017 : 1 - ! : : | " W : * ' lt
t,.(rcuq itunt ynu qw.qucmdomumfuam, 31 DI UM CA RURT d u a
| | E j fofly
fdæäar
"ïþ, äbfbarj
| / ;E&Bed
' ULCAD . . 4 i
» u 13 ".

ETE N N
Ut VR NOR

D
". " EL E

E 749 TNTIOAN CAP VIL - r ]
W | — ag e FPlb wins Ms L UET AMMRAEN -
äüæw | : : i IN OGALPYT, VL uDl | p D ' L
m&am'ï& | oQosr bec 4;:;:5:»1454: lefus m Gäh-; A lllthüSä(æl)C noi poffe zcïem cít, quod nolle, vt Mar. ue ïïf:ï
m £444.) Dubium ; quod tempus, |6. j non poterat bz virtutens ullam facerc. -|duód nor-j
[v e&;eä /- hic Ioannes notct, poft quod in Quia querebát eutm [ndei interfitere,) Hebraifmus;le. :
ts | Galilæa-Chrift-um .fempe: ver- (äæ.rcbaüt J prö;'ydilc"ö.amä aüt qzlæ?rcbaïïxintcrü- l
. wt ^ (atum dicat. Sicenim loquitur, icere,ideft ad interficiendum , aut quzrebant occa-
Q ts | 7) quafi càm hzcdiceret, autcàm| — fionem interficiendi. Alluditad cap. j.18. Quzrunt
lm ïïdl | | i » €ea,quz iggerlore capitcnatrata — grattes ay&ores ; cur timuetit iri Iu (jæam propteres :
- TAE j funtacciderunt, in Iudza fuitlet ; poftea vero Vene-f ire , quód vellent Iudzi eum interficere , càm nifi
Xonnehiä ritin Galileam,quód Iudztinterficere eum vellent. — ipfe vellet, interficinon poffer, Nàm & aliàs , cüm
" dlümtï | 1 Hoc quidem indicat verborum fPecics . fed conftat ludzi eum tenere vellerit, clapfum ft!iifc de corum
n l cx capite pracedenti omnia, que in codidaíunt;in — |manibus diuina quadam , & mirabili ratione I[oan.
] fwncim Galilza contigiffe. Vix quifquam grauis au&or que-, p |9:59.Et cüm Nazareni precipité eurm de monte age-
Cbmïbg [Lionem attigit. Interrecentioresautem interpretes — re vo!uiiïþnt, euafiffe codem modo Luc 4.30. Do-
N [nonnulliad vetfam 4. rcferunt fuperioris capiris |bus modis auctores rcfpondent. Auguit, & Beda
lm |vbidi&um eft proximum fuitfe Pafcha diem fcftutn| — jexemplum nobis przbere voluitfe pericula decli-|
ol m Iudeorum , quo fg&o ; quamuis id Euange!ilïca non [nandicàm ratrio ; caritafque uon Poü;ulat., yt v1tam r]
| | dicat , volunt Chriftum , quiaita preceptum inlege! — |effundamus.Chryfoit. Ammonius,Lcontius, Tlieó- E
üïnïïïf:uï lerat Icrofolymam afcenditfe, rediiffeque; donecfe-| — |phyl. Euthym.volaiffe fc homin&oftendere; itaque : P
TTE ! Itum tabernaculorum veneritquo mediante,vt di- ex ho.c loco M.arcio.niiï;qs-,qgi hominem; ex illis au- . 3
TRU citur ver.14. in templumafcenditfe. Hoc mihipro-| jté,vbiex mediis periculis mirabiliter cuaüt,Paulum»þ
T:QEAMXUI& babile non videtur effe. Ira enim [oannes hifto-| |Samofatenum , qui Deum efle negabat refucari.
ümmm i riam il.lam multiplicati Panis ^ & difputationem| - i. Erat autem ip proxino dies feffus Iudaorwm Scenopes
d Chrifti de carne íua com memorauit, vt obícurum C 4i4.) Ideo hoc Ioannes notat, vt occgüox.ïcm.dec,laf
MR tU | non fit eum fignificare potiàüs voluiffe Chriftum| " ret lequentis hiftoriz , quo prxtextu inuitatusà fra-
"d) ääöäm: 'non ijffe Ierofolymam ad Pafcha celebrandum. Ita-| — tribus fuis Chriftus facrit vt in Iudzam iret pet fpe-
CUM H que i ad cumlocum hec verba referre placet; ma-| — ciem fcfti celebrandi.Scenopegia Gracé tabernacu-
'*'"*'-339599',-' lim dicere rationem potiüs Ioannem reddere, qua-, Jdorum fixionem fignificat. Sic Grzeci vocarunt fe-
d. ani re Chriftus ad Paf*ch'a'ccïlcbmndum Ierf)folymam ftum tabernaculorum, quod Hebraicé m3on aroapa|
T "] Sl | non aícenderit , quia càm vellent eum interficere| — pellabatur. Vnum eratex illis tribus, quibusomnes?

l
nia jü*xä&
L;U-»Cw..x

.' r i

E
SQ0

: 4 j,' j s
t -

, PO
—TED
jhï Vi *)l? |

! [
L. 4

vv o nAn MO
H ORUA
AA

l
!
À

« arm
Y u
J d &*u'j
v

- A
n
n d

C
lr
t Al
.b [Xh](n)

^

tt£ ]
I f hami
j rf)rJq]
1: M[J ,,MIU g
$v w l

d L |
i v .
d v 2

MMf UPO

Hebraif-
imus,

þ'f;m'z.

deinbulave, |
lideit ver-,

Iudei , in Galilza fefe contincbat.. Alij referunt ad
id,quodcap. $. 18. di&um fucrat; Propterea ergo ma-
qu quarebant eum Indai 1nterfícere.. Quafi omnia, qux
poft ea verba di&a funt , vclutper paréthefim dicta
fuerint. Multo hoc eft probabilius. Nam & infra

mini ,loquens nimirum de co paralytico , quem illic
curauerat , & hiftoriam hoccapite fequentem cum
illaconiungens. Hoc mihi non difplicet ; fed non
video,quid opus fit tam long? quarere fententiam
cüm ante pedes habcamus. Cur enim non dicamus
voluitfeIoannem rationem reddere , cur Chriftus
paullo poft recufauerit cum frawibus fuis ad diem
feftum afcendere, quia non audebatin Indza ambu.
lare?Itaque quódait;pof? bac , non fignificat poft cu-
rationem illam paralytici cap.5.9. fed fignificat tem-
pus, quo Chriftus exIudza in Galilzam poftremo
venerat,vt Ioannes dixerat.c.6. .. Poff bac abyr tefin
tras mare Galilees cum quibus verbis hec fünt ita có-
nectendaquafi dixerit; Poft hec abijt Iefus in Gali-
Pæam trans mare Tiberiadis, in eaque dcinceps ver-
*ïfabatur,non audens verfari in Iudza, quia volebant
eum Iudziinterficere. Quodenim dicitambulabar,
Hebraifmus eft fignificans verfari. Nifi malimus ,eok

vno confiftebat loco , fcd huc illuc przdicandi caufa
vagabatur. d
Non enim volebat in Tudaa ambulare,) In quibufdam
Latinis codicibus & fuprà Galilzam,& hicludzam

bebat poteítatem , atque codcm modo Aueguftinus;

ex Gregorio Nazian. orat. 4. de theologia adnota-

verbo Chrifti difcurfum fignificari , qui nunquá diul

corrupté egitur.Quódautem legimus, volebat ,c hry-
foftomus, & Euthymiuslegun: , non poterat in [u-
dxaambulare ex id'Uva(G , aut ex efyey é£uotav, non ha-

& Beda legere videntur,fenfu codem. Nam;vt alibi

ver.21 dicit Chriltus, Fnum opws fect , eg* omnes mira-^^ brabatur autem fixis in campo tabernaculis , vt re
ipfa veterem hiftoriam rcpræfentatent. Inchoabatut£

É

Ed

l

F

|

. & Iudam cius fratrem Apoftolos eos fuiffe exi(ti-|

Idille.Et credendum non eft nondum Apoftolos cre«

viri in templum afcendere debebant Exod. 25. 16&::4:&*::
Leuit.23.34. Deut.16.1. & 31.10. Inftitutum fuerat,vt seenopegia

Iudzi anniuer(aria cius dici celebratione recorda-
rentur fe in deferto , càm ab ZEgypto venirent, pet
annos quadraginta in tabernaculis habitaffe, Cele-

decimaquinta die méfts feptimi,qui noftro Septem-

bri, aut, vtalij volunt , O&obri rtefpondebat ,& petj.

dies feptem agebatur Leuit.23.34. :
3. Dixerunt autem 4d eum. fratres eius.) Cauendus
hic Grzcorum error interpretum , qui fratres Chri-
fti hilios Iofeph vocari putant, Leontij, Cyrilli , &
ïEuchymij, Nihilo probabilior Chryfottomi, & Eu-
ithym ij, &, vt videtur, Cyrilli fententia,qu1 lacobum,

e 3. ^ d
mant, qui hic Domini fratresappellantur , vt Gal.r.
19.Dicit enim Euangelifta ver. $. eos fratres Chrifti,
qui hoc illi dixerunt ; nondum tunc in illum credi-

didiile:iis igitur affentior,qui exiftimant fratres lioc
loco czteros eius cognatos appellari, vt D. etiam
Auguftinus putatjfiue ex matrc, qui veré fecundum
carnerm coguati erant;fiue ex patre, qui etfi veré co«
gnati non crant, tamen elfe putabantur, vt Matth. 1.
$. & loqui Euangeliftam , non fua, fed aliorum

Fratrés Do
mini qni-
nam hic
appellétuti

opinione.

|

Tranfi binc , ?* vade in Indaam , vt eo* difetpuli tus
videant opera tma,qu& — facis. ) Reprehendentiutn

fitin obfcuroloco dcelitefcat;nec (atis habeat aniimi;

vt id faciat,teprchéfione ipía cohorátur. Hanc vim

vtdebitam fibiab hominibusgloriam cófecteturj&

verba fuptfimol & hortátium. Ná & illius nimiaml
timiditatem notant,quód cüm tam clarus miraculis|

F " ; PX TET E
" digrugpne r g mug
* —

* OOKAE :

illa habentverba,rranfi binc,cz* vade,quafi dicit,quid
: . i

hi -

L
1

!.

st meea.

Ed UTUME t WUU KM

E ab VW

Hebtaif-
mus que-
ycere. pto
"velle.

Ihic obfcurus delitefcis? excede domo, & te; quis fis,

[rum confirmatione , fed de fua ipforum gloria vi-

|bantigitur experiri inloco celebri, au eà poffecfa-

|vt aliquidad fe gloriz redundaret.Exprimitur no-
lbis in illis cognatorum ingenium ;

»

Jterant; manife(tum eftantithefim effeinter hzc duo

. |gloriam, & famz celebritatem affectans, preclara

Ivtin Iudzam cat ,vt difcipulos, quos illic habcbat,

palam effe.) Quodnofter vertit interpres , In palam

7s —I0XN-MALDONATI COMMENT. —

N

752

omhibus hominib" oftéde , maximéq; Ierofolymas;|
quo omnium Iudxorum concurfus fit hoc potiffi-
mum temporce. |
Fte dzsfc;'pwli tur pideant opera tua , que facis.) Haec
altera vidctur efle ratio , qua perfuadere illi volunt,

miraculis confirmaret. Sed prztextus hicporiüs,
quàrm veraerat ratio, INec enim illi de difcipulo.

dencur füille foliciti. Volebant ex Chrifti miracu-
lisferofolymz in maximafrequentia hominum fa-
&is conciliare fibi aliquid gloriz, demonftrari di-
zico , illi funt.cognati Chriftieius, qui tanta, tàm-
que multa miraculafacit. Quód enim paullo poft
dicit Euangelifta fratres cius nondum in eum cre-
didille, non fic intelligendum, quafinullo prorfas
modo, fed quàfi non omnino crediditfent.. Vole-

cere miracula, que fac&a ab co alibi narrabantur,

nihil folent
ex nobis nifi honorem, aut vrilitatem fuam quz-
- |
4. Nemo quippeinocculto quid facit , 77 quarit ip[e in

effe, Graecé eft;ày vappueta, eivaj. Significat autem
proprié srajpse?a non quamuis;fed loquendi liber-
tatem 5. quod non animaduertentes quidam inter-
pretes expoluerunt , In libertate effe, id cftlibe-

fusalieno. Quz enim cohzrentia rationis cft, nc-
mo in occulto quid facit, & quzritin tuto effe ? Im-|
mo veró qui vult in tuto effe , non facit in publi-

diam ; inuidiaautem periculum fibi aliquod creer.|
Alij aliquanto meliüs , fed tamen violenté, & pre-
ter vocabuli vfum pafliué intcrpretantur , In liber-|
tate loquendi effe,id eft in ea exittimatione, vt liberé,
de eo hominesloquantur.Etiamfi idnomen fignifi-
caret, non pollethic effe íenfus. INNam praterquam
quód bene,& male de illo homines liberé loqui po-

membra, !m eceulto facere, & effe in ersposoia. Itaque
non dubito zrappsozay hoc loco locum publicum,
cclebritatémque fignificare , eíle in luce, celebrari
omnium fermonibus , fpeétari omnium oculis, di-
gito demonítrari. Nam & alibi ày zapjseia pro in
aperto , in pnblico pofitum legimus, vrin hocipfo
capite ver.13. & Mar.8.32.qQuemadmodum Leontium

tauimus alibi quzrere Hebrzorum idiomate idem
cíle,quod vellesitaq; fenfus eft,& vult, aut cupit effe
celebris. Quibus verbis, quemadmodum Chryfoft.
& Euthya.obferuarunr, glorie in Chrifto cupidita-
tem notaucrunt, Tanquam argumententur ; nemo

opera fna in occulto facit , fic enim inuertenda funt
verba ; tu gloriam affc&tas;non ergo debcs in occul-
to miracula facere,quze facis. Cüm dicunt, Nemo in
ecculro quid fatit , ilud , quid non quidais , fed aliquid
egregium,& fingulare defigna; vt càm dicitur ma-
ter filiorum Zebedzi acceflitfe ad Chriftum,vt pete-
ret 4//quid ab eoj id cft magnum quiddà,Matth. zo;zo'.j

31 bac facis , mantfefla terpfam mundo.) Incertum an

rum , tatümqueà perfecutoribus effe , fenfu pror-|

co, fcdin occulto opera fua , nefibi confletinui-|.-

ex*poüxigxfeVVidco. Quare optimé omnium licet mi-|
jnüs Latiné vertit nofter interpres ,. In palam effe.No-

A hzc dubitando;an exhortando cognati Chrifti dixc-|

y, ; . " .v
p Verfaque fequenti di&uri iterum fumus , cüm dicü-

C

E

F fafratreseum hortatifuerabt ,. vt Ierofolymam fe

. auctores omnes ; nec ex duodecim Apoftolorum

tena fentiunt. Nam; vtrecté Rupertus argumenta-
tur,iam fupra c.6.68.0mnes Apoftoli,vno per Chri4
Rum,cäxgcp to Iuda, ore Petri refponderant, Domiund.
D A 45em tbimus? verba vita aterna babes. Dicuntur au-|

rint. Quod ftatim Euangelifta fübiicit , Necenim ff4-
tres enss credebant i eum , indicat dixiíle dubitando,
quafi dixerint/fi vera funt,quz de te narrantur,qua-
que tute iactas,fac ea publicé, vtomnes videant,&
maioremjinde gloriam confequare 5 ficut illi dicc-
xbam: » Chrifus vex Mrael defcendat nanc de C'Hceyvt videa-
mut 7 credamus, Mar.16.32. Si exhortando dixerunt;
fenfus eft, Quandoquidem hzc tanta,tàmque multa
facis miracula, oftende teipfum mundo. Mihi vcro-'
que modo dicere videntur. Nam,vt fupra dixiinus,?

l

tur fratres Chrifti in eum non crediditle, non ita in—-ï
telligendum eft, quafi nullo modo ctediderint ; fed

ian vera ellent dubitabant. Dubitando igitur dicunt;
31 bec fatis. Alia ex parte apparet cos ex miraculis
Chrifti in publico faciendis aliquam fibi, g'oriam
ambiitfe ; pmptercaexhortatos cum fuiffe , vt Icrci-ll
folymam iret. Quód dicunt, osfesde teipfom murds,
Ierofolymam intelligunt, que eo , quod caputerat
regni,& quód templum habebat celeberrimum.fre-
quentiflime habitabatur, Sic loquuntur Pharifzi c.
12.19. Ecce mutidns totus pofl ewm abit, |
$. Necenim [ratres ems credebant im eum.) Reddit cau-|
íam Euangelifta , cur ita fratres eius locati eflent,
quódnondum eius miracula fatis credere videren-|
tür. Qui ifti fuerint fratres, qui in eum non crede-,
bant, fuüpra difputauimus ver. 3. Hoccerte tenen-!
dum,nec filios fuiffe Iofeph, quemadmodum Graci

numero, vt Chryfoft. Cyrillus, Theophyla&us, Eu-
thym.& auctor anepigraphus citatus in Graca Ca-

tem nondum in illum credidiffe , non quod nullo
modo crederent,fed quód non fatis crederent.. Ete-
nim, fi nullo modo credidilfent, nullam habuiifelntï.
[pem aliquid ex cius miraculis gloria colligendi,|
quam fe vtique habere indicant; càm vt fefe mundo
oltendat,exhortantur. Euthymius cxiftimat, credi-|
diffe quidem in Chriftum , fed non tanquam in
Deum. Re&é Auguftinus, Chryfoftomus, Theo-

6. Tempus meum nondum aduenit , tempus antem ve-|
|firum femper efl paratum,)D. Auguftinus,Beda, & Ru-
pertus tempus fuum Chriftum vocare putant tem-,
pus confequendz gloriz , cuius confequendz cau-

conferret : fed de alia refpondere gloria , quàm
ad quam illi confe&andam adhortabantur. Illi
humanam intelligebant gloriam , illum de diui-
na refpondiifä: , Tempus meum nondum aduenit, Quaf
dicat, maior mihi gloria, quàm vos poteftis ani-

P

dum aduenit; multa mihi priis patienda fünt. Cyril-

quali non bene. Itaque de co.déque cius miraculis, .

iphyla&us , proptereanon credidiffe, quia cognatilNalld mz-
crant. Ac veré illi quidem dicunt; nullum enim ma-dinencnr
ius impedimentum elle folet & credendi,& omninoctedendi
'mdiüffïü) fe'lqüädi vitam, quäm cognationes, quàm ?:mgc f:; ?
caro,quàm fänguis.Laquebamr,in quit Aug.care cartiis .Sljgä.z& g

Jed caro fine Deo carni eum Deo, Loquebatur enim prudentia
lcarni verbo,quod caro faflam efl, &* babitamit i mobis. — sup.caa.]

mo concipere , propofita eft , vt exalter , vt fedeam uacae. i. |
ad dexteram Patris, vt detur mihi somen,qued ef feper h- päi&f*
4 LJ * P «3. :
lomnenamm; fed eius glorie confequéde tempus non-es. ;.s.

impe-

» ] g

d : v ss 53 us
i od

rl TT TT EX TT TC

: lus,

usc
g)alldlj
p

(ffiS)nO'

Jl OHCI
:wsïmak
TUTA
QU
ul
imot

fibper
füöf" 0'6;
tum
tio dne
jhum -fem :
bemscy
w hm
Qs lm
bore ,
tIonenm.
LL

II

T

üLamic
WQ(PU
NU

^ne
443 m &* :
" g *"CU'
i .
--if,mu ia*
iV
d Mf
"didertnr. mï
ül Y
VUS mimen!:
E l-uil&UUs,
,,N' P
p n
s a m l:
.OAU

^* :
u t

E-4
"u m ü^n.
KUL v OM
—..—x",kd.?
— Mi u L
--b:'a hn vel
M d FT
"3 4 j T
4 -MO'
H;c) "
( !
du J
aM NI
? hi
L
^ l
! u M* apA
Y^ d
"mv
V
BLL t
L 1 UET
p OUKR n
^ w
"
,
'f"m !
H
I'.i A^ .
, a^l
W. IU (R,
i,
| fà vidsts
] ,
n hPAn ^f2
TMVWV
*af la haA
MR
VV AVM
Ttw / h -k
EM .Jhm-
amr
l'-b-u.n*
l

^ ^|
»135 Shitenibs
Z uI j"
ALUV. i Viua d

st m M
-J:z'd':) Jlr::-)'x:än:f
* v !
nmim f
x.&.*";.')?f[tng'f
4m^n n',
0817
" [
L r 4
u5 UAURCIC U |

;;,';m.';,:x:y;»;. «
P P
3;» j Q,RU-,
n us ^ |
u tem
h , r )
feeno£ Cb
vI"-l uv | ;

^ q "-
;ïS*.Otf-mamL !

b
£9a.
La
- — --- ——
- E

l ! |
U

1
Mdado. l
**Omäïmnï' ï
L L

u

E

gt um

R

leat.

|Lib.a. c.57.Irionem;autilli non diffimilem Cyrillus probat,Qse-

']nis intelligunt, quafi refpondeat ad vltimum illud

Quid tem-
ipus fuum ]
Chriftus&| vocare foler,vt infra ver.3o. & c.8.20. & r;.1. Et pro-
lhurá fuam] ,
Ivocare fo- pt

AAE

lus, &, vt videtur, Ammonius tempus manifeftatio-|

verbum, Ojiend&teipüm mando, dicens,tempus often-
dlendi me nondum aduenit. Apollinariusin Greco-
irum Catenatempus meum ad fefta celebranda;tem-

gaudij , atque letitiz. Quidam fimpliciter interpre-
iantur, tempus afcendendi Icrofolymam, vt vos pe-
citisynondum aduenit. Verus fentus eft,quem Chry-
(o(tomus, Leontius, Theophyla&us , & Euchymius
expofüerunt , nondum venille moriendi tempus,
uod fibi àPatre prefcriptü fuerat. Hoc enim tem-
pus fuum, aut,quod idem eft , horam fuam Chriftus

erea in ludea verfati nolebat , quærebani eum
Judai iuterficere , vt ver. , didtum eft , ipfe veró nole-
bat moriante conítitutum à Pare tempus; X quam-
Juis poffet vi, aut miraculo effugere Iudeorum ma-
lnus,malebat tamé id fine vi, ac fine miraculo facere.
Quia ergo cognitos habebat Iudeorum animos,
liciebátque fore , vt fi Ierofolymam iret , fe occidere
conarentur , pro eodem habetire Ierofolymam , &
ad mortem ire ; & quia moriendi tempus nondum
laduenerat, dicit [e Ierofolymam ire non pofle. Putat
etiam Leontius probabile eífe voluile fratres Chri-
ftiinflammatos inuidia tradere illumin Iudeorum
manus ,ideóq; refpondiffe , Zempse menm nondum aa-
«enit , quafi dicat, Quid vultis cogere meante tem-
pus mori? Át pofteaiit? Ita eft; fed voluit hoc loco
lignificare , quid fibitanquam homini faciédum fo-
ret; periculum,quod alia ratione fuperare nó poffet,
fuga declinandum; poftea eundo declarauit , quid
ranquam Deus facere valeret;in medio nimirum pe-
ricïäo fine periculo verfari. Quid ergo eft , Zempuws
vefirum Gmp-er efl paratum ? Augultinus, Beda, & Ru-
pertus conuenienter exponunt alteri fententig,tem-
pus humangquerendz glorie, quam vos folam que-
ritis ,:femper eftopportunum , quia ad eum ine la-

puscnim mihi paffionis eft, atque afflidiionis ,non|.-

bore , fine morte venitur. Quam etiam interpreta-|

cunque, inquit , matori difpen(atiomi ves [abiacent, non quo-
uis tempere commodé aguntur y quales erant ves Chrifhi ; res
autem eorim ,qua mara negligunt , bumiliora fequun m,.,l
queuis tempore [ufeipi poffamz. Melius Ammonius,Chry-
loftomus, Theophyla&us, & Euthymius exifumant

proptetca dixiffe tempus eorum femper paratum, id,
eftopportunum effe, quianullumillis , quocunque |
tempore Ierofolymam irent;periculum im minebat; .
poffe quocunque tempore, quocunque loco eum

qui mundo fit inimicus ; quemadmodü in exercitu,
qui amici funt,quouis tempore interdiuynoctu,ma-
ne,vefperi tutó verfantur;hoftes non item. Hoc eft;
quod flatim fubiicit, Non poref? mundus odi[Je vosme au-
tem edit. Alio ergo fenfu umit fuum,& fratrum fuo-
rum tempus ; fuum patiendi , fratrum eundilerofo-
lymam. Sepe docuimus id non folüm non abfurde,
íed etiam eleganter fieri folere. Continent igitur
hzc verbatacitam quandam reprehenfionem. Fra-

ire nollet;Chriftus eos contrà fübreprehendit,quód
lire tuti poffent, quod effet argumentum eos homi-

rent. Vtroque loco non aesyoc , fed sajpoc Grece legi-

mundo verfari, càm ipfi de mundo fint; fe nó poffe,

cres Chriftum fübreprehenderunt, quod in Iudzam |

nes effe mundanos;quales mundus,Iudeique dilige- |

tur, quod non qualecunque , fed idoneum , oppor-*-

|runum ad aliquid agendum fignificat tempus. 1d ta-

A

F

. dubium , quin caufam reddat , cur eorum tempu3£

Inifefta ex (uperioribus cftratio , quód illis nullum à

men ipfuüm addito epithetó. mogis €x pireffic, 'a,'ötpw;l
paratum,ideftopportunum. . .. , 5 ..
7. Non petefl mundus odiffe vot ; me auterm odit ;quia
tefhimoni perbibeo de illo,quod opera eius roala [unt. ) Non
[emper paratum fit , id eft cur quouis tempore fine
periculo in mundo , hoc eft inter Iudzos tuti verfari
poffint : quia & ipfi fimilesillis funt, & mundi ipfius

bec eflis ; Ego nsn [ de boc mundos & c. 15.19. Sidemun;'
Plerabitis * flebutis vos,mundus autem gmdcbit. In hanc
Leontius, Beda; Theophylactus, Euthymius , &

í(tomus allufife Chriftum ad id, quod cius fratres
dixerant , manifeffa teip um mundo , ver. 4. Quia enim
hortati füerant ; vt feie mundo , quis effet , declara-
ret , refpondiffe , ipfos id tütó poífe facere , quia de
mundo eífent, & mundus non pofset odiï?sc? fuos;

rillus,& Euthym?? , Iudcos vocat ( nozyaus cpovdv-
(.c qui mundana fapiebant..— |
8.. Fos a[cendite ad. diem feflum hune j ego non A[cende
ad diem. fflum iflum , quia meum.termpus nondum imple-
n eéft.) Cur iubeat , aut concedat fratres fuos ad|
diem feftum ire , fe veró fignificetire non pofse,ma-|

mundo pericuïum immineat, fibi immineat,nifi aut
latebris, aut diuina declinet potentia. Illud hocloco
multos,prafertim Latinos vexat interpretes ; quo-
modo dicat fe nion afcendere , aut aícenfutum non
efse ad diem illum feftum , cüm poftea aícenderit.

Ex loci difficultate le&ionum quoque varietatem
natam fuifse atbitror, dum vt ad fuum fenfumlo-
cum flectat , alius addit , alius demit. Nonnulli to-
tum hoc membrum przciderunt , Ego son «fcendo a4
diem feflum bunc. Yaque in quibufdam etiam Gracis

Calyo vus,non afcendo nunc. Interpretationes varias
qua vera fit le&io , declarabimus. 51 legamus £z«|
dvaCalyo , nondumafcendo , omnis tollitur quaftio.
Qui enim dicirfe nondum aícendere , non dicicfe
poftea non afcenfurum ; itaque quód paullo poft
aícenderit , nihil contrarium dicis fecit.. Huicau-
tem lectioni multa argumenta auctoritatem prz-
bent. Primüm innumeri pene codices Graci,in|
quibus eo modo legitur; maximé veró antiquifli-
mus ille Vaticanus toto terrarum orbe celeberri-
mus. Deinde auctores graues Nonnus,Chryfoftom.
E& Euthymius , qui ita non folàüm legunt , verum et-
iam exponunt;eodémque modo arbitror Theophy-
lactum legere, etfiin Aldino codicc z« lcgitur'; fed,
vt opinor, pro d7»,vitio manifefto. Leontius , &
Ammonius videnturlegiffe yu2, nunc Íententia ea-
dem. Sed vix mihi perfuadere poffum aut d7w,non-
dum ,aut yu9 , nunc effe legendum. Primüm quia
multi & Grzci,& Latini non legunt auctores. Non
Cyrillus,)non Euthym. non Beda, non Strabus, non
lRupertus ,non quifquam, quód Íciam , Latinus nt-|

Xk 4 üor

do (uiffetus, mundiw,?md (anm eratdilgeret, & cap.16.20.|
[ententiam Chryfoftomus, Auguftnus, Cyrillus;|

Rupertus exponunt. Ánimaduertit autem Chryfo-]

Mundum , vt obferuant Ammonius, Leontius, Cy-4.

codicibus non eft. Alij non legunt zam, hunc. Alij!
legunt &zo dvaGaiyo , nondum aícendo. Alij x ava-

membra, & non poteft mundus , quz fua funt , ha-| -
bere odio. Similis fententia cap. 8. 23. Fos de mundo|

Obiiciebat.Porghyrius hunc locgn*f (?hri&o.,yt prO-| Porphyrii
baret efse mentitum, aut non fätls fibi confhtxiäc, vtjobie&io ii

3unc lo-

recitemus ; nam fimul & quz verainterpretatio, &|.

aucor Hieronymus eít, 2. contra Pelagianos libro.u;.

W 1OAN. MALDONATI COMMENT. M "* .
€tor.Iraque non dubito Latinum nottrum interpre-| À |dit; verum afqendi: Qiqiqimm plenus, AqueRMERE — | ,l M;Iuä
tem non iralegilfe , quemadmodum & ex omnibus| |tus, qua effecit, vt nihil in fe defignare poffet, quan: J;Iäfe?udsi (
ivetuftis codicibus, & ex Latinisapparet commen-| — tumuisinflammatum Iudeotum odium.Solet Chri- Chifs| — 7 oj
tarijs. Denique illa altera lec.ïtlo. non vxdccpr cum| [ftus frequenter hoc modo lo qui, quafi folàm cffctre loqui- 1 .äqugflcïmt,Pum
Chrifti confilio bene conuenire.Volebat enim pro-| |homoaccómodaté ad eorum , quibufcum agit, opi- ;1; " 23 ]i5
culdubio cognatis fuis fignificarefe nectunc, neque| |nionem. Vt cum adolefcéti illi dixit, Quid me diczs bo- ditort oyi-
oftea ad feftà afcenfurum; vtipfifinefeafcéderent.| — pum, nemo bonus nift vnus Deus , indicans fe neque bo- :æ:fr:ïw |
'|Quàd fi dixiffet, Nondi? afcende,aut,No afcedo mi haud| — inum,neque Deum effe; non quidem fua,fedadole(dams — |
obícurée illis fignificaffet paullo poftafcenfurü efsc;! — |centis opinione, Ita mihi Rupertus videtur , alíii f Mazio, 18
itaque fineilloire noluisent,fed expe&tafsét.Statua-| — |cet explicet verbis, hunclocumintellexiffe. Cert? i.
mus igitur legendum efse , Non afcende ad diem feflum; — longé nonabitabhoc fenfu. Cur er 20,diceraliquis]. :
i bwnc, & verum horum verborum queramusfenfüm. B |non ftatim Chriftus cum illis afcédit co ipío modo,
Nam fifecus legendum eft addita. parti,cu.la nondum, quo poftca dicitur afcendiffe ? In promptu ratio eft,
opus non eft querere,cüm nulla fit quzfftio. Augufþ! [noluit eorum de fe prauam opinionem confirmarc.
; & Beda exponunt, Non a tendo ad diem fefum bunc,id! |Sienim tüccum illis alcendiffet,vifus fuiflet eorum
. jeftad humanum feftum;ad humanam celebritatem, — |votisaffentirf, ideóqueaícendere, vt humanam fibi r
lad quam ideo vos me cupitis aícédere , vt humanam| Jpararetgloriam, quemadmodum illi defiderabant)
t Icolligam gloriam. Similis alia eft eiuídem Auguílini — |Afcendit ergo poftea,vt & legi fatisfaceret,& vt fuo,
T . [interpretatio, Nep afcendo ad diem feffum bunc Íciliceti — 'nonillorum fen(aafcendere videretur.Cur CrgO Pep
j |Scenopegiam;quia in eo fefto ego fum, perillud' — manfeft, frd quaft i occulto, vt ver.10. dicit Euangeli-|
lego fignificor,tanquam ïer hguram veritas. Quare| — |fta;cüm Dcus effet,qui fiue occulté, fiue palam aicé-
Inon opus eft,vt ego ad illum aícendam, fedveillead| Ideret,iuxta potuitpericulum deuitare? Nolcbat di-
1me deícendat. Alio ,fed fimili modo Strabus inter-j C | ninitate füa, & miraculis vti , nifi in rebusomnino |
| Vedié. pretatut, Non afcédo ad paticendum,de qua Pafiïon'c [neceffarijs, vbi humana dcficiebat induftria, qufa,/
antea dixerat, Zempu menm nondum aduemitàn hocdie| — quamdiu cafatiscrat, vtebatur. Vt homo igitur, afcé-
Es fefto tabernaculorum,quia non id mihi ad patiendü| — |dit occulte; cüm cclari non poteft, & in medio pe- :
| 1 | conftitutum eft tempus, fed in fefto Palcha, quofe-| — |riculo verfatur , elabitur vt Deus. Quz ad verfus o| -
fto pafsurus füm. At hzc explicatio nodum nonío-| — |& ro. expofitionem pertinent, videlupra , & infra
luit. Si enim dixcrat fe ad feftum Scenopegizalcen-| |ver. g. - E | :
furum non efse, quomodo poftafcendit ? INifi dicat n. ludeiergo quercbant eum in die fefo , ex dicelant,

aícendifse quidem,fed non ad paticndum , quemad-| — |ubref ie?)Iu dxos vocat Euágclifta Ierofolymitanos
modum fe negaueratafcenfurum.Vérum hocipfum! — |ciues,neque cos quidem omnes,fcd primores,facer-|

: 1 feft durum. Eucherius in queftionibus in Ioannem| |dotes, Scribas, Phari(xos, & populi prin ciäes. Hi "
[putat,cüm Chriftus dixitfead diem feftum illum nójD |enim erant, qui Chrifto infidias ponere folebant, vt -
] —Ojafcenlurü;primü ei? feftiintellexifse diem ; quipro-| |Leontius, & Theophyla&tus obíeruarunt. Nam po| .

1 Pfl& feftus dies aPPcllabatur. Per feptem enim dies Pulun] eum fuiük,qui diccbat,2esse eff vera2. Quz-
jtabernaculorum feftum , vt ver.z.diximus , celebra-| — |rebant autem eumadnecem , vt Chryfoft. Cyrillus,
batur. Non etrgoafcendit Chriftus ad feftum, idefl] — 'Theo phylact.& Euthym.exiftimantid ex ver.rs per-
Jad primum diem, fed tam feffa die mediante , vt ver. 14. fpicuam eft, vbi ludziturbz opponuntur. Dictum
1 . [ttadit Euangelifta. Quam interpretationem etiam| — |en im fueratc.s.18. propterfanatum ad ptobaticam| .
: | probant Auguftinus,Cyrillus,& Ammonius:Ner af- piícinam paralyticum Iudzos eum interficere vo-
cendo ad diem feffum bunc , id cft huiusfefti celebrandi — |luiffe.Aut quzrebant, vt Leonrius ait, vt ali quod vi-|
|caufa. Afcendifse autem poftea, non vt feftumage-| — |derentabco ficri miraculum, vnde calumniandi at-
Jreufed vt Iudeos doceret. Que interpretatio idcirco| — Iriperét occafionem, quemadimodurm in fatáto fecc-
mihi minüs videtur apta , quia dubium non eftideo| E |rant paralytico. Ceterum quocunque tandem prz-

L ]poftea Chriftum afcendifse,vt feftum celebraret,ne| — |textn interficere voluiffe,jnon modo ex c. y.18. quod
legem violare videretur. Nolim arrogantie tribui,fil — lremotum eftargumétum; fed multo maximé x hoc : -a p
üintertam graues auctores mcam ego cum illis mi-| lipfo c. ver.25.perfpicuum cft, Nense biceff,quemqua-| —— ] o li
nimé comparádus dixerolententiam.In domo om-] — irot imterficere € Et ccce palam loguttur , e* aibilei diumt. o pugi
x. nesDominilaboramus , vnufquifque in eiusorna-] . Itaque recté Chryfoft. Thcophyla&us, &i Euthym. lum
mentum confert , quod ab codem Domino fibida-| lobíeruarunt fummum eos Ícelus in dic fefto , quenä- P æ | uþm!
ex;*:ä?;f* tur. Credo ego Chriftu m ex.cognatorü'fuorum. Opi| [|maximé sactificare oportcbat,patrare voluitfc. uo| - t Mcmbr.
nionelocutum efse. Illi quidem purum hominem| |die potiffimüm querere debebant Chriftum, vt in il- ïb?'?****?ï- "
lefse putabant , an aliquid fupraceteroshaberetho-| — lum crederent, duzrcbant, stoesiderent-Tdeafo] 1. 1 M ial
mines , de eo dubitabant , volebántqueanitaeíset,| — diéque multi Chriftiani faciunt dics fcftos, quosin [ ] / m
Ifaciendis Ierofolyme miraculis experiri;táquam ho-|F' colendo,adoran dóque Deo impendere debebant, in ! ] ht g
minem, quód in Obf.cum lateretloco , reprehende- blaftpheman do,in offendendo; in crucifigendo con- E lil n
| bantjtanquam hpmmem hOïtabfmtur,vr aícenderet| — fumunrt. Obferuarunt etiam Chryfoftomus , Lcon- | pcäa:::f"lätcr;
ad diem feftum, ibique ederet miracalaea, queedi-| tins,& Theophyla&us verba illa, 7 Di ef£ ille? odiura; EM MT
difse alibi ch:ebatur,vt aliquid ad fe inde rediret glo-| i nuceontempu BO ra (e firte od mv f -;
: rie. Eodem feníu negat Chriftus fe ad d diem fe-| |dixiffe,vbi eft Iefus,aut,vbi eftChriftusifed FLieff ile, i
ftum afcenfürum efse,quia fi purus afcédifsethomo,| — Inon folàm non appellantes , quodeft honorificum; :
kqualem illi efse arbitrabantur, non potuifsetIudeo-| — |verum etiam ienominiofum aliquod verbum intel- M
rum refiftere poteftati occidere fe voléüum,& tem. ligentes, quafib ditume Vbi eft fedudtorilicf Moiell — l
pus eius moriendi nondum aduenerat. Hoc modo,| — |violator ille legis? ficut dicunt ver. 12. Noz , fed feducit |
jquo fe negauitafcenfurum,ne poftea quidemaícen-h — tmbos, Et Matthzi 27. 63. Recordati famus , quia [edutor! |
- il RRU j | l[lt? T N
rl etenrique M 7 i : " A BETEIERDMLIRUAN, |

i U758ïïïï!
audel ; uep ide
,-naïl, uiq i It 5
-'*ilïo | ü:q loql n Iu.
i mloqui 1M6 E lam no i
— 3 b 'vBUn, palat Am mn
A. MR A incipum bant, bantp nqu X o ;
P. q C : &prlnc'd C 'aüde) &dta. ïba c' t*efan"
IOAN ide ba;qui. ,1oiï.orata TBes tulonPodæO"
"W TO ' '"""dcufd vt Cyülluén autq efse: Ht
IN ft & i-lfl lp G"tum : d cyäïntuf; r 0.mx;]foïutcv |
| ite dei fc. rant, d ipev. iPe i ab DN :
M B- Po lude m,.-cfï ls Opp .lnC--lnC 231 '" tem
'e$ f C C o '1', IXta '113.. 'C1l ER ] 344 J
xibue dq iffet c : &B nte i;au ufti ul us fe,4 lLE s,fic :
r'am n5, pof? em,fe ventl rillus, niffer, hg?-ludæl-, am fi edian * i:C:&xrndlfä ')3-16"
3 757 Wt viue 1'nadfmno11 us,Cy Yf ofite- nifi períon diefeffo m S ver. rchtcExod'& um
* | B:divir æ?ï;ï;lurint. ^ cAugufïf&iebä?tatcm lïl defä,e L : ïtur- Jam aut e;nDocunl B ruïïägbulfsä :1 an gelg efti dic. ,
ÉM ; 6 wtlJ.,' 1CI n. etín « no i(lc ba 4 f. tnacu rc ASESUN X - tunc :
' E' uct ue (tut et fän RQ fiu Ut i ebat, erna 311. reo rto t tu :
dáca : : m fe ue i(fe 14 dat taber br icite o ua icit COU R : F
N ' ilud q&umq mfe 11Tc,. ntam P nq di ta | cele ; 1C1 lq dic éto- " ^
j ; - i | die iuefiu 1tà ler ici no - Inau : m,c fiue N » lo ,ve n Ie L]| * n2|
x ; þ Oæa Chr 4a'd : u(z qu ero dICI 't. In . VY- l" læg &Un, 6,15', ..t109 NO aln' " II'. 'nöa I
BN É hd) is fuisa VN MR dere k er ndi tin vt $k &i Ui et.t du im. N ver.1 Cur riftus
! | ne 1 Ls 1U. id j ntc -l'a.c blllt dafcc, iffen hfl- 110P rum cut id 6&. ; Ildl, ; 'lLll vt ^ 1n e Ch ri,ta;
3 3 j Chrit rin ut iede lt n pro lyl Y i folet, oS Zzy . .34. e , aR inte ic füe a "b T
( uefie p re t m P lo "nv fo ; u * 23 nt lum dii idie orem on
gm.SO:üQ:!;-»:gs.., que i* ac |tot : Am ro ly 1C1 tos i uit. dM p -«fck- di : bl lonc ;
N . ul : 'u1. teti le 'Ofb- sd nat vet. Le "l-e. temP | m, ^ fefti amo i.no 'unc
!aæggommm;gï*;*i&yj , Id nq teí uam iler ibu og lifta v : e]?" in olvma m &R ua ME: ,itlï,
M tul re) agua m m ftc un O- die f foly 'prin eGq VET.I fec le
b . jrec 3 » Reaq cu | bOlnz Ó ge : r ; ; iftum -O10 - 'Pr folc 1S V ; ( bi
zzgumaglï»üm-w..; L rum.. VN ul dal rtop Euan ihip H h ifse Ier n ipfo ró imu: lifs ba j
Mu tu nifip üis,q juod ai uar licat r mi , nof Chr difse idem ip iver )icu fcendils v Íse
;""; ;'.'f""*-ï-'ï»' : o k . : AA Pa A É 'D'O iU luin P lta-.' .
)qäm"'ff*.., leum, osabi mq fedq d di defu4 die, it; Ícen T ucn t. I aice u fo f
TMEN | j eo .Na le , uó 1vl '[fb zder d &t s-Q—defl, iplu A: E ul de us fui
ZI'Sffüï(;'JeDO';w ii mot AE 1m fre' dl n,q not ndl fcc i ^ lyl].] 'mll - 611 CITIP. au a- - iü .iljs E
i5 'w;;'*g ! en, nei flno at . ( fce à Pptem (0* aul o **'11 od di c u a('k od vi homr
H..;L;]k-z;, 4 4 ut r *lm 4n : a..; deo f ; : ut Oa 1 ]1- . fC) 10C€ -ho cI
...cm,, e : j o2 lies fep D n n se ü |
nl':lag;llqk'kg 1be n non. PIerO.io';a med Prl[n Cllllnl rdlcs ln nOfl 111'(P l'.lln rllanvc docïfcelldlpuril, q u€11d1 '-Ca.l'lia-
ii (ui 'nide, diefe| 'ftilnocüïn DI riftà icitur tCmP unc p ndisi um 2 vari iéloqu elïdl. rei
It C ie ve liffe d exi uis. Et Ch fligi . ret aicei ; ndu,wtun e vari .-dOFE,,q eus 3
Qiïiiïäuïgyt | 1.3 Tc. . tri lc-xl -is:cf noeli dco d'- rin] "üS a dcl/ ue raS 3.1:3'-"6'3'1 ödï ml
ïfäriPolum ii &efuräqux E*?*&ïmf&/*v Wa äf*sePïr m anfamämïädeflïa - ?äïaæ*äe-
| c ! "Ametn isfac traï N Cex t 't'", - fe : rm IOK Qu« alc Alter -a fe $; f
: h ( 1 dce i'f*c, PX en ummd dlfs Ol1 ls tc uií .vluï., "unt, 1'con | f fto t^X
m g vtleg illui bra latü v eni fcen s v n- fecin 'reb temp -Pffïl. U c irylo ibun -
d | A EBERS B E : $ : : : . A - q - a : hly "lb : de
TT AN m ele imidi | Non.- " camp Euan- ibus d in d Ts Ch fcri defi !
" t feftu üm.c edim r, iNI pls c1in cai cat né üub jriüs aucto HJI, nius, lus, e def m
] i 1 fut ante à itu.f. at,mP & ; Ifl. dtu 1.—. '"prit au Is if on m lon it idc
t incegru an jllig fU m be, 5 fign Íe M: 1on p od db m thy»:x,;- Jati . ddit 1
mip a | CO fed i ass T ifse,ie MO A d s s Eu af .d liédum|
dbl ; nx iüs C-, ) in on dl' & ver N Sg -s epr & ! XP A ié :
m eum; otius am, ; fed nm ehai UE n-| iua H C dv Ía € ait. udié em
E um pol lyma lo, atur. H im afc àve (ce us »vtp eícer .13&?: diip us al ,da.. ütem,
.,.:-«Arf-'.*i'ümatx : --'"ulnP Foly : lp | -'tu.; lum tr ma i- erit;; ^rue -hy len l'&4 .-eSa.f sa COU
,Nv"*f' z : 2 d ln ? I br B teln .r C' : rl : W J us : dc hc E R 1 au OP ldlr AR Pl. ]dï E
-,'".'.U.W.QOB:W d,nteg 1101- 'ce €x Int difs ad P ndi 6 Dfo ' '113«'- d E ius Íu he Sauc Ü ran , US'-
Ml . j Y i ! n . Cce :-P pE ; ILIS) Ills T . re . a : 3d &11-1 "ia
'-,,.r-xroen- : tem« Ws um-- chA um 4f 'Crte üuim ont ma vt iberio aupe in [ "u Ms T.
1Ltgupo dau 'rnàc nmu a m fta tem |. ape : um O tm h ber IS OC Íse u fir : |
AC r* : In ] CP : ,dum m A An ,EIP IP um " 3 ,V aM ere tll , T1S lel x Alb y-ln. : ) *
g" ! iftat id do -aï, icit x M nt, uàm Ó |r n iïef liis aCO. Aï,, fse, ^fta ; Mot io
; Nb t llüa id d indic: dicit, n ru uamn ium lui à . fui te ; d ;
: Niand * 2c üma ein 3 -ddu*-' Íse iud, q re- riu vO ique PEMET rus. ipli 20 y- bfcru rf
J NI : P. H urc! niim « t 4 ifce lia sE $6 OT VM uiq SoO Ísa m -"tal C^ j9. illi.p *
- m m : fcl- C : dl d , 4 a(þ S & in nc CC XCc 32 iinem : .U-fc
Quvomm pri dob Cüm ./c'eü am aíse It íÍno au m m im ne it.e rodie din lufn-(ïy. cófu
| 'b e a oftau Cta . iret'.- VTR D ent, S O m erit; | pro tu lp T x
Vulri Ó hau diclni--- nje 'oitq expe illis ir frátr ltero else. diebu feftü lagu ftea p nfue inten AuBo r
ob d dlfsï.- Funt ftati idquat ecu íto p 10.ve jiem fe d die Odan iód F ter Ísur cemy Íci- ip
**"e"'?' icat ft: ais E HOX aát Msigt ass r od 3- TG ingre fitin s fu
La ?äö flïndä- lïc-chc dercnft.;d ahcfl-ortagäprimuïs Vp(O» , büg edaï ämangg?ahtïläfscïälcsgfmwäangc :
« lo ffifs o difc 1 die, uit : a se ofo- & !s hi M n dar F en« i d - heo- :
o m c es : "m ot en : tre .Iero : -tatx ; 11162' tnO ödt doc : 1€rl, T ; ä
E- ln idifc 'fratr eode | de tam ft fra ur, | ce- mi diu nota! qu ft doct is.& fàm A
L : |üs efte id?quó re.& ile e ret efti ; ifse n ise , 'de. S al us DAR
! priü m efi idiq dete, ibile hoa dfe hri- fui fuam ndilsc e,i riftu ont Mdbs s le;].
d. ] d'ier ii purs a inc d us E asv D nee a.
hr : m re ui h feft ra er. otu dum z e; n ia om llet hi d qu
w -f , difce frat iue qui m fte Ísa lap Inoad A uifs co concio: loft ive eft ni fed Mil
od i d.ch : fiu-. üa ece : u mad üm. fu - &a. a CP ] ry qui e i(le , Chti L
lum Lroos ? TU ss i m ntl | & (an nde tCh WU x ia C ul
l die p ft 1th-, i s " e,que uent C & uiae t unt, du ocu ;que ta-
denmmm : di Íse fe die at vtq Arect, 'fC:q feq in ho | Q. IXIC; V CIrt den RA dOL 'et;q ifputa !
l nnys D i ad. Itero. eni : omp eru oru pr as pe on im t.( eí arT ium, hé ha
-"Jïj' 3 1 ;*, : u c à : : Du - LJ Qi.u 3-. . '111 all & 'He!l .. -lcc ïan uitl - IIL A,
* dl N *Vela- per fibi , TO pt 4. rtim ! " »t liftz &us didifl imist ineu Hoq xccafio | di- ,»
nete lor E. F 'am nem, . -ölne 6'2' cPa ; pter ; .lab d 5 rumi tili o :CO "u C? num
u—*-. ! | j 3 es 0 ene hy rc P at.v 't ndeo vnu ml
- A ! lym uon Ism s cap MVE ; 'äaPrP'bcn P am n bat, fed v vnd Ocv riimi
! bra |por «'imu, m g ;ntl. de : qui a- liqu lutem age étue, g &v iit;ho --fäm.,.-« |
,-s:-wkz ftust ifse iCcatio fïfeq bat m adi ilà ad ann, lixií is Chr ecterm iàad ticii TAb
"us ftc i feci jlica erfi : loque endum eda nihi & id To t; di is ret w M l
-'-.-'7.',*»"*"'* ibi exp im v m f'crcn &b nl it nid ! iide) udaz cra p !ofi lhg fu "4
L ah'um " alan reter 15 tur t - p cu m fuc d TM ept "cuitds *l
- ver. Dicum i Ts " . s '1, o lo ttu 24r » loné Cxpo .ita i plan lut iísum. 'c li |
"— ^ lpo Nem )A - vtA "e0 duü! » a4r. :u,.f t1o0 ^ exl , -S,lt,, le dfzi 'rmits - l')!c, : In |
| : 40 ,bam, pards teban d f4n4 efalï nin bu nte Q:a uo : Ore gwm, hoc ls. & :
m 1 F. [nd ique 1m ! dice ebatnr 0M5 am : CO, aq; t:q. HSp fes,q in -ribas, ' à |
3 "m u ? dieba ? : Bo eti HO re - t . ent. telis fes ; "u 'rib ^ |
"o t f qu q Qu die bant : fed ve-| ce Hs aM m lit | dicen : q 5ct E d
at | de illo am t. Qu u Ld". o , iedi fu 'entt iftin ris ; di lum, es, 1& $ ,. x
fii.'j"l":; del 2 N : ah ïrum..x 0u4 --1&0.,-, GSV. AS; are , ll CX '1 fäc udd Ubl "dOte F. II. I .
i NUW trurbasyi lümin A p iE ii ipes;i d Bs :
á Íu "uftin "cit tu n fo &IS, idem 'erati u- [ nec 'Etmj dice »inClP | !Odlb ius lameu an- j |
r emte : ".g,.ü, St'd" i clïo- '-.S fän. lit 11 'udcg (d.(; " 1 ; 15- ",.d" SPI qdü?[ S Cl nlià! lOEu EE , |
u hs. Au m. 5t Ho inviri inqv in aliq /j non;fe "um ha no folo jüiem: 1pios im hili Is do- ! |
ia "Tta&. liora . Il lin ; E m -lg".-: ffc ! TT P 'OS t,Qqü Cos1p! alt Oocon A NEUE : |
,'X,M"I *Tr / r þd" ,&1) á tw, et : .d A& £E " lr, dgo t)q : C dc . i C ta 2s ta ; j
MP | . 'hri H e omin eff; dit es, fc Iu s voce cfbn ca lpio quan nu) !
t s[urrab: Ch ' fera e en a ipsics hen -| O 1t V m ant od ddsd » nO-, - ,
,--:;tf.ï'-"-*'ïw,; fua mbris nibus [wz'ä""qu uia ba,n/p--* "þgos Prl-l-ïin'. R^ lccarifæos-gmïrfl aullo thqv higmüsfæ adi Theo- F j
" Mit: Deo " lj dul p s yui alij; E I GuiltelQuis bant. Ki c WE s t
u : 'nif;,-d:ur"';,; r dediet s & fiqi sb Quo fuilse, ?I.uir? ]deilïäeritavt vt h. — phyla- (
,r | ul «ll ) f qu i j fu juod ide: 1 Os fU. -onc MiGe uc im, A p !
VE A Ibid. pa -hsC l*'ue[?rofe "de hafq (tat ex arlfæq ;ullo ftfïïuodrfu um fafq ueco uit,yt ; us älea! — n
'..'J"-';. Qu lo fup. FHAM bas. Vn, Con &Pïfc &Plusiaubant i 'rant. Cen:]äapotï; fü'n](äo&rln —
A.'r"uw);,.t' ia tur beüo baS) "S 1, u e ne if. 11 ; YbDo 11—) - : s
- *.;;;:.Q:i H fu "m cri : .d.;.q VU on, 1 dic " 1nor ant, Ben jven anti ! |
p coloft.; Ch"fdotes'äam:läldæb ugen"ïc as P Nón dl - ;
" anj;'þO; " 1—- Cc -ne RUs " " . 4 .& : ij i : on : :
inian P fac mine nim tur. Q ibi incir a& l lara N |
Msf ; Y EE n Mi r LUE
'-1oC-qu !d ! Cua. :,sï( * UX af.. P í 45, *me, 1)'. .13. du
Sf;!*'",v;banïaln .';»h-*"ïncl'vocturba Oïi tf"rbb ';i"tka 39?2 & Ch.: es Pam'ef"'m , :
d " TT eft;t €d fedn dice f vETe rincip ter | | !
" j "* jBes- 'yrt, j ergo ; :uf&æf, MP Jam prop TP :
';--CMLCC-"» ; A rba 2;;Clt duert b p44 :
!db | Non , usa itur; p &
" "TAU & . la& - L)al u :
NO*";.» hy : uC "
" ERN vaceloque E |
u d N :
J(» r'hïüm," F ;
cE 'ïoïo;;fäffl"f :
lxcl'vl"",'.;; [ r : |
i , .!'.4,: Vmc?; i .,:, :
, 0:- U.»:ZWM | | qem m
| ;w'? '-;";'i[fægr: l . |
; "^

Trag . 29

Y
ind ]

TAUPUR

Homil.48.

Imea docfrina n9 ekl mea.5y non tua, quomode tua?51 tmaquo-

|de vna;cadémque docttinaloqueretur.Sed in co dit-

IDei,non fuam,vt hominis. Alij fuam vocafse;id cft,
[quam à neminc didicifset, fcd quam vt Deus habe-

; &f&fl. Ides enim tna effe debuit. Lt boc verbumy, Non eff mea,

lexiffimetis alsud à Patre , [ed idem me e77 dicere , facere.
.* L ' LÀ
|Alij fuam vocaíse, quam Iudzi fuam , id.cftà fe 1n-
uentam efse putabant,& non fuam fenfu contrario,

752 hod
|phyla&us,& Euthymius obferuaruntinec enim cx:cy-ï
debant, qux dicebat,vera effe slffed quia oratíonem

Idebant;mirabantur, vnde cantum illi do&riuz e(ï?fg,/
cim minimé didiciffet. Atqui ftiebant cum nou di-
diciffe;cüm paullo prafertim ante fignificafsét, eum
fe non noffe dicentes, 7bieff ie, vex. 1. quemadmo-
dum Cyrillus obferuat. Sciebant facerdotes, Scribz,
& Pharilzi fcholas fuas puerum non frequentafle,
cáque erant arrogantia, vt exiltimarent nihil extra
(cholas íuas litterarum etfe poffe. Cauendum ne nos
[Phariízis iftis fimiles fimus , neminémque putemus
quicquam fcire pofse , nifi fub noftra fauerit fcrula;

repente emergétes,ca fciant,qua nos fenes,canóque
doctores capite ignoremus. |

mea, fed ems , quimifit me.) Hanc , vt arbitror , ob cau-

captare occafionem poffe de fe , de doctrina, déque

Tofficio fuo copiosé differédi : codémque cófilie crce-
dendum eft Euangeliftam commemoraffe; vt quod,

Iudzos Chriftus, id nosipíe doceret. Nota hocloco
eft Auguftini queítio, quam & Chryfoftomus , &

WTlOAN. MALDON

leius non vulgarem,ted do&am,& licceratam cfle vi-|

| B

doleamáfque iuuenes fuccreícere, qui neício vnde|

16. Refpondut eis lefus , €7* dixit , Mea doclrina non eff|

[(àm Chriftus in templum afcenderat;doceréque cee-|-
perat , quódíciret Iudzos admiraturos, indéque fe

inquit Auguftinus. Fidetur enmm paucis verbis quafi con-
traria lecutus, Non enm ait , lla dotlvina non efÍ mea; fed,

umodo non tua? Yu enim dicis vtrundque (7' mea, Q7" no mta,
Nam fs diiffet,Hla dofrina son esÍ mea, nwlla effet quastin.
Explicatio quaftionis ex huiufmodi loct explica-

plicatur locus.Omnes in hoc conueniunt;alio fenfa

Lcontius, & Beda mouent. Eaceff Prq[knditafs prma;

tione pendet. Varié autem à diuerfis au&toribus ex-|

Chriftum dicerc dodäinä fuam , alio non fuam,cüm
fident, qubdalij alio modo do&rinam fuam vocare

(üam , id cft ícipfum vocare dicunt. Effc enim Chri-|
[tumn ipfum do&trinam, quia verbum erat Patris:ac
perinde cffe,Mea de£frina non efl mea , ac f dicerct , ego|
non fum vcrbum meum , fed verbum cius , qui me
mifit. Vercor , ne nimis hoc fubtile fit. Meliàs idem
Augulft. lib.de Trinitate c. rr. & 12, fuam vocafse,vt

tet ex Patresnon fuam , quia Patris erat. Atque hac
ratione recté ad Iudzorum admirationem refpon-
dere dubitantium , quo modo litteras fciret;càm nój
didicifset ; fe non didicifse,fed ex Patreaccepifsc. Sic

|Chryfoft-Leontius, & Euthym. &,vt videtur , Grz- H

cus Ammonius. Chry(oftomi verba funt. . Quemodo
idem emí(dem pote$i effe, « non e[fe? Effe,quia à nullo dotiim
loquebatur; non e[fe, quia Patris dotiripa crat. Quomods ergo
dicir,Omma,qua funt Patris mea [unts 7* qua mea, Patry?
r quid Patrzs dotirina e.s'*ï,]zrapterea nen efi tna fal[uwo iIud

maierem ii modum Patrit 7 [uam vnam dotlrinam effe in-|
dicat ; qudyï*di,mt? mh;l'laa bet dinerfism tanquam alteriwe,
Quid f P.e;fgm Alia fam dem tàmen e77 dico,eo faciosvt no

quam non ipfe excogitafset, fed à Patreaccepifset,vt|
Euthym. Alij fuam, ideft quam fuo nomine docere

putant; itémque non fuam. Auguft. Bcda ; Strabus, - : |
Jperientiam ciusquam tradebat, doctrinz prouocat.

[videbatur,nó efsc fuam;id cft non fuo, fcd Patris no-

E L URAT
ATI CGOMMENT.

A ,minc docere. Veriffimum ego fenfum arbitror , qui

Á

1

|

|Poterat eorum obiectio non co tantüm , quo dixi-

|dem generis exempla reperiuntur, Nes ves efl ss qui l-
um , fed irums patris. vefiri ,quiloquitur £m vobus , idj

lautem ad experiendam doctrinam ipfam inuitaffet,

Igniturus fit Chrifti do&rinam diuinam, non huma-]

[tatem fanauerat paralyticum. Ad illudenim factum

g

m

fimpliciffimus eft; vt fuá vocet, quam do&tbat ; non
fuam,id eft nonà fe inuentam, fedacceptam à Patre..
Id enim agebat, vt probarct,vnde doctrinam haberet
eam, quam doccbat, quia de ca potiflimüm re Iudzi
dubitabant. Et ftatim addit, 5/ qui veluerit voluntatem

]eiws facerescogno[cet de dotirina vtrum ex Deo fit,an ego'à me|'

z]pfä loquar. Suam ergo vocauerat, quam docebat; quá
oquebatur , non fuam , quia non ex fe , fed ex Pauis|
prafcripto loquebatur. Dicit autem non cfse füamy
id cft non ex fe habere vt homo erat,. fed efse Patris.
Quemadmodum & Ambrofius exponit aduerfus
Arianos difputans lib. z. de fide c.4.& lib.5.c.5. Nam1
& Arianos hunc locum obieciffe, vt Filium confir-

ex Auguft.lib.r.de Trinit.c.12.& lib.2.c.s. colligim?.

mus,módo, veráaque explicationeloci; fedalio etiam
propulfarisparticulam illam, Nev, fcriptura vfu non
lolam sliquando negationem fignificare, fed vim
ctiam habere exclufiug particule;idémque valere at-
?ue uon folnm; ixaque fenfum effe , doCtrina mea non
olüm eft mea,fed etiá cius,qui mifit me, Multa eiuf-

'&itsfuä non

marent minorem elfe Patre,ex eodem Ambrofio, &1

Qnomodo|

Cnnítus [

do&rinam
fuam dixe-

efle.

Vet. 17.

IN'on patti-

culapofta -

pro n6 fo-.
lüm,

M&tth * *.

20.

cft,non vostoli;fed etiam fpiritus patris veftri;& me-
hiteputare , quàd ege accu[aturns [im vos apud Patrem ; eff,

dit i& meyno credit in me; [ed m ewmyqui mifít me. Cur ergo
hocloco non dixit, Mea doctrina non eft humans,
fed diuina, aut, Mea doctrina non eft ex homine, fed
cx Dco? quod vtrumque & breuius erat, & clarius,
Voluit;inquiuntCyrillus, & Ammonius,etia do&tri-
nam, quam fibiipfi tanquam Deo tribuere potuit,
Patri tribuere; vt plusapud Iydzos habexet auctori-

7 Siquis veluerit voluptatem eime (acere , cogmnfcet de
Ürma,vtrum ex Des fit ,an ego Ame ipfeloquar. ) Ad exe-

Optimum, & efficaciffimum probationisgenus, Si

nihilargumentum haberet obícuritatis;fed quia iu-
bet Patris facere voluntatem,non fatisapparet,quo-
modo , qui Patris feccrit voluntatem , contiuuó co-

nam cífe. Cyrillus non de quauisDei interpretatur
volütate;fed de ca;qua neminem pcrire vult; ctiam-|
fi violadum fabbatum fit propter falutem hominis;
quemadmodum ipfe in fabbato Patris fecutus volü-

alluderes in quo fa&to , fi Dei obfequerentur volun-
tati volentis perire neminem , cognofcerent Chrifti
doctrinam, qui etiam in fabbato curandum cfse do-
1
terpretatio prater hoc, quód nimiüm séfum rc(trin-|
git,non nititur loco.Nulla enim hic métio facta fue-
rat docuifse Chiiftum in fabbato curanduzn.. Et eft
probabile nihil ea de re dixifse, càm neminem tumj.

qui accu[et vos.Moy[es; id cft , non ego folus;& ; qui ere- I1nEcon4a

cebat , confentancam efsc Patris voluntati. Hecin-| -

SUPoCoS.4,.

in fabbato curafset.Meliàs Auguft.SsDBcda, ideo, quil
Patris feccrit voluntatem , cogniturum efse vtrum
Chrifti doctrina ex Dco fft
non intellizemus, quafi Patris voluntatem vocaue-
rit, vtinfeomnes hominces credant. $i sonimtellextíli, :

linquit Auguft. crede.Intelle£ta enim merees efl fidet. Ergo
neli quarcre intelligere vt credass[éd eredeyvt intclligas , que-

ntam nifi credideritis ,menmtelgetis , Sed hoc etiam Ícn-

Íur

,quia nifi crediderimus,j6i7.».fe
Iicuazd um
$eptuagin-

;rrt&.:g.

humanatt
debhan:
Condidi
W;W-.*
d
quibt
melgïa.i
noni
& v
[quami
Vetit s

QOICUpT
b Anticl
duon De
vruis t
u N
teutione k

[

[

at hod

"" ts IORNM CAR VILO U
W&Wf ? m 761

- . 3 eg" nema
! - it voba legen , TESENS
| he-i A I9.. 20. Nonne MWFS s ' d'Fgucauo eit,qu:
: - hryioftom. T he-, / B ?)Omnis hOCIOCQ Hupt | Noul
Mdl * t "m reftringit. Optimé omnium Chry i (:/n:';'--ï vobis faeit legem?)O : füperioribus hereant. 2v
dQ IN I(üm re&flngitf äRnpeïtus VolütatemPat.rlä iA : : modo hzc verba cum up fse' vlbun quærendam uT
"Mp N ophyl. Eutnym. o cepta vocari , qua q i-| . |quidam au&ores ft um fzpe Euangett |ft.c feperes
Mpb P* - raliter omnia eius precep & Filium àPatre mit| |q : 'bi nulla fit.Etenim tp jincumu-; .
ab T raliter o ! i Patré amat, & I1 voeat : hzrentiam,v j | :e, & velutiin cum- fine vl
fs NI p ?atre " 1erit co | Arrare,Gc ve ; oedir
&L*umemä&üü E Pacremoan d qä'; effe ; quiautem Filiu m ama ue;n: folere res fine vllo Ofdlne?armlo;nnes fecerir. Hac ortine —
MW | füm amet ss eius do&trinam cum Patris Cnirn ]lum coniicere , quod hoc Oä()m oísemus omnino
Mu | facile Cogln ltmïminiq- efe credirurum. Ipfam eredi regula vtendum efsetäï nu ägeoperifc* at poterimus
l,. | ' HU M p f[c , atque credi- : N iun&ionem reperirezat p: D L
**'de&[)qvl' : |fentire vo : diuinam elie , atc i-| |fententiarum coni ctores,quos
P. -iti doctrinam . icredant,nt-]. |fente ! veteres au
UR I m Es : 1,1&1 do i o Iud 1 crecdaant, : mus. Olnnes , : M tiz
BM pcxfe Ch . dite minus €1 4Uudegl CEeaanty - |fortafse fi quarami us 4 terea C
p tequo llisin- o s jini , docét propte Ri M
TAE | ilem;nihil impedt : Ísent , odio illi idem me vidifse memini , üdcnoba
1 n ! bilem;nih ÀChrifto animoe dium,| |equidem me C uod fibiludzi |
* 1quód alienoà C Tollant odium, fubieciíse, vt crimen , quo illis £ne-
^ koe.schü ' f1i quó : iudicium occecante. acile! B lftum hzc fü x : cculatus ab illis f
Toen: d | Itellectum,;atq; mdiläf" ue faciant Volun:atcm ; fä-ïa üciebanr,in inos rcxfnqueleggmaret, quö d fabba- |
h ïöj-"xïzgj | ament Patrem ,'ecla?immam doc&trinz fux ver rat,quód legem Mofis Dono ; i dicibéo ais p
"Pv NY . alr : : : 1 $3. OU. T
L m E difcuffis tencFUS | : ! i "t)| |toparalyticum Cum-m.fscf ,f'C?Peïït Mofem enim pro- |
UuwWe rem Viüïr()seSC-, ) leawitur lorixmpraPmm'ïuæ uilegem Mofis minime eru idant. veHe u d !
NURU à féemetip[o loquitur ,c ius, Theophy-| |q T m hominé occidant , m
1G Colliin" n ft ratio,vt Chryfott.Leontius, d dixe Dnibere , neinfonte innocentem;propterca ftatim
CORNPMBIL U ; lH c altera eít t: ? ; robat,quo 4 idere hominem inn — : : f (t !s.
M N t,qua pr d : ie occidere UR ? Sic Chryloftomt j
VO Quo d | ; & Euchym.admonent, ^s d eft non ; nterficere? Si u
| . uam,1 . d me quaritis i : 4 ! Le- OE
Y ldl la&usj : ülain non dse ; kdd€l€Jw (ï h ]us RUPC['CUS; i :
"V ULO t . - t6. doctrinam x uzrat fuam, : : , l la&xjs, Eut yinius; rE POX.
OR | rat Ver. 16. liuinam efsesquód non qua : Cyrillus, 'heophy heodorus Hera- |
m efse: d jam| |Cyrillus, (ueft. & Theo x
"g R MIOIUR humanam,fed diuina ; qid'c*f'c diuinam glüuar.n ytius Theodorus Moptuett. & m.Ífecutus Beda, u
u fdys - : am , fed Patris , id eit du lequitur,id| |ontius; * ftinus, & eum.fecutu . Auguft.
us pde a Z. llogifmo: Qu 4 femetipfe aqtä ^ m cleenfis. Solus Augudl us lunt , quaritis l"ff'fce"ftxaägsa
PRQU Yütte it- a : dit hoc fyilo : z xoreft,/aams]| -- ! Ideo , inqu ; E qe g
T Vite l-a ; Concludit h & inuentor eft, lulum diffident , /deo , ACEretus , 1n
| RRE a e auctor, iam| ( |paululu UFRT ,nam fi legem f : i
OAT ts ifue doctrine 1p! EE riz gloriam| (5 : bis facit legem . - das
] 16& uiiue : : nis pro nemo ex voi 9 . j n9n occide
meMia —— 11 id 2& ingenij , at-quekmuenüïl uïmï nonergoex| jre, 77":" i Chriflum cognofceretis C p rfe(c Mmgxi-*'ïimem xb
IT izrit; ego cloriam meam non q ne&. Morale| — ppfisut his auctoribus afsentior,vt exi1íti
"h u) que m (t,deEirina mea non eff mea. retzs.Hactenus hisa
iapitr m l. i ipfo loauor,id eít,4e (- Fierienim poteft,| .. |retss.
iL i 7N me IPfO oqu- P 1mentum ef(t.Fieri enit P
as Inon nece(farium argu
MLC IT

: : [es dedit vobis
S m " l*[] ,Nanne Mayf : : [
: dixiíse Chriftu M auph
; ;t aliquis eius fententiz, PrOPteï?ïe E fvoblä fkm' lggfm? quia accufat
& vero ita fieri deberet , vt ac?fe fedadDeumre-| |egem, &v nem
Q : : l : non :
: - 'loriam
i. inuenerit; g
iquam

1 "
—";": .a.'.ï.;&,ilu:?b.:;;
w ! i

' ;
Mofis non obferuaret , &] . |
ZA d N Oem MOGS 1101 : a i $
le eft daeis fueyat—;qui?d leb ^cem ab eis quat ebatur. : 1
i 'arium morale ett. leois violator ad nec iE *d
N dit , contrar : nquam ieg COR ihiab illis hccat,qUO
TM hocraró accidit ; : fedex| j|tranq : ire mihiabi n
mm:wCuïeïg;; LR lferat. Sed hocr tur ex caufis veris rei , In eo poftulo,vt difsent Iudzis Chriftus
nl IItaque "Oh jnum moribus. Putant D. ene illi putent violatio: Sdfi innocdbecn contra legem *
M ; Is homin ; l, qui cum vene- x cs fse,quódíeinnocen . |
Trit a jcorruptis ho is verbis defignari, qui cui biicit;hanc else;q :olartionem leeis vo-
" " TCR 1 his verbis g IN : ObtIICIt, ! n violationer 2
asent, Ls 1da Axltlclïrf,i"truänä:aln gloriam quafiturus fltl.fed glï D lvelintoccidere : ego. lägn ?alï Zco bhonunsm cuou.
X ;j non Dei,fe . 5 ex Deoloquun.4. itror, fed quód in fab |
ID rinon ia eít, qui ex fe,& no e "g care arbitror, led q i enim de nece fua loque-
"m Ineralis fententia eft; q ! t ex propria in- licat ver.a2. Si enim . ;
tribuctwa neralis qui aliquid ex fe , hoc eft ex pr zidant, vt explicat vcr. d is, non dice-
rrauin] | Nam & qui ali .md, ^ igloriamquaz-| |cida EE iolationem vocaret legis, -
ss — tur. i ituz, fi nó fuam,fed Dei glori: dipfum,| |retur, cámque v 1 facere , quianó omnes
uentionc IOqU (ed,cx Bo loqum-lr ; quia 1d1p 82 ret neminem eorum l€g€Fi ttomnes in fabbato cir-
T ü 20 qitononex '& u Deo,id ettDei incitatus amore , ipfum interficere Volfïbal?t, a&auus illis à natali dies
;-, - '-' :' á — LI L]enlt , : * Hlic,s C'ul'l] ls O m . :
tl At . quOd in : , ldebant , ? : m ICOIS aP
M"" to " nC 10116 :
!,?,?Jt d PIOPtCEDeLIIn lnl-:ltïgr;:ridm eiw,qui ml/if €eum; ?l(i' Ucrd.x gïat Delnde fi necem fualn vläï?gcentem Oïclde-
d | - uarit euri AU ul- s : p uai :
P^. u Autem q | roprice deíeloq coferretlegem, q liffe. Deni-]..—
hsst N U L'. o d en e/i.)NunCP r - ellaret,Pl t on protulifte. Deni-].
tss A I9 £2 8 ; : &con-| jp« ; am videmus non p u
v at |o00— o mf | gifmi propofitionem , ; rohiberet , qua fus igitur eft,
3.5 AA | tur,& mi : ifi ad hunc modu EM baret feinnoc em valilocs
eelod QUi I ii : : uaila , : ( uc Pro 1 u ( [TOI.em vu
t Qul fi m fimUIPOmt3 8 -jam eius,qui J - | lecis tranfere ip OE
Ép A Bo nquazro gloriam meam, ; Deo, E |qui ; * in fabbato curau d
p E Ego non quaztro g iaf loquor , fed ex x od paralyticum in ; -osin fab-
WE n : | | noh1ioquot » | |dere,quoap ioletis , filios veftros in fa
, 0UA - ergo €x mC1pio ipfc nloqu0f: | - legem violetis , i
OWT | mlüt.me , g -Q.ex me 1P ono lto l-nagls VOS eb l : [ bb'u'O totum .
s« n li? / db » [' C terum Plo) Pa l d duln mu ; j N m fi ferne 1niaDoOc - : X
g0. | TUEIDC PHIUE. NoeLeL u &e concluden à : cidentes? Nam f1 emel erit :
: d | : quim uodque rccie : : bato circun : io lecis eft, multo malor
fDamegh : d ante dixerat , quodque r« f id eft verax|. inem violatio legis eft, t 5
]s u N | quod a mimftitia m eonon eff 1 € 'are hominem Ab fionem facerc.
exr.etitt o u i e(? (g"mm]f ; feipfo ver curarce n« facitis , circunci ;
m t -at.dixit,verax »€ : im de €IpiO[ : vt VOS facItis$ ; ;
...... "L Crat, ii llo: Loauitur en fabbato, : olatis, nec
. Lant NB -. 0; Loq e omni lab : - dolegem non vi [55
G lw DOTUDS, - - I6 & neminem fallo; | lufit, quem : umcidendo g d
n Jj m ! uln, "eco non conc i d G VOSCIIC . 1 ur ereo me
UE ; fonam. Cur Cerg : ipnfo non QEO do leeem violo,c $ |
g | m perionam. 'at, ergo ex me1pio - bato curando legem vic ^ fa-
; ( i ; . . s cgo N /'c O dlCI1t, £etno
hw ll dum concluden plopterea ia :ficere? Cuüm Crg :
r D d ipfum dice Deolo-| |que o fed ex ipforum :
i ] loquor? Vt 1d 1p ipfe ex fe; an ex on ex veritate , . ES
st u | : trum 1pie K TM cit lcgem: H DN n rebuslecem re
* tU . ippe difputabatur , v ius doé&trina vera , fialiis quidem 1 od
.G;g,'f».'c " qulppe P i llieetetur, an eius D uitur. Nam etí1 — it nifi de circun-1.
^ aedit" ! vt intelligeretur , 10modo lo-| F [quitur. jNan bantur, tamen non ag .
agl o ueretur , UO QU NL. NU . ferebataqL . : erediebantur, | ' ra viola-
"T. (fet;an fallax.Alioqui nihil re duoruminvno| j|ra tranfa? bbato facta, quz re quidem ve ;
p r etet,an i fe , an ex Deo. Eftergo intelli-| . |cifione in fabbato £: ipforum ratione erat ; nam fi
J - — [yllogifmorum imp x feloquitur,gloriam| |u01eg fine vllo labore folo ver »oin m
n:ï:g!a»E i t fant refoluendi. Qui ex feloq cam,ergc| |hominem finev legis , multo magis erat hominem|
«im HU "antur,iunt ] ) cloriam m LU 'àre violauo eratlegis ; iauolabote, vbiopor-| .
n | - : rit;SEeo non quzro Ó iteloriam| - LaLC.VVIO.la : Semtahquo labo.LC:V s m
tU m quert 5 £2 ! uaritg ; :e, vbi opu | : re
x u loquor. Ruríus, quinonq fallit circuncidere, v 1 P* d facere. Non videtur vaca ;
T ; UM non ex me 1o i 211 553 & non 9 : : iquid facere. | 1
, ) none iam Dei.is vera dicit , ; bat manibus aliq ] icat , Nonne vosipfi
s idot ] fed eloriam Dei , is v j fe ipfum| |tebat liciter dicat ; INo
" ed glori | bet , qui fe 1p d non fimplicite drsbl
,(Sntm fuam, . !l di caüfam habe ,q f -au[ä quö nor ircuncidatis?fed son
ID g iullam enim fallendi dàm meam,iec| jcaua,quod nom in fabbato circunció ,
Mp (nulla : ro gloriám s :m violatis,cuüm bu fuczt lereni:
ditp , I it;) ego non quzro g Viditho.| legem negur 7'nemo ex vo p
i : I"il'm' ?] d OI]' ql]ær b] i s I-lec Fallo' NU k * d d!t Uabu e(gem ? (/ " M b 1 'e *:006-
v u : m As :vera eroo dico, : m ] !ne May/ï*s d : ihi videtur haber |!
xü!tm »1 ; ; ui m1fit iDnc5v BO * Inmfhtlam ne. 4 : im mibhi vi 4 7
hn eius, : sauctor. J duplicem v i
MT : ; Rupertus plerumq; bonu : Quod dup J MR
/;,,;,,!' acuté I Pd E
TI,S(IMW' | — . Wocarfraudem. ! VSEMPPURISNUNURN U
rmll; ,E' ! —X | dN |
u

FV C

EUCAT — TOXN MALDONATI COMMENT

-| . ]lAltraeft,fi voslegem non qualemcunque, fed cam| A |quód dzmonium habere credant, fcd xR
l quam gloriamini à Mofe voþis. datam , inqua fpe-| jlico moueri fpiritu. Vtrunque probabile. D "
Cap- j- 3. |ratissin qua putatis(vt fupra dixit)vos vitam þabete, ^OAM. Fnin opus fecr,eg* omnes mrramint.) Omnes cófen- :
| minime feruatis,quid mc.vqlus 9cc1dc-gcf,guod cam, jüuntauctores vnum illud opus,quod fe Chriftus fe. I- 3 je
| noníeruem, quem vos cxlfþm;;nf Mof.x efie contra-| — [cifTe dicit.curationem fuiffe paralyticie.g.o.Cóucnit| . —— : 1 m,
g riuni? Altera, fi voslegem à Mofe vobis datamnon| — jetiam interomnes in terpretes verbü illud,Miramii, | f [cg
t obícruatis, cuc vultis,vt ego eam obíeruem, cui data| — [idem hocloco hignificare, quod turbamini; offcndi: 1 H i
! non eft:Nec enim ego Mofi, fed patri mco fübie&us| — |mini, tumaltuamini , Chryiott. Cyrillas, Lcontius ! CM
| iuin, nec illius teneor legibus ; ipfc fum legiflator,| |Anguft. Theop hylact.Euthym. Ceterü r(;tam (c-ntä, " us
qui & eam tunc per Mofem legem. dedi,&aliam nüc| — |tiam non codem modo omnes interpretantur Cl j
per meipíam meliorem trado. Hanc emphafim ha-| — lenimaliquid neceflacis ad cóplendam orationé at- Ts
|ber nomen, Moyfes , & pronomen, Vo;bäa ; quafi fe ab, B que fentetiam fit intellieendü, alij aliud inccllig;mt qu
corum numero excipere volacrit, feque Mofrracité! — |Auguft,Cyril.& Beda vidétar intclligere,Si pro t i
opponcre. Áliud quidpiam Ammonius, & Theo-| |vnü opus,quod feci,omnes tátopcre ä]irämini" .lnä- j
phyla&tus animaduertunc, legem à Mofe datam di-| — |to magis fi plura facerem , aut fi omnia, qua fc,c? vi- il
xiffe, quafi ip!e eam nó tradidilfe;ne Indzosà feiam| | |derctismiraremini:Horü auctorü ovinione noz*äwn' d
alienatos,& Molis,vt videri volebant,ftudiofiffimos, Oput;pro figno;aut miraculo pofitü äï'c oportet.vPo-' | il
magisoffenderct. — — | D tis credo,idémq; nifi fallor, C hryfoft.Theophyla&.| v
[ . Refpondit turba, 7* dixit,Demoninm babes,quis tequa-] — |Leontius,& Euthym.quáuis minüsaperté indicen t' j anofw:
: rit interficere?) Plerique auctores putantturbam hoc| — lcredár, non cöpar'arc Chriftü vnum opus cum muli gbbzruzl
loco nó promilcuum vulgus , fedíacerdotes, princi-| tisalijsfuis.(ed cam multis Iudzorü, & opus nó mi- ii
a: pes;Scribas, & Phari'cos appellari,eós nimirum;qui| iraculum, fed opcrationé, & laborem appellare cum; wm&ï
d Chriftum ad necem querebant fupra ver.11,& c.5.18.|C quiin (abbato prohibitus effe videretur.Quafi dicat,- d
Chryfofï.Augu&.Cytilhæs,Theophyla&.Euthymius, Ego vnum tantüm opusin labbato (cmel feci, quöä' | n
1 Rupertus. Et vero fimile quidem eft Chriftum non paralytico fanitatem rcítitui, & omncesoffenfi cftis: rtion
L. nifi cos tanti criminis accula(se , quosícicbatinne-| — ivos multa in fabbato,ac lepe facitis:frequenter enkim, ^ N u
| cemíuam animo confpirase, & cam turbarefpon-| — in fabbato circumcidicisinfantes , & coram curatis dum 1
det , Qui tequarit nterficere, nonrelpondetnoneftis| — iplagas, & non offendimini. Opponit ergo prono- . d A
| ivosquid me queridis interficere,fed facerdotes,Scri-| |mina Zge , & Fus. Opponit iOPCfB du u | I10.
- [bz;ac Pharifei:illi ergo ipfi,quinegantíe velleeum| — 1multa. — | | z jj
|intetficere,maximé interficere volebantfed cüm vi- 22. Propterea Moyfes dedit vobz cireumafrenem. ) Parti- "7
derent cogitationes fuas cfse deprehenías, impuden-| — |cula Proptere« obícarum reddit locum,omné(que ve- j mf
^ ter,& c.ïont.umclfose ncgant, vt folét fgcerc:, Qquorum| xauitinterpretes.Cüm enim caufalis fit, nó apparet, 01 099 —
confilia deprehéduntur. Solus Lcontius videtur hoc|D /cuius rci causá reddatsnecenim quia illi,quod Chri-| E ET.
inon facerdotibus, & czteris Iudzis,qui Chriftoinfi-]| — |ftus facicbat mirabantur,gtoptercaMofcs circumci-| ] m«
| diabanxtur,fe.d limplici, & innocentiturbe tribuere,| — fionem illis dedit. Euthym. cümalium difficultaris] — i DL
qua cum. al,.mxeuralm fc ab co crimine ffï.ï?-' fïntlmt; &| jexitum non reperiret,dicit di&ionem Camcazgä-ra&h ; 13 o
: | L.hn.&o.pot?us fauere fibi vxdetetux.: ; irritata Chr.x-— — apropterea,Hebraico mere redüdare, fed nefcio quibud - f ittrye
| iti criminatione, quafi xab co lomicidij accufaretur, | |exépliseiufmodi apud Hebreos idiomaprobare pof| i! A
E u bé& Co/ptf.ji,nïc-hose .refpondc.rlt, Damenium Lfd'" fit. Alij nó tam caüfalem quam inchoatiuam , autil-| : Teo
ss bes. Hoc mihi vidctur proþab.lhus;nufq-uam enim| latiuam effe putant,quafi dicatltaque,aut,erso Mo-| . [ Qertt
nwfgam |facerdotes , & Iudzorum principcs tutba vocantur,| — fes dedit vobis circumcifionem.Scd ncc cxäpïa, qui- tent)e
ao ffed turbz potiàs opponuntur , vt fupra vu5Gin-| Pbusidprobant,fatis funtaccómodatas & ficflent, ta. uv
: fia vcïr(u' 49. & apparet ljzuatng.cl;:i'tam ftudio hictur-| — |men ea fignificatio in hunclocum non cobucnirct. | It
bam à principibus Iudzis diftingucre voluifle, & ex E [Itaque lectionem, interpretationémque TheoPhy- | Ti
| 0 qproximis verbis manifeftü cft deillis Chriftumage-| — la&i maxime probo, qui hanc dictionem cum fupe- j NT
| . |te qui fc ob curatum fabbato paralyticum occidere| — rioribusiungithoc modo,. m opue feciy g* ohle s s s ftgl
tentauerant cap. $. 18. Cur ergo gencralitcr Chriftus| — miramini propter boc, Solet enim verbum mitádi cüm.x?aïdiuä»:ï | dün]
2 omnes accufa;?.Non acculat üngulps;(cxgbzft enim| — jeaprepofitione iungi;vt Marci 6. G. z2 d disiuaA U iz;ugic?gcü;;. R
, Icffc in turba maiorem parté, quzabcocrimineim-| — |mhó dcrielay «s eo mirabatur proptar sacredulitatt &s- ;rä;";m'? tiolri
s munis effets fed accpfaF genus .v'muerfu m,cuiusper- — irum.Hocmodo fenfus eft coníequens,& facilis. Po-fipturs. E Qebin
; fonam gerebant puncipes,qui necem fibi patabant.* teft etiam cx Hebreorum confuctudine Jy'cäw-oäro,Pro ; Ut 1
| . |Qnod dicunt , Demonium babes, quidamexiftimant| — dv$ri pofitü efsc,id cit propterea,pro proptcrca quod, lütm,
L verum intelligere demonium, quo putarentChri-| — |ficut illi dicunt,rsy pro 9UW ïyz,propäcr jastl fs Í L&Wtur
T gu mac.o.rrepu: m elï'c:f xït Leopt;;u"s : Al.ïguiï.mus ,& E prof.»!:erca S.uod-?cuiufmc.)di,alib—i cxépla fepe notaui-| i s
jo- Rupertus. Qa]imnpemsfumt iere (inquit Áugu-| * [mus;illuftre lector rcperietapud Septuagita Ámos| . [ t
: ftinus d-*-'"fü*"m?* l)-*.lm gquam eum az"rzdere. Erquippedi-|.— |s.1.16. Ceterü nóredditur caufa ci? , quod di&à fue- m fïam:ï
| (um eff , quod demenium baberet , qui demnes expelebat.| — |rat;fed cius, quod intelle&tum. Cüm enim Chiiftus - diuuï
D Qrid po[fit alind dieere t "f'b** rarbulertà f quid psffet aliudi — dixit; n opws feci ( in (abbato) intcllexit Indzos, vt - -me.ï[Q
d c;lcrï c'æns[æpz gïm;ofu;nPZ:r&: t;oräfmlcfï-. ï/'äde;f; verttate.c— allicdeclarauimus, non vnum, fed multa in fabbato: : po&cä
í , UurYD: í no turbAumnm ctiaritas Lacu, "h j aj* ' . J
haþe::s lf'fmïa;em non poffwnt. ferre lmnmgt:l:fi:?tïzn 4OPF12€31(*:CI,CZ,PKO[)M DOcpropttes quodau us ?lüs,vt
! Ali; vulearem dicédi modum fuilffe crcd d guxt? dR M'C-frmmcxz/ïanem,&,mmen '."fä Ebate ii : tüte
A RUE OR cdunt,demo-| — jedrris bomine 5 quod cüm frequéter accidat; plura vos: | mf
nium habere, "q.quu.xs dch.rarc , & abíurda loquivi-| infabbato quàm ego .operaüfacitis. Cur crgo dixit;: Í m ,
dCïCUf Gficut H!fþam hOmllïejïï t l.'bUlC.nwïU m;,& ca- Moy[es dedit wobz rirmmaþanem , cum ad probädum idsä : n
i lztm;uatorcm dicunt correptü à Diabolo effe; non' quod volebat, fatis cffet dicere, propterea quódin : iaral;[?
: D 3 |
joufi , P u) p RI EUa PU UPTTTUS O : s 2 ; j fabbato | W] d- ï PirCiIL

V

. us d : APU IN I 0 JA I JN. | SA P.r d . animum ranaf'set PafalytiCi,CanF )
sX k ircumciditis hominem ; & , " emadmodum Auguftinus, & B X
0 l'abbato Cl;?:! ditvobis circumcifismemyimpedirepotiüs| — |s. 14. 15-V(1L1 r e probabile, fed illud prebabilius;
M ; -5 e : NUMMU urümqu R QNSURE !
Ti E Velba)ng e$ ; m A i 'deOCCIC enim vl- nunt. à i : Oncre; PCL CIK |
Mi : àmi SUHUOHS vireaiun foftomus é cótrario videtur exp
vb | àümJuuare pro ; ! uatra- Chry Ooitomu i N Cu-
ho T ibufícum Chriftus loquebatur,q . iotum hominem, fed partem
dC ! licum . rP €in non cotuum nom * l 1
MA , dentu£ eos,quibt a £ tm poflent| — [cuncifion . ; ;,à Chrifto| .
"W EM : ! | : ! ationcm p , , : , xabami/:a ! M
BLUUE ' ' ódere ad eius tacitáaccu POX faiffe , quia folaanima cu ! | |
RL | tione rcfpoderu hominem circücidere, ratam iuriüe , q . Eodem modo
bode : : : :o hominem cir : ; $ atum. zodem i
sl aépe proptereafe in fäbbatp ismafculusocauo| |& animam, & corpus fui(fe cur 5 :
"EE : Íes przceperat , vtomnis mafculu . lol « :
MU | anqï.xxza- ä*ma'Mgnïcädereturi itaque fi dies Q&?uäbs - &'b- o uw*;li!eimlimre fecundum . (aciem , (ed 1f u;]" mdt&
ub - n.Leuit.. lo circ ipfa cogebátur in fabbato cir- ATRUR » faciem ; hoce :
L 4 PU | eoatur1in j . : : fecundum faciem; |
Eal . 3- ! ideret, lege ipfa cog . ; smdicate.). ludicare fec f TSSUM E i
Pt Cl batum inc * 3 o crat violarefabbatum,| — lewos dl is Ícriptura dicit; accipere|. — :
us 0 s d idere. Quod idcirco nó erat violare fab vl iv , cft quodaalijs verbis fcriptura d
M , | cumcidere. Quc fed exleeis prefcripto fie-] l4 ov , eft q : :e prohibebat Deu-|
ALE ex iegis preicrip PNSPUT d lex facere prohi Buid fi&
ha 1b ' ontra legem , fe . i ; n indicio, quo . | : uid fit
Mi ] iquia non con : noïium à nemine obiectum ita fol-| B peronam 1& à , I?M fonam autem accipcte eft non Pcräam
TAE N m : at. rit ( — ; :5 ritum ? I) 172 PA ; I€ $ aut jaccipere iri
s Vbaiue g?f Credo ea verba 1deo Chrift ter .Il dvl Íz , fed autodio , autamore ; al
Dire ! . : : arDItLOt. batur ex Ío a aquitate caulz , : ; QO RA d : iudicio. -
A F L: alorem argumento , q . [alio aliquoaffe&u alterius litigátis perfo. ho :
Do, Qu | addidiffe , vt ma Éd li . d dmaiusar-| jalioa Iquoaz - ; fem iudicibus |
EUR | ; - tacitt à minore a. ; NU :* o Chrifítus inter Íe, & Mote :
VN |. E : vim adhiberer. Volnit i fis de cir- ngmficat ergo C iolet.ipfe-
p | i; quafidicat, fi vos propter Mofi x deuer ITc,vter ipforum fabbatum violet,ip
ltsl | NSEE c p u d. itisfabbatum, càm| — Iudeis litem effe, vt T. Ícs circuncidendo?
m ! : 'eceptum non foluitis fa D ifanando hominem,anMofts circ i
Y Tb cumcifione precep ii dodicitis me| [ne totüfanan aci . bl ss |
: : T nodo dici E Mofem;illum abíoluere; |
PA ; ircumciditis ; quot m : dio in fe gratia 1n jVioiem; [ al i
E in eo hominemc : híabbato| |ludaxos odio ( . : 4s illis ta- |
Tt6 Id DT | :€, quia hominem totum i E :t ita nie id faciant,reuocás i ;
P d fabbatum foluere, quia edDeipteosps . ((« condenate;moáct ia as Hs t
| , : ei precep W 'ríonam in iudicio
F CUT f ^ : uod noniam Mofis , Íe ET WW legzem Dc:,qua pero
b íanum facio , quod. ' HCj 'cité in menrem leg ine Ehios :
Y Optsnóm 3 * : BICULBEREREU : d - fenfu Leontius, C ry !
* ODtsto qy | Innes viuere,2c nem P I hiberentur.Hoc fenfu .
tooelareen, ; | : 4 ex Moyfe eft , fe Fal l. Auguft. Beda, Theophyla&t. & d
u Verba illa , Nem qui ; ; locóque cor-|C foft.Cy:il. uguit. 2 deghe a
t Qmf s | legi debent ; locóqu | itus aliquanto aliter videtur CXpo
NU L er parenthefim legi . ; . üi;| ledifferunt. Rupertus aliqu N
E I m, perp fionem Mofi,| — leditfe em, id cft fecüdum ea
) erediec DI ità funt, ne circumci €, nolite iudicare fecundum faciem, id eftfecüdum ca,
m | rectionis addita : | tribuere videretur;] ncre, nolite IHOCA p h RPE
. : 1buere vider : T dum veriratem.
AOCS Qfenltcbee : eius auctori tribu ; 2 infecus a arent , fcd ecun | 1
| CIBqUABE proue imü fed Patribus,id| |quzextrinfec PP p Tf iimá ho-
! v i ! | : em animà ho
| ii à Deo primàm , ! 2 1 Moícm percircuncifion anim. j
n » lfaac 1& Iacob data fuiffet. Gen. m id 'cäc!icuilï'e fabbato circücifioni| -
P um »diáe s minisiadpa Md fle nifi corpus, idcóque 1
" e L & . 2'4. : a autcln non Cu r& e n: 2 ^ 1
s 170150.äï;""];3;"" accipit bomo in [a üw;; d mm'?l- Opemnn,önlliïuiiï& Atqui fi non fpecie tenus , Ícd tota
d 2$ TW ", quia rotum borsmem [a .. cürarc no. IT TL is,intelligeretis me nó
"int, quia rorum ; fs c iudicaretis,inte igcretis m
ur lex Mo /ï""k'mdgm ; - ; -etatur tus pcripecta r " : $ NUPAU
actom, P : "d ! ',',,'p,)vþämg)cynuas1talcg1u,&1m€fP d Pclxïl d a uï fedetiarn animam fan&ïmuümhælgl |
wwl ;mmf?a ba,U/ nen faluatur lex Moyfi , non cum prz-| jfolüm corpus, : n | r
OOOv i. ' rba ; AR CTRO ; 'e jecumáusm . :
Hs hqc'vbc 'T,Cd cum fequétibus m mzhzmdlgnd- :urmdzrüfg. ebant ergo quidam ex lerofolymis,) & d !
vb | n TMZH?Z' Quod vix congruentem feníum ha.-| D '*FO,GA"ä' .' &:cïä diei fefti celcbritatem conuencrant. |
Misaumo -- uatur lex Moy E umlecio,&| |qui vndique : TRPESBNNS àm aliji :
NU E : | : isaliorum auctorum : : Ierofolymitani poüuus; quaàm aii p *
d- teft.Commun : | Pr a autem Ierofolymirani pc U
35,' ROE b ; P:ctacio'meliorem habet séfum , propterea Iu- Pi äP tcgz nt, quia illis íaorum principum crant nota
m d Leuit. 1. 5.[interp . ; in fabbato circuncidere, ne| lid dicebant, q , i. Putant Chryfo-
ss : dzos folitos hominem in fabbato | lia vt Leontius obferuanit. Pu o
us - ' diecitcuncidendoíol-| |confilia, s ; 'optercalo-
d Tlex Mofis de homine octauo die'c - I ftomus,Lcontius, & Thceophyla&us, Prlfl?P , | |
WW , : | k de circuncifione nó x bt s : (T. Ierofolymitanos,; !
d s | ecem de circ | licaffe, vt oftenderet Ie MOy
Is i D ueretur. Itaque vt leg bb bárt. Atque| lannem id explicalle , : poreonid
LOIALE. ato foluebát. Atq | ifum in (ua vrbe miraculum maiore in
PAS : lecem de obferuando fa : ! ter vifum in fua VIDCI : ; .
E ïeïg fogrt'afï'e vim habet nomen Mofis,quafi dlcat,«vä ?:ï P[ïääï fide elle debebant, minorc fuitfe; dubltaHS
od ' [Ecïuctifs legem Mofis,foluitis legem Dei. leïon qmi)r Cllifll] an effet Chrittus, difputafséque effe "10" P och:,
: ilegem cir- ss sc s ) T : fero! itani
ol D vtraquelex non e z pl 5d Mofis ef- quem fcirent, vnde à T d czde
yon CODI i . ellarét,& in €a , quó ; VIE " incipes paullo ante Chriftum ad ca
xl E cücilionis Mofisapp i us uód cüm principes p . i l.
vaue LO ,: i i ; -'Hdercnt Neun ügnl cat eo ! 3 q : "dm.at ucxncrrncrn a cantv
aE fet;plus nimio có i foluilfa GBb rercnt,& nunc coram, atq EO
ml | - j uffefabba-| |que « | " : vis irritan-
DC UMT u N Ine to CllleCldCbanï: O1t » : É tem cO:q; Imagisac magis
Yesp cüm hominé fabbato cii dio iputabát| liberéqueloquentem, | wl
NVR. . : ne, qui putal dpsg 'id eft nihil illi faciant.
p i, ( 9s ipiorum Oopinione, q — ihil tamen illi dicant , 'id eft nihil i
"m —— tum, fed qummr e p : ffarióbíe-| |tem, nihiltameni $ 9 . :
m mlb : T d nies : do: vnde neceffarió , : ificat dicere Nifi forte di-
m D ' fabbatü homine curá st du ii j uando fignificat -
us ; VIOIäntur etiam circuncidendo violari ? Q!öd fhat, ao Cöï::l;-n ïllf? tacité opïonunmr » vt fitfenfus , non
poris d qïc"'ï"mimm[ä v s OU MUR totl;hO* (L: clrf, niäïl illi faciunt, fed nedicuntquidem. 9v |
a DL totu ! 4 in ei cilione oium | j5* : Ir4- F Tta&. gn
has lo ; rti,nó quod pairsin circun hr : itA lL. aua j;gmna 7»47*:!/4!8" ; ?nr :
o " ius ledebatur, fed quodipi ! L ; deinde nen Planemrr » :
T LE » otius iede : : lia 105 texebatur 5 . |
j (anaretur,qua p ] iscorporis| jbawfur, qua poten ' :
MTM l : ir , dum preputium pats corp . ; am , putenerunt principum effeferen-|-— |
m u jari cenferetur , PI& : etentiam , pute:
EU ter far itiofa refecabaturgquéadmodum ligentes :!(mc- f d y -f Cbriffinir : d
p ! n e€ruacua;,atque vit10la reicc ia Ieabioin fiam quod 770 Cognonerant ennáem . ejf. CUW
J fenenotl — z Emari brachium dicatur,cu plars Cius EEI[I'IS a. dCClr F ?eper:'f!ïïm' TM quem ftmfüfü"f eccidendum q!&æ/f(
.u-': 1 : : L 2 $5 r d n a P. 7 ? . Y
Uiee ^^ i d!tüf. uaquam y * ; - 1 1 rAnf. . :
"agf | E oLnem ipfam,fed ad curatlonequ:?palrtls:q; iæ' 27. Sed bunc [cimus vndefit Cbriftus autem cim d
-s hi poft circuncifionem fieri folebar,referri vo Uï::g dolb aonsd CARS féit vndefit.) Prefens pro futuro ,. INS,'"
- : VP W QT g R ilirer uoautem dul ? : li ]i ratjo non conciudit.
| us,vt mihi videtur, tobabiliter.Qu: s ; o Íciet , alioqui 1 B. s
m | intellig&dum fiqu&d Chritus dicttorum f Pipie (;"l,gz:)s quellio, quomedo VE Rn
ua m | ; ; : i t1ones vuiga : : fit Chriftns
T t. Duas interpreta 38 ' üm venerit, vnde fit ,
N nem fanauille,difputari (ole intelligaturcor-| neminem fciturum; cà " d
0s* 7s j Es " lo lntell](ïatUI COI- . d t IVQ""CFrIP:Ier dlfff,
::nf:.w!-m 1 rEä:iïy äuo d totUI,l 1 fànauiffet quiatoti cgrum gfrtat-, cu.hOC ä;iï :Z*; lui d,c d:.B etblebe cafhillo vbi evat D*Amcl,
t | , . pl A . nA €x : Ef .
- gamlyüs n r du qnipus ,z)cglua Chfnlü?rï Zwem't Ci:rij?m?AuguR. Lcontius;Theop hylexiftimár .
Lufï,:".»miä:ïï : i pifcina curauerat c.5.9. A]teram , MOPOBSENE : x5l ^. Bo6
T. 5 | —— prospa N
L';gï':d EJ.// ] | L/ ;

|

|

cap.55. 8.
Cap.$.2.

Aeterna
Chrifti ge-
neratio vix
1 difcipulis
credita.

1fai.7.14.

annotat.
in Ioan.

ItaBeza in

767

"'OAN. MALDONATI COMMEN T.

"'*768

Boc de diuina Chrifüi generatione int.ellig.end.um, !
quàd Ifaias dixifet ; Generatianem eiu quis enarrabit, G
Micheas , £t egreffie &^A d:,.elnfa aternitatis, At mþll-xlyh,
vt opinot, de diuina Chrifti generatione .crogxtabzu':,
uam vix diícipuli,qui longo tempore ab ipío Chri-
fto docti fuerát, credere potuerüt. Euthymius putat
odio,& malitia impeditos, fibi non conftititfe,vt ac-
cidere foletiis,qui non iudicio,fed affectu ducuntur.
Sunt qui ita foluant;fcitum quidem fuitle vnde,id eft
quo exgenere,& qua ex vrbe véturus effet,quemad-
modum ver.42.dicunt; at quo patre, qua matre eflet
naíciturus,fciturum neminem. Quod nec illi ex vllo
Ícripturg teftimonio difcere potuerunt , & res ipfa
falfum elfe docet , cüm mater Chrifti notiffima fue-
rit,& in omniafecula celebrata, &qualis futura effet,
etiam prophete predixi(lent. Ecee virgo coneipiet,e7* pa-
viet filum. Facilius meo quidem iudicio ; & probabi-
lius dictu erat diueríos fuifle , & qui dixerunt , Nemo
[cit vnde fít , exiftimátes nihil de ea re in fcriptura tra-
ditum effe;quia plebeij;& imperiti homines erát; &
qui poftea dixcrunt , Ex (emine Dauid , e7* de Betblebem
cáftells ;idque ex vtroque loco perípicuum eft ; nam
& ex hoc conftat hos plebeios fuiffe homines ; & ex
illo , illos fuiffe do&tiores, quia & genus , & patriam
Chrifti ex fcriptura probauerunt. " '.
28. Clamabat ergo lefus 12 templo docens , e7* dicens.)

neme [&it vnde fit, vt Chriftus, fi folàm etlet homo;au-
dire poffct ; cognouit tamen , quia Deus erat , quid
apud fe dixiffent, & vt oftenderetfe non purum effc

|hominem , ex tàcita , & occulta ipforumï murtmuta-

tione occafionem fumir augendz cócionis. Hoc eft,
quod Euangelifta dicit, ergo;id eft,quia eos hoc dixif-
Íe cognouit ; coepit eos coarguere mendacij , z me
fétisez vnde fim fatis. Idque dixit non fupretla, vt illi
imurmurando,voce,íed clamando,vt exaudire nemo:
non poffer, Chrifti ergo clamorem Iudgorum mur-
murationi tacité opponit Euangelifta.Eodem perti-
net , quód cümante dixifIet Chriftum in templum
aícenditle, inibique fuperiorem hiftoriam contig
fatis indicaflet ver. 14. dicat denuo hunc Chrifti cla-
moréin templo editum fuiffe , vt doceret Chriftum
& clariffima voce, & inloco frequentiffimo dixitle,
IquodÍequitur,nequis pofletignorare. — - !
Et me (atis,eg vnde fim fatus.) Hereticorum opinio
qui hoc ironicé di&tum putant ; iudicio earere mihi

|videtur. Non enim dubito;quin voluerit potiüs do-

cere Chriftus fatis feillis, quis, & vnde fit;notü effe,
ii velint credere;ac propterea dignos non effe venia,
quicüm eum cogrofcant , minimé recipiant. Illud
huic fententiz videtur obftare, quód Ierofolymitani
non dixerint fe non noffe illum , fed nimium potiüs
noffe. Itaq; non poteft Chriftus eos coarguendo di-
cere; Et me fatis eo vnde fim fátis , quemadmodum D.
Chryfoft. argumentatur, Sunt qui putent hzec verba
non feparata;fed coiun&ta cum fequentibus legenda
effe,tanquam fi diceret;Scitis quidem me fecundüm
carnem;quis,& vnde (im;fecundàm autem diuinita-
tem nefcitis,ideóq; Chriftus effe poiïüm,quäuis me,

Avnde fim, cognofcatis ; quia eo modo, quo Chriftus

cum venerit,vnde fit,nemo fciet, me quoq; nefcitis,
vnde fim. Inhanc fententiam exponunt Auguft. Be-
da,& Rupertus. Contrà Chryfottom. Theophylaa&.
Euthymius,Leontius,& Apollinarius, &,vt videtur,

IT heodor? Heraclcéfis, id eft Greci omnesauc&tores,

Non itaIerofolymitani dixerant, Chriffus cim venerit,|

oiffe|

pO

[Nazateth, quod ipfum argumétum vobis eíse opor-

|rum efse fcriptura dicat; fed fcius etiá me filium efse

B

|ves nefcitis. ) Hoc eft,quod modoó dixerat, ez* me fats,

- fKtumab eo mifsum efse, ipfe mentiri non poteft,qui

Iminum, x.Regum 2.12. Probabilis fententia ; fed illa,

- ariepfeenarrauit , Gz cap. 6. 46. Nen. quia. Patrem vidit
qui[quam , nifi is , qui e$t à Deo , bic vidit Patrem. Locus

|rificat me , quem vos dicitis , quia Deus ve(ler eft, eg non
] /cio eum ; ero (imilis vobis mendax.. Eodern enim loco
|docet eos & nofse Deum , quiaverum Deuim €fs.€!
|credebant ; atque confitebantur ; & non noíse,quia|

|neceum vnquam viderant;nec ipfius habebant pet-]
|fpe&a confilia.Hunc eundem huius loci efse fenfum

1Sed melius Augu&inus,Beda , & Euthymius àDeo
lefseinterpretantur ex Deo natum efse ; mifsum au-j

Iraintelligendum. Magnficéinquit Auguft. vrrumqu

Inum. Tefum dicimus Deum de Deos Patrem m dicmw

A Ícere profitemini,quis,& vnde fum ícitis)fed alio eui3-

modo;,quem maligné diffimulatis. Nec enim folüm]
ícitis me filium efse Marie,& ex patria Bethleh&jaut

tebat me eíse Chriftum, càm inde Chriftum ventu-]

Dei , & ab co mifsum , càm & Ioannis de ea 1e teíti-
monium audieritis , & ea in me opera videritis, quz
nemo nifi à Deo mifsus facere potuifset. Huncego
arbitror verum efse fenfum. Arguit ergo eos affir-
Dixerant illi , Hunc fcimus , vnde ft ,intelligentes eíse
Galileum,& filium fabri;refpódet ille, enimuero me
Ícitis vnde fim , nonifto folàm modo , fed eo etiam,
quo opus eftícire , vtverü Chriftum efse coeno(ca-
tis,nempe filium efse Dei; fed vos homines maligni,

Etameip[o non veni ; fed efl verus , qui mifit me , quem

«" vnde [im [citi , id eft meà Deo mifsum efse. Ve.|
rum vocat Deum , id eft fidelem , ac veracem , qui,
quamuis illi mentiantur diffimulantes ícire Chri-

eum filium füum efse declarauit Matthai 5. 17. Eo-|

2.13. 54 non. credimmus , ille fidelis permanet , negare (aip(um
non potest, Sed altera hic eft quæüi-o,quqmodo Chrie
ftus dicat eos Deum , à quo miísus fuerat, ignorare.
cüm proximis, vt explicauimus, verbis dixerit , Et eme
(tis o vnde fim fatir, indicans eos fcireà Deo fe mif-

mifsum , fi Deum non nouerant ? Chryfoftomus , &
Theophyla&us interpretantur nofse ludeos Deum, i
quia fciebant eum verum eíse Deum, & prater eum
non efse alium ; non nofse, quianon timebant, non

Paulus, Confitentur fe noffe Deum , fatis autem negants|
Tit.1. 16. & hiij Heli dicantur fi/j Belial ,nefaientes Do-

vt opinor, probabilior , Iudzos fciqifse Chriüqm ex|
operibus à Deo mifsü fuifse; fed Deum ipfum igno-
raíse , id eft nunquam vidifse ; ficut dixit capite 1. 18.
Deum nemo vidit upquam , vmgemti qui eft m finu Pa-

eft penitus fimilis cap.8. $4. $. Eff Patermeus , qui glo-

cognouflis ewm. Eä'a auitem noui eum s (7" [i dixero quia non

ex verbis fequentibus manifeftum eft. — a
29. Ego fcie eum, quia ab ipfo (um , cy*:g/ä e mzjii.)'
Sunt qui idem eíse putent 42 ip(o um , & ipfe me mtjit.

tremà Deo , fa&um efse hominem. Itaque primum

membrum de diuina , fecundum de humana natu-j

menflrauit 5 Ab ipfo , inquit , fmm, quia filim de Patre; C
quidquid e$t Filius , de jllo efl , cmins eff Filius.- 1deo Domi-

ienfum efse,nó folàm ifto modo,quo vos me cogno-

H

'kDeum de Deo , [ed tantimm Deum. . Et J;kimw.Damtnuin

mando , quod dixerant verbis iifdem , fed fenfu alio. -

quod humile in me eft,fcire vos dicitis; quod celefte|. —
jeft;atque diuinum , fcire diffimulatis. :

dem prorfus modo, quo dixit D. Paulus, z. Timoth.]-

fum efse, quo autem modo fcire poterant à Deo| -

amabant , quemadmodum de quibufdam dicit D.L

Trad.gr.

lelur :

inec db d db um n —R

PA Eu 2v RI MOAMN ducéicus pE DE,
2 Eu r T o dN Ud DT UEMNST
MM NU Rn N UR Y db

t
u U
J Thcq
m
di!þu:abar»

lisimp:
quaü dU
du&orer

Jum qu
- renile,
VentPerm
apprchc'da
: lg!l,qgl p
Jusirure
trlebárd

Mv us orttelteD

N qui
l

yhrand
i ttoph

BUWE
; ;:;]:gïqæ'pus)äcut
m
äiiafs Pw.*-!quäïelt.nï

Ntomri
ab'hocïow M-mnm
Eq-m a&h Q()mäïm
tinoni |; '
.intmupti mtcrmgs.
l 'r.mnprcfüg' Græcam
lr |
P
&ha4di
A yer
J i
Mptti

li d
N

— —

; hr oP.yI.Wlif, (

Mün (
POT [l5 Hgm'f

' Q*W(A
« ïmm&ïm
Nl
hLre |
NT

ITR

Qp
Iiim a. |
"ANID Vetn.

1
hhak! ^|
V Dünm aha
AL CR
:j à &QE
300 & ravil
I M
" Va tk.*üu*
] . |
[.,,4—"" |
""U ne |
"Miil 5 n
000 N) VUb

r 1]
VL PT àfvAl
. Brncey
|

*fo0 enc Af
EX du.[
LA

"
la4!
)'.b':ïfu""'li'.
AVl
1

T
|
VA.

!
":6:31?—'-
l3 1273 »l. r 1
h] W M,i

enimmer
; sluäluïho 'me
"

MM 7

P

Prarve :N f !
! nb
..h..:...] V m 'i'zt!
* E "

»
Imiem a Vs
À d) Wiu) Y

l
! la l
: 'LAJA ;.awj*
Judeotin.

.
lco
Qu IU uVV

RKi. Ra
i "m h hs
( 3(&15 !16' ;;hu bll |

aM

" .nuf";;' jv MÉ

! i 42;'!;;'
::? :':?meü!i d
' "

2
IT
,
f

"I
Dféc aloal

x

s
, Bw

. "esee

*

, ,— x t /.,!5x pu A oNty h

7 Ó 9

YUP EU
-
x

i ais stetei

-05
Astnadih, i

Hora Chri-
ti quzná

ut,

loyiiti co-

mertarij
ab hocloco

j vfquead li-

brü nonü

Jinterrupti

inimprelifis

libris.

Hora op-
portunum
cuiufque
rei agendz
jtempus in
fcripturafi-
gnificat.
Phrafis Io-

EU

4 aunis pio-
$ pria.

4 Tra&. 3r.

m

Ve];-ä)n lumen de lemine Patrem noón dicinus lumen de lu-

[tur exponere. Violéta camen mihi videturihterprc—

|difputabat,;irritatam eius reprehenfione apprehen-

|du&orem eífe populi, ac dignum morte.Quód dixit

lYbora eis , ideo dixit Eusgelifta, vt doceret Chriftü di-
. luina quadam virtute eorum quodammodo manus

ipfi,qui apprehédere volebát, cognofcerét fe diuina|

- |da; Thcophyla&.Euthym. T heodorus Heracleenfis,

vuine,(id tantiem lnrnen. od bot ergo pertimnet , quod dixit,
o d bff o f;am Quàd estem vic.letiä mem mme,t[zfg memifit.
Ubi audis y Ipfe me mifst , no(z-mtellgere narura diffimilita-
dinem; þd genemnt'it Aucloritatem.

dam hoc non de ciuibus Ierofolymitanis , quibu£-
cum Chriftus loquebatur;fed de principibus illis in-

jo. Quarebant ergo eum apprehenderey e9* nemo wnifir|

m ewm manuti , quia nondum . venerat bora eiis, ) Qui-|

telliei volunt, de quibus 'vcr.;.j. df&um eft, Nonne bic
efl, quem quernntinterficereccntumque hunc C&Te,crgof
etíi querebát illum interficere , vt turba paullo ante
dixerat,tamen meme mifst in enm manus,quià nondum vt«
nerat bora us , ita Chryfoftomus, & Rupertus viden-

tatio. Cómunem fequor expofitionem Leontij,Cy-
rilli; Theophyla&i;Euthymij;&,vt arbitror; Auguft.
etiam,& Bedz; illam ipfäm turbá, cum qua Chriftus
dere cum voluifle , vt ex ver. 32. manifeftum eft; fiue
quód cos mendacij, & fimulationis coarguiflet, fiue
quód eos dixiffet Deü ignorare; fiue vtraq; de caufaj!
occafioné indefumétes(vt cftin omnes affe&tus mo-

quaíi eorum confirmátes opinionem , Chriftum fe-|

neminem in eum mififfe manus , quia nondem venerat

renuile, vt etiamfi maximé vellent, tenere non pof-

lenr.Permifit animd,volütatémque declarare ipfum|.

apprehédendi;prohibuit veró manus inijcere, vt illi

zius virtute vinciri,quo minuüs tencre poffent,& qua
re volebát declarare fedu&toré effe,ea ipfa re cogno-
Ícerét effe Deum. Horá Chrifti moriendi tépusap-
pellari auctores omnes cólentiunt, Auguftinus, Be-|

Ammonius,Seuerus Antiochenus;Leontius, Cyril.
Alexandrinus in Grz:ca Catena citatus; nam eius hic
comentarij in impreffis libris víqueadlibrü noná,

Graca manu Ícripta Catena fzpe citatos reperi. Ci-
catur& alius quidá Leontius prefbyter in eadem Ca-
|tenaalius ab eo,cuius habeo cómentarios,cuius hec
[unt verba, epay 4 &Tl duxaupoy mjJ. dpal pabrey exCaeiy
Adlen, (s TOv teupoy T m q u) 8 ewopé, Horam vocat
opportunam rerum agendarum perfe&lionern aut tempws pa[-
frons, 7 erucis.. Obferuat Cyrillus horam in ícriptu-
ris fignificare opportunum cuiufque agédz rei tem-|
pus;ficut cüm D.Paulus dicit, Hora eff iam nos de fomto
[orgese Romas.1.Exempla funt notaloani2.4.& 4.21.
|A pocal.14.7.15.Phrafis enim eftIoánis maximé pro-
pria. Hinc fa&tum,vt hora Chrifli moriendi plerum-
que tempus intelligatur, quia negotium,cuius perfi-
ciendi caufa venerat, erat mors,vt c. 8.20. & 12.23.&
1. .Difputant Seuerus Antiochenus,Auguftinus,&
Beda eontra genethliacos hocloco , Qwid eff, inquit
Auguftinus, Nendum venit bora eius ? Non enim Domi-
n ub fatonatus effihoc nec de tecredendum efl quanto mi-
ni$s deillo,per quem fatlus es ? $i tua bora veluntas efl illims,
lii bora qua eft m[: veluntas [ua ? Non erge boram dixit,
qua rogeretr tmori, fed qua dzgnaret'u»r eccidi, du
31. Deturba autem multi credidernnt in eum, ) Videtus
ita Euangelifta loqui , vt indicetcos, quos paullo

^*

bilisimperita plebs) fuis principibus gratificandij|

interrupti sát,magnóque in lucro pofui;quàd eosin|.-

B

C

D

t

F

fuprà dixerat voluiffe Chriftum apprehendere, de

A.

bis. Quienim dicebant, Chriflus ciom venerit , nun-

|gna tam multa , quz turba illa videre potueric. Ret-

|memorara funt , curatum paralyticum , mutatam iz|

ibc , C7 rhiferunt principes (ecerdotum , e7* Phbarifs mini-]
ffros , vt apprehenderent eum.)Grace nunc legitur ag
«vrés-lAeay ob qapi(asor , xj oi epryiepéie U7rWpérac , &

. E OM 3 [ * -
ritnimquid plurá figna fatiet , quam bic («ut ?. Vtraque

tuit,vt Chriftum apprehenderét; illa quidé, vt aude-
rent,quodante aufi non fuerátmetu Eopuli, manus]|

lfam,eiüfque fe&ari partes, timuerüt, ne (iimpunen:

facimus, quia bié bom? mnlta figna facit ? [i dimittimus eun
frc, omnes eredenz in eum;. Hic polterior feníus eft pro-

)' Lconrium,Augu&inumgBcdam;The/ophyla&ü,Eu—,

tutba non fuitle ;atqueica Chryfoftomus , Augufti-|
jnus, Beda inrelligere videntur. Sed eam opinio-
nem fuperiore veríu refutauimus. Ruperto hic af-
Íentior, qui turbam hoé loco rüonIerofolymitanum
Fopulum ; nàmis ipfe paullo arite Chriftum appre- |
1endere voluerat,fed conuendrum multitudiné;qui
concurrerant ád diem feftum,interpretatur. Ex illis| .
enim , quia minüsalieno ii Chriftum animo cranc|
multiin eum credidere. Atque illi ipfi non tàtis cre-
diderunt , vt Chryfoftomus , & Eurhymius anima4-
uertüt, quemadmodum perfpicitur ex proximis ver-]

quid plara figna fsciet * latis fignificabant nonttum fc&
credere veniffe Chriftum. Quanquam id ita inter-]
pretari licet, vt feníus fit,quis alius venire poteft,qui -
plura figna faciat , quibus fe Chriftum eftfz doceat;|
quam hic? hicigitureft chriítus. Quzrunt Chry4
loftomus & Theophylaétus , quxnam ca fucrint (i-E

pondent non eafolüm fuiffe,qux à Ioanne fà pra có-]

vinum aquam, multiplicatum panem; fedalia multc|
plura, que Euangelifta preterniiferic. u
32. vfudierunt. Pharifes twrbam murmurantern deillo|

miferant Phanfzi, & facerdotes miniítros. Incer-
tum quam murmurationem turbz à Pharifeis audi-
tam fuiffe dicat , qua incitati illi miniftros ad com-
prehendendum miferint Chriftü : eámne, qua plebs
Ierofolymitatia irrirata voluir manus in. illum inij-
cere, vt verfü 30. dictum eft ; an eam, qua canuena-
rum turbáin euri credens dixit, Chbriffus ciom vene-

enim caufa prouocare Pharifzros , & facerdotes po-

in Chriftum inijceré,cüm viderentipfüni populum,|
quem vnü verebátur, in eum incitatumj hec autem,|
quód càm videtét turbam in Chriftum effe propen-

relinquerét; omnemà fe populum aderteret;quem-
admodum c. rr. 47. 48. inito coníilio dixerunt, Quid

babilior , quo plures habet auctores, Ammonium,

chymium,Rupertum. Itaque miurmurandi verbum,
fi hác fequamur interpretationem; nó fumetur pro-
prie pro murmuratione aduerfüs Chrifti,fed potiüs
pro honorificis deillo (ermonibus tacité collatis in-
ter homines populares; quales illi erant, Chrif hs ciom

l

1tf:'m Cótfa principes, & Phatiíeos marmuralfe,quàd

jcerdotes , & Pharifgosad apprehendendum venilfe

veneritnunquid plura frena faciet ? Exfi verifimile eít,
quod tradit Euthymius , turbam in Cliriftum cred£-

eum tam multa faciéntem figna inuidia vellent occi-
dere. Putat Chryfoftomus propterea non ipíos fa-

Chriftum , fed miniftros mififfe füos,quia non funt
aufi metu plebis ipfi venire. Probabile etiam efteos
m:ïgis Chriftum , quami plebem timuilfe , neab eo,
vticpealias, cuni magna íua coatguerétur igno-
minia. :
l .33. Dixit ergo & lefws , Vïc?buc modicum Feripus vobif-
cum [nm, «2* vade ad eum , quimemifir.) Dubium quor-

bl x

K r

TU sentet
ob Is D FF a DI EC n

5 FR T WERTDQE NCW. OTRICTERENEAINSO sl U POT OR RIAGRHONGA ID
7

EM m ial M. us ii 6 As ts a r
L: LA BAR d x
t
(o60t T

RTOA u

2 00 r

"'s,';;-'" : X

- fum hzc Chriftus fübiiciat ; fed omnium fere aucto-|

Iconuertiffe. Erant enim in eadem illi concione , au-

Icepilfe, vt ibi Chriftum à miniftris paullo poftaddu-

Ícum caufa in ipfa narratione cóiungere, etiamfi me-|

- loccidere licebir. Nolite fruftra tempus accelerare;| -
- |paullifper expe&tate;citó veniet, & iple me vltro tra-|

- [Theophyla&us , Beda , & Rupettus edifferunt. Sic

| Fþr:i;g die con[ummor V erumtamen eportet tne bodie,e7* cras,
- [ez fequenti die ambnlare , Luc.15.52.55. id eft dicite He-|
; : ^

ipfim fenfum Chriftus his potiüs , quàm aliis dixerit

Molüm volentem, fed etiam offerentem me compre-

|capi, quia non vult;fed etiam cur nolit rationem de-

Ti

rum opinio eft Chritum , cüm DPharifeor(i ac facer-
dotum de capiendo Íe confilia quantumuis occulta|
diuinitate füa cognouiffet ;ad eos orationem fuam)

dicbántq; quidquid velà Chrifto,velà turba dicebg—
cur; etfi non erant prope Chriftum , fed aberant ali-
quanto longiàs,ne tanquam auditores,fed tanquam|
iudices do&rine eius intereffe viderentus, quemad.]
modum hodie etiam folent facere,qui magni fibi vi-|
dentur efTe magiftri.Ex eo ergo loco,vbi erant,mini-]
(tros fubmiferunt , qui caperent Chriftum, aut non
aufi ,fit non dignati ipf pez Íe accedere. Sunt , qui

fc à Pharifzis miffi venerant,dixitfe;in quibus Euthy-|

qui mifli fucrant;ad pontifices,& Phariízos rediiffe;

|rogatófque quam ob rem eum non adduxiffent, re-|.

fpondiffe , Nunquam fc locutus eff bomo. V nde colligil
videtur pontifices , & Pharifzos in ipfä non fuillc
eft fimulatque miniftros fubmiferunt,domum fe re-

cendum expeéctarent. Fieri etiam poteft , vt in ipfaj
concione confilium captarint de Chrifto compre-

|hendendo , quo cognito Chriftus illis continuó di-)
xerit, v £dbuc modicuns tempus wobifcum (am, pott fe do-|.-
|mum receperint,& inde miniftros fuos miferinr,fed]

Ioannes priàs miniftros miffos fuiffe narrauerit pe:]
anticipationäsquia,cüm;turbq in Chriftum propen-[
fio eorum mittédorum caufa fuiffet,voluit effectum

dium aliquid acciditfet.Chriftus igitur Pharifi;.oruxn,
& facerdotum defe comprehendendo animaduerfo|
confilio,fubiicit,zdbnc medicum tempus vebifeum [am;
quafi dicat,non eft,quód mead cedem queratis;nihill
enim ante conftitutum à Patre tempus efficietis , id|
tempus perbreue efl;tunc vobis coprehendere;tunc

ldam in manus veftras, ipfe me in mortem offeram.|
Ad hunc modum Chryloft. Leontius , Auguftinus,

lixitalio loco Pharifgis timorem obiiciétibus, quód
'Jerodes eum vellet interficere, 7te,e7" dicite vulpi illt,
Ecce eueio dameonia , e7* [anitates perficio bodie , e7* crae, «2

rodi me, non quando ille, fed quando ego voluero;|
etle moriturum. Simile eft quod dicit Marie;c.20.17.]
r ene /mngerc ; tendum enim a[cends ad Patrem meum.,
Commodé veró aliquis quaret , quamobrem hunc

verbis, càm clarius dictu effet;nolite me nunc com-
prehendere, nec enim poteritis; breuitempore non
hendetis. Habent verba illa Chrifti maiorem em-
phafim. Cüm enim dicit , /£dbue modicum tempus vo-|
bifeum fam , non folàm indicat non poffe fe ab illis

clarat , quia oportetfe tempus illud implere , quod

ine fibi cum Patread docendum , ad patiendum, ad

cxiftiment Chriftum hec verba miniftris ipfis,quiad[

mius. Sed probabilius eft id,quod omnes fexe inter-|
pretes fentiunc,dixiffe illis iþlïs,qui eius confïlij non|
miniftri,fed auctores fuerát. Illud vnum videtur ob-[ -
ftare,quód ver.45. & 46. dicat Euan gelifta miniftros,]:

—jOAN. MALDONATI G

P

|ftusopportuné dicit, zfdbuc modicum tempus volif-

— Mequ amini. Peyit enim princeps mundi butus,ev* in me non
' C babet quidquam, Exiftimat Euthymius modicum tem-
Icócione. Ceterum illud cantüm colligitar,tum,cüm[
miniftri ad eos redierüt,domi fuiffe. Credibile enim] -

. |modicum adhuc tempus vobifícum fuero , vadam ad
. |eum,aut iturus fum,ire me oportet 44 eié,qui mi[it me;
' |itaqs qmerets me,q9* uon imuenietiraut,adhuc modicum
p |rempus me vobifcum effe oportet,antequam vadam|
jad eum,qui mifit me. Prefentia enim téporaprofu-| -
. |turis pofita funt. Hoc ipfum füam, & quidem fingu-
. |larem habet vim. Potuit dicere;adhuc modicü tem-

, |non:d dixit,fedi.adhuc.madicum tempus volufcum fum;&,
v4do ad ewm, qui mifit me , qub magis declararet morté|.

.|non modó non videntur quefiuifle,

. conftat re ipfa víq; ad hodiernum diem odio illum

moriendum conftituiffet , eidíq; temporis cxiguïüï
quiddam reliquum effe. Illud etiam pronomen v-
bifceum emphaticé pofitum eft ; vt ícité Rupertus , &
Theophyla&us.obferuarunt. Volebant facerdotes,

tollere,quód cius magis in dies crefcentem apud po-

2.12.13.1445. Circumueniame su[Ium , quotiam inutilis eff

peccata legis , 7 diffamat im us peccata difeiphina nofira;

B | Promittit fe fcientiam Dei babere, * filium Dei fesominat;
fatfus eff nobus sm tradutlionem cogitationum noflraram;era-l

uis efi nobis etiam ad videndum , qma diffimilis est alis vi-
ta illim. N olentibus igiturillum à fe remouere Chri-

cum [um : id eft adhuc quoad tempus meum , quod

|quidquid machinemini , quantumcumque me per-

pus;quod dicit;quod à fefto tabernaculorum,in quo

vádo ad eum,qui mifit me, hunc habet fenfum, Poftquá

pus vobiícum füm,antequam moriar, autantequam|

batur effe ad Pharifeorü confilium accommodatum:l

|fuam futuram effe voluntariam, eámq; violentz op-

non tam moriturum , quàm per voluntatiam mor-|

rum fan&um füum videre cortuptionem.. Actigit|
huncfeníum Leontius , & Theophylaétus.
(..38. Quaretis me, «2 noninuenietie, e7 vbi ego [amyvos

bantur,Chriftum effent poft morté quafituri,quem
?cd víq; & víque|
perfecuti effe. Maior pars veterü intrepretum Chry-
foft.Leontius, Theophyl.& Euthym fenfüum effe pu-|
tant fote , vt poft Ierofolymitanz vrbis excidium in-
telligentes eam fibi calamitatem ob occifüm iniqué
Chriftum euenifse,eum fibi,qué offenderát,auxilia-|
jtorem quererét. Quam interpretationé res ipa non|
probat;nec enim ex vlla conítat hiftoria Iudeos poft
|Ierofolymitand excidium Chriftum quzfiuifse, &

y7i

& Pharifzi Chriftum abs fe remouere , ac de mediol :

pulum au&oritatem , & gloriam ferre non pofsent;|
quemadmodum dicunt in Sapientia Salomonis,cap.|

mobis e77 contrarius efi operilvm soferis, e2* tmpro peratuobis|

breue eft , expleatur , nonfolàm viuam , non folüml-
in hoc mundo ero , fed etiam inter veftras verfaboil
|manus , nec me tamen comprcehendere poteritis,|

hec acciderunt ver. 2. víq; ad diem Pafche reliquum|
erat temporis , id eft menfes circiter fex fignificare.|
.[Quod magis credi, quàm probari poteft. Nam ratio|
Jillaequam in numerádisannis, ac rebus Chrifti geftis|
. [itaquid&ineunt , vt hec in vltimü annum inciderint,
fatis meo iudicio comperta non eft. Quod addit , zr|

me occidatis,quemadmodá vultis, quod magis vide-[ :

poneret morti,quam illi inferre fibi volebát;fe enim|

tem ad eum , qui fe miferat , tranfiturum effe ; non|A&aaz.|

enim reli&urum animam fuam in inferno;nec datu-|//*.. .

imon potefLis venire.) Manifeftum etiá eft hoc locdiver- |
bum fum;pro ero,&poreffzz, pro poteritis pofiti effe|
id exigente fententia. Omnis hocloco quzftio eft,|
iquomodo facerdotes , & Pharifzi, quibus hzc dice-|

: habuifse.

Inf.c.14.51.

- Jiintegir

;

P [211 5 !
Q'wm
ia f
B
fitd] tj

v C
Itl 90 QY

ö:i.füm, 7
trmi
Ttcthum
| j Di

ä? lt inte

CA

L

i Caïumfgb.l'x'
&i Wtttio
a. Ri
L gmm
Wtv
Pull
U x
cey
Noy
Qui j
f0
"tlh u W )
R
«ull'.iä nyäq

bas] j
')i&d" oin]
kmmü

las , |
"d lpudï»cs |
H h

RU
æomqms,mi,
las7
f»f;nym:w';ia
ULTA
a æ MW'
mfirmmgml
Midllgs
ïïïzüüöïCChEi-k
ln wj

D
4 |

"a ^v 1
NU s Quo)
us

VU

ITA v ^ "m
SUUPIORIAN,
L
ii
- ] ;
tb l
^ [ Xh',J '4' !
"Aà) TADO
LIT
A^a. 14
4 n
w..*h IN
* DL
* H

ïsuu.u:-'«l"*w.l j
A LU V&['ï
I

MP dtn I
J ulb W 'Qm!
VAUE Willsl

"a

ia ET M i
iU LUIT m

VM NU
* 1
J75^ ha »a |
AC edogm)
4 LVAUI
* AVU
" k
"r :wlï"*"*qq:
LE sL.A là :.;h"(& l
IÀl Vi
Ó |
* ,
Af* X T NI
VM s 'ï'nf Mï
5 1933 MT
a * ^
^i ^i i
IN I vl
4 VUTLd OCU

Hh'"l

" l
at init4an .'L
Mliuu] ...'L:'.'Jlnz-'
L

* 6 ;
L «..1 "m !I!
ul XNH:. iJLd; i

nA4 /
:p Myutm UAb
9 » Y ;.tü'l&x
] [j

" ]
LIMTI " i
ä 12 ^ )*"!lKM '(' "
B II Mlu

ARA —

"t

': 4hne mamm
341l V VuLuu

DI W v.
ADteQuu

P |
» I
um Fs -
MA VuV Wi l
&E

Vr m t
x E U LU U^
] )

i
— fi*»;"gï'm.
d , HUR W |
n w Vf'fläg';]')!
TEUl
, i
d od

r * "
j UOC n
m

.-A,ug-nlm*.
: ;'.,., ,ïA..*uvhJ&»m;
I "|
valul^t 5'
0* '/gv?:uM:W, N!)
! d ! 'ä
^ m
D 'J'Jiïff.'uimb-!
"I

m n )3:200.

d) m '

;
t' d P?E'zm
UO *

i PIME
* ml -
BLUUV)U ,
d '«':'gþ
, At
npr ( t']' UE
st "
dvvvl d
I.'m!'
Ivl
an Nm"«', [10"""
Jx.v.)iv,-, V
y
ls? MTC
NI"TA

F d WTW)')Q;

MT ïc eï'
at 9t P

^4
AO

« p
v* !

|
s i
: i [ ;

a J
! ,) K/Wor A' |
MA t

at |
a HH r | »
d

. [idiema de

[ vel nó ex-

-

Theodori
Heracle.
vetra expo-
ütio-

Hebrzorü

tebus , dux
petierunt,

tátin tciris.

Luc.iy17.

Es r |

CIN TOAN.

plicationem adhibent, quzfille Chriftum mulieres;
quz eum ad mortem cuntem plangentes (e qucban-
cur. At illz inuenerunt. Augultinus , & Beda, fore,
vt poft refurrcctionem videntes miracula, quz cius

|dilcipuli facerent,du&i paenitentia, atque dolore il-
lum quarerent ; quod nihilo magis probat cuentus.|

Tuncenim in Chriftum , & in cos, qui eius fe difci-
pulos profitebantur , maximé fxuierunt, cum vide-

Irunteius nomine tam multa fieri miracula. Malim
|Ruperti expofitionem fequi, quzfuifle Iudzos poft

refurrectionem Chriftum , non vtcrederent, fed vt
maximé perfequerentur , eiü(que nomen abolerent;
(ed non inueniffe, quiaabolere non potuéete. Mihi
ramen proptius , atquegermanus fentus alius vide-
tur effe,quem,ni fallor, heodorus Heracleentis fo-
lus inter graues auctores animaduertit, »Zdhbac mo-

& * 3 . b o* E R
|dieum tempus vobi[éwm [am , citó moriar , citó ex viuis

in celum emigrabo; itaque etiam fi mequegratisnon
reperietis, quia vbiego cro, vos non poteritis ve-
nire.Quod non idco dicinquód Iudei fc re vera que-

Jfituri etfentfed quód,quamuis quererent, inuenturi
noneffent. Nihil ergoalind hzcphzatfis fignificas|.

quàm Chriftum de terris fublatum iri, ita vt inter

[viuosreperiri non poffit. Solent adhunc modum

Hebrziloqui ( nam & hic Hebraifmus eft) cüim t*
gnificant perijffe, aut non extarc in terris, aliquid
Pfal. 9. 3. Quaretur peccatum illins , e9* mon siuerietur.

Qiueres e9s , 97 non I IACTHOS , "UITOS reäfl!es f5035 erunt qw/ï

bendet eos, q9 quaret eos,eg" non inseniet.Cum dicit, 7 b:
ego fumy vos non poteflis vemire ,indicat eos nunquam in
czlum introituros,fcd defcenfuros cum damnatis in
infernum. t !
3j Dixerunt ergo Tndes ad femetip(os ) G. eyoc $au-
1ov'c, intet feipfos, non dixerant Chrifto, fed inter fc
tantüm alij alijs immurmurarunt.
Quo bic itorus eff , quia non inueniemus eum?) In quem
tam remotum locum abiturus eft, vt inuenire cum
nequeamus? ÀAut, quonam tam longé eft abiturus,
quód dicit nos fe inuenturos non cíle? Vtrumquc
enim fenfum dictio 2; , q4, habere poteft ad fimi-
litudinem Hebraicz; 2 2.Reg. 7. 18. Quo ego f(um Do-
mine Deus, Q9 qu& domus patrw mer,quia a'ddung/?i mebuc
v[que, id eft vt me in regiam eueheres dignitatem.Si-
mile exemplum fupra cap.2.18. & Matth.8. 27. Quod.
dicunt, Z/c, non appellantes Chriftum,contemptus
e(t, vt fuprà ver. ar. E ! ,
Nunquid in difperfionem gentium iturw eft , e»* dotla-

Jrue gentes2) Difperonem gentium quidam interpre-

Et Calvinü
& Beziin
loan.

|

d oentes eur
difperfio
| licantur. *

1

tantur Iudzos, qui inter gentes di'perfi crant, vt Ia-
Cob. r. 1. & . Petri 1. 1. Non mala prorfus effetinter-
pretatio, nifi & au&orem haberet malum,& feque-
tibus verbis repugnaret; cüm enim dicant, £: docfo-
ris gentes , non dubium , quin gentes ipfas difperfio-
nem vocent. Quemadmodum Chryfoft. Cyril. Au-
guft.Leontius,Beda, Thcophyla&. Euthym. Ruper-
tus exponunt. Id etiam ex eo conftat,quód hoc velut
accufando dicant, quód ad difperftonem iturus effer.
lNon poterant autem accufare, quodad Iudzos iret,
qui inter gentcs difperfi erant;fed poterant accufare,

Iquodiretad gentes, quibufcum non liccbat verfari

viro Iudzo.Cau(íam, quam ob rem Iudzí gentes dif-

perftionem appelléshanc Chryfoft.Leontius, Theo-

]habuiifc. Aliam idem Chryfoft, & Theophylact, ex-; À

|intermedij minüs celebres;propterea vo catEuágcli-

Pal. 36. 1. Qweres locum eims eg7 non tmuentes, Yi 41.12.|

non [rnf, Ofee 2. 7. Sequetur amatores fuos ; eg* non appre-|

E illud,vt ab omnib* cófpiceretur, atque cófpc&us fa-

F queread cosomnia , qua ego pracipto tibizne formides à facie

fingulari ducebantlaudi , gentes veró toto terrarum
orbe quafi errabunde difperfe effent. Itaque &: illü
Iacobi r.1. &illum r,Petri 1.1.locá ad eundem modum

interpretari licet;vt difperfio illic non Iudzorü, fed

24x&6, vniuerfales, aut efavaAfec circulates Graci vo-
cant,quz ad totum terrarü orbé fcribebantur, quem
Hebraica phrafi difperfionem vocat. Nihil terra fu-
blimius Iudei carnales homines cogitabant;nullum
locam,quoó Chriftus ite poffet, ipfi non poffent, nifi
difper(ilonem gentium, quó nefas fibi effc ducebant
iresde czlo nulla apud illos mentio, nulla cogitatio.
Atqui celum erat, quo illi nifi acta priàs poenitentia
ire non potcrant ; difperfio veró gentium, in quam
paullo poft euerfis à Romanis Icrofolymis in ferui-
tüutem venditiiturierant. ——

brari.Primus crgo, & vltim",id cft (cptim", vt Theo-
phyl.& Eurhym.volüt;aut octauus,qui fepté adijcic-
batur,vt cóftat Leuit. 23.36.dies erat celeberrim,fex

(ta vltimü diem magnü dicm fcftiuitatis Norauitau-
tem diem,vt indicaret in maxima hominü frequétia
dixiffe Chriftü, s quir fitit,ventat ad me, e27 bibat. Vcro
Íimile enim eft vltimo.die fcfti, càm celcberrimus

caufa Chriftus copiofis.quàm alio dic, & qnia ma.

tam cómodum habiturus erat tépus , & quia omnes
pottridie in fuá quifque domü difceffuri erát, ditfer-
uit;& valde clamauit,vt exaudire omnes polfent.ro-
lchar, inquiüt Chryfoft.& Euthym. de»mis alituris via-
ticit dare,.Pracbuit exéplum cócionatoribus, vt in ex-
trema potiffimüm patte cócionis aliquid inprimis
vtile dicant; quodabituri (latim auditores quafi no-

vna omnes Palzftinz regione colle&ti fuiffenc.quod

gédium.ntelligatur,;in qua illi ludzi , ant Chriftiani] -
cilent;ad quos illi epiftolas fcribebant eas,quas «a6o-

37. In nouiffymo autem die magno frþ'zä 4ts. ) Dixim usip
|ver. 2. tabernaculorü feftü per dicsTepté folitü ccle-

cifet,maiorem cócaríum hominum fuitfe.Ea ipfa dc|-

ior frequétia erat, & quia vltimus crat dies,ncc aliud|

Exemplum
dat Chri-
(tus. cócio-l.
natoribus

uiffima verba perpetuó recordentur.fermpuls , inquit;
illejsbeunti.Quód fteciffe dicit Chriftü,eti Hcbreorü
phrafi multa potett alia fignificare, vcl agercífum lo-
[qui,& magno,cóftantíque animo locutü,quéadmo-
dum nónullis ià in locis expofuimus;tamen hic po-
tiàs videtur fignificare Chriftà ftetiffe in loco edito,
atque cófpicuo.Hoc enim ipfíum co pertincbat.quo
ille pertinebat clamorshic vt ab omnibusaudirctur,

d —

imitidum,
in multis.
ünib,

ciliàs etiá intelligeretur. Aliá etià fignificatione ille

habebat clamor, vt oftéderet Chrift? fe nihil occultéi

animi fenfibus; clamamus enim;cü ferib , & magno

twam.Sic concionator debcet dicere, fic arc, cüm
opus eft, vt appareat ipsü ex animo loqui;Putant ctiá
Chryfoft. Thcophyl. & Euthym. propterea clamatfe
Chriftü,vt oftenderet fe neminé timere,fcd liberé &
cófidéterloqui,quodipíum cócionatoris C hrifliani
documentü eft.Z» ergo accimge Inbos tuos ,e2" furge, v lo-

d

eorisynec entim timere te factam wwltit eoriv. Jerem. 1.17. Fcce
dedi factem tnaro walentierem faciebus corum , cy* fontem
tuam duriorem frotibw eorn.Ezech.3. $. Hocerat, quod
poftalabat D. Paulus Ephef. 6. 19. vt fibi daretur]
|fermo in apertioneorsr cu fiducia , nstum facere myflerium
Euangeliy.. Càm crgo Iudei Chriftum occidcrc vo-

diccre, Egoyin quit;gala locutws fum5& loqui ex intimis Inf.c.it.ae,

loquimur fenfu. Clama ne ceffes , quafi tuba exalta voccm iti. 58.1.

luiffent,& eorumadcffent miniftri,vt cum compre-

'Phyla&.& Euthym. adducunt, quódIudzi olim in|

MncteneE t

F RI

hcnfum

*

i.

Quomodo
ex ventre
credentiü
flumina :
fluent.

745

IOAN. MALDONATI COMMENT.

776

henfüm ad facerdotes ducerét , oftenditfein mediol
periculo fine inctu verfari,&quo illi magis impedire
volunt,neloquatur,magis glalnat, quafi ttium ph um
de illisagat. $/quis fstit,veniat ad me, e7* bibat. Aperlt,'
l& oftendit omnibus fontem eratiae fuz ,ex quo, qui
inon biberit,faluus cfle non poffit. Scpe fe Chriftum
per metaphoram fonti,flumini;aquz folere compa-
rare nemo nefcit, & nos ea de re cap.4.13. 1. copiose
difleruimus. Cur ea ipfa metaphora hocloco víus
fuerit,ratio qu&ri poteft, nam cap.4.13. vt fc fontem,
autaquam appellaret, ex re fubiea occafionem ha-
|buit.Erat iuxrafontemälacob,petiemt aquam à niu-
liere Samaritana,;excufauerat illa ipfum effe Iudeum,

|lam videmus eiufmodi occafionem habuilfe. Proba-
bilis eft mulrorüm opinio voluitfe ad Ifaiz locum al-
ludere;cap.55.t. Omnes fftentes venite ad aquas.Q od fi,
.|vt eft probabile, & verum eft, non dubium quin

ne locutus fueffit. Sed quia certum hoc non eftjnon
eftfuperuacaneum aliam quarere rationem. Vole-
baríe Chriftus docere omnibus publicé hominibus
" Jad falutem propo&tum effe: erat confentaneum , vt

endeat , compararet. Nihil magis eiufmodi eft,
|quam fons publicus , aut lumen , vnde omnes , qui

non inuitis, & repugnantibus , fed volentibus , cu-
pientbus , & vchementer defiderantibus profectu-
rum. Soletautem , quemadmodum capite 4. rs. dif-
feruimus , per fitim vehemens defiderium fignifica-
ri, quiavchementiffimus eft bibendiappetitus,cüm
fitimus. Quemadmodnm defiderat ceruus ad fantes aQua-
rum ,it4 defiderat anima mea ad te Deus, Sutiuit amina
méa ad. Deum. fontem vtuum .. Propterca non abío-
. Juté dicit , Venite omnes ad me , fed , 5; quis fitit , ve-
ni4t ad me , e77 bibat s ficut apud prophetam , Omnues
|frientes venite ad aqu«s ; notarunt hoc Chryfoftomus,
: jEuthymius, & Ammonius in Catena. Grecorum,
.|& Theodoritus in comment. in c. j.poft. epiftolz ad
Thefsal. & Hieronymus lib. r.aduerfüs Iouian.
38. Quicredit an me , icut. dicit (eriptura , flumina de
ventre en fluent aque vine.) Ratio , confequentiáque
verborum poftulare videbantur, vt diceret , Qui ve-
nitad me;& bibit: Dixerat enim, f quis frtitveniat ad
me; Íed id ipfum dixit clariüs. Nam venire ad eum,&
bibere , erat credere, ideo dicit qui credit ia me. Du-
plex hic queftio; altera, quomodo intelligendum ex
ventre credentium flumina fluere aque viuc ; altera,
vbi hocfcriptura dicat? Priorem queftionem c.4.14.
magna ex parte explicauimus.Breuiter tamen feníüs

cui non liceret à Samaritana potum petere. Hicnul-|

propterea de fe tanquam de fonte aliquo, aut flumi-|

|fc rei maximé publicz , vnde omnium falus , & vita|

volunt, bibunt , nemine prohibente. Propterea er-|
go fe comparauit fonti. Volebat etiam docerce fe

indicand , Nihilaliud fignificat, quàmanimam
rediderit,omni gratie copia abunda-
'fle, nihililli defuturum. Intelliegit, qui credi-
derit,non quemadmodum deenones credunt e9" cónire.
mifcunt ; led qui crediderit; quemadmodum credere
oportet , ita vt cum fide coniunctam babeat carita-
tem, vt c.4.14. difputauimus. Hanc, quam diximus,

miná ,plurali etiam nomine , non contentus ffumen
appellare,vt Origen. hom.iz.in N umetos, Chryfoft.
Leontius,& Euthym. & Ambroflib.ro. epift.82.0b-
fcruarunt;& quód dicit f/uenz, quo verbo,vt ait Am-
monius, indicat, qui in fc credere voluerint , non id

copiam duobus verbis declarauit, & quód vocat,ffa-|

D

C

D

E

F

À um fatis fibi fit;,fed ita etiam abundatutos,vt poffind

|fonte,quem biberat, multa; magnág; flumina erum-|
Ipere videantur:ficut folent magna flumina ex nó ma-
ignis fepe fontibus originem trahere. Itaq; quod di-

[rigare. Aliquanto difficilior fecunda queftio eft. Hic;f r s
[vnus eftlocus ex multis,quos folet Hieronym. in ex- loco s
emplü producere,vtdoceat Chriftum, & Apo&-olos*ciääf?-" d

|[multa ex Hebraica citaffe veritate , quz in Septua-

fumptum effe putant ; idémque Hieronymo tribui-

eacumaliis hominibus cómunicare.Hec fumma;eft,|
51 quis vult fingula fubtiliter excutere , dicat Chri-
ftum fe ipfum fontem appellare , vt Pfal.;.10. fpud
teejf fons vita ; ex quo fonte qui biberit , id eft , quiin
illum crediderit,in eiusanimo hau&ä,acceptäq; gra-
d& 1ta natura fua crefcere , ita exundare , vt ex paruo

|Kerat cap. 4. 14. fiet n eo fons aqua viua [alientis i vitam
eteruam, dicit hic, flumima de ventre eius fient. Augutt,
[& Beda per flumina redundantem caritatem intelli-
gunt. Alij letitiam fpiritualcm, vt Ammonius,& Ba-
hlius in Pfal.45.fic interpretans,quod eodem dicitur
|Pfalmo ver. g. flnminz imperus lLatificat ejuitatem Dei, Ex
quidem flumen illud in Apocalyp& cap. 22. 1. fplen-
didum vt cryftallus, quod per mediam illam czle-
ftem ciuitatem interfluebat , non dubium, quin co-
piolam beatorum fignificet volu ptatem. Alij doótri-|
nam euangelicam, quam , qui perfe&tein Chriftum
credebant, quemadmodum Apoftoli, tanquam lu-

epift.82. & Gregorius lib.18. in Iob, c.33. & hom.to.
locü. Verus eft fenfus,quem fü pratetigimus, quém-

Hedib.& Euthym.hoc loco tradiderunt, "Vhnina,ota-

mine fluminis, & c.4.14. nomine fontis aque viua fa-
henis in vitam eternam lienificare voluiffe;illic autem,

ne fontis aque viue Spiritus fan&i eratiam intellexe-
tit. Per ventrem Hebraico idiomate intimam homi-
nis partem intellicit;id eft rationem, & voluntatem,
vt Elias Cretenfis exponitsaut,quod idem valet;cor,
qui quafi venteranime eft, vt Gregor. Nyffen. hom.;!
14.4n Cant. Chryfoft. Leontius, Theophyla&t.& Eu-
thym.interpretantur; aut,quod eodem redit , animi
conícientiam, vt Auguft.& Beda volunt,que hoc cft
in animo,quod venter in corpore.Cur autem nomi-
ne ventris hocloco Chriftus potiis,quàm alio idem

& folet potus in ventré primüm defcendere, & inde
omncs corporis partes per venas , quafi per flumina

ginta verftone non reperiantur. Sic ille lib.». contra
Ruffinum,& in comment.in c.6.1íaiz,& in prologo
in Pentateuchum, & in lib.Paralipomenon. Vtinam|
eadem indicaffet opera, vbinam hocteftimoniumin].
Hebraicis libris reperiretur. Nihilo enim magisin|
Hebraicis nunc , quàm in Gracis inuenimus libris.
Rupertus , D. Thomas, & alij nonnulli Latinorum|
interpretum ex Prouerb. cap. ;. 14. 16. teflfimonium

rur , Zibe Aquam de ciflerna tna , e- flnenta putei tei, De-i

tantum habituros gratiæ,cqlc&iümq; donorü,quan-j

tj

Sed

rientur fontes tut foras , €v' im plateis aquas tuas dnade,

mina apertis fontibus emitrebant,vt Ambroflib.ro.]

in Ezechiel. & Elias Cretenfisin orat.4.Gregor.Na-| -
jzian.de T heologia, & Rupertus in cóment.ad hunc|

|que Chryfoft. Leontius,Origen.hom.rzin Numer.| -
|Hilariusin comment. in Pfal.64. & Hierony. q.9.ad| -

ue, & omnium donorü S piritus fancti abundantiam|.-
; «flgnjficare.*ld enim ftatim Euangelifta declarat, Hoc,
- inquit, autem dixit de fparituyquem Acceptum erant creden-
tes. Ecmanifeftum eltidem Chriftum hocloco no-|.

vtibidem probauimus, dubium non eft,quinnomr-| -

hgnificante vífus fuerit , non eít difficilis conie&ura,|.
|Loquebatur de pott. $; quis fitityveniat ad me, et bibat,

Ventrem] -
Hebrai in-
timam ho-
minis pat-
tem appe ]

ant. -

Ex quo |

& f

MTNPTCOHpEUUUU CEONET

vove A

|
!
|
|

^
xbu.f

; fqu at
ttedete
Qd
nonrcï*
difici
ex (cnuà,
fuet;
v
quod
tas]o.
L[5p0
Q10rm1n
üelit
Brechie
rE
TT
Qul du
Qs
r
ndo
»l
glwääa
ns
o
(Imey
B
tilis,
x!Thtopï

er La
'ltæ lïgli
ln IO&H
'lcgzm[ :
Q'men
atl
Woesc

M/——-—-*—'——
—— —
I » C ULO
[2 Op -——-
£ R— C
— -
I 0 b — i

''''

CR N aR
x - N

. "
m "m OUUIPTNOPOAN-CAP Vi 778
Cs !ghiCLIQCLIiSnQIl minus apüd Septuaginta, quàm| A. dandumfaüiffe poftea.. Eodémque modo illaaltera .
Z apud Hebraos legitur ; itáque crcdxbll; non eft| — le&io;ficuicam fequi placet;interpretánda ett. Nos-
lus Hicronymum ceum locum defignïgr.c .volulïfe.': pre-| — jdwwmerat Jpiritus füb.datusyaut &v avGic m i, quemad-
1,:1»(-:)0;:,' tch—uamqud eo loco non de bpmt(us-fan&l donis, modum quidam codices Graci habent. Quzftio- - :
t fedde vxore, & liberis agebatur. Alij referuntad| — |riem Auguftinus, & Beda mouent;quo modo dica- AAE
,l locum lfaiz. $5. 1. Ormmes jï;ien'fg; venitfe 4d æg&gggs.lAlij tur nondü fpiritus datus effe,cüm idé ante fp-irit9 i'nïaugg w
NT adillud eiufdem lfaia. c. 48. 21. Non (rtrerune i. deferto! — prophetis fuerit? Non enim alium [Jiritum , inquit A.u-'-
N cipim educeret eos , aquam depetra P.,"o,d"x"w? C [aditpe-| — |guftinus,propheta babueruntqui Cbrifum veturum pra-iaa.;.
QM | tm,m',ä ]ngm;g't 4qu&, vt V'id(?tur fentire Cyprvfianqus j nwnttmem.ntj.(e.fpondenc datum quidcm fuife 'am;,
lais J cpiftola. 62. Leontius, Chryfott. Theophyla&us, &j, |fednon vifibiliter, non tam largiter, quàm poltea
T |Euthymius referunt ad verba precedentia, Qwreredit, — | datus cft;ita vt fi prior illa largitio cum fecüda com-
N in me, [icut dicit feriptura, &t pofita ditin&tione legunt,! p | paretur;ne datus quidemante fuiffe videatur.Nw/qua|
: mo( flaminá de ventre enus flnent. Atquc ca ipfäï 1?&iqpoteiþ enm,ait Auguftinus , legimus. antea congregatos bomimes, ——
| o* duplicem habe;rüc feu(*un?: aut q'ut; c—rcl(.ht inme,non, |4cepto Spirite [antfo lmguss omnium Smn'um locutos fuiffe. feden
Shéthn quocunque modo, fed quo modq Lf(»:rlg,tura Cr?deig- Pqþ*-rqfucrre&tlon'm-z autem fifam , primam quando apparuit En
EUb dum cffe docet ; tanquam in verum filium Dei, ve-] — dr(cipulis,drxit illis. Itceipite Spiritum fan&lumn : de boc p
ram Deum, verum Chriftum , verum redemptoré,| — |di&fum eff. Nondum erat. firitus datus , quia Iefus nondam
nnd. vt Theophyla&us exponit autquemadmodurh alij,| — |erat elosifreatus. Sic Auguftinus, & Beda. Quanquam
Mu * qui credit in me , ficutfcriptura dicit, omines in me| . |ego nonad illum locum refero , vbi infufilans in
Mp ctedere oportere. Placeret mihi hecle&io, & vtra-| . | Apoftolos dixit, Jfcepite Spiritum. fanclsm Yoan.20. |
;:z&:::::a;mï que eius in'tcïrpretatio,Gnïi;cilï.ij&:'e*m; quaílionisexitü| |22.fedad dicm Pétecoltes, càüm Spiritus fan&us Ípe-| |
um nonreperirem. Sed probabilior mihi, &abomni| j|cielinguarum & ignis in Apoftolos cffufus cft A. :
Nb diHichtace magis expedita eorum videtur elfe fen- 2.2.Illa enim flumina faerunt, que ftatim ex ventre, l
hm Veriespo-|tentia , qui exiltimant hlsyc.ftblgfqmim de ventreeius| " Jidcltex intimis Apoftolorum fenfibus fluere coepe-
- (SAM üie. ^ |flwent, ad Ícripturam alludi , non quod hæC,Cade . |runt; tunc omnces primum impleti dicuntur Spirtu|-
Q Iverba in vllo veteristeftamenti loco reperiatur, fed| — |fan&to.Priüs veró cum in illos infufflauit, non vifi-|
Iu : Iquód fenfus idem non vno;fed multisapudprophe-| |biliter,'neque tam copiofé dona illis dedit Spiritus
22 N : taslocisfit. Quid enim aliud fibi Deum velle,quo-| |íanc&i; fed poteftatem rantüm , & gratiam Spiritus
.0j | ties pollicetur, fe Spiritum fanctülargiterinomnes| |fanc&i dedit ad remittenda peccata.Sed duplex etiam
E homincs effufürum , aut nominefpiritus, vt Eze-| |de hacipfarequzftio cft. Altera, quid fit elorificari
Mannn chiel.it.19.& 36.25.& 39. 29.aut nomine aquarum, vt|.— Chriftum ; altera, cur fpiritus datus non cifet , quia'Quia
tllb i Ezechiel. 36« 24. Ifaiz. 44.5.& 55. 1? Hocipfum vi-|— |ille glorificatus non crat. Glorificationem Chrifti| glerifcari
NWNERE detur Euangelifla declarare voluiffe, càm addidit,| — |pleriquercfurrectionem cius interpretantur,vt Au- as
o hocos - ]Hoc auté dixit de firitu,quem accepruri erant. credentes..Nà|O. |guftinus,& Beda. Alij modico difcrimine fententiz
s um - quafi diuinaret fore, vt erraret per fcripturamle&or| |crucem ipfam; per eam enim glorificatum Chriftü, |
sifedis querés , vbinam ea cffent ve'x:ba.; m'*o'uuit non v.er.ba : vtLeontius,Theophyla&xzs,.Euthymius, & Ruper-|
pdgm P quaréda effe,(ed fenfum;non deaquis, fed de Spiritu| . |tus. Alijafcenfionem in celum , qua perfe&am il-
um fan&o locutum fuiffe. . / .. lamaccepitgloriam, vt exaltaretur, federétque ad|— ——
39. Nondis enim erat [piritus datus,quia Iefus nondw erat| — dexteram Patrzis ,& daretur Mi nomen, qued ejd (nper amr;eää?' !ï'ï |
Ya v lorificatus,) Grzci habent 4 99 tv amveopar aiov, no| — |gemen.Hoc verum. Hancenim ipíam ratiotiem red- m
"um jdum enim eratSpiritus fanctus.Atqueita& codices| — |ditalibi Chriftus,cur dandus fpiritus ellet, quàd ipíe
sls nonfolàüm impreífi typis, fed ctiam manu fcripti| |effecin czlum abiturus, & fi non abiret dandus non
m (*)m ncs, quos videre contigit, & auctores item om-| — |effet.5zson abrero , inquit ; paracletne noo vemet ad vos;fr
a nes Grzci legunt, Chryfoftom. Athanafius, & Cy-| ,. emtem abiero,mittam eum ad vos.c. 16. 7. Sic interpreta-
E l rillus, Ammonius in Grzcorum Catena, Leontius ,| "!tur Leo fer.z.de Pentecofte.. Domini , inquit, «fcenfro
! M 1 Theophyla&us, & Euthymiusin comment, Quin| — |dand: fpiritus fuit ratiosquem ileneceffe efl , vt neget datum;|-
"* ex Latinis etiam Hieron, q. 9. ad Hedibiam videtur qui ad conceffom paterna dextre verum in. Chriffo bom.;-. |
, ita leeiffe, &, vt nonnulli volunt. Auguftinus trad.| — |mem neget e[fe prouetiom. Secunda quaftio varié ctiam i:-'ur--f Epgcri'-*
iil linIoan,2:. Sunt & nonnulli Latini codices, quiita| — |ab auctoribus explicatur. chryfoft. Theophyladtus ii non
ml |legant ;alij, qui càm legant datw , tamen id ipfum| | |Euthymius ; quodante Chriftiglorificationem ini-eiiet.
-'-)f-::g:::i:lfvg Inomen veru cáfodiant.Sed nec dubito noftrü inter- mici cífemus Dei, & non conuenicbat, vtinimicis
l j T preté legiffe datus,nec verá eam elfele&ioné;itaq;fi! — | daretur Spiritus fan&" ; poft glorificationem autem
od | |vel oés codices aliter legerent;,emendáda letio effet| — |amici facti fümus ; itaque dari nobis potuit. Scdhi|
j Iconie&ura fententiz,qua id haud dubié poftulat, vt ,. auctores Chritti crucem , glorificationem cius vo-
At lcgamus datus. Adde quod Syri ita legüt, & antiquif-| ^ |cant; quam opinionem cüm paullo ante refutaue-
g p (imus ille, ac celeberrimus Vaticanus codex Grzca| , |rimus; alia nunc ratio explicandz quaftionis quz-
jelbz, 00 Ícriptus manu, qui vnus inftar eftomniü. Auc&tores| |rédaeft,Auguftinus,qui, vt modó diximus, refürrc-
Ainprong |etia Latini veteres Didymus lib. 2.deSpiritufan&o,| |&ionem Chrifti cius glorificationem vocat ; myfte-| [
',ïeg,'X';it;S' Augult.tra&t.in Ioan.32.& lib.4.de Trinitate cap.20.| jrium hoc in ea rc effe putat.. Qware inquit, Demnus ; anomä
m : & lib.83.qq.q.62.& Leo fer.z.dce Pétecofte; Quider-| — 1spiritum, cuius maxima beneficia [umt in nobis , quia carttae . . j
: go eft,nodum erat Spiritus datus,quia tefus nonditeratglo-| — | Den per ipfurm diffufa efl in. cardibus nosIrir pofl vefurrectzo-
| rificatust Notatur caufa cur Chriftus de firitu , que ac-| — (sem [nam dareveluit ? Quid [igmfianit ? vt in veurreHum
cepturi erant. credentes , mó xanquá dere praeterita,aut| — moffra caritas flagret , 77 ab amore [eenli (eparetur , vt tota
Iprefenti,fedtanquá de futura locutus fuerit ; f'wmina| — |currat io Deum.. Caufam huius rei vcram ipfe mihi ]
de veutre eius fluent. Eius rei caufam reddit Euangeli-| — iChriftus videtur indicare cüm dicit, 5 enim mon abie-l c, i
fta, cüm dicit ; nondum fpiritum fuitfe datum ; fed: !ro,Pam-:lems'nm veniet ad vossft autem abiero, mittam eum
WE | d ! UR z : LlIa advo, —— :

Hebr2zif-
mus , quo
partitio de
ggnatur.

: r:fgcm, (2 ex en
[alios eccidctis, alios flagellabitis. Sic apparet noftrü

779

IOAN. MALDONATI COMMENT.

78o

1421 voj. Quafi faperuacaneum eile docens duos fimul
eodem tépore paracletos Apoftolis dari, càm vnus
ceffarium ; ideo quamdiu ipfe;qui alter erat paracle-
tus,vt ait c.14. 16. cum Apoftolis erat, fuperuacancü
effe vidcbatur alterum illis dare; Cüm autem in ce-
lum ipfe abiiffet, fuit neceffarium alterum mittere.
Notant Theodorus Heracleenfis,Leontius, & Theo-.
phyla&us Spiritum fan&um hoc loco non diuinam

ficare, quz fuerunt in Apoftolos effufa.

ex illa turba; ngificätürquc partitio , alios hoc,
alios aliud dixitle. Hebraifmus enim eft, quo par-
titio defignatur ; vt Matth. 23. 34.. Ecceego muto ad vos
prophem.x, jkp:emfs,v" Seribas,eg7 ex illas occidetis, e27 (ru-
! fflagelïalyitix p (ynagega. veffru , ideft

l(atis effet;vnum autem,qui eos rcgeret,dari ellet ne-|

ipíam Spiritus fan&i perfonam ,fed cius dona figni-|

40. 41. 42 43 Ex tlla evgo turba.)Intelligitur,quidam B

A

fed. nemo mifit. faper eum. manus.) Voluit Euaugelitta
contraria vulgi ii Chriftum ftudià defcriberc. Alij
Chriftum elIe confitebantur ; alij;dubitabant ; ah'jf
prophetam effe dicebant ; alij fedu&torem ; itaque
imanus in illum coniicere volebant;fed nimirum nó
potuerunt , quia nendum venerat. bora eins , vt d'iiäcrat!
vcr.30. Quodenim illic Ioannces dixit, hic non di-
cens voluitànobis intelligi. — — D
45. Fenerunt ergo mimistri.) Quià Pharifeis ; & fa-
cerdotibus miffi fuerant , vt Chriftum comprehen-
derent. : : g j
.46. Nunquam fic lorutus eff bomo , fieut bic bomo.) He-
braifmus,nunquam fic lozutus eft quifquam. Mul-

dam dicere , ficut Latinos pro illo , zion nowi bomimem,.
ideftillum. Quiad Chriflum capiendum icravt , inquit
Chryfofto. eim admiratiene eapti rediernnt.. Obferuauit

tis locis notauimus Hebrzos t»w hominé pro quo-mus.

Mramiraeareico

l

Hebrait-

Homil. "23 |

idem Chryfoft. Theophyla&. etiam, & Euthymius, Quántit
quantum intet Pharifzorum , & miniftrorum ani- inter Pha-

E

Nkolt^ ii
fflU$ Tlat].
[ry 1
(urhun |

interpretem hoc loco legitfe &x 1 2yAcu Zv exeive ex
' Tifzos & —

^
d-

& ab omnibus vulgo haberi, vocarique Galileum.
3atis erar cauíz cur errarent. ;

non prehendiffent. Sed occxcati odio non id rogát;

fed.quafi certó fcientes nihil eum magnum; & adäi

44- Quid4m autem ex.zp/is volebant ayprehendere eum, - .1mirabilc dicere Pomi(ïï:, miniftros obiucgant, quö

fedudi

: fturbacrgo illa. Quanquam omncs nücferecodices — [mos difcrimen fuerit.Sacerdotes, & Pharifzi homi-;mini&m | L:nd'j 1
|Greci legüt, zeAAo: dv é«]8 ZyAw,multi ergo exturba, — ines do&ti, & in fcripturis verfati, & qui nullis vifis dirimea | a imdi
cüm hudiffent hos fermonces, dicebant, Eiceff vere| — |miraculis Chriftum agnofcere , & incum credere; UT -bhg'w
propheta, &vác'Vosv a2 Sric 6 cpogiTic, hiccft verépro-| |potueruntmulta cius miracula viderant. (vt credi- tw'm-ü
pheta ille, additur enim Grzcusarticulus nomini| |bile quidem eft) fzpe docentem audicrant , non fo-]- (awfos
prophetz, quem quidam emphaticum ctle putant ;! c 1àm in eum non credcbantfed odio ctiam , & inui- ! 'aaïnæ
qco prophetaille, qui iittendus effe dicebatur, id — |dia prouocati comprchendere, ac perdere volcbant. i
cft Chriftus fignificetur Deut. 18. 15. Prophetam degéte, — |Miniftri nullo vi/o miraculo ; càm adeum compre- ! sb |
fu4, CT däa:ribw tan. ficut me [nfcicabit tibi Dominim| — hendendum irritatis animis miffi fuiffent, minim | at
Deus tus, Repugnat quodlequitur, 7/, inquit, - |parte concionis eius audita in eum crediderunt; & mm,m
cebant, Hic eft Chbriflus, 1Mi erzo alij non dicebanreffe, lita quidem crediderunt , vt non folüm coram aliis, a ),['»
Chriftum, fed veré prophetam. Itaque Gracusarti-, jfedcetiam coram ipfis illis,à quibus miffi faerant, id - ET Q;Zf J,l
culusaut otiosé ponitut,qucmadmodum (epeapud — |ct coram Chrifti hoftibus confeffi fuerint Poterant s
Ioannem poni obferuauimus ; aut tantüm Gg.-r,niäcatE (inquiunt auctorcs illi) ad Pontifices, & Phari'zos, þm,g;m
non vulgsrem, fed eximig fan&itatis, àtquc vitjtutisä non redire,poterant cum Chrifto,in quem iam cre- d
; s n M. : : t : | ER Q URU : ; : - fcs s DI
plophetam cIfe. Dcfcnbxcz;;; leinde Euan*gch&a varia |dc þayt,rcmanerc,(cd rhaioris fidei, & libertatis fuit 9i !
multitudinis de Chrifto indicia vfque ad ver. 44.| — |ad cosredire.qui fe miferant.Poterant, pottquam ad | J| s
alios dixitfc non folüm prop hetam,fed verum etiam. D 'eos redierunt, cauíam aliam obtédere , quamobrem 1 I l(u MW
elle chriftum ; alios Chriftum etle non poffe, qui " j/eum non adduxiflent; non potuiffe , timuiflc incli-, s
Galilzus effet,càm fcriptura doceret ex genere Da- |natamin eum turbam: non id praetexunt, fed, quod DN
uidis, & eius patria Bethlehem Chriftum effe ven-| |resett,liberé confitentur,Nwnquam frc locatns efl bomo. N
cutum. De quareapud Matthazum c. 3. 6. di(puca— Non entm qui/qawam inquit Auguüinus,& etdiam Beda,ra&a. r
qimus, Reóté quidem illiindicabant Chriftum ex| — [felequitur bomo; Mle sutem fec locutus eff , quia Dewserat) —— E 'hmï
gencre Dauidis , & exoppido Bethlchem nafciturü| — |e7 beme. Itaque videntur hi duo auctoresexiftima-]. ' anm
eífes fed in co errabant, quodignorarent etiam fu-| |re miniftros illos Chrifti diuinitatem cognouiffe,; d
| turum effe Nazarenum , quz vrbs in Galilza erat,. eodémque fere modo Cyrillusexponit in Catena ci- . n
' Eodem argumento vfus fuerat Nathanacl, vt non|— tatus Greca,fediam diximus,quid ca fignificet phra- s
facilé crederet eum effe Chriftum. c.1. 46. EtPhari-| g fis. Meliàs Rupertus,non iceliorlicetauctor, vere| . . vii
fi, atque facerdote: infra ver. «2. Nunqmid 4 Galilea| — ntimquam fc bomo loeutus eft.. Homines quappe , quicu ujlä;:'"m od
venit Cbriflus?: At quomodo ignorare illi poterant| — |[aprentre, vel feientie fermoenem babwernzt , de plemiudime Gato|
[Chriftum non effe.Galilzum , fedin oppido Beth-| — |bwoms omnesacceperent, —— | | | POIR
lchem natum fuiffe, prefertim càm Bethlchem tam 47. Nunquid C vos fedutli eu?) Nunquid etiam| (Iti
prope abeffet ab Ierufalem? Putant Chryfgü, Theo-| |vos,qui minimé feduciabillo dcebebatis , càüm mi- L 5fqum
phyla&us, & Euthym. ideos non ignoratfe, fed ma-| |niflri noftri fitis, vnde aliquam vobis fapientiam , | lcseí
litia,quam veram erus patriam effe fcicbát, celauiffe, jaliquam prudentiam accedere oportebat , fedu&ti iftud
& víos fuiffe vulgari fama, quód Galileuscílet, vr! — jtamé eftis, ficut & impcerita ifta multitudo, qua nul-| UT
probarenteum non efle Chriftum. Probabiliuseft! |lam fÍcripturaram habet cognitionem? Hanc vim . i
eos in Galilza non folàm educatum , fcdnatum ctià. p |putat Leontius habere verba illa, Nwzquid z voi ] | n
putauiffc. Nam etfiin Bethlehem natus füerat, tamé — |Poteft & aliam habere emphafim. Nanquid c7* vos, li
|vix quifquam id ícire poterat, càm in ftabulo natus| — |qui miffià nobis eflis, vteum comprehéderctis, qui Daw
c(Ter,& paullo poft in ZEgyptü fugiffet. Alia ex parte| [nobis potiüs, quàm illi credere debebatis , feducti | nibw]
vidcbant omnes cius cognatos, omnes difcipulos tamen ab co eftis? Debucrüt, inquiunt chryfoftom. obf
effe Galilzos , & ipfum ferefemper in. Galilza habi- Thcophyla&. & Euthym. potiüs miniftros intetro- ( T
tate, Galileo, vt vero fimile etiam eft, vtifermone,| — |gare, quidnam ille dixiflet , quod tantopere mirati Bu A muss k

: jsR a d i gï - 4
Bo /ide ï(ïïiif*r
: ' i tet. :
lon iw ra), 1,!11 3 :
P VIL feait.ïreacïïiruf"icc«*ä*fe dejpha*" -
ib : V ol i CUR 'tm '111,, * tin'
: P. ar cep o1n er q fti, fa !
u A : libjer *el'feC ab ei(æl P&es ;Chrl is ea.f ueni :
— 'N' A Volfgalfþchri&u'uln -aPu[iPu evt!andïlgües n- ,
Y 1.0. ci iam iÍc üu-u : co«.-. '
- '[OAircn.» þe[afluad Oaïi-ctctlaurfcïum'ltïhgaPudiem,cllcc :
M ioadm etiá de,en vtel ebati dzo: *uenfuo Ecc-um rint
IN dio 1m f aln. O,Vt ffit ila on in ,. bon ide 4Te
| eum hnt, : es le riüs C Nonfïlcn? uaräc Chrit» lnïoür ;j upe
í : : tr € -l. to- 1 lu ' ! H i ia P. 1 : UE - '. T :
P .'.0 ergäan()ä()rcsc G afiïn -dC f.c(æüm;&am um ,Cöuenl'flallsnueäi dl(CP lüs du chml[ 1
1 iran 1Ct n -ltü üt; r1 hr m S. . X Cco l L ss e- u$.
.aal— .1.1 CCC I. 1.. J
öd ?läinl.jldcm.oam:ächïi trlääuï [ne CNiC(ïätaïofïicntlmiSaäs Ch : m',"lfPhlcïu*m
80 u doó ti ,»iulo isa O 1 E ff'e TL de- '*licf : -,!-ng dem " d
| bq 2 E b ickis err t, id cz| c expl " T ub umim J ,,o/f-ta
5 |fint, m Yota O 11,, tu id. re hr Ni pu tb att). lex r n :
penrs if n Nc O5 re 1àm an qua be it C h &p r iat? d jute 'ufs :
m ..—w.laï nQ-da. Sfu -n().- ql qu Nun | nit er $ " Qu 'udl. f,;f ut 4. lP 'lelL' i
fed; u cnda ro 1ni itiz, lo T ? 4f uf-'.-[ïsv Tus 'r;c?ïu;d 'unq U,ihl fti-
P i, '—1[ end iill&(con ali rifto icun M D pIpE rofe : n it4 6. Nïsunt?edll ü 96 e |
B tU ceh sm D ic nmCh di " enu atuQB I6 P id lex 6'"';:-'4 : di,: idem citat
x) l. itet. cpr iíco ilfent, tat de do -it'"- on »a B9 5 ' d yer. -am'-xi* d"- ode p É :
niaangcx&x | L u t arif: idi yHón à jitan did izeic ifto . |e llxnunq C0 ravqu altu Nic inem ütu 2b
'fmhm"w | *Cxï*iï?ä'Ph'rchelidco* Of*? ïldubl j u,;ö'i:har&.æchrru,n' | masl' bN pf ,U;i äpquemg P. b'tfötf etudi ri Pl;"ls oX
., .'ï.l' | DN B i. C'P it; on e ,'7 e E 0 ü? i l4 ft q s I9. .bl d u. lïa* 185 P
bzmblnïxa&ï ï ïif.lost h z erel ih do, : 54; nto C: 1(9 ine . 7f 4 cit; ide & ar on Am ,U.ra &-
M n Hïöd : meid ,.WPJ; d a ïï.haionls;emlfs frai(;,n,ïi"'mgr- 17;1r,3nïn., fïgtum ïm nïgmmä nr.äy
|| qu [ e$bas? p ioa '-a" fg-Ohtl- 0».-:uï -*iï'- tu " 5 ide A Ct.
wmlzumbo, : 1na &i e id ex ilio den : .K Nic C ' At 1iDe 'cip ip ii au f q us. i ? Ad :
! . no du u )1a rede um fletr ) IN in ba- dic mb rzc f'cïnll e im m , re: v
:,thlx::ati i : s fe g No e ci cip ce an N 1 fite " acu ibi p m m lex legi tu ella ii 1
T | Uo N-?) cr 111.11,-0 t*'.ouïllo '1llu-€-ta n n?',a o
j »gnonvl. | 48* ri[itis rüïïado o cufa-qï RA C*ïa.c,& Plucbate- mOdl-um..v' emln Ícrip uatat ,ndfm ebi fl ,-gx | ialnof-;
B | | xPh:ïtiS Päneiïuln'falfuïgoruälbll öfeqtur cr i '.* lnünlquæ. na talntes fer )e€e lieet v ueäqus -f hï;?.
4 N ! : 61 Oc lic )C "]L4 1p -Iumbahï --S,*.'c Dntc lus n 1 ,ia'. : |
m:l&:&ï« : Ht u iud i ho I'—- orn otit e n t|. |F 1 him . .9ei auiü uI VN ut Ipt lia i 4
m : ln N q Sl 11 Poog PS 1111 CO u : ln n*t, lcg en esg. Pa 1& E Slc (C u an
Vil ? luàm O uti ce t n c feq lla i 'ren N n it. a ?) Íu siq b |
t 1 qu qu Atq rin e 'no ün u der io, Ne m n onu. $f£): m es? OfA m
| es,rt.k v p . I. oC.E u in EC;. dl.. n : dQ igq.. ec : e iniu lus jon eu !
| : Cn. iíte & C. 3 ifiet q u C 10. t u ( u ! [æ'" 1l el | 12 nt et:
lm y. P did iícus t. iditi u.ln-*a)*q- lum qu. unt, - ap m i iatq i. troc lus ec Icant ffe
P hi H E ss rllg-defa :cdi 1di be .-*l-l. t € dic E. u m G vuia: uj .N- d se -
,,,wam.MM ph red O orC sp f,l-«:-def hOC, t us di C 1us diíc tu fe li üsa :
uqu p s - d C emc C ines ne, tede àm ira-| au ; uid pece m ban ; Ga inü lege :
ïm?nf;wqwäï : icode ri'ï'tun] vtn 'uuln om 1 [IO n-G-- dum qu- lnl H 2. 25 unq 'tflæ G ICa' ilzum tü t.t HZ EM :
AL L ' Nic Pha -l, Et -.nl 1,h ua* -.nQ ue f 1$ 5 115 1P [ d. N. j ap ld fp lllæ V E ;f!*"de liu
';Jl/ m," S - ; se 1 3 xIl ] x 33 1 - : ag : fo * r d v 2...' 3 SP r u [u' a " n, M'g . ',1 " S V *
:aü*'ïww.nemi íeui s rur fIe e.cüu TU E Itaq m ex e6 5 m - tu d n G fui "[ it 1c t1s
: " ügir aï:u.s-&ü*nt.'*» ne fle; tur. Phar p em ra der cora ii Nu no effe en Ano Irrex eE eri
.m:f"'*.i'*'ï". giy D no de ten LP tuü itat igna re lisc te-| de - (le 1 n prop het fu rep ret on :
dewit M nd CCr & iren dult islö mc uii o icun i no cp rop a. am P cn :
,.,;;,Cn-«. N ss de du Ipes, di e leg illu jrac m p $, -- |di lum m --cir. 4 p 'Te Íqu , EX- n idé
.-,..ärfgï;'" u : : : 1l . CIP. PC -nCr bg b 1 ; ) v eu mu 43 ? u 1u -RU. lllæ 4 '7,7'. ü q .ae» Clþu ul
.&naw;"*"'ïr H;Uïa rinci m eit tDa aini m re fto t. cip den, ri 1 G4 € £ n iti fa q É
A IBitiort oli p idia u dtu i &. 1Ccc fo un OATE O Ch t;4 €c n, ext m am tu
,;w'"', n ii uat u m rin GL C du £m ln. un ft fac : eta', " uE n n 'f&(':)
tíilni ii fui tq co & per. a ban du ic e " h ie rop ne i
cg,;:::ïfa*',.,.,, ]u fos , fant, ina i do a -nüs'.ius- de pe^ |ad d d um . ram rop on ep ut rgo fus
. -n...?"iswhsïfi r (ACiP : cu ctri lefti in q fti E D.ïu ere ,tgm. 2 ondi& tU. ap OC dn á arg.t,q fOt é
1 dere bam &c 'ac. ite AUD Eu ft. mi, At D u c 3a fut : ; QU; ex um na ác
.,,!,.æ-zmuf*.u direg udit 1ent vt ] u lege Xer. fes|] big em G, de ! am tUq a t lut imé
L ted. IS, u (C e, hy * o t gddl *den E j n Cx S Hï ü llet nïP l i lln
t t d hUïx &a em cder phy: Aüöferd 0 Vide t lom lam li Me us P (t.1 nu xift ex
iat u vet & 1eg tc The q " eftr, lum $. nq X 'itu alil ap n ó qu uo a-| :
quf,'(«ü" » : : n 1n q .lrE nt, lä. te V . n ri G 1æ ; I].O 'sc . tq q ftt :
q WW? - IGS, olle eda, em, Z*m,' Pe-- dea e55 den hum ch um ah' ta fati fun '[TC" E : 1
m::'aïï"', E i - tn B leg A m vi élor 5 cre lo, r lm cu G he C in fui ur. en |
D WO | | TR f C ;Ut tes ; do 5 a lü €5 làex 'Op c ul ideat am ,
iv ran )tiu er4n 'em; m; dente. 1 d; leg - t. fo ffc ua t "M "»q m ide t ilza
[ ln Lec "FP r4 nt n bari| or um ha ui eff Y usc us. IN lacu ah*. iffe fta « Ga :re
:1'4;1? niza ^ [o»; "au,'m'-f dgcebï.,vgz 'f/;,nf P,'n Wff;cro *5ulg0 (us:qles nulläililïflaenää Gaä—am Gion fllü cfïïlln N exlfäiä |
jQw;;;:Si!"' * :j. ( FJuo . no enio n : üg : i " et S 2! !
du jl rad.j m qu ven 4 47. n m eni mi ui en fui het ab ind u ep ec E.
.,..«.gfïW«*j T e" ,llb Eg')' ,mf em s ore ntu -ng ho n- q m m p 1Za e1t iusn inc n pa u3
30 i la us C«ci e tes ter "'g'ut 1 no lur : fu - he np m m P (e) ate e l ali :
d en C t rg ui odcum r op »rat lir rtu at I2 b ) GX us '
: .2.1;?;,).,913 : Da,?z» Hh- ejct o ca SPp O tc Te 9 4Apt OL ta Ince er e ro Ó : nà
'*L'-*"';qur * un tti DO on ht lit, ftan do inge un- r id e |tifle, t iil re) ici ie *
| E^ : n $u t 1 m ti rg e e di 2
e N : ! 1[2XPctmnP " rlve-lnPL.1 raeft fua ncsl-[tos ; b boon argu Is ima " ued unt o .-).Hs» .
m;* 2 O S- "c UM io , icOS 1 | | C e : ^ ce " o € :
Libeca | 8 mo u " ng O CO u en.hæ B d (e, ii ete c u & .S,..
tl / e &, hz 1 ni ti puw p4 $ | op Eo fui At 5 h n omu au ur. :
» MT IN do in &i ge EOE aa in agi te-| pr ? v op MU d r at url. "
t poli | ! n tein à , 1ng fth ee um m an (le tam.fu j pr imu uein itu der tati $ !
nsp — no ta rin fuo € ../qü eu on m u- — O he ctà imi r It leg efi ifpui arc T
nquis |hace & n lgo-uO. Tet, on eum p* PoP h rii -ü"ePi "i is s d diíp lar
'r:ï'—",,!.:-;';i' | : h do no 3 vu H el rO., &r im 1- I op is fni "id iau ibu S ec ta
: nwzbia»ditun;re. um Atv I;aira"elesaï- Tiapi ii fï,xä ais
; ,,r.tü'ï'ï fupe E cib Icu ffe- : llg C $5 : p O V J^ ,Hue. m itis OA t in '
texunt, W ür Cr st t eu t a m ^ u n "r| rif . e lt, o )v ^
T m s.& ü ffen en it; q 'es efo '-d'ï. 1n- : . C G nt n iu lx
'.v-eïl*'" u fo& it ; CH ud ult; ]lut d ia. fe (ed $3 ne que ue 11 ro harl'
- u lui que s pr dcb odp s,& b m, *r(us tifqi Íeq afut P p
: , . ; n u r -ler- O (en ium & ;
" lp i um inc re A ica ga ni [ant.) Ms p!et t d fili
'f't K;','.A'M', & ln Lle t,q uft eleb (X ge D un i lnP lfll ; 2 ll 1 m, ] .U
Borest dO, ho » en àm ri ue 1c in &'l[ 0n l& e N ct | CO tu !
d d | O o6m Ir am q ue edi 10 | er 1n i do
-oon | 5 "ati 'en fc üài é 1 id t | r
n p;-ä«»äam-ïmsncq, emam*iegeïïcutï ïä*väcodü*l n :
;-';n, ; : itia MICE nt. iciti iE ; ed ia dio 9- | m tio: a | V
» hicea | P-Clt nt idea 1Cl aci Hie u ac r" R ER at m | p -
.uaf-ïï*c,rwfïw.u j f uclcvld-mP"deüm fo" "?uanf : -?nat,et""p, srwIs qulngregd()mu s
15'*',: "u .E ic l ia d m 1S € p* P r :
j a | d-æ z pctblf'hï d crtuuinonïn'eü [ 'Codcei t —
y | eSQV' CkA 1 : :
duf : g 49. rbamunt, 4l€dl noir ,qu '(uln. !
,.s!'u"', N tü d : M n : m Ol j d m ' x
ïäüücf,æh | ' Cüm allu 26. ono ublurifæ x
',,,-).);:& b uit, 0.27 Erg nd Pha:
hs p 4 eut gis ' u-*"); um "*
Vs ". -0 , D läg n : dem IP "
r?&', q(][' | £LM are. '160 inc : SHRNQEN
"- m 1 ss Àpt n
16 «100 | b sz: um ; d - R
"n* ] um : LJ à ^ ,
40 S
r' ?XM W , inu
?*W;squ* ' |
! (h* ceg SENQU
ii
Oïïïaxi [(GUJ? : ' ! ii
i | ;
u '-.."f[æ'ww : . ;
) «tflls ». À —
';ïiüïmp» m;[,:&f | 2 :
* / * A n
p 1'3505'1('[ 1 :
0^ M&ä M
0 Jx à
,oïï"m,fc'-ïo '-
al Mi
)ïu[aïa/

Ag.

Leu.£0.a, k

G o &O d aPONTYLS ä&fv-cïgï*ü* 3
URLSNICEL I I EuE rDSST
|4«9, Q9 w UR gt ). . « i 9*' ? :
X t w $ OC CO
PTO A ix» WJ 9X 9 «X Nv

2220

wee) runteam in medio, 4. & dixeruntei: Magifter, hzc mu-|

!

]

Deut. 17.
b.6.& 19.€.
Óaj ,
Matt. 18. b.
16.

* 1 : Vbi eft Pater tuus ? Refpondit lefus : Neque mefcitis, neque Patrem meum: fi

|peccato veftro moriemini. Quó ego vado, vosnon poteftis venire. 22. Dicebàt
zrgo Iudi : Numquid interficiet femetipfum ; quia dixit: Quó ego vado , vos nó

- |Vos de mundo hoc eftis
moriemini in peccatis veflris: fi enim non credideritis quia ego fum , moriemini,
in peccato veftro. -
qui &loquorvobis. 26. Multa habeo de vobis loqui , & iudicare , fed qui me
mifit , verax eft: & ego quz audiuiab eo , hec loquorin mundo. 27. Et non co4.
ignouerunt quia Patrem eius dicebat Deum. 28. Dixit ergo eis Iefus: Cum exal-

dit Icfus , & dixit eis: Etfiego teftimonium perhibeo de meipfo , verum eft iefti.|
monium meum : quiaÍcio vnde veni , & quó vado : vos autem nefcitis vnde ve-
nio , aut quó vado. 1s. Vosfecundum carnem iudicatis : ego non iudico quem.--'
quam: 16. & friudico ego , iudicium meum verum cít , quiafolus non fum : fed

minum teftimonium verum efl. 18. Egofum, qui teftimonium perhibeo de me
pío : & teftimonium perhibet de me, qui mifit me, Pater, ro. Dicebant ergo|

me fciretis ,forfitan & Patrem meum fciretis. 20.. Hec verba locutus eft Iefus in
gazophylacio , docensin templo : & nemo apprehendit eum, quia necdum vene-

rathoraelus. 21. Dixit ergo iterum cis Iefus: Ego vado, & quaretis me , & in

j

ego , & qui mifitme,Pater. 17. Etinlege veftra Ícriptum eft , quia duorum ho4 -

»oteflis venire? 23. Et dicebat eis: Vos de deorfum eftis, ego de füpernis Íum.,
; go non fum dehoc mundo: 24. Dixi ergo vobis quia

25. Dicebant ergo ci: Tu quis es? Dixit eis Iefus: Principiumy

jaueritis Filium hominis , tunc cognofcetis quia ego fum , & à meipío facio nihil?k

TM
i

w & st

fed

! )('9* ^m
» A.
I a
mgoqug :
-imc ïdæl& au.

^aw . lav | 1

ireliquitmefolum : quia ego quz placita funt ei,facio femper. 3o. Hxc illo lo-
Iquente, multi credideruntin eum. 3:1. Dicebat er
lci , Iudacos : Si vos manferitis in Íermone meo , vere difcipuli mei eritis: 32. & co-|-
|gnofcetis veritatem ; & veritasliberabitvos. 33. Refponderuntei: Semen Abra-
hz fümus , & neminiferuiuimus vmquam : quomodo tu dicis: Liberi eritis? 34.Re»

Refþondit eis lefus: Amen , amen dico vobis: quia omnis, qui facit,peccatum,;gj**t-*-da

|Vosex patre diabolo eftis:& defideria patris veftri vultis facere. ille homicida erat
abinitio , & in veritate non ftetit : quia non eft veritas in eo: cum loquitur men-
dacium , ex proprijsloquitur, quia mendax eft, & pater eius. 45. Ego autem f1

iil

t — AMMEM IOAN CAPLIVNE Q D. — 7R
[ed ficut docuit me Pater , hzcloquor: 29. & qui me mifit, mecum eft, & non

zo Iefusad eos, qui crediderüt

feruus cít peccati. 35- Íeruusautem non manetin domo in xternum: filius autem

vobis. 538. Ego quod vidi apud Patrem meum , loquor: & vos quz vidiftis apud

audiui àDeo:hoc Abraham nonfecit. 41. Vosfacitis opera patris veflri. Dixe-
runtitaque ei : Nos ex fornicatione non fumus nati : vnà patrem habemus Deum.
42. Dixitergo eis Iefus: Si Deus pater vefter effet:diligeretis vtique me. ego enim
ex Deo proceffi, & veni: nequeenim àmeipfo veni , fed ille me mifit. 45. Quare

Romoäca-&!«

manet in zternum. 36. fi ergo vos filius liberauerit , vereliberi eritis. 37. Scio|
quia filij Abrahz eftis : fed quaritis me interficere , quia Íermo meus non capitin

patrem veftrum , facitis. 39. Refponderunt, & dixerunt ci: Pater nofter Abra-|
lham eft. Dicit eis Iefus: Si filij Abrahz eftis, opera Abrahz facite. 4o. Nunc au-
E n epitecd ss d- | 4
Item quzritis me interficere , hominem , qui veritatem vobis locutus fum , quam

1

1

loquelam meam non cognotcitis:Quia non poteftis audirefermmonem meum.44.

veritatem dico , non creditis mihi. 46. Quisex vobis arguet me de peccato? Si

audit. Propterea vosnon auditis , quiaex Deo non eftis. 48. Refponderunt ergo

lIndzi, & dixerunt ei : Nónne bene dicimus nos quia Samaritanus es tu, & damo-

niumhabes? 49. RefponditIefus: Ego demonium non habeo :fed honorifico
Patrem meum , & vosinhonoraftis me. ;o. Ego autem nó quzro gloriam meam:
(eruauerit,mortem non videbit in eternum. $2. Dixerunt ergo Iud&i: Nunc co-
gnouimus quia demoniuin habes. Abraham mortuus eft, & Prophetz : & tu di-
cis: Si quis fermonem meum feruauerit, non guftabit mortem in zternum. 55.
Numquid tu maior es patre noftro Abraham , qui mortuus eft? & Prophetz mor-
tui fant. Quemteipfum facis? 54. RefponditIefus:Si ego glorifico me ipfum,
eloria mea nihil eft : eft Pater meus , qui elorificat me, quem vos dicitis quia Deus

non fcio eum , ero fimilis vobis , mendax. Sed fcio eum , & fermonem cius feruo.
s6. Abraham pater vefler exultauit vt videret diem meum : vidit , & gauifus eít.

ham vidifti? 58. Dixit eis Iefus: Amen , Àmen dico vobis, antequam Abrabam

(conditfe , & exiuit de templo.

veritatem dico vobis , quare non creditis mihi? 47. Qui ex Deo eft, verba Dei -

eft qui querat , & iudicet. s. Amen , amen dico vobis:fi quis fermonem meum|

veflereft, sg. & noncognouiflis eum: ego autem noul eum : Et f1 dixero quia

;7. Dixeruntergo ludziad eum : Quinquaginta annos nondum habes, & Abra-

fieret, ego fum. $9. "Tulerunt ergo lapides ;vtiacerent in eum : lefus autem ab-

1.Ioá.5.b.8.

1.19040 3068

aie

"CdOAN. MALDONATI COMMENT.

, ^ P
d

eà, eueen um ApSuind 2l

——

l d

DN CAPJYT VH

nonicis .
fcripturis.

Tridentinum,non folüm libros omnes, quós nunc

hanc hiftoriam canonicam effe, fed ctiam à Ioanne
fuiffe fcriptam , eiüfque Euangelij partem etfe de-
clarauit. Vt nullus prorfus iam aut dubitationi , aut
corum coniccturis locus fit, qui aut ex apocrypho

Hebreorum Euangelio in hunc locum füfpicantur

hàbet in víu,fícd fmgulas etiàm eius partes tanquam*, |
canonicas approbauit. Qua ratione non modo F

Papie. Vnde enim Papias, nifiex Ioanne preccptore
fuo potuit difcere? Er vt fingamus ex co nó didiciflc,
tamen fi Papias fcripfit, vera eft; f vera cft, quis cre-
datà Ioanne pratermiffam, cüm& res effet curi p?ï-
mis infignis,& ab aliis Enangeliftis prxtermifla,cu-
iufmodi res Ioannes fufcepto confilio confcctaba-
batur?Satis, vt opinor,huius hittorie fides aflerta cft.
Iuuat nunc duorum hareticorum Qaluini, & Bezz, Celpii d

X

fuiffe tranflatam ; aut Ícriptam quidem à Ioanne,

Calun: &X

:

Iprzceptoris;atque difcipuli cótraria poncre iudicia, lo $.
: vt

w

) ES $ autem perrexit in Motem| À |pofteaquam Euangelium edidiffet , tecordato à fe]-
73 cliuett. ) Monuimus extremo, prztermiffam , antabalio quo ex Papia eius infcr-
? capitefuperiore vlimmum eius| |am Euangelio , & ab eo tanquam veram approba-| :
) verfum, & hiftoriam hancto-| |tam ; ideóque in quibufdam reperiri exemplaribus, 1 [
tam adultere in. multis olim| inaliis non reperiri. Nihil enim horurm de eo, qui|.. ,. ! gpui
. $ Gracis, Latinífque codicibus| |Spiritu fan&o afflatus fcripfetit , dici poteft. Ad Ec- ;ïüää:m ïf"*mïi*
] | &» defideratam,hodicque in non- cä-fïæ auctoritatem multorum etiam veterum co- od us qiir
nullis Grecis defiderari ; nam Latinorum vixquif-| |dicum au&toritas accedit, quemadmodum teftatum u:g::räm ! i
quam modoó non habet. Itaque folet interrecentio-| |Hieronymum diximus. Ammonius ctiam Alex. an- p
jres interpretes de eius auctoritate difputari, Atque| itiquiffimus au&tor in Harmonia Euangelica cam J n
vtinam quidam eorum minüs fuiffentliberi, & rem ponit.Ponitetiam in Synopfl Euangcelij loannis. D. - NT
certam non in dubio rcliquiffent; quo ctiam minüàs| — | Athanafius, & i píe Grecusau&or. Citatur , vt dixi- ln
digni fant venia, quódfi qua proferri poterantar-| B mus,à Chryfoftomo hom.in Ioannem 6o.magí(que 31 lm
gumenta contraauctoritatem huius hiftoriz, cavi-| |probabile eftcum propterca nó illuftraffe hocloco| (fagj&m
deátur ignorare. Vix enim aliaaddu&tirationefünt,| commentariis , quódfacilem effe iudicauerit ; aut l:ffum/(oiu
quàm quód Hieronymus]lib.z. contra Pelag.fcribat *quöd ille, qui in eius Ecclefia legebatur , codex cam m
cam in multis Grzcis, & Larinis exemplaribus ha-| ;non haberet , (nam eius in Ioannem commentarij lm
beri ; vnde colliguntin plerifque non fuifle. Ecnon| homiliczadpopulum habitz funt) quàm ab aliquo 'ï;jcm,
viderant tamen veteres Grzcorum codices, non vi-| jin homil.6o.iníertam.Quis enim hoccredat? Cíta- þm
derant Grzcorum commentariosquorum folusre-| turab Ambros.lib.s.deSpiritu fanto cap 2.& lib.7. m
centiffimus Euthymius eam exponit, Atqueis qui4 |cpift. ,8.& lib.9.epift. 76. Tractatur multis locis ab ii
| jdem ipfe exponit fic , vt eius auctoritatem magis . 'Aug.non folüm hic tra&t.33. fed ctiam fer.47.de ver- U ,W,,/,
cleuct; quàm affirmer. Monetenim in emendatio4 — |bis Domini,& lib.2.de adulter.coniug.c. 6. & 7. & f ;
|tibas exéplaribus non haberi, & in quibus habetur,| . lib.de vera,& falía peenitentia. c. . & epiftola $4.& "
obelo quafiadie&itiam notatam effe. Teftatur pre- C llib.4.de confens. Euang. c. 1o. Tra&tatur à Profpero ol
terea neminem Gtecorum interpretum eam expo-| [in lib. de promiffion. p. . c.22. Tractaturà Gregor. Me
fuiffe, fe tamen idcirco exponere decreuiffe, quód| — lib Moral.c.6.& lib.14. c. 1. Vtitur ea hiftoria tan-| lirima
: ctiamfi legitima non fit, tamen vtilitate noncareat| |quam Euangelico teftimonio Idacius ad refellédam TU
: Et vero confüului veteres Grecorum codices multos| |Arianorum herefim in lib.cótra Varimadum.Quin H fdm(;
| nullus ex manu fcriptis habebat preter vnum,inquo| |& Hieronym. lib. ». contraPelag. minimé co tefti-] däfäcilc:iic
i Leontij (ant commentarij ; & illeipfeita habebat,| |monioad refutandos Pelagianos vfus fuitfet , nifi| v;occaf
vt tota hiftoria veru transfoísacífer, & Leontiusne| |putatfeteffe canomicum,quamuis in multis Grzcis,| - ii à
mentionem quidem de ipfa vllam facere;fedeapre-| |Latinífque codicibus non reperirerur, Denique',, , mml'-&
y tcrita, reliqua explicaret. Non habebat antiquifh-| |Sedulius,qui multa alia ab Euangcliftis fctipta Præ—lCa;m; : )lüm
| mus ille Vaticani codex ; quem fcepe nominauimus:| | terire folet, hanc hiftoriam minimé przteriit , fed M
non Greca Catena, in qua cü tres & viginti auctores D icopiofo, & eleganti carmine defcripfit. Addc quód (i qm;]ïn
fint, nemo cius meminit. Habemus Grecosimpref-| |vltimum veríum capitisfeptimi , & hiftoriam hanc] aïtfl :
fos multos Origenem, Clementé Alexand.Chryfoft, — totam deleas,vix benereliqua hzrete videbütur; ità ? u- P
Nonnum , Thcophyla&t. nemo corum legit, càm| ! |veró & tota cum cateris hzrethiftoria, & cetera in- Ox[t?[.ESh
Chryfoft. & Theophylact. fcripferint in totumIo-| | |ter fe quafi vinculo quodarn colligat,vt minimé in- RE
annem comruentarios. Quó magis vero finilis co-| . |du&aaliunde ; fedipfo in loco nata effe vidcatur. Es
rum eft coniectura, qui fufpicátur exemplum huius uid ergo caufz putemus fuiffe, cur in multisolim| . . Eetam?q
adulterz , quodà Chryfoftomo homil. inIoannem| . libris non legeretur? Primüm credibile eft Grzcum ff;' :,'f:,äl 8E
6o.inter alia profertur , vt probet folitos Pharifæosï - aliquem audacis iudicij hominem, cüm videret cam [bris nàle-| fqm i
i malo Chrittum animo interrogare, ab aliquo fuiffe; — hiftoriam inter duas concioncs pofitam , infertam AW ia lo
additum. Certé Eufebius extremo libro 3. hiftorig| fuiffe putauiffe, erafifféque: quafi vcro fimile non; | |po ul
Ecclefiaftice , cap. 39. hanc hiftoriam in libris Papie E. |effet; vt inter duas conciones diuerfis diebus habitas |
Ícriptam fuiffe dicens, candémque in Euangelio fe-| ^ |& accidiffet, & ab Euangelifta recenferetur. Iuuit
cundüm Hebrzos reperiri , nulla de Ioannis Euan-| — fortaffisaudaciam , quód eam legeritapud Papiam:
l eclio mentione facta hzj.ud c?ubiö indicat non effe — [itaque exiftimauit fe Ioanni auferre poffe, cüm au-
Ioannis. Sedhec omnia minüs habent ponderis, .|&orem alium;cui cam tribueret ; inueniflet. Atqui
Sel- $- de quàm vna anctoritas Ecclefiz, quz per Concilium| — linde potiüs probare debuit effe Ioánis, quód etlec &

: ïuac*h"
- exep. p ]
ilc il & ietoj :
M tl fa t
U RO RE ürBSl G "Jfawipfo .diCu. ,
- T. V szehc,agpfogaecn,gaï, |
: 3 d re ISS F32 ac | e
GA P (Cipul(:& 5f6 eff in deP: Quj; r?ä?gm r?ade fïfï' -3
ius di 22, nja LE iE Ira Hoet n idia i E
. . Clusg & rfheuojug? ctra equ.l'fä ql ; llaexleg dla: :
: N A s'*d*'P x erp esr : iam eluet p haé
I um di"ï fö?æpftefll oba qua fen uo*".,nirs' G ;,or"e',;- |
CIN hh inl.co ET adu[,iusttam äciufï Ner Pro;æ,mþrw "r :
& 3 P : . ; - ; -
TY " qurcfofllæ ï?liritu,i dï- Ch;ompt engConfï Iib'fl'-gdji;"aþ :oi"tþ fmodi V.
; a. 4 u n : à ino in n Z ! Dbec R. n V ræ,«r--
1g ict lc'K B : uc r n 'erin Y4 t VE " :e.tu
.nteu-äq " Ecc ua*ntico* ä,-xt w atifcmnl.och edide odà. g/ï"ep s bui idarc., E
g : l.cus lluinln aäloe[re, qhæfe (uglgluln qu.ed'en] ïllt Pl' /ä [rn', Mffrum ? naäu lalïa fue d
1 à O S Ü5 e - i : d ru /3U ; u ram ft- :
10 C. n ü.-o iau 3 j u1 Inq 2 X Hs dd*"'- x uüp O !
h 7 -th- & iS OP ltr ;lq H"e) h j q[ " C. gll "at 145 ,lt rr P i-
& Ca " libr la tb scue- anc i- Iu5 ; »n -,nï "ma du Ov ,.UC
7 r ran y guü Oa ité m h ind ( nai ;€ üziw /;,; leta ío u íin it;
U co hc, Ini lare eg ! aCQ atu 'hl. - uin ? : " IQ af, i '1b(' ohn d -l-On - tlt.
A erom - led LLcIlES dlzln allaojvïone : dl&Hit nl(plf.l;ar**? Jl ïff"t:zif"ï;; Dm't;,em ïn n ab f;P auïio ï';mau;tef- :
*iüd'monanrf 1üærïtlï iBOAPO[ it Gþ";mpl"" n- ts 7n Lexnfa*n,Z' lpfei i eanlïfug't"t, !
i ül-dicrln l u ult; 4 77 fui : $. ) on E m qu u e lan : EC
" illi ap'äsp Ca od 'llq. de ; init n dare,. fPO eut. CO ,.Q igq iro i etra la
| ti ü,at m : us u /,1 [;ün. ö—' ä com 144 m. D . (U.O 'nax V1L ïP« O 5 &
M -l-t k 4 4 ; lito 4c Jap la : ft ; oc : ere
e'*'lfanf umc n(a nclnulo..
ïägïlcig'e. Säunïïæcc.. ïny"ï,ce//;'ïxfäf'/f"ulc? I?ritü feï inääff(ïr:n (Päälnqï gufo 311.:;[1 a ,,Ofg.rs rade-
" e ROE ; , hi "T " a 1 1 lic it. , ue-
d : "ïmiuff"-l" .tC'. tUCi t c E al-
íto nv ue ma tur ed é dig It 1 ità ita 22 ba R tu (t; (fe T i fal- |
| u t4q ! T4t eni Wr ea us inqu il rat u t. &ke ium o an é e tia l la |
gnt 7 AL VET € irit 1co in re arra u c eri tn b FO a e u i(Te| .
v"lWwam. ! 1bü£0?j€mpï'dlgm r'ïn c(ï] fPl Oüoltine! (a' v:t;uö(lnnefäü R&E,Pïdultquldei iubeile vcfcllöïnnïls()s , ;ï fuldi" 1
Q - ; 3 net , de Ap da 40 nde lo, n i | ^ 01 Qm. io O i idad "m ! .
^ .«gmplaü US;M rg;gza; 45 C0 fine I ^ *W q in P : 1'02 C ltu. n d diCl Vt .es ldt IH uS
LE 4 *1] n, m.. ea, q æ, De. tem 'P[ 5. rup bal m SC. .ud 2 I*;, [ n laP fcc Oot
0;qm[:g.-,i etujt €à " n dem e " "u cr d C C te 1 fie i Cr t t
"Q;lmkt, U m fä il i um nt. em to "nm Bbe- b lau 35 ii fui öc. t5 int m un
: ;xs«Ec-ïu-: gnu ecu ihi qti e& 4rn lier digi e[f; hx 1u D ( t an J te k
hd t dig reri ni 'Ne uf gnir " 4 e u fc d ida aieic pop um at cer cOS au ffec na,
ü*,.,-mmCQ';*ï qküa'.st uit d 'IO[- l'g d m.[äm eä'u : [i fe P t. m uc N blc'. se lit A Q )
T Wt "n ela i */?.rl g .;tm,.' le " $53 | *: eu u od If. | lu tU ) ium;
E leu;ïnewmïun;»ämw;»»' *l,-c«rzuänoaiul Rteroïnvïenö;ïncä popu Psandozaaeïtäls:u-
nw",. m-—-ce I ul ; .S.e u-f-'-a l'* s ) u 1
lttim *?kx'a?n C(?;'m"[o el r;'f,m. r;y—- 77:;[635 vpdä?ïloï ïebucn'm-/i tüdlnlal?gnæ : quo6'2- hïï l*aP::itura:et a(blus 0vt i
4 »el, "n d. HU " : m n Pt de 2072 : a a Itur, ni di j idi , Ü s
;,,mgu& ) fenfn lum bile; (91i 5 com üe| itu its f m ter Sufa1 it . u fu i fis SBHI
Ln,. n"' ; , ADi : ^ rl :P : m lllg. l e 3 loc 'us laP Q Ce L
Fl i * aba hi, fati '"tqf Wi " us at ei s do dat;|
. m r i it du,o , na n lie Gr. fu C n fic m m 'O m (1e v
: J vdiri : lef p 9 ". of*? en 1c u$ : &. inde a cr de tum rg oc d t li ,
»..'3«*"*»- | *mf n P & ct : CP " ? o-) t in D : U co ba e leo. 3 IS a "
s il 4 05 do E &t lt if di iffen itur n t 'o ra femn em 1S - :
s* ^ n omo -»nt*-*sh lter bariJ "me ui - it lus v pr Ite ifto O leg Ftatis de- s.
- (?,,"am*füfü.*' errá qu füuu tutu r aitc P n ftat lu hlh C u OS, h Ada Chr M $, :bcf( . ln cVeï'
s'.äïïïï*;'AA"J s re , aTP tpo alte- (7', eümxln $11 m popP 1c 1a ; do fe li di, Ho :
u , . : 2 . m n m nt O fo TR s N- * :
..,.-19,.-.;*"*' I/ce. lCO au üm 4ciá .bæ, nnt cu nne.trc : te [än. da Iu m N ; u tia dl' t750 [ B
dia " etic O; C dP Scr1 ue"; & a IS. V et; Dau Su- 1€n. fe am X n atq n (àn t4d lu
n re an re, f »o At : ft Io B jner t ua ffic Pro od MX nu fa d4 o
u : : * ! h : : , : u n M i
n hi iudi Dec f 4" C ey lm P Sp ne at at. y , ni L a $m Ua iant
» is itl 2 cunt m,,æ ^ enit tem ulo no it ; Cr a er "um rem a em lus y[e ? Q--,-'cïa n |
" ET n *u fio Àdn 74 6t fus tis oc int, i nd Iter lo us leg te , - fubij H
; Qu"".,»...) 1 ffe; ( ebe T V fen te ri la imi- e 2 qu; i de ian n dicis - us $ 1 à
»** di a r d É ü n Xe dec ri m rfe illi fis ipia ute d 1lli lu or
Q' r j a dep "i g pr na ddu 6. c te- lan per i Mo Arrip ea i iec &i *
-".M-&'M-: d Co teri 6 qU dicu bis tet a «6 um O « i plüs a M à leg 04 fem u rfe O |
'-:.;:3'*."'-....*. .a TM 1 lo er en imo Ver ift P m : Mitra- m In ) i o VE s sM -
f*..-m:m«*-*" a aöïj 9"de:1da Fï Præï) atlläll'ita ChrcaPtïanqä:nt 'äu?d Pcot;fiolllïn" " ;:aü IXI,IOFC & pïobac 'mod
m dv IK ' db »ut : i da , EE u u
QD | n 11 -ra ua Q! ang uam em I0 , int? iqui Oocc die id |q es lOfA lr Iq aP :
,:;;g.w'; T .an. na q £ Eu llq n edi lle. Int: q € d AldP 1!,'3..1- lio al en m Vi-
: ,.z,a'*v TE JA : m, nn A GO . 9 e er n u uo d] al lO aCl o5 d fC : wv
E tor 1tàr dic & nt CCa tin rcvdux no q qu "o on: jon n afn ibus MO..efC
-A,;zg]glgg-«ïj u Í ter e rC, are O unt íta ad rt ct eft wufn P T Ula.oba i ra ibu "
a F Pjï.c","'äw*ïä B i"ïcs"','äicïïrumbav äufu*ïr eien m; i uanPf n à Mofi u lia
'--'äï*"**'.,,f,« ile ss M u'-it t e O ; 1 e Ibus - 'ea. ^ po u
A-'-;:i.'ïi".il;ugw' | i giæCIQILPHalnlïïblräriül 1 adtlcpla;, ql'la.delï]:eulfd Hu Aut legäbdlcïtian;t auduäm v? P-?-;C F&O
1";"-';»:1'33' cc Qu 1Cc C ian er At s t T ris H nte q -m?."a, hr i
kiaidin | Vcodi-ï-cexpesfc o dduäu"**ïdcmbebabrad?ai joed , d i ilàs dofi: t *"oeh&, Cadulï
Jx I an illi nt no a a ü iiu ntu hri ce gis uo lüs l f4n ang un FC*-».
frisdnid , i bv v andm d fa qæclfica s g do vbccs ip x t Eu h n ; f
'*-!'.3.':"f.3,0,,,.'; ] ran , rant, tan qu 3 aa -'lfu PH*C, vharl e-l. (21(:* um qu ld bd,ïl ; lor. OS .. rin 1t t -
Lt reamuæl 'um lus , Na cen lli xi P 'opte is e es , liqu dice pii ia lauc on ren Po
..... W j uiq lter oïl.ls? amp nnu ddux noüpl erit di nin j tem it Qphar cl ;n ifce t? o-
ah | q fia P ftii ra O à lxg eit p fu , 01 tutc arer u pp int d n M
a W adul[e' * a AR "e"ä ba lius ue w : 6. -bas"&ïu m ta s Sg-cv i 1
: * i w 1S ue 2 du idui O Ci rq ,..ow., um'; i 1 om L do 1u: ar on
.e::ï-*"..,.n(æï*'" 2 taffi tq Ut'«fla ul : dfa te Ü er iti ; e€ Scl' 8 C n O te nt -iSC-. fi
--.x,na*—-z.d j for ü,a DCX lat Q,(dP* ls Í r 4re m-ux , nO .1n.,a01 te fat M . !
, 4".'"u* ')& j u u, L e * c uo r63 C e .( e L æ cüf us . Vt 1 ; 0 $ ln G nt ,
n 'ï lter &-*S's(.l'aln ft,. exq ipe ho Hip in em » n 1mo; qu.m. 1e1 TIS TU C,
smé n ü O. 1us, ti te iif Ccap Iu "n 'tar 'ffc, ut I!m t ua o1 lui li n leg
"'-5&**--« 20. )p ud :dip ddu ru n t e; een Itrib 'd. e m Íci ru n o et i : fl».- :
h an etu (e ía lte he un. er iné m |tr iu ff : nx, )bfe re p (le -ïa, -^
: : ra.tP cf.a e ü p din u ci re us ba S-e Itc ü |
*u;-oam " te As 10 lter adu pr loq 'Ori itu u a cra fe t Cc1 o nt ofi s du idco
ïfïïi*;z;a::-v. nt in T de H ; Hituc n * : lo : ten t & Mb O*.tü la ldm""'
(« &'ng 1 Í » f'o - fac : l 'ar Fa r e q bdes : Vt D ^n ïdem em an q llc) þ Ms D ii
"m ."':::,,.' , ^0 -arïl . de. 1t ut 5 sm "n C * C? n re 1 eo i ! t. etd R CC NUN
L..[iï»ï"..«.qg, -*v. rc Ultöl.- lpfcalltl Vhal ent tore Iidel ,tCn .39 4'1... 1tcra reue qu ICD qu ch lae ln) —
25 TC t,f'Züflf"[ | ad rat lnHagr'aut'lä cen Cüfa ql in iel.Iölum'l*ä:ü .feln [ia'in enlï?ent ,rogago VO M bt
ud o fuc in iri ci ac cem at 1j a ca hri ien lec ifk teri j cr :
*.l' t m 3 . V . fa Q n er D / O "N - SCl IN lll n "dri
ol V po, nt lis nn (CC- [ ifTe, "r ;C ra ) o 1 sls
"t : ',9-43-2 j 6] 4 à : v - , m V j u : l.
.I»;,?,dï C**:-,«t,'::ur:u (ä ä fOliïnbcllliSufï dole foïclïelïuxlm lniturosïl eäP ; '&ïtarc erahteEXPc
diiuc -f;"ï:'"uif.'t*, - 1 Es : l n | v o *
'äï-r.z"'ïj".»mmm*'* (exu?eües lrünf,qul;utelïe: qït ha?(föïatlxï' Heetins) '-?ïd genrmrCt
)L*: mifv":r : 1ri f[lc e n lie u o ru da em : o
:cf'"i". 4;'-1!,;;'- l« 0 t) a'l ll a[ nl ml * 4 : d & . OP *s
(s l?ïi"axq * mp eba ,nn.. n fi Ct.- 701.('6 i frau lo I1
.,,,,go"'h*gmu iCO üb Su(a 10, P Irlc diíc 4671 o ma
it vt l ; G » fe ln IT $ b : e , c
;,:Säitw Ti Col:uiiïc.,ore.m aïerlääm-ïdiclolaï ekemg Verfilnll: feq u
'",,fgffi'd[' i po mai ifti ln.is,q/ue us do dev riHC ero eORqA -
a hr Aut hri lier q o MOH V OC
j Ipiir AdiC nui céto hier tho elrcn Y
" b";,,a* Qïu an liüsl OiS)r E77171 t)v 1iln.üful
poon At TR icb b« lan e1 i
'ïjilft','(t fac, to /ïer el on nag
,:H 'dcdc | -flp ng aPP : n m l
5q epu fe 4 x ARES i eu
.Sxp fïï'-iff», ! 4 Wtr "«Ieg M
'*übPödldlCe Ma'g Cgll.fnüj u
. /1 J' "ia ) hit
45&3[?05301 1 *f:nflal |
d ii ! -
!ftm.pþz. :
l'x nlïod!? '6:" ? à as
p f (af":ï;f, B. j -
hdest Mb ii £
n*ni,&uïib 5 E. -

ER

QTT

ET , -

ver.6.

b
^

matut.

ïnE:Cd 9, 60
AL5 CÓGio
24.

Quomodo
Chriftus in
;terra fcrip-

"
»

U

jLract.3j. ;
|

[-

ifctipferit
Chriftus. /

li non lapidandam, ipfum igitur lapidandum , qui

äCäf&m Be-i
N exæni-ïucnirct; quid ab illis dlfcreparet.Fat'eor me fpiritum

|fu manentc. AItera,PotuüTein puluere, qui in ipfo

Quorfum -

789 .

H Xuouxtr SÉMINT

(cr.47.de verbis Domini,& Ambros. lib. 7.epift.55.
&lib.g. cpi&. 76. Beda , Rupertus, & Euthym;us
lexiftimant cornutam illi quzftionem propofuille;

inquiunt&cum mifericordiam , & manfuetudinem
profiteii ; fi ergo lapidandam refponderet,clamatent
um tam mifericordem atque clementem non efle,
iqnàm videri vellet,qui mulierem capitis damnatlet;

legem violaret Mofis. Intellexit dolum Chriftus,
quem nihillatere poterat. 1taque neutrum rcípon-
dit , nec lapidandam effe, nec non lapidandam ; fed

in terram.Factum mirabile. Víqueadco, vt hereticus
iudicer Ariftarchus alienum .à moribus chrifti.

fti, vt ftatim pollet diiudicare, quid cum illis con-j
Bezz non habere ; fed nihil mihi tam conueniens
moribus Chritti dici videtur potuifle.Primüm nihil

clinatum in terram digito aliquid (cribere ,. quod
illi taciti mirarentur. Sed Bezaaíluetus de religionc
Íynceré iudicare, & noftras omnesirridere ceremo-

fapere , quod indignum *hrifto effe videretur, Ifto

quidem iudice , quód chriftus czci oculos luto ex|

fufflauerit , fuperftitiofum erit. Sedilla , quiain
omnibus femper codicibus Ic&a fuerant; anfus non|

lcc&taolim non funt , minimam arripuit occafio-

tionc hacin terram Chriftitria quari poffünt, quo
modo in terra digito fcribere potuerit;cüm in tem-

ttà Mofem pronuntiaret. Auguflinus hoc loco, & À

in qua quidquid refponderet , caperetur. Sciebantj|

Inclinans [e deorfam inquit Euangelifta , drgiro feribebat|.

Adco inículptos in animo fuo habebat mores Chri-|

ad captiofam queftionem refpendere ; deinde in-|.-

nias, cenfüit fadtum hoc neício quid fuperftitionis|
faliua fua confe&o liuerit; quód in Apoftolos in-|-

ieft loco mouere;hzc,quiain nonnullis, vt diximus,|-

nem velut fuper&itiofa reíccandi. Porro de Ícrip-

plo effet;quodlapidibus ftratum crat ; quorfum id
fecerit; Quidícripferit. Duz quaftiones primzà
nemine,quod fciam;explicatz funt, itaque no&ram&
in ijs coniecturam cogemur fcqui. Qnomodo in&
paaimento Íícribere potuerit, duplex |probabilis
conie&ura efIe potceít ; altera , (cripfitfe ita vt non

fignificauerit; quemadmodaui (olent muti quidam
homines doctilegere, fcriberéque , in aére digito

cifsímque qui cum illis fermones conferunt, digito
ícribédo loquuntur, fugientibus chara&eribus,fen-

erat pauimento , characteres cfformarc. Atque hoc
ipfum ; quod Chriftus fcripferitin panimento , pu-
tat Augultinus myfterium babuille. Significatum
enim legem Mofis , quam illi produxerant, digito

rum. Secunda quziítio ex tertia magnaex parte de-
pendet ; nam fi conftare poterit,quid fcripferit, non[

liquidícribebat ; quodadScribas, & Pharifzosl
Ipertineret , haud dubié voluit cos à mulieris accu-
fatione ad fuam ipforum confcientiam exploran..
dam,accufandàmque reuocare. Poteft tamen & alia
probabilis reddi caufa , nihil aliud fcribendo vo-
luiffe , quàm Pharifzorum tentationem diuertere,
atque diffimulare ; declinaréque arbitrium , quod
fibi deferebant adulterij ; quafi aliud ageret , quafi
aliquid in terram . defixus altiüàs cogitaret , ncque

cfformauctrit chara&eres , ramen aliquid fcribendo|.

defcribere, quz, f1 loqui poffent, di&uri erant ; vi-|

Deiícriptam fuiffe, fed in lapideis cordibusIudzo.|

difficilis cóic&ura erit , quorfum fcripferit. Si enim| p

Íed accufatorum eius fententiam.

Ó

lew!

nifi coactum.

eum refpondere , cüim non

improbe vrgentibus di(fim

peccatores efle , quàm adulteram-:

7. Cum autem per[eueravenr Interragantes eutn , erexit
fes «v diit eis.) Ideft cüm cogerent quodammod
offet iam ampliüs il.liä
| lare, erexzt fe, id cft defiit
1alivxd agere, vthocageret. Inclinaueratfe, vt illis)
ipitesrer occupationis fimulatione,coegcrunt illumj
fententiam fuam dicetes erexit fe» vtcos percuteret,] .
quibus ante pepercerat. Indicat illos non minüs

790

vacaret ad eorum nugas animum attendere. It4
(entiunt Euthymius , & Beda: Auguftinus vero lib,
4. deconfíen. Euangeliffarum cap. 10. putat s ag
luiffe fcribendo in terra fignificare eos in terrafcri-|- |
bédoseffe, nó in czlo.Tertia quzftio à erauioribus
etiam tractatur auctoribus. Ambrofiuslib, 7. epi-
iftola 58. videtur indicare fcripfife non adulterz,g
| Quid, inquit, fcri-
bebat , nifiillud propheticum ,. Terra terva feribe bos wi-
ro abdicatos ?. quod de Iecbonta diflum eft. im levemia. Liletem.i.
broautem 9. epiftolarum epiola. 76. putat Ícrip-/^ |
p fufe , quod illis ipfis apud' Matthzum dixit Cap.
7.3. Fekfucam qua in oculo ef. fratrie tut vides , trabem au-
tem,que im ecnlo tuo efl nou vides ? Hieronymus , lib.
2. contra Pclagianos putat coriam, qui accufabant,|
& omnium mortalium fcripfiffe peccata , fecun-
dum quod fcriptum cft in propheta , recedentes. 4
jfe m terra feribentur . Idémque videtur Ambro-|*
fius fignificare lib. s. de Spiritu fan&o Cap. 2.
Sunt qui exiftiment id ipíum fcripfiffe, quod|
poitca ere&us accufatoribus dixit , Qw fimepeccato
g]? ve(lrum , primus n iIlam lapidem mittat. In quxæ
lententia grauis iudicij auctor eft D. Thomas,
Mihi valde placet , quod quidarn dicunt , nihil -
ícripfffe , quod legi poffet ; nullosenim certos|
formalle characteres , fed incertas , nihilque figni-
ficantes figuras delineaffe , quales homines me-
.|ditabundi folent facere. Atque ita , etfi minimó| -
dicunt , cos omnes au&orcs fenfifIe arbitror,qui|
quid Chriftus (cripferit; non declararunt co enim!
ipfo indicarunt , nihil Ícripfifle certum , atque|
hgnificansIn his funt Auguftinus, Beda, Ruper4
us , & Euthymius. Si enim aliquid fcripfitfet,
quod legi à Pharifzis potuiffet , non vtique . vr-
fiffent illum., vtad propofitam quaftionem ref-l
ponderet; prafertim fi ad cosipfos fcriptura per-|
tincbat , fed nouam de fcriptura ipfa litem infti-
tuiffent. Deinde non iterum fe poft refponfio-|
nem inclinaflet Chriftus , iterámque . fcripfiffer
quod fcriptum ante füerat.. Adde quód fi aliquid|.
l'ignificans fcripfiffet , nunquam id Euangeliíta
praterijffet- Sobrij eft ingenij hac fententia effe].
contentum. Cur ergo ícribebat fi. nihil fignifz-j
cabat? vt quzftionem fraudis plenam | auerterct
fcribendi fimulatione , vt paullo fupra ex Be-|
da , & Euthymio dicebamus. Hoc ipfum in-| .
dicat , quód ftatim addit Euangelifta eum iv-|
dicium , quoad potuit, refugifle ; neque refpondiffe

USs

o

Qnt fie peccato efl vefirum , primus in iLaum lapidem -
$mitmt^.)Non eff captws, inquit Auguftinus, cw feu-Tr38-. ]
debatur ,fed potius capti funt , qui tendebant , quia m eum ,
qui eos po[Jet de laqueis ermere , mon credebanr, . Quid ergo
refbondit Domunus Iefm 2 quid ergo re[bordit veritas? quid,
refpondit. fapientia? quid reffondit ipf4, ctii calumnia pa-
rabatur in[litia ?. Non dixit , Non lapidetur , necontra le-

igem dicere videretur , 4bfst autem , vt diceret lapidetur; ;

lerem, 1y,

p t
w*

Pt r

3

qenit

x 2

Quid ferip- ] .
ferit Chri-

0
d

Qorm
f
| ïpïcn'x
ïqui f

vdle

B
—— pue
um
(confcifm
i. Vi
tl qu
(m, 2
B
ul
bifln
blicum
pretn
| — Bfents
| — Bidtnn
TNYT
t (
ditily
C
dem;
colligl
ULLT
tum (j
TR
QWQI,P
Qiner
i
i IQM(
Ó
lub
-niam

BLTTAAM "zn
! '«;N,OHP | , j
^ iu*k)*m" l
) l' : [ i
ha l i
MM

!

l J '
- |
I &bl
H -.m:s!, L&ïfhw
-^ "s H ""',
hM. 3 w
^UIM NU A lo
Ms n r
l N'*M!LP. |

! I aà
n qyi
,

j a,
AETT | i
00 Éw
MOnv h
BEU
UE NEIARN
.dt LI" -Hlæoän [,
ATT 1'
A«,..lu j *tüm.

M^ ! :
«A. MA !
AYMm u s
N !

^
r
nv

J

Laus ] ;. ; i
LOU .ä:.ïiflifï,

"!
TA nl '-.44
n i)kþ'ü..
non v V. v
u:J:.) '.2—.:5 »L

e m um
II "l
w m "'3 vg;,'!.j'
Mu D
, " ' * , l
[ i Í

as ralnAtitA.l
,..-,.."U

yyyyy

|
"

" l
0 |
vt p!P j
.ont Vnc*:*»'ut»[n" ]
LUJ F "1 l
|

a
—
—
C
-
m -
—

I

Luc.19. t9.

; prie fignificat ; aut peccare quidem polle ; fed re ta-
men ipía peccatum non habere. Quidam priorem|

laliud eiufdem modi labi ;£facerent erga adulteram,

791

TNTOAN CAE. Vili

.. 792

venit enim non perdere,quad mwenerat 5 fed. quarere , quod
P('rifrdf. Quid ergo rqäand.tt? Uidete ,q4m Plenum fit ia-
flitia , plenam man [netudime.
hoc eft dvaazflió; , duobus modis intelligi poteft,
aut, non poffe peccare, quad Grecum verbum pro-

hocloco fenfum fequi malunt;quati moneat Chri-

terz defiftant , quamuis ipfi adulteri non fint;
men effe , qui poffint aliquando aut in idem ; aut inj
quod, fi ipfi in fimili deli&o etfentdeprehenfi, fieti,

erga fe vellent.. Nimis beneij aactores mihi viden-
tur fentire de Pharileis. Vehementiàs meo quidem

liudicio eospupugit, & non folàm peccare pofle; :
quod omnibus hominibusnaturale eft; necfolàm|
effe peccatores , id eft multa hábere peccata ; quod

commune etiam eft omnibus, fed hypocritas effe

Matth.:5.
i 17.

pleni effent, fan&i foris , ac religiofi videti vellént,

fienificanit , qui càm intus multorum íccelerum
qui ftadio religionis , ac legis adulteram lapidari
vellent ; quemadmodum alio loco dixit eostepul-
chris dealbatis fimiles effe. Parigit ergo confcien-
tiz cotum vulnus , càm dicit,/ Qw [ine peccato e[E ve-
firum , primws im illam lapidem mittat.Indicans cosaut

paeDMreet H

dicit, Primus s illam lapidem mittat 5, putant non-

lin adulterio deprehenditfet, quamuis accufator non

cuiqueconícientia dicere videatur. Ad fuam enim
quemque conícientiam reuocat , & fux quemquce

eum,quialium accufaz, atque condemnat, auteo-
dem , autalio omni zquali carere crimine. Quód]

nulli confuetudinem fuiffe Indzotüm , vt inqui-|
bufdam criminibus , quz maximé lzdere rempa-
blicam poterant , ijdem , qui primi peccatum de-|
prehendiffent,& accu(atores, & teítes , - & iudices
effent; & fi lapidandi rei effent, ipfi in eos primila-
pidem mitterent ; huc Chriftum allufiffe. Vellem

rent. Certé ficó Chriftus alludere voluiffet , non
dixillet, Qwi fine peccato eff veflrum s fed, qui primus
eam in adulterio deprehendit, primus in eam lapi-
idem mittat. Quin contrarium ex verbis Chrifti
colligitur. Cum enimdicit, Qw firie peccato &t , pri-
mus m illam lapidem mittat, permittit, vt quifquis eo-
Irum fine peccato fit, quamuis non is eam (Pfimüln

effec, primusin eamlapidem mittat. Quod mini-
m permitteret , fi contra confuetudinem Iud&o-
tum , autlegem effet: cüm diligenter Chrifus in
toto hoc refponío cauilTe videatur , ne quid face-
ret, dicerétue contra legem , confuetudinémque
Iudxorum, ne anfam illis nouarum cótrale calum-
niarum daret.. HU
8. Etiterum fe inclinans [cribebat iu terra.) Cutite-
rum fe inclinauerit,& in terra Ícripferit ; eadem fa-
|tio fuit, quz ante;càm idem fecit. Voluir infixoin
Pharizorum conícientia refponfionis actileo,quafi
'aliud haberet ; quod ageret,ad priorem,quam fimu-

Qgi*(ine peccato e:/l mjz*mm; |
dprimus im illam lapidem mittat.. Quod dicit, fine peccato,

(tus Scribas , & Pharilos; vti proptiz condidiónis;|
infirmitatífque recordentur,& ab accufatione adul-|

nec aliud fimile peccatum habeànt , homines ta-|

idem, autalia non minora habere peccata. Sed hoc|-
ipfum tam prudenter dicit , vt non ipfe illis , (ed fua

conícientiz , quafi ipfe eam ignoraret , iudicem fa-|7
cit. Videtur naturali quodammodo — iute - debere|

aliquo teftimonio fententiam fuam mihi ptoba-|

lauerat , occupationem redire , vtillis fpatium da-

Mb AAs i uH Ro

À retclam;& fine rabore difcedendi. Id cuentus com-
. probauit : dum enim ipfe pronus in terram cffet,|

5 cunt, vriusad vnum. Quód dicit Euangelifta fum p-
tüm à fenioribus initium, indicat cos primüm ad|
maximé omnium fenfille refponfionis aculeos, vtj
qui in peccatis maximé erantinuctcrati. Cüm ergol
feniores quafi ftimulis pun&i abijffent, idem fccitle|

quaí1eos , qui aderant, viderenon pollet, filentio
dilapti funt. |

ac figillatim,quafi fuo quifque confilio difcederet.
Fnu poff vutm, Hebraifmus cft , ficut Hifpani di-

9. " fudientes autem vnus poftl vnum exibant, meipien- |
tes a feniribus.)Gtaecé oj 5 dwé(gvlecyqueu teo n euudd t-|
Stoc cAeyxopuot cEnpyoro eicuaOeic. Hi autem cum|
( hec ) audiffeot , «7* 4 confcuntia arguerentur , exibant|:
vnus poft vnum, idcítaliuspoft alium. Non fimul|
ue vi&ti;atque confufi fugere viderentur,fed fenfim;

Hebraif-
inus vnu$
poi't vnil,

alios eorum exemplo.

probare non poteft Beza. hereticorum interpres,
Chriftum cum muliere, cáque adultera maníi'ic fo-
lum.Sed quisvir Beza/quàm pudicusiquàm abhor-

rens ab omni fufpicione adulterij ^ Nemo Gallus
ignorat ; necapudalias gentes quifquam ignoraret,
11 eius deamoribus libri , nihilo caftiores , quàm illij

Tibulli;illi Catulli,illi Ouidij,illi Martialis,legi pot-
[ent.Sed prudenter cautum cíbne libri legerétur hz-
reticorum. Manícrit Chriftus omnino cum mulic-

|& hiftoriam totam Samaritanz,aut Chriftum accu-

|&o non eft.. Necenim concio , quz frequens ade-
irat, & adquam Chrifti reíponítonon pertincbar,

aitEuapgelifta, manfit m medio?Ip medie quorum , fi
folus crat Cliriftus? Ex ipfis igitur Euangclifte ver-|
bis per?)i'cuum eft non omnino cum fola mulie-|

re folus, an propterca murmurare hzreticus debuir,
cum difcipuli-in,ümili cauíà, vtidem . narrat Euan-
gelifta, aufi non fuerint illum interrogare , cur cum
muliere loqueretur ?^Si hunc locum idcirco dcl-t,
quód folus cum muliere manferit Chriftus , inducat

fet,quód.folus cam fola non in templo , fed in loco
1tem folo in agtolongé ab omni teíte locutus fuc-

ER rmäahþf folus lefms, eo* multer in medio flans ) Hoc!

Bezx cens ;
fura excue
titur.

rit Quid quód-hunc locum hareticus interpres
non intellexit? Putat enim Chriftum folum onini-
no cum' muliere remanfiffe , quod credibile profe-

fedfoliScribe, & Pharifzi, quiadulteram accufa-
bant, dicunturalius poft aliá exiiffe.Et veró,fi Chri-|
ftus cum muliere folus manfit;quomodo mulier, vt

re manfitle folum.Et fialiaconiectura non eílet,ta-|
men certé Apottoli, ac difcipuli cum illo manfere.|
Cur enim concionantem; docentémque defcruit-

fent , qui nunquam deferebane.- Cüm ergo folus,

.dum cit , neminem maníiffe ex omnibus prater iu-
|idicem , & ream , id eft Chriftum, & adulteram ; cz-

maníifle dicitur, ad folos accufatores , aut ad per-(o-4.
nas , que ad iudicium illud pertinebant , rcferen-

terum auditorescofdem , qui antecratit , reman-

ideo non fugit , quia Chrifti erga fe faàorem fenurc
ceperate o : i
10. Erigens autem fé le[ms dixit & , Mulier vbi funt, qui
teaccufabant?nemo tecodemnawit?) Scicbat vtiquc Chri-
ftus vbi effent,qui mulierem accufaucrant, & nemi-

.üffe ; in quorum medio manferit adultera. Qgæ']

togat, vt intelligat id fibi exipfo bencficium prouc-
jniffe,ipfius virtute;atque prudéntia cius fuifle accu-

nemeorum condemnareaufum. Scd idco mulierem

ifatores diffipatos,vt cognoíceret medicü,vt cognof-

P . . És

Mm 2 Cerct

"

D u

"

x
E 3
m -.y:.f& SSSR

NUCSROSSQS URU

TraR.1,

€. 3.9.

. commemorantur, à Chrifto di&ta fuifle asbitror.

Iconcionaricepit. Huius ct&am rei argumentum

[que concionem referatur.. Atque eandem quidem

|Leontias, Chryfoftomus, & Theophylactus exifti-
Imant. ii

IOAN. MALDONATI COMMENT.

794

795 i Vuagbronie
Iceret redemptorem, & 1ntegram ab eo falutem que-
reret. Quód dicit, Nem» fe .conflemrfamt? allutio cít ad
id, quod paullo ante Pharifzis dixerat,. Qui [ine pec-
cato eft veffrum, primus m ilam 14Ptdem "mittat ; qaaü diz,
cat Nemone inuentus cft fine peccato , qui te con-
demnaret? Timere potuit muliet , neà Chrifto, qui
lüine peccato erat, condemnarctur , quando à Pha-
cilzisnon ob aliam caufam condemnatanon crat ;
niíi quia nemo eorum repertus faerat fine peccato.
Ec quia illa (inquit Auguft. ) f:ac audierat , Qui [rne pec-
cato eff , prior in ilam lap:dem mittat, abillo fe 4gbe-mlmt p-
nieudam, m quo peccatum tpneniri riom. peterat. lile dntei ,
qui aduer[arios ena vepulerat limqua inflitta , leuams 10 eam
oculos man[netudimis snterrogauit eam, Nemo te condemna-
Fuit? Refpondit illa. i !
u. Nemo Domine, Dixit autem le[sn, Nec ego te condem-
iab ; vades €7* 14m aunplius noli peccare.) LA quo te foite
damnari timmfft , inquit Anguftinus , quia i me pecca-
tum nen inuenifhs , necego te condemnabo , Quid. Dmine:
faues ergo peccate ?. Non Planä 5114 attende qmd!&quimr ;
vade , deimceps iam noli peccare, Ergo €9" Dominim dam-
n«iit , fcd peccatum , nou bominem, Nam fi petcatorum;
fautor effet, diceret, Nec ego te condenabo , vade , €2" vime vi

]eaueris , te abommipenaetiam Gebenna , €7* inferni terro-

Ipeccare,

Qui hiftoriam adulterz aliunde infertam cíle pu-
mnt, non exiftimanthec cum illa coharere poffe,

] » , . :
prarcfutauimus.Ego eodcm die, atquecodem loco,
in eadémque concione hec, & que (eptimo capitc

Sed càm Chii(tus concionaretarScribas , & Phari-
(cos fuperueniffeadulteram adducentes, & intcr-
rupta concione, Chriftum;qui4 illi faciendum cffet,
interrogalc. Igitur Euangelifta rem co ordine , quo
acciderat, natrafe volens,inter vnam , & alteram
concionis partem hiftoriam adultere commemo-
tauit, dcinde ad concionem redijt dicens, !terwm
ergo locotws e[l eis Icfits , id cft cüm concionari propter
adultere quzftionem defijffct , ca terminata, iterum

eft, quód Euangelifta dicat, ez, quod relatiuum an-
tecedente carcbit,nifi ad cofdem auditores,candém-

fuiffe concioncm Ammon.Theodor. Mopfucftien.

Ero [nm lux mnndi ; qui. fequitur mé , nn. ambulat in
tenebrau, fed babebit lumen vite.) Quo íenfu Chriftus
dicaturlwx, c. 1. 4. $. differuimus. Quód autem
dicit , mundi, emphafim habet; fignificat ehim non
vnius tantüm hominis, non vnius gentis; fed to-
tiusmundi , omnium gentium, omnium hominum
lucem cffe , illuminaréque, emnem bominem vensentem
i& bunc mundum.. Adnotauerunt hoc Ammonius,
Theodorus Mopfueft. Lecontius , Chryfoftomus, &
Theophyla&us. Et quidera plerique corum putant
lallufiffe Chri(tum ad id, quod Pharifzi dixcrant

4 —

vit 5 demea liberatione effo (ecura : eyo quantamcunque pec-|.
ribys liberabo, Nec bec dixit ,. (ed vade , &* noli ampliw.|
U. Trerum ergo locutus eff ew lefws,) Incettum quo-|

modo intelligendum quod dicit Enangelifta,'teru, |

- fedfen(um effe, alio quodam die rurfus concionan-|
tem Chriftum hzc dixifle. Sedecam opinionem fu.

A

VB

D

E

F

Nicodemo. c. 7. $1. Sérafare [eripturas, €77 vide quia|
F; Galilea propbeta non pu;?: ; voluiffe ex fcripturista.|-

Ipislus, q:i fedebat m tenebris vidit lncem magnam. Prop-

ftimonium fuum verum eífe, quia fciat; vnde ve-

dem magnum, Íéque eum efle. Sic enim ab Ifaia

Matthaus tecitat. c. 4. 14. 1$. Zerra Zabulon ; «7* terra
Nephtalim via maris trans Iordapem Galilea gentium z po-

terca dixilfe, Ego fam lux mund; , id eft non folüm
Galilzz, fed omnis ctiam tetrarum orbis, vt Theo-
dorus Mopf(ueft. & Leontius interpretantur, Am-
monius vcró putat ad illum alterum líaie locum
'€. 49. 6. allufiffe, Deds tezm lucem gentium. "T heo-

:p hylactus ad folum prophete nomen refpexiffc.Di-|
. xiffe Pharifxos, 4 Galilaa propheta non. favgu , xcfpon-].
diffe Chriftum, fe non folàm prophetam , fed etiam|
prophetarum , actotius mundi lumen effe. Quod|
dicit, Qw fequitur me, non. ambulat in tenebri , me|
4taphc:.ra eft fampta de medio. Solemus per obícura|

loca przeuntem fequifacem , ne aberremus, aut
offcndamus; & loquebatur Chriftus de hominibu:

D

bus; proptereanon dixit, qui fruitur me , fruitur

féquitur me, non. ambulatin tenebris , fed habebitlumen

tcncbris , cft finc errore , & fine peccato viuere.Ha-|
bere lumen vite, vt Auguftinus, & Beda volunr, cft
ad lumen illud glorie ; & cterne vite peruenire , vbi
iam non fit opus face, non fit opusfide. Itaque
fututo legunt tcmpore, quemadmodum & Grecé
eft E. babebit lumen vite, Potiüs tamen arbitror

ponatur membro precedenti, ambslare im tenebrw,
vtidem fit, quodintenebris non ambulare. Vo-

prophera didtum effe. c. 9. 1. 2 quemadmodum|

perhanc vitam,tanquam perviam quandam ple-|
namtenebrarum , & errorum in cclum tendenrti-|

; : ; : ; : -jambulare,
vite.Credere in Chriftum , & ei obedire, eftillum| —

(cqui. Ambulare , eft viuere. Non ambulare inj-

; : : ; ( i uid fitlu
Inmen-vita fidem ipfam huius vitg appellari, vt op- äzn vitz,

caturautem /Jwmen vité fides , quia natura fua ad|-

jvimn ducit, aut quiactiam in hac vita curm cari-
tate coniuncta vitam anime tribuit. Hoc enim
(íenfu dixit idem Euangclitta. c. 1. 4, Imspfo vital
erat,C7" vita erat lux berninnm. ] :
|. . Dixeront ergo & Pharifai , Tu de teipfo tefs
monim. perbibes , teflimonium. tuum non ef versm. )
Quomodo. hoc illi Phari(zi obijcere potuerunt,
fi.cadem cerat concio, cüm iam omnes Chriüiak
rcfponío perculfi abijffent? Credibile cft in e
Concione prater cos Scribas, & Phariízos , qui
adulteram tnulicrem adduxerant, alios fuifle non-
nullos, quiaut audiendi , zut calumniandi cau-
fa concioni intcreffent. lj igitur Chrifto rcfpon-
derunt. eius teftimonium non elle verum , id
cít non cíffe legitimum , pro vero habendum|
non effe , càm de fe ipfe teftimoninm perhi-]
beat. Non enimícquitur verum non effe, quod
deíe quifque teftetuz; fed fequitar pro vero ha-
bendum non effc , nifi aliunde probetur. Sic füpra.
C. $. 3. j s | |
| 5a4. — Reffendit Tefss , & doat. ex, Edf ego te-
flimeniwm. perbibeo de mepfo , verum eft. reflimonium|
meum , qui& (cio vnde vemi, C7 quo.wda.)' Qualis
fit ratio, quam adducit Chriftus, vt probct te-

IT aK R AA

nerit, & quo vadat, vix fatis apparet. . Quid
enim refert fcire, vnde venias , aut quo vadas »
vt teftimonium tuum verum fit? Rupertus ex-]
ifimat rationem hanc Chrifto cum omnibus

cité probare ex Galileafurgere prophetam , & qui-

lominibus effe communcermp.. Omnes enim ho-|
mines , cüm de fuo loquuntur , indignos effe
i » ln : r t

&de

lumine; aut qui habet me, habet lumen, fed, quiQuid ttin
tenebris -

W P u d s ii

biguira:f,
cfrf,qm'a
potiüs x

pmmm
a

LIOTTENE
fütiy, ) »ï,
4 |
äwm' PWP—
SATAT
!
T
3':*.'3:0 Am.i
o (
:.- & ! l
TA Tien.
TM

; .'l"*w

i wT

*a
.

4)" Mra f
. ä**) ADUY-

Eu küiäm *

i
T E
1 dl W

i

P ,
[ RI
LULPE
s prolf
3 Ntoblrr
^aee
AUs ayr
t ;»X:g ; .'3
s ..c:.æ.msïg
A ^s nïa. l x
7l A—inl&æ?&t'l
C t
UE s bj
U0 f tvl
^1] ! ; fàtihs
i Qu Bl

1
Nedira du
JCOITP. Bu um
vchïu, V UW

Qobwn g

. "
"n '1-'.1 Tiota Pa
VMV uNl

b ul ssl ,
P NAMAMM u
s 'v:ünc)-.l ! *

4..";3'"'"1:'". --.wl
as pv u
E
a h4 I'*m |
MTM ID

;9! ^ !,' r

]
'
lM'ï "
didb w uiddls Vv Vil
'

n
*
L
i
^.
fera
,
79«
4]

i^ j
$s M h:,'-of
J Wéla u UuV

T
TP

"
n TP O us
&'y'.duh ny 'w(qln
3- ( 1

m 301

8 4 "!
umnth VM
pv h

TUl E

cvita cugan.

, EL Y
u Hxam —

, ,f* "
W :53;("!0 vtá
a '7'
(T1. 12
3 i !
T-T47
!

"L

atl
NOTUA,

uaor?
MY
; n"
«t LO
? omia uon.
Ui
ÉG
PL la n 1
gv*z;r: u ia v
w |
. : :

1 M W
r Danzo d

——
z
-
-
*

u

Va : -
7: IN IOAN CAP- Vil 796 —
ifide ; càm autem tanquam à Dco miffi loquun-| À zaum non eff verem.Vos,inquit;quià non iudicatis n1-
lrwz:*, etiamíi ipli de fe teftimonium perbibeant, eo-| fifecundum ea , que extrinfecus apparents vtimirii
irum tamen tcftimonium verum effc.Nam & omnes principio illo vulgari , nullius de Ícipfo tetimonid
prophctas de feip(is teftimonium przbuiffe dicen- pro vero habendum effc.Si (ecundum es,que latent;
tcs ícà Deo mifloselTe, & verum fuiffe;atque legiti- poffctis iudicare, videretis principium illud in nie
Inauatio-|mum eorum teftimonium. Ego maius quiddam| | locum haberc non polle, quia Deum mc elle intelli-
" dn dE fignificatfe arbitror. Figuraté Chriftus locutus eft!— ecreris.Lcontij, & Thcopliyl. non probo fencétiam;
Chrftus . |v(us infinuatione quadam cleganti , & ad perfonas, !'qui iudicate hocloco pro condemnarc, hoc thnpi-
quibuícum agcbat accommodata , qua plus,quàm| — vew, dvri GU xzlasplvew, pofitum putát. Amplioreninmi| .
1 dicibindicat. His enim omnibas verbis, Sci vsde, — eftfenfus, noníolàm malé condemnare, fed malé
i veti , g* qu vado , nihilaliud ignificat, quàm fefi.| Petiam iudicate, ctiamfi minirné condemnent ;qui
! lium Dei naturalem, ac verum effeDeum, quemad-| | fecundum carnem folàm iudicant. ,
modam Chryfoftomus, Ammonius, Leontius, Au- Ego non iudice quenquam.). Inccrtum an abfoluté
guft.Beda; T heophyladtus, & Euthymiusexponunr, — intelligi vclit fe neminem iudicare; an eo modo iu-
| Veneratenim non folàm à Deo miffüs, ficarczteri| —dicare, quo Pharifzos iudicare dixerat, id cft fecun-
! propherz, fcd venerat de czlo Dcusde Dzo,lumen| — dàüin carngm, vt id Yi xoiwe? intclligatur. Auguftin.
delumine, Deus verus, de Dco vero. Etredibatin| |Beda, & Rupertus hoc pofteriori modo iuterpre-]
czlum.non folàm vrhomo , fed vt Deus Filiusfede.| — tantur. Chryfoftomus , Leontius, Theophyla&us;,
rctad dexteram Patris Dei.Hoc cft, fci vode vent, e7|| |& Euthymius priori. Quia enim dicere Pharifzi
E 440 v4do.. Fingamus ergo non dixiffc , qued dixi5| potuerunt, S1nos i&:cundum carnem , iniuítéquej:
|fed quod fignificauit , £t ff ego teifumsamm pethibre| — 1udicamus,cur nosuon coarguis? ci obiectioni ref-
j de mep[o , verum eil reitimonium meum , quia Deus| C pondiffc & hriftum fe neminem iudicare , id effj
fam , annon bene probavlfet teftimonium fuum ve-| - (quamuisiudicandi habear poteftatem , nolle tamen|
: rum effe : Maximé veró. Eodem ergo modo probat| — icam exercere v(que ad fccundum aduentum fuum;
H cüm dicit , Qua fcio vnde vent, e2^ 4uo vads. Curergo| — |cüm veni:tad iudicandos viuos, & mortuos; nunc
laperté non dixit, quia Deus fum?Id eit.quod paullo| nóad iudicádos , fed ad liberádos veniffe hominces.
|fuprà diccbamus, víam fuitfe in'inuationis figura| — |Non ewfP/,inquit, Dess filium fututn m mwndum , vt ndi-
ad Per(onas ,quibufcum loquebatur, accommoda-| — ger msad:«m , [?d vt [aluetur madas per a"p[is'm,füprä,' Cap.
ta,& pene neceffaria. Nonenim ferre potuitlenr, ( 3. 17. Hic,vtopinor, melior eft fenfus , quia meliàüs| -
apcrté fe Deum ; aut Dci 6lh'um effe dixitlet. Dixit| ^ cum eo conucniunt,quz (cquuntur, Er/ffisdie Qu -
ergo.quod verum crat, quódque eraz caufe necc(la-| — mmduimm meum verum eff, qwia [olua non [am , [éd ego , er|V - 1
rium : fed ita dixit, vt aducríarios (uo: verborü am- qui mifit me Pater. Sicnim repetendum eflet, £gomon|
! biguitate;obícuritateque dcluderet. Atfatis eratdi-| — (dico quenquam fecundum carzems fimilitereffethoc| —— .
cere, quia veni ex cxlo,autà Patre, & có redeo ; cur|^ loco repetendum , Er f iud:ca.[äümdum carnem s iudi-
potiüs dixit, ng.a:un'de vent , eg* quo v4de?* Primümid| — cummeum verum eft , quia folus mon va , fed ego , €7" 4iM
ipfum nimis erat exprelfüm , quia ex celo, autàPa-| — mifft me. Hoc &utem loco id repcti non pótcft ; nun- |
rre veni , & voluitobfcuriàsloqui. Deindcdi&u-| — quam enim c«hriftus fecundum carnem iudicat;|
ruscrat, Pos awtem ne[citv , & oportuit antitheüim| — etiam cum iudicat vna cum Patre. Ergo neque (u4
implere. Ego [* » propterea confidenter ipíe de pràid repeti pote&.. Ego támen , quemadmodum
me teltimonium perhibceo; vis 4«tem meferms,prop-| paulloante dixi, iudicare hocloco , pro teftari acci-], i.
tcrcanon credius , propterea teftimon'um meum| - pi puto, quod cít iudicare , idcíftactum vnum iudi- pro teft-ri
fufpe&um habetis. Quanquam Chryfottomus, &| — cialem exercere.. De caenim refermo crat;. 7u in- ::1: accipi-
Euthymius interpretancur,nefcirc fimulatis, càm re| — quiunt illi , e re ipj teftiniuninm perlibes , teffumónium|. —
] |vera fciatis. l | "m non.e[? verem. Sienimacciperctur proprié pro
15.os fecundum carnem mdicarz " Ownesfereinter-| — iudicare , hoceft pro ferre fenientiam , non berie].
-|pretes in hanc fenfum conueniuut. Fos fecundwm| P. hzcinterfe coharerent ,. Et ff iudico , siudicium meum|.
carnem sudicat ,id cit fecundum corpus, quodin me| — verwm eflquia folus nvx fntn,fed ego,C7" qui mifit me. Nom). — *
videtis:videtis horsinem infirmum , pauperem,hu- ,cnim iudices,vt iudicium pro vero ; fed teftes, vt ce-| -
Imililoco natum , nihil de me maius cogitatis. Itaj — ftimoniü pro legitimo habeatur, plures effe neceffe
Ammonius,Leontius, Auguftinus, Thcophyla&us, — ieft.Confirmatetiam hunc fenfum;quod ádditurver.
Euthym. Solus Chryfoftomus videtur exponere fz- tf.z7.Et* (n lege ve[flra feriptum ejt , quia duorum homimum teo
condum carnem , non meam ,fed veflram,id cftnon! — ffemomum veram efl ,dc tcftimonio igitur loquebatur;
|prout ratio ; fcd prout caro vobis fugeerit ; nonex ; — cüm dicebat Ego no» indico quenquams e7' fi mdico, imdi-|
| fequitate caufz , fed ex carnali affe&u ve(tro iudica-| — eimm meum verum ef? , quia folus non [«m. Quo ergo mo-
|| räs Sedille prior melior eft fenfus. Probat enim, |doncgatíe iudicare, ide(tteftimoniü de quoquam
A quod paullo ante dixerát,7os awrem ne[citis vnde -m:m'o,ïï E perhibcre , càm paullo ante concefífiffet de feipfo
at quo vado,id cft,; ncícitis meefíe Deumsitaquenon ^ dicere teftimonium * Er f ege de meipfe tefimonsium per-
Jiudicatis nifi fecundum quam vidcetis humanam.in- lk:beo,tq/ïimnmum meum verum efl. Primüm illic nó af-
|hrmamque naturam. Egoalium etiam fenfüum non| — firma:t fe de fcipfo przbere teftimonium, fedfore;vt -
miniüs fortaffe probabilem animaduerto, vtcarnem| — fi przbeat,verum ficfic enim intclligédum cft illud;
'vocet,quidquidapparetfenfibusds percipitur;quafi| — |Et f ego teflimonis perbibeo de meipfo. Deinde quod hic
dicat,Vos vt homines hon iudicauis,nifi x fenfibus,| dicitfeneminé iudicare , id cft de nemine dicere te-
& ex ijs ; que fenübus fugiiciumur; fitutalioloco| | ftimonium, intclligit non cffe necetlarid , vt ipfe de
|dicitur, Zomo videt ea qua parent , Dominws autem intue-||| quoquam teftimonium perbibcacalios effe;qui per-|
tuy cor. , Reg. 16. 7.. Vtalludatadid, quodPharifzi| |hiberepoffint ; ficut dixitcap. .45: Nelitepuraresquia
dixerant, 74 dete ipfo teflimeniem þerkilzes , teffimentum| — ego Accujaturus frm vos apad Patrem ; e[d ; qui accnfat vos,
p MU d , : t Mmaj VWMb . ;
SPQNURE N —— UM —— — r n i m p n | :

-

1

Pfal.i.2.

i
!

z

b
Quo fenfu

duorum te
iimonium
crum di-
catur,

|Matth. 26. 60. 6r1. quicontra Stephanum A&t. 6.
' [u. qui contra Sufannam Danicl. 13. 34. hoc; inquá,

[OAN. MALDONATI COMMENT.

XMO')FS)I" 7M0 'Z/'f;'fj?(f?'ääfij ? & Vt VCE, 3!0 & 530 diXitj Sl
cgox-te/ïll:morzmm Pcrääbeo de me tF/B »teffimonium meum non
non eff verum alius eft qui teffimoniun perkibs! deme,e

(Cro quia verum cff tefl'imomum , quod perbilet de me. Su-|.

þcriüs ergo dixitfe de feipfo teftimoniü perhibere;
hic folàm negat non effe neceffarium, vt ipfe, de
quopiam teftimonium perhibeat , tamen fi perhi-
bucrit; pro vero habendum efle teftimonium fuü,
quia (olus non cft, atque adhunc, vt videtur,fenfum
Ambrofius exponit lib. j. epift. 20. Alias quafdam
interpretationes, quasapud nonnullos minimé bo-
nos auctoreslego, confilio pretermitto , quód parü
mihi habere videantur probabilitatis. Alij intelli-
gunt; Ego non nedico quemquáam , quatenus homo fum,
vt Elias Cretéfis in orat. 4. de Theologia Greg.Naz.
Alij adcaufam prefentem rcftringunt, qgód chri-
ftus in ca re, de qua difceptabatur,neminem iudicet.
17. Etm lege vefira feriptum efl ,quiaduoram homimum
tefhnotiim veram e[i.) Apté , acicité contra Scribas,
& Pharifzos , qui lege gloriabantur, legis profert
teftimonium. Itaque quód dicit, iz l:ge -m/?m ;non
cam tantüm vim habcerearbitror, quam Augufti-
nus, & Bcda habere putant, ;» lege vtfira,id cftà Dco
vobis data , quemadmodum pancm noftrum appcl-
lamus quotidianum illum , quem pofcimusà Deo.
Maiorem ego vim ii his verbis animaduerto, :n lcge
veftra , id cít, in qua vos Scribz , & Pharifzi gloria-

quafi nemo eam przter vos obíeruet, vt recté adno-
quoód dicit, Quia duerem bominum te[imenium verum eff,

tcftimonium verum cft ; càm emnsz bomo mendax fit;
quanto erit verius meum , patrifque mcei teftimo-
nium , qui Deus fumus ?* Necenim in lege Deuter.
17. 6. & 19.15. quosadlocos alludit, hzc ipfa funt

Chrifto proferuntur, Ip ere dwerum , vel trium teflium
flabit omne verbum , ícd commutauit Chriftus fen-
tentiam in hec verba, quo plüs emphafis arguméto

num teftimonium verum cífle, cüm manifeftum fit
nen folàm duorum , fed multo ctiam plurium ho-

eius rei exempla habeamus ,. qui contra Naboth te-
ftificatifunt. 3. Reg. 21. 1. qui contra Chriftum

exijs, que diximus ver.13. & c.. s. 3. faciléexpli-
catut;loquitur chriftus iuridicé, duorum hominum
teftimonium verum elffe, ideft pro vero, Icgitimó-
que haberi oportere. Auguftinus, & Beda ad myftc-
rium referunt Trinitatis, fednos fenfum cxplica-
uimus litteralem.. ; !
.18. Ego fum , qui. tefüumenium perbibeo de meipfo , «
teffimonium. perbibet de me, qui mifit me, Pater.) Quafi
dicat,de mc autem duo etiam funt, qui teftimonium
perhibent, alter, ego ipfe fum , alter pater meus, ve-
rum igitur noftrum eít teftimonium. Propterca nó-

|dicit, Ego teftimonium perhibco de me ipfo. Sunt|

qui ex his verbis colligant Chriftum de fe nunctan-
quam Deum , nunc tanquam hominem loqui;
nam tanquam Deum de fícipío , tanquam ho-
mine teftimonium perhibere , cámque cundem
Ic & Deam, & hominem effe dicat, de meipfo , in-

inini,quam veftram proprié quodammodo putatis;|.
tauit Euthymius. Emphafim etiam habere videtur;|

quafi tacité argumentetur: Si duorum hominum|

verba, fed illa ; qua Matthzi. 18. 16. ab codem|.

adhiberet. Quo autem fcnfü dicat duorum homi-|

minum teftimonium fal(um cffe pofle, & multa|

quit; indicans profe&to vnam tantüm effe perfo-

À

B

D

[mifst me, Pater. Vlud certé colligitur contra Sabellia-
nosPatrem , & Filium duasre ipía diftin&tas cffelditinais :

.|tes in Greca Catena, fic Fulgentius, fic Theophyla.

|neque me [citis, neque patrem meum. Potuerunc illi ref-

||neceum in terra quzreretis.Ideo autem patrem non

Patrifque teftimonium cüm dicit. Ego [um qui tefli-
monin perlibeo de meipfé,ez* teflimenisi perbiber de me,qui

!

: TE -
nam, naturas duas, ReGté illi quidem. Colligunt
ctiam Chryfoftomus, Theophyla&tus , Ammonius,|
Cyrillus,& Leontiusin Grecorum Catena, & Am-
brofius lib; s. de fide. c. 3. & s. & Fulgeniius lib. j
jad Thrafimundum , Patrem , & Filiutn eiufdem au-
Coritatis , eiufdem effe nature ; equat enim füum ,

Contta $3.
belliangs

volebat, fola effet'inter eos nominum differentia.
Sic Tertullianus in lib. de Trinit. aut quisquis alius
eftauctor, fic Ammonius, fic Theodorus Heraclco-

&us hocloco argumentantur. Quomodo intell:eas
Fatrem de fe teftimonium perhibere. c. . 31. 5;,
|difputauimus. | . |
19. Dicebant ergo & , P li efl pater tum?)

graucs auctorcs fententijs difceptatur.. Cyrillus in
Greca citatus Catena, & Leontiusin com mentarijs
cxiftimant probri caufa hocab illis di&tu m;quafi in-
fuum oftendere non poflit putaffe enim. Beatam|
etiam Theophyla&t. mentionem facit. Auguftinus,
füum Chriftus appellaffct;putafféque de patre (ecun-
cebant, interrogaffe, U/bieff pater tuus ? Probabilior
opinio re&e eos intellexiffe Chriftum patrem fuum
lexeranr. c.. $. 18, & poftea c. 10. 30. fed quia obí-1
clicerent, quod traherent in calumniam. Volebant
ergo, vt aperté diceret patrem füum effe Deum, aut,
quod idem valet, in celo effe, vt eumaccufarent;aur
1. 31. Interrogant autem fpecie ftudij credendi , que
defe dixiffet, quorámque teftem patrem laudauc-

rat, quafi eius, vt crederent, tcftimonium audire
vellent. hd

Re[pondit 7::/246, Neque me fcitis , nequepatrem meum. )

perfonas ; nec cnim duo effent ceftes;fi , vt Sabclliusgäï*äü,
— 4 B. EVR EE

| uo animo|.
hoc Pharifei Chriftum interrogaucrint varijsinter|

dicantibus Chriftum vulgo natum cffe, qui patrem|
Virginem ex adulterio concepiffe. Eius Opinionis|
& Beda non intellexiffe Pbarifeos , Quem patrem|
dàm carnem locutum cffe, quem quia non cognof-|
Chryfoftomi, Theophyla&i, Euthymij, & Ru(Perti :
Deum appellaffe; quemadmodum lon 2é ante intel-|

curius id dixerat, finxiffefe non intellexiffe, quem|
patrem funm nominaffet, vt aliquidab co clarius|

potiüsfine vlla accufatione lapidarent, vt. c.5.:8 &|

h.

Dubium/quorfum hoc chriftus rcïpödcat-,ncc cnimi
videtur ad Pharifzorum interrogationem recté ref-
pondere. Rogauerát illi, /Li efl pater tuus: refpondet.

pondþrc ; atqui propterea rogamus, vbi pater tuus,
fit; quia neque patrem tuum nouimus. Auguftinus,
& Beda putant hunc effe fenfum : Non mirum fi in-
terrogetis vbi fit pater meus, quia nec me,nec illum
noftis. Sienim cognouifsetis , fciretis in czlo cffe,

noftis, quiame non noftis, quiame folüm homi-
nem effe exiftimatis. Sienim me noffetis plàs effe,
quam hominem , id eftfilium effe Dei , & patrem|
meum (ciretisnon hominem effe , fed Deum. A-
pollinarius , Lcontius/Theophyla&us , & Euthy-
mius codem fermefenfu , vefpondiffe Chriftum ac-
commodaté ad corum opinionem ,notatum ab illis
fuille, quódex adulterio natus effet, aut quàd filius
eflet Iofe ph hominisabiccti ; refpondere illum, vos

putátis rc&te vos me;patrémque meum nofle. Atqui| -

RR

|

* ! ;'þonho

6xp11ï
fimd
quiä [
forgnt
Klius]
| anm (
B
fübt
B
Purzn

(nte

(omX
Jhuntno
go i;icn
pummt

Qati. donor

m cvlbg:mr

--

Ms d

OUU E — . errati$

MicChi- 8l
(aoft me
: Qu

haX

enim

ag
fili j
etu.
hn
feumt
a Qu

[
L
L

l
tuehe
um
014
N c
qildtm
hn
l

N
quxid
qut
piuigütasï habcr. |
U riee(l
"d- od
(Q,
l0. E
inttmylo.
lotuna
forq
uf
Uthtyit
(ütutun
Ifür x
wqu
dlimo,
Q Car
EM
doldw
oj
quyd
g
pert
itced

BM n
U r
,.
f ï'! ' h
Ó a.SC'*l'xSlm&
*s [4 '" !
O. -

t' ^ '* !
T PanaulL !
WV LUQINT,
),lu[*'.:

I!

I

l " n
uWnT "i

I5 .,
in w h ;' T
POM N

! *...ï

|
JI VTE
Mp
AC

. Gl
IT H.xu) 3

i
;
c'oqg« Pab m
ÁM A u Aiüm
L
|
H ia imhaihuli
jo.;ba du ül.
.N LT
VO

* IFTEITELU
; n Ll
0 aW

'wt
;

"s
li o
Id 104 s
hn:'qm I'VAJIC"QL
Mu
"m m
3H Pa i
: biä: bï-'un'v'nlkj;
graccildtand
v24» |
m s
od u
LL ; ä
um at
TAR
rium st
i
!
um
: ,
aA Til
derspecenum
L|
nhe
4;1:« i R&C"';
" l |
ww r
lv 11

|
ll
l

L
iil

iE t
5 , bzuäï*.ün:
gm!?l;mä It
geptcim
j C!WM

!

)

j 291
jl ho
jj p Ó
[ Paucm;

J

Qujd üit
hic Chri-
üü nolífe.

Chrifti

[ eolligitur

ex hoclo-
c9.-

N i

"CIN TOAN| CAP. VIIE.

8co

[erratis , neque me , neque patrem meum noftis. Bo-

Mitan e27 patrem meum féretir,quód vno cognito relato

dem fere pertinet; quod Rupertus indicauit , ideo
Chriftum non re&téad queftionem refpondifse,quia
íciebat malo animo eos interrogaiäe ivt occahqnem
captarent cum accufandi, quemadmxodum .fu prà nos
explicauimus. Itaque hunc etiam hic fequimur fen-
(üm. De ipfa fententia queri folet,quid fit Chr iftum,
quid patrem eius nofse ? Qui hoc ad relationem re-

hilius Dei eft, ideóque re& colligere, f me fweto,for-

necefsarió & alterum cognofcatur ; vereor ne nimis
fübtiliter in verbis Chrifti philofophentur. Qui au-
tem nofse pro amare,recognofcere,recipere dictum
putant,vt cap.I.I'o.qucmadmodum tomo 19.in Ioan.
Origenes exponit, id videntur efficere,vt Chrifti re-
fponfio parum fit ad Pharifzorum quzftionem ac-
commodata. Rogabantilli;aut certé rogare Íe finge-
bant non recipiendi, fed fciendi cauía ; de eadem er-
2o fcientia Chriftus refpondit , veque me foitis , neque

patrem meum. Augu ítini ergo, & omnium, quos mo-
dó nominaui,interpretationem probo. Nofse Chri-
(tum hocloco efse , nofsenon folüm hominem , fed
etiam Deum efse; & nofse patrem eius ; nofse non
habere eum in terris patrem , fed in celo. De hoc
enim agebatur, /bieff pater tuws ? re&téque Chriftum
argumentari , $ mefciretiss forfstan e7* patremmeum fa-
retis ; id eft fifciretis menon tantüm hominem , fed
etiam Deum efse , facilé cognofceretis me non ha-
bere patrem hominem in terra, fed Deumin czlo.
Verum eft , quod quidam adnotauerunt, particulam
ày, quam nofter interpres reddidit forfiten,non dubi-
cantis efse , fed affirmantis. Alio igitur fenfu hoc lo-
co dictum eft , 5; me fciretz , (7* patrem meum feiretis ,&
cap.14. 9. Philippe ,qui Videt me, videt €2* patrem meum.
Nam hic loquitur,vt Theologi d?cun;,ck exiftentia:
qui ícit me efle Deum;fcit patrem meum non homi-
nem,fed Deum etiam efse oporterejillic de eísentia,
qui videt efsentiam meam, & Patris cfsentiam videt,
qua eadem eft;quanquam & alium fenfum ille locus

Diuinitas habet. Recté tamen colligitur ex vtroque loco diui-|
nitas Chrifti,vt Theophyla&us in commentariis di-

[putat aduerfus Arianos. p uN
20. Hat verba locutus eft lefus in gaïopkylacio,legungs
in templo.) Eo confilio Euangelifta notauit concionis
locum,vtindicaret Chriftum éa,que fuprà comme-
morauerat,in maxima hominum frequentia difser-

venerat bora eius, id eft quia noluit capi, antequá con-
ftitutum fibi moriendi tempus aduenifset. Docuifse
igitur nonin obícuro loco, fed in templo,nec in an-
gulo quopiam templi , fed in loco hominum capa-
ciffimo. Éodem fere fenfu Apollinarius 1n Gréco-
rum Catena;Lceontius, Auguftinus,Beda, T heophy-
la&us,Euthymius,nifi quód putant Chrifti in dicen-
do libertatem fignificari,qui hecin cemplo atque in

ex €o iplo apparet Chrifti libertas. Itaque quód Ru-

facerdotes , Scribe, & Phari(xi ad lucrum intenti
ingrederentur, alij véró n6 nifi finguli, vt resin illud

iítum apprehenfum non fuilïe,cüm in gazophylacio,

ferunt,quafi Chriftum nofse fit nofse eum,quatenus|

uifse , tamen capi ab illis non potuiíse , qui4 nondum|

gazophylacio aufus fit clara voce dicere. Sediillud;|
quod ex(gofui , videtur Ioannis fuifse confilium , etíi|-

vertusait gazophylacium locum fuifse, in quem foli

inferrent ; quafi voluerit fienificare Ioannes Chri- |

id eftaudientibus facerdotibus , Scribis, & Pharifeis|

A.

B

D

E

F

aduerfariis fuis tam multa dixifset ;à mente Euange-|

|dixerat, cap.7.33. Recte. Quandocunque hzc di&a
fuerint,opportune quzritur quid fibi velit didio illa|

|tempus,cüm quzretis me, id eft cognofcere voletis,

liftz alienum puto. Nec enim gazophylacium hoc

ta coniiciebatur ; fed auttotam eam templi partem,
in qua ea erat arca, que proprié gazophylacium vo-

aliquam templi regionem. Origenes myfterij caufa
di&um exiftimat hec Chriftum in gazophylacio dif-

ginem magni Regis impreffam habentes;ficut pecu-
nia,quz in gazophylacium coniiciebatur,imaginem
habebat Cefaris. Allegoricum hoc eft,)non litterale.

prehentum , qu4 nondum venerat. bora eius , cap. 7.30-
dictum à nobis eff. | d :
at Dixit ergo iterum . ess lefms.) Aniterum dixerit,

die incertum eft. Origenes in eadem concione di-
&um putat ; quod ipfa cogtinuatio Íermonis , & illa
1nï3mm13 particula erge probabile reddit. Sed proba-

lacio , videtur fuperiorem claufifse concionem. Ru-
pertus illud, zterum, refert ad verbum, Ego vado, quafi
dicat;dixit illis iterum, ego vado,quia ante femel idem

erge. Polsemus fimpliciter dicere inceeptiuam else;
Íed mihi vim aliquam videtur habere maiorem. Ru-
pertus acuté interpretatur ita , vtad Pharilcor ma-
litiam referatur , quafi dicat Edangelifta , Ergo cüm
Chriftus videret perfeuerare eos in peruerfo fuo có-
filio fe capiendi;,occidendique,dixit illis, Ego vado,c2
quaretit me , (* i peccatis veliris moriemini. Mihi adid,
quod ver.19. dixerar, alludere videtur, Neque me faitas,
neque parrem meum , veniet ergo tempus cum & me
Deum efse cognofcatis,& quaratis me,& non inue-
niatis,quia in peccatis veftris moriemini ; aut,veniet

fed non poteritis , quia à peccatis veftris non difce-
detis. o |
. Efo vade,€7* queretis me,eo* m peccato ve[lro moriemi-
"i, Qu ego vadoyvos non poteflis venire.) Quctunt Chry-
foftomus, & Theophyla&us caufam , quamobrem
tam frequenter de fuo ex czlo aduentu , déque fuo
iterum in celum reditu loquatur. Putant terrorem
Iudzis incuteze voluifse , dum indicat fe de czlo ve-
nifse,& in celum rediturum ; ficut folet dicere , -
runtamen videbitis filium bominis venientem in nabibus,
Matth. 24. 30. & 26. 64. Ego & eadem occafione , &

"Adhuc modicum tempus vobi[éum [imn , &9* vado ad eum,
qui me mi[it. Queretis me,C7* non nnenietis C2* vbi ego [um,
vos non petefhis venire, Vtrumque enim ideo dixit,quia
Iudzi volebant ipfüm ante tempus occidere ; quafi
dicat,non eft quod me vos ad mortem quaratis, ego
fponte,cüm tempus venerit , quodadmodum breue
eft,iturus fum , itavt etiamfi quzratis,me non inue-
niatis. Itaque verum fenfum huius loci in illo altero
loco quare.Quod hicadditys peccato veflro mortemini,
caufaliter intelligendum eít, vt Leontus exponit;

in celum , quiain peccato íuo obftinati erant mori-
turi, Credo ego fingularem numerum aliquam vim

cabatur, vt Mar.12.41.43. & 4. Reg.12.9. 10 aut aliam|

feruifse.Gazophylacium diuinos efse fermones ima-|

Quomodo intelligendum non fuifse Chriftum ap-|

id eftalio die, aliéque concione, an in eadem eodem|

bile etiam eft diuerfam fuifse concionem , quia cüm|

[Euangelifta dixit , bec verba locntus efl Iefus 1n gaXopby-

feníu eodem hoc di&tum puto, atque illud c.7.55.54.]-

propterea enim non poterunt ire,quo ille ibat,id eft]-

habere, quód non dixerit ,in peccatis veftris , fed zm| -

aclum fi«
gnificet,

-

peccato veflro moriemini , vcnon omnia, icchgeccatum*
infidelitatis fienificaret , de quo eos potitiimüum re-!

Mm 4

. prehen-

Quid hfe
loco arcam fignificar;in quam pecunia c-cmplg obla- fl;a20piay—

1

annus;

4

|

E

Wvos de mundo boc effss , ego non fem de boc thundo.) Grzci
veró omnes interpretes Chryfoft. Apollinarius,A m-
monius,Theodorus Mopfucf.. Leontius, Theophy-
la&us, & Euthymius, Latinus etiam Auguftinus, &|
Beda exiftimant ideo hoc Chriftum fubieciffe,quód|
illi de occifione interpretati fuitent , quod de fua in |
celum profe&ione dixerat;nihilfupra hominem.ni-
jhilfupra carnem,nihil fupra terram cogitantes.|
Hoc eífe , vos de deerfum eflis , id cft de terra,
ideóque non nili terrena fapitis ;

o TIAG. 58.—

|

Tanquam dicat;propterea dixi vobis fore, vt in pec-

ineunt fuggerente, vt opinor,odio, fore, vtfeipfum
occiderct. Sufpicati enim funt,non quod rationi, fed

- |quidem non poftulabat, vt, quod chriftus dixerat,
|de morte interpretarenrur.Etenim fi non alió,quàm
in mortem iturus era & ipfi eo ire poterant, & ipfi

dixi,de reditu in czlum intelligeuda funt. Ru-
pertus putat reddi caufam non cur ludzi non in-
tellexillent, quod dixerat Chriftus; (ed cur non pof-
Mentire;quo Chriftus iturus erat.Quia terrenieranr, |
ac nimis graues. Vrrumque probabile, —

cfse periturum. Eodem modo Theophyla&us, &

«go fim , quidam interpretitur,nifi credideritis,quia] .
ego füm de fupernis;ficut paullo ant. d xerat,vt Ru-|

aut diffimulantes feintelligere , quem fe efse fignifi-
caret, intcrrogant, Z* quis esi Auguft. Non enim viem di-| -
ru?:?j?z;-szz' crediderttisquiA ege [um addidiffi, quid effes : jl

es ? vt credamus, Adnotauit Cyrillus citatus in Greco-

R N LNAZNLALDON

þrcheudebat-,indicarätquc propterca damnatum cos|
Ari;quàd in fe credere noluifsent.Hoc cft, quod dicit.
(c.16.8. Ciym venertt ille , arguet mundwm de peccato , 7 de
iujlitia, cg" deidicio, De peccato quidem , quia non epglide.|
vient l'n n teC. . .
— à2. Dicebant evgo I udei, Nunquid mterficiet [Z*metzp [um .
quia dicit Qub ego vado,vos nen poteffs venire? ) Cap.it,?' 7.
35 cà a eandem Chriftus fclxatcntiam pronuntcia'set,
fimiliter dubitarunt.Qwo bic sturus eff, quia non Imuenies
mus eum ? Nüquid m difperfonein gentiam nurms efl ,eg* do-
AMlorus centestSed illic aliume,quàm hic eiusabitum fu-
fpicati (unc.Iturum ad gétes, vt eas doceret.Hic, quia

viderant conie&turam illam nou proccffifse, aliam

quód fuo defiderio confentaneum erat,. Nam raifio

Íe poterant occidere.

23. Et dicebat illas ,vos de deovfum effst,ego de fispernis fums

ego non funr
e terra ; fed de celo , ideo quz de meo itu

24« Dixiergo Vobss, quia moriemmim peccatis ve[trz )
; .*. ( R. ; :
catis veftris moreremini;quia fcio vos terrenos cífe,
venitinquit Chryfolft. vt tollcrctfcccata mundine-
que aliter tolli poterant, nifi per lauacrum , necetfa-
rium erat eum,qui non crederet,cum vetere homine
Euthymius expontit, Quod dicit, N/fr eredideritis, qieta

pertus. Alij;f-non credideritis,quia tum ab oluté, id
cft,quia ego fum , qui fum , quod proprium ctt Dei

iquem me cfse profiteor , quémque Prophetz vobis

»edityam iuditatus eff , qmia non credidit in pomme vatge-
ii filij Dei, vt dixit cap. 3. 18. in quo íolo falus eft

idcóque in me non credituros; quia, fermo viese non].
capit n vobrs vt poftea dicit ver. 77, Si enim propterca

Exodi.3.14.vt Auguft. & Beda.. Ncício an nimis hoc|.
fabtile fit.Itaque meliorem mihi fenfum fecutas Ly-
ranus vidctur, ff ten credideritis,jia ego futm Chriftus,i-

promifcrunt , mertemimi i peccatis veflris, Nam quimon|

AQt. 4. -

a. Duelant ergaen To quis esf) Quis dixerat Chri-
Itus, /f non crf-;'dzderit:s » qiea ego fäæ, noh intellj gcn UM

À

rum Catena, & Lcontius in commentarijs hoc à Iu-

quam, idc(ïcfr:mml,(yfnomfkmm, vt vocatur in APO**

, hexaemer. cap. 2.& 4.& Auguftinus lib.s. dc Trinit. |
cap. s. & lib. i:. Confeffion. c. 8. & lib.de Genes.ad

&pyrrAllud huicle&ioni;interpretationíque videtur

.|quàuis vobiícà humano moreloquar. Obftare ctiá
illud videtur, quàd interrogatus Chriftus, quifnam

TI COMMENT.

deis per contemptionem dictum efse, häncqif&ïi*;nï

loquaris? quid de te magui, & fplendidi potcít dici,
cüm nihilo nobis maior fis? |
Principium , qui €7' loquor veobis. 5 Locus ob'éurus.
Obfcuritas verb magnam , vt fieri folet, interpreta-

nis difficultas pendet ex duobus verbis, «j & xHs
prineipiam, Gc, 971 , q0od , autquia.De priori verbo duz
omnino funt opinioncs. Nam alij nomé, alij aduer-
| bium,au-t quod idem valet,nomen aduerbialiter po-
Ifitum effe putant.Eorum ruríus,qui nomen cffe cxi-

(co con:entiant, vt putent Chriftum ip'um hocloco
principium appellati; alij tamen exiftimant nomen
principij in nominandi apud Latinum interpretem,

putant, bunclenfum elTe dicunt, 7u qua es? Ego [uum
pricipiums qui, aut, quodloquer vobisprinci pium, in-

calypi. cap. . 17.,& 2. 8 & 2 35. aut; principium|

omnium rcrum , per quódomnia facta funt , c [me Sup.cat.j,

äqua&um efl ibl , & «t vocat D. Paulus, praimoge-
[ p du ' ; j
putus omni creatura, Col. 1. 15.. Sic Ambtofius libro
!5, de fide Capo 4-. & libïo S- Capo S- & llbro IO

litteram imperfeá. c. 3. & lib. 1. de Genes. adlitter.
cap. j aliifque nonnullis locis. Fulgentius lib. 2. ad
Thrafim. Pro'perin commentar. in píal. 109. Ber-
nardus lib.5 de confiderat. & Rüupertus in huiusloci
cómcntarijs. Iuuat huncfenfum, quódnó folàüm ve-
rum fhit Chriftàomnium rerum effe princï!pium' ; Íed
euam ita in fcripturis vocari folcat, Apocal 3. 14. Iu-

habere pronomen illud 7w quafi, t& qurs es , qui ita|

tionum varictatem pcpctit; dum quifque in re diff;-|
cili;quà quoquomodo cuadat , exitum quzrit, Om-|

iftimant, dua fententiz funt. Nam càm illiomnes in|

alij in accufandi cafu cífe.. Qui nominatiuum effe|

uat, quód nofter interpres eum fenfum (ecutus effe]

videatursnec enim fialium fenfüm cx ijs,quos multi
poftea explanatores adhibuerüt,cffe putaffet,ita ver-

locum non emendauerit, dum veterem editionem
recognouit. Magna coniectura non lcgiffe veterem

ied ? dpyv principam, Vix enim credibile eft vetlü-
rum furfle, principium , fi in accuíandi cafa legifset 1j

obttarc,quód non fatis cum hocfeníu verba fequen-
t2 coharere vidcantur, Qui e7" loquor vobs. Quoríum
enim ad nomen priucipij hocaddidifse? Emolliunt

Íum principium , qui càm huiuímodi fim,tamen có
me v:que demitto,& vobiícü loquor.Sed hoc ipfum
nó fatis videtur cfse molle. Alij con&tur ficemollire,
Ego loquor vobisiidcft,quéloquentemauditis,fum
principium,fum Deus; fum anctor rerum omnium,

císct,ncc latis perfpicué,nec fatisapté rcfpondere vi-
deatur fe efse principium. Quin refpondifset poriüs
Íe císe Chriftum, fc cfse müdi redem ptorem, cüm dc
care ageretur.Qui veró animaduerterütGrecé quar-|
tum císe cafum"5v dpysv,quod folusvidetur inter ve-
tcres Latinosauctores Auguft. & Beda ab co do&tus|.
perfpexife, ij tenentes illud, quod certum cfse puta-
bát, Chriftà ipfum hocloco principiü appellari, du-|
rioré mco iudicio fensü reddiderüt,Cüm enim vide-|

tiffet. Sic,haud dubium;Hieronymus intellexit,cüm|

interpretem,qunemadmodum nunc legitur/5y dpyiv,|

tamen afperitacem Auguft. & Beda; quafi dicat, Ego rra&. ;

din :

Irét nó bene accufatiuum,per qué Chriftus refpódet,

3

quidam ;

yit qu'xc'v

us ol

" ? j
^ ^ bl ,

: ; | " eunl.

ngmxg;

| 903 -

p n a—'
! i aduerbij in Solent i : |
ius Greci a iffimum. ny»nn3
fum eius Gr enti a, aut ;
ogaue-| À. ualä S€Ptuagxmt' D'UN ; au OC 41.21. Íolüm be-
YpMEN CIrOgal ul faice 6&? nct13.4. non 1o; m, !
Pharitzi int ia neu- PbiHeblal" l Yt Ge pE Pur |
m 1 ipij,quia n« V 4 p lu), bium nor ss Rn 65 |
' uem 'nclPIPq ine 'tere, aZw : ue du (ticam " 'ämp?ü' !
juo , perquem ehtnncipu nomin ertere Ita lefrafti ,j , aut ej ad-
um n ure.aiu | ar : in MTA m , nE 1'03&/ hociplo l(1a )
' icum aIr€,qd app nus; rita Grgca "u W p ; Qul iunt, M TE
E e ,conuen aret , ; afti 4 m ,vc *s ne ? ;nrl["u | nes , q niunt, ^ j
WWj : 'rant,CO n appe it Aüg hriftu idiflet. Y x lwaPr ecom : conue rum , Y s
a juia o p iffe C fpondiffet. LP d neque om terfecon 'eorum , qt |
MT TM " Itrum eft, amus, Íponditie Lrepun lzi incipie, Sed neq iuntjint ; etranseori tesin x
3908 20 quum ei g&ng v es?re P jente DPharifz « Vibcipie, 9« ccipiunt;l nes jen EES x
. : : O eil ytillus e3
dl n " dtatis, a5 u nuen uod i 41) : . lllud a . retati ib tü ac : recl- Cytt irda
—-rüumm | verita Ta4 : & CO i runt,qu affent, üerbium f interp fienifica x mbus . s. eita
| irifeos , Cs bient du AE TOgeHentar 20 IcES inter] hocfig inionib &o- M. s. «
| Phar benev iderent, i(le ,ac debe- m di g 09 A lam totop iffimi auc tus.
E | 1 : on viaerc fuiile , dere ^inl fcia ium 4 epy Tusiam [ uiffin Sred
—?ïïsoï)cur: | tem,ri n,cum ! indc e(fe cre U in 'bium eníus feífu ini 9rà ia Gte
| | - s am,; net? per & te eíle "cibium duer tíeníus dmn; E. Caten 4
TTTE inqu. uip eth tc V IPHRE 1 a huntíe illi Alexan 'bisin Cai | Aoyu
t : Hoc, Tw quise r,Qu 1ftum, p fIe prin- lios trahu 1 Cvrilli ibus verbi , ori dl 7*97', !
M ' runt » dicis? aut, i(le Chri icomee « D jau is. Solam y : uibus g » oTi TA
- Idb t ropa eíle ndifle id eít dico Is. Fiac dis. t tab(bq t 6t e / 'rcwa
DA ; te "'eipot 3 e t1s. tan AN fOcI s / & Ti d
ia o | Qeïnhoc Íeníu lfc?u.rw!'?liredere 4ïbïis habet,| . ris fenrctlamepcris &'wav,,.,'mwpw ch":;";;;?; $TU MA; | :
FE : us; H Let o efie babilitatis ha & Iptam r« ipaclo» o r stl ne: d'wos lol E
L i m 6 iuo) TRERC 1 me etic roba iximus, afcrlP (v a " MUQW? : 'd»f/["" ; |
I^ À * ; ? "u
TT d aCC principii Bam piaos p bíta violen p UMV ] d/eciCer lt patir , qt g "menm
UM cp comin u cior, L rc hd. uf . std vo [ ap ;
! uacor duo,q oactio inter TY 2097 : /ïq«» one Vi ts :
fenten m illa eft c iuz,.vteá ;e eít. TE RAR cerim ; d ea ratio mihie:
--h--»ï?üy 4 deadcm 'terea quæä : eceise q,[O'Mq 2 1n9n f-e re;[f e' ; licerct J'is
Iome f | uo & prete fingere, enrentia n tur, [ di prinaip jatque ferua 1 difp to mag
t der du ítent, im eft ing ini fentei retan quen deffe,ata: 1. INo1 liquant 3t
E illi ob lle enim ftini interp RE M no ( RL Iu bitwe fu. am aiiq : fimpli- -
ITTE il Diffcile er Augu res i ideamu nfilia babi illo ,fie num,& fmp; ;
: E e auéto Videa C0 hus yrillo , iffimum, étaj
Tsl aor. Dit finger nesaueto: RD Y oe f»| [ contemp re Cy endum us po
Iu foche , Itio hereat, dis om efseP " ftTéy « p xj Vs ] aucto Eco &v Nonn l.A
i ' tio is moO 2 A omen ;,YaCCce : Gfæ'." : t1O0 V€ p arent. o 3 ucln : dOäll ,
MMEUNne | is duobus m« cipij non od Gr dapud Gr plicatic .ba iuuarei rbitror,q iante me !
m i - His BD pPrMe] unqu Heoan mul- Shrifti ver eflea ulci H :
3'ndaes - qui Vcr.bu:c gxphccnt,ïfse Putantö,ïgs ne[aü&baue- [o Päïlmum fcxä-mmerfibus à &äu?:res mb épdy
VOR N | Uoncex fitum el e do is proL Ci preífit ve oXrobac oThnioret
du la la Ol GIQCC lis P ias fi- : xpic es app Uyia vev, oT
| . [qt d erbïlï 10 G xemp rias djbuse E ret - óc aylayev, '
LICT d , u nei ume & Vvatla : tf i .]tefP " o5 & æCHVJ
Hb. : loco a eísc &ort ium eft, u liciint j 424 Is o a a dynaGen 02v
hs m eise au erbiu d pr tho )7 0Aetc; Xj : exu NU e02: |
T. -..,'.—STZ-.R-: l : ütatll runm À ducf ; uo : Ca : ? M eA€CÍ ) . » y ne4 q 976
d ial 4 V O : na t q : 0'077. ; 4 06 nus
rl cos COR )rOFan * Curlï f nlüca ) 1111103 Tl; mos COV 5 O.T u*Log) : Non
"WOniy, | | i multis ; tcuam idem fig odom £s "E TCPAS ! $(9e ért TU lo- nnium |
DEV üm habet ctiar do idem. n,qu »rum EC dpxsc ÀN s hanc lo-|" imé es-
Ó n *"'"*'«'f*:* : , "i us ; Scd li uarl do ]dci ) : au&o . N Ae&ly, a nl]ln ' rïln onlm üc
& ..uv!l--u--—:m:u.' " ; unt. 8 . a .q . an url:l a Ad K - ] g. : On : 00 1. $ M ,
: drgegere A CEUDU RE ul Qui- p d s nfüm elfc POR o dixi[ o :
Z.-"-;';*,*r:..':- D x Y 54 X II iquan ec i. A. j ibus ver us fuln A ide dlxl
n NN mut l otte : ahq DETI, a p ( uibus ; tfen gt 10l ; er |
^ ifümus ; O xT v ifus Ex qui Ile , vt fen loquor ,. ; femp |
Aelnis ! aullo p ifumi 3v , prO 7 1 Íei j JExq llexi incipio loquc dico; o ad ].
vt p ia dictur L DIYNV s t,qua ecté inteiiex m rincir obis Labe
2179 : tia atut dp fumunt, ico. Sed r cum bisà P iper vc ium Dei, ia
LT 450 fentcn iO.vt DO "hlc u . d]CO' t Od vo ' dfelup H' Ehun m vita 4
TTE incipió , V£ p odo obis liud me id, quto initio , quo Pa E anem idd
ib eTrt Vs ia no m lod v iquod ali fus b initio, ftum,me miffum, pane Idj
du ! Pl (cO Pill [Im 3 ql ahquo ü fen u indea u Chfï inesm! N e dixit. '
- s ul tunt fienific i funt,v bis,m à peccatis æfup | nines
aeuox nima a dicturmi ionéfc anc- iberando & cetera , m apuc ódafe à
E] idam a ftea ificati uctor [übe : em., retatione lere 4 (Udt ni-
154 qülda : d (C PO 1 fign u.&a crec. dl hlc ; Epreta u -eddCl M . 1Inor :
STEN | | hd d ndan Euthyt : exponcre mundr c interp babil& r nur;cuine N
Ls | brum,q Al fecui hyl. identur e ori- idetur han inüs pnroba videamur; ue illi,s
u ic elsct. P,Theoph ; Cs videnti Is auct videt Icos minus p dere vi ; lefia, q [le-
n hosg hic eís nib3in Grec in profan oO licos retis diíce ibuit Eccief: 0 conce
ib (t.Lco : tena sohiin pro vteg Catho | "etis : ribui 'Ó nó co : "
SlomN | Chryfof itat? in Ca Is cexépia s nullum, -es is interpr Mp LT Veró enimj
nodeum" | us Ch h? citat ionis e islitterisn É auctore ris1i .bet,q . Evo idiffe. Nec d
L. n y ificatio 1s litte idé au vete ; ede i ibuit. Esj didiffe. ul«
liïi Igrapi ? fignific in facri irneiiaui co : .buef, imüm tr eté redd Oor.ümn ,
DP P . 1 g i ( d in j e l, q rer ; StI Ed 1mu ete m f,.cu :
us "t auie intjfe Atn ius. & v : Inu lut iinterpr ifle arbitro ". aut
dsu.le| : Sut qt iuauerintlec terit. 1u$, Ycure ft,qu& plu ftrü int [lear indicium, m
v3naPl | Eucabíered i notari po iEuthym *;obícure ar eit,q lu noftráint ? leei ld indic 'em] *
3 ; O no ; N& la&t?; Ts p io fenfu nc üc legim?, u aullü iveterem
um tj d bus nplü fu. hy unt, im alio àm nüc leg Ieium, 1 é vllü ve A
um £n4a | XCIDp de f€n ThCOP elici Á rnma àm nü : fügiu - Viili V( um
. .* iderd eo & füum bis itereü.au ionis veftig &toré s :ód cuam.
üiwum) a |pu etátur ftomus, ncíen "vt vo liter eü,q &ioni ud au :€$ , quód ci
Ro U M : interpre hryío ir,hu eft, v a jus le ice, aut ap Interpres ,« 'eddidit
Á : d Ch : du m numc ten-| ( alterius. dice, r inte "at.re .
Ti : "tur, ; quu mdlg üm me 23 lum : CO .. dente erat ; h-
E. collig ncise lo« n, aut indi cum ix, E lo Greco it pru biguum erz lens h
nanaon | dunn. AC aneurm, ; dicam, 071, QU& in vllo d fecit p d ambiguun um,vO li.
L TRud U l : enim 5 ( eruac : uis fim) Iu nem o n- : at. Se ! ! llo rln[lPJ eras inte -
I ino fup bis, q di&io et, con arc ipylu s q bO:F ! 1utn A]
v : ino YODIS; ue ndet, co! app ) dpx de verbo, f DICUIRWR. elà
P l omn id eft vt is. Itaqi ia dependet iünt- MÍet v rbum IBe p ipio,v
»n lendewtt dar, 1d € . rOg CtIs. fentent . accip lcgl A. & ver o Lat id eft princ x lin-
p p loqua a interrog de fe faciunt;ac io- ieué, & mo«c j, id eft p üne lir
lp t di caula i a eft, hi ae nem fac barbaril ambig codem e ml dpylad, idem La BN
MT L tanat s, alter am didtio aut vt is fim; irum , vt eode CC qiuu p em quice; mus idci .x
boledhrd , ! iximus, & vnàn : la,Vt' ican quis miru uo GIQ uetudin is. Vide P 1
x vt di i lecunt, . articu bis dicam, dopo-| : mus,q 'aconíu interpretis. 1 ine facere Ío-
hx m : &e Cg N tiuA P t VODI : m10do P : ere 2 Ontla. 1nte P x AE mine - "n.. x r
MUU NT ; iun lica : -cü,v iunctiuo o- g : lOC fidem ipfo no s , ;
N " a -,1'4;6:: * 0 exP L dlgnu aT f!blun hunc m )rlnCIP d ()l]tra 2 hoc lp ; Pïäl.log .J É x-'. i
AttOD1QuE Yes : que Pr d.ln in iu ad $: l - dnóc . in R UE £845, - aunc;
(l ur,qu 9 vide 1grap temp : cua; lás.& qu nd vir imé auide di
Quv | im A V Deplg a có x liàs, & q 'pitim in die vi inimé quic lal , quo
"u qu buma« O. &a 'opterea có lo um aliás, acibinm lixit, minim epxybo . q !
L g : ! ius veró , & rop bilcum lo-| - cum hincip t i d EDAEHU üi-
ub Q3 | & vert tius vCr mnc,p VO [- Chtn p ipatu dix | Grecun dniturm :
" .erca Íp i net qui IS| jere.: o pri nidem m ,v ionem
MP VE LE ner Propter 4 e5? qu nitis, is quis pium, pr GROVIEMAC SMHBM A TS atlo
m | rop ! qua es ntemnit obis q: crpiim, p nen l princip fienific p
i quudds, | uim,; jgatis , Zw4 ino meco i cítis, VEV 'Chry-| F fideliter , & ve P n tantüm. $ ud ego co
v ? w E : : roga : mnin m di nic ^ IIOFC 4fed gf&t ) | ham (2 IHU "u IOd
Digut f BeHeg ideoo cindigni & fupe as iguum ad v incipatum. ] 55l/, qt
f ial aut uar eratto ec n ffe coact 'amblg terat ; tincip ),6T4,200,6; auodl
7 D. | uoïä " fOICO $ q ; rpretr . fus e ; n : re PO ret P ro,,g'rhc. . n quo
sogi q ul ique interp Ir prorius e Ils nO nifica fi verte tem p sbir ,no '
m | n loqui fo aque nE detur proriu litteris noi d et, i vert CDEPEBHREDE r vebis , la, &
r cum 4 Vtr vi in facris jqui| g iger interp loque antia,
----- És ! | : cam. ntij : n ia Ah]q :eftrir 5 um " i vod chg ,
" TE k Hln dlCa 1 CLCQ , hlfn 1 Bu üt. E I ; no&r i 71;, q dema . eutmm
m - le mp lpiat ienifica- (Terim : iTe & i ieco nim
vtem dl du ls5 & d exe ET acc P i figni ceuc i leg idem .rant € n
pHl foftom uó 0ÀDG uti igni " c leeitut , le fu re qu "ii d ft no
C(EU "^ TM ; reterquatr à «"ïv etpxyn cande ia là üuor , W nu : bls, lore. Inte n Verofi ETAR 39
| P vbi « ctores bisloq n,quia uor vobi ncliore. Is effer. V. : ET D
| . . 110 3 R auc dvo : . 1 m 3 q .. loq * la' m " uls C m rtncæ z
l gmnuss N U um um tatiorx i. Alij nient id, Íéd quis odiffe; p loauor
, SINS am lexi íu Yin nfql cuetut tqu
- m ; ? dixi; MA: mpie dcdud diisi Pha uis,au
tlone Bis fQPe idebatur,a . odo P rbi- i Ea quis,
VO itavide uóm , effea i uid, l
Veéra notio ädhs'& c*vPoszC"'v acc'lplorfus us liet & e as Ob :
illiws pat- - ue'rwu O DrEY ; j | C 3 .
ïï:lï Ts dcpquuo —— 111(9 in äehofcm C; -
J 10 , . fenlü : i :
* ZUJ' CIP zL Qquia
epx r &q

eeseentger t

4
-

Vi w U TET

duEA bA-6g00NS
SGrceum ;'ü
otiosü fepe
ponuntau-

Sup.c.4.16.

Cyrillus ex
Gatena
Grzca cita-
,tus,

dos.

IGAN. MALDONATI COMMENT.

806'*

quia, & le&tio , & (cntentia deprauata eft.. Vnus re-
ftat /crupulus;qui le&orem angat,non ft..ui.fe dicurü
Chriftum , fi id dicere voluillet, principio, qui lo-
quor vobis,fed clariàs,quivobis à principio lo quor,
Hoc nó moucbitle&orem verfatum in Icanne ; qui
frcquentiffime vti Íolet eiufmodi traie&ionibus c.
15. 10. & Apocal. i. 6. Alium alij quidam ibcnferunt,
quodnon dicat, Qui loquor vobis, fed4ui " lequor

dubio empbatica eft. Non poteft autcm emphaífim
habere, f1ea; quam maximé probauimus,interpre-
tatio vcra eft. Quam enim vim haber, Ego fum qui 77

nefijj exemplum omnibus doctis tocüm eft , & valde

cnim modo dicit,vr vide«mw ,qude7 dicat,quo Chri-
ftus dicit; ér1, aut oclie qu] A« pv , qui e* loqur
(vobis . In factis veró litteris plura, quàm apud pro-
bhanosau&tores exemplareperiuntur quia * He-
braicum frequenti(Timé redundat, caius imitatione

nere, Gencs 22.1 Matth.9.10. & 28. 9. Qu&áquam hoc

Coresfacri. .

folentau&tores fácri Grzcum ctiam qaj otiofum po-

loco vim ctiam aliquam habere pote(t , qualem vcr-
bum illud habet przfenctis téporis, A22 4, lsquor, quaft
dicat;Ego fum;quad fzpe ha&tenus vobis dixi,atque
ctiam nunc dico. Aliud hic ego animadacrto, quod

.[nofiram iutcrpretationem magisimpedit,quod non
p 8 1nc

: $ d Mi us "ais d ; . . j
. juenienter fuperiori ip'orum interpretationi fic hec:

debuerit Chriftus dicere lic 4g] 3aA8 , qmi loquor vo-

quor, ideft cgo fum , quem.fi velletis;cx verbis ipfis
meis cognoíccre polferis, quibus verbis cclare mihi

cfset,credere voluiefselït;qu'c'maämöäiniäSæmaritauf;

vobis, oclic xdj aA vbi particulailla «25, Et, procul-|

loquor vobis * Ketpondeo neceífe non eíle, vt empha-|
tica fit; aliquádo cleganter apud Gracos auctores re-
[dundare,quemadmodum obíeraarunt quidam. Sy-

ad rern accommodatüm, jv« 1dw us ori 2j A d ;codem|

bisled Iw , ^a^6, quem vobis dico, fiid;quodfu-|
mus interpretati,diccre voluiffet. Fatcox fen'um in-|
terpretis noftri non cflc;Ego fum; quemà principio
vobis dico, fcd egofum , qui à principio vobis lo-|

vidctus,quis efser,voluifse,quando ipf dicenti, quis|

dixit , Ego [nm , quiloquor tecum. Lectio autem, quam;

nunc habemas,Greca hunc habet fenfum,Ego fum,

eodem redit , dixi paullo fuprà re nou differre.
26. Multa babeo de volis lqui, e7* iadicare. ) Non fà-
tis apparet; quorfum Chriftus hzc verba fubiecerit.
Chryloft. Thcophyla&. Euthym. & Leontius con-

verba coniungunt; indigni omnino cftis,quibus di.!
cam quis fim,aüt cum quibus loquar, etfi multa ha-
bco,qua de vobis dicerc poffim;atque iudicare. Nó-
nus poeta fic; ego fum,quodà principio vobis dico,

multa habés de vobis dicere;sc iudicare. Ego codem

fcre fenfus ego quis fim,fatis apparet, ex meis verbis:

manifeftü eft; qui vos fitis,taceo,ctfi non decft mihi.
mátería ea de re loquendi. Quódattinet ad verborü:
fcntentiam, Chryfoft. Leontius,& T heophyla&:.exi-!
ftimant?? AaA év, lequi idem hic efse , quod7? 2 o £al
reprehendere;autargueres& 76 dys dv ttidicare, idcm 5

multa habeo, qua poffim de veftris moribus dicere,|
ac iudicarc, id eft conqueri; Hebraifmvs, difceptare,
cxpoftularc. Transferam in hunclocum qua Cyrill.
,Alexandrin.in Grzca Catcna Grecé fcribitNoz VniL,
inquittantum,fed multa accu[abo , «* n nulla re mentiar
! fient vos; po[faum condemz'zdre Vos tanquam incredulos ,q in .
| fdeles,mnqu-am arrogautes,tanquam contumeliofas , tfïquam

juodà principio vobis dico;fed quia vterque fenfus|

E?uar vobi, Itaque quibus in libris pro 49 legitur. À.

D 'tis mecffe Chriftum; tamen pater meus verax efl, id

]Ez',

quod75 xoAaC1v, punirc. Ego fimpliciüs Interptetor,! F ,

PTj

Mloquer in mundo. ) Va'c vero prorfus videntar alicnaf
felle G vt Graci vocát;depord ióvo. Chryfoft.Leon-

. [cani modó (hocenim fübintellisendá eft)quia Pater

Deo repugnantes, tanquam mnprudentes , tanquá ineratos,
tauquam malignos ,tanquam voluptatum potius, quàm De
amatores , tanquam bumanam captantes eloriam , Dei vero
gloriam nos quarentes. Quzrunt Auguftinus , & Beda
quomodo Chriftus hoc loco dicat multa fe habere
iudicare, càm alio dicat loco , Ego won imdico quenquami,
ver.1s. Relpondent non dicere äo-c loco fe quenqua
iudicare,fed multa habere iudicare,id eft multa in il-
lis accufare pofse;hoc enim eft habere,Graca phrafi.
|^ Stquimifit mevexax eft, ez* eqo , qua audini ab eo, bae

tius, Thcophyla&. & Euthym.fic ifta cóiungunt, etfi
multa habco de vobis dicere, ac iudicare , fed nondi-

qui mifit me, nó mifit nunc ad iudicádos? led ad l-
juandos homines.Caterum non dicunt, quod inpri-
tis dicendum crat, quorfutn dixerit , qwui mifit meve-
rax efl. Auguftinus , & Beda putant his verbis ratio-
nem reddi,cur de Pharifzis Chriftus iudicaré poffet,
quia nimirum Pater,à quo miffus fuerat, vexax erat,
& quidquid Chrift" loquebatur , ex Patre acceperat,

principium fum, tamenà mceipío non veni ; etfi vo-
bifcum loquor , tamen à meipfo nóloquor; fed & à
Patre millus fum, &, quz loquor, ab co accepi, qui
Jtü m verax fit, mehtiri non poteft, quare nec ego
poffum. Theodorus Heracleenfis ad hunc modum;
Etft vos de hac re,id eft, de iudicij tempore nihil co-
gitatis, tamcn pater meus verex c£ , qui, quemad-
modum fepe promifit, fuo tempore vnicuique red-
det fecüdàm opera fua. Alij (ic; Multa poffem in vo-
bis accufare,quz pretereo,hoc vnum diccens;patrem
mcum à quo millus fum , veracem effe, qui fuo de
vobis temporc iudicabit. Alij; Etíi vos non creda-

cft fidelis,qui fidem non fallet fuam,fed quemadmo-
dum promifit, ita.cum credentibus, & incredulis fa-
ciet , ficut D. Paulus dicit z. Timoth. 2. 13. 54 son cre-
dimus, tlle fidelie permanet , negare feip[um non peteft, Ego
huncarbitror effe fenfüm , Multa poffüm de vobis
'vcrä,acxmco iure dicereatq; iudicare,quod fi fe.:ccrfo,
nemo poterit iudiciü meü reprzehédere;quia,qui mifre
me verax eft,eo* ego, que audiu ab eoy bac loquor t misdo,
Sed qued cgo nunc explicandi caufa pluribus verbis
dixi; dixit breuiter , & obfcuré Chriftus, Mwlt4 babeo|
devabis dcere , eg* iudicare ; fed qui mifrt me , verax eft, ez*

& cius loquebatur nomine. Rupertus veró fic ; Etá]-

ego , qu& auditai ab eo , bac loquor inmundo. Similis !OCLi-s.
luprà c. 7. *8. 7 £ meip[o nen veui , ftd eft verus , qui mfit
me. QuidficFiliumà Patreaudire, videc.$.37. ——
...37. Et non cognouertumt, quia patrero eiuá dicebat Deum.)
IG. &i lev mraripa: avloig eAeler , quod. patrem fuum
jeis dicebat, id eft, quód de patre fuo illisloquebatur;
quéadmodum Chryfoftomus, Lcontius, Thcoghy-
lactus, Euthymius , & Nonnus poctainter Grecos
'auctores legunt: intcr Latinos Auguft. & Beda. Cui

eum , quéadmodum & in vno quodam Graco co-
dicelegimus ; fenfu meo quidem iudicio multo mce-

mifit me veraxeft , «7* qu& ab eo audiui hac loquor in mum-

- um ; quod nó magnopere mirá cft.Si auté legamus;|.

quiæ

le&ioni & Syriacum exemplar fuffragatur. Non du-iPuplex le4
bito noftrum interpretem legiffe 2zà Tv mrarépat &vrd loá cum .

E vdia 2 — 4 U M ] 'Grac
O« 8 , quód patrem cius ( id eft (uum ) dicebat Gree

liorc.Nà filegimus,quod patrem eis dicebat,non potef| —
hifi ad proxima verbarceferri ; quód nó cognoucrint| ..
Chriftü de patre fuo illis locutà fuiffe,cüm dixit; 2

3 j M&
DeChr-

e,tum

(ph'canb :
|

mmonus
& Nop
elus tX
EE
Dei.!
turba,
c

tht
ErCen
1777
u D

J atv
H

quiqit
Cundk
| qutmm
SY
Autle
Ácen
ä,w).a,
videtm
J 6:'!, / '

"
tontur
05.3

Qu
du
C67,
f uate-ilfto ilht
:Pt,shæ?,ïof& D«
Ql Qu n
fcd co.
ET
Ámtig
teuigüp
ln
ïfm,(
Vr

E
j — : s
uf l qui;
rE oqui;
: : dilïïet,A,I ffæ?f :
Es bco audicAF;» a i
VTIL Lquca ümc Og AA Fili
U I I ' .ü)qu 'ita q i OL(CAN, : ïet,F-«. :
| V onnti Pa[fC7 t rntu) Pd"fä Beda
: n eT. tal - anird
s A AT ; ratb&j m efs us d;]z'reta&inusj'natu(r
2 C A dixera ore lum, n» u hrifti na lia- |
N. iffum m tme fo ide fu Aqga Chl&örcs u- |
A Á m remr eltqul nius, felï )diü?n.» .S au : alïïyE u* :
! Ó n uta nr mo demk de ores u ür- iftus
p I m GJP j P Qu it Aln I EO CCrtC'* aucl"tatlojc—ïno feq 4 Chrlnqjlm
r : a MUA ' p ic ta *
IN d01n13 len fnultzl 6:,/2.',&1;, Vt-;g;;tfcd'ïecaïl'lhi,Cïi.lrächrïs omn;o lO(äïi; h]:nïq.lo |
I IEAR. cu F P "nE A terpt M et i Ftt OI : Litüts
| à referet;atenln;t MR *'Wtf::urlnetlli"guntua PlaC&Rulïqu*f«nlïCutuäüf*& *
; A : m u «ra hum re vide int Taena bat; [ed tan« rnu 101 lm vt]
ss * bat Detn lone C HUera 1 e pat H ib s n O fe 'e ve F3H01 um -
du ixi tre - in Ls!,ï:!/ï'l' am f p : i &, : S 3
Y odi € euts redI[P dix atr m eu irum bet; iusa ua u m eit ben o
QU A batr Pat uo 4 deP iteru runt mir mlu, an«d it & ime -cüm hal eeo! id
[quia p de atre ihi lta i uet :ritó ens thy 10t ficu ,qu r me lecum um ci Ms 1
| .M* :em P ni u no Cr -'ng EH l$ ; eftq 9et 1ec ec idq : :
4. re de - I9. m i og iaam firi ] ufv iftt "0O -nP IY ine m - au to-
Y1O .f)cus ever. rg() idéc uia pet ia cum t hr cig dfel em ine TE aqiq uc d 1
Ch? ss ne uid dq fip itla. ct li h C fus e fe p m 31 &a do|
Ch rinuus ; cut flcq uriies qua den llina i Sen ut,:e mm m þo. Bb ta, "o 1
ii ; ; './ . SORES C f c 3
: 4fe 1t Cs .ne 'e, (1 Auit, Zce APO | us.9t hql CO cut dlllg . OP, QW us
'*ï/ïPuigCl- du n E X vragpen gorgcun du
n inteiH dixi p lifta &v fen u bo- folu im vt reb .'110-*. er m ddi icu-
"N ll'lv illis "& m aP ice 2 hoc '"um | Sct lam .bus uxi it. PAf na artri i.
X 1ó i íüu Euag. itel 3 'tu filiu ;L; eu eua ais u de it o p lus
du Ífuó n idità ue : uf. ibil; D (ed mni Iu » dix m aute mor lic. hr
remi Crat, idi tq : rifi 0n , ic ln o 1C1lO,€ cOC um . fti iudr z
As trel Xter H;IJP Á "Altaue ( faci 9. ram; e1 iens loc Cu exi EH IH
b|| E pE m m eret. X4 : ;pf'«' lua, ergo. m aufP lio I7. hon | üsya.—. rifig 4
d j V] jitere sn : : Cn 4 : llla m no [ 'O,CI iosfic YorY., ; ng m p | Dofte I
s,xig.!l n AlNi1tr : $ d ; P — h b o ua lS
sf,-,..oäaantæ obite ibu uf-, ef"" m,c Quo cun lla faclx C10$ oper cio f ctu üàp at,q itUrt
3. o uent tat ; 7 Ig;!-m .Dl ; Ü oDe i"a £0 0 fd : ffe : tLlL? Bats 'fütu 1
TY ! E "Dre EU p ) dica ppe: : Itate cg [ €t; de n ebz id
:«jjïfl!unlïä«i' (equ. erp , ercde jA g 0. afi di nap Íce. rit " (7 "n le mc faci 1on idau ,. :
v lus interg Vk a u loqu ;qua fuut T peratur , ità fs íam, rgun 1S [ 1 uidq "at |
-u'-:v-**pmzu'» 4SH HX es bac ium;q n S m i lat u pl aftc ate ecq ts
m | ri D ofc um €1 cog ce ep VN auia ni a. Pat & te
* » 8' 602 fer, er atr as m ru u 44,C .-dlcu J E. "At ratsc ,PO d
u,az;xuw,ülf; z ,,gcä e PA m v - Sp iua .m c Ia. e a,q,, L iC1 n : et illoe eq; dum ET
v nb fti m lore hriftu u dar u- t 3. s lectici T illo iil at n lmo ia z[
.gc'»:ïïzaäfnïi ; UHUHM , t docn eri Ch Or ltaïïq bt fe, lam la nium um - cun icba aac Is üp;c.p.i
' : u a ltat , SIp :D 1i€ C rc faci em o.q Süp:
"TE T dfuP uem (t ir. Ex bi ul n y Ol ideo ate : fa : u De 4-|si t
M. edfi ra q d da n s iM N ii p eq; Md fse i d :
'ertu 'ent, » . vt u o 005, re icare. 'Ant , 'quia ^r. n en Cisc i 0 op : r ,,.38.,.
;g;;sgu.a,ea; r fefel Ofcel':s fote , adnïare nemlïc Iudz ancto s, Am- chacita ela: fed qz Païclbcita Cist gfatu-z]f;:& ";gdfenfum Q*ä*"ä :
M du it €1 "tus : u € ntlus, - a euU ba i pla "'are It v/ krrcw ais u
X rl Og dte tu enar tt n iti r er e dp rare ul n lat ca
lol t dub 'R'*IP mal m i. fic L lt--hy ipía nift bat, Pa ato er, 1» rtu qu innti-l d x ni-
Lett Oräpæf Lrc vt 'orte ute 'Os a. us, EL in IP ace ,( quq f*bb Pat ! IPC -3,8( 'e 1in * !fe e üg
NIAR ; -ent, m ra itut ftom &LIS) & 1es, iille o nil Ód as ICt, * R-;l. 01 ificat AUEL, fcp t.
AU tlf j re & Cu ponm Ío la uz n re, uó pat : etiá ulas,q if lam doseen
: n am , 4 cog hly hy ! q omi: le face i q at eture icu b Hgn ac 'ea L16;
Ml Íua 2.3 let, C ;op lis , on el fa uit; ieb idetu rgüc ü Ec ter Dfa
At udde eliet , ss Thec iracu &n liura 3 'oba fac Vi ió pa ffe& funt ; FOPE $,
. -"um:'.'.mWä & c. Parer uftin eda,. mi :ant, fi Nan p um T vt s de la 'mP ditu
"UNeME ? | S -Tar s id Íec e div le ü eni audi
: ia 1s Al-lg.y s,D vifi dae fül uit. u d o gpei O« O5 emp ne ex
"SVGdg r " Been rillus, Mb jen Bs 'oba tesq à i iufm and is €eX no :rea T
licant; Cy fore 'facferï npr iden 8. Pur C Hu liqu àlmis eHbs 'Opte Exifti-
?S;ü;.w»[vva»e:; ; p ius, s (tea ofc COI V 23.4, ORE auq Piaia eDe ró )E d
- P * n rtul (e) d n REHIS üc. 1 idi Íam lis üim fedP "m. O
r';j'ï'fflni mo. CI &P Cco9 lat rÍe L CIt V au : fok df/? ft: RO ? /neu : u v
TTR vt RUP rum nt iive Y, bat . C lin au Cit; tin 1daq cür
' wb : ( , ru ter cuig pte ais H on ein ex itus derant. id , cti
t qj& OF co fen ru eba : f)fl ópo f " i Am idi » deri haca a, :
Vs 'jusm en i c aert duer c bó $od era , eni at ; credi k pieniei- auk erit
is« HSN m Ca um eu Ya 27 ib ii ii ex er yn hc fue
füs z d e tà S cut AT x e pic 2! it,4 ia lti hy al« U :
W j : la atu at AF* a ex r/e". itum inau it,qu "mu Eut ;qu 'rint, &
ass mu Eue: der écfor lis , 4 At s trit alio qunq auit; it. IT l& dum; diderir iter , ó f
! IDer: &a 5p 'CDEHlS efs ISP le ter, ' lama nau loque hyl. ;enal ia aili Ó VI- *
r bj De qvu: ente Ge iraffe tuim die unt.j inss lat llo lo4 eop fexe Ó ct 5 hun no |
L, ;ba, uti O exp ÓÍtda no ider auiac Ci The .ICic Cero dó ed eie
svl T tui erc m n$ 1 is vn -edi E qu H« ít. Ísc Ó V 10 it: 5 grits
04:0), 1 u f P :o ho Tama4 tPO hs iC ülnl q : fO/ 9 dó ,Im ; ETIU. 29 fU. :
D ! bant, rio cla Etp cu m cr . eener à 20 jhty ffit , paac e; fue ut 277
eb«n turio 1€ CH 9. I ira iftu aeg ula C d t5 jqu 1s loc lac
at f entu ia ff " m ri ul m t rec rnn Ite itt fe jt& p -
us | tC 14 r. Ij mu Ch n,q tiftus, Itz. nant 6 pr ide 1'529*-'-'100l de Q od fue
! n E -denfä Ma loru in dum hri Is vit : im red ep iü iliüs 4 efoy tus
^ TR : vt : g-, fko -nes ^ en C nls 0- rOX l-lc bla; ,. Ocn 1—1 M; CL]. vliuln
'-.,23391' CIS : ,;,;':7'4. O mi xnlg fuln. ia Pa Ol P no E fu 1110 hum &,q itelo Fi ad d
aWb us Dae. i Áp ho intéll go1t ul cog ate n 'iüs um n S 1 it co r m
: E , : 53t h is.- ru ítu 76 ap AD lone |
f llm vi& ille n, la €g dlaq 11119 r.2$ : de to hri 0. OtOc à oclo D
n | ies mll um, u n tul ve Ó idit Chr ec 'Oto ( ife d rü
u : Mi n 8 fs bq mu ibus, xit m u dat o TM e toi um C Xo
NH | . && : ui il . dlx 1 X . ni tdl lOCu : x,a Od "i Iït A E*,u x rem udc
YU : | AT, inq : it:'l tle lalu ictio ficu i : i [e m ; e xm,a -éimi fio deI CO.
" A&a. qu dic e nE u di n, enim con BR uo u uan Luré i e C a nec
linmiez RES üm : fQP isq bus : Hl. a Cl j3 f4 ila-| - SER Ó Qu ryq bíc : rfuP. fCP Íse 1o-
44 *Cuïï. mefíe De là ME un fo lla de dixi p* x tu u iui nc
IMAL, | mm » S J dL ftq : dc jX glP. ui M : fäm on "'191 qu e voi m CO .'t'
*'("ï ...41):.-"111' : qu' füln dufü f- 1m,1 v0 * 0 flal x P:It - gl,J' &h an h&" d()c Ch—" P dl(* :
de i UE u lss ur , ; À (Te ima- pt ) Ad e Ü cre 'edi-
TO. * ego«l cen O loqu uit 0f 5 e um [;* am. w ang rat , :He O re
" e : deg d 4 f*eq loau m at RE N Cit. Eu fue -f'se, m. nc Id
^i o ;.-"*!f W Aut DUO- : quo d | ^ 07, IC» V ha» rat. -e di ^ : S fui ne no iíse.
ul YO . ^ O kæ no . ,qu ni 8 , tre docþ tu S vt : ..fæl : (Se
P p AUA de. ? 1115 : tO d e C ; fero, 'tatc : QCI AUO & r SC rlbL -
myca as 0717 -allu ocuit m LT ; hbl. &c, xcd uft. E re duli : Ht fruc ibe, inc to dpoe
m 05 t eu h 1 h ho 19 : no n5 ibe Ifninc na (ad p
idetit do rent i d : Aug " r ni ini ct ho io f n
ide st ba us 5e re do nc m fse ii 5 nc itu noi
vid d]ïd ro daci ft ebe lam a i SoO fuils )tes, th CO C1i At P
| : ld t P I re PC d nql' ntu nc -lïOt , 1Vvu dlt - nou g a m-
ï | hil , fe r dum ucto ac ua 'eta ndo, m tam erc met ci Of -dei EOE
: . "DÍ . e fäc ;tanmi " AC nc r . ies ss
| iani hoc 'antui mo Pa mm eftsq tetp diíc er- nem tf st ianis iino pei mine: nat
| A:xüïbun- b: madm. & $. 9U mo fin -aret Ed ime ulto ifüan ar] IX 'am ho C1o j
- M nus. ho 1s eft, fa ere fu a m hri im jer be | COIK ^Chr
jloco pus x OE im us x no: p fenfi N 5 C 5 eP le i C
! x eru n De oódig A Pat : m "n r ripr . pe p u te :e-
m, Ile te t TE uec n- der PSEUN Vi em dia h ante ar
j dui di : Ua..- .V uo m a 'mq musi - 1en uia hd bbbg fis , lon ut :
gipe r igh q s ïan,tu,ra odé E i- ifreqt leq ad 'den-lislP oneic w d Bre. : :
:635","'?3;&*4-4 €hii- äg intelää iilgïlillïnf)ät*ïe ngel : ähryfopfmov üg?a" ïJutent'am , aüïtl aliq'u;e Hïqlim vt üenäïhoc dä»cht
';481 !ï"'? ; e u da , ? 'O ,'*.7' x-.(' 08 ..':10 " : tl 111 iæ : t, l. ]C ]
h , v | D re Be tre um tati i S,& G op^ tri: i- iten u Od : G. afsc celi C adi iftun
'.,*-erGU)'f.W ftO) P ïlïo& äpa äCt ene 4 1]t1u Xl.lrl Pa' : ud n unt,q- qu tlbuu 1ar anb tc , Iïrl ; E
u Semo tum n g CO ua lle era Iocn rdi r5 cien dec Eu [ ap ICnp )on
Vg i eft, hx da. COl 'ipien Allu - erb iale Pl : oue inimé: eli it etia un se f5 1 ah-—
: ."1;3-»/; : elligcn de cip Cvri 1s V »(tant itum : E'fä- mou ini ang luit ? qü, uru erit icere
^.-"'!!f'"»,.A'ï«;"!ä' | Ec A ac (s j dh fubft hri eliauit m | r,m dEu Vo R[ x dict p ,dn[x ; dic
,4" ,'u;;.;:;v&'.:, us j an ; 1[ Z llLl n u : C c. l u 'um tu M 11 : " e. eL*A * g" lus : —
u LUE * MM '-hll.a. Iv tlus m eir- 05 ;-elq "ubi h o,nifi dldlfs- o ï,' Cnl? nU; it r b :
d d ! [ - 1 m n 1 ,l D Fe R n C 3 -* * t
EL | E ; lioü , (tFi &L loct H, C er., fusl iA usc ro C -edid 00 : th..' :
ibf E- s Lide illus, mita cwm'f ciüpmp's r ican] m s Ptibus'feclc ts O D R
ï.,:;:,«: - ; N JH 12 )er 3tiüs co "rce iis.aui 177 DX E
u Mp;'»lmï rünt(l* ilïürm; má mfgfdj?ïüd fuPZm ? Wätlusutant læ&;e 11€,quPült i
!*'W ) vorum hs n pla um il 14 egaftibüs PfamP dere. dixi vere d:'diïgc'
x | : d ego'qdverb!?gtü'qï"cqueï n Puxiel Ms g
p m i MT aa 0 M EM íc r Mu * 10: m
1 05 t » 61 lb e)gn. u1 O c m DIO U ,
apf M Ium, vc ncc nc iucto rey íto t Y ss
n MR EOE panpr !
^ 71-". IS) 'J"r s * . . : &
J;lfïf?;,i us '.nngen entlalnïqchA s; Eptiüe, n
| ,'MX äzcïp"'::;;u 1u f'ent fö G 7la&u ddld
M ij CHE, Cs ve ()Ph) um a T.
n | Q1 T ^h
n ; ciuS*hoc c
EE;;O*M;? ( | onere 4 |
Í ;"Uþi A 5
pv A,,»"»W[' Pt
05 : n
p " j
a '*','WW
( /H'*';amu&ï | i

Quid fit in
fermone
Chzrifti
inanere.

IOAN. MALDONATI COMMENT.

Pronomen , /ss, emphaticé pofitum eft , quafi dicat;
| . [Fes, qui iam credidiftis, qui iam per fidemab ijs, qui.
nondam crediderunt , difcreti eftis. Duo exPlicandaf
funt, quid fit in fermone Chrifli manere, & quid
veré cius efle difcipalum. Manere in fermone om-
nes interpretantür, in fide, do&rináque iam accepta

H

E
;

L

H

'C

869 210 EM |
p UE ae o Wd es ,qui cr-'edzde.ræn't f-; ; Ifwlæas.) À. fuz , quam crg:derc coepiüän;. In hpc tan?en Ruþ?l.äl
Particula Ergo,hzec cum præccntiþqs iungi&táquam| — jtusab Augufhnq ; & Beda diffentit , quód Augufh-
Ifi diceret, càóm mulu in eum cxrec!qu(ïent ; dxlceba.t a.d nus,& Bf-*da ad vitam hoc folïmm referapr,vbl vere
cos,qui crediderát Tudeosverb dixit.aur vt a:(;al.llixs cognofcitur earum rerum veritas , qua hic non co- :
& cxteris alienigenis cos diftingueret , quifaciliüs| - gnofcun.tm',fcd creduntur. Quid promittit credentib, Tra&. 4o,-
credete folebantz at X EBILDNR RD HO nbusf fratres? (inquit Auguftin.) Ef cognofcetis veritatem. Quid
Scribis,& Pharilzis,& principibus Iudzorü, nc fibi enim?non e4mm Cogmotuerdnt, ju-ando Domins loquebatur? s;
repugnare Euan gclifi*a videretur, qui cæüan fzpean te| — |mon ïaignouemt,qmmado " zdemmf Non quta cogaenerunt,). l
fienificallet cos non folàm non credidiffe,fed modis; — jerediderunz, fed vt cogno[cerent,crediderunts eredumi enim, l
omnibus Chrifto reftitiffe, eumque occidere vo- Ut cogno[camws; nou cogno[ctmus ,vt credamws:quod enitn co- !
luiffe , nunc dicat credidiffe multos. Addit ergo' jgnituri [umus ,necocal? viditnec auris AHdiWit necin cor bo-x6i, 4. 4.]
Indzi di-|fuiffe Iudxos , id eft homines populares. Nam, D mini afcendit.. Quid eff epim fídes , niff credere,qmod mn vi- ;'Cmn*þ«- :
ïcïx;ïoah- vtíalibi d'i'ximusl , aliquando Iudzi vocantur fohäf : Ldgs.?.dees.erga eff, qued non vides, credere; veritas, qued cre- E
'gmäcipcs, princip cs,pOPlllqu? opponuntur; aliquando folus dzdy?z, wflere. Rupertu; veró refertad aduentü S piri-kides, cre-|-
) aäiäïzjx.ndo populus, opponiturdue Principlbusï,'yidc. C.7.1.13.| |tus iangïh,de quo Chriftus alio loco dicit,//levos doce- ääf; ?ï;d: |
as $; ves maaferitis im [ermone meo,vera difcipuli mei eritis.)) — bitomnia,ez f geret vobas omnid quacunque dixero volis tu£c.ua.oe

Et rurfus,decebit vos omnem veritatem.Eoo ad neutrum
ftatum vellem reftringere. De futura quidem vita
ideo mihi n6 videtur loqui,quia cüm dicit , verzta: Lj-
berabit vos, nó dubium , quin fignif cet-Cö*gnitiOnem
veritatis caufam fore libertatis ; cognitio autem illa
|vit beatz , de quahunc Auguftinus locum inter-

.Quid fit
e(fe Chrifti
-difcipulü.

Matth. 10.
22,8C 24.13.

1

||perfenerare, Augutftin. Chryfoftom.Leontius;Beda,
Theophyla&us, Euthymius, & Rupertus. Putant
autem Chryfoftomus , Leonuus, & Eüthymius , &
.|Theophyl. alludere Chriftumad cos, qui cüm iam
. lineum crediditfentretroríum abieruntc.6. 66. tan-
; quam dicat,fi vos etià difcefferitis ficut illi, nó eritis
| veré difcipuli mei;fi auté perfeueraueritis,veré diíci-|
puli mei eritis. Hinc intelligitur,quid vocet veré di-
icipulum effe fuum,fcilicet ita difcipulü effe , vt dit-
cipuli finem cófequatur,vt víque ad vitá cternam fc-
quatur Chriftü,ficut alio loco dicit; Qw perfeuerauerit
ufque m finem,bic falum erit. Qui cnim veré in Chriftü
creditfed in fide non perfcucrat, ha&enus verus dif-
cipulus eius eft , quód verá habet fidem; fed eatenus

D

pretatur , non eftlibertatis caufa, fed effe&us. Et-
enim prius homines à peccato liberantur, deinde
ad vitam &ternam ideo perueniunt, quiaà peccato
liberatifunt. Simpliciter igitur

f1iin fide,

fe non fuiffe deceptos ,

prie fignificat , ex feruis liberos faciet,
éA«uS'epoed ; quod & D. Auguftinus obferuauit. Ita-
que ftolide hocloco Caluinus clamat, Eant nunc(Ca-

interpretor, fore,vt |
& doc&trina Chrifti,quam deguftare, & am- H
.|ple&ti coepcrant,pcrfcuerent,cxpcrientia ipfadifang] ——
Íed vera effe omnia , qua de,
Chrifto crediderunt. Quz cognitio, id eft magisQ
erfecta fides accedente caritate à peccatorum illos
Feruitute liberatura fit , & affertura in libertatem fi-
liorum Dei. Quod dicit, Ferites liberabit ves, pro-
hoc enim efti

& c. 16.13.

;

Caluini

*
E *

auctoribus quo minüsaffentiar, dug me rationcs te-
nent; altera cft, quód non fatis apté hocloco videre-

|bris nóageretur;altera , quód ipfe paullo poft expli-

peccatum, ferume efd peccati: & vamen fi feita vcritaté ap-

:

pellafset vtlcgis opponeret ccremonijs, confequens

non eft,quód non confequatur verü difcipuli finem,
& quà Chritto debet,conftantem fidem non preftet.
32. Et**cogm/iefzk veritdteem , 77 veritas ltbemblt V0$.)
Graci, quoslegi , omnes, Chryfoftomus, Lcontius,
Thcophyla&us , Euthymius, & Cyrillus in Grzca
Catena citatus, vcritatem Chriftum ipfüm inter-
pretantur, quafi dicat, fi permáferitis in fide mea,co-
enofcetis me , & ego cognitus liberabo vos. Verita-
rem autem feipfum. Chriftum appellare , vt oppo-
nat figüris,& vmbris legis; quemadmodum c. 1. 14.
17. & 4. 25 24. Idco ergo per veritatem , id eft perfe

gis f'ctui.tutc' tenebantur.Nam & D.Paulus Chrittia-
tutis appellat, 1. Cor.10. 29, Galat. 2. 4. & $. ". 1.His

cur Chriftus fc veritaté appellare, cüm de legis vm-

cet, de qualoquatur libertate ver. 34. 0mnz , qui facit

erat , vtlibertatem etiam ab ijfdcm intellieeret cere-
monijs. Vidctur quidem iuuare cos, quöd YCI.36. di-
cat , ff ergo filim liberanerit wos , veré libert critis , E.f
quidem filius, qui vere liberat, fed hocloco cius fi-
des , atque do&trina dicitur liberare, quia filius non
lhberatnifi credétes in fe Magis Auguftini, Bedz,&

: - . 7 1 i
ipfum eosin libertatem afserédos , quia priüsfub lc-

nos,qui iam lege veteri exfoluticrant, in liberta-]:
tem vocatos dicit, & lcgis ceremonias iugum ferui-|

E

libertatem? Át nunquam,inquit,in hac vita fine pec-
. |catofumus. Nüquam igiturin hac vitaliberi fumus;f
|Chriftus veró hocloco , & D. Paulus non vno , fedl.
plurib?in hac ipfa vita docet nos cffe liberatos.Rom.
F.16.18.25. & 8.3. | ]

)

|dixerat, $z vos man[eritue im fermone meo , vcré dgfafulim: :

tholici) ez liberum avbitrium (affuosé extollants nos au-
£emo ferututis propria mobi. con[cg ,uon. mfi Chriffo libera-

rantia. Quafi nos diceremus à peccato per folumli-
berum arbitrium nos fine Chrifto liberari,quod ne-
mini vnquam Catholico venit in mentem;aut liber-
as arbitrij effeclibertas à peccato.. Quód fi Bernar-|

adueríari maximé. Nam fi propterca liberum non
habemus arbitrium quód fub peccati feruiture fu-;

neraliter negat nos in hac vita vllam habere arbitrij

tore gloriemur.D1gna verberibus;aut i gne potiüs igno-[rosn. 8.

dum in hibro de gratia,& libero arb.aliöfque Catho—ï
licos legitfet au&tores,nonignoraffet. Necanimad.] -
uertit infanus hoc ipfum , quod nobis obijcit, fib;

mus; libertati iam per Chriftum à feruitute peccatij
liberumvtique arbitrium habebimus.Quid ergo ge-]

ftolida ob» f
le&io cótra
liberü arbi-]
trium in

31.Refponderunt es, Semen " braba fam,eo nonini fer-
WIHImHI Vtiquam, quomode tu dici, liberi eritisf) Quidam|
hoc non eos ipíos,quiiam in Chriftum credideranr,]
fed alios aliquos ex ijs,qui aderant,qui nondum cte-
didiffent,relpondiffe putant.Sed probabilius cft hoc|
ab illis dictnm;qui paullo ante dicti (antinChriftum

credidiffe. Cum illis enim Chriftus loquebatur , illis

eriti? , €* cegnofcetis veritatem, €7- veritas liberabit vos, Et

IRuperti opinioné probo,veriraté appellaredo&trine

. jeft vero fimile eos refpódifle , quibuícü loquebatur.

Qui-

(

d-

p—

d

ia

TMM WTEU

LT

[e Jiberoi
femptt
foifleia
at

rrantut
frruet

fpubn/q.
mumin
lr

l

lm,q

(hrilian

nicliil

TO
Ut
pcrio i*ffz
u
LUAT
ttitls
ü&
il

^ Iu
LT
H
um f

4

Mitdiom s;
T i wdm v)* ^
* iabl

.....

—
Ej

l
"
h
L u

m 4
. Ó
mime 11]

........

1 ^
Hf fe ithawegm k I
3 W dv ln

E .
"d j ET j
UMH W

».we.mmg.ccä |Es

? (
fiet hr onmh .
.L.&;EOC Walw | .
; £^ ' J v

A ,H'*'æ T
"r D uaiy! m
" J.;;Uä.äw, N
l

;| vt
11
M M

.,ï
Mf s

"
l

E
sls PLuhli 'wc
m i .?-:ï/';mm j
" *

.....
,,,,,

....
d

u

e : pd

2300

4
NU
,AA

n
UMT

H
d
[

u U-i'/ U
d

*

a

5

s
"
gl
£e *

: M o - ERN U :

MR -

Médacium

LIudxorum

fe liberos

|femper

fuiffe ia-
&antium.

|nus Chriftus obieciffe videretur. Itaque cüm duo il-

lad alTerédam libertatem , nobilitatémque fuam l1;»:0-

|perio feruitutem approbaret.

Tra&. 4 ]5 inquit Auguft. veritas dicit , €7* qualeeff Demimnino-

E s

'SH T

TN IOXN. CAP. VUb . —

812

(ïïxcunth tandem fucrint; re&té intcllexerüt Chri-
(tari de liberatione à feruitute ii libertatem locütu.
[d cnim,vt diximus, fignificat Grzcü verbü &2«3«-
lpuod.Sedin eo errarunt, quód putarüt Chriftum rion

íet, quéadmodum verfu fc?ucnti explicat. la&át igi-
rur genus fuum, vt probétfe nó folüm feruos nó clffe,,
vcrü valde etiá effe nobiles; ex Abrahamo enim ge-
nus ducere, qua nobilitate nullaapud eos putatetur
eífe maior.QJ-od dicant,Nemimi fermmimus vnqu&' ,du-
bitantquidam interpretes vtrü de fe folis,an de fe,&
tota Abrahami iá inde à prima origine polleritate:
|dicant. Ego non dubito de toto eos loqui generc,
quodglorientur nemini vnquá feruijtfe. Acque hoc
modo omnes veteres, & grauesauctores intelligüt,
Chryfoft, Auguft. Leentius, Beda, Theophyl.Euthy.
Rupertus. Putat enim dixitfe falfum, vt facilé qui glo-g
riantar,métiri olét. Seruicrát enim ZEgypujs olim,
(eruierant poftea Babylouijs, & tüc,cim ifta dicebat,
Ro:manis feruiebác. Nifi dicamus non de ifta cos fet-
uitute loqui,fed de ciuili;quá venalia mácipia feruire;
folent.Nam etfi Zigyptijs, Chaldei(que feruierát, ta-
men venditi non facrant , fed fübiugau. Nec in hoc
przcipuus eorü verfatur errot, fed quód de feruitute
peccati , de qua Chriftus loquebatur, nihil cogitan-
tes, dc fola ciuili feruitute differant. Nihilenim illis|
magis doluit, quàm quód humile ipfis, & feruile ge-

lis dixiflet , Cognofcets veritgfem, C* veritas liberabit vos,
prioriquc membro ignorantiam , pofteriore ferui-
tutem in illis notare videreturs neglec&ta ignorantia,

filiant, quemadmodum Chryfoft.Leontius , Theo-
hyla&us, & Euthymiusadnotarunt, Multi etiam
Chriftiani his Iudzis fimiles funt; (1 adulteria, fi ho-
micidia illis obijcias, nihil commouentur ; figenus
attingas , illic veró furero;illic ignominiosé cedere,
illic occidere.Putac Rupertus Iudzos maligno,atque
captiofo animo dixilfe , Nemim: ferumus vnquams,
(perantes fore, vt Chrittus refponderet 5 Quid ergo?
nonne modó Romanis feruitis? vtanfam acciperent
cumaccufandi, quafi populi Dei íüb Romano im-

14. Inen, Amen dico vobs , quia ommni, qui fat pec-
catum, [ertuus eff peccati. ) Quia rem Chriftus di&urus
eratlong preter Iudzorü opinionem;fuo illo more
a(feuerat , Zmen, amen dico vobis. ,/men , amen dico vo-

fhni dicere, /£mmen , amen dico vobist Multum comandat, quod
ia pronuntiat. Docet autem eos de ea fe feruitute Lo-
cutum fuiffe,quá ipfi maximé feruirét, minimé vcró
animaduerterét , quzquc omnium miferrima atque
duriffima feruitus effet. 0. miferabilis fermitws , inquit
Auguftinus. Pleruwmque bomines , m dominos malos pa-
tinntur, venales fe petunt , non quarentes domimum non ba-
bere, [ed faltem mutare; fermm peccati quid faciat? Quem in-
terpellet ? /£pud quem fe venalem petat ? Deinde [eruse bo-
minif,al.iqmnda fià domimni duris imperis fatigatus fugiendo
reqme/ätt: Serus peccati quo fugiet ? fecum (e trabit quicun-
que fegerit. Non fugit feipfom. mala confcientia, nen efl quo
eahy [equitur [cimmo nou recedit à fespeccatum enim quod fa.
at, intu eff.. Emphaticé veró víus cft Chriftus vni-
uerfali nomine, 0mnz , vt nullum hominem, cuiuf-
cunque tandem códitionis etfet, exciperet; quanquá

metap horicé;fed proprie de feruitute,ac libertatelo-|
cutam effe; càm non nifi metaphoricé locutus fuif-;-

D

C

À. filios efTe Abraliz,neminique feruitfe vnquá, 0"""5(

& raró fit; argumentü auté fumptum eft ex co,quod

inquit , etiamfi Abrahz filius fit;etiamfi nemini vn |
quam homini feruicrit,qw facit peccatum, feruws eff pec-
cati, Potuit planiüs dicere, Ameramer dico vobis,
ferui cftis peccati, fed rioluit eos perftringere nomi-|
natim, Eádem fententiaapud D. aulum. Rorm. 6.
I4. & ápud Petrum z. epiítola cap.2. 19; & apud Sa-4
lom. Prouetb. j.22. Iniquitates fna capimpt impium , e77|
fwnibus peccatorum fuorum con firingitur, Futtesenim fer-
uitutem, captiuiratémque fignificant. — — |
3j. feruss autem non manet in domo in. eferium ; fi-|
lus manet m eternum.) Cyrillus in Grecotum Catena|
citatus, Chryfoftomus , Theophyla&us , & Euthy-
mius putant Chriftum his verbis Iudzorum tacite
obiectioni óccurrere voluifse. Poterant, inquiunt,
Iudzi dicere, quamuis ferui peccati fimus, tamé ho-
ftias habemus,& facrificia pcr Mofem inftitutaque
nos à peccato liberabunt; quibus Chriftus refpódeat
non poíse Mofem ipíos liberare, càm non filius, fed
feruus fit, & fetuus non mancatin domo femper, id
eft no habeat in domo poteftaté alios (eruos véden-
di,alios Ii.berädi.Fechit,dpinor, quód D. Paulus có«
patansChbriPcü cum Mofe dicatMofem fuifse feruum
in domo *idelé, Chriftü veró filium Hebrzor. 3.2.5.5.
Caterü de alia hic agitur feruitute, quàm qua Mofes
feruus achllatur, Hic agitut de feruis pcccäti;MOfes
vocaturícruus,non quód pcccatis feruiret, fed qubd
nó efset naturalis Deifilius, quéadmodum Chriftus.
Meliàs Leontius;probare voluifse, quod dixerat, nó
poíse quenquá& nifi filium eos liberare,cü folus filius
maneatin domo in zternü. Mihiillud vidctur pro-

|bare, omni feruo opus efse libertate , de qua paullo|. :
ante dixerat , verias liberabit vos , quia nullus feruusiQuomodo
manet in domo im eternum id eft nullus feruus habet ius*gï;än'
in domo domini fui perpetuó manédi,cüm fua con-|nos:

ditione védibilis fit poflitquc à domo diftrahi. Nam|.

etfialiqu&do feruus femper in domo manet, id cafu,

pleráque fieri 'olet.Domum vocat,vt monét D. Au-
guft.& Bcda;Ecclefia Dei;in qua filius Dci séper ma-
nctferuus auté nó nift ad breue tépus.Mancnt enim
peccatores in Ecclefia, dá viuunt cü filijs mixei, víx-
queab illis difcernütur ; poft mortéauté eiiciuntur,

peccati feruitute liberati, à qua nemo eos liberar«
poteft , nifi filius Dei, qui manct in zternü in domo,
id eft qui dominus, qui hares eft domus, potéftque
quos vclitferuos vendere ; quos velit manumittere,
& in libertatem afserere. At non funt eius ferui, fed
Diaboli, & nemo poteft alienum feruum aut vcn.-

Sed Chriftus alienos , id eft Diaboli feruos vendere

diderunt ; liberare,id cft libertate donare, cüm emit,
& cx peccatoribus iuftos,ex feruis Diaboli filios Dei
& cohzredes fuos facit.Hoc cfít;quod verfu fcquen'd*
. concludit. :

Diabolo dicitur,cüm non emitab co,cui fe ipfi ven-

| 36.5: ergo vos filius liberauerityveré hberr eritis.)QuA vim
.habeat di&io illatiua;ergo, ex ijs,que modoó diximus,
apparet.Cüm filius in domo mancat in aterniid elt

eritis. Cüm dicit,vere, duo mihi videtur indicare; al-

eísent Abrahami , veram non efse , quemadmodum

vtait Cyril.in tenebras exteriores;nifi priüs fucrint äg :

dominus domus fit5fi ille vosliberauerit, veré liberil.

terum eít,cam libertatem,quam iactabant;quód filij|

mihiadid , quod fudzi dixeranr , videtur allufiffe fei

. Nn rm

Chtyfoftomus, Thcophyla&us , & Eu:hymius ani—l
madvertunts alterum, non poíse cosaliaratione vc-

dere,aut liberare, demine enim [ino flat,aut cadit, Yta cft.Roman. 14|

4«

—

71

V

Indzos Á-
brahcefilios
non eífe
probat
Chtitlus.

Grecifmü
nofter in-
terpres
imitatus
eft.

|Chryfoft,.
hom.55.

P

Iudæorum
patré dicat
Chriftus, .

|volebant Chriftum,illos fuiffe ipfos, qui ver.3 o.dicti

leos credidiffe, quia tam breui interuallo mutati,illü,

[dzi vellent,& illi quibufcü loquebatur, Iudzi efsct.

Quem mc?m()di fit? vtriuíqs enim efse poteft. Cü qua quaftio-

|imperandi eft, Facite , minimé dubium , quin Abra-

813 —

[OAN. MALDONATI COMMENT. — —

$14

37. Scio quia filij M brabaefis,ed queritis meinterfi. V
cere, quia fermo meus non capit im vibis. ) DuolTudei dlx?'
ranoinquit Rupertus, fe filios ele Abrahee,& nemi-
ni vnquam feruiiffe. Hoc pofterius ha&enus Chrl-)
ftus refütauit docés eos veré feruos effe,cüm venun

eos non elle veré filios Abrahe;cüm Abrahami ope-
ra non imitentur , idque longa períequitur difputa-
tione. Sed orditur leniter, ne eos initio abalienet, &
ad audienda cetera minüs aptos reddat , vt Chryfoft.
Theodorus Heracleotes, Theophyl. & Euthym.ad-
notarunt. Ad bláditur illis,& mulcet quodam modo
eorum arrogantiá dicens fcire fe eos filios efle Abra-
he , nec propterea velle fe occidere , quód alieniab
Abrahamigenere fint;fed quód prauis affe&tibus oc-

capit i vobis , dixit , pro,locum non habet in vobis;
pleni quippe eftis odij,atq; inuidie;ita vt fermo meus
nullum in vobis locum inueniat. Nofter interpres
Grecilmum retinuit. Obferuauit Chryfoft. hom.55.
non dixiffe , Non capitis fermonem meum,fed ferm
meus non capit in vobie, vt (ermonis, id eft do&trinz fue
(üblimitatem declararet. Vereor,ne nimis fübtile fit.
Nam re quidem ipfa idem eft,fermo meus non capi-
turà vobis , & vos non capitis fermonem meum. Sj
autem Ípectes quid agatur , non id agebat Chriftus,
vtdoctring füz magnitudinem laudaret , fed vt Iu.
dzorum vituperaret animos, qui prauis affectibus
pleni do&trinam fuam capere non poffent. Putant
quoque Origenes , & Chryfoft. eos , qui interficere

funt in illum credidifse, atq; hinc probant non bene

in quem modó crediderant , interficere volebant.
Magis credo de toto loqui genere.Dicit enim, qnerr-
ts me interficere , non quod illi ipfi , quibufcum pro.
prié loquebatur;interficere ed vellent,fed quód Iu-

3'8; Ego quod vidi 4[md patrem meum laquar , €7" vos,
qua vidift apud patrem vefirum; facitis.)Probat non id-
eo do&trinam fuam locum in illis non habere , quód
digna non effet,queab illis,& ab omnibus recipere-
tur; fed quia illi benead eam recipié£dam affe&ti non
erant. Se enim nihil loqui, quod non didicerit ex
patre fuo ,loquitur enim vt homo more humano.
Quid fit Chriftum apud Patrem videre,velaudire,vt
dixit fupra c.5.30. eodem c.5.19.difputauimus. Quod
fequitur magis indiget explicatione. Primüm qui-
dem Greca quedam exemplaria nó legunt 2 &opa'eas)

dó dixim? ,videre, & audire, cüm nihilaliud vtrum q;
fignificet,quàm cognofcere,& fcire , quéadmodum
& Apollinarius,& T'heophylact.adnotarunr.Illa ma-
ior queftio,an verbü zoers, indicádi, an im perandi

ram Cohlþcqui libertatem , nifi eos Filius libcraucrit.] Á

dati effent füb peccato. Prius nunc refellit;probátqy;|.

cupati caïaces non fint fermonis füi ; Sermo mews non|

quod vidiftis, fed & s«4(g1s,que audiflis apud patrem ve-|
|dffrum,nullo difcrimine fententic;idé enim eft,vt mo-

ne altera coniuncta eft,quem hic Iudzorum patrem
dicat, Abrahamü,an Diabolum? de quo dicit ver.44.
Ves ex patre Diabolo efls, Nam fi quidem verbü zo z

hamum eorum patrem dicat , nec enim iuberet eos
Chriftus, vt Diaboli, fed vt Abrahami Opera facerét.|.
Sin preíentis temporis , & indicandi modi verbum
eft, Diabolum ipforum patrem intellieat necefse eft.

D

Jbatur, fermo, inquit, mews non capit in volis, Videbatur

ja

[patrem ipforum dixerit. Quibus Chriftus pruden-'

|ates id eft probate vos non verbis , fed factis filios
efse Abrahz. Ecce, inquit Auguftinus , ile laudatus, rra&a.

|JOpera "IAbrabe f«cite,. vt indicaret non efse fatis, fi|
|vnum , aut alterum opus facerent , nifi facerent
iomnia. ! :

id cft qua ab eo didiciftis , non apud Abrahamum.
Nam apud Abrahamiü non mala, fed bona viderant,

illis dicit, 57 ] Jtbraba effis,opera "tbraba facite.Om-
nes fere graues auctores Aüguftin?, Leontius, Beda,
Apollinarius,Thcophyla&us,Euthym'ius,& Ruper-
tus facitis legunt , patrémq; eorum Diabolum vocari
putit, quem fenfum nofter reddidit intetpres; illd-
que confirmat,quód videamus id Chriftum agere,vt
doceat eos non Ábrahe,fed Diaboli filios efse,quan-

do non quidem Abrahe,fed Diaboli opera imitaren-| |

tur. 5ed id nunc obfcuré tantüm infinuat , aperte
poftea di&turus. Ceterum alius fenfüs nonnullis pla-

Grzcá dictio s&y nonnihil fuffragari , quam nofter
interpres aut non legit,aut nó reddidit. Greciautem
codices,quos ego viderim,legunt.Quód fi legamus,
vertamüíq;,& vos ergo qucapud patrem veftrum vi-

cite , quàm , facitis , cüm ea particula vim habere vi-
deatur exhortandi. Verum non ita eft. Nam etiamfi
legamus,re&te fententia coharebit , Ego que vidi apud

patrem mmm,lo'quor;, £7^ vos ergo que vidifis apud patrem| |

vefirum, [actis, id eft,ficut ego loquor,quz vidi apud
patrem meutn , ita vos facitis , quz apud patrem ve-
ftrum vidiftis , ficut. Chryfoftomus interpretatur.
Porro cüm de feloquitur, dicit lsqwor: cüm de illis,

volebat. Nam de ipfius doctrina , non de fa&is agc-

ratio poftulare,vt cüm di&urus efset,lequer, priüis di-
ceret , audiui ; cüm veró dicturus effet , faatis , priüs
diceret, vidiftis ; nuncautemin quibuídam , vt dixi,
codicibus priori loco eft, /i4/; fecundo , /udiwiflis,

trem vefirum;facitirvtiq qua vidiftis apud Diabolum,|

ipfi veró non bona.fed mala faciebant,vt paullo poft|

cuit, quibus Origenes eft auctor, quibü'fquc videtur|

diftis,magis confentaneum videbitur,vt dicamus,fa-|

faatis ,1deo; vt opinor , quia verba , id eft doctrinam !
fuam approbare; facta veró illorum reprehendere

quemadmodum & Chryfoftomus , & Leontius , &
textus Grzcz Catenz , & qui eximiz antiquitatis, &
auctoritatis eft, Vaticanus codex legunt. Sic etiam
Origenes interpretatur , & legit. Czterum, vt dixi-
mus,videre,& audire pro eodem accipiuntur. ^ —
39. Re[fenderunt, ev* dixerunt ei, Páter nofler Abra-
bam efl.) Non videntur fatis intellexifse ; quem di-
xifsét iplorum patrem cüm dixit , & vos, que vidiftis
apud patrem vefirum , facitis : led tamen fufpicati císe
aliquem alium prater Abrahamumiintellexifse.Ideo

Videte, &
audire pro
codem ac-
cipiuntur.

räetunt, Pater mo(ler /Abrabam esl , partim vt magis
rment , quod antca dixerant , Nos (emen /tgbrabe
[umm , partim vt eliciant à Chrifto, ecquem alium

ter refpondet , neque affirmans , neque negans pa-
quens , 5: felj, inquit , /"braba eflis , opera "tbraba fa-
if damnati. Non BegAt eorum arginem,[ed facta conde-
mnat. Care eorum ex illo erat , fed. vita non erat. Greci

94 TÀ dCpadjs Vroi£iTE & » /ï fil Aatbrabam e[fetis, opera

J brabe faceretis, Origenes tamen, Auguftinus,& De-|-
|daitalegunt , vt nofter interpres ; eodémque modo
|videtur legere Chryfoftomus. Putat Origenes pro-

pterea non fingulari ; fed. plurali numero dixifse,

trem eorum efse Abraham ; fed rem in medio relin-|.

V o i u T ia » |&io à Lati-
nunc fete codices legunt & véxa' Ti aCpaelps nire, (& tp- na diuerfa.

j

Grzca le-j

2"

Reprehendens enim dicit, e vosque vidifi» apud pa-

Sup. ver.7

40. Nunc

« n
(
hi
vtb
2
mid,
tipo
T
(i'.:"i?l(gl;
ts

1

l dicet

4trom ve

(Chri[lïum,/
KC5 qd
um homi
tlüs mari
dtats a
piniox

|

——

URENTR
ditim
D
flier
enim
þdfl';.'ge
CIm er
lemus
A
mnum,e
mitalaimr
&Qmml
Nüwï
t
B
dm
m
ticul;
b'gi,
| 41
UT

llldæi
—

NN

.....
|
*w;x

TM

£
t ho L—
— -7 2 — f
£

19 & 3 |
i^ 1 h

à Y
M i
m N;":':«L.
V
Fr, TT TW
MM -
n
TWIT M um
] Ws T2 TT
. '"3*'3 TA GL
*

Xlg*
]

(l
;m , j
,

" !
Aet4deum vt *1
. UAdal ) ' VM

" 1 Ó
3éo VAU

-
«
"

.....
wpe*

" , i) i
? TELIO
' -'[n)." "f]'y "L t
, " m 1
i:x,).:- NNTN ut
- [
-n" Ju q,-.;u-;'
)j €HJ ! i n
* ^

L

451
Ü

bata.

Iguód cos,quicx eiufmodi cóiugijs nati efsétfpurios

- lex cuius cum matre ciusadulterio natus effet, alte-

: iB 4
Expofiio| V €FüS videtur elfic fenius, quem Rupertus vidit, &
au&ri pro|refatauit , vt fornicatione idololatriam morc fcrip-

- Aþpwvl H Es 316 Bs

40. Nuc auté quaritis me interficere bomine,qui veritatem
vobis locutwus jïms,quä auditsi à Deoyboc LA braba non fecit.)
Probatcos non facere opera Abrahami,cuius genere
zloriabantur. Quia neminem vnquam Abrahamus
voluitinterficerequód veritatemà Dco auditam lo-
queretur , Hor, inquit, vAbrabam non fecit, id eft nihil
Íimile fecit. pées 5
AT. o5 facitäc opera F;itr.ï;f wj'l ri. ) Clariàs nunc dicit
cos Abrahz filios non effe. Cüm enim dixiilet eos
non facere opera Abrahz , addit facere opera patris
Íui, vndeaperté colligitur eos non effe filios Abra-
hz,ícdalterius. Nondum tamen declarat quis ille
lalter fit , cuius eifent hilij;iintelligit tamen , vt paullo
oft cxplicat , effe Diabolum. Illi veró non omnino
lid affecati, fed tamen fufpicati refpondent, Nos ex for-|

*

|
jam dicunt patrem habemus Abrahi,fed Deum,quia;
nimirum intellexcrantChriftü non de carnali;'ed de|
Ifpirituali patre loqui. Itaque rcfpondent (e non cile
filios Diaboli,vt vclle videbatur Chriftus fignificare,
(cd vnum patrem babere Deum: Potcit 'di&tio illa,
viii ,& ad Deü,& ad patré referri;fi referatar ad Deü;
erit fenfus,Nos non multos,ficutaliegentes,fed vnà
ticüm Deum pro patre habemus; fi ad patré& Nos nó
habzmusalium patré& quàm Dcü ;atque hücfenfum
vcrba magis pre fe ferüt.Qnód dicütNes ex fornicatto-|
"e non f(amus nati, quidà interprctátur,nó fum" filij 1-
Imael, fed Ifaac,mon ancillz;ted liberz,quéadmodum
exponüt Euthym. & Rupertus.Alij putát fornicatio-
nem eos appellare cóiugia inter Iudgos, & alias gen-
tcs illegitimé copulata, ex quibus fe natos cífe negét,

effe ducerentfic TheodorusMopfuett, 8 'T heophyl.
Alij de vera fornicatione cos loqui dicüt , propterca
dicere fe vnü tantàm habere patrema , qnód fpurij;!
qui cx adulterio nati funt, duos patres habcre folcát,
lalterum verüm , 2lterum opinione; Notalle igitur;
Chriftum, quód duos haberet patres , alterum . verü;

rum hominum opinione, nempe Iofeph;qui matris
eius maritus elfet ; fic Origenes, Cyrillus in Grzca
citatas Catena; & Leontius in commentarijs, quam
opinionem & Euthymius rcfert, & non improbat.

turarum vocent; itàque fe hoc elogio à gétibus alijs
diftinguant; qua ex fornicatione natz erant, ideft
filij erant idololatrarum , ipfzque idololatra Hunc
enim fenfum confirmat,quod ftatim fequitur, as
|patrebabemus Deum;id eft non famus idololatrz,vni-

bemus. Non repugno ijs ; qui dicunt alluderecos
ad prophetiam Ofee cap. r. 2. $ume tibi vxorem formca-
tionum, e7' fac tili J?[ies famim.fionum i quiafamimm, fer-
nitabitur terra 4 Domimne.Obijcit Rupertus,fi hic;quem
Ifequimur , effecfeníus , cos fuiffe di&uros Chrifto,
Nos ex fornicatione nati non fumus , fed vnum pa-
tcrem habemus Deum;nunc autem nó ita dixiíTe , fed

tucALIDe non Fæmm mattyUnio P.ztreml:n:bemzzs Dewn.lNon:

D 'ftia vfus cft. Ecat filius Dei, eóque ipfo auctoritatem

Icum enim Deum colimus, eümque pro patre ha-].

À lbátque eos cx Dco natos non efle ; quia fi filij Dei
effent,fe diligerent, qui & ipfe hilius Dzi fit, ab eó-
* Ique proceíserit;ac venerit. Dao hzc verba proceft,
( veni, muld ica diflinguant , vt procefer, teferatur
ad zternam Chrifti ex Dco generationem , veni ,ad
incarnationem. Sic Ammoniusin Graeca Catena;
Leontiusin comment.. Hilarias,Auguftinus,Beda;
Alij vtrumquead incarnationem , & aduentum in
liunc mundum pertinere patant, vtOcigencs, T heo-
phyla&us,f Eutliymius, & Rupertus. His potiüs af
(entior:ctfi re&é quidam monueruntex ltacipfa in-
rerpretatione beue Chrifti diuinitatem colligi. Nec| Shrbti dl
enim ex Dcd*proccfüi c , venifséque per incarnatio- osige
nem diceretur , fiante non fuitfet;nec ante fuiffec, fijcolligitit. |
Dc? non effct. Nec enim venif-Prophetarum more
mi(si à Deo , cim natus iam effer; fed in hoc ipfum
natus, in hoc homo fatus eft ; vtad homines veni-
rct, eófque non docendo modo , (ed muko maximé
moriendo à peccatis liberaret; Di&um quidem ctt
Iegcx&aiæï, Prgz;fjmm te formaremiu vteroyiout te , C9" ante
quam exires de vulud, [antlficauites (5 Pro ;Bmm m gen-
tibus dedi te , c.1.5.íed non diciturillam idco natum
efle, vt in gentibus Prophcta etlec: (ed càm cffecalio-
qui nafcirurus , Deum illum ab ipfo vtero adPro-
phetz officium deftinaffc. |
Nec entm à metp[à veni , fd il me mift.) Loquitur vt
homo,quaratione non venit à feijfo, quia homo
ille non genuitfe;fed à Patrc;Filioj& Spiritu fan&to
factus eft ; quemadimodum Ru ggsrcus ex,ponit.Pu tat
autem his verbis ad falfos allu4. re Prophietas , feque|
ab illis fcercgare , qui veniunc & propheticum oth-
cium vfarpant, càm à Deo milli non fint. Nor mitte- [lezea. 23|
bam, inquit, Propbetas, e? ipfr currebantyton lequebar ad :
qeos z mpfi praphemlmm. Hoc hodie hzretici Caluini-
ftz , & Lutherani faciunt. Singulari Chriftus mode-

Chiifli dizi

habebat quiduis erga liomines faciendi ; probatta-
men vocationem fuam , ncc fibi vult credi nifi pro-
Ibanti. Nec qui[guam fumit frbn bonoremi , inquit D. Pau-
lus , fed qui vocatur tanquam .Aaron, Sicez Cbriflu nen
Memetip[nm clarificautt vt pontifex fieret , [frd. awmilocutus eff|
4d eum; Filius meus es t , Ego bodiegenui te Haeretici ta-
men fibi credi volant , nihil aliud, quàm íua fcelera|
probantibus. Euthymius quatenus Deumloqui pu-
tat nonà fe vcniffe,id cit fola fua voluntate Patre re-
pugnante. * * |
43. Quare lequelam meam nen cogwo[citis ? quia non
poteflis audire férmanem meun.)Gracé non cft dy 071
aut dià 7905 quare , id cft propterea, fcd d/g rí quare
id eft propter quid? Itaque per iaterrogationem
legendum eft,| quemadmodum Origenes, Chry-
(oftomus , Auguftinus, Lcontius, Beda, Theophy-
la&tus, Euthymius, & Rupertus legunt 5 omnéf-
que ijdem auctores poft primum orationis mem-
brum interrogationem ponunt, Quareliquelam meam
071 ægnof'ciz'is f quia mwimrrj?;s audire ['ymonem meum;
Idcft , quid caufz eft cur liv Aeiuidv Tiv éprv ,. lo-
i'cutionem meam, linguam meam,autidioma mcunt|

Hebicot.fi
4 $* *

Pr.l. 20 Sä 1'

dam fit ex fornicatione non effe; & vnum patrem
habere Deum.Facilis refponfio;fepe huiufmodi pat-
ticulas aut aduerfatiuas;aut caufales elegantiàs intel-
ligi; quàm cexprimi. .
41« 51 Deus pater vefler e[ft , diligeretis vtiquemse, Ego

tantüm, vnum patrem babemus Deum,quafi aliud quid-| F

enim ex Deo procefi , «9* veni, ) Refellit Chriftus , quod

non intelligitis? nempe quia non poreftisfcrmo-
| nem meum audire, idcibquia cüm alieno à me
animo fitis,fermonem mcum aurcs veftrz ferrcnon
ffunt Neceni: (lumus reéte,petfectéa;intellis
poffunt Nec enim poflumus recté pecte&teqintellis
gcre,nifi queatrenus, & bencuolis auribus audimus,
prefertim fi res fint czleftes, atque diuinz; Vtebatur
IChriftus calefti, ac diuina quadam lingua, quiade

iludæi modo dixerant fe patrem habere Deum , pro-

|exlcitibus , ac diuinis rebus loqucbatur, quam
: ! lingnam

"UNTYM 2

ho — I0AN MALEDONATI COMMEN

Edl hd s
.

-818.

Tlin guam hoimncs carnales, atque terreni mtclhgelc

non poterant, etiamfi attenti audirent, atque liben-
; : E
tes; quomodo poterant intelligere, cüm tam abhor-

A.

cida erat Ab initio, de initióne iphus Diaboli»an honii.

dum hunc vifibilem creatos fuifse ; demundiinitio

nis? an mundi ? Qui exiftimarunt angelosante mun.|

macr RPE 7R
" MWWWM.*QD

rentibus audirent animis,vt ne fcgrc quidem Chnfþ
lfermoncem polfencEtgo aud1end1.verb.um emphat.?f
cum eft,necidem [ïgnifïcat,quod:mtclhgc-re, vt Ori-
d gencs putat , fedidem , quod aumbus. excxpe.re;f.mc
enim maiorem habet vim. Obfíeruauimus alicubi ex

Incap.é. Gregor.NNazian.orat.4.de Thelog. non potle;in fcri-

MA YeEE. pura lacraidem aliquádo Hgn.ificarc, quod nolle.. Id
m POH—Q hocloco fignificare, sen Pm;(lu, Chryfoft. Legn,tms,
idé, quod |'Theophylactus, & Euthymius obíeruarunt : idémq;
Belle. videntur Auguftinus, & Beda indicare. ' CU
44« Pos ex patre Diabolo eflis,eg" defideria patris :vej?r:
vultis facere.) Quod fcpe illis ante obícure fignifica-
ucrat ver.41. nunc palam dicit eos filios effe Diaboli.
Filios autem Diaboli vocat non natura,fed imitatio-
ne,vt Augull.hic contra Manicheos, & Epiphan.ad-
ueríus Caianos, & Archóticos,herc(.38.& 40.difpu-
tant. Quanquam in eo fingularis eft opinionisgquöfi
Diabolum hoclóco Iudam vocari putet , cuius filij
Iudei appellétur,quia illi potiüs prodenti Chrjüu m,
quàm Chrifto regnü Dci predicanti, & tot miracula
|facienti crediderint. Adductus in eam fentétiam cft,
|quód paullo fuprà Chriftus c. 6. 7 o..-IudarfïDiabolü
appellauerit. Auctor veró qq.vereris,nouique tc&g-
menti,que Auguft.falsó tribuuntur q.98. Cain dicit
hocloco Diabolum vocatum. Ceterum ex verbis fe-
|quentibus fatis cófiar Diaboh,xm hic vocari eum,qui
primus peccauit,angcluzü,quíq; ceteris peccgndl 2U-
[ ctor fuit. Quo enim modo in Iudam conueniet eum
homicidam fuifle ab initio ? in veritate non ftetifle?
! — [mendacé efse,& patrem eius? Psde Indar, inquit Au-
L. guft.& Bedayfi/ Diaboli? Initandoynon na[cende . /4udite
Ezechiel. (eripture (antlLa con[netudine, Propheta dicit ad epfos Iudæos,.
16.45. — [Paftertans "Amorrhbeus , ev: mater tna Cetbea. Atmorrbei
| gens erat qnadamyvnde originem Indai nen duceäunt. Cethai
C tpfigentem (oam babe ant emnino a.lmmm 4 genere In-
bs daorum , [ed quta erant mpiy AAmorrbei,e2* Cetbai, Iudei
| — jautem imitats [nnt gmpretates eorum imnenerit fb parentes,
non de qmäm nafcerentvr,fed quorum mores feflantes pariter
| damnarentur, Idem Ammonius, & Leontius monue-
| rant.Ef l»dejnquit Al'nbrof.lib.4.in Lucam,ex patre
: Diabolo non UIIQ CAYBÀ þcceþonæ 'Ed erimini , Ouód ad-
j dit , «2 defderm patro veflri vnlts f«cere , G n eupdae,
* defideria , aut cupiditates , vt opinor, vocat , que He-
- braice nby, aut arbbya opera,&udia,conülia,cügi-
tationes,&,vt Latinus interpres ea nomina folet ver-
tere, adimnentiones appellafset : ficut dixit ver.39.5; 227]
"IEbrabe effisypera Aabraba facite.Itaq; quod Chryoft.
Leoncus,& Theophyl.obíeruarunt, ideo nó Opera,
íed defréeria Diaboli vocafse,vt indicaret no quocun-
que modo,fed magno ftudio,cupiditatéque Diaboli
j mores imitari,etfi Ípeciofum,& non improbabile o-
I mnino eft,tamen non eft fatis firmum. Nam,vt dixi-
; | mus , Hebraifmus eft; & fi quid aliud Chrifto canfz
fuit,quamobrem ita loqucrptpr,potiüs dixerim ideo
fnSvpo: , defderia , aut cu pldltgtes Diaboli vocafse,
' quia eas Diabolus in eorum animos iniiciebat. uz|
: autem fintea defideria , ftatim Chriftus declarat,ho-
s micidium,& mendacium.Nam & illi Chriftum Dia-
: bolum imitati occidere volebant,c.7.25.44. & multa
4 patfim aduerfus eum mcgtiebantur; Galileum efse,
. |demonium habere, & alia generis eiufdem. |
[- " : - Ille bomicida erat ab imitio. ) Prima hic quaflio eft,

Diabolus
quis hic
1 Yocétutr.

C jipfo Dco vt nonnulli

de quo inirio loavatur Chriftus, cüim dicit, IZe bop;;-

in ea fuifse fententia , Ifídorum libro i.

qua fecerat , €7* erant valde bona,

erat ab initio , id eft, ex quo homo efze capit , quem

bomo ,nifi pritss fieret bomo.

quam terra fieret. LLb imetio , €7^ ante Jacula cveata (um.
Átque hocfíenfü reddidit Nonnus. Sed non eft exi-

gerente peccauit. Itaque vere di&um eft »lle botm-
cidá erat ab initit, Quomodo dicatur homicida, alia
eft quzftio. Auguftinus libro z. contra litteras Petil.
capite 1. auctor eft Petilianum , nefcio an omnes
etiam Pelagianos, legifse , 1Jle AtCh[Ator erat ab emitto,

.|quam lectionem Auguftinus reprehendit. Homi-

cidam autem Diabolum fuifse , & idem Augufü-
nus,& Beda, & Hieronymus , aut quifquis au&or

» quo Diabolus pri-

duxit. Peccatum enim mors animz eft. Alij in-
terpretantür de vera morte corporis. Quorum
diuere quoque fententiz fünt. Rupertus putat
homicidam appellari , quia jam inde ab initio
conatus eft Chriftum occidere , càm enim di-
xit , Ip celum confcendam , c7 fs. ero altifiimo,

eius necem. Propterca dixifse Chriftum, e defiderta
patris veffri vultis f«cre.Coacta videtur in terpretatio.

"

polset occidere. Ex ilo, inquit Auguflinus , ;/llebom;-

ftimandum nomen initij hocloco pun&um tempo-
ris fignificare , quo primüm factus eft mundus ; fed|.
totum illud dierum Ípatium , quo & factus, & orna-
E tus eft , fub illud enim initium homo Diabolo fug-

ille eft commentar. in librá Iob, capite 24. de fpi-
F [rituali intellieunt homicidio
mos occidit parentes , dum eos ad peccandumin-|

fic intcrprcxtabantur,quafl fenfus efset,.ctm mundus
fa&tus eft , hoc eftab initio lam Diabolum homici-
dam fuifse, non quidem re ipfa,quia nondum homi.
nes erant, quos occideret ; ed animo , atque volun-
tate; quód iam peccafset, & occidere futaros homi-
nes cogitaret. Diximus alibi magnos olim auctores
de füummo
bono,cap.rz. Gregorium lib.28. Moral. Cap.r4. & li-
B |bro 32.cap.1o. & Bedam q.9.in lib. 4. Reeum. Non-
nullos fefellit verbum illud eraz , quod hunc fenfum
videtur prz fe ferre,iam ante initium Diabolum ho-
micidam fuifse , non animaduertentes o , erat , proj
fuit, pofitum efse , quemadmodum idem nofter in-
. terpres alibi reddidit, r.Ioannis r.1. Fingamus ergol
hocloco vertifse , Ille homicida fuit ab initio , nihil
vtique difficultatis efset. Alij ad iplum Diabolum
initium retulerunt , eum, ex quo factus eft , homici:
dam fuifse, quomodo Manichzi ; & Prifcillianiftz,
& quicunque alij aut à malo principio , vt illi; aut ab
olim angelos malos , malos|
natura füa , atque origine efse dixcrunt,intcrprcta-
rentur necefse crat. Sed ca harefis vno refutatur|.
verbo , Omnia per ipfum fa&a faut, & vidit Deus cunéda ,
Origenes, & Augu-
füinus hocloco , & lib.ir. de Genef. ad litteram. cap.
16. & libro ir. de Ciuitat. cap. 5. Beda, & Rupertus|
ad initium hominis referunt, quaft dicat , bomicida|

cida , ex que potuit fieri bomicidium ; €77 ex illo potuim fieri
D bemicidnm , ex 46 fatt efÍ bomo. Non enim polfet occidi|
Alij mundi principium in-
telligunt , quibusideo meam potiis fententiam ad-
Ícribo,quód phrafis Scripturz fit mundi originé ab-
foluté initium appellare.1» prncipi erat. verbum. Quod

fuit ab initio : antequa quicquam faceret prinapise2" ante

filio Dei inuidifse , & eum quodammodo occi-|
dere capifse , perfecifie verà poftea per Iudaos|

Sup.c.rg. -

Ttad. 42;

Mundi ó-
rigo infcri-
ptura ini-
tiü vocari
folita.

L L. €pift,
lo.c. I.I. :
Prouerb.8,
24445

Quomodo:
Diabolus .
homicida
vOcatut.

Iüo[d"lï'l*

Genef.1.3s. |

Sup. cap.t. |

IEccl.24.14«

7
á. : ^
1
MR r " 7 N
7
!

ÁI;

mfum !

Wtiten
nu&
It ve
ld
icat]ob,
itintex
siftutem
gw-i-l-w- tUS pon.
TT
Vr
A
d Ine
"s Qa
Wä |
dum]
Quit,
ht
" [454
tculfc
40 dofe
NY

N 1^ 1
N Qp

i I
MA N R UT Q AQNN E

ïhmi&ü
M.
AA
. ïUï,qy
lü Lo;;:

D

Gen.g.g

Ite

odb m
o *
Jl nö;ilmlx e
TAQL GXPI'CI
pofe;
g

.
TO ET
AL Y

h.
Áj -"'do':.?m;æfï

*
AT
Vi

PTR ) ^
"Áe Aelus lss
" ub) QLADIEA

N o v ETE A
/ M N M
" d

!

AADLPIETIULFELESI
j AL ml
Vi UV ^

.....

n t

Wt 404 044 M

;W ]

'þï
» MM
ehondll [iun
T d

ET
"77
" H

m
Va
1 hu-
] ^ ll
U! ',.u .*."-Jul
- Ü
* f r
1d
NT u"' 'X
rb
LL d

* (Jfl'
A2 If«
"m E WIP
! i Pa i

Dipols [

ercindim
dl Aij

3 Qu i

i
Á ( u[zl'
s P

um
-

nom WR

"

i EE L.À

Trac. 42.

)
E

$up.c1.47. |rus, nondum adulteratus , vere , inquit , Ifraelita 15

Gen.3.j.

Quomodo
h : ?
Diabolusin
veritate nó

lverbum. | malom. [eminauit. , €7 otcidit , & libro z.

: jïtgendo; fed Pcr[imdmdo peccatum , €7' äpdiïudi.(i fei-
itate deiérendo. Áuctor. qq. veteris, nouique tefta-
[nenti, quz falsó Auguftino tribuuntürq. 90. &

veritatem appellet; Sunt qui naturam ipfam inte-

left. In caigiturintegritate naturz , atque volunta-

|quit, as mon feraauerunt [awm principatis , fed derelique.-

I[Leofer. ro. de Quadragef. & epiftola 65. cap. 6.

Iquia de veritate , qua inloquendo cenfiftit, hicagi

|Irenguslibro s. cap. 25. Ammonius , Chryfofto-

819 IN IOANN.
Alij dicát homicidá vocatum effe, quia primüm pri-
mis illis parétibus per peccatii, deinde omnibus ho-
minibus caufa fuit, vt etiam corpore morerentur, &
Cainad necem fratris incitauit ; fic Tnhcodorus He-
racleens. & Euthym. Atque hicfeníus mihi placet;
nifi quàd dé morte Cain non intelligo, quia edi cre-
dendum eft illum ad cedem fratris fui à Diabolo in-
citatá fuiffejtamenid Scriptura non dicit; & videtur
Chriftusad aliquod Diaboli fa&um alludere ; quod
cófignatum facris litteris frt. Vt autem ad morté cor-
poris primorü parenrum hoc referá, in quá propter
eccatü incurrerüt, haec me ratio mouet, quód cum
Chtiftus dicic, Et defideria patris veflri vulris facere igni-

corporaliter ; quare & cüm dicit , /e homeida erat "
imitienon folüm fpiritualem, verü corporalem etiam
homicidam intelligere credédum eft.Quanquam ?i.-
'am1 pfa.m corporis morté non per vulnus corporis,
led animz intulit , & , vt AugufLait , Nes gla-|
lio armatws , nom ferro accintise 4d. bominém venits

:ontra litteras Petil.c.13.Qwerumss vnde Diabolss fuerit
bemicida ab initio,e7" inuenimus quod primw bominem occi-
lerit ,non gladwm [Iringendo , aut aliquam vim cerporaliter

;8. non Diabolum, fed Cain ab initio homici-

Et in veritatenon fletit , quia non eft veritas it e.) Di
Iceptatur inter interpretes; quid hocloco Chriftu:

cram , & rectam , qua omnes angeli à Deo conditi

nonid eft perfedionem, rectitudinem,vt ita dicam;
(icut Iob. c. 2. 3. vocatur *v^ on v vir perfe&tus,
aurinteger, & re&tus , id eft retinens veram adhuc
virtatem , ac fimplicitatem , nondum vitijs corrup-j

quo dolus mon efl ; ca cnim natura perfe&tio , atque in-
tegritas veritas appellatur; ficut verum vocamus
aurum , quod perfe&um , quod non adulterinum

tis, qua Diabolusà Deo fa&us fuerat , non perman-
fife; hoc effe non ftetiffe in veritate, quemadmo-
dum Iudas vezfu 6. explicare videtur , J/£ngelos , in-

runt (aum domicilinmym widicium magni deei vimenlis ater-
nz fnb caligine vefernaut , fic videtur Euthymius intel-
lexiffe, & Auguftinus libro rr. de ciuitate cap. 13. &

Quam interpretationem propterea non recipio,

manifeftum eft, Cum loquimrmmdacium,'ex propryjs
loquitur , quia mendaxeft, €2" patereim.) Multo ma-
xima auctorum pars hoc de verbis illis interpreta-
tur, que Diabolus Heuz dixit ; Erita fieut Dg , faien-

titus eft; coniungi igitur mendacium cum hornici-
dio, quod vno, codémque tempore patrauit. 5ic

mus. Leontius, Theophyla&us. Sivtramque con-
iunserisexpofitionem , verum meo iudicio (enfum

lloqucndo intelligi veritate; hínc probari poreít,
[quód càm Chriítus dicit in veritate non íterifle,

ficet eos velle feipíum occidere;non fpiritualitct,(?:d :

lam fuitfe intelligit, quod nerefutare. quidem|
'opps eft. :

|uerafse , quia nulla nune. ef£. veritas ineo , íed totus

(unt , veritatem vocari putent. Hebraico idiomate|D |quantus eft, sendax eff, 7 pater eius, Perueftiga-|

dMicenim videtur fóonare , im veritatenon. fletit , quia mon ct

Ideos, quafi dicat Chriftus;cüm loquitur médacium,

jqu£à patre fuo Diabolo velut hereditate accepit:
tes bonam, q7' malum , quibus verbis fine dubio men-]

. 620

o
haud obícuréindicet veritatem aliquando, priuí-

cem locutus effet veri priüs, quàm Heuz diceret

| Eritis ficot Dj , noninuenimus; nifi illud quis ve-|-

rumfuifle dicar, Similis ere Altifiigmo ; quod non de
Diabolo, fed de Rege Babylonis intelligendum
effe perfpicutim eft. Nam quód Heracleon tefte
Origene dicebat non fteciffe in veritate, quia nun-|
quamin illa füit, vtpote malüs à malo factusau-
&ore ,fuprà cum Manicheorum, & Prifcillianifta-
rum etrore refutaummus;. Dicitur ergo non ftetiffe,
id eft non perfeueraffe in veritate; non quód anre
quidquam verilócutus fuerit, fed quód eiufinodi
a Dco fa&us , vt filoquendum inillo primo ftatu,
quo fuit ante peccatum , illi. fuitfet j vera. loeutus
eíset; Poft peccatum & mendax, & fedu&or, &
nomicida , & quidquid nunc mali habet , factus eft.

Auguümi, Bedr, & Ruperuü interpretationetn,

; nefcio an quifquam probaturus

Qui4 non eff verjfasiueo,) Mirümi quantopere vna

Dedain, & Rupertum vexauerit interpretes, Qua-
inveritate non fteterit , QUIA Veritas , inquit , ap e
nen &1. Res ita expedifi poteft: dictio, qui4 non
caufam, fed effe&um, & indicium fignificat, vt in fi-
mili exemplo fupra verfu29. docuimus. Itaquc
lenfus eft, inde conftare in veritateeum non"'þerfe-

uittandem hunc fenfum D. Auguftinus, libro xi.
de Ciuit, cap. 14. $ubiecit , inquit, indrcium, quafi
quafiffemus, vndeoflendatur , quód im veritate nom fleterit,
itque ait, Quianon. eff veritasin eo,. Effet autemineo , fi
m ia fletiffet.. Locutione autern difbum ebt. minins: vfirata.

veritas i. 60 , tanquam ea fit caufay vt in veritate non

m eo veritas non fit , quód i veritatenon fletit,. $ed. ifla lo-
cutto e[t «* in p[alimo, vbs ait , Ego clamaui , quontam exau-
difli me Deus.. Cum dicendum . fniffe vtdeatur , Exaud;fti
me Dew ,quoniam clamaui, $ed cirm dixiffet , Égo clamaui ;
tanquam ab eo quareretur , vnde (e clamaffe monflraret ; ab

quam diceret , Hinco flende clama[fe me , quoniem exaudiíti
me Redeigitur exhocloco Theologi collegerütan-
gelos ingratiacreatosfuifse. - .x
Cum loquitur mendacium ex proprijs loquitsr,) Adtmi-
rabilis eft Eucheri] in hüc locum Interpfctatio in qq.
inIoannem, refert hoc non ad Diaboluimn, fed ad Iu-

vnufquifque veftrü,ex proprijs loquitur, id eft ex ijs,

quod plane violentum videtur. Non dubivm igitur
eft, quin de Diabolo hoc dictum fit, quemadmo-
jdum alij omnes auctores fentiunt ; fed queriturà
nonnullis,quid fit. ex proprisloqui? Hicetiam Epi-
phanij opinio fingularis eft,qui cüm hoc de Diabolo
di&um putet, tamen Iudam exiftimat Diabolum,

quàm mentiriinciperet, locutum fuiffe, Quidau-|

) ]

-locergo eft, m veritate non. fletit, INam Origenis,|.
jui in veritate , id eft in Chufto non ftedifse di-]|.
C lcere .vldexïtur i

Madidio, qu4, multos, prafertim Auguftinum,|

lis hecfit , qua reddi videtur ratio, quare Diabolus|

Quia, no5
'X-

fleterit ,quod m eo veritas non fit ; cum porius ea fit canfayvt|

effetln exaudiutionis Dei, clamoris [m oflendit affelum , tan-|

Ifai. 14. 14.-,;

cauffan .
fed effe&ü
fignificat.

E 4

Pfal. 16. 6.

1

Quid eft ex

qui méda-
cium,

|fei. — |expreferis. Nam de fola natura hocintelliginon| — Jappellari,vt füpra ex haref.58.& 460. recitauimus. Ita.
poffc modó docuimus; non Poifc autem de fola ml que interpretatur Diabold , id eft Iudam ex proprijg. |
; : Nn- 3 loquj;*"
)'«W"'*L - "-

|

-

proprijsTo- |-

p

" £
*»GW*-. P d : ?

expo(tio
optima.

iMarci t. zqr
34. G Luce
4314 A41.

Diabolus
dpater mé-
dacij dici-
tut, —

Origenis

Ju AL

|

821

0822 ^

fïoqui,id eft ex iis, que à patre fuo Diabolo quafi h-

Ireditate accepiffet. Atqui hocipfum eft,vt re&te no-
Irat Auguftinus,nó ex propriis loqui;loqui ex iis,que

acceperis ab alio.Manichei,vt idem indicat Augulti-
nus,interpretabátur ex propriis;id eft natura fua,effe
enim natura malum. Sed hoc fatis, fupérq; fuprà re-

pretatio eft , em mendacmm lequitur , ex propriis loqui,
1 :
[] -D 9 . -x * [ .. 1-
quam mentiri docmt,lpfc veró docuit mentiri alios,

fuille mendacij.Sic Origenes, Auguft. Chryfoft. Am-
monius, T'heodor.Moptueft.Leontius, Beda, T heo-
phylac.Rupertus,Euthym. Placet mihi,quod Orige-
nes indicat , voluife Chriftum his verbis fignificare

ritmendaciufn tamen nó à Deo accepiffe, fed ipfum
per fe illud excogitafle. H zerét alij in illis verbis , C
loquitur mendacium, quafi aliquando non mendacium
loquatur. R.upertus exiftimat hunc effe fenfüm , ciem
loquitur mendaciam , id eft mendacium , quod femper

Origenes exponere.Sed nefcioan verba eam expofi-
donem ferre poffint. Certé cum demones clamabát
Chriftum filium etle Dei , non mentiebantur. Nam
vt concedamus , quod non video quomodo probari
poffit, cosid fallendi animo dixiffe, tamen fi proprié
loqui volumus,verum fillendi animo dicere non eft
mentiri; & cum fpiritus ille malus dicit, 3.R.eg.22.22.

.|Ero fPiritus mendax in oreomnidn prophetarum eis , indi-

cat non femper fe fpiritum mendacem eftfe , id eft
non femper mentiri ; quamuis femper fpiritus men-

dax appelletur,quia femper ad mentiendum paratus

eft, & plerumque mentitur. —
Quia mendax eff eg* patereis.) Propterea,civm loqui-
tur mendaciumsex proprus loquitur , quia fuopte ingenio
mendax eíf, & mendacij primus au&or. Epir

hunc locum exponit , nifi fortaffe corruptus liber

quitur mendacium bic [nbaudiendum, vnu[quifa, veflrum,
ex propris loquitur , quia mendax est , e7* pater eus yide
Diabolus,qui vniufcuiufque veftrum pater eft. Orige-

ines,e7" pater eius, id cft Diabolus pater vniuícuiufque

piritus mali. Au&tor veró qq.noui , & veteris teft.q.

id eft Cain, quod & à Ioanne Grammatico in Greca
Catena dictum inuenio. Verus fenfüs eft, qui eft o-
mnium aliorum auctorum maximó communis Am-

moni j,TheodoriMopfuä&.Leontij,Chry'*fo&.Augu-i

| &ini,Bed&g,Theophylä&i,Ruper:i, Euthym. Mendax
led Diabolus, Q? pater eiusid e[! mendacij. Refertur enim

relatiuum emnad niomen mendacij , quod proximé
precellerat: Vocatur autem Diabolus pater menda-

cij;,quia primus auctor, & inuentor eius fuit,& quo-]

dammodo illud peperit , vc Chryfoft. Theophyla&.
Theodorus Heracleenfis nomini patris Grecum ar-

: 45. Egoautemyquia veritatem dico , non ereditis mibi.)
Oratio cltaut Hebraifmo , aut traie&ione perplexa,

quicunq; mentiüturjipfum enim primum auctorem

' han.hz-
ref: 38. & 40. preter omnium auctorum féntentiam

futatum eft. Recepta fere omniumauc&torum inter-|

id eft propria vti inuentione ; nec enim ipfum quif-|

Diabolum,cüm quidquid habet boni à Deo accepe-

loquitur, ex propria loquitur. Eodémq; modo videtur

e[t, 4Uia mendax, inquit, eff [udas, quem Diabelum voca-|.
tum dixerat 7* mendax efl,e7* pater eius,id eft ipfius Inda.
|Similis Eucherij interpretatio in qq.in Ioan. Czwmlo-

90.& 98. mendax eft vnufquifq, veftrü,& pater eius, |

Leontius, Ammonius, & Theodorus Mopíueft, ex..|
|ponunt ; Cz; avróceypi(oc vrexey (9 «00 0c.. INotauit

a E * ; 5 n ;
ticulum adie&tum ad fignificandum Diabolum (in-
- |gulatiquodam modo patrem efle mendacij. |

IOAN. MALDONATI COMMENT.

A.

tri

jego non mendacium, ficut pater vefter Diabolus,ied

. Meretis vtiqs mihialffueti credere Diaboli mendaciis.|
|Sed ob hocipfum mihi non creditis, ob quod maxi-|.

- (Querit Origenes quo modo dicat Chriftus eos, qui-

[Quod fihoc nemo veftrum poteft facere , quaremn
qereditzs mibi ? V nufquiíq; enim dignus eft fide, donec|

| errorem multis illi verbis refellunt ; nos fuperuaca-

veritatem loquor. Si enim mendaciü loquerer , cre.]

[mé credere deberetis , qwia veritatem nimirum vobis
|dicosadeo enim infolens,& noua veritas vobis eft,vt
Icum eam au ditis,portenta audire videamini.In hand
llententiam Chryfoft.Euthym.& Rupertus edifferüt.|

ditisverumeffeequodvobisdico, . .. .
"Y'uiy e(9 « 2«Ea u) d migivslepuSo, —
Sed manifeftü eftillum , quem diximus,efle fenfum.
Habet ergo emphafim pronomen illud;ege; opponi

mendax eft,& mendacij au&tor , creditis ;'mihi veró,
Iqui non folüm verax,fed veritas ipa fum,no creditis.

buícum loquitur fibi non credere , càm loqueretur
vtiq; cum iis,qui ver.3o.dicuntur in illum credidiffe,
difputátq, partim crediditfe , partim non credidiffe.
Zxpeditius eft , quod diximus ver. 4o.in fimili qua-

non enim iis qui credebant, non certé difcipulis, fed
totigeneriJudzorum. —— EU r
46. Qu ex vobus avguit mede peccato ? fi veritatém di-
co vebis , quare non creditu mibi ? ) Prefenti emporele-
gendum £a cye: arfuit, non arguet, Etfi idem fere fen-

cufare criminis,fed couincere.Nam Iudei fepe Chri-
ftum blafphemie;fepe violati fabbatifepe aliorá cri-
minum accufabant ; fed nunquam conuincere vllius
peccati potuerunt. Hoc eft;quod dicit Chriftus, qua
ex vobis AvQuit me de peccato?id eft,ecquis veftrü eft, qui

mnec PGCC&UIH] coarguere? prodeat,difceptet,cuincat.

aliquod in eo fiue mendaciii,fiue aliud peccatum de-
prehendatur,quod fidem eleuet.Hoc fenfa Euthym.

verbis tacitam antithefim,quafi dicat, Qu ex vobis ar-
quit me de peccatoicut ego vos,& patrem veftrá modó
coargui ? Obferuarunt iidé auctores, tum etiá Chry-

inquit D.Gregor,hom.18.in Euang.mae(netudine Dei;
relaxare peccata veneratye*dicebat , Quis ex vobzs arguet mne|
de peccato? no dedignatur ex ratione offendere (e peecatoré non
e[fe qui ex virtute dumtatis poterat peccatores in[lificare. . |
47- Qui ex Deoefl jverba Dei qudit,propterea vos aen aw|.
ditis ,quia ex Deo pon eflis.) Ex Deo eífe idem eft,vt opi-
nor,quod filium efle Dei,quod soz ex Fmgm'nibm,nez s
ex volutatecaruineque ex volutate viri, fed.ex Des natum

quod dixerat ver.44.& ex Deo efkt Quemadimodum
ergo qui ex patre Diabolo funt, libenter eiusaudi-
unt verba,quamuis falía , quamuis mendacia, ita qui
exDeo patre funt, libenter verba Dei audiunt. Quis
enim filius libenter non audit patrem fuum ? Inepté
proríus Heracleon; vt Origenes indicat , & Mani-
chei , vt ait D. Auguftinus, ex hoc loco colligebant

malos,quód ex malo principio procreati fint.Quem

Nonnus autem pocta reddit, quafi feníus fit, nó cre-

Ienim fe Diabolo, tanquam dicat, Diabolo, qui totus|

fhone , hec non dici à Chrifto fingulis auditOribus,;;'

fus eft , quis veftrum poteft mearguere de peccato:|
|Arguere autem Latine,& Grecé A &yyem,non eftac-

paratus, qui prefto fit, qui confidat pofle fe vllum in|

Putantautem Augu ft.Beda,& Ru pertus latere in his-

foft.manfuetudinem Chrifti : Pep(ate , fratres cariffimiy

effe. Opponit enim hec duo ex patre Diabolo effe;| -

up.c.1.4.

Sic refoluenda erit.Mihi veró ideo non creditis,quia

X

neum elfe exiftimamus hoc tépore refutare, quo vix

. memo-

j
j vbi W[blü

u
] &QIC, (

| Matth.ü:?-ïauïïbt

hr
tit. M
fjd:/tü
!äranu l

^

;?mm I
ftedr
dm g
fcfïis; qUiï
ïvidenmt

i

cuc ol
Neüttt
(entio
nemt
ttpto
eius a
tód

direntr

Nonapp.
t ff
f Disen

Manichei|
: 4 ld 5 hocloco [
quoídam homines natura bonos efle, quia ex Deolbut.

Jünt ; id eft ex fübftantia Dei fa&ti; quofdam natura

lul
ties d
&::ill R&. M
ïChryfo
lautcm.'
Ml V

l

Ti |

od

|

PU Pm]

l

|

lChïiUtuu
um
Que «
jamar
tatit4
kgcntiur

*
| M
(
|
|

: j
u — RUR
tit
Battssss M
hii itaq

G1

ALLDDERERENERESI UR E TT DEO IT us [ o
o uU m N URT AE l

Dmbüï&g?a- E. 82-3 | : 82.4. -. | *
*ügueïfzä Ü | !äämoria vlla eft eius ;rrcris.nzfïlios; nihilo rïxinigs*A, faceret, exiftimarent id ió nifi opera demonis POQH*CLLucv;; :
WN DP abíurdos nq&?a tulere tcmpcfa,mqulþus eucllendis faccreïaut fic'l-lt. dicere .folck:bzfp,t, In Beel'(ebub phwpe o
UM ivtiliüs à nobis opera ponetur. Reàé hunc locum dameniorum eijeit demoma. Alij putant modgm fmiï"qæ
"*—W; /Ammonius, & Theodorus Heracleenfis , & Leon- quucndl , quo non fignificarent cum veré dæ'moï
". | tius d.uobus vc:rï::s e)sgla?allfïrulït,;ïü? eo q'uofdam ( |nium habere ; f:d mote efïje;nt mentis, dchrarcjm(ïa*-
M**M : homlnes effe $X aüp.auqï.æy,o;öAæ :lg/& rwpo?täpe?tt',æzoü : .n-lrc— , quemadmod.um quiáà demone cprreptblf funt;
ä:ï'iiïfaïïef-ï.-[ fécusdum fabjianmm, -(?dFW." Ws eieirianem, 1 elc non ficut. c. 10. 20. q,g;dgm dicunt,; Damoniwm ba "u3
nb .l [quód ex ipfa fubftantia Dei fa&i effent, fegï quódad| s(amt,qmdewm auditis ? GC c. 7.20.. Demonium babes;|. ;
ias Quid fitau|eius formam,& voluntatem viuerent. Audire autem| iquis te quarit interficere, Aliam Leontius rationem af
"E | gff veb3 verba Dei non eft auribus excipere, quod etiam fa-| ff:rc,lquöd proptium dezmonum fit gloriam Deiin| NI
"RE ciunt , qui ex De? non funt , fe.dhbepu animocon-| fe cfgnsferrc » quod Chriftus facere videbatur , durn/ cm x
Ww l | dere, credere, illífque dcle&ari , denique illisaudire|B fc filium Dei appellabat. M aE
weg),'ihx l ! Matth.13.9. auribu's,de qlub.:-gs Chïl&us dicere CO.U(UCU!.C, Qui ba- 49-. Ega dog'man;um n.gn babeo '/&l honorzfïco Pdfrim;ng: .
"asE bet aures audiendi , audiat, vv Ammonius animaduer-| — jwm , 7* vosinbonoraftis me.) Omncs fcre Chrifti hoc! ^
i*9cu d tit. Reddit ergo caufam Chriftus,cur illi verbafua;| — loco prudentiam , & maníuetudinem obferuarunt.
Pa E id cf Dei, nonaudirent, quia nimirum ex Deonon| — |Duo illiobie&afaiffe, quódSamaritanus effét,. &| :
ii erant ; non fecundum fubftantiam,inquit Leontius,| — |quód demonium haberet; illud tacitum preterijffe,| —
-u N nam íecundum fíubftantiam ex illo erant ; fed! — |quód nihilin eo diuina gloria lederetur , ad hoc ref-
mcrcäiii;g l fccundum ele&ionem. Quj exiftimant commutan- ponsliiïc , & fine vlla verborum accrbi.tate'ümplici, s
Q c:f:?;di:,ï | dum argumentum effe , propterea VOS €X Deo non jrantüm negatigne rcfpödi['rc,Ego dauonium non l?axfaco;
münüg | eftis, quia non auditis , deprauare mihi fententiam —— |fed ea, quq dico, ac facio, vnde vos putatis me
lx H; | videntur, Nec enim ex eo, quód vetba Dei non au- Idemonium habere; propterea dico, ac facxp, vt
üédig dirent, probare voluit ex Deo non effe; fed cauíam (; |patrem meum honprxficem ; facwnd?, aC dicen-
|| cur non audirent, Áfferre; quód ex Deonon cffent.| — |do ca , ad qug mifit me. Vos veró cüm can-
TTE Reueréter etiam ab Auguftino auctore fummo dif^ |dem obcaufam me honorare deberetis ,. potiüs in- j
ndemh (entio, qui hocad predeftinationem, & reprobatio- jhonoratis, dicentes me demonium haberc. In hang
ls | nemrefert ; quafi foli predeftinati ex Deo fint foli fententiamCh.tyfg&. Xuguftin. Beda, ï"hcoPhylg&a |
tj - Ireprobati ex Deo non fint? Ex Deo enim eff , & verba| — & Rupertus:nifi quód Auguftinus, & Beda aliam|
ov la eius audit, quifquis in eius eft eratia , & ex Deo Jafferunt caufam ; quamobrem non negaucrit Íe Sa- [
xhislx ( nó eft, qui in peccato eft:& multireprobi in gratia; — jmaritanuin effe,quod Samaritanus cuftodem; palto-
übehs multi przdeftinati in peccato fepefunt.- remque fignificet, & ille verus erat hominum cu- |
P I -:48. Refpouderunt evgo Iudai, 2* duxérunt el,.Notlncþgng Itos,ac paftor bonus. Allegoricum. Doget Qriäenes Infr.c,to.1i]
ar Cs | — Micimus nos,quia Samarttanus es tu, 7* demenium babes?) folum Chriftum dicere potuitle,demonium nes abeo;| |
M "u Non apparet eos fuprà dixi(ï'c Chri&qm Samarita/| — |ceteros cnim.homix?es, quiape'ccatum habent,da-|
eedmi. num effe. Dixerunt quidem effe Galilzum. c. 7. 41|D monium 'habcre,qqxa qu.r quis peccatum þaþct,dæ- Ü k
ia 52. Dixerunt demonium habere.c. 7. 20. Samarita-| ^ |monium habct. Alio , opinor,feníu & illi dixcrant, |
sH um effe nufquam apudIoannem dixerunt; ledip-| — |Demeonium habef,& Chriftus refggndct, Ego demonium| :
u üiscredendum eft confitentibus: hocloco íeid fo-| — mon babec. Acutiüs notauit Leontius pronomen illud
od litos dicere; quamuis id nullus narranerit Euange-| — jego;emphaticé pofitum efle , quafi diceret , Ego dæm?
d lifta, Monuithocipfüm Origenes; & Ammonius,| — pumnon babeo, vos haberis. Quodautem fequitur,fe
; 3 Chryfoftomus, Theophyla&us ,& Rupertus. Cur| - bonorifico patrem meum , rc&té conuenitcum ciuídem
m autem Samaritanum appellauerint , nonfatis con-| — |Leontij fentétia,quam íuperiore verfu recitauimus; l
i ,""r* | ftat, Vix auctorem bonum inuenio; qui exiftimet| — |proptercaillos dixiffe Chriftum demonium habere,
!:::?f;f l .ü Iudzos proprié Chriftum Samaritanum appeliaffe, .. |quod Dei gloriam fibi tribuerct. Ad id enim accom-
Mu E

NU

m4s t

j l
ex';;:H!;JW.

|

—— "

ET "T n
lrP
" 4 o

um n
,
o wm
' PT

aiP tf ll
,.4)'*[',—; NT

demdtl tia Leontij; non vfurpo mihi diuinum honoré , nec
; aL legem non fatis cafté, incorruptéqueferuabant, ita/ |enim gloriam mcam quaro. Aliter Chryfoft. pro*p-—-ï
japsy o ( jeàm Chriftus (epe violaret, & nouas quaídam reli- — |tereanon vindico iniuriam iftam , quam mihi faci-
Á fioooch l ^ (giones inuebere videretur. Ita Origenes, Ammo-| — |tis, quiasen quero gloriam meam. Alij, cüm dico me
"M nius, Leontius; 'Theophyla&. Euthym. Caeterum| — |demonium non habere , fed Patrem honorificares.
r probabile mihi videtur eíÍe propterea Samaritanü| F |non ideo me defendo;ac purgo , quóbd queram glo-
i . . gppellaffe, quod multicorum veré Samaritanü pu-| — |riam meam, fed gloriam patris mei. Nam mcá qui-
jChriftus Saitarent eüï,—,..E'tantrenim Samaritani vicini Galilziss| — |dem eff qwi quarat, c7* iudicet. Chryfot. Theophyladt,
abius |itaquealiquando Samaritanos Galilzos, aliquando| — |Euthym.& Lcontius ita hec verba vidétur expone-|.
| Galilzos Samaritanos vocari folitos vero fimileeft;| — ire,vtidem fit quereregloriam fuam,& iniuriam vI- 1
j aut vt áit Rupertus,idcirco vocabant Samaritanum,| . cifci. Itaque eodem modo;quod fequitur, interpre-
quód cum Samaritanis verfaretur , & apud eos má-| — |tátur,Eff 4ui quarat, 77 indicet,id cft qui vindicctqui
üiffet per dies'duos. c. 4. 40. Curautem demonium| — |vlcifcatur,aut, vt Graecé eft , Gol atl pivov quaerens,
- |haberedixérint, multas Theophyla&us rationes a-| / |& iudicans.id eft qui curam habet quzrendi , vindi-
ifert , aut quod cüm proprias illis cogitationes pate-l candique. Querunt Auguft. & Beda,quomodo 11—32
s d M . Nn 4 conuent ——

hs
lj

quód veré Samaritanum effe putatent ; omnes enim;.
non propter originem , fed Fropter aliquam inter
Chriftum, & Samaritanos fimilitudinem Samari-

quz ea fimilitudo fuerit. Maxima pars fentitidco
Samaritanum appellatum , quod quemadmodü Sa-
maritani miftam cum multis Grzcorum, & aliarum|
gentium erroribus religionem habentes , Iudaicam

tanum ab illis vocatum volunt; itaque difputant ;|

|demque confequentia dicit, quod fubiicit verfufe-

modaté Chriftus refpondet , Ego demoniem non babeo,
id cft non mihi vfurpo,quemadmodtim vos putatis;
honorem Dei, fed eum maximé potiüs honoro., Ea-

quentl. :
jo. Ego non quaro gloriam meam,efl qui quarat , o* in-
dicet.) Quorfum hzc addat;modo diximus ex fenten-

p OAN MALDONATI COMMENT. 826

n i |
ænäeniat cum eo;quodalibi dixit, Pater mon mdicat| A rant, Vnde colligtint Chriftum maiorem fe fa&?e'
Concilian- eser ia , fd omne iudicium ded.t filio. cap. s.21. multis: — |quàm Deum; certé quàm Abraham,; ideoque fübii.
iE s Avzaftn" quefionemhang vearSumma| |cumg . — 000 08 4 ]
io;.::on fententia eius efþ; P.a:'rem non 1ud1car.c quenquarm p. N qud f5 snaior 65 patve "fg" vtbrabam , qu*r—i "
j lin fapremo illo iudicio, &;vtille loquxtug, ]äcu:fdum mrtuns eff o* Iärapbem mortin [unt? ) Id eft & Prophe- mä,f:'f'
Trad.a. — Jafflithionemsiudicare antem fecundwm diferetionem,d eft, — (tis, qui mortui funt. Hebraifmus, Coníequens e p
co modo,quo Dauid dicit, fuwdra me Deus , g* diferne, — |inquiunt Chryfoft. Theophylact. & Euthym. vt di-
PAl.3i$4. Doaufarn meam.Faciliüs crat, non agi h;c-dc vltimo illo | þccrcr.xt,Nunquid tu ma.igg es Deo, h.oc.enim €x eius
d did. iudicio,dc quo dic&um cft, Pater non mc.hmt qumquam, vcrbls,vg paullo. ante dxxxmgs-,- fcquxl videbatur; fed| —
Jed omne iudiiam dedit Filsífedagidepriuato, & quo-| — |contentifuntdicere, Nwmquid tw maior es patrenoslro| — :
tidiano iudicio,quo foletPater iniuriasFilio, &iiu-| — |^fbrabam ? quia hoc ipfum valde abfurdum puta-
ftis omnibus fac&as vindicare. bant effe; quenquam illo maiorem dici. Di(crimen,
i |.| g rtmensamen dice vobis i quis. [eemonem meum [er- D |quod Origencs effe difputat inter videre, & guftare
uasseritmortem non videbit in eternum.) Hocmodo hec| — |mortem, nimisargutum videripotcil. —
cum precedentibus Auguft.& Bedane&unt.Posin- — | — $4- Reffondit lefs , fi ego glorifico meipfum , gloria mea
quitdícitir, demonium babes 5 Ego vos ad vitam voto ,fer-| — mbl efl s eff pater meus , qm alorificat me , quem wos drcitis,
uate férmenem meuwmn , €g* non moriemimi, Ll audibent, — quia pater vefler efl ) Hoc ait (inquit Auguft.) propter il- Mint Cl
mortem non videbit in &ternum, qui fermonem meum ferna- lud qued dixerunt, Quem teipfusn facist Refert enim gloriam f)'l?'iï,f:',:/,.m42;;:
uerit, C7" mafcebantur , quia iam mortuierant eawmerte,que| — | fnam ad patrem [aum,de quo efl , €7* qui Dew eff . Poflunt Fäc p
vitanda erat.Chryfoftomus veró , & Theophyla&us;| — |etiam ifta verfui jo. refpondere; vbi dixerat ; Ero pon| 3 EL Mhmeni
Hom.$j. l, quére glori am meam,propterea relidta clorie mez| — |qwero gloriam meam , vt hic rationem reddat, quare d u B
vindictaad do&triuam , exhortationemqueconuer-; |gloriam ftam non quarat, quia ff ego, inquit, elorifice p Dun
| LOT5 i quis ergofermenem mcum fernauerit mortem non vi- (id eft glorificaucro ,aut glo-riü care voluero ) meip- | f irdn
: delit im eternum.Recké id quidem. Sed mihi,neprop-| — [/rm;gloria wiea mlil efl,id eft vana &rit, non vera , non| H limmon
tct corum contamelias de fententia , confilióque C |folida. Loquitur autem non ex veritate, fed autex ]A;U;M
fuo deiectus effe viderctur, voluiffe videtur doctri-i — |Iudzorum opinione, vt Leontius, Thcophylad. & : [ ] dacaä |
nam fnam etiam , atque etiam affererc , cífque fra-j.— |Euthym.interpretantur;aut, vt ego exiftimo, ex có- | rmm;
| 4ctum demonítrare.Id indicat affeueratio illa, Zfren,| — |muni,vt vocano prefumptione iuris, qua nemini inxegis; ial | mm'l
amen, Quid fit mortem vidcre,vel nó videre, & quod| jiudicio creditur pro fe dicenti;ficut dixit Cap. $. 31. Sajudicio ce|. a
idem cft gu ftare , vel non guftard-mortcm , diximus ego tefmmonium P"'/?ib?" de Wi[' 0 , tesimonmum meum noh (f::t ää&. | Pod |
Matth. 16. 28. € Luc2.26. loquitur autem ä'c morte eff verumsalius .e(ïaqui tefiimonium Pfïhibff deme.Scribá —— . Mj,ï,-( /,i,
animz , vt Auguft.ait, fed potefteriamintelligi &| — |Chryfoftom. & Auguftin. folitos hocloco Agian»osï P[al'm'z'ï*:m*o;])i'.
| de corporis morte, non quod qui Chrifti verbafer-| — jabuti ad confirmation& erroris fui.£liquande 2tri4- | " Chn'j
! uauerunt , non fint vnquam corpore morituri,fed| — |w5inquit Auguttinus, €* deiffo verbo talpymniantur f;- [Traag. " an'
[quód ita morituri fint, vt non mori , fed renafci po- deimofíra,eg* duunt ,Ecce maior ef? Pater, quia vtique giori- k O'g | 1 ;r '
tiüs vidcátur, refurre&turos enim effe in vitam eter-| D (fict filum.Heretice,nen legifli spfnm Filium dif?tfm,qüödlxoco abufi|. i "W:
| nam; ficut dixit c. 6:40.. Hic ef panis d2 ld .d,,'(gmdm,, g!orifcatpatrem foum?sed zi gFilium cg!ar'gfimt', €7 Fi- u »j—fgquo.
vt fi quis ex ipfo manducauerit non moriatur. Sic Euthym.| — |/zws Patrem glori Cat s pene permiciem, agnofce 47"41'"""8! lï hd
Monentautem Chryfoftom.& Ammoniusnon effe| — jeorrige pereerfstatem./ A ddit , quem vos dieitw :nf["ïd Deus jv
hoc fimpliciter intelligendum, fedfiadfidem bona| — |veffer eff;ne eius teftimonium repudiare po Int; nec W&nf
quoque opera adiunxeris, quoc ipfum comprchen- * Jenim poterant non xa'dmitterc tcítimonium cius; lsss
ditur in verho , feruauerit.. Cyrillus vcró in Catena| |quem Deum fuum efle confitcbantur. Quibus mi- l
. . "IGraca citatus, & Leontius in commentariisnotant| |niméobfcure declaratfe filium efle Dci; nam eun-| WC
dnïääs Chriftum his verbis aperté declaraffe fe fecundum| — | dem & patrem fuum , & Iudeorum Deum appellg-' i ,,, UY
dMuamde- |naturam Deum e(fe, Cüm enimante dixiffet, 0u;ex; — |uit.Vim habet verbum illud, Pes dicitis, tanquam di- - a, 0i
d25 — |Depef.. verba Détandit , nuncdicere, Siquis fermonem| — |cat;vos quidem dicitis Deum vefirum effe,fcánon| — | u
[meum (ermauerit mortem non videbit m eternum. Cs ita eft ; i enim Deus vcfter veré eflet; honoraretis quod|
: $2« Dixerunt ergo Indety Nunc cognoutitsts , quia demos, — |cum. | j d) d vtb
[niwm babes) Nuncreipfa videmus., quod ante fola!. | — $. Etmon cegnouiTis enm , ego AHfeH tion eum. ) Id ecft tet Ea
: conie&tura dicobamus , tedemonium habere; ab-/. |quem ego quidem noui , vt potenaturalis cius fi- detur.
| furdacnim loqueris, & blafphemas. In tellexerant — |lius,vosautem non noniftis, vt pote animo,& mo- 2 p
quod Chriftus dixerat, de fola corporie mortc; ideo — jribnsabeoalieni, quamuis iadctiseum Deumflfc K dtponj
abfurdé eum loqui putauerunt. | veftrum.Ideo autem hoc videtur addidifle, vt doce- N Id q
- AEbrabam mortuss efl eo7 Propbete , e*tm dicw,fiqum, — (xetfe non ignotaloqui, atque teflari , fedquzàPa-| — hets limin
| —— Mermonem meum [érnauerit mon guffabit. mertem in eter-|.— |tre fuo acccpiffet ; idcirco ftandum effe tcftimonio| " | ^ r
[ sum 1) Carnon dixerunt, omneshomines mortui| — [fuo;nec Iudzis aliud certius teftimonium requiren-| i,
|funt.fempérque moriuntur, cüm id veré poffent di- F dum eíle,cüm Patrem ignorarent, nec cum cognof- E w
cere,maioremque vim argumentum habere videre-| — |cere poffent nifi per ipfum;ücut oannes dixit. ca. 1. 4 "IN
tursfed folàm Abraham,& Prophetas mortuosfuit| — |18. Denm pemo vidit viquam;vngenitit,qui e fn finu Pa- | " a — [
fe dixerunt? Eius rei caufam Cyrillusin Greca Ca- tris ipfe enarrauit;& cap.7.29.2 9. Etá eneip[o non veni,(e ï | u lum]
; tena, Chryfoft. Leontius, & Euthym.afferunt. Indi- cff vernm,qm mifit me,quem vos ne[atisEgo fcio e«m quid Qu d Ed ] Gtey
i cauerat Chriftus proptereanon morituroseos;qui| , (ipfo fum, ez' ipfemesmfit. Auguft. & Bedaconiungung — — m
; fcrmonem fuum feruare vellent, quód fermonem| — |hzc verbacum verfu precedentihocmodo, Qseve| —— — t
fuam feruauilfent; profcrüt ergo exemplum eorum] — |dicitis , quia Dews vefler eff , €7" non cognovafhis eum , id eft ; B ,mmPG
in medium,qui Dci fermonem maximé feraauerát, quamuis illum non cognoueritis, nunquam vide- ] 3 mnqï?rm !
if*ïþ:aham, & Prophetarum , quitamen mortuifue-] — ritis, nunquam audieriüs, vt c:ip.s. 37. Et 7M*, ïuï i 0
| / : | * ; | "me ,J..*; /' ] c6L
ü

|
|
l
]
l
H

| n T
la , i |
! " Y PïOPhg:W. |

lfe..:z Mj I
« M .
m E

h N
. Ul

Cïämm; ln

m ql, ' ï
l* omf?mg
Dewügy
wsll ^ ul
I imter
Met du
TT R
! .:w')'r' POWIIE
M h ama :
n uïhä, :d/,'W
TO Id s L
MW T
ld
iT W.
"1* "n ; '
"m -*ïïï)m[i
',W**n-», |

P.
, led qn
h..-lnwhg rud
'

b "

Á

L N c
IEDT " *.'
$, QU t
E ; ^A n ;
vlj-!]f Ll?, 5. n,&'»-.ï
N hCA D.
*ís
i m, Si
ii As
Aatutá fd«
i TM C.',Tk; WUR
m.x.m:wk,; b
Asl
G8 V M M
" ps b":- ;
Fa
DAMCMNM
P. j
ap umd. (
B. ]
,W!J..'.'ü;'m'lfäi,,
$!
.
rat M , 84 7N
- ^
anitah t"'
;üä;:)üinunw
vihmenum ts
« f ht
D K:?".*CLJ n
p ;
at nï;*' ;, L
,'yþ:g .Mxitl t,ü

[

"

n
tD

g quind

rü "nnï |
f elje,Itd uyüi

"— Lannntt ^ il

j
j 'J f"
7 MP
qui a ]7
h 8 ET
he ii
um5
t ADIIV

lec

Í
Htf
n l
" hb
Lt* lia ( C*ü
;gzem»': "ml

SPT Y |
; -'sau;dï'?* H
1

K ln "
&Müi

"L
i g
p
p r
TU WJ
'r"W"",W' |
p Wf»f |

tl

- iVfus loei

d& Marcio-

$85

. 8238

Matth.3.17.
& 17. 4
Cognofce-
re pofitum
aliquando
pro crede-
t

yne páteryp[e tefinomimm perbibuit de mesneque vocem eius
i 3 . : M , 3 T : s
ivsquam audifHs , neque jpeciem vidifliss. Authoc(enfu;
-|lcàm dicatis eum Deum veftrum effe , tamen cum

*

non cognouiltis, id eft non credidiftis illi ceftimo-
uium de me perhibenti, Hreeff filius meus dilettus , in
wo bene mibicomplacuiyp[sm audite,Cognoícere enim,
vt iepe diximus, ponituraliquádo pro credere. Alij
interpretantur won cognowifli , id eft non oftendiftis
tc ipla voscum cognofcere, itaenim viuitis , quafi

Ad Tit.1.16

huius cótt2
Manichleos

üiftas.

Pfal.r.2.*

[Deierat, , vt Chryfoftomus, Auguft. Beda, Theo-

eum non cognofcerctis, vt de (fimilibus dicit D.Pau-
ls, confitentur fe no[fe Deum, fatlis autem negant , fic Eu-
ciyinius. Probartacita quadam ratione eós Deum
nou cognofcere,quia fi cognofcerent, fe etiam co-
guofcerent, id eft reciperent & amarent , quia filius

phyla&us, & Euthym. exponunt ; ficut é contrario
dicit. c. 14. 7. t egnowi[etis me , €7" patrem meum vtique
cgmontffeti. Refcllitex hocloco Manichzos, & Mar-
cioniftas Auguftinus, qui alium Deum veteris te-
(tamenti, alium eum , qui pater effect chrifti,elfe di-
cebant. Hic enim chriftum eundem & Iudzorum
Dcum, & patrem fuum dicere.

Euthymius cxiftimát Iudzos vocari à chrifto men-
N . Y *
daces , quód cum dicebantfe nofle Deum , menti-
rcntur. Probabile quidem eft ; fed non aufim ad eam
vham rem reftringere fententiam.Grauior enim eft

quod potuit vtique veré facere. Non folüm quia
omnis boma mendax, fed etiam quia proprio quodam
vitio illi mendaciorces erant. Credibile tamen allu-
(itfe Chriftum ad ea, quz paullo ante in ipfum men-
titi fuerant,Samaritanü cfle, & dzmonium habere.
- Sed féio eum , €7^ fermonem eius feruo, ) Vidctur expli-
care, quo fenfu dixcrit, Er non cognewifHs eum,& quid|
(it Deum cognofcere, népe fermonem eius feruarc.

Aut certé probat,vt Theophyla&.& Euthymius pu-

Pfal. y9 .
& 107-15.

Ausuftin."
ttact.43.

$ Gebr.1.5.

Chriftus

quitur.

E tae icnt Chriftum hicnon táquam Deum, fedtanquam
omo lo- A

aantfe noífe Deum,quia fermonem eius feruat. Ser-
uare enim fermonem, id eft precepta Dei, argume-
uim effe, quód Deum cognofcat. Particulam enim,
&;hocloco caufalem effe , vt Theophyla&us adno-
tauit,vtin illo pfalmo,D4 noba Auxtlio de tribulatione ,
( vana (alw beminum , vt Hcb. & Grzcéceft, id eít,
quia vana [alus bommum.. Obliqué Iudxos pungit,
quód Deum non cognofcát ; Hancenim vim habet
verbum illud, Er fermonem eins feruo, tanquam fi dice-
tet, Ego feruo , vos non feruatis , quemadmodü vi-
detur Theophyla&. interpretari. Sermonem autem
Dci preceptum eius vocat, vt idem Theophyla&.
cxponit; mcliüs, vtopinor ; quàm Auguftinus, &
Beda, qui fermonem verbum ipfum Dci;, idelt Fi-
lium intelligere videntur. Sermenem Patrrw , inquit,
tanqua Filius loquebatur, e7 sp[e erat verbum Patrz,, quod
bominibws laqaebatur ; meliüs etiam,quàm qui TOV A0-

|oov verbum,vt idem Thcophyla&. refert , Patris de- E

finitionem interpretantur,quafi Filius (ermoné Pa-
tris feruet, quia eius eft quafi definitio,& vt D.Pau-
lusait, frgura [nbflantie eis.. Quam explicationem in
Grecoram Catena apud Cyrillum inuenio; fcd ij
auctores propterea videntur noluiffe preceptü in-
terpretari , ne fauere Arianis viderentur. Poterant
tamen eum Ícopulum vno verbo deuitare , fi dice-

i

hominem loqui.

À meum : vidit , €* szw i
effe, quàm Abraham ; vt Chryfoft. Theophyla&us jj

t fi dixero , quia nen (cio ewm;ero imilis vobis mendax.):
Ammonius, Chryfoft. Leontius, Theophyla&us, & |

treprehenfio , fi generaliter eos mendaccs appellet;|

i - $6.. vrabam pater veffer exultawit , vt videret diem

ef. ) Probat fe maiorem,

& Euthym. docent,quia dixerant Ludzi ver.53.Nwm-
quid ts maior es patre mo[Iro £braham ? Aut probat, vt
ijdem auctóres , && Ammonius praterca volunt, Ià-
dxos non effe veros Abrahz filios ; quandoquidem
quare,id eft die ipfius ille gauifus eílet, ipfi dolerent:

)exulmui:, id eft geftiuit, magnopere cupiuit eius yi-

dere diem. Duplex hic queftio ; altera, quem diem.

Minor enim erat Abraham chrifto, quanddquideüi |

füum vocet;altera, quomodo eum diem viderit -
braham.Sunt qui putent diem fuum Chriftum oni-
nem füam eternitaté appellare;cupijffe ergó Abrahi
videre diem fuum, id elt íe; quatenus Deus erat co-
gnofcere ; cognouilffe autem per fidem ; quia eredidi
v"tbrabam. Deo, e7 reputatum efi illiad ieflitiam. Yn hac
fententia Auguftin. hoc loco eft; & lib.2. contra
Pelagium,& Caleft. c. 27. & fer. 70. de tempore; &
Beda in commentarijs, drem mevm ; inquit Auguft.
vidit; quia myflerim Trinitatis agnowit-E.tfi non impro-
bat alterám Auguftinus interpretauonem , vt dics

C Chrifti tempus ,quo in liac vita homo verfatus cft ;

appelletur. Impulit quoídam hac ratio, vrcam Au-
gultini fententiam fequerentur, quod Abraham n6
potuerit alium Chrifti videre diem , nifi fortalfe in
figura, ac fidc;vt poftea fumus difputaturi, nó auterm
cupiebar ille fide, & in figura, fed clare ; spertéque
videre; & hocipfum fide cupiebat. Si cnim fidem
non habuiffet, minimé cupiuiffet. Dcinde quód Iu-
dai inferant, qwinqnaginta annos nondum babes, eg- 7-
brabam vidifli ? pro codem accipientes ab Abrahamo
videri, & eum videre, Chriftum autem non potuifle
ab Abrahamo. hominem fattüm videri, càm longe
antequam homo fietet , extitillet Abraham ; neceíle
igitur effe,vt diem fuum appellet eternitatem illam;
qua tempus incarnationis fuc antecefferat. — Alij
:dicm fuum crucis, & Pa(ïionis, Íuz tempus vocate
ldicunt. Eum enimuero diem Abrahamü videre op-
rauiffe , quem fciebat falutem fibi, & omnibus ho-
minibusallaturum. Huiusfententig auctores funt

!
i
i

|Chryfoftom. Ammonius, Leoatius , Profpet lib.de

przdi&. p.1.c.17. Theophyla&us , & Euthymius:
Quibus idco non affentior, quia ftatim fequitur;
Fidit, €2* gauifin eff . 'Tuncenim cüm hec Chriftus di-
cebat, vtique non poterat Abraham Chrifti paflio-
nem videre, que nondumaduenerat. Viderat fide ;
dicetaliquis; at non defiderauerat, vt poftea proba-
bimus, viderefide. Alij diem chriftum ipíum in-
terpretantur, qui cüm lux vera,& veluti fol quidam.
fittunc eius alicui oritur dies,càm ipfeilli per fdem
reuelatur, Hoc enim eft;quod illi queruntur Sapiét.
g. 6. Et ol intelligentia non efl ortus nobis, Cuius expofx-l
tionis & Auguft. meminit, eàmque in Grecorum

mine citatam.Sed iam diximus nos paullo polt pro-
baturos non polfe defola intclligi ide Abrahamum

lceHäriö hicChrifti dies intelligendus. Ego quidem
certé non dubito;quin diem füum aduentum fuum

verfatus eft, appellet.Nam & ipfa phrafis hoc figni-

Catena lego Apollinarij antiquifhimi auctoris no-j

lvidiffe, & gauifum effe quod fiita cft ;alitet eft ne-|

: EY , d IChriftus ap
lincarnem, totümquetempus, quo in hoc mundopcnm 4

ficat, & conftat hoceffe,quod non Abraham modo;l-
fcd omnes illi veteris teftamenti patres videre cu-|

Gen.ig.6;
Rom.4.j.
Galat.5.6.

|

Sup.c.1.9. .

Diem fuü ?
quid hic .

pierunt; quemadmodum idem Chriftus alibi dicit;|

Multi Prophete, e7* Reges voluermnt videre,qua ves videtis,
| ; . Ro M o af
Q 000 viderunts 97 4udire,qua auditis, 7* non audtertit;

Luc.

|

^

u o

N

Hài.64.5

y

Quom odo
[s Htiiti dic
viderit A-
braham.

Genef.iz.
1C.

Ihaber,Ireneum lib. 4. c.1i. & 12. Otigen. hom. 10. 1n

lei" vocari,.Pucät,exi&iinät aut fola fide,aut fide,& fi-—1

629

—iOAN. MALDONATI COMMENT. -

830—.

Luc. 16. 24. Hocceft,quod clamabant, Urinam dirum-
peres eatlos, ey* de(cenderes.. Et quia tefutatis alijs inter-
pretationibus hzc vna, quam lequamur, maret ; &
quia plares hec, & non minores,quàm alie auctores

Genes. Hilarium in lib.s.de Trinit.Cyrillu Alexádr.
in Graca Catena citatum, Dernardum fer. 6.in vigi-
lia natalis Domini. NNec illa me mouetratio , qua
alij ab hac fententia dedu&ti funt, quód Fudxi dixe-
rint. gism/l!mgmm annos nondwm hu&es, & /ïhra/mm
vidiíhi? Nam vt coloco probazuri fumus; non intel-
lexerant, quo fenfu dixilfet Chriftus,Pidr, e7* gawifms
cfl, Reliqua eftaltera quaftio, quomodo Abraham
diem viderit Chrifti, Onines auctores , quos legere
memini;etiá qui diem Chrifti tempus incarnationis

gura,aut prophetica rcuclatione viditfe, De fide có-

tarum Chrittum apprehenderic. Figuras alij alias af-
ferant.Plerique illam Ifaac, quem Abraham ipfe fa-
crificauit, qui càm exprelfa morituri pro nobis
Chrifti figura fucrit, non dubium , quin in ea tan-

1
H
H
t

i

Expoftic
aucoris.

»

Euthymius. Alij cüm tres vidit, & vnum adorauit

quam in fpeculo diem Chrifti confpexerir.Ita Cchry-
lo(tomus, Ammonius, Leontius, T heophylactus, &

ueniunt omnes; nec eniim dubium eft, quin fidefu-]

Gencs. 18. 3. vt Augull. Beda, & Rupertrus. Alij ad
juramentum illud referunt , quo feruum füum ob-

iftrinxit pofita manu fuper femore ; quare Chriftum

de femore fuo nafcirurum fignificauerit Genes, 24.
?, vt idem hocloco D. Augutt. & Dernardus ferm.
6. de vigilia natalis Domivi. Alij referuntad hifto-

Deum rogat, Domine Dens vnde fcirepo[Jam, quod po[fef-

tauit ,vt videret dierm meum. Vidife autem poft ver.
t7. Chm occubuiffet, inquit; Sol , fata efl. caligo tenebrofa ,
g Apparuit clibanus fmmans, e27 lampasignis tranfiens in-
ter partes iLas, in cacnim figura, & quafi lampade 1illa
vidilfe Chriftum. Alij peculiari reuelationc, & pro-
pheticofpiritu vidille , vt patat Eucherius in qq. in
foan. Alijnoaalio modo , quàm fide, vt Apollina-
riusin Grzca Carena.. Vereor nearrogantis inter-
prctis cífc videaturà tot, tàmque grauibus auctori-
bus diflentirc ; fed minimé arrogans videri debetin
quarenda veritate moderaté dicere, quid fentias;
üoc enim ipfíum illi càm ícriberent , facere fo-
lebanc. Mihi igitur non. videtur , quod Chriftus
dicit,. Utdit, e7 gduifïu eflh, aut de fola fide, aut
de figura , vcl/ prophetica reuclatione. intelligi
poflc.Cüm enim dicir, Zidit, haud dubium , quin co
modo viditle dicat, quo videre tantopere dixerat
Iconcupijife? INon autem cócupiueratfola viderc fi-
de, quiaantequam fidem baberet , cüm nullam de
Chrifto notitiam haberet , diem eius videre concu-
piícere non poterat poftquam habuit , coiícupif-

cebat quidem,at non fela fide , quia fide iam Chrifti

diem videbat. Neque per figuram,aut reuclationem;
Iquia càm fidem iam ceraüflimam baberet,ncc & gura,
ncc rcuclatione opusilli erat ; nec poterantcius fa-
tiare defiderium. Vidit ergo dicm Chritti re ipía,
quemadmodum & ille;& patres omnes videre con-
cupicrant. Non quód viuus viderit, fcd quód mor-
uuus Chriftum venitffe nouerit; tempüsque illud ex-
actum effe, quod vfque ad eius aduentum à Deo co-
ftitutum fuitle fciebar. Quod enim dicitexultaus ,vr
videret dtem meum,perinde valetaac f dicerctxcupi'uit,

riam illam , quz cftin Genes. c.15. 8. vbi Abraham|

farus fim eam?(terram Chanaan ) hoc enim effe, Exul-]

A.

| epinor, non dicit Abraham patcr mcus, aut pater

|te patrem fuum appellare , vt Matthazus vocat.c.1.1.

|nondum babes , & ÁAbraham viditdiem tuum ?. Non|

" Abrahamum vidiffe diem fuum. At Iudzi pro co-
.|dem acceperunt videriab Abrabam , & illum vide-|

[numcerü, quari folet quam ob rem poriüis dixcrint,

iannos nondum habes; quia quo minus crattempus

id aliquo audente facerc, exiftimante credibile non

vt venirct dics nicus; venit,& gauifus cft.Quis enim
dubitet Abralham,& cxteros patres,qui cüi eo crant,
hiue ex reuclatione;quam in hac vita habaiffent,fiue
ex reuelationc, quam tunc, càóm Chriftus venit , ha.|
bucerintde ciusaduentu , uon ignoraffe Chriftum
veniffe , ctiam antequam ad cospoft mortem veni-
ret f Docctergo ludzos Chrittus,quanto in pretio
habuerit Abrabamus , quem illi tanti facicbant , fe,
quem praíentem illi afpernabantur. Propterea, vt

nofter; quamuis,vt hbom o,loqueretur.pofletue iu-

aut vt oftenderet íe plüs effe quàm bominem, quan-
doquidem Abrahamo maior cffet; & non decebat
patrem vocarccum , quo fe maiorem effe fignifica-]
rct, Aut vt ex opinione Iadzorum loquerctur, qui|
nimis importuné Abrahamum inculcabant patrew|
fuum etle.Pater crgo vefler ,id cft quo vos patre glo-
riamini ; nam ego etfi patrem illum meum agnofco,
tramen co non glorior. Áutquia Iudzi dixerat Chri-|
ftum Samaritanum eflc , & non credebant Samari-
tanos filios cffe Abrahz, non dicit pater meus, aut|
nofter ; fed veffer iuxta corum opinionem loquens,|
Subeft in his 1pfis verbis tacita reprchenfio, quafij
costanquam degeneres filios coarguat, quód cüm

tar , vehementer optauerit ; viderc diem fuum, ipfi
minimé optent, fcd videntes potiüs necagnofcant,
& faftidiofe,fuperbéque contemnant;sr fil4 Z4braba
effisopea xbrabefacte, —— — r
j7. Dixerunt ergo Iuderad enm , Quinquaginta anno:
nondum habes,ey* ZA brabam vidiflit) Vidcbatur confe-]
quentia poftulare, vt dicerent, Quinquagmta anmos|

enim dixerat Chriftus fe vidifíe Abrahamum , fed

re. Etid quidem rc&é ; nam quod Chriftus dixerat;[
Exultauit vt videret dum meum ,e7" vidit, nonintelli gei
bat vidiffe oculis ; fcd fuiffe fno tempore : itaque nc-
ceffario fequebatur,fi ab Abraham vitus fuerat, &
ipfum vidifle Abraham. Sed quia de cius loquéban-[
tur ztate , que videbaturobftare, quo minüs ab A-
brahamo viíus effc - Qginqzmginm Anuos rondum lmbes;
addunt, Er /"tbrsbam vidifiisquod magis confequens

tc. Ámmonius przcisé refpondet Iuda orum flulii-
tia , flupiditateque factum cíle, vt minimé confe-
quentia loquerentur. Quod attinct ad. annorum

quinquagimta , quàm quadraginta anaes nondum baber?
cüm vtrumque veré dicere potucrint, & efficacius
argumentum viíum fuiffet, fi dixiffent quadraginta

&tatis cius , co incredibilius videri poterat eum À-
braham tot ante feculis mortuum videre potuiffe?
Chryfoftomus quidem quadraginta lcgit; vnus,opi-
nor,auctor ; etít Euthymius admonet in nonnullis -
Grazcis exemplaribus legi quadraginta, eamque le-
&ionem magis probat. Siitalegamus,nulla eft qua-
ftio.Caterum non cft à hde omnium Grecorum co:| -
dicum , quoscequideim viderim , &à Ic&tione om-
niumaliorum auctorum & Gracorum , & Latino-|

rum difcedendum : prafertim cüm facilé potueriq

lectio corrumpi pofito vno numcro pro altero; fiue

n

pater ipforum Abraham , quo tantopere oloriaren-[

effe vidcbatur , quàm fi dixilient, & Abraham vidit]:

Vet. 39.

velfe -

^ntocd
at di.ïh
peuscli
mim qu
sttito

^
A
í

«mlulle

: ptar R
JRet u

—

Mlrerum

poterat)Qg;
Mürmere

V

ïtumeü,Qa
| i u Di
yf'mkam
m
Jimh
d
tiond
(enft|

m
lum
b4m /94
habe
letid
ad]u.
. 70/57:4
| — Wdeillo
*quinqz
fttost
Tugi;

Vuante

t
a, KX à

|

|
J

—— uIl
jm& D lRllpc
[ ) m

—

E

: — POT a "1
| a o K WE A£U
—e IENEPNUI R DLD M AF NT N IOAN. CÀ Ts .A'brahm;ffmiimfäge,-'Jïerz/t?äl
W MTRUR ; Pl vyxayfr. — g eriim . "IT nte : MGBRE Ít4-|
T B : 831 iquagintá , Curm ^meliàs dua-! A myflerium. t T ero 4d dmmamfe,mnäre.-[u j
leg | dixiífe qllixlquaglxïta,Cl?mrïnG s nun-l - Ibbumanam naturam, [um v brabam. Non dixit, ante-
N M IX | confufis Grzecis nu-l : . . Aerat , Abrabam,
o | ielle Iudzos di: iffents fiue confufis ; Am. Fieret) quia creatura us dn drhs nl
Wl X I inta dicere potuiflents bt wif-| — jtnem.Freret; qui, | m ; fed áutequam. "Itbre ,
ta dicere po folet fieri frequenti| - [[et 'ego eram ; (ed anteq d :
hh s i | draginta dicer! & y. quod folet | .,fbm»/aamdïäfffg we bot dixit, 4n- !
**»*'N: H"-)' b e z L] - — udm ^ - ) [ ac lxl , P
:*'.r;.m:kïlfüï B mcrorum»nOUä Zinquaacil"m PotlüS: Gluäm ?Uadlä, ! jqïeret 'qut;n lf P' *"enon 'þ'e,.e;.,eg;l p;?b- eg,:;,rina'fia p CO
w N je, Cur ergo quinquapinta poti infam efie t $ 0 factwe [wm, In pri EIINY ls
L 16. Cur erg lib.2.c.39. & 40. càufa ) ;Mm]ïeret,fgaf" i vl gerbum . 5u?- 7
EUR Um-',,» | ? ; (ïm, , ?I nzus lib.z. :39. | : CnM tequaus " Zorapa, : s Lpio erat Verbum. "*
ühs | : 2l ntrena ! iadraginta X H Paf ! BAm m principie
i D) isTrenzi delointa dixeru : is. fü Ià qt D : Iume9? terram: n | , u
....z;;z:mv-:ng.' ' . [gtate Chri- gu tat ; quöd jam tum Chïllflïl ïl uigquaginta fuiífe fm: Dew ce ;*f"b ;-a ba» fïeï' et, ego jï,m;«/lc'gmfää cg:ttoreäl :
U :, j 40 H x i e * n : te uam i us f u l] 6
«to n Y fti opinio nos , circitet e j 'tvfe . au- "n 7^ ! tiam Chry Olt. g
. D D haberet an in fan&tiffimo martyre , A ram.Notarutitc jpeceet *
TATELL, nían . difcerntte creatu OX lumptione Beà
"d F 1 fIus eft. Nacuus inian ieefimum enim libri deatfumption
um . Mi cum Pa m $ TrlgC 1m *üs, & auctor , ixi (f
h : notatus. Beda Ruper.t ; j tribuitur , non dixiffe;
* Hünftre , g eruditi(fimo iftans om- d II | tribuitur , n ,
PUMY EM reque | ille coi onymo :
I &oreq uartum non exc?ï lefiz fenten-| tz Marie, qui Hier ny iomnemtemporisdif| — .
nl n éctorum, & totius Eccle lïï Cl eram (ed,fwm,quödfum fuPräo Blatifeadilludo Ego EKO
: : Tet. au llaalia ratio- , ido aliufilie UM s |
nE nium ahorun? 5 Theophylaétus nullaalia: B iam fit, & quodammo i ianusin
CUA : tia cft. COlkF.f—aV RE uodille numerus q : f " Itaque re&té ex hoc. LpOhpne — ——
Ofinem «,. | ! : m putat, quàm q rimüm wvenerit in fW"»CIW[;* B iíquis cius eft auctor, Chri IDiuinitas |
. w neidfactump u ilis primüm ven HENS itate, aut quilquis H ?. Chrifti ex
* DO t ! ginta annottuim,e: idetur eíTe proba ; It diuinitatem.z/Znzte I bra , ; or bótafllhocloco -
E | Ua d mihi non videtur efi : iprobauit dininitatem. v ipfe eft nec potefl h & :
lt ais m. Quod i | i, vt Chriftum| proba m ote[? e[fe,ex quoapfc e ? . |probatur: l
LCPM D s M ho te Imé tunc attenti , Nemo bominum ante eum p - (am cri- |
r 4 | l t illi maxtmé lactus aliam fen-| — [ Nem p i:dnte;llum,exquwp. ss |
Wt'""'""*)'-ä-' ; CU.ln ClTCll f : ThGO hy à us M * ld uämPrIMwaer : . h : f d
i * * : 'fertidem P 'nerum! - j:m,WQ" 7 . lus . cumex "bva dmfi P , :
QD ts ; auerent.Rc. iM : Catena Sceueru : d mc hrzj?m' $ C0 E ; E
coarg : in Grecorum Ca : fmJGan;P!ïf. Sed eni PT UR O falli
DO m £. ; lam ,cutus e20 in : lo id uinqua-| ;gmmemj dicit. I ut mentitur QT C : 9 3
X centiam ,ct C : ienio , 1dCo q ; brabam effe fe dicit. M Ls ,
ET T ' i inu " $ te " Tbrabam « u , , vInut non '
mb : 'Antiochenutri illis; & venerabilis i E E. brabam non fmf,fjW ex : W p
h ; 10d facer illis , & DO E SCUN ante AA brabam iE t. Quod nifi
TP RE Q OL E uOd Aacct * :l ]QOCG" : fi : fg-../fþrü,?si'mf"'w E
ücz at 21nta d:x11ï€,q :bil ulin quinquag iam Deus eff, dum ante "Lbr. E : Mbra-
b ; pter iubileum , qui ii iusexifti-| .. |fallir,fi etiam , | et , ante L bra
r i PORDEEE idebat.Euthvmiusexifti-| . - x " tbrabam fue , |
g um mCLUS--CHCC'P num incidebat.Eut ymiusc u N uenter cupi ex m (ed
hum incide R - Mfiiffer , confequent Es itellexerunt, fe
Diftwe av juemque annum : 1d1c1) matu-|. 1j : Re&é hocIudaiin : ;
LE O av mum queir hriftum propter it — |bam e[fenon poffet. Ke | A lafphemate, |
* | utaffe Chri | rinam,«& ia : Fadi itantes eüum bla p :
ADIOQR ( [mat Iudzos i : ropter do&rinam, ; rediderunt quin puta :
| A m , prop TEUM UY TE non credide , .0 dare voluerunt.
^ LOptet glaultatc' ; "-10m. Alus C : ff dlcclc[ lapl, at : ,
| titatem,proptet & lufs iadragenariu ! - (2 Deum efie : | ]
Wdetio, x a uamqt $ : uile aperte : Y "m.) Erat lex
NEP04L, QU Qd ( [experi1enu r d ndi laborer : lerunt ergo ais S. j '€ imo- |
A QU QU , : : oce : Tulern ; 1,morte mo- |
| ^ ropter Óior $9. POROdS E omen». Dommiy,n ;
A R t Chriftum p ; dragenario mai : lafbbemauerit n o :
MOpete Dl : Place P :e, vt merito quadragena Shri-| jLeuit 24.16.0w ' Ititado apult. :
I-F^ ! | ^ COFDOEFe, V N üc Chri- e : . ? emnis maulti P !
" diem lunm s ctum fuifle co P ihi videtur facilis agcbat tüc ! /apidibus GPP""M"" | ! àmfi
WSID IOully u : lVldCtul ZlC .U E * ; rl4fur ; 4?! w : $ 5 1T€ Othat)qu 1ü
: tur.Rcs mihi videti at tertium , po blafphemia maior effe p ! ,
is Cagnolcu: |viderc icefimutm fecandum au : Nullaautem blafph u bdudditeni d
E i num tricefim ieifíetjnondum o;qui Deus non cffet, fibi diuin.
1054 4 Iürdi ftas am s dragefimum attigillet, - is homo;qui hriftum purumi|.
d ; d pondguouap-nue ' arebat.| - |qu n tantes. Chriftui p
terat dubita "attigille fatis app ibueret. Iudzi ergo pu ( B tenteinb !
inquaccfimum B m eíffe| |tribueret. : '(que Deum fe profite
EE autem quinquage zi, quodambiguu inem , videntéfque D :
IT TE dicere Iudei; q ! forte| cíffehominem, . ólierunti |
— Nolueruntergo indum habes,ne fort dOR Bafibeisum lapidare v E
Ts 4 RPic : annos nondt | tanquam blalp ; wird : lo'.)ScpCï in
- | : dadragintas 9 ; . d cer-| jtanq Q* exiut de templo.
um 3 :Podt elat)e?äuur elfe mentiti; fej dlclLyl nbt . ine ii ,:;I;Faïzaiztfg inacan lod od 2b
TU redargu ; Abes, . ia, vt exiftima ro. vin d
d V : MM 4nnos nonáum , fui fententia, x g s íecreto, vbiàl
ROm . sa4gimta « HRESSDA teauam ca (cinloco ahquo ec s
| í tum eft, QuIn4 amen dico vobis , an 7 iTe fefe, occultando fe in |decumis
w;.;;;;:,::* | ! R IW' " menam 3 (atisl .. difIc fe e rdeser i Tet; fed teddendo fe inu
| " $8. Dixit Vi Chriftus non D 81 d us ab mol e dekbonera
, s idetur ' $ adais inaeniri P um E. eradiens
nmerums - vIbrabam fieret , € érefpondere. Cüm enim a ilem,interim dum per mec OU EM
x nbydrd - : ! ltauit vt videret | lainils de téplo eg [ v .^ opere tcpugnare tt-|
Á HRNIARAKEHHDE admodum expofuimus, od videbá Caluiniftas magnop otuiffet, & , ..
ul : ; diem fuum quemadmoc icebat.Eodemd;| |quódvide iftus fe inuifibilé facere potuitlet, Chriftus
[ h ; mquE/I' » diet " intellieebat.Eo emq; - fi Chriftus fe inuifi E T2 P db iléni
1 $ as n. edhumanum inteii2 n nj metes,ne l1 sst Iepoffet. Et ccce hlS dlc-*—;.nulhbl e
m jnon diuinum , t Quinquaginta annosnon-| . hariftia inuifibilis effe poffet. cO,incido ,f feciti
A | interrogaucrant, i de| j|in Euchar in Ioannem Catenam lego,inci :
lum fenceder nE n vidifli* Nancautem non im Grecam inIoannem $QD
dÉ : ) VIEbrabam vidiftis bra-| |busdum Grec iffimum Theodori He-
ia qt | dum babes,eg* A i d tequam . Abra imonium decarc grauiíIimu i
à d E . | : IN a IC)*A.n 7 E 4 ü moniunm ac o E : th In
1no lïfPODdet TASE hifmatis| . ün telti ius. T heo hyl. & Eu zme
humano;fed diu idetur fpeciem fophifm fis,cex quo Leontius , The P iA
2X NT | uod videtur fp iden-| racleenfis,ex q m r Theöphyl.ufdem
m ! bam fieret ego fy»mq fophifticé, fed valde pruden | - runt;vtitur enim Th p
p : iftice, Íe 'topinor,accepe ; . taui. avs-
j &terum non 1op - 'ba, fed| p vtop Vr :ocloco inferenda pu
p habere. Ceterur , Nonenim ad verba, ted| p .v : bis,quz hocloco ij 1
'")*:t, ] '.,.J- & X h fa&unï e&& j Peto 4 ; " ' t Olnnlno vcr d eà nt€ 7ï & e;Aa; ^ BJX EIQ 017
Ab - : ter idà Chïl&o : d o amcum ncöan 2 $ 4 'æy '«T'6 ip'8 «0UI 0V (io)c- 2 j ' : m
wb E - adludzorum animum fefgognde(y't.Nmeham vidifín| — X&;P""V?Lililygwginä-ein uitï&æuïffä",gäw e omw']?läï'* 5'
IT g ' ! ; B AUES : a Í &cewli iu As T ve iC ! :
sinint s quinquem anmämndumhomlïae loquütur; qui ante f"*'xf; ,,woe gma';»«!,æc'aiMoï sZeada, O elii aop Jlog ïd)f,-:gï,og
E | e puro -t.Docetergo erra-| — i eioe (s iGe , dU d Gv atl . pápijooc ;
"r E de illo tanquam itiflet.Docetergo err l (aecnze, dfg pue(ov iarc,h
CLl . ii : s non extitiíTet. uin-| [onCeAugcw xetu. d 5 finon aliare, hac
M : | aginta anno à ndum quin- ^ vdi zrapuley eértoc. Ccrté fin |
Horduep ithomo erat; no | 'gà sEnA-Oev, u) 7rapiiTey & iuit, quoód ex me-
T al OS: lamalis, r : Deum,| t snA Dev» g r fle declarauit, quóde
li te cos:nam qt eíTe ratercea L/eum; ! riftus Deum fe efle dec 3 ;
p inta haberet annos,tamen effe preterea T :l ipía Chriftus idibus iam ad illum occidendum
T. M quaglnta : i þ riterit, Cut ergzo non dlCltx PU ibüs la ldlbüS làtn ad 1 ! RAT
5110 N : ; : us extiterit. il diis hoftibus P N imante aufuge
Eu : p te omne temp ! id dum de il- c potius , quàim i :
s : pR : :tnla co cram , queinadmo . is cuafit. Cur nun P I»i voluerintlà-
: »mnia fzcula cgo eram, bum , quibus| . |paratis cuaft fücrit, vteum Iudzi volu
tl R IH ol ncipto erat verbum , QU p ita locutus fucrit ; idibne beracde i N
od B P lixerat, In princip : (Tt.. g iade| |rit,aut it 'Theodorus Herac . :
qunÀ u S$upiet.t£ loIoannesc iuinitatem fuam afferuiffet? Qu Nég hryífoftomus , '1 . | YO-
potra s. n | : EX . m iuam à i i — Ilpidare , C iATy , : - ciff uando vo
a | tbis clariüs diuinitate . otuifet;ita-| — pidare , dent, id feciffe; qu:
PT : NCEDI j | videre poturiiet; | hvla&us IGFPOD t MP i fuo fe-
7-2 E Ab eftio erat,an cum | | g E heophyla&us. ERN is officio docendi fü
UM raham quzftio er brabam fieret)| v H cam vidit fatisoffici i
ET ishabiied: vIntequam . I bral ! luit;voluitfe ; càm v iffe, fi quidern vellent
n ue fatis habuit dicere , ; deratus, vt non| . |luit; dé auditores docuiffe, fi quidern vellent
, jp o^ H hzc ipfa verbaita eft moderatu raham;| |ciffe , abunde au €os ipfos fuiffe, qui
" .. fu. Sed hzcipía verbaita. R raham;| |ciíle, ! iylactus eos 1 MO
a [ | E i m fe non folàm ante Ablf.a i edere. Putat Theophy lg& E td & qui fuptà
QMCE obícuré figni caucmtf :ula extitiffe. De Abraham|. |cr Japidate Chriftum voluerunt , didiifti 23
3046 T T mhnia etiam fzcula e : od .. |jnunc japidare ! incionante credi )
t v Cd anteom R Sfüln » 1iCQd» thO : j PAS if €CO COnCIO x 4 C
(ceorit u - icit; f;eret : de e non du.lf,fa,&u Qt, Au- — lverfu 3o. dicuntu diotisi ceni] credere fülmk*
M cnom d f ictores adnotauerunt, Au-| babilius cft , & problor 1ng 1
ro | d omnes [Cr C auct : ; o pro : : E ;
d M p j d[H92,qquoado e ia i Euth In1us; ï : . Ro i d — f
m UP i 4 üir?us Lc:ontius,B.cda,'I'heol.)hyla.ät f (7)29 wv dueipm, — . EM WR CAPVYT o ]
P 4 'g * tu's "Appende verba , inquit Augufl. 7* cegnoce| — ] , D odl m N
, ïof;';;ïfävfllïcä ! i"Trac 45. B*P v. : - '
jl ", l n L j : :

AT S
RC
— Qïää : ïäïæ,( p

[ p Sppre

llux fum mundi. c. Hzc cum dixiffet , expuit in terram , & fecit lutum ex fputo,
& liniuitlutü fuper oculoseius, 7. & dixit ei: Vade, laua in natatoria Siloe(quod
intcrpretatur Miffus. )Abijtergo,& lauit,& venit videns. 8. Itaque vicini , & qui
viderant eum prius quia'mendicus erat , dicebant : Nonne hic eft , qui fedebat , &
mendicabat? AlTij dicebant: Quiahiceft. ». Alij autem : Nequaquam , fed fimi-
lis eft ei. Ille vero dicebat: Quiaego fum. 1o. Dicebantergo eixQuomodo aperti
funttibioculi? . Refpondit: Ille homo, qui dicitür Iefus , lutum fecit: & vnxit
oculos meos , & dixit mihi : Vadead natatoria Siloe , & laua. Et abij , laui, & vi-
-|deo. »». Etdixerunt ci : Vbi eft ille? Ait: Nefcio. 1. Adducunt eum ad Phariíxos,

qui cxcus fuerat. 14. Eratautem fabbatum quando lutum fecit Iefus , & : Feruit
: 1 :

Joculos eius. 15.Iterum ergo interrogabant eum Pharifzi quomodo vidiffet.Ille au-

r D lW. x . * od . ; ' . ..
ex Pharifzis quidam : Non eft hic homo à Deo , qui fabbatum non cuftodit. Alij
erat inter eos. 17. Dicunt ergo czco iterum : Tu quid dicis de illo , qui aperuit

loculos tuos ? Ille autem dixit : Quia propheta efl. 18. Noä crediderunt ergo Iu-
dzi de illo , quia czcus fuiffet & vidiffet , donec vocauerunt parentes eius , qui vi-

si:2,38 fed vt manifeftétur opera Deiinillo. 4. Me oportet ope-
73. j rar opera cius , qui mifit me , donec dies eft : venit ï]px,
-5 quando nemo poteft operari. s. quamdiu fum in müdo,

l

i

F

tem dixit eis: Lutum mihi Pofuit fuper oculos,& l3ui, & video. 16. Dicebàt ergog

autem dicebant: Quomodo poteft homo peccator hzc figna facere? Et fchifma|

derat: 19. & interrogauerunt eos, dicentes: Hic eft filius vefter , quem vos dici-

tis quia c:cus natus eft? Quomodo ergo nunc videt ? 2o. Refponderunt eis pa-

21 quomodo autem nunc videat , nefcimus : aut quis eius aperuit oculos nos ncí-
cimus : ipfum interrogate : ztatem habet, ipfe defeloquatur. 22. Hzc dixerunt
parentes eius , quoniam timebantIudzxos:iam enim 'confpimuerant Iudzi , vt fi
(quis eum confiteretur effe Chriftum , extra Ífynagogam fierct. 25. Propterea pa-

*

rentes eius, & dixerunt : Scimus quia hic eft filius nofter , & quia czcus natus eft.

rurfum hominem , qui fuerat czcus , & dixerunt ei: Da gloriam Deo,nos fcimus
quia hichomo peccator eft. 25. Dixitergo eisille:Si peccator eft , nefcio: vnum
gio,quia cecus cum effemmodo video. 26. Dixerunt e:go illi: Quid fecit tibi?
quomodo aperuit tibi oculos? 27. Refpondit eis: Dixi vobisiam,& audiftis:quid|

ergo ei , & dixerünt: Tu difcipulus illius fis: nos autem Moyfi difcipuli fumus. 25.
Nos fcimus quia Moyfilocutus eft Deus : hunc autem nefcimus vnde fit. 5o. Re-

fpondit

rentes eius dixerunt : Quia ztatem habetjipfum interrogate. 24. Vocauerütergo

iterum vultisaudire? numquid & vos vultis difcipuli eius ieri? 28. Maledixerunt|

tonigir
fifts &

"-'X ^anm :
V AA NU

* : .'
: !k: Pï þf( f:?*"
9441 Iv ld

!
'^mada n
QIDQQQ A
l. l

"T - IT ' :
( d ri.ä.m&g) t
» bumi!
DK ..rfoJ. |

t Wl
|
vntor L.
.*-l.-uhh HV*

LE À

A zi

adon.

1Lib5. 9.

1 T!a&. 440

Irabiem. Catertm Euangeliftz verba prz fc ferunt
- laccidiffe hoc,càm & templo Chriftus egrederetur , &

L

Matt.15. 1«

834

925

UA

|

Peccatum veítrum manet.

SCRIRRIPN

Ipondit illehomo ; & dixit eis : In hoc enim mirabile eft quia vos nefcitis vnde fit;
|& aperuit meos oculos: 3t. fcimusautem quia peccatores Deus non audit:fedíi —
quis Dei cultor eft, & voluntatem eius facit , hunc exaudit. 32. A feculo non cft f*
lauditum quia quis aperuit oculqs caci nati. 33. Nif1effet hicà Deo, non poterat
- ffacere quidquam. 54- Refponderunt , & dixerunt ei : In peccatis natus estotus , &
tu doces nos? Et eiecerunt eum foras. s. AudiuitIcíus quia eiecerunt eum f
& cum inüeniffet eum , dixit ei : Tu credis in Filium Dei? 3c. Refpondit ille, &| -
dixit: Quis eft, Domine, vt credam in eum? 37. Et dixit ci Iefus: Et vidifti eumi|
& qui loquitur tecum , ipfe eft. 8. At illeait: Credo Domine. Et procidens ado-
[rauit eum. 39. Et dixitIefus :In iudicium egoin hunc mundum veni: vt qui non
[vident videant , & qui vident c&ci fiant. 40. Et audierunt quidam ex Phari-|
feis,qui cum ipfo erant, & dixerunt ei: Numquid & nos czci fumtxï? 41. Dixit|
cis lefus : Si czci effetis , non haberetis peccatum,nunc vero dicitis:Quia videmus.

foras:

UM GERRDENS K ao

Ó ja» hanc hiftoriam non ftatim có-
207 tigiffe, poftquá chriftus é tem-
25 plo Iudzís lapidare volentibus
74 cuafit; & quia difcipuli cum eo
. * erát, cüm czcum curauit,quos
non legimus,cüm de cemplo egreffus eft, cum illo
fuiffe ; & quia non videtur effe credibile
Chriftum Iudeorum manus tam infigne in fuga ipfa
miraculum edidiffe, quo magis accenderet corum

non eft à proprietate verborum temere difcedendá,
Et prateriens , inquit , vidit bomimnem cecum à natinitate,
Atqueita fentire videntur omnces veteres interpre-
tes, Chryfoftomus quidé certé, & Cyrillus in Greca
Catena. Qui & hocipfumad myfticum fenfum lit-
teralem pertinere putat,quód & (tatim atque exicrit
é cemplo,& prateriens in hominemà natiuitate ce-
cum inciderit,eümque curauerit. Templum Iudzo-
rum gentem fignificare,exijffe ergo de templo, id eft
Iudeos nolentes Euangcelium recipere reliquiffe ,
cranftuli(fe fefe ad Gentilium populum , qui nulla à
maioribus accepta veraDei cognitione, quafi czcus
À natiuitate erat ; eum pretereundo curauiffe , quia
adcum miffus non erat;fed ad oues, qua perierant domm
Ifraels. itaqueillis primüm Euangelium veluti fuf-

càm illud Iudzi repudiarent. Jwferetur , inquit; 4
vobu regnnm Dei , €* dabitur genti fäcieatt jï-u&w eiMé,
Matth. 21. 43. & vobis , inquiunt Paulus, & Barna-
bas, opertebat priminm loqui verbum Det, fed quia repelitis
idllud, eg andignos vos iudicatis eterna vite,ecce couertimur

fu?icn tem|-

cepto coníilio przdicauit, gentibus nori nifi obiter;|.

|

4d gentes, À&t.15. 46. Eodem modo Rupertus fiue
fuopte ingenio,fiue Cyrillum legens.Myfïicum qui-
idem hoc eft, & allegoricum; fed propterea prater
confuctudinem meam dixi, quia, vt D. Auguftinus
cxiftimatnófque paullo poft di&turi fumus, vidctur

Chriftue hoc ceco curando aliquid voluiffe myftice
lügnificarc-; itaque fenfus etiam myfticus hocloco

|

A T preteriens vidit bominem cecum. À, 'eft litteralis. Quod ergo diximus quofdam obijcere;
Z 4 natiuitate.) Sunt qui putent..

vt probentnon flatim poft exitum à templo hoc ac-
cidifle , quod diícipuli in templo cüm Chtrifto non
fucrint, probare non poffunt ; quin verifimile non
eft cum co non fuiffe, & per totos feptem dies paffos] -
fuitfe fe Chrifti afpe&u carere. Acfolus chriftus fa-.
&us, vt diximus, inuifibilis exijt é templo.l1ta cft; fed
quid prohibet difcipulos , càm viderent magiftrum
fnum non apparere, fimuletiam cgreffos, & in via
eum confecutos effe ? (ä:löd autem putant vero fi-

1mile non effe recens offenfos Iudeorü animos nouo

miraculo magis exacerbare voluiffe , in colongé di-
ueríam Chryfoft. & T heophyla&ti iudicium ett, qui
duas Chriftum ob cau(ías hoc miraculü ftatim cgret-
fum de templo fecifTe tradunt; & vt nouo, iníigni-
que miraculo Iudzoruim volentium fe lapidare du-
ritiem emolliret ; & vtre ipfa,quod paullo ante illis
dixerat, confirmaret, maiorem , prioremquc fe cfle,
quàm Abrahamum. Exiftimant etiam Chryfoft. &
Theophyla&. verbü illud , vid:it emphafim habcre.
Vidifle enim non cafu,; non quocunque modo, fed|
càm de induftria eà preteriret fciens ibi cecum cffe,
vt inuentum curaret; & cüm oculos in eum conie-

'|ciffet; eumque contemplatus fuiffet aliquantifper:]

ex eaenim attenta infpe&tione Chrifti diícipulos oc-
cafionem acccpilfe interrogandi,quis peccaffet, ille,

kan parentes eius, vt czcus ille nafceretur. Res quidé

ita habet fefes Chriftü nos priores non magis, quàm
czecus ille videre Eolfumus ; ipfenos; vtíanemur,
prior videat necelle cft. Quód Euangelifta notauit
Inon quoquo modo, fed 4 natiwitate czcum fuiffe , có
pertinet, vt apparcat, quantum in eo curando mira-
culum fuerit.Nam qui iam nati czci fiunt, cótrarijs

D fortaífe remedijs fanari poffunt; etfiid Philofophi

non dabüt;qui autern czceus natus eft; isab alio me-
dico,quàm ab ipfo au&ore nature fanari non poteft,

'vc Chryfoft. Theophyla&. Euthymius admonuerüt;
idemque fcribit Ainbros. epift. 75 Ergo menos quidem
praterere debernus , quem pratereundum Dormmm non puta-
tit, pra[ertima civm à generatione cacws fuerit, quod non otiosé| 4
efl pofitum, Efl enim cacitas , que plernmque wi egritudins L

Arifte.cap.

de Oppofi-
tis in Categ

asl

Oo acden

n d

Quos de(i-
gnagerit .
hica natr
uitate cz-
Cus.

Éphef. 1. 3.

,rfogent cur
|Czcus na-

wciem ebducit oculorum , eadema, temporis [atio mitigatur.

936

[OAN. MALDONATI COMMENT.

857

Efl cetitus, qua bumorum frffïgþone generatur, E4 quoq; vi-
fjo Plerumque feblato med.tclmæ arte 4epcültur ; v? cogno[c.u.,'
quia quöd z]?c.(?mdmr, qi8 à generatioue cacus ej? , 1100 ATf
eftfed pote[Latis. Danauit enim Dominus fanttatem, non me-
dicinam exercuit.Eos entm [anauit Dominus Ie[oa ,quos nemo

|yoraret. Diximus hunc czcum aliquid,vt:Chriftus|
ipfc indicat,(ignificalle.Quid in co myfterij Cyrillus,

& Rupert' effe exiftimauerint;paullo ante docuim",
nempe Gentilium populum defignaffe , qui finele-

|ge» fine Deicognitione, veluti cecus à natiuitate

[ua erat. Auguftinus , & Beda totum humanum ge-

Cur difci- |
!puli inter-:

iípe&ione occafioném accepiffe putant exiftimandi
laliquod peccatum vidiffe Chriftam,quod cius czci-

nus fignificare putant, quodà natiuitate fua cecum

2, Btinterroganerunt eum difcipnli eius, Rabbi,quis pec-

|camit , bie , aut parentes eius , ot cecus na[ceretur ?) CQuzri
|folet qua occafione difcipuli hoc interrogauerint,

cüm nihil fimile de alijs egrotis leeamusinterroga-
fe. Chryfoft. hom. 55. & Theophyla&. vt fapcriore
veríu diximus, ex attenta Chriíti in cecum illum in-

tatis fuiflet caufa; quód cüm pofteius natiuitatem

jadmiffum elle non poffet, rogát quis,antequam naf-

ceretur peccauiffet, bic , aur parentes eiué vticecus naf-
ceretur? Alij x recéti hiftoria paralytici curati famp-
fifse queftionis occafionem. Dixerat enim illi Chri-
ftusc. $. 14. Ecce fanws fatfus es iam nelipeccare, ne de-

perant omnes morbos propter peccata hominibus
euenire. Cüm etgo in alijs facilé intelligerent pro-
pria peccata Erdpriorum morborum efse caufam ,
videréntque hunc natum effe cecum , interrogant
quo peccato, fuóne, an parentur fuorum czcus na-
tus fit. Sic Euthymius; videtárque cífe probabilius.
Deipfa difcipulorum quzftionc alia maior eft qua-
(tio ; quomodo dubitent , interrogéntque, an illle
peccauerit ; qua enim rationc,antequá effet, peccare
poterat?Chryfoft.& Theophyl. hac dc caufaab(urdá
dicunt fuiffe queftionem. Ambrofius veró cpiftola.

. hon ob hoc folàm,(ed quód debzlitates corporarm vt
175 q P "

cius vtat verbis,referant ad merita deliclerum. Cyrillus
in Grzca Catena cxiftimat Iadeorum opinione im-

]butos fuiffe difcipulos, qui putarét animasante cor-
|pora creatas peccauiíse , ac propter peccata in cor-
|pora detrufas , meliora , peioráue pro merito cuiuf-

que. Eum errorem Epiphanius diligentiffmus earü

|rerum fcriptor non vlliIudzorum fe&te.fed Origeni
Itribuit ; Thcolphyla&us Philo(oPhis,Platonicos, vt
Jopinor, intelligens. Vix tamen credibile eft at Phi-

lofophorum,aut Iudeorum tam abfurdo errorc tin-
&os fuiíse Chrifti difcipulos,homines prefertim , vt
ait I heophyla&. litterarü rudes.Leontius putat non.
interrogare difcipulos de preterito , fed de fututo
peccato;non enim ignorafse,antequá nafceretur,ne-

naíceretur, Non ergo interrogare difcipulosan ille,
antequá natus efset,peccauifset , (ed an propter pec-
catum aliquod,quod iam natus commififsct, diuina
prouidentia cecus natus fuifset. Idem Theodorus

foft. auté. Theophyl. & Euthym.non dubitantes,an

Mopíucft. (cribere videtur,minüs tamé clarc, Chry-

eft, quia omnes fumus satwra filj ire. Confirmabant|.
|ctiam hinc Gnoftici fua illa abfurdiffima dcliria , vt
Jauctor eft Irenzus lib. 2. c. 2 4.

terius aliquid tibi. contingat. Inde opinionem conce-|.

E peccatum originale , vt fcpe Auguftinus , & alij

À antequam natus e(fct;ccus ille peccauitlet ; [ed du-,

bitantes,quaná culpa, quáue caufa czcus natus gygrï"et,*ï
üinterrogaffe,quis peccaffet , ille an parentes eius, vt
czcus naíceretur; quemadmodu folemus de infanti-
bbus bello extin&is interrogare;qua fua culpa itti pe-
jrrerü?non quidem indicantes culpam eos vllam ba-
buifle,fed potiàs non habuiffe.Itaque difcipulos hoc
interrogantes potíüs fignificalfe;neque cecá, neque
parentes eius peccauilfle,vt csecus nafceretur , quämj€
dubitaffe. Czcü peccare non potuiffe ; parentes pec-
caffe quidé, (cd non potuiffe ipforum peccatü cau-
[am cíle cecitatis in filio,quia )'zlzim non portabit imqui-
Vate patrzs. Vtraque fententia & Chryfoft. & Leontij
probabilis,fed quod Chryfoft.Theophyl.et Euthym.
afferunt, fflius non portabit Iquit4te patri5non videtur
idoneü effe argumentum cius opinionis.Nam vt di.
&um eft,frlius non pertabit iniquitatem patrii:ita dictum
cft, Ego fnm Deus Xelotes vifitans miquitates patriiin flis
|v/4s ad tertia, 7 quarta generatunem,Exod.2o.$.Quarc

Propter pa

ibitandü nó eft | ' ! 1tü peccata filiirétum pecs
dubitandü nó eft, quin propter parentá peccata lij Ws

E - d
" »

Ezechiel,
18, 29

non folàm morbofi fgpe nafcantur, fed etiam mori-[sorese]
C antur,quod in Dauide fa&ü lcgimus:non modo na-
tura,quàd parétum morbi peccando contradti, cri(-|

ferantur in filios, vt Rupertus in hunc locum dif-
| ' : ; : 1
putat; verum multo maximé atque frequentiffimé
diuina id efficiente prouidentia, vt parentcs in filijs,

b l;e:äzandi; lefus neque bic peccauit , neque parenfes e185,
ifed. vt manifefletur epera Deiinilo.) NÓ fignificat Chri-
ftus, vt Chryfoft, Theophyla&, & Euthymius ob-
feruarunt, parentes czci non peccauiffe ; fcd nullum
corum peccatum cauíam fuiffe ,* vt czcus ille naf-
ceretur. Eftenim Chrifti refponfio accommodaté

ad pro'poiïtam qucftionem intelligenda, Idem Le.j
ïontius, & Theodorus Mopfhcü. de czco ipfo dij

cunt; ctenim & illum, finon ante; certé poftquam
natus effet;peccauiffe, fednon propterca cecum na-

1. Reg. 1.
i4. 18.

idcítin re omnium cariffima puniantur. — |
f
|

Pelagiani 1

Itum elTe.Certé nihil hocloco, quodin faum erroré
torquere queant , Pelagiani habent.Nà ficutex ver-
bis Chrifti colligi nó poteft parentes ceci nullá, an-

tcít colligi cecü iplum non habuifse , càm natus cft,
originale peccatum.Sed hoc tantüm colligitur , ne-
quc peccatum illius originale;neca&tuale parentum
:caufEm fuifse vt cecus nafceretur.Quid ergo? nonnc

Theologi docét,& in Africano, & Mileuitano Cóci-
lijs diffinitü eft,& mortis,& morboràü caufa cft? Eftp

d *
A AU EOL

tequá illum gencrarent, peccatii habuiffe;iita nó po- -

eccarti o-]

quaquam peccare potuifse,fed exiftimafse Deum fu. -
turorum praícium , cüm profpiceretfore, vtnatus-
peccaret, effecifse, vtin futuri peccati paenam cecus|.

enimuero fed caufa nó propria,fed generalis , & vt
Philofophi vocát,caufa fine qua nó.Si enim Adá nójeneratis, |
eccaíset, neqs morté, neq; morbos omnino vllos
ï:omixgcs experiremur;ceterü & mortis, & morbo-js morbo.|
rum alie proprie funtcaufz , inter quas peccata aut
ppria cuiufque;aut fuorü parentü num.cr.äwr.No.:;
jrogabät difcipulian propter pcccatünorxgmagc;cæc
ille nat" effet ; nec enim ignorabát peccatü originale
omniü morborü effe caufam;fedrogabannquae p ro-
|pria fuilfet caufa;quamobrem homo ille natus cífet
Czcus.Si enim peccati originale fuiffet, o€s alij cxci
nati fuillent ; qui originale peccatum habuillent.
Obíeruat Theodorus Heracleotes quattuor. ob
|cauffas folere homines morbis, aliifque huiuímodi
corporis incommodis vexari , aut proptcer fua ;

1
aut propter parentum fuorum peccata , aut JJ
Id'oxieesay propter probationem , id eft vt eorum

b vexatum

é

jvirtusà Deo probetur, quéadmodum Io

lob cauffas]

bis affiügi.

tiginale fo]

& fine qua]
nó mortis,

rume

Quattuer |

folent ho-
mines mor t

-IGb-:- & 2«l

làm caufa|- —

h

legimus

musd
dechra
&Tl«
d
videt

fnrdi
vtide
étt105
Wum
qitl
jnnim.

tendun

cdlera
licpea

bllsïx
Bto
lm
vtf
dim
coll

I!

Áicer

A^
ULP
L .al
iw)

TE Mopfucft. Leontius, Deda, & Euthymius interpre- cetet , voluiffe , fe neceffarió facere; oportere enim.
u rátar.Monét ramen Chryfoft. Leontius,Euthymius,| — fe operari operacius , qui fe mififfer. Cyrillus verà
J,*;u & Theophylacus efï'e auctores alios, qui diö?io/ncm än.on effe difputandi tempus , fed agendi. Qï/öd di-'- E
" X]'M V fn 7:/.0. vt non cauíam, fed cqel;tt;m , atque CQI; iequen-|B cit; Oportet , non abfolutam , vt Theo;o?l vocanb| , .
E can&á feditiam fignificare dicant, vt inita ver.39.In sudsemm ego ;ncccfïïtatsm', (ed neceffitatem ex hypothefi dfda-.
ET peügni&. m bune mundum veni , vt qui non vident, videant ; 7 qu| — vat, pofita Patris voluntate , oportere fe id faecre,
PROD Vr at videntyceci fiant. Non enim propterea venerat,vt qui] quodab co decretum effer.. De eo, quod fequitur,
RU m i : videbát ceci fierét; fedid ex eius aduétu ipforü culpa| — donec dies eff , difceptant interpretes, quid Chriftus

d
NONC SUSSIEQUE TOE NIRNOROID ENERU RR IN

1

838

DVTOXN CAPR X

839

Egihm us,aut vt in illis gloria Dei niagis eluceat,quo-
modo hunc czcum natum fuiffe indicat Chriftus.
pd fcquitur, fäd vt mdmf.e]ïmt:zsï' epera. Deim illo,
hunc fenfutm pra fe fert hominem illum non alia de
cauía cecum natum effe, quàm vt à Chrifto mira-
culo curaretur , eáque re opera Dei in eo manifefta-
rentur , id eft diuina in co curando virtus cluceret.
Átque ita D.Augufl:inus,ChryfoPcomus,Theodoru's

cófccutameft, Sic cecá illum non propterea natum
fuiffe cecum , vtin eo opera Dei manifeftarentur;
fcd ita confccutum, itàque tuliffe rem,vt cüm czcus
natus cffet;occafionem preberet diuine in (e virtutis|
declarande, Sic Cyrillus in Catena Greca citatus

|& Theophylactus exponunt, eftque, vt mihi qui-

dem videtur, vera interpretatio. Illud modó- obítare

À

i

. Jfirmant ex membro fequenti, venit sox , quando nemo

tacula ipfo.miiïïonis nomine declararet. Eadem d«

'caufa cüm poffct fua vocare opera, Patris potius;
!qui fe miferat appellauit. Quàquam aliam D. Àu gu-
iüinus radionem reddit, quód voluerit Patré potins,
quàm fe ipfum honorare.Theodor? Mopfucft.putat
fabbatà fuiffe , càm Chriftus hoc miraculü fecit; vt
ver. 14« fcribit Eugelifta:& cum fciret fore; vt idfa-

. . 1 N . & :
!&umludæl calumniarétur, excufare priüs,quám fa-

diem vocct. Origenes homil. 3. in pfal. 36. Chry-|-

foftomus, Leontius, Theophyla&us;Euthymius, &
Rnpcrtus exiflimant rotum huius yitæ tempus ví-
quead confummationem fzxculi vocari dicm.Id có-

poteft operarisdici enim opponitur nox , noctem auté,

EU

C in qua nemo poteft eperari, alteram cfle vitam ; nam dü Quid diei, ] .

videtur poffe, quód videatur eodem modo, quoin Ihzc vita durat.femper poffe homines operari , ficut &no&is . ]

1

::'1,:;17??!.'?335&!, caufám , non euentum fignihicabat. Szpe dixi gb» dutat, antcquami confummatio fæculi Ven..iat*, E
& mf o furdum non eíle ; quin magnz íxpe efleclegantig,| víquefibi laborandum efíc , víque fadlenda mira- !
zt £m vtidem vcrbum'ch(-:m logo varia ponatur Ggmä- f:ula, viqqe Ecclefam colligendam , dum pofsunt .
n éatione, Aliaalibi eius rei exempla pofuimuss hic| jin fe homines credere; véturam no&tem, qua nemo ?
*Aï vnum proponemus de ea ipfa dicione v?, de qua poterit operari;id eft aicefram vitam , qua nemo po- i
agitur. Dicit Chriftus ver. 39. In Wudiciuts. ego m but| — terit credere , nemo agere peenitentiam . Confrr-] |
— mundum veni, vt quinon vident, videant , «* qui videni| mant & ex verfufequenti. 6. Quandin fumin mundo, |
j lnl ['«a fíant.. Bis ponitur , aut intelligitur vt , in priorc| D /ux (um mundi.. Quam interpretationem multorum :
"i loco fignificat caufam , in pofteriore euenttim, Sic| licet;.ac magnorum auctorum ideo non fequor,quia j
n Ihocloco. Eódem fereredit, quodalij dicunt fup| — 'Chriftus defeipfo, non dealijs loquitur. Rationem
" | I plendum effealiquod verbum; non idem,quodpre| — enim redditnon curalij, fedcuripíe debeat, doner
nols a g ; cefferat, repetendum. Necenim fenfum effe, neque| — dieseff , operari. Itaque credendum cft dicm non
UEl | |hic peccauit, neque parentes eius, vt cecus naíce-| aliorum , fedíuam dicere, id cft tempus vitz fuz ,
w | retur ; fed cacus natus eft, v; maniffflmmr epera Dei quoin hoc mundo cum hominibus veríaturus erat;
;'.; " N tio tilo ; Verum , OPOItCI'e in eo iam Czco nato opcra quemadmodu m Theodorus Heracleen.& Theodo-
fe, um Dei manifeftari. Et veró. multis locisitafumitur| — rus Mopfueft. & cyrillusin Catena Grzca citati, &
a coligitt illud 42X iv&. vt infra. c.15. 18. & 14,31. & 15.25. &| — |Auguftinus, & Bedain commentarijs interpretan-]|| —
ia Mar.14. 49. & non maléin hunc locum conuenit:| — itur. Hocenim fenfufolet. Chriftus cuiufque vitam ä*r**si*figg !
wl fedilam potiàs Cyrilli interpretationem ample- É diem cius appellare , vt füpra. c- 8. 56. vbrabam exe cuiufque
*, IT &or, quia meliores habetau&tores. Acuté Chryfoft.| — ultawit, vt videret diem meum. & c. 12.35.ambulate , du
Vi U adnotáuit Chriftum feipfum. hoc loco Deum ap-| jucem ideft dum diem,; baberz. Ilud quofdam mouet, l
, T pellafle , epera. enim De: vocauit; que ipfe fa&urps quód Chriftus non minüsin altcra,quäm inbas vitd |
; erat.Proprium opus cfleDei hominé fingere,eiufdé| — laborare poteft ; itaque credendum non efse, dicm,
effe eum refingere , quod Chrift" hicfecit.Ceterum| — idefttempus, quolaborandum fibi efset, prefen- :
| 'ex veríu fequenti apparet epera Der , opera Patris ap-| — tem vitam fuam appcellafse. Sed hoc leneceft; non

m Chrifss tà tanquá Patris legatus, qui idco miffus fucrit, vt eius F non do&urus coram homines, non prefens, & af-
«5 ts legacus CX hauriret mádata;inter qua hoc erat, vtfe homini-| |pe&abilis miracula faurus. Id vt faceret, huius
WP bus.quis effet;miraculis,do&trinad; declararet.Atq;| jvige tempus fibi efse à Patre dcfignatum , eum
ol propterea hoc addidit, vt quamobré futurü miracu-| |digm fuum efse, & diem quidem iam in occafum
"T Mi , lum fa&ur"cfset,rationé redderetstépus nimirü efse;| — inclinatum, id eft proximum morti; infiftendum
» p vt faceret ca, quorü caufa mifs" fuifset, vrfe eiufmo-| — igitur efse operi;no&tem enim inftare. Quo crgo |
m 07 l : di miraculis müdo declararet:fe nó fruftra; nó gloric| imodo cum hocfenfu conueniet;quod ftatim adiun-
M E colligéde cupiditate:fed neceffitate paterniprecepti| — gitur , F'enit nox , quando memo potefl operari , quafi non
o d faccre.Ideo, vt opinor;poriüs dixit, Ofera equi mifir — |de(e, fed dealijs loquatur omnibus? Primüm qui-
:;,a;::imb;; j me, quàm opera Patris , vt obligatione faciendi mi- dem non dicit ncmo poterit, fed nemo petef! , quodl
FTL | ' : . Oo 2 diucr-

!
f"b |
"WUM [
à

? f..n'.';«n«., |
" )2* ïuiy) Á ii

quaftione,& in membro precedente accipi dcbere.
In quzftione autem cüm difcipuli interrogarunt ,
quis peccatit bic , aur parentes ento . vt cacue nafceretur ;

|pellare, etíi eadem opera & ipfïus , & Patriserant.

4.Me opertet operari opera eri,qui mifit mesdonec dics eff ;
venit iox quado nemo poteft operari-) Qu vocetopera ei ;
quimifit e; o&s conlentiunt au&tores. Népe loquitur

C.12,35. dixit, ambulate,dum luce babetm vt no vos tenebra cviticews |

homine fi-

meprehmdænt. Senfum er2o eífe, vt fignificet Chri-.lhoc loco.
ftus,dum hac vita non fua,fed omnium hominum,;-

cnim propterea praeíentis vita fuz tempus vocauit
diem, quàd nihil poft hanc vitama&urus efset; fcd

tionem pertinerct, non pafsurus ,non moriturus,

quód nihil a&urus, quodad hominum redcmp-|

t P

Ui JOAN MALDONATI COMMEINT. 3

fienificat in ea nocte fua, quam venire,id eft iam in-
ftare dixerat,neminem operari polle, fed generaliter
neminem in nocte operari poíle.Itaque 4442d» , fiuc
illud /z 494 nó indiuiduum, fed genus refert, quem-

admodum fi diceret, enit nox , in nocte autem neme|.

poteft operar, quare nec ego in no&te mea, quaz iam
venit, operari potero ; non quiduis, fed quz ad offi-
cium rcdemptoris proprié ante pera&tam redem-
prionem pertinent. Alij tanfen opcrari poterünt,
quia cuiq; dum vita eft, dies eft.Si dixilfet,Inqua ne-
mo potcritoperari,fignificaffet in illa ipfa nocte fua,
id eft poft mortem ipfius neminem operari polfe,
quod fuiffet falfam. Nam & nos modo in illum,
quem nunquam vidimus,credimus; & nos,dum vi-
uimus, illo adiauante operamur. Eodem coníilio
non dixit, Venict nox , fed vesit , vt non corum qui

Cic. ad At-

.[türus ; quemadmodum ante mortem illuminabar,
per feloquendo , docendo , miracula non. folàm

'audiebàt, fed f(uam no«&& declararet. Ipüus enim in-

ftabat nox, illorum non inftabat. Hoc eft vezit nox,
apptopinquat, inftat, in proximo eft.
s. Qiutandieo f;m m mundo,lux-jïom mundi.) Hxc verba
multos etiam fefellerunt ; quemadmodum paullo
fuprà dicebamus, vt exiftimarent Chriftum no&tem
non fuam, fed aliorum appellare;fe enim non diem,

Præfens quidem diem , abíens noctem rcd.dat-, ipíe
vero fibi praíens perpctuus dies i Atque itaaucto-
res non tantüm illi , quos diximus , diem non Chri-
ti,ed aliogtim; itémque no&em intellexiffe; verum
ctiam D. Auguft.Beda, & Theodorus Heracleenfis;

"vt exiftimentrationem Chriftum reddere, cur füam
|in hac vitaprafentiam diem vocauerit, quia nimi-

ram lumeneft, & luminis eft diem cfficere. Nos
cur tempus prafentis vite fue diem ; tempus veró
poft mortem non aliorum , fed fuam no&tem ap-
pellauerit , fuprà docuimus. Nunc putamus aliam
rationem reddi, non quidem cur prefentiam füam
diem vocauiffet ; (ed cur oporteret- ipfum operari,
quandiu dies effet , quia càm tanquam lumen in
mundum millus effet, vt illuminaretomnem bominem
venientem in bunc mundnm , non oportcbat otiofum
effenon oportebat fub modio poni , aut fub le&o,
fed fapra candelabrum , vt luceretomnibus; quiin
domo ellent Hocergo elt , Quandiu fum in mundo, lux
[pnm mundi, ad hoc veni , »t quandiu in mundo , ver-

non no&tem, fedlumen , fed [olem dicere , qui aliis:

farer, mundum illuminarem , hoc mihi agendum!

efL; Spartam natius [um,banc colam e7* ernabo; Propte-'
rca dixit, Quamdin fum in mundo, non quód poftea lux

homines. illaminaturus , quemadmodum copiosé

&illud, Eratiux vera, qua ilumimat omnem bominem.
vementem t bunc mundum » aàdomne etiam futurum
pertinet tempus ; fed quód pottea non ita illumina-

fua, vt poltea, virtute, fedetiam füa prafentía , fuo
corpore , fuo verbo, füa manu faciendo. Cüm dicit,
]nx (at mundi , videtur ad futuram caci illuminatio-
nem alludere. :
.6. Haccim dixiffet , expuit in terram ,. g feeie lutum
ex /þuta , €o lmiit lutem fþtpcr ecalos eiuc.) Cüm ait
Euangelifta , ac e'm dixiffer , indicat Chriftum cer-
to confilio ca priüs dixiffe , quàm miraculum facere
aggrederetur , viamque illis verbis ad faciendum

imiraculum muniuiffe; vt Chryfoftomus notat. Hzc

ipfeinfe non fit , non quód non fit etiam poftca

D

Jfuerat difhpatum, in vas alterum refinxit , Ie

5

difputat Auguftin. Nam póft Paulum illuminauits!

diueríam vim,ac diuerfum habet fenfum.Non enim: A

|Greci rationem afferunt , Theodorus Mopfucit.

Jius vel fola faliua cecum fanauoiffet. At tactu hoc me-|

ergo cüm dixiffet, id eft cüm rationem reddidiffcol
quamobrem incumbendum fibi in opus effet, qubd
tanquam lumen in kunc mundum milfus effet , ag-
greflus eft illuminare ; aggteffus operariin die:aut,
vt Theophyla&us ait, voluit Euangelifta fignifica.
re Chriftum non folüm' verbis, fed factis verba fz.
quentibus, quis elfet declaraffe, Et expuens im terram,

íanare modis ?altera cur lutü cx fputo fuo fecerit/
Sunt qui exiftiment ideo luto vifum à Chrifto refti-
tütum Czco , vt appareret vis , ac magnitudo mira-
culi. Etenim fialia re minüs vifui contraria cura-
uiffet , videri potuiffet non diuina , fed naturali ali-
qua , atque fecreta medicamenti virtute curauiffe.
Cümautem luto curauerit , quo nihil magiscon-
trarium oculiseft , credi non poterat naturali luti|
virtute, fed diuina chrifti potentia curationem
fuilfe fa&am. Solet Deus hac de cauía ad facienda
miracula rebus vti maximé contrariis. Nihil eít,
quodaquas magtsamaras , atqueimpotabiles red-
dat, quàm fal , quis enim marinas bibat aquas? At-
qui Elifzus immilfo in amaras aquas fale dulces,
ac potabilesreddidit. 4. Reg.. 24 20. 21. 22. Quid
tam contrarium extrahendo de aqua ferro , quàm|
lignum , quod ipfüm re alia extrahatur. neceffe
eft? Elifeus tamen iniecto in flunium ligno fecit;|
vtferrum fecuris , quod in flumen ceciderat ena-
taret. 4. Reg. 6.5.6. Aliam omnes fere au&orcsl

Theodorus Heracleotes ,' Cyrillus , Leontius , &j
Theophyla&us, voluiffe chriftum oftendere fe eum|
effe, per quem & homo , & omniainitio fada cf^j
fent:eiufdem | enim artificis eft ex cadem ma-
teria & opus faccre, & reficerc. Qqemadmä

dum idem ille figulus ; in cuius manibus opu

ret. 19. 4. Fecerat Deus hominem de pulucre]
ac de limo terre , Genes. 2. 7. rcformauit Chri
ftus ex luto , id eft ex eodem puluere, ex ea-|

|quzítio. Poffet aliquis fimpliciter refpondere non,
habuiffe ad manum aquam. Sed haud obícuré
apparet aliquid , quemadmodum in luto,ita &|
in fputo fuifle myfterij;atque ita omnes boniaucto-

jresfentiunt;quamuis caufas afferant alij alias, Chry-,

fofto.Theophylaétus, Leontius, & Euthym. fimpli-[
ciflimé quoque recfpondent; propterca fputoillum
víum fuiffe , neaque Siloé , quó czcum milfurus
eratfed fibi cuius pars aliqua,autaliquid certé,quod
de corpore fuo exijffet, ceci oculos tctigiílet, mira-
culum adícriberetur.Eodem pertinetquod Cyrillus
in Grzca Catena dicit, voluiffe Chriftum oftendere
carnem etiam fuam medicam, ac falutarem ctlc, cu-

lius declaratfet. Itaque maius aliquid credo fübeffe
myfíterium. Magis mihi placet , quod ex Theo-
phyla&o colligo , licet ipfe aliter intellexiffe vi-|.-
deatur , per puluerem humanum corpus , quod

de puluere formatum füerat ; per falinam , queore-

in formatum iam corpus Adami quafi ore fnoin-
fpirauit ; voluiffe igitur Chriftum oftendere cffe
fe, qui& corpus , &animam homini fxo.r'mafï'c'taï
atque dediffet. Alij incarnationis Chrifti myftc-

rium

feat iutnm'ex [juto.. Valgares. hic quzftiones duz;curiuts

altera,curluto czecum fanaucrit, cüm pollet tot aliisffc""? fa-
: | : auerit.

dem materia. Cur ergo non ex aqua , fed cïx'ïfulfïxgu
»-. 7u H 'to iutu
fputo fuo lutum fecit? quze . altera huius loci eratg i.

expuitur , animam fignificari , quam Deus initiojcenet.7.

!

li (Pom

i

drotu
| |
i'dæos)ql
ä&ü( Cgff

its; G

vtl

Fütect
ilauand

putam

'ïxnosCt

-PPW
Pipifus w t
lo | P
i!ïumina- ID d
uwwwkbä
]Hac
llom]

l , üMSa
Qp :

UT
1' A

**
.zihe:cs 1'

T
^^l j
& VUHPP fa. I
7U. I n s:
i ï3talmlf:
"

It ln N
"W .40 f*vl"l-' s
"ll

^
URPRIE
*h"nï) EJ

I^^hw«,
n
'*in.ä'»*Q D
U w ï

Wl m- |

"a hran
Vs
: M -&uull 'Qïl.

led nl 1
.ï.»c :EV:JIQH li:'
-

& Vi
mna» L -,,
FOMU .
:

'13*'&'ï1.7"»
. a utcd
DI Jïlü*)'( I-.
a,*

IG AEETM

E 414 |
m !
ial i n |
EL ,.uWQS? L

*01428^ 9 &
--ihhlu&
"At Ka Aniss
M i AUUULQ
,
o Monle!
W IHUVIUVM
i
' ,
jv AU
h .....*J)vxï
B
^ naem .
u'm*;
m 4!
" »Xd ol !
l *
iil UA
*
"

vtena
, J TE
j
^ P fui
M n
!'-
9 It

1
udæuf,
'Xtu

?

842 BNCDOAN.CADVIMIACI .. 8944 - 4
tium defignari patant. Nam per pulucrem. hu-| A |Chriiti ? quoríamin picinam lauándi cauía mitte-,
mánam nauram 5 per faliuam diuinitatem figni-| — returin qua multi prote&to czci fepe lauiffent, quij
ficari; que ex celo , quaftex cápite proceffiffer, Sic| — curatinon effent; (ed fimpliciver Chrilti verbis.ob-.
Auguftinus inlibro $o. hom. hom.45; & Beda,&| — temperaris abijt; coiífecatüfque premium eft obe- 1
IRupertus in coingentariis. Ambrofius veró cpiftoa- dientie;/4u£ eniu, «* venit videns, Placent mff " duä |
lla. 75. fignifica(le Chriftum intusfeplenum effelu-| — vltimorationes; (aum tamon cuique iudicium cffej
Iminis,quando cius faliua, quz ab interioribus pro-| velim in z:erprobab'iii « inn g'urx-ä parté periculofa;
cedit partibus , cecos illaminaret. Gregoriuslib. 8.| | | 7: e:;go;ü*-laws- G venit videns.) Addidit hoc
in Iob.cap.z1. paluerem carnem noftram , carnalé(-| ;Büangclifta,vt docörcc-vcrb:f actionémque Chrifti du
que cogitaziogïes;Xfaliuam diuinam gratiam figni-| eucntum confecutum . fuitle , quod erat jüprimiSis exem-|

ibl

Baptifnius
à Gracis
illumina-

tio dicitur.:

lgantes , non nili ad fe clamantes curauiíIe Marth, 9

jaut corpore, autanimo, nifi petentes , atque rogan-
iparticipes ficrent.

- |quod, M;ffus. Eratantem . ad radices montis Sion;
fitdue cius mentio Ifai. 8. 6. Solet quzri,cur Chri-|p

Ipoterat, ad pifcinam lauandi cauía miferit? Chry-

|& ceecitatis , & curationis fuz teftes colligeret. Eu-

|nas Chriftus tetigi; poftquam in illum credidimus,

Ihom.hom;43. Beda, & Rupertus reddiderunt. I'd;g-
it

,« Caca Fmiw prolcs mifera de fatibus Heua, B

;Aliam quoque rationem refert Euthymius, voluiffe
;vtrum in viahzfitarer. Er verómeritó Chryfofto.

itiamque magnopere collaudant;non dubitaffe apud
Mefe , quorfum lutuüm in oculis ? quorfum faliua|

etfi morale eft , quod Cyrillus in Grzca Catena ob-
feruauit , Chriftam alios quidem cgcos non nifi ro-

27. & 20.30. huicautem non clamanti , non peten-
tifponte fua. vifum reftituille. Nimirum illos Iu-
dxorum,hunc Gentilium populum ngijicg(fe ;Iu-
deos,quia aotitiam habebant cius , noluitle curare

tes; Gentiles vero , qui omnino czci crant , qui pe-
tere ab co,quem non cognofcebant, fanitatem non
poterapt , vitto faga(fe , vltro illgs Eugngcl;um :
lutémque obtuliffc.Saliua veró (ua curauiffe, vt do-
ccret non poffz gentes illuminari , nifi carnis füz

s H

Q5 9pav hic natatoriaw, quod Grzcum verbum pro-|
prié fignificatalibi piíciuam vertit noftcr interpres;|
vt c. $.2. Vocabatur autem hacc pifcina Siloé , quod,
vt interprctatur Euangeliíta , idem cft. Hebraicé,

ftus hunc czcum , quem haud dubié ftatim curare

fofto. Leontius; & Theophyla&tus nonaliam eius
tei afferunt caufam , quàm vt in longa via; que per
mediam vrbem conficienda erat , quàm plurimos

thymius, vtappareret non puluere, fed Chrifti vir-
tute curatum fuiffe , cüm iuberet ftatim. puluerem
lauandoabftergere. Alij maiore myfterio idfa&um
putant; figuificatum enim fuiffe, etiam poltquam

opustamen nobiscífe baptifmo , vt illuminemur,
vt peccata nobis remittantur. INam & baptifmusà
D. Paulo ad Hebrzos. 6. 4. & à Gr&cis Ecclefie do-
&oribus evlizuiz , id eft illuminatio vocari folet.
Hancrationem Ambros.epift. 7;. Auguft. in lib.so.

fum Sedulius veríibus non inclegantibus cxpreí 1
ia AE as ogm]fm' £n, :
Myflica quid. deceant animos miracula noflros,

Pirtantes longo nataserrore tenebrasy —
Sed dignente Deo mortalem (umere formam
Tegminie bumani;facta eft de virgine nobue
Terra falutaris, qua fontibus oblita (acria
Clara renafcentis ve[ferat fwracula lucis.

Chriftum experirfi. C2ecl €ius fidcm . vtum ir.cr,

Theophyla&us, & Euthymius eius fidem, obedien-

ficare,que nos illuminatac fanat. Habet , quodcli-|.
gatle&or ;ego omniacxiítimo probabilia, fed iam]:
n x SCOS : X ; 3 ! a R OE APU
dixi , quid mihi. maximé placeret. INon cft abs re, B perfecte obedientie exemplum eft Naaman Syri. 42
| | ! .,

|non temete miracalum credituni fuille ; examina.

»,. Et dixit ciyvade, eo7 lana im natatoria SiloE, ) KoAup-] :

E. fabbati accufarent. Qnod idco probabilius cft , quia

......

Ícitu necelfarium. , Documoeritum obedientie; nun-plénm:

Iquam obeditur fine opereprctio. Simile; fed miuüs

KIeg.$.10. 11414; PL
8. 9.10. f t4que ViczAI CO* dui esderant eum Py*iä;,) Def-
ctibit lis verfibus Euangelifta varium hóminum
Ideeo miraculo indicium ; alios Begalle, alios con-
'äceifnfc $ aHïr,ma'iïïäqW eum cfle; qui paullo ante in
jo culis totius ciditatis cecus.mendicaflet, Inprimis|

vero czcum ipfum publicé profeífum fe efle, qui

opinor,confilio Euangelifta narrauit, vt docctet

tum , exágitatümque ctiam ab adueriariis Chrifti
Priüs,ncgari taadem non Poruit]fc. *

czcus rei geftz ordincm , idquc fimplicitzr , & fine
vlla fignificationegratiz , guo maiotem fidem fa-
ciat, Quecaufa,ytarbitror,foit;.quamobrem Chri-

p»cllau'erit,lllc, inquit,; lomo, qui detttwr Lefus , quafi de|

Theoph. & Euthy.propterea homihé vocaf'e putát,
quia nondum fciebat effe Ded ; quod cft quide veraj
fimile, fed poterathominem honorificétius appel-

ipfius verbis, &ut ex vulgari fama didicitle.
- 1a2, Fbicftille?) Quaniobrem interrogent, vbi fit,ex
veríu fequenti colfigitur. Volcbantcomprehédere;
& ad Pharilzos adducerc.Qro animo?incertü.c hry-
;fofh & Leontius malo aniio. Chriftü ad Phariízos
adducere voluiffe indicant , vt cam quafi reü violati

apparet iftos,qui interrogarunt cecum,vbi Chriftus
eílet , ceco dicenti (e cecam foille, non credidific;
ï,pro pterca enim,cüm Chriftum,que quqrcbant,lxj.on
inuenirent , cxcum ipfum loco illius ad Pharifzos
ladducunt;vtab co diligentiàs;ac fubtiliàs examina.|

"qui non credebát , hzreticorum perfona. Itaque
cüm ifta cgo lego,Caluiniftas proifus videre ; audi-
|réque mihivideor. — uT j
14.14. Erat Auteti fabbatums , quandolutum fecit Iefus,
& aperuit oculos eius.) Fioc ideo. obiter Euangclifta
notauit,vt calumniz occafioné declararet, vt T hco-
|phyl.monet.Cüm dicit ; Er4r autes fabbatum , quands,

prils cecus càm fuillct, iam videret; Quod eo, vt;

1. Hle bomos4ui dicitar Ie[us, ) Exponitinterrogatus.

ftam minüs honorificé, quàm fortaffe cupicbat ap-|

alieno , & fibi defolonomine noto loquens. Etfi|

lare,quodcur non feceric ,caufam expofuim".Que-|
rüt Theoph.& Euthy.quomodo fciret fuiffc Iesu,cü
non vidiffet c, Refpondent;aut cx aliis rogádo; aut

: ; " 3 s pou o 8 EOs
jto exprimatüt conff:fho veritratis. Dcpmgxcur n llS)'dePingin;t!
) Caluiniit4.
tün pét-

(ona.

'f

: v . " . P M s 1
Mutuna feeit Te(us , vidctur indicare nó fuiffe fabbatu m:t

')fed a!iqucmdalium poft fabbaruim diein ; €àm hzc.

: , Mu uN EUa T. us
H hus narritacciderunt;cüm vicini, & alij cum

(cco difceptarunt, cüm eum ad Dharifros adduxc-
rant. N6 aicit fuilfe (abbacum,cüm Chriftus ciecum
du s ^ Awewi Y G
ad pi'cinam inifit, fcd cüm Jatum fecit, cum ccalos

ejas apCruit. :

ROPU

"

Nam ad pifcinam in fabbato ire; la.
"uaríque licebat , fcd lutum facere , & oculos ape-.

L d sR A r dp- mb t pl ii
A

t o ss v

Osj U

d NT

z

Cur fzpius
ihunc inier
rogeécPha-
Eilti..

"À

F

|rite.videbatur illis ncequaquam licere, quód opus A

jnarraret , indeque coniecturam fümerent eum effe
$ ;

. |qui tibiocu los aperuità Dco fit liecne, & in con-

3

iflabimus iudicio. In hunc fenfüm "Theodorus

IOAÀN.|;MALDONATI COMMENT.

845

cíletinfabbatoprohibitum. — (55 :
16.. Dicebant erda ex Pbhar.[25 quidam Non eft bic bomo
4 Deo , W' ngäamm non cg;/ladit; 4läj autem dicebant, Q uo-
modo pgteft bomo peccator l,ac figna facere? ) Docet Euan-
igclifta tantim apud Pharifzos ceci iam ' vidétis pre-
fentiam, teftimoniümque valaille, vt quaniuis non
omnes cicdiderint., tamen in diuerfas. fententias
idiftra&ti fint. Qui maximé incredüli, & ftulti crant,
imaximéque volebant 'videri teligiofi ;; negabant
Ipotle ex Deo; ideft à Dco miffum, aut diuino fpi-
ritu ductum effe entn , qui fabbatum non obferua-

czco violatum fabbatum fuilfet. Qui prudentiores
erant , argümentabantur non poffc hominem pec-

icula , quz Chrittus cdidifiet, Non quód non poffint
aliquando peccatores iniracula facete , fcd quód ra-
ro admodum faciant, vtapud Matth: c./7. 22.. co-

jpiosé difputanimus. Itaque cfficax argumentum|

florum erat ; futurü omninó neceffariü , f adiccif:
Íent ncminem polffe ea figna facere;que Chriftus fa-

Íuóque impcerio nifià Deo , atque à Deo Deus cffet;
0 I17. Dicent ergo caco tterum , Tw quid dicis de illo , qui
Aperit ocilos tuo52) Cacum vocat Euangclifta;qui ce-

modum vocataraqua,qux iam vinurm crat,fed aqua
fuerat. c. 2. 9. & virga Aaron;quz iam erat ferpeis,
Exod. 7. i. Dicit itérum interrogatumà Phari-
lais czcum , quia primüm interrogatus fueratà vi-
cinis , & alijs ciuibus Ierofolymitanis; vcr. 10. Dc-

ab ijídem interrogatur. Jnrérrogant autem il-
lum , Taquid dicis deilloi quraperuit ectilos tuos ? quafi
iam pro certo ponentescecum fuiffe;& à^ Chrifto
curatum cíle; non quód id crederent , vt verfa few
quenti declarat Euangelifta, fed fingentes fe credere,
quo liberiàs cecus. refponderet, & in eandem ca-
luminiam cum Chritto , accufationémque inuolue-|
tetur. Autcerté vtrem aliter fortaffe, quàmante;

nentitum » itaque nec cecum faiffe, nec vllum in
co Chriftum fccitfe miraculum. :Solent hoc confi-
lio iudices eundem fzpe rcum de eadem re interro-
garc, vt vidcant num fibiomnibus in rebus conftet;
ccquidcuariet , & num vera, an falfa dicat ex di»
&orum conftantia , aut varictate conijciant. Eo

rógalle Lcontius adnotauit. Pronomen, 7a, em-
phaticé fimul, & adulatorié pofitüm eft ; quafi di-
cant, nos de hacreintcr nos difceptamus , an ille,

trarias diuifi fententias te iudicém conftituimus,
qui tanto ab co affe&us bencfitio optimé d illo iu-
dicare potes, 75 ergo quid deillo dicis? tno enitn

rer, quafi facto ex puluere, & faliua luto, & curato| -

catorem, id cft quià Deo non eflet; eaedere mira-|

ciebat, & co modo ; quo facicbat, propria virtutc; C

-

cus fucrat, quamuls cecus iam non cífer, quemad.|.

inde fccundó à Pharifzis ; nunciterum ,. id eft terti!

demque confilio Pharifzos (spe hunc cecum inter-|

Mopfucft.& Cyrillusin Catena Grzca, & Rupertüs
in commentarijsin tecpretantur. Itaque exiftiman ul
cos; qui hoc interrogarunt , non fuilfe eos, qui di-
'Xefalju, Qi;ampa'o Pafc:/f boro pfrmfor bac /ïg'zz a facere ? fed
cos, qui dixerant, Nes eff bic bomo à IDeo , qui fablatum
non cuflodit, Quos cgo potiüs, quàm Chryfóft.Theo-
phyla&um, & Euthymium fequor cótrà fentientes,
cos folos fuille, qui meliorem de Chrifto habebant

AEAS. * , .
Oopinionem, 1deoquc cccum intcrrogaffe Íperanteg -

. |:Cüm nihil ab eiug parétibus de ratione, qua curatus;

fore,vt cüm tátumà Chriíto beneficium accepitfct,
preclarum de illo diceret teftimonium,& fecundum
Íe contra alios Pharifzeos, cum quibus difputabant,
iudicaret. Non conuenit hoc cum ijs, que ftatim
dicit Egangclifta, etiam poft ceci teftimonium Iu-

dixerat cecum intcrroga[ï?:.

bant prophctas appellare , etiamfi futura minime

mentarijs obferuarunt. Teftimonium quidem de
Chrifto cecus dicit minus,quàm oportebat, fed ma-
ius, quàm antea dixerat, Priàs hominem appella-
juerat ver. 1. nunc prophetam vocat, quo nomine
quidquid fan&itaris , quidquid honoris in puro ho-
mine effe poteft ; comprchendit. Nondum enim

d&os non credidiffe; eos nimirum defignans , quosi

RP
OE Ti o

J le antem dixit , quia propheta efl.) Xd eft vir (an&us, lov
i LL LL M TAU 4 Ptophe
atque diuinus. Eiufmodi enim hominesIudzi fole-2puá rj
dzos di&il
75 AT RAT .. TATETRAA i Omnées vigr
pradicerent ; vt nosalibi fepe diximus; & hocloco&ua.
B Cyrillus in Grecorum Catena , & Lcontius in com-

É 4 z j d : . ;
credebat effe Deum. — z dbuc quidem inuntlus m corde«st.as,

] þ?ze bonorenifi is patria faa.

cum interrogauerant, quique ante dixerant , Noz eff
fuc bemo 4 Deo , qua fabbatum non cuffedit. Jtaque eius
párentes accerfunt;interrogant, an ille corum filius
fit,& an natüs.cecus, & quaratione curatus,experiri

monio difcreparent, vtanfam inde arripcrent dicedi
rem efle compofitam , & aut non fuifle natum ho-

foftom. fcd magicaarte caratüm cffe.

eorum ille effet , an natus cxcus ; & quomodo vi-

videat, relpondent fe nefcire. Credibile cft audi-
uifle iam parentes à filio (o, quomodo à Chrifto
eüratus fuiflet ; fed quia id nonnifi ex eius teftimo-
nio fciebant, & aliquid periculiinea recffe videba-

interrogent , etatem habere,vt p£o fe refpondcat,
22, 23. Hac dixerutit parentes eus. ) INem pe.npfum
imterrogate , etatem baber, vt ftatim ait. Euangelifta,
Reddit caufam cur ea cautione parentes in loquédo
vfi fint, quia Iudaos,idcít Pharifeos, & cetero
ludeorum principes timcbant, quos fciebantaduer-
ffus Chriftum confpiraffe. Hi enim fimpliciter, &
&T sEoxnv Indei appellantur, vt. c. 7. 35. iam enim con-
ifprranerant Indai , vt [r quis entm confiteretwr effe Chrr HH
extra ündgqgam J?c*ret*,.äääïïwwäywyog 7(Zdn7æf, fynagö-

mus cexcommunicari. Hoc Euangelifta dixit, vt czcij

piffe, vt Cyrillus adnotauit. j |
| 24« Fecatierunt ergo vuvfinn bomimem ,quifuerat cecus. )

fuiffet,extorquere potuiffent, corü fecuti confilium
rar(uwi , id cft tertió cecum acccerfunt, fingántque fe,
fcxciqs parentibus, aut cx feipfis , aut aliunde certé
Ícire Chriftum hominem cfle peccatorem , pro-

"inde fruftra 'eum veritatem negare conuictum
. cerüs argumentis priüs mentitum cffe, rémque

$

18. t9. Non erediderunit ergo Iidar. ) illi ipfi; quicz-|

vtique volentes, ecquainre párentum à filij tefti-]

minem illum cecum;autnon miraculo,vtait Chry-| -

20. 21 Summmb yquia bic eft filive nofer , €7 quia cacut|
natits efh. ) Cüm tria Pharifzi interrogaffent, an filius| -

deret, ad tria refpondent; dicunt Ícire fc flium fuum|-
riï'e ; natütique fuilfe cecum, tertium. quomodo

tür, cautó , 'vcräqucrdpondeht fe nefcire , ipfum|.

iga»id eft publicis conuentibus interdiceretur, quij
.|tanquam Meffiam illum reciperct , quod nunc dici-

|parentes excufaret, quód non aperté dixiffent , quod| -
;inonignorabant, filium fuum à Chrifto vifum rcce-

(inquit Auguft. ) vendum Deum confrtetur , nec mmtiæsï'xf*ïïgï |
tamen. Ip[e enim Dominim de femeripfà ait, Non of prphetala.fap. .

44*

Sup. v. mwl

d
Omllc]
fipiip
reatul
mant
ejtsit
io,modus |

Adirt

1] ipiaelieiud
; ïlldxos', wg;lfl,?«

[cndäm |
qentre
ais
! migmi
rem d
tit Om

1
h

qibus nó

l'fïgödctc quodTï

.f troeanti
- .
J boin

ef d] (
3

"
"

(j

j
pl T. -A
Thonh
NV
n
qum
elfecon

bos;/t d.

tisilos

file, 1
bsrlt,
&tl
tts, 01 :
dos fs
lfcm'u'ati,q
Dolktrh
dbl
at
lo qua

[

Ntsin

] "n m D
Wi m lu*Xln'

&t À

ICrant ;

. emnem

"
m
3 VIO ho
AV ..K,hunc
.

7- I i.

i

M

eM.!
(ul )1 i "',I
* L

E

" ,
m )d
AU
^ lL *Ll-'-'*':hzx
MO
v

J du
! I
N MO
Pult, iiSQng t
H :

1 "
'-1 TP PA m hn
d d »w;.m lu)
1

] t* " " | :
CIRTUS,Ctpet
NU

|
|
|
mlo us

I "
4 ?"N:",'i?fm' An t
a UM ed iv d lU
4

] | B
d A mamAMITS
3» Vs N aVU W 'l
l

B * ^ K^A lSR
ii »ny*'l',",';
CWHAWOUPL. JI

t
m
dddui N !
; &i

hemim
DULUI

p wut g À t
goat^in t " 4l
K-"-'U:'?"[' v -W«

Aan 1 L MY o
' a
?,Cüü'»fv j v

As
;
Exi
"TEU '3(.."*."'01 [
;; i ! (ié iM

, , !
: fc :f- 81,.&»"

L ^ 'f U
: )*45?67'&*,

« ——
" :».f'wt-'",i;'f&
Le b*'—:'D&
« 1
du d. "
r QX
d. r p*:f;'*'
j & n
:1 i

lv LOU
OS '.ï.lubün |Auwe
TEL n
: Lounth )
'N'P',;O;'(, i
] ! 'Vfl*lv'l l
a
p a ! l;
' Í( 'l,*!!'w"f,'f"
L 13.0» H ,

,
,f', "f,'m
/ i f
1 M:,'»iö'

*
: T
j nvä'ï.a)" V
A

"ttuf

—

; " ad
! p !
,ï,-gg,'ffwn 1
3l j"f'l
[ L
Ti
77 al

A at "u i
Mp (au

Eu
;:'l*f':g:xquo !
),i',,'.- ,

-
*
—

"ia E
Ti i
Ti

»
D
"

Bo ]*

i wai, :L'
MA

rvl ^
*554 u

i
d fraeneo X, "
"" VAU Y 'M';
E

i

ao

^

e D ERN 2

X —,

$46

847 —

|

" Adiuratio
reoní apud
Iudzos.

Reusin
quibus nó
refpódere
iuiäci in-
terroganti
ipofüt.
Lib.9.in
Ioan.

LC AUE CQ -
"-

Imant veritatis , fingere fe aliunde rem ícire , mu

[bus;fi dixetit eum non effe peccatorem , nihilo ma-

i iib i p
omnem à Ghrifto lubornatum compoíuitle ; melius|
ibiipfi confültutum , ft (ponte, quod res eít, confi-
teatur, Solent Iudices , vcà reis confeflionem expri-
e
eius rei fe teftes habere. Quód dicunt,da ploram Deo,
modus eftloquendi Hebreis vfitatus , quo folebant
reitanquaám per Deum adiurati folemni ritu inter-
rogari,admoniti iis verbis ftarefe coram Deo, reue-
rendam fibi eius effe maieftatem, ne ergo corám illo
mentirentür, qui omnia probé fciret ; quafi iudi-
cantes illim igtiarum effe humanarum rerum , que
maenain Deum erat iniuria ; hunc potiüs illi hono-
rem deferrent; vt confitenda illius reuerentia veri-
tate oftenderentfe credere nihilillum ignorare. Sic
ergo dicebant ; da gloriam De ,ficut Hilpanus iudex
dicit; Ponie ifthicmanum,cruce porreda, & Gallus,
Tolle manum , quafi per Dcum iuraturus. Exem-
plameftlofue7.19. — — U |
2$. fipeccator efl nefcuyumum féiosquia cacus cinn e[fem|
modà vide.)Reét fentiunt Chryfoftomus,Leontius,
Theophyla&tus , & Euthymius hoc cecum illum ex
animo tion dixiffe, nec tamen mentitum fuiffe.Scie-
bat enim profe&o Chziftum peccatorem non efle,
quem iam ver.t7. prophetam , id eft virum fanctum

non effe peccatorem. Sed dicit fe nefcire an pecca-
tor fit;id eft nolle fe de ea re difputare;nolleid magis
dicete , quàm fin cícitet , nolle verbis agere , fed re-

aris illos effe credituros , hoc fe vnum fcire fe cecum
fuiffe , &illius nunc opera videre ; inde ipfi , qualis
ille vir fit , cogie&turam faciant; fic Chryloftomus,
& Leontius. Euthymius vero putat hec non nefci-
entis, non dubitantis , fed Pharifeerum nugas irri-
dentis effe verba;quafi nó tam dicatfe nefcire,quàm
Íe mirari, quod id illi nefciant ; quód id interrogent.
Poteft & hic effe fenfus , vefcio , id eft non debeo ego|
de ea re iudicare,non eft meum officium, nec vos de
eare quarere debetis,nec ego refpondere magis vo-
lo, quam finefcirem. Videtur hoc loco confirmari,
quod T heologi tradunt non debere reum ad eaque
iudex inepté, & prater ordinem iuris rogat, refpon-
dere. Ruperti interpretationem coactam effe arbi-
tror, ff pecator, inquit, eff ne(cio, 1d efl peccaterem non effe
féie 5 quafi non. neget fcire le vtrum peccator fit , fed
affirmet fcire non eíle peccatorem. :
a6. 27. Dixerunt ergo illi , Quid. fecit tibi?) Yam au-
dierant ab illo ; quid fibi feciffet, ver. 15. fedinterro-
gant iterum,quid fibi Iefus fecerit,quafi aliquid pre-
terca grauius prolecturi , quo fabbatum omnino vi-
olatum videretur. Nam digito ex puluere, & fputo
lutum feciffe , liuifséque oculos nimis leue ad accu-
fationem videbatur. Ille ineptam, & pertinacé quz-
ftionem indignatus, acerbiüs,quám ante reípondet,
pungens fimulillos, & irridens, Nwsquid e2" ves vul-
tis dofeipuli einm fieri ? nihil Pharifeis fcientiz opinione

Jinflatis contumcliofius dici poterat,quódque homi-|
nes füperbos magis vreret,quàm eos velle,aut poffe;|

non dico Chrifti,quem tanto illi odio profequeban-
cur , fed etiam cuiufcumque hominis difcipulos effe.
: ïäuo his verbis oftendit, preterquam quód Phari-
fzorum arrogantiam irridet: indicat primüm , quid,
Ifi faperent , facere deberent , nimirum Chrifti diíci-
puli fieri ; deinde fe eius effe difcipulum. Hanc enim

effe confeffus fueracs & paullo poft ver.31.33.non fo-| -
làm confitetur , fed cerus etiam probat argumentis|

- |&vauctoritate, qua mifsus efset , loquebantur; pra-

F quód vos nefciatis , vnde fit , càm oculos meos ape«

vim habet particula illa, eg» vos, quafi dicat, ficut egoj

difcipulus eius fum : ficut Leontius acuté vidit, &
Theodorusin Grgca Catena. . Eu .
^ aB8. Maledixerunt evgo e 7* dixerumt , T difcipnlus
ilrus físnos autem Moyfi difcipuli [amws. ) Indicauerat, vt
modó dicebamus;czcus ille fe diíci pulum-eïfc.Chfi: |
(ti,quod cüm intellexiffent Pharifzi, refpondent, 79
difeipulus ilius fis , quafi dicat ; efto tu;vt es difcipulus
jillius,&;vt vulgo loqui folemus;profit tibi, quód di-
Ícipulus jillius fis; nos Mofem meliórem habentes
przceptorem eius diícipuli etfe nolumus. Non ergo
dicunt ; Zw di[cipulus sls fs , quafi 10beant , aut con-
icedant,qui nondum Chrifti difcipulus elfet,difcipu-
lum eius fieri , fed quafi per ironiam gratuleucur ei,
quód eius difcipulus fit; fibivero glorig ducát,quód
eius difcipuli non fint. Notat Leontius pronomen
illud àxelvuiiute;abominantis etle. TM
29. Nos[femaus, qw*M »:Df[i locutus c:/:l Detts ,l):mfgd&;m

rem fequantur,locutum effe Deum ; itaque non ma-
gis errare poíle eum fequétes , quàm fi Deum ipfum
lequerentur. Chriftum nefcire vnde fit;id cft an mif-
Ías fità Deo , an Deus illi locutus fueric. Non enim
Gignificant nefcire fe,quo loco fit natus, ciim pro
certo haberent enm in Galilza natum etfe. Hoc co-

Cüm dicunt , bunc , contemptim de illo loquuntur

lexponit. Quod magis mihi placet, quàm quodin

fÍcimus Yndefit. Aliam affert Leontius interpretatio-

adulterio ignoto patre natuim effe, quodin (imili lo-
co cap.8.19. ex eodem Leontio, & Cyrillo fuprà no-
tauimus. Sed quod primoloco pofuimus,eft proba-
bilius. IIraton repugnant fibi,càm hocloco dicunt,
ue[cimus vnde (it,& cium cap.7.27. Hunc fimus vude fít,

Leontij qux'ítio efl;illic enim de loco;hic de fpiritu;

terquam quód illiturba , hi Pharifei erant. Notant
Chryfoftomus , & Theophyla&us quód non vide-
rant,fed audiuerant , aut lcg-ä,nazït , dixifse fe Ícire
Deum cum Mofe locutum fuifse ; quod autem ocu-

culis fa&is, eum filium efse Dei, aut ob eocerié mif-
füm,quódque & Patris,& Ioannis,vt ait Euthymius,
audierant teftimonio , idfe dicere nefcire. T'antüm

3o. Reffeudit ie bymo,e2" dixit eisj In hoc enim mira-
Mirabile quiddam , & incredibile 1n hac reaccidit,

cuerit. Particula 99 pro 4 Hebraico ; id eft certé , aut
enimuero pofita eft. Pronomcn,faa"t,»hanc habet emi-
phaíim , vt verbum cecus ex Pharifzorum orearri-
pere videatur, & ex €o ipfo ; quodilh dixerant, .eo;s'-
coarguere. Cüm dicit , mirabileeff , aut fignificat eos
mentitos efse,cüm dixerunt nefcire (e vnde Chriftus
efset , fmbätque fieri non pofse, vt id neíciant,cüm

uefcims , vnde ft,) Docent quanto meliorem przce-|
ptorem habeant. Scire íe Mofi, quem iphi precepto-

dem feníü cecus illis refpondet,vt iam dicturi fumus;]
nolentes appellare. Ad hünc imodum Euthymius|
Grzca Catena Cyrillus , &in commentariis Leon-|
tius Ícribunt , opponi Mofi legitlatori Chriftuml
tanquam violatoré legis; quafi dicant , Ícimus Deum|

Mofilegem dedifle,ifte autem, qui legem violat,ne-|

nem , vt càm dicunt , nefcimus vzde fit , ignificent ex]

Chriflus autem cum venerit, nemo [cit vnde fit, qug altera).

lis fuis perfpexerant totà Chrifto coram ipfis mira-

valetad credendum, vel non credendum affe&tus. — .

qbileeff , quia vos ne[citis , vnde fit , «g* apermit. meos oculos.)|.

1

ï
Affe&us].
ad creden-
dü quan-
tü valeat.

Qo 4 . Certe

*

|Pharifzi fint,id eft homines preftantes Ícripturarum
tf.cientia , exquibus cognitam habebant non folere| -
quemquam nifià Deo mifsum miracula facere , aut

—

zi

LOAU

1

i

" Mp r o

A.

C d

Àn Deus
"ipeecatores
inon examu-
diat.

4-'

Ttaét. 44.

Luc. 19. 15.

Donatiftz
hocloco
Aabufi.

i

j&erte corut : ; d
cüm fint , ignorent nemincetn potlc facere miracula;|
hi à Deo miffus fic. Vtramlib.t voluerit fignificare;

iftis, nunc íanos videtis.

*
wv«
E^

|& lib. s. de baptifmo contra Donatift.cap. 20. & lib.
1. retract. cap. 3. Bcda , 5zeutm Deus peccatores nen audi-]

ibarentirrita elfe facramenta per pcccatores admini-

n

$5— —10AN. MALDONATI COMMENT. -

EVO MUa G o TE Y " N . "
n exprobrat xgnoranuam,quod Pharifzi

emphaticum cft pronomen illud, /»saut vos homi-
ncs docti hoc non poreftis ignorare ; aut mirum c&,.
& vcllro indignum nomine,quód vos Pharitzi, qui
omnia fcire profitemini ; hoc ignotetis,, /nde fit , vt
ifupra expofuimmns,idem cff,qugd àquo miffus fit, an
ifitéx Dco; aut vsde; id cft qualis fit, iuftus, an pecca-

bic barno peccator e]. Hoccx fcquencibus verbisappa-
fet. $Cum M5 4utem,7uia peccatores Deits non aædi:'.Singula-
rcim etiam líaber vim, quod addit, Ef aperwuit meos ocne-
lo:;quali dicat,cüum tam manif-ftum ;tam illuftre mi-
raculum fecerit, nó inloco aut remoto;autocculto,
fed in me, in meis oculis; quos vos ante czcos vidi-

:

31. Sémus autem quia peccateres Deus noti atidet.) Pro-

fit; iu(tam effe;nó peccatorem, cüm exauditus à Deo
fit, & Deus peccatores non audiat, Sicenim ratio
formanda; Deus nó audit peccatores, cd iuftos; hüc
audiüits ecgo iuftus,non peccator eft. Argumentatur
autem ex communibus principijs, & rcecepra apud
omnes homines opinione, vt Cyrillus, & Leontius
obferuant;idco n(;dixiiïc,fcio,fcdfm:m, id cft vuleo
[citum cft ; atq; receptum, vt nemo pror:us dubiret.
Chryfoft.& T heophyla&t. ad fo!um czcum, & Pha-
rifxos refcruntquorum alij dixerant, ver. 16. Nez e&f
bic bouao 4 Deo, qui Pbbamm 208 mj?o:!z':; alii ,f'uomodo po-
Jeft bomo peccator bac (igna facere ?; Ad. quam fecundam
opinionem alludeus czcus dicat, $ems ego, & vos,

Ipeccatoresà Deo nonaudiri. Sententia eft genera- |
ilis, & fiepe in facrislitteris repetita. Crm exrenderiti

manua veftras, aueria ocalos meos 4 vobis,cum mnltiplicane-

diat; [ed tmiquitates veflira. din[erunt mter vos , «7" Deun

nediélionibis veflris, Malach. 2. 2. De iuftis autem dici-
tur, Ocult Domini faper ts[los , eg" aurcs etue im preces eorum
D'al.33. 16. & ««l Damimi ad timentes eum , Ecclcfiaft.,
i. 20.Di'purant tamen multi,quomodo ca fententia
in vniuerfum verafit,Deum peccarores non exan-
:dite.In quibus Augulftinus hoc loco,& in lib.5o.ho-
mil.hom. 45. & lib.z. contracpiftol. Parmen. cap. 8.

vet fruflra1lle pablicasme , inquit Auguft.ocules im terram
demittens, eg* pellus faum percutiens dweret, Deta propitiss |
effo mibi peccatort.. Pütantigitur Auguftinus, & Beda,
alique multi interpretes Auguitinum fecnti cecum
illam tanquam catechumenum, aut neophytum lo-
cutum effe, qui necdum facis inftitutusà Chrifto ge-
ncraliter pronuntiauerit, quod generaliter verum
nonfit. Abutebantur hoc loco Donatiftz, vt pro-4

ftrara , vtex ijslocis Auguftini aducríus Donatiftas,
quos modo notauifnus » peripicuum eft.. Quz res
Aucuftinum, vt opinor, imfpuiit, vt dicerct non effe
cam Chrifti , autícriptutz facrz , fed indocti homi-
'nis fententiam, quz non femper verafit ; abufüs eft

bat (cire cos,aut certé debere fcire, vzdz, id eft qualis|

" Es . s. 9 LU *
toi5hic enim cardo queÜionis erat, ver.24.feim ,quiá

)

ritis orationem , non exaudiam; manus enim veffre [angwine |
Mplena (nnt,Mai.1. iEts g grauate efd auris eite,vt no exan-

velrum laj.c. $9. 1. 2. Et,;iuidecli:mt aures faasue audiar|
legems oratio eipa fiet execrabilis, Proucrb., 28. 9. &, peca-
hori dixit Deus , quarc tu enarras aflutias meas , e7 affumu
Meflamentii men per os tum?Pfal. 49. 16. Ecmaledicam be-

&D. Cyprianus mira fanctiratis, & eruditionis au-

M i r ao d.

A

B

C

D

fs

t

tus ff Deus, buncautem ne[Cimus vndefir.

argumentis heretici ad probra , & iniu

34. Refhenderunt , g* dixerumt ei , n peccatie
es fous , C9" t doces nos* Hinc apparet maníuetudi-]
nem illam, qua ante Pharifxi in interrogádo czco| - i
vhfuerant, fidam fuifse, & ad clicigndum ab
[co aliqaid comparatam. Nam vt Chryfoftomus,
[Theophyla&us , Leontius ; & Cyrillas adnota-
runt, quamdiu fpcs illis fuit; aliquid ab eo diuer-
fis interrogationibus exprimendi, quod ad Chri-
fti criminationem feruire pofsct, mitiüs cum eo,

&or opiftola 64. & 8o. vt probaret bapti(imü ab ha-
|reticis datum etfe repetendum.. Quod cüm fülfum|
effe conítet, conati maulti funt varijs modisgeüera—
lem reftringere fententiam.. Auguftinus ha&ehus
recté (entit, qubd non putat de facramenuis intelligi|
debere.. Nam etíi cum oinnibus facramentis aliquaj ,
preces coniüc&tz funt, tamen aliudf unt»p'rec,es » aliud
facramentum , nec vis (acramenti in precibus po-
fita eft. [taque cüm peccator facramentüm admi-
nillrat , non eft peccator , fed Chriftus, qui exaudi-
tur, auctor facramenti, Quód autem . Auguttinus
cxiftimat, ne de ipíis quidem precibus hec in vni-
ucrfum verum elfe, difputabilis quzftio eft; vide-
mus enim aliquando audiri à Deo peccatotes, non
folàm cüm veniam à Deo fuorum peccatorum pc-
tunt, quam femper Deus paratus cft dare; fed ctiam
cüm alia petunt bona,. quz nonad corpus, (edad,
animum pertinent. Placet mihi interpretatio Le-
ontij, qux ceadem Thcophyla&i, & Euthymij eft,etfa
hoc ita intelligendum, Deum non fic peccatores au-]
dire, vt per eos ad declarandam eorum fan&itarem]
miraculs faciats de liac enim re hic agebatur. Totaf
ratio duobus principijs nixa eft,quz quamuis c:ecus |
non expreflerit, intclligitamen voluit. Altezrum eftj —— 1
qmnes homines, qui miracula faciunt , precibus fa.
cete; id eft n6 propriaauctoritate,fed impcetrata pre-
cibus à Deo ea faciendi poteftate, Alterum, Chri-| -
4tum tanquam purum hominem miraculafacere;ild — —
lud quidem verum eftjin hoc fecando cecus errabat. !
32 33« v faculo non efl auduwum.) Exageerat mi-
raculum, inquit Chryfoftomus , vt maiorem argu-
mento vim adhibeat ; tanquam dicat; quifquis mi-|
raculum qualecunque facit; à Deo eft; quanto ma-
ggis Chriftus, qui non qualecunque;fed mle miracu-
lum fecit, quale neminem vnquam feciffe fando au-|.
ditum eft? Poteft & alius effe fenfus, vt probechis
verbis czcus verum fuiffe miraculum, quod Chri-
itus in fefeciffet ; nec enim potuilfe oculos nati czci
alia ratione , quàm miraculo aperiri; quem enim
medicum vnquam homini nato ceco dedifse vifum|-
quemadmodum T heodorus Heracleenfisvidetur ex-
ponere. Obferuauitautem idem Theodorus, &al-| . |
ter Theodorus Mopfucft.Cyrillus, & Leontius,cüm
czcus dicit; £ feculo,tacité Mofem ipfim incluc
qui nullum vnquam tantum miracalum fecerit it
que Chriftá illi antepofuifse , quem Pharizi paullo
jante Chrifto prztulifsent, t diferpulus 12 frs, nos au-
tem Moy[i difüpuli famus; Et , mos fcimus quia Moyfiloems| l

ximé veró commouetcos, quodadcius argumcü*äï |
Irefpondere non pofscnt, vt Theodorus Mopfueft.
& Theodorus Heracleotes , Cyrillus, & Euthymius |
indicarunt. Sic folent hodie deprehenfi, & conuicti| J
| rias fefecon.|

- uertete,

te
af ponit Chri

£j tB40H3 w

».

Mofi ante-

ftum ez-
cusi '

Vet.18.29.j

þ |

& moderariüscgerunt; cüm veroó vident apertéj b
eum Chriftum defendere, féque infuper ab o co- :
argui , tum vcró in contumelias erumpunt. Ma- :

*

;.—.—.—.-K
E EX
- EX - -
- c -
B : CA t
. — t
b-— ] —ÓÀ :

—— ——
H z2

u
mX
* a
: r—À

Qontera
TW
Àij t
Tueodon
VOW
Q
ao
- m
ii
àyt
W
hom
magif
tl
J
ha
Ewmg
Tho,c

pl

Q
Pa
l'omj
eda
dqullä
Xïdfcccr
ïnoïuilïe
Qtge
lw

ll
Chi
! CJ[u |
ling
Qu
den

^ m ais

CTXENCOAETE CO —

.850.
| Hereii i lüertere, & cüm ad reípondendum lingua hereat , ad, A ;rità Pharifeis : continuó enim queritur , inuenitur,|
conuitiádelconuitiandum foluta eft. Magis etiamnum eos pu- fufcipitur ; doceturà Chrifto, que illiad falutem de-
äil;:;;ïgg.tu pugit , quód cecus ill.os , ideft homo vilis , abiecus,| |erant. In magno nobislucro ponendum eft, quód à| 1atucro
imperitus , & nihil nifi peccare Íciens , hominesfan-| — |Pharifeis, id eft ab hereticis,à íchifmaticis ; à mundo ägääï".*
&itatis, & fcientig o(Pinionc precellentes, &, vtvno| — jeiiciamur foras; tunc querimur , tum fuícipirur à|improbis
d:iu verlbu: Phaäi eos,id eftegregios , & abimpe-| |Chrifto, qui dum eorum amicitia, quafi vinculis ce-|* ^**
rita multitudine fegregatos docere videretur. Hoc| — jnebamur;ab eo non vifebamur.Parerinquit,mens, "b g. i,
. Jenim vnum refpondent, hoc queruntur, Z doces nos?| — jmater mea dereliquerunt me , Dominus autem a[[ampit me. -
Atque hancvim habent duo illa pronomina, z5 & — | Obferuarunt hoc Auguftinus, Chryfoftomus,Beda,
gnos."(LLgod dicunt s peccatu natus es totuf,fianli;ifïiznä Theophyla&us. Interrogat Chriftus inuentum cz-
lego quidem intelligo,vt ea phrafis perinde valeat;ac| — |cum, Z credzs in fiium Da? vbi pronomen ro, vt recté
i dicant,nihilaliud ab vtero matris tue vfque ad ho-! p |Cyrillus,Chryfoftomus,Euthymius adnotarunt,em-
diernum diem didicifti , nift peccare , «* tw decesmos?! — |phafim habet,quafi dicat; Pharifei, qui te eiecerunt,
fed tamen aliorum interpretationes nec preteribo,] noncreduntin filium Dei , quid t an credis ? Pra- |
necfequi alios prohibeo. Quidamigiturtotum , id| |ftiterat illi Chriftus corporis mediciná , offert nunc
eftcorpore , & animo interpretantur. Namanimo;| j&medicinam animz;illuminauerat eius corpus;vult
Icüm natus eft, iam fuiffe peccatorem , fiue propter| — |&animum , quod maius eft beneficium illuminare;
E U originale peccatum , fiue quód , vt illi exiftimabant,| — |Lauerat faciem corporis , modó lauat , inquit Auguftinus, |Frs&4«.
sj leiusanimain alio ante corpore peccauiffet, ideóque| — jfaciemcordis. Quodidcirco facit;quia fe cecus ob pri-
3 BitGatores in corpus aliud oculis orbatü inclufam fuiffe, quem-| |mum beneficium gratum oftenderat , Chriftum co-
* | admodum Cyrillus , & Leonrius exponunt, & cor-| |ram Pharifeis conftanter defendens,vt vterq; Theo-
catr [ pore i P.fo peccati veftigiis notato natum elfe. Sic| |dorus Heracleen. & Mopíueft. Cyrillus , & Theo-
u apparet vtrumque Theodorum Heracleotem, & re p»hyla&us admonuerunt.Voluit enim Chriftus egre-
Mopfueft. & Cyrillum intcllexitfeséftque valde pro-| |pium athletam;qui fortiter pro fe pugnaflet, poft vi-
U x babilis explicatio. Alijtotum putantad ztatem re-| — |Goriam,vt aiunt Chryloftomus, & Theophyla&us,
i..c::m;cz:;;;;:-' ferri , quaft dicant,toto tempore vite tuz pecca-| |coronare. Illud etiam opportuné Theodorus Hera-| .
s Aleno, (s - |tor fuifti,vt Chryfoft. & Theophyl. ! cleotesanimaduertit , cüm ei? Chriftus fanauit ocu- ,
Moicla acere | Eteiecerant eum foras, ) Quiidam exponunt,;eiece-| |los,nihil interrogaile , cium autem fanare animam a;?jnïlgf
lo rb runtextra templum,vt T heo phylactus;fed noncon-| |eius vult, interrogare an credat,quiaad falutem cor- |operari
Miner ftat Pharifzos in templo fuiffe ; càm hzcagerentur.| |poris nihil nos cam Deo cooperamur , ad falurem. Esb
Vi Alij , eiecerunt à loco iudicij;in quotuncerant, vt| Jautem gnimæ'aþqmgl nos ipft agimus. Hoc eft quoà
r ts '|Theodorus Heracleenf. Alij, àfynagoga , atqueex-| |Augulftinus dixit, Qwr fecir te fine teynon mmflificat te frne te. ïeefrnxgc;äf
Den d.

, M ,
"RI II
.'-3 T ..Cis-u n&b x.nl..:'
*
498

Müetudinéque Pfohibuerunt ,vtLeontius. Eeo non
Jaudeo Pl'üs dicere , quàm ex verbis intelligi potett.

communicarunt illum , & fynagoge ingreílu , con-

O

fecit. nefcientem , inflificat wvolentem. Non intertogatan

D /credat in fe, fed an credati» filwm Dei, fiue vt mode-

|

ftiàsde fe loquatur, & nullam caco admirationis

^ l
prtm hn '"H'ög
um Mudlo Uiv M
: l

Cüm ergo neque templi , neque fynagoge , neque

m : : Joccaftonem daret,quód feciffet fi ftatim primo loco|
ii ! jiudicij vlla fiat mentfo ; autvllum faltem veftigium| — |rogaffet, an in fe crederet , hominem quamuis gra-
. MRJ : appareat , fimpliciterinterpretor indignatione qua- tum , atque beneuolum , tamen qui nullam de ipfo
— damexloco, inquoerant,eumeieciffe, tanquam| . |maiorem , quàm de homine haberet opinionem.
[Mw hominem ftultum;indignimque cum quoipfitanti| |Paullatim in fidem ducit, & fe illi oftendit, vt Sama-
«-; magiftri difpurarent. Isautem locus non aliusfor-| |ritane fecit;c.4.1o. hiue, vt Cyrillus, & Leontius exi-
3',5&] | Pcafhs,quäm priuata domus erat. ftimant,vt oftenderet , qui in fe crederent, non tan-|

$ . . X -n . 3 x a , s
d 0035 Judttlej Ie[m,qum mxf,cgæntvmm är.a, G aunin "
j , peniffet ewm , dxit ei , Tn credut im filium Dei.) Loquitur

quam in hominem folüm , fed tanquam i fflium Dei,
: Euangelifta de Chrifto perinde ac fi purus effet ho-

verümque Deum credere debere.
36. Quisefl Domine ? vt credam in eun.) Cüm re-

T
i Lt*
L "

,L"f:*'* mo , quia Chriftus ipfein hoc fa&otanquam homo| — /fpondet qwa e(? : & addit , vreredam ineum , indicat fe
hu geffitie ; quemadmodum multisaliislocis obíerua-| |paratumad credendum effe,tantüm fibi decffe illius
p uimus. Non eratilli neceffeab aliis audire cecumà| — |cognitionem , crediturum fe libenter in eum , fife
as a Pharifeis foras eiectum fuiffe,vt id fciret,quiintimas| — |doceat quifnam ille fit,vt Chryfoftomus , Theodo-
^ NN hominum cogitationes cognitas habebat,atq;per-| |rus Moptueft. & Euthytmius adnotarüt. Suntautem,
T 5*?'*""*.3"?', | [pectas; fed itafe gerit,quemadmodum finon aliun-| |qui putent cecum non cognouiffe Chriftum effe,|
p ! de,quàm exaliorum narratione fciret. Quoconfilio| |cum quo loquebatur, quamuis crederet eüm, à quo
J*Mk | id fecerit ,incertum ; fed eft probabilis conie&ura| — |fanatus fuerat, fuifse Chriftum, verámgq; filium Dei,
, cEfc:ï?äümzbï | noluifle nifiloco ;actempore diuinitatem füam de-| — ideóque rogare, quz o Demine? vt Theophyla&us,&
: 17 4 clarare. Quanquam Cyrillus,& Leontius non exifti- L Leontius. Nec enim vnquam ante vidifse Chriftum,
(vdi MTWQ | ftimant vt hominem audiuilffe, fed vt Deum fciuiffe| " |ideóque cognoícere ctiam fecum loquentem non
Sipod Es — | illum eie&um fuiffe foras. Quod praterea dicitur| — |potuifse, quia, cüm adhuc czcus efset , in Silo? mif-|
PT |Chriftus cecum inueniffe, itadictum videtur quafi| |íus ab eo fueratjibique recepto vifu ftatim ad Phari-
KTL caíu inillum inciderit, quiaitaille eum inuenit,qua-| — |ízos raptus erat; itaque tempus non habuerat Chri-
: diat 7^ &] li non quefiuitler; cüm credendum fit de induftria| — |ftum videndi , cognofcendíque. Alij re&té ex voce
p . — jquzefitum inueniffe,ídque haud obfcuré ex prece-| — |Chriftum cognouifse, eámque efse, qui curafset,id-

*,ff«.mpun'v » | d;qtibus Euangeliftz verbis colligtur. Cüm enim
i dicit, £ pediuit 1 c[m,qma eieciffent enm fömf,mdlc-at,quq-
fiuiffe eum; alioqui fruftra id ante dixitfer. Magnum
| -j tbcnelïcip m confecutus cecus füerat,quód vifum re-
| * CUPefHHCI ; maius confecutus eft , quód eie&tus fue- ï

circo honoriticé dominum appellafse,quia nondum
credebat filium efse Dei , vt Theodorus Heracleen.|
& Mopíucft. Quod multo eft probabilius. Nam fi
ante credidifset eum , quife curauerat filium -c-fsc:i
|Dei, iniuriam illi profe&o fecifsct 1 à quoquam ro-

j Ngaiäcr,

i M onüda d

d

HSEPUMSIIA,

Ariani ex
hoc loco
refucitur,.

-j"[;"xa&. 44.

lenim prophetam, iam virum fanctum coram Phari-

|dicit Chrift?, Ego fum,euod clarius erat, & breuius;

|cum Samaritana palam dixit, Ego fnm,c.4.26.R efpon-

cft. Aliam ego rationem , cur ita locutus fuerit, ani-
maduerto, quód videatur vehementior effe , & cfi- D
|cacior oratio figurata , quàm fimplex, £ vidifft eum,
Q qui loquitur tecum , ip[e eff . Plus enim & ponderis,&

[quam viderat Chriftü , vt fuperiore veríu docuimus.

|vt prophetá;nó vt virum fanctum, nonvt homincm

Mat? Et procidms 4doratit eum lcaque & hic locus aduer-

Iquemadmodum fi diceret fe in hoc venifse , vt ex co

0$2,

caffet, qu

is filius Dei effec, vt in illum crederet. Ro-|
catramen Chriftum , à quo fciebatfe effe curatum,
äu&mque nondum fciebat filium efle Dei,quis fihuf
Dei fit,vt in illum credat ; ha&tenus propter acceptü
ab eo beneficium illi confidens; vt certó (ibi períua-
fim haberet non effe illum fibiimpofiturum,íed ve-
rum Dei filium oftenfurum; itaque indicat fe ad vnii
eius verbum , foláque ipfius auctoritate crediturum

cífe, vt Theodorus Mopfíueft. animaduertit. Tanti
eft momenti ad perluadenda difficillima quaque fi-
dei myfteria dotoris fan&titas , & opinio. Signan-
dus hiclocus eftaduerfus Arianos , quorum harefis
multis in locis ex Caluinifmi ceno renafcitur. Cüm
enim fciret cecus Chriftü filium effe Dei co modo,
quo ptophetz,& viri fandti filij Dei appellantur;iam

zeis confeffus fuerat ver. 17.31. 33. tamen ab eo ipfo
rogat, quis fit filius Dei;vtique nó iam vt homo fan-
&us, non iam vt propheta, fed vt Dei filius naturalis.
Et codem fenfu Chriftusfe efTe refpondet.
37. Et vidifli eum; €7* qui loquimr tecum , ipfe e/?.) Non

fiue vt modeftiüs de fe loquátur,vt Chryfoftomus, &
Theodorus Mopíueft. indicant; (iue , vt Cyrillus, &
Theophyla&us , vt oftenderet (eipfum qui videba-
tur, quiloquebatur , qui genitus ex Maria erat fi-
lium effe Dei , nec duos , vt Neftoriani poftea puta-
uerunt , fed vnum tantüum effe filium. At loquens
det Theodorus Mop(ueft. tüc aperte dixiffe, £ee fum,
quiafolus cum fola loquebatursnunc non ita dicere,
fcd circumlocutione vti, quia multi alij , ctiam Pha-
rifziauditores aderant, vt ex ver. 40. manifeftum

gratie hoc habet,quàmf fimpliciter dixiffet, Ere fum.
Probabile etiam eft, quod quidà obíeruarunt,verbo
ipfo Vidifi , bencficium illi recepti vifus in mentem
reuocare voluiffe. Intelligit autem vidifie eum non
ante , fed tunc , vt Leontausícribit. Namante nun-

38. Crede Domines €77 procidens adorawt eum. ) Et
verbis, & factis oftenditfe vere credere Chriftum fi-
lium effe Dei,verámque & iplum Deum.Non enim

bene deíe meritum vrbanitatis caufa, fed vt verum
adorat Deum, Sciebat enimante & prophetam , &

non adorauerat. 7;5 videre, inquit Auguft. qualem cre-

íüs Arianos notandus eft.
39. Etdixit lefue In vudtetiem ego in bunc mundi veni.)
Dixit non caco , qui iam credens eanon indigebat
admonitione,fed Pharifzis,qui aderát,vt ex fequenti

virum fanctum,& bene de fe meritum effe;& tamen| -

verfu intelligitur. Dixit tamen propter cxcum , id
eft fümpta ex illo occafione , qui cum & corpore, &
animo Paulk) ante cecus fïu.iifet,& corpore,& animo
vifum receperat.]taque vitiosé1n nónullis codicibus
legitur, Dixit i, Omnes fere auctores, Graci prafer-
im, Theodorus Mopfueft.Cyrillus,Chryfof.L eon-
tius, Theophyladt.exiftimát iudicium hoc loco,ficut
multisalijs maiorem condemnationem 'qG gnificare,

quód ali crederent, & illuminarentur,increduli ma .

À.

D

C

CIOAN. MALD ONATI COMMENT 85
|

|dicij ad vtroíque & qui ex cecis vidétes , & qui ex i

l lupra idé Chriftus dixit, Nb5 mz]itDeæ f futs t mi-| * $17

ifed euentü.Non enim ideo venit,vt qui videbát,ceci | euétun 6-

[mul viftone;ac cecitate loqni corporis,& anime. Nà
.|& quoídá animo paritcr,& corpore cccos;animo, &

iore punirétur cecitate traditi in reprobum fenfum,
Quod etfi ideo quibufdá nó placet;quód nomenis-]

li ex cecis fiát
vidétes minimé puniátur;tamen probabile eft , quia
nó eft neceíse,vt ad vtroÍque nomé iudicij referatur. !
Poteft enim fic oratio refolui,in condénationé ego
(corü qui vident)in hunc mundí veni,vt cecis vidé-
tibus ipfi czcitate feriátur. Mihi tamen alius videtur
germanus eíse séfus,vt iudicium neque condénatio-| -
nem,nec,vt alij volüt,Dei decretü fignificet; fedDei] tudidug
prouidétiam,quod vulgo etiam iudiciü Dei folemus|P*i ?äus
ppellaresquafi dicatad declaráda Deiiudiciainhüc|ta, — |
mundü veni , qux in hoc maximé cernuntur,vt pra-
ter hominü opinioné,qui ceci funt,videát,qui vidét,
ceci fiant.Superuacanca igitur eft illa queftio , quam
magni etiá auctores Theodorus Mopfucft.& Euthy.
proponit,quomodo huic loco non repugnet,quod

détibus,czci fiüt, referri videatur; & qu

dumyvt tudicet mundusfed vt (aluetur emudsa per ipfam. 1.
lic enim iudicium pro condénatione, hic pro proui-
détia ponitur.Preterquá quód vridé T heodorus,cy-
rillus, & Theodorus alter Heracleens.& Theodori-
tusin GrecaCatena, & Euthym.hoc loco monét,ali-
ifque locis Chryfoft.T heophyl. & Damafcenus mo-|Vt nea . ]

nete folét,particula,U* , nó fignificat finalé caufam, ?9&m £: -
P $ : ?| nalem fed

fierét,fed factü eftita hominü culpa, vt multi oblato| 56* |.
lumine magis cecutirét.Exempla multa,& nota fünt
Dfal.go.6.7ibi foli peccaus, eo"malis cora teftet,vt inflificeril
tn [ermontbus tuis 9* vincas cum iudicaris. 3. Corx.. y1.19.
Opertet « hcerefes effe,vt « qui Pralmti funst; maifefinfrat
iP vobis.Nec enim ideo Dauid peccauit,vt Deusiufti-|
ficaretur;neque harefes propterea veniiit, vt qui pro-
bati fant,mamifeftt fiat, cd acciditita;aut potiiss diuina
cófequitur prouidétia, vt ex peccatis noftris Deus iu-
ftificetur,& graísante hercfi manifefti fiant, qui pro-
bati,conftantéfque in fide funt. Alis iudicij interpre-] -
tationé;quam alius quidam Theodorus affert nouo-]Bezain
rum hzreticorum interpres,vt pro iure;ac poteftare|^?2ett. |
accipiatur iudicádi, ineptá iudico.Notanr Leontius,

Chryfoft. & Theophyla&. Chriftü hic de duplici fi-

corpore vidétes effecit,velur cccum iftü,vnde huius
lentéticargumétum fum pfit; & Pharifei,qui fibiani-
mo;& corpore valde acute videre videbátur , & ani-
mo;,& corpore ceci facti funtjanimo;quia auctoré fa- |
lutis fue n6 cognouerüt , & in media luce nó viderüt
veritaté corpore , quiaita Chriíti miracula videruntj
oculis,vt nequaquá ea videre viderentur, T heodori-j W
rus in Greca Catena ad Paulü , & Iudam accómodat. T
Paulus ex ccco vidés,Tudas ex vidéte cecus factus eft. [A8.57.:8
CyrilP? veró, &,vtvidetur, ChryfoftadTIudeos,atque| ——
Gentiles,quorüilli quidé exvidétibusceci,hiexce-| —
cis vidétes funt faCti.Ceatasinquit D.Paulus Rom.ir. T
25.ex parte cotigit m lfrael, donec plemitudo gétium imtraret,
40.Nwnquid €7' nos ceci famtm?) Intellexerunt Phari-
fei notarife,cüm ceco aduerfarétur,& Chriftus cecisl
qui cx ceco videns factus fuerat , alijs , 1d eft cius ad-
ucrfarijs oppofuifset.Sed quia generaliter, & indefi- :
nité locutus fuerat, nec eosaut nominauerat;aut in-
dicauerat,querunt an defe loquatur, vt fi cófefsus id| — I
fuerit,violatz legis infimulét , quz prohibebat prin- ïä*d;";* |
cipi populi maledicere; vt €yrillus, & Leontius edif-| |

5 :
OOU eeuhd u L D
^ *

Merunt. Itaque putant Pharifzos exiftimafse non

corporis,

^ A^A^ m
" A LUUUU
M^ Lsaemo m n
VA L Q]
. -y; ^ i
"? hn4la henlaw
Wi Maaddily MU.
d. 4
T0 Vi A hor n
um fzut Vil s
* &i
vt mnirt ab n*
EL Cbuu"
bfost
14 N n Inpen
-*J:u Qu fuh-g
ho t nlilon]
^ m
! m)v! m,mm!
i 4 d j
I
l

' ^A* o-"!
'51 e QL(. LA.;.I
!

, &
ETl "
8 4071
i ?T
Lal n

axetit vt i lammin
iiha u f ais iil

:
TOU M

. at ao tinim
Mu .f...i:I Wlb
L

!
$: 4
v enaP D i
uU VOU^

&t w h
" J dj
1;:,3.5[ Hþh*
IT l

d , l
E4v" , Q-AP'; ;
P , 4 TOR
.JRL.J' KW u
"d ; "ï
^ | :

"
.:-,-.-w":«.i'ï j
.;;b.ui.w-' ;
j

VV ]
- 1 d R
TT 01 N
Jhdeso
d |
» pl ä,'f.ïa:' l
T *

* f ]
( f |
I.dAm l
;'HH.C L.N'lh l
ia

,-;,an:.
n
lus a
Qdase
«
g l
6 göfoS w Alïixcä.:s.:-: |
Vif

'l
m
^i
),4'-!
eon
", M
4 t Iv
D i

L Bo

|

icorporis , fed animi cacitatem à Chritto obie&am, A. videre,quid cecum efse. $i ergo cecos vos;id eft pec-

itum non habere, intelle&u autem hoc facilius; ideo

E DMTUIN DOAN OAR* *

fibi fuiffe. Quod multo eft probabilius , quàm quod
Theodorus Mopíueft. Leontius ; & Theophyla&us
dicunt, folam eos corporis czcitatem , vt homines
nihil fpirituale cogitantes intclkXxHä Corporis
enim czcitaté fibi obijci rififfent potiüs, quàm indi-
gnati fuifsent. At indigflati quarunt, mmquifl' G* ns
ceci [amis , id cítindodi, &müpr*cntgs,ücun&e,quc *
tu ex ceco videntem factum efle fignificas ? aut;sua-
quid cz*nos animo c«ci famus , ficut ifte animo cacus
tuit ? Hanc vim habet coniunctio illa, €7*, propterea

catores císe fentiretis , won baberetus peccatum , quia

[edicum veniretis; quia accederetis ad agnum Dei,
qui tollit peccata muudi , & à peccato vos liberaret ; fed
quia djcitis apud vos;id eft putatis ( Hebraica phrafis)

mini,fed in czcitate veftra permanetis. Hunc credo
verum efse fenfum. Atque ita Auguft. & Beda hoc

xillent, Nunquid qg" nos ceci (umws ? (gidcbant enim fe
corpore non effe cecos ) fed,nunquid & nos ceci fie-
mus, ficut Chriftus dixerat,vt qw vident,ceci fiant. :
AL E caci effetis mom baberetie peccatum y nunc vero di-
Gtisquia videmusspecatum ve[irum manet.) Non loqui-
tur Chriftus ex veritate,fed ex Pharifeorum opinio-
ne , i cec , inquit , efferi iudicio veftro ; id eft f1 cecos
vos efse veré,vt eftis,fentiretis.Videbatur adiungen-| -
dum efse, videretis , ficut dixerat , vt qui ceci funt ; vi-

Ihanc habere emphafim,vt Plusfigniücet quàm efse,
autinefse in alio: declarat enim moram , habitum,

[üs eft, Peccatum
(1 czcos vos efse fentiretis, vobis ablatum efset, quia

quidem ipfa idem valet, hoc enim eft videre, pecca |
empla íunt fupra c.1.32.33.& 3.36. & 5.38. & 6.56. & 8.
hocnon illud dixit , vt fimul declararet ; quid effet — ]51.& infrac.12.46. G 15.4.6.7.10. |

« 2ucy

Wa riusaperit, & oues vocem eius audiunt , & proprias oues

EE 5$ vocem eius. $. Alienumautem nófequuntur ,fed fugiunt
b eo: quia non nouerunt vocem alienorum. 6. Hoc prouerbium dixit eis Iefus.
Illi autem non.cognouerunt quid loqueretur eis. 7. Dixit ergo eis iterum Iefus:

[Amen , amen, dico vobis , quia ego fum oftium ouium. 8. Omnes quotquot ve-|

nerunt.fures funt,& latrones, & non audierüt cos oues. 9. Ego fum oftium.Per me

: - ; 4 EX E ü ;
non venit nifi vt furetur , & mactet, & perdat. Ego veni vt vitam habéant, &

peccati remedium quareretis; quia ad fpiritualem|

Sup.c.1.29.

vos videre, percatum veflrum manet ,1d eft non cura-|apsd fe,
Hebraica
phrafis.
loco,Profper in Pfal.154. & Eucherius in qq.inIoan.| -
exponunt. Haud paullo meliüs, quàm Chryfoftom.|:
ris tantüm intellexiffent cecitate, non di-! B 'Leontius, Theodorus Mopfueft.& Theophyla&us;|.
1dc corpo | ' e j : |
qui exiftimant efse fenfüm , fi czci efsetis corpore;|.
quemadmodum à me appellari putauiftis,peccatum|.
non haberetis , quia minüs eísetis fupcrbi. Alibi no-|
tauimus manendi verbum præfertim apudlIoannem

inhefionem eiusrei, quaante fuifset. Itaque fen- |'
quodante in vobis erat, quódque

deant; non id dicit , fed mon baberets peccatum, quod re! C jvos videntes efse putatis ; in vobis remanet , in vobis]|.
heret;non tollitur, non deletur, non remittitur. Ex-|

f M.E N ,amen dico vobis: quino intrat per oftium in oui-
PCWESM leouium , fed afcedit aliunde : ille fur eft , & latro. 2. Qui|
2/0/, autem intrat per oftium , paftor eft ouium. 3. Huic oftia-

45 vocat nominatim , & educit eas. 4. Et cum proprias oues
W. emiferit;ante eas vadit : & ouesillü fäquuntur , quiaíciunt|.

f quis introieritfaluabitur: & ingredietur,& egredietur, & paícua inueniet. ro.Fur|-

Dicere

Manere 1
plus valet
quàm efíc.|

|
?.

P od Z ;
j
i DEECCUIESXCOROA ORU MO EEE- SUNEDS
9s . ^ w À & A
)-.-*.. N 4| D M
- ao h. r - Y É . * * "
« v , ET j* i^ N j "
i zi ! d t , : * :
a e , ^ C )
» " at ^ j
J o s q i

abundantiushabeant. z. Egoíum paftor bonus. Bonus paftor animam fuam dat
pro ouibus fuis. Mercenarius autem , & qui non cft paftor , cuius non funt oues
propriz , videtlupum venientem , & dimittit oucs , & fugit : & lupus rapit , & di-
(pcrgit oues: r mercenariusautem fugit ; quia mercenarius eft, & non pertinet
adeum deouibus. 14. Egofum paftor bonus: & cognoíco meas, & cognofcunt
memez. ig. Sicut nouit me Pater, & ego agnofco Patrem : & animà meam pono

|pro ouibus meis. 16. Et alias oues habeo,quz non funt ex hoc ouili: & illas opor-

tet meadducere , & vocem meam audient , & fiet vnum ouile , & vnus pallor. 17.

Propterea me diligit'uPater:quiia ego pono animam meam, vt iterum fumam eam.

18$.Nemo .

1(a.46.c.11.]
|Ezech.34. |.
'€.23.& 37,
f.24.
Matth.t11;
d.27.

Luc.1o.d.

1f2i.53.b.7.]

j6* £- $9
:

|

:

1. Mac. 4.f. :
Imis: & hiems erat. 23. Etambulabat Iefus in templo ,in porticu Salomonis. 24.

Circumdederunt ergo eum Iudzi , & dicebant ei : Quoufque animam-noftrá tol-|-
lis? fitu es Chriftus, dic nobis kpalam. ?. Refpondit eis Iefus : Loquor vobis, &

: raperedc manu Patris mei. 5o. Ego, & Patervnum Íumus. 31. Sufhderunt ergo
lapides Iudzi, vt lapidarent eum. . 32. R efpódit eis Iefus : Multa bona opera oftédi
Vobis ex Patre mco , propter quod eorum opus me lapidatis? 33. Refponderunt|

Icum fis , facis teipfum Deum. . 34. Refïondit cis lefus : None fcriptum eft in lege
P(al.81.b.6

N

' -?56

nendi eam : & poteftatem habeo iterum fumendi eam: Hocmandaturn accepià
Patremeo. 19.. Diffenfio iterum fa&ta eft inter Iudzos propter fermoneshos. 2o.
IDicebant autem multi ex ipfis : Damonium habet , & infanit: quid. eum auditis

nium poteft czcorum oculos aperire? 22. Factafuntautem Enczniain Ierofoly-

non creditis. opera , quz ego facio in nomine Patris mei, hac teftimonium per-
hibent deme: 26. fed vosnon creditis , quia non eflis ex ouibus meis. 27. Oues
mez vocem meam audiunt: & cgo cognofco eas, & fcquuntur me: 28, & ego

|vitam zternam do eis : & non peribunt in xternum,& non rapiet eas quifquam dej

manu mea. 29. Pater meus quod dedit mihi, maius omnibus eft: & nemo poteft

ei ludzi: Deborio opere non lapidamus te , fed de blafphemia: & quia tu homo
veftra: quia Ego dixi,dijeftis? 35. Siillosdixit deos , ad quos fermo Dei factus
eft, & non poteltfolui criptura: 36. quem Pater fanctificauit , & mifitin mun-
dum , vos dicitis : Quia blafphemas : quia dixi , Filius Deifum ?. 57. Si non facio
opera Patris mei , nolite credere mihi. 38. Siautem facio: & f1 mihi non vultis|
credere , operibus credite , vt cognofcatis , & credatis quia Pater in me eft, & ego
inPatre. 39. Quazrebantergo eum apprehendere : & exiuit de manibus eorum.

mum: & manfitillic: 41. Etmulti veneruntad eum , & dicebant: Quia Ioannes
quidem fignum fecit nullum. 42. Omnia autem quacumque dixit Ioannes de
hoc , vera erant. Et multi credideruntin eum. Ts

i. — ]

|exordio ex czco,qué curauetat. I» iudicium ego in bunc

Ttract, 47.

w srra ISUENES

CIN CAPTYT: X.

g^«& ufmem,emen dice volis,qui non in-| À feductor,& quafi fur,& latro eifet, qui in alienü gre-
D tratper offium inowilecumm , fed — gem;id eftin populü ipfis cómiffum irruifset, vt diri-
a [cendit aliwmdejille (ur eff o latro) pcrct,Fcrderet,dilacerarcr;rcfpöderc ergoChriftü fe
Quwi autern intrat per ofium peiter, — |verü else paftoréjillos fares,atquelatrones. Optime
Q eff ewinm.)NÓ maléfentire mihij jomnium mihi Cyril.in Catena Greca videtur expo-
! vidéturij, quihoccaputiver| |nerequomodo initium huius capitis cum fuperioris|
—Á 39. fuperioris capitis 1inchoan- - Iine cohereat; refpódifse Chriftü nó ad Pharifeorum
dum fuiffeputát.Nam dubium non cfl;quin eoloco| |verba, fed ad tacitas eorü cogitationes. Putabát fe fo-
nouam Chriftus cócionem aggreffus fuerit fumpto| |losefse populi doctores;atque paftores,dolebánrque
quód totus populus Chriftü falfum;vt ipfi cogitabát,
mundis vent,ot quinon vident,videant, Cv* qui vident,ceci| — |paftoré fequeretur, ideo hác ipfum parabolam indu-
fíant. Sed quifäuis caïita diftinxityhabuit ratione pa-4 B xifse,qua fe doceret verü eíse paftorem. Priüsautem
rabolz;que quia hocloco inchoatur, hic etiam fecit| — furem, & latroné , quàm verü pafloré defcribit, quia
capitis initium. Quomodo hzc pardbola cüilloha-| |faciliàs cognofcimus quisfur fit;,quàm quis fitbonus
teat exordio, etfi omnes cócedunt continuatüfuiffe| |paftor.Furem,& latroné nó verum paftoré cfse dicit,
fermoné,dubitatur. Auguft.Beda,& Rupertus exifti-| — |qui sop per offium intrat in owileouium. Ouile vocat non
mant Chriftá probare voluiffe Pharifzos cecos effe;| — |qualia nunc in plerifque regionib?efse videmus, folo
quià fi ceci non fuiffent,verü vtique paftorem agno-| — |retifepta; caenim nequce oftium neque ianitoré ha-]
uiffent.Pnde fibi v [urpabat lumen,inquitAuguft.qui - — bét; fed ftabulum muro circüdetum , qualia Galliha-j
rcbanteotra diemfChryfoft. Theophyl.& Eu yhym. OC- Fent in omnibus rufticis domibus intra primá, ma*j
$

curriffe Chriftü tacita: corü obiectioni,fe non prop-|D namque domus portam, qua currus in cohorté 1n-
tereaillum fugere,quód ipfi ceci elfent,fed quàód ille| — [erediuntur. In ea prima porta folebat olim in omnt-

bus

[OAN. MALDONATI COMMENT. . $7-
li8. Nemo tollit eam à me:fcd ego pono eam à mcipfo ,« poteftatem habccæj

li. Alij dicebant: Hzc verba non funt d&monium habentis: numquid dzmoJ

40. Etabijtiterum trans Iordanem in eum locum,vbi erat Ioannes baptizans pri4

——

!ipfumclïc
»'zro.lnüat
;Auguü. (
'Mï[?ïü

] hu
; »Jf:ds M- &u " (
3 u xx noX
. ii Stonus (

^il T
. PCHC!PI

rattont)
Clribua
(isquod

1 Hss ubf
3 Ro chm p

idmj;mun
Crdim

DELON

i(umimmc
piiint

pnimoli
nalienz
| !rosimmrc

j cruiria
J s; 0 um

Csl
m r
quüis
: Chïyïc
I[Cf ip[u
: *fngrcd
qua di
inlmyos
tte T
iquia ille
ii C
ïxvätumm
Tunt lia
RT
CU n
hii
!ïn f
fitur|

fbj

Per 0l
od
FTW :

| tqw

EC
EX
u
O
Es
p
i5

Y

858' |

889

|
Qy ,, i | : 2 TA MNem
N äCcQPï.; iF bus paullo 'Elocuplctiuoribus.d(?mibu,s fcrtxtl;s aliquis| À appeliet, quod huicwxïclïræ., & Theodoni it;n;ä',tic; vi- | )
EE I : effe,qui ianuz claudedæ, apencnäqq.ue curá haberet detar obftare.Credocgo alio ferifu dixitfe L"hn[tn m, |
MhOS. P. ! catenis nonnunquá ligatus,vt po&taillefignificauit| — |qur mem imtrat per offium, alio vcrb , eco fum cflivm.N am '
la dïüs | 1. Ou'i&: 1. jamtor z'nd:ä:nä dura Tclgazfe catena. EUA cüm dixir.xqw' hon fæz'trgt Fer(g/f;,miz., de o&i.o; quer quod 1
E. $ ^ |Notauit Rupertus potuylife Chriflit fine zft.ln"baglbus paftores;cum dixit, ego [wm of um , de oftio, per quod
« VA. . vllis dicere, Egofwm paffor bonus; vos; &'ahþ.qm ante| |oues ingrediuntur,& cgrediuntnr IQ' quebatur,quod
Q ISI 10]& ' me venetrunt fqrcss. & latrones CPCIS;'QI non IFa dlcerf: | diuerfu ::n omn'm(-) -cü: 5 Iu!.'.ld eft porta Prlma domus;
E voluiffe,ne eos ftatim offenderet;atqucabalienaretà| — lhocottiolum ouilis; ïscr illud paftoré, per hoc oucs
n « " ; fruc&tu cócionis.Séíim ergo; & gcxl?ralicer priüsbo-| |dixitingredi debere; illud quod cffet non declarauit, -
næ&ïäwi | i nü,malümq; paftoré d&fctwlpfi(re,delfl c!c ad-fe,f& alios ho,cxf?e» clfeïdx;xxtj ägui,;quzxxjt,fsm qþurn,ger me [i quis i. Vet: 9.
TW 1defcrip tiones accómodatle; atq; ita ide fCCl.t, fed mo-| . Jtrozerit .Fcl.zmb;tw, e wgf*edzctfun u* ïgredzfmr, C pafcua
f WOBS)&! dcftiüs,prudétius;& fru&poüüs,.ggid o&xum»i/n'an B ünnenier.Et vt cócedamusidé cfle oftium, tamen illud
Onim Dïïä |1 Plitïa"?"ï Païäb(?læ fïgm?cet,dügut:a:tur,-rcd;d;.tquf . |Begari nonfpotciï, priori locg(&dc.: päi:ïogïbuis, PORC:,
P. m difficilioré quzftioné , quod eam Chriftusexplicalfe| — |riore de ouibus loqui, quod fatis cau!z fuit,vt oftij
^ ï?-OUcJ videatur ver.7. Ege fm offiwm outum/Cüm enim Chri-| ifignificationé variaret, quafi de aliaiam re ageretur.
Z lm ftas v.ifica.mr;fluofi fit 'Qü?axïx 'dexclarare,.teiv:ergriqm A.liau; cgo hic dï&iciïiogä,&m;:ïgi.ls(n.eccïäärgatn que-|
"a multi iudicarüt dicere aliud quàm Chriftüipfum(i-| ^ ftioné vidco, quá tanquá manifcfti ómnes interpre4 - l
gdlïqu«ï?i*ä enificare.Iraque Cyril. in Fa;ena Graca,Àu gu&.-hc.)c tes preteriere;qui paftoresineiOm nes enim v nocx ä*ïä?m
lemo m 1oco,c3f(criïxolle 4g.de vcräü.þf)n?.GgegOï.hom.x;.m | epto «.gl.uos lcg-c-ïmï,au&qres pro cóperto habét pà- :
hs Ezcchml.ög-hom. in ;uxïde ij 11þ.7.t€gl.n.:. C.47.8| - ftores cisc Doctores, & quicunque I dgc-cnxdcï,ivmc :
w.uHNIgO lib.9.c. 4o. Beda, & Rupertus of.h'um ouilis Chriftál gubern&do populum regunt. f heodoras verà Eiera-
WNRECH H ipfum effe putátper quem qui nó mtrat,fu'r eft; & la:-— äclcorcs lfaï khæc Cc.hiïcrlt, vt apparcat Cïlü;i ma—ïgc cum|
j |en itro.Intracautem per illá,qui in illum credit, & vtait C :ïde viio tátüm agi paftore, quafi vaus Gtum efse pof-
xz*.?fü?x&-ï!'d": i Auguft. qui il!ü imiv:;am.rn Occurgit tamen cótra häc ;&üt,&.aliüs,quäxiïxf?'hriüu.s cfs;: non Poi?ïrgfigw,ït v'gius
Ut hGïJ-Ci | : interpretationé alia (tatim quaftio; quomodo Chri-| gregis vnustantüm paftor e'se folet; fi quialij funt,
| Quomodo

n* !
M al*!
lia Vlb lkæ

v

(f£ ^ |
Y Da hd

E - Eu per feipfum ingrcifus fuerit ; quod non apparet, qua| paftoré patord omnium mittendum efse,qui nó fo-:
NI mun f rationc fteri potuerit.Grego»rius itaquaeftionéfoluit| — làm oucs pafceret, fed eas etiam de laporum fagci-
ET Ó Cliriftum & pro períona æ»p(.aC hrifti;& pro corpore| äbus liberaret Ez.»eclilxel.ï 34.. 23. düputa; Q'lïrxiïLïs fe 1.1—» (
TOCP J !| cius,quod eít Ecclefia;accipi folere. Notum exéplum| — lum efse paftorem à Dco per Prophetas promif-
JMAWS ( —— $ AassauleSanle quid me per(equeri?cá nó ipfum,fed cius Ec-| füm;neminem vetb alium quàm fe vnum efe po fse,
TTTE r ia clefiam períequeretur, &* adiviples,qua defont paffionis Y quia nemo per oftium prater fe ingredi poffit;quip-
i d Chrifft m carne mea pro corpore ius j quod eff Ecclefia. Exgo| — pe qui folus in fcripturis profhilsus efsct, folus pro;
Iu com*y | Chriftü in ouileouium per oftium , id cft pet feip- phetias impleuerir, quod ett per oftium ; id eft per
x um intrare, quia fïngqla e'i'us m&b*ragqu;æ fumus nos fcrip. turam,vt diximus,fn :mre;.(ï'onfij;xpat hanc fen-
A. per illá intramus. Malim dicere, fi eam interpretati-| — [tenciam, quód ver. ir. càm Chriftus dicit, Feo fam pa-
Ui s onem oltij (equi vclim, intrare per feipsü, id cft fua, (lv banm,f;:rqcä cum articuloAdixcriï 6 7roMALu) 0 A 06
t lus d nóaliena auctoritate, alios veró paftoresomnes ve-, — |£go þ,ïwkair ile äar?u'»f » quafi dicat ille vnicus, ille
; .. tos intrare per illum , quia non fua ipforum,fed eius |promi'sus; ille, qui lolus vctus cft paftor. confirmat
, Quid perauctoritate Intrarat. Sed quid per oftium ügnari puü- . jquód& ver.8.dicit; omnes,qui ante íc vcnctmjr,fures,
— gg:ä:;tgl rem cümaliorü fententias recitauero, dicturusfum.| & latroncs fui'se, quodnon videtur vcrü c'ise pofse; |
| ] - (Chryfoft-.TheophylEuthym. Leontius, & Theodo- n.ifi de vnico illo promi:so paftorc intelligatut.Mul-
t rus Heracleotes putant oftium effe fcripturas facras, E |tienimante chriftum vericran b;qui non fures,& la-
qindef

j . EL
] et lfl
H !*31-' i
Tuti

(f".f':'i)
g p

:
d Chrittus
1

joflium fit

?a;æoï,-&&Zidä nó folüm oftium,verum paftor etiá fit, & paftor

ftus per fe ipfam in ouile intrarepoffit.Etenim cüim

bonus debeatingredi per oftium , neceffe eft, vt ipíe

: Iïfcr*ipturas oftium appellari , per quod borus paftor

quáuis id ipfum non codé fentu omnes dicant. Nam
Chryfoft.Theophyl.Euthym.& Leoritius exiftimant

icius minifiri funt. INon ergo id hicà chrifto agi, vt
doccat, quis homo verus paftor , id cft verus doctor
fit.Sed cürn ex fcripturis perfpicuum efset vnü à Dco

troncs,'cd veri paftores, id eft veri Propliete fuerür.
Ceterum omries,qui venerant fingentes fe illum ve-|

rum,& vnicum , qui expectabatur cse paftorem , fa-

«onts. Uf* " angreditur,quia quilquis bon" do&tor eft, (cripturis,| — |res fucrunt, atque latrones, quiaper óftium ingreffi]
inimm j quz dicit, probare dcbet, & per eas quodámodoin| |non(unt, id cft per fcripturas facras miffionem ,le-].
.cm o animosauditorü ingredi, idémque apud cos fibi fa-| gationémque Íuam probare non potucrunt.
"]7 d cere. Theodor. veró Heracleens. fcripturá effe oftiü, 3 Huico[harius aperit, qy* oues vocem eius audiit g" pro-
BS.P;;mbikiïïïQ' | d Iquia ille bonus cít Pai;ï:or., cuifcripturaauctoritatem rias 065 VocAt nommatim,eg edacit esi.). Similis hic de |
g idedit.CuiufmodiChriftus eratqué omnesProphete, — joftiario quatftio cfb;quis pereum fignificetut.Oftia- Quis pér 6*
ff ivéturum pradixerant; omnes icripturz prefignaue-| — rium ouiliprafici inlolés videtur císe, fed iá docui- ïää;" d
w';-ciammdü- i . lrant.Ille ergo per oftium ingreffus e&aui?. fcrigturqä F mus,qua confuetudine id Chriftus dicar. Quis oftia-|
, ia | . 'auctoritate ingreffus cft.Hic verus eft fenfas:etfialiü zrïus fit,queritur.Chryfo(t.Theophyl.Euthym;Lcon-
Mb : jetià ego non minüs verü animaduerto,vt oftium ni- tius,& Thcoddrug Mc)pfu.e&iens. Mofem ottiariu m :
i. 4 — lhilaliud; quàm dininá hgn.iHCct an.&OIitatE;f:iu.C ea, 'lefse dicüt,qui thüo'vement'i- aperibid cf"tf..n.o tcfkgi- UM
ægiefscdwfj ER in Ícripturis,fiue in miraculisfiue ahzf. quarecótine-| |monio cum f:oprob-at cfse Chn ftü, S*luci'c*(,.,/.(i'fïþf jinquit, Sup.E4.46:
n .. . gtur. Per oftium igitur ingreditur,quifquisnó fümit| — |Moyf'serederetz forfitan ey mibideme eniim il: feipfiriAli
ï:ïcmus,!&? ] Hebrc-5-4- fibi honoréfed vocatur, vt ait D.Paulus;tanqua 72rom.| — |angelüin terprctantur , qui vnus vniucr(e preficEc- cx &
a . $: SSUN s b . E . 4 . M o . vRQ
yw[o;ä,ä i Pcrwolhur.n !ngtcdlgtuþ,q'm. àiDeo miffi (Lzrjüahunde : clefïnæä quéadmodum fm culos Præ(ffStl Gl?gllllf'ffx [q-g. 1
u' n 1 afcc;dunt illi ,'d*g quibus dicitur, Noz mittesa Prc'zalf';.ez*fæ,i anmsApo;calypfi P—erip!gu um c&-.kgvä y;'tli quiinter- (
W. dex ipficurrebant Xerem. 23.21. Soluenda ergo nobiseft — |pretationé Leontius ctiá refert,& p£obabilé iudicar,
2 nrïaim-ï .|quzftio illa Gregori], quod fe Chriftus ver.7.0ftium Alij eundem chrittü & paftorcm,& oflium, & ofïiasi. 1
cohwmuïiï i us rE g : | : !

P

ET de*
E

rum n2

| M pesguctenipas m r : - ii s . — as - a i . " Y
k:

3

Audirte pro
'obedire

: Hebræorü

idiomate.
Veri paíto-
ris octo fi-
gna.

: Quinam

AMint oues.

[quia curam, ac prouid?htiam ouilis habet. Is paftori
ingredi volenti aperit , dum facit, vt res illi fuccedat,|.

ladmifli non funt;fed dete&ta fraude repudiati,quales

J& ille alter,cui nomen fuit Darchochabz,;de quo Iu-

lanimam fuam ponat pro ouibus fuis. Notauit hzc

lin Ecclefiz Catholice erege funt facilé difcernunt

]non agit Chriftus , nifi defe vno , id eft de illo opti-
-[mo paftore , quianimam fuam pro ouibus fuis pofi-

|Chrifti vocemaudirent;cüm predeftinatos ipfos mi-

$60

CIGAN. MALDONATI COMMENT.

961

yrium faciunt,vt Rupertus. Alij dicunt ofüarit-m? eíle
ISpiritum fanctum,vt TheodOï'g Hergclcotcs,ldelnq;
Rupertus.Hoc probo,;nift quód malim Deum gene-
raliter oftiarium facere , quàm ad vná& Spiritus fandti
perfonam reftringere fententiam. Deus oftiarius eft,

vtab ouibus pro vero paftore recipiatur ; dum pote-

ereditur in ouile,qua ratione & Mofi olim oftiii ape-
ruit,vtà populo pro paftore reciperetur , & multis
claufit,qui càm fe Mofes,;aut Chriítos effe fimularét,

fuerunt Theudas , & Iudasille Galilcus A&.. 36.57.

(tinus inapologiaad Antonin.Pium , & Eufeb.lib.4.
hiftor.Ecclefiaft.cap.6.& 8. Quod dicit, Et owes vocem
eius audintt, hoc eftagnoícunt, aut voci eius obtem-
perant. Audire enim, pro obedire ponitur Hebreo-
rum idiomate. Octo enim figna veri paftoris tradit.
Primum , quód per oftium ingrediatur ; fecundum,
quód oftiarius illi aperiat ; tertium , quód oues eius
vocem agnofcant;illiq; pareant ; quartum,quód fin-
gulas nominatim oues appellare pofflit ; quintum,
quód oues educat ; fextum , quódante eas vadat ; íc-
prtimum,quód oues eum fequantur; octauum, quód

Leontius , nifi quód nimis fubtiliter fecuit. Agno-
Ícunt oues non folüm coníuetudine, fed naturali et-
iam quodam inftin&u proprij paftoris vocé , quem-
admodum canem cuftodem à lupo inimico quan-
tumuis fimili natura fola indice diftinguunt. Sic qui

vocem veri paftorisab hereticorum , aut fchifmati-
corum vocibus. Quanquam, vt fuprà difputauimus,

curus erat. Quo confirmato feníu , querendum qui
ergo fint oues. Non poffunfhoc loco D. Auguft. &
Bede opinionem admittere, qui folos predeftinatos
oues interpretantur. Mitto quód multi predeftinati
funt, quilongo tempore vocem Chrifti nó audiunt,
qui longo tempore funt lupi ; multi veró reprobati,
qui longo tempore audiunt,longo tempore Chriftü
íequuntur. Quodeetfi conatur fpluere D.Auguft.fo-

lutionem ipfam mihi nó probat. Hoc vno vtar argu-

|mento: volebat probare Chriftus verum fe,& vnicü|:

effe patorem,quód ab ouibus eius vox,do&trináque
agnoíceretursde iis igitur ouibus loquebatur,que ab
omnibus cognofcuntur, quáfq; cüm videant Chrifti
vocem agnoícere, intelligant eum verum effe pafto-
rem; predeftinatos quis preter Deum nouit ? qua ra-
tione cognolcere homines poterant;an przdeftinati

nimé cognofcerent? Oues ergo cum aliis omnibus
auctoribus eos interpretor,qui funt in Ecclefia.Nam
Ecclefia owuile eft. At Chriftus dicitalias fe oues ha-
bere, qua nen funt ex boc oulli, vet(u 16. & tamen illi in

Ecclefia erant,fed erant aliquande in Ecclefia futuri;
erant,peranticipationem oues appellauit.Tunc non

oues , fed lupi etant; fed facit Chriftus ex lupis oues,
faciunt fe multz oucs ex ouibus lupos. Illi quandiu

Jlupi funt,vocem paftoris non audiunt , hz quamdiu þ

ftatem illi dat miracula faciendi , qua veluti claue in-|

jinquit,m clerze fed forma faEii qregis. Attigerunt fere hec

Ecclefia non funt. Facilis refponfio;ficut nondum inl -

ita nondum ouces erant , fed quia futuri aliquando|

|Atquieo ipío oftenderunt íe oues Chrifti non effe;

eo ipfo lupi fiunt. N am illi 'iplï, qui-bixlfcum Chri-

id eftin Ecclefia Dei erant;fed quia Chriftum non
audierunt, lupi facti funt.. Obiiciet aliquis , cüm
Chriftus fimili vfus metaphora iudicium defcribit,
Matthei 25. 35. folos przdeftinatos.oues , reliquos

[non oues; fed haedos appellare. Verum; fed alia illic
ratione;aliáque metaphora, etfi nomine eodé , oues|

vocatiillic quia manfuete, quia innocentes; hic quia
in grege funt.
Et educait eas) Quonam educit? Nam fi Ecclefia,vt
diximus;ouile eft;nó poteft nifi extra Ecclefiam edu-
cere , quod Chriftus minimé facit. Primüm hzc de
Chrifto non dicuntur, fed de paftore; & non cft ne-
celle,vt Ícpe monuimus, omnia;que in parabolis di-
cuntur;ad id,cuius caufa proponuntur, accoómodari.
Multa dici explende natrationis,multa defcribende,
multa ornande rei gratia , vnde parabole fumuntur.
Quod fi quis hoc etiam velit ad Chriftum accom-
modare , dicat Ecclefiam ob hoc folàüm ouile dici,
quód quemadmodum in ouili oues;ita fideles in Ec-
|clefia contineantur;nó item ob hoc;quód ficut oues
extra ouile à paftore, ita fidelesà Chrifto extra Ec-
clefiam educantur.Intraipfum ouile , id eft intra Ec-
clefiam pafcua funt, itaque educere oues nó eft extra
Ecclefiam ducere,fed intra Ecclefiam pafcere,'popu-
lum in cócionem congregatum docere. Hoc potiüs

Chriftum ones füuas ex medio infidelium.
4« Eteum proprias oues emi[erit ante eas vadit.)Vt pe-
riculum , fi quod occurrerit , amoliatur. Propterea

ftus difputabat , Pharizi , oues priüs erant; in ouili,|

fequor ; quàm quod TTheophyla&tus dicit , educere|

N6 omnia,| -

quz in pa-
1abolis süt,
accommo-
danda funt
ad id,cuius
caufla pro-
ponuntur,.

potiüs dixit , anfe ea; , quàm poft eas , vadiz., quamuis
Íoleant paftores aliquando oues przcedere,aliquan-
! q

primere , quod in hoc potiffimüm cernitur , vt peri-
cula remoueat , & gregem regat : quiautem regere
vult , aut pericula fubmouere , pracedat oportet.
Habet etiam hoc fuam in moribus fignificationem,
eàmque non fimplicem. Non debet Ecclefiafticus
paftor gregem íequi , fed ducere , id eft non debet
tanquam beftias ratione carentes , fed tanquam ho-
mines gubernare. Deinde non debet fequi , fed du-
cere , id. eft non debetà grege fuo virtutem difcere,
fed gregem potiüs docere, nó gregis exemplum imi-

opera ve[fira Lona,eo" glorgficcnt patrem veflvumqui im celie
eff. Vtrumque Petrus complexus eft, Nos deminantes,
omnia Theophyla&us,& Euthymius. :

quuntur Chriftum videntes omnia didta, factáque
eius redte cum fcripturis facris conuenire, non pofle

|non effe Chriftum,id eft verü illum paftorem, quem
"expe&abant. | ;
2

6. Hecprouerbium dixit illis Tefws ; ii autem non co-
gnouemnt,quid loqueretur ez. ) napb:play,pre:þerbmm ,PaJ
tabolam,& fimilitudinem appellauit? Nam & Greci
inde prouerbium zapoiuíay vocant,quód omnia fere
prouerbia ex fimilitudine aliqua fumantur. Reddit]
Euangelifta tacité caufam, cur non intellexerint,que
Chriítus dixerat , quia in parabolis locutus fuerat.|

do fequi, quia voluit paftoris curam , & officium ex-|

tari ; fed gregi füo exemplü prebere , hoc eft ducere.|
|Ste Iuceat ; inquit; lx veflra coram bomimibw , vt videant,

Et oues eum [equuntur , quia fciunt vocem eims.) Se-|

|

Í

Matt. j. 16»
I. Det.i.1t,
& 2. Pet. 1.
19.

quód eius vocem non audirent , autaudientes non
intelligerent.Propterea dicit illis itterum Chriftus;id|

oues funt,vocem paftoris audiunt; & fi non audiunt,]

FSEPABA : La H hs ; '!

—

eft explicat,que ante obícuriüs di&ta no intellexerát.

—

d Es

hf "

LPetj j '

E A. x «., du E u A^ OP n / z E $ : *f'?i*.;.*'*'"";r!
quhevcuaceAp p w aM ed Mu M EO OOT m E
dadubi us KK U o sE euciccn a atl —

ollinm o
Wiumph
q viticü
binmusà
o Th

Wemum
psqud
p l
tosillosir
tunt Hoct:
Qquantem

——

u rïvt,vnügni
busloqi
fent Àrd
p u
intelipi
eEver|
CottaPa
Propha

düobus

'1 Xx"
It t d. i

pv Desnparad
A. FIUULLLUA
lL TEPUDUMTT

AT um w-gq qpcm
d daddd. Vil
! Ü I

& erpoon t
* .,luiww's PAVT) ":,
l
"Dd 1;.1: |
1003 AQUARAUVAY
^ Fi" 1
in nl
« Aghot Rn
ubl Mv
|

' !
n A0MI
e4 at nan ii
.

i gU M""",]
p i2 DAU
"TY 4 I^
"1 El
! 1* lMM x
4aiot I201] "
*-»yy,wtünj'*'"
r

"
í :
AUl s
yetemitetm QU
i TU w
(6!
, T J.
TT amn muru
4 iM ,,h.s..i-h-
4
v','cl'.'
n d

hegin, i

1!
^^ alt 4
ee hocelt
u

-^ ?olf.'ämgm " (!'I:,. u
l i,

N
"T
—— 0 -L.wc.*ï :
VP '
Á "': ' "

p

;

, Chriftam
paítoré , &
oftium effe "us Àh : : :
ide vale. |eft Chriftum paftoré&, & oftium elle; vtrumque enim

€- 15- 3.!.

j Tta&.4s'g

- [non paftores;íed fures,& latrones fuiífe cüm autem

coniungant, vt quoniam dixerat Chriftus, qui per

ouium probet omnes alios fares fuiffe ; quia per fe,

[cari. Theodorus Mopfueft.putat Chri(tü obiectioni

Me verum effe paftorem, non effe ex illorum eu&tu fa-[
ciendam de fe coniectura. Credo ego Chriftam,dum|

Irunt.Hocre&é quidà obferuarütnó dixitfe , Omnes;

drsr vt fignificaretfe nó de omnibus prorfus homini-

qquet venerit, wique preter me,fures ]ïmt, C latrones:weros

Tv

TNTOXN CAR X-—

. 863

Jeft per quod oues ingredi opottctjfi falue eíse velint.
Monuimus füprà vetfa 1. alio fenfu hic Chriftü fe
ipfum oftium vocarc, quàm illic dixcrat. Qui non in-
rrat per offiunz i owile onium,fed aftédit alinde, iLe fur e$1,
: (pväm.Nam' etfi explicat hic que fupra per parabo-
llam paftoris dixerat,tamen non verba;aut partes pa-
rabolz (ingulas,fed fummá fententiz cxPlica't.Sü má
auté cft , neminem nifi peripfum faluum cfíle poffe,
quod docct, cüm ait fe effe oftiuim. d
8. Omnes quetquot. venerunt , fures fwut , z* latn-
Tzes féd non audierunt eos ones.) Non videntur hæg cum
[prccedenti veríu fatis apté coniungi.5i enim dixiffet
(e paftorem effe'; commodeé & appofité adderetalios

dixerit fe effe oftium , non apparet quaratione, qua
confequentia addaz alios fuitle latrones. Sunt qui ita

oftium non intrat,furem effe, deinde(e oftium cile

qui vnicü erat oftium, ingreíTi non fuerant. Sed iam
diximus alio fenfu hocloco,quàm ver. r. oftium vo-

occurrere, prouidentem fore , vt Iudci dicerét Chri-
ftam non meliorem habiturü exitü, quàm T heudas,
& ludas Galilzus,qui fe non multo ante Chriftü effe
finxerát, habuiflenuillos furcs fuiffe, atque latroncs,

hzc dicebat;non ad verba,fed ad fummam fentétiam
refpexiffe. Quodautem adfententiam attinet; idem

hoc vnum fignificat , fine ipfo neminem faluum etfe
poffe,quales non erant, quicunque ante ipfumvene-
rantsideo latrones fuiffe dicit.Meritó veró quaritur,

quos illos intelligat latrones fuiffe, quiante fe vene-
quiante me fuerüt , ed Omnes, quotquot onte me vene-

busloqui, fed de ijs tátüm ; qui paftoris titulo venit-
fent. At de his ipfis queítio eft , a eos omnes intelli-
gat,qui ranquá paftores ante fe venerüt. Ná fiomnes
eft vero fimile di&utü fuiffe Chriftum. Augutt.lib.16.
cótraFauftü c.12. & lib.?.contraaducrfarium legis, &
Prophetarü,vndeBeda in fuos tráftulit cómentarios;
duobus modis videtur refpendere. Primüm quidem
Prophetas illos veros, ac fan&tos proprié nó veniffe,
fcd milffos fuilfejideo hac fententia eos tàtüm cópre-
hendi, qui à Deo non miífi venerant , quales omnes
pfeudoprophete fucrüt, de quibus per Ieremiá Deus

lib.2 .aduerfus Pelagianos interpretatur. Deinde reí-
pódetAuguft. verbaChri(ti fic intelligenda , ees qwer-

auté Prophetasnon przter Chriftü,fed cum Chrifto
quodámodo veriiffe;càm ideo venerínt, vt illum de-
monftrarét;przdicaréntquce.Illos przter Chriftü ve-
niffe;ab eóque diftin&os cé(cri,qui non fub eovenc-
rüt duce,nó vt eum predicerét.fed vt (emcetipfos pre-

démque modo Cyril.& Leontius vidétur exponere.
|intelligendü e(le25 soms , Omnes, quotquot venerut ez'

intelligitomnes prophetzlatrones fuerüt, quod nó| -

dicitNon mauteba Prophetas,eg'ipfi currebar.Nim ergo in|
verbo venerant;cfle putat, Eodem modo Hieronymus|

d'carét. Eathym.alio modo fentétiam reflringit, eo-|

peroflium ingrefTi non funt, fares font , t2 latrenes. Et-|

lenim fan&os Prophetasante illum quidé veniffe,fed]

R " men amen dico vaäi't',qæ'æïgofam. offium oniwm.)Id. Á

C

gred:-emr,eygredietur,v pafcua inueniet,) Repetiteande
Íententiam & confirmádi, & explicádi caufa.Ruper-

tur. Alia auté ex parte cüm ingredi,& egredi oppofita
fint, fi ingredi cft credere , egredi eric definere cre- |
derc, id eft hzreucum fieri , quemadmodum de he-|

peripfam,tanqua per oftium ingrefses fuifsc:
que nobisregulà fepe huiuímodi generales propofi-
tiones in fcripturis facris ex circunftantijs loci;tépo-
ris,& rcrá,de quibusagitur reftringi oportere.Eít id.
quidé verá;fed alio modo hoc loco generalé fenten-
tiam reftringendá exiftimo,vt de illis tantüm intelli-
gatur,qui ante Chriftum venerant , fingenies fe efse

Chriftü;quales Theudas, & Iudas Galilaus fuerüt, &

Jalij ; de quibus diximus fuprà. Illienim omnes non|

Chrift*, nó veri paftorcs,quales fe efse fimulabát,fed
fures,& latrones erant;fic Chryfoft.Theophyla&. &
idé etiá Euthym. & in Catena Grzca vtérque Theo-

terpretatur.Ita refellitur Manicheorü interpretatio,
qui hocabufiloco vetus rcijciebant teftamentum,vt:
Chryfoft.& Theophyl.indicát.D. Auguft. nonlcgit,
Qnit ante mevenerüt Áedomnes »quotquot venertst lib.2.co-
tra aduerfarium legis, & Proph.c.4.atq; ita in nónul-
lis Gracis etià codicibuslegitur. Sed a lectio,quam

contra Pelagianos Hieron. legit. Quod fequitur, 5e4
non 4wdierunt eos oues , ic interpretor,Ideo non audie-
rütit cos oucs; aut, ctenim non audierunt cos oues.
9. Ego [um ofliii, per me fiquis intvoterit [aluabitur: eg7 1n-

tus cxiftimat bis dixifse feefse oftium,quia duo erant
ouilia; & duo oftia;iinfra enim dicere, alizsones babeo,
quanen [unt ex hoc ouili. V idcwur argutum. Quod dicit,

let, atque fi dicerct , qui in me crediderit , faluabitur.

|Introiteenim per Chriftü cít in illü credere.Quo au-|

tem modo omnis,qui in eum credit faluus fit , mul-
tis locis expofeimus,vide c.3.16.Id quod fequitur ali

tquáto cft difficilius, Er :hgrcdiemr,in quit,ö"rigredieturf
D Quomodo enim quicreditin chriftü per illü

üingre-
diatur,facilé intelligitur;quo auté modo cgrediatur,
non fatis intelligitur. Przfertim cüm chriftes hunc

enim vtrumque pariter dicit,e7 mgredicmr,(;vcgfedze—

teticis idem loquitur Yoannes, Ex sobz prodierunt , fed
non erant ex nobu , quod Chriftus laudare non potuit.

folutionem quercrérjà fenfu litterali adallegoricum

platiuam , & actiuam ; ingredi homincs intra f ip-
fos, càm contemplationi,
tra íc, cüm a&tioni vacant Gregor. homil. in Enan-
gelia 14. & Rupertus , ingredi efse in Ecclefiam per
fidem introirejin quam qui ingrefsus cft, pafcua do-

qui facit/fertiliora ctiamnü pafcua inuenit vitz bca-
te.Satis apparet neutrü efse genuinü fenfum.Multo

mcliàs chryfoft.Theophylaét.& Euthym.tum etiam
'duo Theodori Heracleen, & Mopfueft. & Cyril. in
Gracorü Catena ingredi & egredi coniunctéfumpta
jnihilaliud,quàm fecuritatem quouis eundi, quiduis

pro Chrifti gloria agendi, patiendíque fignificare,
qualéin Apoftolis fuifse legimus. Et veró Hebraica
phrafis ingredi,& egredi id fignificat, verfari, agere,:

mecum ef in caftrie Cg non tintieni m te quidqua maliex die,

tradit-

dorus Heracleens.& Mopfíueft.& Cyril. Alexand.in-|

poiuim",cómunis eft, & melior,& codé modo lib.s.]

per me fi quis introierityfalsabitur, facile cftjidé enim va-]

ipfum egrefsü,vt obferuat D. Auguft.laudet:laudádo|

Auguftinus , Beda, & nonnullialij; vt quaftionis|.
videntur difceffifse , duas fignificari vitàs contem- |

.egrediquodammodo cx-|

&rinz inuenitcgredi auté de hac vita migrare;quod

officio fuo fungi. Exitw, inquit, rtim e7 introtus tum |

Generales
propofitio-|
nes ex cir-
cunítantijs
reftringen-
d.e,

A&.;.;(.;;:g D

Manïchæi |
hoc loco
abufi.

Verf.16. '

Quid fiin-

gredi, &

egredi.

. epif.Toá,
C.2,V.19.

Ingredi &
egrieci, id
eft v erfari,

iqua veniflt ad me , id cft càm diu mecum in caftris

y L:

PRRESF UE

aosd.

|

^

3. Corinth.
3-11.I2.

Quid eft,
"vitam ab-
undantius

babeaut.

i

] rned;&w er& ingredims,zy*egrediem,id eítin omnibus re-
Ibus,quas egeris; Hifpanus dixitlet quibufcung; in re-

| f" offium m owile oniwm, fed a[cendit aliunde, ilefur eff v*

. jmiant, quo ruminent, quo aliis etiam necefsariis re-
bus vacent. Ergo qui per Chriftum ingrediuntur, id
€(t in illum credunt , paícua, id eft veram doctrinam

- (ego veni,vt vitam babeant,eg7 abundantites babeant.) Do-

quipa[cebant femetip[os , nonme greges a. paflovibus pa(cun-
|tur ? Lac comedebatu , eo7 lanis operiebamini, «* quod cra[-
) dutem meun non qucebatü.: |

- Greca Catena duas adhibet interpretationes, alterá,

06 A.

dOXN. MALDONATI COMMENT.

865

zum 29.6.&, da mibi (apientiam ,e7* mtellrsentiam; vt in-
| grcdiar, e7 ggrediar coratm populo tuo, 2.Paral.1.10. &; Be-

bus manum pofueris,Deut.28.6.&, Dommws cuflodiat
untrentum tutsa,eo- exutum tuum, PÍal.120.8. Hazcinter-
precätio à DoGtoribus probari folet , fed.quo minàs
à me probetur,facit, quód animaduertam n6 de hu-
manis cómuniter actionibus , fed de paftu agere, qui
cum ea interprctatione non fatis apté vidctur con-
uenire, Et pafcuainquitmuentet, Ergo quemadmodü
dixialio fenfu vocafse oftium,cüm dixit, Qui non intrat

atroyalio, cüm feipfum oftium appellat:ita etiam exi-
(timo alio feníu dixifse , per me f quis introierit , intelli-
git , fi quisin me crediderit , f quis füper me funda-
tus fuerit, ( eadem enim fententia , diucríà veró mc-
taphora fe Chriftus oftiumi , & D. Paulus eum funda-

dietur ,id eftà paftufein ouile recipiet , ftne vllo pe-
riculo,me paftore ducente;ac reducéte.Nam quem-
admodum cüm dicit verfu 3.verum paítorem ex oui-
li oues edücere , non fignificat , vt illic docaimus,
Chriftum homines extra Ecclefiam eiicere , fed in-
traiplam Ecclefiam ex loco, in quo quiefcunt,& re-
cabant , in alium ducere locum , in quo paícantur;

ciefia , fed exite ex loco recubitus-in locum paftus:

ire;fed ex paítu ingredi in locü, vbi recubent. Recu-
bare autem eft à doctrina audienda,.-percipiendäquc'

gmentum appellat) cüm autem dicitngredietur, cz* egre-|.
Viietur, intelligit, egredietur ex ouili ad paftuns, & inere-

itahic cüm dicitegtedi , non fignificat exire ab Ec-]

& cüm dicit ingredi,non fignificatin Ecclefiá intro-|

quicfcere ; nec enim homines dies , no&téfque pa-
Ícendi, id eft docendi ,. monenadi,exhortandi funt
aliquod habere debent requietis tempus , quo dor-

inueniunt: qui perillum non in grediuntur, non pa-
Ícua falutifera, fed imortifera inueniunt: quia extra
Ecclefiam falusefse nonpoteft. — .
. Yo. Furnon venit nifz' vt fuxetur,.e2* mattet,ez Perdat:

cet, quid inter fuum, & eorü, quosante fures appel-
lauerat , confilium interfit, IHllos quzfifse , qua fua

les defcribit Ezechiel. cap. 54.2.5. Va pafloribus lfrael,
funm erat , occidebatis , greg

Secontrà non pro 1ä*te:c fuam, fed propter ouium vti-
litatem paftoris ofhcium fuícepilse. Quod dicit , ve

hocmundo vitam per gratiam habeant , & in altero
! 6 us jo v ; .' . , ; * *
abundantiüs per gloriam. Cyrillus Alexandrinus in
vt non folüm vitam,id eft zratiam habeant,fed aLus.

dantiós babeant , id e(t multiplicem praterca copiam
aliorum. donorum Spiritus fanctis alteram , vt abu.

let quidem ita Chriftus loqui, vt fimul atque dixit fe

crant,non que ad ouium falutem pertinebant. Qua-| -

«bandantitis babeant, Chryfot.T heophyla&.Euthym.|

vterq; Theodorus , Auguft. & Beda exponunt, vt in F

dantiis babeant pex refurrectionem , quia etfi boni fi-|-
[mul, & malirefurrecturi funt , tamen foli boni abfo.
llute refurgere dicuntur,quia ad vitam refurgunt.So-

vitam daturum, fufcitaturum etiam dicat c.6. 39. 4 Ov

verlatus fis, tamen nihil in te mali deprehendi,t. Re-, A

I

|quàm patres , de quibus ineandem fenrétiam Hebr;]

| 4l£qutd promidente,vt non Fne nobss Czümmdrmtun Hi o-|

[tit, a otes Órepsy £ytorfed nunc in omnibus Grzcis co-

|(ed nemo fic bonus, vt Deus; ita multi boni paftores

|eo modo, quo Chriftus bonus eft paftor , animámq;|

hppellatur,quo nemo bonus vifi vnus Deus. Carterü Au-

'4,4..54.. .Rupertüs adBch?ällä, w 4[70724143!:&:/146:4;;:,!

II. 39. 40. Ícribit D. Paulus ; 7* bsomnes teflimonio fidei|
Jfrobdti nen Acceperunt repromisienem , Deo pro mobis melim

[mnesauctores ita'interpretantur , tanquam fi legi(:|
Íent Grzce afgiexórepor, quod proprie eft abundantriss j
comparationémque fignificat;& propterea alij inter|
nos , & patres veteris teftamenti , alij intez prafen-
jtem, & futuram vitam ,alij inter bonorum,& malo-|
rum rcfurre&ionem putent. comparationem fieri.
Atque nofter quidem interpres ita vertitquafi lege-

dicibus eft , 44) dbiexóv $xmor, €7* abunde babeant , quz
phrafis proprie fignificat efse pinguem , càm de ho-]
minum vita,vi&tüq; agitur,quibus de rebus hocloco
agebatur.E(ca nos non commendat Deojin quit;1.Cor.8.8.
D. Paulus , sec enim i manducauerienus , abundabimws,
iejes o UAlv id eft pinguiores fumus , veque fi nop man-
ducabimu, deficiemus .Hic igitur videtur efse fenfus,vt|
vitam habeant, necfolüm vitam habeant ,íed fànz
etiam; vegetz & pingues fint; qua metaphora bonü,

tem, aut futurum ftatum declarat. Quód enim dicit,

pro owibwe fuis , ) Grecéadditus eftarticul? emphaticus|

dam ratione boni illi; qui expectabatur,effe paíto-

alij pro ouibus non fuis,fed Domini animas fuas;po-|
fuerunt Apoftoli , pofuerunt prophete multi, pone-

in cárnemcea pro ca?fare eius quod eft Ecclefias led nemo eo|
modo quo Chriítus pro ouibus animá fnam Pofnit,..g,

accepere covonas, folent Auguft. & Leo Magnus dicere.|.
Ille ergo fingulari modo ; ficut faprà ver. 8. fe folum|:
docuit non elle furem , ita nuncíc folum docet ve-]
rum illum,& bonum efle paftorem. Hic fenfus cum|.
fuperiore parabole expofitione congruitsatq; hoc,vt|.
opinor,modo Chryfoft. Theophyl.Euthym.&vterg;|:
Theodorus;quos illic auctores fecuti *fum*',h unclo-]
cum explanaflent,fi q;fg&ionematägiiï&h&Sf& 1folus|.
attigit Auguft.de cuius fententia mox di&turi tumus.

putat enim codem modo Chriftum dicere , £ge fum|
aiþ vnus Dew. Ouemadmodü ergo muilti boni funt;|
fuére, qui animas etiá fuas pro ouibus pofuerunt,;fed|.

pro ouibus fuampofuit,nemorprc;ter illá bonus fuit
paftor,nemo qui animáfuá pofuerit pro ouibus fuis.
Atq;in eandem fentegtiá Victor African? in profel-
fionefideiad Hunericii Regé,& Idacius Clarus lib.5.|
aduerfus Varimadum hunc locum citant,vt probcnt' ;
Chriftü verü effe Deum,quia eo modo bonus paftor].

felicémq; corum, qui in iplum credunt, aut przfen-|

vt vitam babeant, de vtraque vita, & prefenti per gra-
[tiam,&futura pergloriam intelligipoteft. . —— |
AL Egofum paffor bonus. Bonus paflor animam fuam dat

vtriqs nomini, quo paftor ille vnicus fignificatur,qui|
Íolus oues erat delupi faucibus liberaturus , ózresesv|. ——
8 xetxocy Ego fum paflor ille ben?. Accómodat ad fe fupe-| .
tiorem parabolam; probátq; fe non folàm paftorem|
effe,qualé fupra defcripferat;fed fingulari etiam qua-E

rem; qualis nemo alius fuetit , nemo futurus Íitqui

animá fuam pro ouibus fuis ponat. Pofuerunt ïmlti

bat quotidie, qui dicebat; c!zmt:dze "ortor per ?vcj?rä gla..— 1. Corinth.]

n veec r ' ). ? í , TOE )
rm fratres; &,-adzmple? e4 ,qua de[unt paftionmm Cbrifii, EE ;

vt füa eas morte redimeret. Nen dedéremartyres ,fed, —

Certe ita vt nos Rupertus in cóment. interpretatut;jLib.s,

paflor bonus, quo dictum ab eodé alibi eft , Nemo Ponus Mar.1o. s.

P

: -guf*t.'

P n

X—-——« Ó

Xm
ïAugü'
fore
(-firt
n
f lm p
(tntti
- ffinen
[ysbono
- onfti

; Rya&oxeac
Chat

87
u C
gl pl
hquic
i, ubl
ttut, O

m

2 Vi

— duny
I/Iu pis,
Ittoniou
[.dinfo
lt(ï frcqu
Miroe
Ximdhgc
tsinm
fitonr
L;ij.,qui
freper
l'cüqui
quoday
Quodme
QUE tan
u ftettra
Wsrg«
n
ääþi fæ(wimïïlcm
jncus.
i, [crudg]

| llprom

ia f
V, .Ho n

ïnf.c.zx,q,gp B(CG |

Koy

Y

]s 'guft tra&.in Ioan.46. & fer.go. de verbis Dhi, eám-| À. fti oues pafcir;alios effe, qui nó proptet mercedem:
| que, vt folet;fecutus Beda;aliter queftioné cxplicant, etiamfíi mercedé recipiátfed propter Chri(tü ipfum,
Prophetas quidem, & Apolítolosbonos,(ednondi-| |& propter ouium falaté pafcunt; hos bonos eíIe pa-
ftin&osà Chritto fuiffe paftores, mébraenim erant| — [ftores, quia etfi non proprié fuas,tamen táquam íuas
corporis Chrifti. Sithocfané Augultini au&toritate| — [oues paícüt,ita vt pro illis,quéadmodà pro fuis , arii-|
probabile;illud tamen, quod diximus,per feeftpro-| mam ponanr; qualis ille erac, qui diccbat, Ego amtem l-
babilius.Pronomen igitur illud ego,vim habettacità,! — |bentiffvme smpenda, ev* [aperimpedar ipfe pro animabius ve-
- queadfares,de quibus ver.8.dixerat,cótinetantithe, — iffrzs a. Cor.rzag.Hos,inquánon mercenarios,fed ve-| ——
| fim, quafi dicat, Omnes illi,qui ante me venerüt, füu-| roselffe paítores, verium à Chrifto paftorum prjnci pen-Petr $. 4
E J iresfaeruntatque latrones, ego folus füm paftor ille | nó cenferi effe diftin&os. Alios propterfolá,aut pre-| - :
LUW bonus, quiad oues redimendas per Prophetas pro-; . |cipué propter mercedéoucs pafäcrc,qui,vtaitDiuus | o
:*"ïï*--ä:::rü f . milfüs,venturus expectabatur. Notarüt Leontius, & D |Paulus,que fna [nnt queruntscos effe mercerarios,qui| hiU ge: s. "
""**3:: | | Auguft. tria hïg à Chrifto pafcox:ü genera diftingui,ä CFIm vid?t venientem lu p!.ï,ifugim;;t.lq eandéfenten-|. ^
Wtl fures, merccnxxos,þogos; cumqueante probax.n(ï'eg tiam Ícribit Gregorþomxl.m Euágelia r4. Neis paflor,|
TTE fc farem non elfe,nüc probare nó efe mercenarium, — |inquit, fed mercenarims vocatur , qui non pro amereintimoy -
T :f! | - jfed proprium ouiam fuarü paftorem , ideo animamgf» oues dorinicas, fed ad ttporales mevcedes pa[éit, Mercenatius
m | (uam pro illis ponere : quod non folent.faccrc mer- —|quppeefh,qmi [ac.u- quide Pdffarzf tene(,[ä:l luz:m nimaris nb
WaE cenatij. Atquc hac ctiam ratione faperiorem quz-, — jf^ri.. Bafis hiclocuseft cius difputationis, que &|.-
MU . [ftionem poffümus explicare, groplïetas, & Apofto-; |nuncinter Theologos verfari folet,& inter magnos Quaténus
usc-.zn:,?-.f los bonos;id ett propræos;dqpcacjmodtlm Chriftum, olim auctores ver(ata eft, quatenus paltori liceat in- gïïoï;; *
us D. non faiffe paftores,quia nó fuará, fed Chriftiouium| — |gruente Pcrfecuu.o ne, aut alio periculo fagere. Tra- cear.
ul - [paftoreserant. Ceterum eatenus boni, quód oues — |Ctataresá Tertulliano in lib.de fuga in períecutione,|
MH Chrifti non tanquam alienas,fed tanquam proprias, C aþ Athanafio in apologia pro fuga fua, à Gregorio
,Q' | ruáfque pa(cebant.De hoc paftore folo Chriftum lo-| — |Nazian.& ali jsfedab Auguft.diligentiflimé propria
TRUE — quiex verfufequenti perípicuumeft, — — de hac read Honoratü epittola :$5.Hoc tenendü pa-
u | 12. Mercenarius autem, (* quinob efl paftor, cumrmon| — itori reli&is fine vllo faltem vicario paftore ouibus
*fqm;?m: | M fum eues proprta , videt lupum venientem, C2 dimittitenes,| — |nunquá fugere licere;etiamfi ille quaratur folus,nifi 1
Q'mu -- e7 fugit em lnpue vapit, 7 differgit eues./Tribus modis| — [ad breuiffimü fortaffe tépus ,ita vt nihilinterim, aut |
u — lidem declarat. Idem enim eft mercenariws , & , quinon| — |prope nihil detriméti oucs paffurz fint. Càm autem| | i
T m v eff paftor,(cilicet bon" abíoluté, & fimpliciterpaftor, — folus quaritur paftor,& profpc&um aliunde ouibus
l& qui nó fuas,fed alienas paícit oues,ac,cuiwe non fant cft,licere illi fugere. Cüm autouium tantüm;aut ipfi] j
mundm ^ 1. eues propria; is igitur , videt lupum vententem , €7* dimit-|...|commune cum ouibus periculum eft, non licere.
um — dMitoues , e fugit. Vnam pofuit (pccicm pro toto ge- 13.Mercepárius aute fugit,qm'd mercenariue eff,es"no per-
huubür —— [tupus pro netes perlupum enim omne Periculi genus intelli-| D |trpet ad ewm deoutbws.)G. 4 (e24 dUlal e3 ltv eppoGerrov,

moumpd . " — [Quosss Pe- eit, quod cüm mercenarius imminere videt,dimiífis| — |moneff i//enra deouibus. NÓ quód nulla illi curafit, fed]

LEb ;S:i?uïfc ouibus fugit, ne eodem ipfe periculo comprehen-| |quód nó táta,quàm de vita fua. Recté Gregorius hüc
mmEM — datur. Cüm enim non dominus , fed cuftosouium| — locá explicat hom.in Euágclia 14.59/a cawfa efl vt mer- *
usl Ilit mercede condu&us , non vult pro alienis ouibus cenarius faeiat, quia mercenarius eft , /fc f aperté diceretur; :
"nb —— fuam þericulo vitam exponere. Soletnon folàóm à Fære In pmm!lo ouium neon pete(A, quism eo,quód otutbus pr«-
endam ( | lupis , (ed etiam àleonibus , ab vrfis, àfuribus,àla-| |eff,menones dilseit;[ed lucris terrenii querit, Dié enam bonere ,
ii I tronibus , à militibus pericülum ouibps.immin.ctc; ample£fiturdum temporalibuecommeodss latatur,opponere fe |
g Ed fofis h.x pis pofuit exem pl.ut.n quiaidomnium, |eentra periculum trepidat, ne boc, quod diligity amutar,
;;jgw'm | deftfrcquentillimum. Quód dicit, lupum rapere, & 14. Ego (am pajlor bonwa,ey* cognofco owes meas,ez cogna-
[ difpergere oues , fi adoues Chrifti accommodaturf feunt me mes.) Repetitcandem fcnten*tjam , non fo- i
as t intelligendum eft, quantum in ?p('o pafïore e.fl' ,qui; E lüm vt magis affirmet; fc;d.ctiam vtadíe omnes con-|
E | : eas in mcdio periculo, & in faucib" lupi derelinquit;| — |ditiones, quas fuprà poluerat,.accommodcet, indéque
QUE : (inon rapiuntur,fi non di(perguntur,n on mercena-| - probet íc bonum cile paftorem rcpctita fententia,
»i 3 | rij.qui fugibfed Chrifti boni paftoris, qui nunquam| |vtait Leontius. Dixerat veríu 3. bonum paftorem
W* :'äregem (nam deferit, fitdiligentia. Chriftus enim| — |itaoues fuas nofle, vt easnominatim vocare poffit;
k P — U ;..-Q-a.ïcft qui:dici t, €2' 9on mþiet €45 qu»ifquam de mann me4;| |ita abouibus fuis coghofci, vtnon folüx.n Cx Vi(ü:f(?d
r quod aut dc folis prdeftinatis intelligi oportet;aut, |etiam ex fola voce intelligant verum eíse paítorem.
t"ï' A. quod magis credo, folam Chrifti potétiam declara&;| — Docet hecomnia fibi conuenire, nam & fe cognot-
J::;;-"i--::fw EC quz tanta eft , vtnemo vi deeius manibusoucs po(| — cereoues fuas, & ab illis cognoíci. Cognofccre au-|osomodo
T : A ] c. 49.24. fit extrahere. Niquid telletur à (orti predacinquitIíaias| | tem fe oucs fuas dicit, non eo tàntàm modo, quo fo- ?h'f&?.sh
':;:1 : Oi cygorapiuntur,difpcrguntürque,nö Chrilti aut : lent paftores oucs fuas nofcete , externis videlicet fi-loces uas.
j.'f-;;""wï, w ;'. : EM

: | I negligentia;aut impotétias fed propria volunrate,&|F . gnis, figura, colore, magnitudines fed co modo,quo
"T a l asihere- mercenariorü paftorum ignauiarapiuntur.Lupihe| — ,nemo cognofcere poteft preter Deum , intrinfecus,

j E l * . r* » . Ll À [4 " " : . G AENE . * r * . L *
4 s [ticiprzfec- retici funt prq(emm Caluiniani homines fraudis, &| — untw ,«2 12 cote, vt ile dlxn.Loqucbamr cnim in Inà-|perGusSat.

ii :;ilïni(ïalm- crudelitatis pleni, qua res potiffimüm duz maximé| — |gnahominum multitudine, volebátque fignificatej *
y 0597 | propriz funtlupis.Difputat hocloco,&fermonede| |íe re&éícire , qui efsent ; qui nfecrederent , qui
jibomsÀ i^ 3 s verbis Domini $o. D. Aug. quomodo omnes Apo-| - non crederent. Mulii fe oues Chrifli efse hngunt,
g ob ]ftelinei- ftoli, caterique Ecclefiz paftores vno excepto Chri-| ||quas ipfe nouit nó císe ex ou ilïu s luie: me crgo ne- :
::?719???'?'? jeenasi fu- fto mercenarij nó facrint,cüm nó fuas, fïd alienas,id cefäq cítad predeftinatos fentétiam reftringere, qué
:sch*"**wf( | T cft Chrifti oues paucrint. Nec enim di&ücílePetro,| |admodum Au guft.& Beda faciüt.Neque cogl?ofcm:f
m,,,;?;;ïf"ä : Mn£c.iii7. Paíce Ques tqas,fcd,lïafce T ?æzem.MmalFa ille de.hac re| — interpretari;pto app.robz.xrf:, quqd faciüt Plcmq-, etiá
bo&i'ifæïfüä | (& copiose dlffcrlt.ngn-a cü,;ntct cos lpfos,quhtx-i linterpretes.Non enim dixit Chr;&us, ego cognofco|
(a i : x : | E Pb abíolute,

.. lfimilitudo.

»

Ls E RRAS

quáà fuum
cognofce.

Lbare in fcr
ptura ple-

gnificat.

Hac com-
parauone-
non ecqua-
litas, fed

|declaratur.
Hof.17.22.
iMatt.5. 48,

Inf.c.20.17

|

h

TScïre tan-:
te, & appro

iumque l-

Jappellaffer. Refpondent ita illic fuiffe refütatos , vt

|Leontius ideo Chriftü hoc addidifse putant, ne qui:
. [dixe tat;ego cognofco eues meas, c7* cogno[cut me mea Aliqui:

, |trre Pater,eg- ego agno(co Patremsita,ege cegno(co eues measset

868

—1OAN. MALDONATI COMMENT.

969

ngöïäfm—ä?gä*;ga co(gnaþo u65 meds , id eftício , que fim; À

oues mec.Etfi alteram interpretationé minimé con-

catuf,quod tanquam faum agnofcit,quod approbat,
quod ample&itur Pf.r.6.& 16.18.& Matth.7.25.& »5.
12.&c infra c.13.18. & 2. ad Tim.2.19. Alio ereo modo
Chriftus oues fuas cognofcit;alio oues illüm.Ille co-
onofcit oues füas diuinitatis oculis,oues eum cogno-
Ícunt oculis fidei. Cyrill. & Theodorus Heracleotes
vtrunq; referunt ad Chrifti erga oues fuas beneficia,
quibus ille dandis;illz accipiendis cognofcunt. Sed
[quod diximus,eft probabilius. Valet igitur hic locus
aduerfus Arianos, quia Chriftus , quz propria funt
Dei, fibiaffirmat conuenire. Non infcité Theophyl.
adnotauit prius dixifle Chriftum , cegnofce owes meas.
quàm, eeguofeunt me mee, quia Deum cognofcere non
poffumus,nifi prior nosille cognouerit.Quzrütau-
tem Chryfoft.& Euthyri.cur hic Pharifei nó refpon.
derint,Zw de teipfo teflimonium perhibes teftumemium tuum
not eft verum , vt c.8.13. cüme ipfe paftorem bonum

1

auftriterun non fucrint idem obiicere.
dj. Sient nouit me Pater,e7* ego Agnofco Patrem, Q2* 4ni-
Tmnm "eam pono pro oubus meic.) Chryfoft. T heo phyl.&

Icerentur. Itaq; non exiftimant hancab illa penderc

temno. Scio enim ita Deum folere loqui, vt fcire di-|

b

exiftimaret non aliter fe à Patre , aut à fe Patrem co-|
| gnofa,quäm ipfc ab ouibus füis,autà fe oues cogno-

Íententia , neq; com parati'onem inter alias perfonas,
quàm inter Patrem,& Filium fieri. Meliüs Cyrill? in
Grecorum Catena cxiftimat duas fententias , duáfa;
comparationes elle connexas,vt fenfus fit , Sicut potut

gmafee me viuens Pater , e7* ego viuo propter Patrem ; 9* qui

- [Ita ï(zquqliras eft. Nam quemadmodum Chriftus tan..

" |vtDeus hominem nouit, & Filius

agnofunfm'e'm.m; quemadmodum c.6 :57. dixit , Srcur

manda;cgr t,€7* ip[e viuet propter me.DOcet autem Cy-
rillus nihil aliud tota hac cóparatione ex duabus có-

[pofita fignificari,quàm , quemadmodi ipfe patri fao|

proprius erat filius, & pater fibi propri? fimiliter pa-
ter ; ita oues fuas proptias"fibi efle , & fe viciffim illis

[uas cognolcere , itàamare, ita carum curam gerere,

[quemadmodü fe Pater cognofceret,amaáret;cure ha-].
beret;& ita fe ab ouibus fuis cognofci,quemadmodü
EY ) ^ vem » ] 2 : 17* * p :
àle pater (üus cognofceretur. Probabile quidé eft,

.quod interpretes quidá monuerünt ,non fignificari
per hanc compofitam comparationé equalitat , fed
fimilitudinem , quemadmodá cüm alibi dicit, v: fnt
vnum,jïgut ( nos vnum [nmus. Et;effote Peff?*&i,þ'cut pa4-
ter vefler calefhs perfettus eff, Probabile, inquam , hoc

Cegno[co eues meas,loquitur vt Deusscüm dicit,sout me
Pater, €g* ego agnofco Patrem , loquitur de fe vt homine,

quam Deus oues fuas nouit , oues auté ipfius tanquá
homines illum viciffim cognokunt;ita Pater Filium,
; : $ vt homo Patrem
fuum recognolcit,& Deum füum,ficut & nos ;appel-

Et apimam meam pone proouibus meis. ) Non vidétur

. |propriü effe paftoré.Recte quidem;fed malim dicerel
|cognitionem,amorem,curámq; declarari;ita fe oues

eft, fed non neceffarium. Cüm enim Chriftus dicit] -

lat, Z£fcende,inquit; «d Deum meum, c2? Deum vefirups,| -

|hecverba cum precedentibus fatis coherere.Czte.]-
gum redtécoharebunt, fi non ad prima verba huius
|eiufdé verfus referantur;fed ad illa,quz verfü 14.pre-

i effori ii :
celierunt, Ego um paffor bonus , c7* Cognoco 0Mes tieag, eo-

] vultis,vt Iudzorum

congparatioxlexn illam fui , & Patris adhibere voluif.
fet : fed cüm eam adhibere vellet , necefsarià inter-

nofcere;atque ab illis nofcijinterfereret fuam, Patrif.
| qu.c*cognitionem ;inqua facienda comparatio erat;
deinde adderetad complementum prioris membri,
C ;;.nimamm'mm pono pro owibus mes, Admonuit Le-
ontius verbum illud, pono, voluntariam, n6 coactam
mortem defignare , quod ipfum videtur Euthymiusr

;8; Nemo tollig eam ä.me, fed ego pono eam 4 mepfo,
16. Etalasoues babeo, qua non funt ex bocouili,ez" i]-

|tat:Leontius Chriftum addidifse , vt oftenderet fe

d

|crediderint,legibus Enangelij viuant.Notant Leon-|

neceffitatem fignificet, nó illam quidem abfolutám,

thefi , oportet me adducere , vt faluze fint, alioqui peri-
non venifse , zif ad oues, qua periermmt, domus 1(rael, in-

A - ' ' a j
certc per Apoftolos meos meopertet adducere, Et vo-
cem meam aadient , id eft vt vocem meam audiant , vt

adducturus fum , frui non pofsunt , aut , vecem meam
audient , id eft mihi credent , non erunt vobis fi-|
miles , qui càm iri ouili inter oucs fitis , crederenon
duritiem, & incredulitatem ob-

cogno[cnnt me mee, cy* animam meam pono pro ombus mes,,
5ic enim continua oratione dixiffet Chriftus , nif;l

rumpenda fuit oratio , vt poftquam dixit fe oues fuas|

indicare , idq; Chriftus ipfe paullo poft declarat ver.|

las eportet me adducere,e7 vocem meam 4udient,)) Hoc pu-[

quam Theologi vocant , fed neceffitatem ex hypo-]

do&rina mea fruantut , qua extra ouile, ad quod ess|

VOcet,

tere.Monent quoque Chryfoft.& Theo phyla&.ver] —
jbum epértet, nó neceffitatemi, fed quid futurum efset] -
fignificaresquanquam nihil ego incommodi video,fi| -

turz , aut , oporter me adducere, vt omnibus partibus| ——
lofficij mei fauisfáciam. Nam etfi dixi me aliquando]- .
Matt.1j.24
telligebam meillis folis meam prefentiam exhibi-]| — —
.|turum efse; ceterum &alias , linon per meipfum|

liqué notet. |

Mi
1 : : m UET
E

——

2

$0*

Ouile quid

1
!

NTX

B
[]
:

— fonite
; 1 j :
" Galat'6.l$0

(umæïi |

^
"N
's : À ll ^
U k !
f '

TOE Epuetquer r

—

f

m t
füm)ä
libus

cus,

[ndic
genm
i
m
[inip
dimlü
hum
rb

— ) ponunt
1 Mi

Aüs Donum
herbonu

|

!

(

bUMäiq
ia

i N
pulgO- i

Iofrmdfr.r.
- MImarum
tinadft
g p
trídlg

h m

- ttutm i

£
" W j
«2
I
-5
—*
—C2
—
c77»

Mrolitm
|

uone
vtl

Clüs i
A

quzti

N E
M.

VREUR GE oCrand:
UE V—— .846
OE

: NSRER RE nE Patre dillgf
üs fit propterca Filium à F 'audiendi
: ] (us fit proptetea p audienal
^ thcn L : . fUIS PO ahc
! A |faciunt , vt 3 ouibus - Grecá Caten :
: Rumpetur p vtanimam fu , Cyrillus i 'jt me , quia nó
* affor. ) dzo-| |vtan identur. Cy diligit me;q 9s
nmremä ; F . jiet vnam TRUNREN que nu bus oui- A N tatur, propt ro ouli Y ula
" NIE O Et ja maceries, que nut & ex duo | iterpretatur , [ heam pro folàüm qui:
TOE hV TAEl lia , 8 Gre-| n nimam me id eít, noniolun *
N h. ] [ 1 ? intermaedi iuidit outiia eque im pono animam m nyid eft; no: iuia refur- "
[ E s met1 iliam diui it Iudxus , neq fohlmP : Íumo eam, ; u1a reiul A
B ib . ntiium al eritIu reatura. ; laiterum Lumt (ed etiam quia rel F'Roran. 4i
d *DcïCïQw | run*l,& G'e : " ula[lon * ..[ä(l 20134 t lam,qUIa l betO, l P"OPte : RO
UW | | t^9 tium; E jet ! ; meas 1IDCEO it D.Paulus , N
Mf b s ibus vnum fiet ; repu raum, c te tea oues R uit D. Am.
W o libus vn i(io,neque p lum Iudxo morte m ditws eff ,inquit D.Pai em noftrai
himt. 3. D 1110, « ullum fu ue $d tradut d m$tificAtIm D
:"-'«-iiïlsoucs.?ä;g | [Romaz. |-u.. C-ïïcllï: aut Plutes 'aïy:fn quöd non Vt? f;lq f gendO Välüco,r&frexzt propter läüthymius fcrlbl;fït
hp [Rome ndicat prius, aui m. 1 ia ; fed quod, lia nostra C | ft. & Euthymius ic dfaü-
Mi Galat.éij.|[ndica i(íe paftore identia ; delitfa ER fue |, fed quod tü
Qu Galat.6. - . fulfrc P rQUldc -xraíle ante verto MOP 5 l fanh 1 i
s. .. | entium : ;.ctut p Crra heodorus non cau : emp.its
"T crj»?vi gcnt ; d ; arcecrc üatu $ : T C : 1 É IOCO : : ( e CX-
s 4 g. : iuiDnaes , rentur iá Iudzis Deus; ictionem 10 d multis c&p n
*"'E:ï*.j?*:* 1 Bo : O uluS T omnbpa 1 E Iu a i eam dl&l ( uo OR ; m tan]c j
m*wmmïn) M Eugï Euangeläcoelcltüï PP[OP tele[ï ext:em,id eft Cllïl- tärum eft , fïgmficälocc,gobablhüsïïVCI'leum adie-
. SAUDUIE 4 : ; 1 er ET paitor e- 2 ue nc E OCi ,
P ( | w rev iuerent , p n ha B : Atq | hriftus 1. 50H0
UOE Q 1e pafto viucr : no uimuls. nC 2: A 1,pono, x
és m gglmpfub lege Läo?s äuafï tunc pa&o;*ïïpa&otes ha- dï;hca (fent,quam ob ïgomiOnem :(lhu$ g::?agimä H
/*"mïlb : 'ttc Ats, & a Plurcs V | E ius C | 1on :«Quuaun C, : ] 1eni d : VU
: m 3 mi . : d in cuius ; Mihi tangq ipfüm b ! li-lanimam
v.h....x.t.mtïl 1 34,. 23- jtes à Indl- i dl[rc' O' : t Augu $N ? r penere.
[ ID — Ezech. ià Motfe, 2ei ante mt Idetur addic fpóte mori, v : ri, vt |
) "P làiu bantur. I : entes on folàm E exiftimo , d
rbl iflequ aícebai lzi,& g onere,non k d,vt ego exiitim dmodum |
m'fzfv'«*«ïïiiä.ö';ï bL S(tate ; P ; f Ul Iu« - P | t (Cdav o 3quema : -
hi : te s lim : nus p : bferaarun , ru$5.q t paul- ) :
V Jerant potefta em omne le, & v | sobíer : fit reditu (d ! VE pau : :
ab ) er lonem fit ouile, : tej (uu | ggjtam 11 AAE 1mts , :
M : mat RG. vnum terpre [ Olft ad vi 1ta exu ixerat [
Md - conülm ! 1taque (limo in . aullo p erequam "o Íxpe dixer
b E i(tiani frant , natus peium« hriftum BM eftem ponerc : ia ergo Izpe : is
umlb | » JChriftiar : hocloco flein C | dicimur v refumpturi. Quia. Ile, ne qu
n d " Peitex 20 nes ei . - eos 'refum rum etic,
x L s fewIftor, erroreftc fenfus eft,om : fedinter eos, lo poft fimus re Poulbus pofmï RR MA |
"i "R, ?J?'llsxorum : ulgeo, Necenim uosad ECCleüäln 7 redituri funt, fe lï]imam-fuam Prä i autitacerté mori rür- ol R oman.6 ,
NImrvena ! D " orum |VU1gO. & ventt étilibus cre. d ca 1it coacté, a inaretur, CUM
odl verborum ; IttitOS , GC V r ex Gétili N eriams : taut co 1 lus , dom : iohem 9
blb . v " eredituros , & s, qui€ efle mac .intelligere itcD. Paulus, domu licationem s. |
Z ig'iævmquä ^ : if;et "u hs ; I'Idælss& (;O d Clldaln : .'& im ; ll o BEE ( ut alt ais : b' Clt CXP x
" UOE - Q i i i .-LM'DP ; 7 Ch[l u rs lnl) 1C t; (ll 1ecIt i Vbl
| : oWl lauiexIt difctimen; rumpen idebat ; p Ms eeet h lurgeret ; fubit fumam eam. 365.47.
*-.:e:ï-'oacs,qi::;:» 2 ^ hullum fore di los diu interpretatut, | nplius re vt iberum tit.em-ITra&.
i. ! "onius, p nullum ' Oopu:os : nterp 4, tnonamp NI £47A, ! nimaduertit,e M
mle st ld : uos : us 1 : qa*q VtI e E 4 réea adtucrti
MM M i st aL a undi ficien-| C Micideeoenr r a dilom eflego,
f.;;;.;:a':ccz:s;*.; ( [Ephefz4]3 idem angularcm 1 ante finem E Pa T men,Ego,vt 1. inquit Pmdere.', ponef
j 15 2316 T ide e. Quodnonante cernitur. & pronome "WELIBACPRSLTQURO id cifego p
.;j;::,:ï:;g;ï. Ephef.2.20 fatufüm elle. æd jam fa&mn ccin "Pomï animam h ticum eft.Cum m(g, meiï Ego Pom)-Q". f irt*Patüe;
EL D . 6 |tt atur.fed i eco. hna — numa s udai : [au !
lod B fgt n6 oxpe&atur,fed jam FFF Y EHrd UE nus,| jptk nquit,pono 4 tur Inde - |
M " - Adum CXp j d;llglt P4 hr (ofto: | Acgo,mau 7P no. Nonolorien 'Ant quantuem
E 1 ereA e i antc ry : i2 £ £, illam pomo, N cg $2utAn i :
TAT 7,.0«4;.:;*'!3'..! ; PrgFtered ) Put . iTg $ Vt : MT TM lädm? ! erwnt. Á . ; ndü j ; E
sb A i 17. [ : HA9hAT eA"h, : : fublccx E ? mqwfa E noygliatu ld fkülf : :
H ARPEER r"m,/;[m Chrlftuln : ue g d : mhäbere gnerf, qw : 1 D
T'DPCAC La meam , vtute ideo hoc 'uptoremq otefater OCO ? meam p ; ima fu- id hoe[ : &
gt 1 ! up M pE FOEEER láero animan *o aiuo ani eue r |
Tcat d ! : ,hy!aäüs " Ctorem,corr ] lan-| - s nelaero cüunt pro qt Ojloco ani-
GE at | &Theop' :(Te fedu i exiftimabant. T |po]Jwnt s Js eg nnulli quzrunt pro- as meam,proy (ienifi:
s : E , none ; : xiftim ., "à ,PDJ Nonnu q nnmám -a fignifte]
sdimesccocoum lo n soler B nl dcpeiden iU. M MR
i VU DI : often dmodt /tcos potiüs tan : &nwri fn ! dicit Chriftus, A Pt 5,anprocor|
TR ! : u R v du (s A d- acruns r ! dicit Chr ima vocatur;an p dici
iem rb ! marutm,quen di fit, vt EEIBde6gdtd PA URU anima v ima dici
UX ECIDOS Vl ' Jjanim (ímodi T2 ldCOq, |matur,c VRUOR uean : i anim : ,
* u , | Vteruimi t ponát, ,vi-| jmatu hominis,que g hrafi- x
mwmm. — | tüm abcffca is animam fualïïP.O Catena Græca,vf 'altera parte hOïï * ipfa Heblaxci?-P ERN partej.
w : - ilamet,vt PrOC ; :illus vero in us ationes , r1- E N ali vita ; que » Beda proa d fi rcfeHUtaä
N Itre fno diligatur. Cy: Iudxzorum Cï)glt oritutruin ;.Eolrt) Aueguftinus, & ä ollinaris hærï) lm,l- abuiffe,
WSWOERM C - 1088 r am Deum . ) ouibüs m TM |folet? Aug indéque P , ^cabat h :
*-H Q m ( (Y uam N ( ro ou m atione D : nt,in €q imam anc r 'RO" ,
Ynaenut, a : | dlüc tanq d f ) UOd E P na 13& - tf 11 Putä * imanam anim : É CPX 1
Lam B $ ; v u- fe non va ili- p huteanam 'inus facitin
— 'g?""u:- Prgbafe hlsverblïiïe,qui fe p EOP tcï: Mihi| qui Släl'gheoPhims Akxägracleff"' 2 Glæcïegus
Ant Em .^ diceret; f-b' Patrem : - iturus. $ uo n 'heodorus Hc HUR ua
LTA : u tem fibi : tter fit o ln IMHOO e x Theodorus E iftum non quatent
obl D* » - aob tGH'.em 3 ( s morteta à d 3&011 EO d. . [' hah & : Chl.l u iM am in
m p . *dlcele'x ro ouibus íui : illu p5 | - la Pafc x : ceam . 1ma eti
dem od : , RUID XHMO. : nec ia. Po(uiffe autem uia an ) b
sb ! quód pro o luiffe fe oflic (cepilfe n : Pofuifle erat, q it; fcda
"RPE - Rss iM tre ntunctum u ibus fuis "us;fed quaten m diuinitate coni eftatem
lom m y P*Ob le,íedàPa quoód pro ou ! Deus; nper cum diuinita ( 3en poteitaten
Emi : furPa[ Sedg quoód pro : declarat fempcr cu tà: eamtanu diàdi-| -
AT hon v ' eritatem . , s eH'e,Vt ORRT RUE InOtrte 1er DoreÍeparata : es :e(umen Eb
m : 3 » PaycouM tetu : : um CUM 5 I reic l A v CUE ere . :
WE C : iftolidam effc bià Patre przcept e diligi ; qug.d humano corpo P&i iterumqu ij pro tota vita
n N 1ori velit,id ibià F pterca feà Patä (iuntaucto-| - dimamiüdm PO."ïn ,habuiffc- Alij -Pl& canquami
E [ 4 ? 5 1*1 . & L.O . en E anln . h .i rlm ! - E t ( , . X
yldns t fequenti; & p nnescon " Sed Chriltum 1 Chriftus, 3
ver(u feque ] mnes con:e ul. Íona : n Chr apfe-
Mu t 'VFJU qce tum felü(ïtf Ov hominem qu; la&.& 2 pl us ini malünt, du fuerit, atque refun P n
W. p'*";"' Jxï""; C1us Päæ-agm hïC tanquam ; .ti—u.sx,a ThCOPhyl : ua thlnansfza PO Jqu*aln;DeUS Podu" ^ intheiTC? hOC) V hm F
.sx';';'ww-v:"; " 1 - 11 Leon EU UE MA ; o Oq Es : eroro g & tan : : i ettu : : ;iam !
res Chri tyfoft.Cyrill. 1quam hom n| j|homo, opere v ipfam anim ;
xnanam oues s : ! ! Chry MM TAT tanquar ia Anitiarh riersiem-. ( nmaen P /litam Ip :
asss unt .. | amll B. a animam rit. Mihi no t5 O fea. Vi - cuni !
- 00 qu002. ; | h quoim à Patre di 191 | ante|. "dicas. Nam P R iunction : l-
ii *"*"i ; | 1 P. E[lt ym' . tefeaa' . 1 L-laü Cum i -llcld d»lcasO u -ta 111 Con ; : . lllmus » an
«t ia dicatíe prop is pofiturus erat , q fui-| üllu |làmus , quia vita i üm vitam pont . 3
At fur*'dmro ouibus fuis Pgmuau*t dile&üfus,no*? DUel - apPCnamu.ï,hä;;ïæque, p us tis :
uÀ : EC j non dilexerit PatGr;bus non POFUIEEE.O hy" uU Cïmus- * xplicatio eft fup Crllxcï) m u
" B cGasfai P IN Leontius,& TI äilipgcrc EUa Nime Bw d ) Fzïpcom mentar . t diff
TTOG " s 1 ^ Ào 1 , : A ANet : E . : | -
N ,th* hais re(poxïd»nt yeife tunc primüm. ofuit, 18. Ne n-e-cl*ongo.mdlg roponunt,non c EM E
: b | ibus lïä. untíenfaüm nonf ?Pro-oüibus [m,sä ss (cntCntlïüu: '(iuam quidam p . ïï]t en mcn,oc,ï.t m | j
firaen o Ja&. dic E mamíuam: , Ideretq; de ztio illa, re,inquiunt, dei Chriftum;
, I 'Jn' p* : é '] -uln anl F.lluln,vl . 5 , : c- qu ; * [2 m Pone , " llt ILI æ $ . i- l
"ts ; ]C(äpüm ante dlïlg?*etp- mOfi',Qg'?Qulgrc 'nucmäa* Lll.ls'gl- am tollere. At Oïfrunt.üccldeffmn ;g eo| *
li ab : Kedc m pro ouibus (01151 &erem; quód q itaque| jeritanim: itur cius fuftulei idco animam que
r E d- ï:'ti naturalem P.atr iam ille oues dilig fimilita-| .ani Chriftum ; fed.VO llere vim ; coä&, atre meo,
,NWU w "Al : j RT Patü:) 1ta Ct;a : äulis qiuibufdaln OdEu- dGm[ a ll'erul'lta qula to A'nddtum 4(,'6??!.4 Pd capGE
;spm x : — |modumE nagis quafi vinculis m redit , qu ion fuftuk icit,Hoc m ! vt do
m ^ d ; 9 ;magis qu dem redit ; : HO od dicit. H indicauimus, : !
i rE dquan v Eodem | aut : uo dicau
emeu». ) j 1S ; e : * nte i t: n imam
| | dinist s, & alij dicunt nog'l'göifed ob eaüä, ,F |curaddide r, LE u 11111( P dlb EuE !
1 hymius, : on dl , 1ec. ddit ; ' non temete | viurpaticjni — d
i thy atre non dii uoda ^ Ifenon : endi viurpa* RCR N
] alias ob CaufasaP( Difficilius eft ; q is in illa vna ( ro ouibus pon : p —
' lifaue verus eft fen J CM finem dile&ionis| |fam proouib "s
' miqu difficu » à 11€ rv
; €4»m , finGln ' ,.
tterum (;f m;,;zpofita eft. Quam qui ! ! — * *
& ss
UT d

m —
d. s
OEU
-— itsasoee
R CNNENE a.
MOUNEN

87L

[OAN. MALDONATI COMMENT.

573

X €a te facere , quod non folüm confentaneum Patris
voluntati, fed etiam ab eo prceptum (it; etii Cyril-
| lus, & Theophyla&us alias afferant: loquitur autem
*. vthomo, cüun feà Patre mandatum dicit accepifle.
Diunma &|Itaque ex hoc loco & diuina, & þumam Chri(ï.i na-
;älää?äq, tura recté probatur ; diuina , quia folius eft Dei po-
itura exhoc teftatem habere ponendi animam fqam iNE Cyrillqs
ä';ï: Pro- ii Catena, & Idacius differuntlib. 3. adaerfus Vari-
madam, & Cerealis Epiícopus in lib. aduerfus Ma-
ximum Arianorum Epifcopum.Humana vero,cüm

tum accepiffe. Lego in Grzcorum CarenalIoannis
Grammatici in hunc locum explicationem non fa-
tis, vt videtur, Catholicam,chriftum poteftatem hác
lanimam fuam ponendi , atque refumendi, etiam vt
D cum;à Patre accepiffe. | |
19. 20. 2t. Diffenfio terumm faCLa e(t inter 1ndaos propter
fermones bos.) Docet Euangclifta, quid Chriftus fua
illa profecerit difputatione,fi non omnes auditorcs,
fed pauci;aut nulli fortatfe crediderunt; ( nec enim
. . . Hddeclarauit) tamen in varias de illo fententias di-
L. (Lracti fant. Quod & ante acciderat in fimili difpu-
.tatione. c. 9. 16. Hoc eft.quod hocloco dicit Iteriem.
Quzrunt Chryfoft. Theophylactus,& Euthym. cut
Chriftus nihil illis refponderit, qui fe dicebant dz-
monium haberc.Ttcs afferunt caufas,primam,quód
liamante refpondilfet, càm idem fibi obijceretur , fe
d:monium non habere. c. 8. 49. Secundam , quód

|

. |cerenteum damonium haberestertiam , quam folá
| .. |[Theophyla&. attigit, quód maluerit per cos illis ref-
. . [ponderi,qui illis contradicebát , quafi per hominces,
; qui omni carerent fufpicione gratiz.
E 1. Fatla fant autem Encenia in lerofolymm , €v* byem:
erat. )Prima hic quzftio eft,num hec,que modó nar-

| jrem Chrifti difputationem. Noncodcm dic, nec
: ;I.eodef'n fcíto accidiffe omnes , quos legerim, in-
terpretes. confitentur , & . cx ipfis verbis Ioannis
facilé colligitur. Omnia, quz ab initio capitis fcpti-

T - dacr us t g E

( — ffcenopegiz,id eft tabernacalorum accidcrunt, vt ex
c. 7. 2. manifeftum cft. Quze autem modó fequun-
tur , iplc Ioanncs docetin fefto Enczniorum fac&ta
füiffe.Intererant autem iuter vtrunque feftum duo
vt minimüim menfes. Agebatur enim tabernaculo-
rum feftum , vt illic docuimus, menfe Septembri;
] f& z»|Encenia autem Decembri,vt paullo poft di&uri fuü-
quo tem- [mus.Itaque vt concedamus codem hzc, & illaanno
pore cele- contigiffe , duorum, vt minimàüm dicam , menfium
nE (patium inter ca fucrit necetTe cft. Adde quódan eo-
dem facta fintanno, non omnino cónltar ; eti eft id
quidem longé probabilius. Cüm . enim vidcamus
Buangcliftam ftudiosé profequi, quid Chriftus per
(ingulos dies fcftos coerit, & inter ca , que in fceno-
pegia, & in his Encenijs facta funt, nihil natrraucrit,
credendum eft nullum interceffitfe fcftum; intercef-
hiffent autem quattuor, fialio hecanno cótigiffent,
nempe Encenia alterius anni,Pa!cha, Pentecofte, &
aliud feftum tabernaculorum. Porro &opIn efualvioy,
- Medzcationis ffum dicebatur , quafi dicas ad verbum,
| fefum renonationum. Itaque qui ex fcri ptura facra Ci-
ccronem faciunt , Rezoual;a , rcddiderunt: non ani-
maducrtentes Renoualia, rcnouationem, non dedi-
|cationem fignificare. Prudentiüs nofter fecit inter-
prcs retinens Grecum verbum , quod, vt auctor cft.

1

| FPeftd En-

fSeb.Ca&a—
lio.

1

& veram Íe animam habere dicit, & à Patre manda-| .

digni non ellent refponfo , qui poft tot miracula di-|.

Hs rat Euangceliíta, continuó acciderint poft fuperio-|

. jmi vfque ad hunclocum commemorauir, in fefto]. -

A.

D

|bzum poft bellum Antfochi profanatum templum

jindicare. Cyrillus veró videtur exiftimare templum
. mon faiffe fuperné cectum ,

D. Auguftinus, adco vulgare, & notum fecerat víus

Enczniare diceretur, Hactenus ergo conftat feftum
alicuius dedicationis fuiffe, qualia nunc in Ecclefia
multa antiquo ritu celebrantur. Sed cuius rei agcre-
turdedicatio, id inrer omnes non conftat, Naml
Theodorus Mopf(ueft. exiftimat dedicationem fuiffe
totius vrbis Ierofolymitanz; cüm eius muri affiduis
bellis & fub reeibus Babyloniis, & (üb Antiocho la-
bcfadli, reftaurati fünr. Alij auctores , quos legerim,
omnces dedicationem fuiffe templi. Sed ij ipfidiffen-
tiunt; nam,vt Leontius, & Theophyla&tus referunt,
alij exiftimarunt dedicationem templi Salomonis,
quam ab co ib ;. Reg. c. 8. fatam legimus, hoc fe-
fto celebratam; quam opinionem Cyrill? in Catena
Greca magis probar. Alij dedicationem fa&am,cüm
pet Zorobabel templum reftauratum ceft, pofteaquá
cx Perfide populus redijffet. 1. Efdrz. 6. 16. vt Chry-j
foftomus, Theophyl.Euthym.Leontius & Th'codo-ji
tusHeracleotes interpretantur, quod & CCyrillus
probat. Alij, vt Rupertus, cüm per Iudam Macha-|

dedicatum iterum ett , aut altare potiüs nouum ho-
locaufti, quod facrificandi caufa conftruxerant, [s|
enim dies vrper fingulosannos folemnis ageretur.

monio fit, vt hzc opinio, licet paudiores habeat au-]
&ores, fit probabilior. Conuenit & *
Icannes hyemem fuitfe dicit, & dedicatio illa,vt ibi-

rcípondebat. | 4
Et hyerms erat.) Non. dubium, quin fuerit hyems;|

cembri ea dedicatio celebrabatur ; fed quari poteft,

voluifle Euangeliftam fignificare nó long? tempus|
paffionis abfuitie , chm iam effet hyems , & ineunte

in templo fuiffe, quia fcicbat parum fibiad docendü
téporis fupercffe. Quod idem videtur Chryfoftom.

orticum autem Salo.
monis te&tá fuiffe; idco Ic Cäriüum cx medio tem-
plo in porticum recepiffe , quia hyems crat, & aut
frigus,aut pluuia : Euangcliftam autem dicenté hye-
mem fuifle , canfam voluiffe reddere , quamobrem
Chriftus.in porticu Salomonisambulauerit. Credo

ambulandi , & confabulandi caufa conuenite ; in
eftate quidem vt fub vmbra; in hyeme, vt inaprico

eflent. Auguitinus, Beda, & Euthymiusallegoriam| |

fequuntur,hyemem fuiffe ,
frigidi erant, IN
/(/,25. Ef ambulabat quw n Portzl'u Seilomonio'.) Finito
templo porticum Salomon adiecit,vt;. Reg. 6.3.his
verbisícribitur. Ef porticuf erat ante templum viemti
cubitorum loncitudinis iuxta meníuram latitudins ,teä:lpli,v |
C babebat äcem culitos latitudinis ante faciem templi.
Eam fuiffe porticum Salomonis appcllatam omnes
fere auctorestradunt. Sed cur porticus Salomonis

quia animi Iudzorum

ea fte-

n á

qui dicunt Salomonis di&tam fuiffe , qvuöd in ea te
| tiffet

. lib. Machab. c. 4. $9. conftitutum fuit: quotefti- -

tempus. Nam| -

dem traditur , meníe Cafleu fa&a eft; qui Decembri] —

quia,vt modó dicebamus, menfe Cafleu , idcít De--

quare id Euangelifta notauerit, Thcophylact. putat|-

vere pafï'us fuerit Chriftus;ideo frcquentiorem eum| -

quidem ego cius rei caufam reddere voluiffe, non! :
. |tamen propterea quódtemplum tectum non effet;
|fed quod in templo ipfo ambulare nollet; necenim| -
| decebat ; in porticumautem folcbant homines &

Bomdn i d

Latinéloquétium, vt qui nouam indueret veftem ,Tfä&' 48.

: . ; i D. : gCur porti-'x
|vocata fuerit nec confentiunt, nec videntur ratio-cus salo- P.

[nem vllam afferre poffe faris congruentem, Nam27"" d

E

EY

sendíssifs
er " " "T

ER

f?omom'.*
l pis
ficpot
fiimie
p
f: T C
| ueuh*t«
PM'ï.

fitut,
lp g
pQl
TT

[]
/l
T V z
3 ,
( !
s

— 975 '
2 - l'læ-. 24
Mi hyla&'qde"/ :
! A D. Ch ima Fene m R
— C ltam' en mms ftimo Bd mj -
* : A N. catu nt. 'bg!,te. fc dC E AA dig" mt'*)
—L—AI O Proüt 1 VOca Perk, vt IP Pgrdquþ 5nf ded'C()ä 3
iim€ | A : nc'i?L "mm nt, oX Pas ;.0 bibe àm di H
— IN - jftio flimon c volu x [,.,dl"*f'm per ia cün ver-o -
! : Regri'* ipfo te nunc i nü"&-mon'u qui non ere
j icauit. 5. fac lc.8.1s. ,,€7 tefti icere , &is, i ruis-
: ; Pa dcdlcauücrentfuurc C'ïeat. ov ZIULM, lgæt Iam dl 'vOoSs fabulldäiligen x
m | plum : 1 dumnaln PO &fi : .h»i m Loï V2 enei :)bls Paboerg(:a -VO? ïauetlüs fä&?z 1
- em| ncm-lutn bant, ba ne pat lov Oce a, ero op luté
: V emdac ümt mo, 1 CO roi ro 20»iine no itis.D tme Da v u bío 2 k
874 *""-Su. alo iibi np m p ll " erea ditis. cta aen dat,q na n "o I
on,» ibiS cquit mal. Cort dqer " 'Opt BEU cop M-Oi'ccn RO d -
É | Om. ant It 3C m tis »«q tür PE 1non lerat fim. HCQ rca ofd , VO-
';'T-ïïïït.a dit otà ie& i1ot ita cl voc i Sa- m i Is egc um Prop 44 ii | |
M n | iguiquïou:ü(":*is Cäïraipäganï'smomsr " (ll";ion bis. gnb g:czc aälc&.anf' ded "P:;, aucto meis.)
X 'ciatis. alo 1 : Dote .3107 € x d
L«bx. k TY. c : 3 t Sa . ntt Sa 0 h m B Ot ä fac , Cr s bm ^ (C
mæmm;», ficia, H Y conic am v illa de den P e fe itatis cgo taci de : 0u1 fe
: æ im, C Na icusi ite vi uam Or H la,n rit em tris h 4 ex in 31 -
mi!.afï«:mfza:;***ï- cerCA went, m. ticus VMic áb q em € mi u ucto 1 que t Pa crer effis on té lo: .
^ P | 1 *bal - nel Or'hi(en uta aft 10 lt 6' ' (Uaa- , era-— -d C[ : * 2803 nt.'n. Ctr .nt'
zo::t-nitzzfttmz: | þfo. inior .t'.VtP;ml ;i(TCP ad p mplo o c. B igH op néi ,i w uid reda fatisap cílet | |
2 LE op : fun , ilius ifü luyfn ite daic 'Te- dixit, Y m : t , yi nc on ía on (Te ;
m-»:ch&w | ret nes bi eam npiur qui Iu i(fe cr : mepat / redit bi no fÍe no nn luse .
:*:gumsrmgw» E rat epr rtic um isc e bell miun :h tate. of illi 16 fua tou tfup ,
^ | Itaau ISDO Hcat nti as 6,d icta llP A- lun S('dv 3CUF : ,ql jium id eft ii re- :
) :oathNaæ Iaq Hs p ; di TnO lib. : isd. temp t5 6. fam; nlm. ou ul liud, mc |
WP n omoni t z ato hus | mon lijs etu lo 1.5 cau One.li ex Átq fusa ab bw|
-v-:roncmfun:: | 101; p lan feph: lom ina HME "EE t FR odil i des dbsià r
1 TMiitop Io So us 1n a ing SRRME : Docet :fle: Ó der ll pro eeft. ss itis.
"TE d gbesl FE t lu ; difti iruto rit ipise 3 reut ihi ss fle i ditis.| *
:;::m.xïnww m n cot i6 vt ideo nv di ru nfe : lp fedq nc N1 ftiec 4none re
TE Men diec iam i Por eris c di na lo- in , i d ftri n nc re- |
f;«.*.n::o;hoïa-, üà itadie us MR IN ate 5 fiu p r 1atur Itco Xe ? PEEUM i ddoes ept
"NV AD n :bat, H q : ld— 4c r5 : gf *OP. L ua idcir : d(. m fg,q ]à : 10 $5
n l : Cb v,[lï) P ea tü nte loc n no q 1 cre uc ed; ROR qu 1Ío (ipu
:,;;:;SSifïfzIm;i; n &tore ft;qu "e vt llaba 'atji dem um j :g61 m OO tr t15, u crei ss ;
NI : | eft,q | . [cg lum rg 0n di m,q dc o5 |
w | aü FM qu c im er co d Dr 1 ICro 05f STEUE 1er n Jt |
LT Bo " dum ! aPP lum ei mrec o N B fiin M F E SER J Ípo i;mt i
^g 2 . " d Éranu n ] .us t O DInl à ïrfp. 15tm &l : :
hi, | | en -Araf?— Icus mp ali auz fel, n iim ale sn P lé ifti; lc ffe.
-»,;;;ea:;tï?m&; d fece Ort a tet fide qu& teban d d Cü hiaas Vo Iro faci hr edt : €
Wh . i — x & Q* : : ; j 0 Q in .er, : nl : : C D r F^ 3163 cnlb
! T n s bus ISP.- extr Pet Tint, n dit ; "05", d ide icet rer tat fle dap 'ede Ou ifti i
u;gzïïh,ïbsf? ALS, edit i zd : . I» (-hrlj m Iu bi T eMu , üþn- j YOC « cre rüïu-- ^ ntr. Hc-qu
- | ca p ftr dzi &c eun es Ch nem (v C M: .ugu oues 'dere, dum jj &i nfU-IiiC |
-.U'---'«"**'***m* : ! ( c po IU.. | er(o s efitu ! *Go. ide t ,SIAuötos ecte i non llari; du nin 1z-
Bw :.-.---'1:' ; 11[1 lcm ; I't. te'g A t Cca 1551 : , N ; '1]8. » lïec 111 DDC ' 'nat : l, « qu : i
zr.äfmj»**j*-mf' | FÍ fimlctinüc; dgdfr;ï: 4m fïä nïan;:lomï[;lantclïs ad dC&: ideme ues, q:)ucs atgræ de([rï Chu&[oh' U.(; ,ztio*' Vet. 16
o P nret TC no di 38 rum & noi fIe.o t; a -etf bis icip: "t
v tT ! , e Tte in tla | quam un ic 1 )tan n imus cEo ,llaïp qn us
$h 7" & m en t.q rc td íaati nol m ed DDpe Dee u i ua 1-
AQtgs & T| : uo"f YNa t eu u ; ret , 9 be on jna jes n cul cr P babe d as ni
& C | aber FUS de ER ha AGn0l |oti à do illum c ^caP, $ ü 'atia |
m : r , Q m. ? en n& Don eíte a -AU, S üic à : 41111.' hi oMe es,q fa * |
x Ms RUR Paladvldct inum rcfPo.ent - nc v*lvl-&avoþ 5cti- E iawpïmlnliglwr- 4[":*: iitou db d d. *
d ' quo a'hommclrchaber iE hpein ii ii H(b ass As Hs & |
: um tenyle | en iftüu v unt. Eua acet I5 Vt.( T ljud, ft. Ipra nes ene ima uüó im !
n ! nïabchïl dum Ms t; fac dtur, |tna 2 dR [up " m dnan Ws ss
TO H rop ino: Cipes, aba*- uli il nd ass 030 ita ta &ri [at , & "f
«.f.-;;;-..öw ü['c Cu(a th Pl '.nCIP. rc& '(CXP rcu ; re te ble lt do bl to $ -'ütc :
r 1 : ac 1 vto r in di * aut 1, mv ilv ent, ius | ro m du 1e1
d2 1 Mrd iem $, m p mi vt j;au m| ne BI der fic Is exp tam gt dec
* eu ftion dao ru iftu ut ent num C o L Caer t ris d ta MR oq
, MIJ .*:"-JT:' ) : O . hl-l P a j *!:e * S e » l ;)0 Cl ïcl] , d&' ö : 10 : Idc a ;
T itmps r rE go. lu udz di€ uD nger iftu til ex umc : ef Iu u 1mc h Iur ma,
: q E'Ze'*ï(-"d[ üi eui fing hr nsoi D id ilé nc , q-, at ffin fum x
:H e q utem (Te C me é Ói fac un 'Üint itatem an O ie fur &
ID A: ( | | Jilia, lum; ifcos, aut los eff re. "p erg s vt cn ni itat ari P-**nïl- Cs t
lrl Pharif: nt iDiu ade der fup é Ev Ho no er er ntent 1un.
TQ0CS t opu pha deru di(cip ^ eua. "nde. nt m m cro tra ver EM Íc jano .
AO QT . ET . - G : H et C»n yu 1422 - T I1. 1n 'Ontr sn P nls. ld , r
^ a M b P ; dc sd (le Cir Yuc der * ditu 1u (e) ^s füa om u ! l
It Mp ? : bas'-- d ex à po r p d de r m ntc T lC O esq ft,ac
ii v : Circ vtfe qu i iz n fal.: g. bion ii iiene a desed inde efi tsj
4[.;,,4;-,(;51;4,«»:" ,S. *, 3 nec q Cb. : ,mb ^ C E-P i-llo(w. iC -üa -dcm uc 1cr 2 Jerin dlfc :
ROU p m. : dice s $. " al. : iti qui ]taq nonc 4 Pe u (i
T K — iftru num , is d dern FE dit *end- " b qt I n Imó ) au im í
W :üuml&; C 91 Dnu : ldl be ] rug ; bF E.P :H 10 asq t eCos anl s f. hneam duln
M,m. | l9) T äg 2 AU - $ 6.( €2 r J p nt m iCcut g P f]tü'r ; dan rea nta dmn T1nc no ID
| | lupi jui D ingne ten5 , antim edern nt [j iftun : cre us fa ii ol adr ia
E , ; -z".g 4pren 2717 de "leru hrl a. - on rOP TH fC taAtn VOC em n t is. /
um fat:g u p 0 Y4p 415(, rCtAn «47,(»- C fira [not P )O 1nie I lsV : qu NI ,H—]S:
| : e 1. f4 tle ii 9H u ci (2"ex dy no edit, lien ecem letis unt s 1 vo oc T
1.1'"'. "" o w pitelet, v,/;'C" lium oa'q $, €2" imo ' od cn- re al & * eí dmn ea en Idr.
-"xgï::,.;—-*. ; »i $ 6À nj? 2 bm 859 'eni ninm lfce E | 'aln "e 2ea p 7 les m Aue at .
Cl E co R Fape: — eanmn difc it ui nes n sn m ue es em &
i m : um & -f ntm Serm Que 1ece inq hy" um t fi vocem mn 'e.l'g. 1nc ; audi : ^
bt t 5 ra " dern EE ht ,n ts5 ut iccre ea O itis , . .*tnl, | : j |
k f,.,.-:fj.'iïzfm : 1"4'. 'Circun.(l 117 interr ; Pd rfoö" $, Tet ia on : arct n au )u ls VO - n & g
.,-w"';,'"*"j à EM ; AL iu j gbz -][C Dntiu i Btc - E ü1 nt non ed(' &Or . üfi ^O0S :
"us ts B X , p /cüm d n um rO ccu 4 me 0s at ereek p ibu ac
än/f"':äanf';w ";f'ïaufazäus*palamb*lrcnt inim m dfP g "ov
Feettt: J ircH $£s Cor 1 hy $5 v cha iftum & u nt mil ica . n . od illis
..-:.*.-w : " ; 1Irc (ue 1laàn ' .t, : dc : 1&[1 8. d a tc ll dge:) emá uo ]
Hs -alu WT gt m 6t lia m Qu VC "TAEX ] THA $i RUE ta dOCet;
'!-3' /-!...gt.'-ig,:.f :. i fa d Cal us, Y t aP rla He ll * d cu : 3 Q' 've : ære : ud &O[l à ldl : do a à
;,,.,;r(,u-f" 1 1 (C in t. V i mate chl :üng Qiuo a.p "N ul : ATEG ul/ä . fO ; .-[!P ni lie ;
vt 3 di, (ofto 'ant,- tm lr & ; qr lante [ ifeq 0 vita earü hry u]c' du qu | 1
-,.,:r:-'—-;' I hry , lcb a,5 Vv m Huc » *üln'. uia es iceun tego Diet it C (ïnï di : m, : .æ*',
m eni 1 p : V().-g::.lfD ege nt. Prim afhim m $. E ö,n"'j inqu A: uen icru itam |
,, AU F l ias' - htl de o ba D - Ia . C O 111,32« 2 7 1S5. 1 ; tur, fiq ' u h. 's V1 Cfb
at x1,;::- ) i M C - uo Cde à Cntu. -tatc : dïr f0 : ,(:7) rl!&" uan uc ntu lul . ot N
.' Tmede "o fe effe mn,q n cr ? vid idi jüé au ram du- TE Ch uefeq atq R | fe -arlP is if
rri E di turu 1ide dic : z "m uó ntu | efe Gu Mu nar con cet cog it ibía :
Nems d fan fu | tet iícen lerit; as ide dum r iant, dic ile dat num joul | rcip
T okead| "m r à c ideri ia vi odt udia ^lau ab B nt lig fAr M
-— :uniï.n* 3 Reg:;]a Vcrtb fiue d;cfüozj'uhuerc mihi emadm ere fc F augciaï rcomParïurcllüc;;iuste inzc.in alfïïefufrc «
quant ' 1 iid T - . 'à ;qu op i- inij inco un - )ma Iq |,in plesie a^
k quore | fing dat uid r t; 2 fic mosq n redi- a n uu m leriq ri, à M ma-
iæfw*;,-(::fv : ircun dq ldicü Íieni nimo | mag Cr iquam -(eq- llu da atena bon li
: ï-,-*w,a j ; C - ll idd Bg nl 3 ] I Tn ln u ) -:t, -l']u i;l P- ( C ate 3 S « .
pl ! CIr iL qu uo C;ln-. efie a 1an du MR i u quo ni rna 1nip C jiine » ke u-
"".v,-oïï-'ïfï:"ïf ' üuïrïar:&rqxon f?liþäfo Lïumctcn "(ä?xiü'ef ,n'-obïï aucïxam"' ctlcnx æt?afn Z ö-ix Græc; hom vitam , ;
st vl 1 fi1 ti íu V am Ó enf AT, |tet u írati lus in ( an nl m
,".-*::;;v".; ;. o ,hïa llïtl. ntur; $t crte ( en ;Oth t Itama [ 0[ ilh[ (()ln bo fEC ,
'9:9'": ,/'«*,'m, ; : : P a p Vc : allt .&[]S ,— . aP : (u Px-- ; ert MNE c Vlta m er b C),i' H Ct lk en 11-10
*'fw"".'»;:-'-'-*55"f v E. gio ic,*int?lï*e fit C ille (anccn non f: : uOLïjlgrl' |]hac vlgrlalï.;-crtä k lant ;
xgln,"«'*"xm ; : :Ollüues vt d3 Ollaärhil Tll alnusj' 'Ipæg', gtufs 1il]1I : Perg em rc -C&url
g ^atiio- ! j -': "r $ —.&' * t k iss HJ' : / u &l : , d- n Igqus
413 | prare, jodn ino dop xit nt3 5 us :d cione;: fu
2 m | : jopt: ia "p uo fu di dicu ? met s , fc uc re
.,..-*fï.,;w 'h A ! : C, : iïet,x q ['n . ]d ]cm .&lls, f--«. 4 uc m
Udie BY r À odau i^or E 4 : -
.,::::»Jf,'gruü yachïd?denluïï 6 eode uoda libere; fis C nt illi effe
' effe c G. bch-,- ;ipg"ïm vt di-caw«hm&u '
T L ,. 1I : s 114 u : ",1 $ 2 * P T : '.;-n TS 1 a 1 . $ :
j jeein Yfos h LUR /.ss s obis ilam C
H 1 L ; L Cn : : ?a E ']u .dn ')a
W u : lufpen ebis pai ami n fet |
" ! : As'w,.; : ett ifüt , &^.
) a ^ / Vim* n**a?us : Vflhqüatu
:,fm'yymf-ü ; .Cn &311 'b€f€ d
dl 'expc 't li :
"" U n : CXP vt ;
; f 4 : iuam, ' "
':;:'l' n&'üg M ' 'ïnw A
du U,aazïcf: Ml i *
" at j M
qiddr .'Jm&;. | T
; " t) '1 ". 4 [ ; v't 1 /
P ^

Uc i1OAN.MAEDONAII.COMMENT. ^ .

I mortem potiüs per rgfurrc&ion.cm'acC.(a:pmri.Han.c -,A;cft : Ergo nrcmo'poccündcma-nuciu; eripere ; a:ïu*l-
autem ilis Euchariülæ PCICCPUPDC vittutecm C?al:l., l.;gü ,€7 Pater 'vnumfi;m;a ^ e[gg nem?o. de manu mea
Iaquemadmodum cap. 6. difputaumgu.s. Q.löq dlClt: poteft rapere. Quo autem modo Latinale&ionear-| -
Quomodo| Er non peribunt-tt eternutn. .Auguihn-x fcmcnqa,qm gumentctur, prpr(usnon apparet. Prztercafivo-| — :
Ql de folis hec predeftinasis interpretatur ; facile cft ; lallïc.t Chtiftus dicere,quod fibi Pater dediffet;maius ^ — ^ BN
" iust ,-1; nec enim prædeüirmati in eternum perire Poiïunt; omnibus etle,)non dixilïct, Pater mem,quöd dedit mibi,) 6 m midgä:* "T
stew, |noftraopinione ; quide omnibus ouibus , id e?ï- fcd, quod dedit mihi Pater. Denique quorfum dicat,| M m
! de omnibus , qui in Chriftum credunt , exponi-| pater qui dcdit mihi, maior omnibus eft, nemo nó "— MENIT
mus, aliquàanto difficilius. Ceterum fi intellg—' vidct ; quorfum autem dixerit, Pater quod dedit mibi, D li
gamus Chriftum de fe ; déque qnibusg fnis loqui; *muzm omnibws efl,nó facilé quilquam viderit. Tamen 2 W
non quantum in ipfis, fed quantum in Íc g*iï » &| jquia vtraqueledio hezcapud Grzcos , illa apudla- — . oj
4 Idc ipfa perfe natura doni , difficile non erit. Ipfe| tinosreceptacft, vtraquecxplicanda. Quis Grzece — — :
enim quantum in fe cít , vitam atcrnam dat , oui- B lc&ionis fenfus fitjmodo indicauimus;atque eodem! E r
bus fuis,nec vlla earum in xternum peribit paftoris|.— fenfu omnes Gracorum interpretesexponunt. Ex- "
| culpa; fi quz pereunt;culpa fua percunt.Gratia etii;| — iflimantautem Chryfoftomus , T hcodorus Mop] . -B j
quam Chriftus in hac vita ouibus fuis dat, naturaj — ffucftienfis, & Leontius propterea hoc de patre fuo H u
. |fuafatis eft, vt'eos in vitam zternam ducat; fi qui|.— |Chriftumaddidiffo,ne eam potentiam , quam fc ha- ^ HEUT
| non pcrueniunt, idco non perucniunt, quiafua cul-| |bere dixera fibi foli arrogare, nec in Patrem rcferrel D o EM
pa fcqui nolunt. Denique non video,cur hocdiffici-| — videretur.Cyrillus vero contrà, vt doceretíe nó cffe : (l
| lius videatur ; quàm quod c. ;. 16. dixit ; vtemns, qw| j nudum hominem , ficut illi cxiflimabant, idcóquel slsl
credit i eum, nen pereats fed babeat vitam aternam, Nam| — (irriaebant , quód diceretneminem poffe de manu f;cizatus, -3
Iquemadmodum illic credentibus promittitur vira] fuaouescripere ; ne mirentur, nerideant, fe enim 2 8 L
ztcrna , quia fi fecerint, quod in fc cft, vitam zter- C virtutem,& dcxteram effe Patris. Quaritidem Cy| —— ] —— ähi) $
nam confequentursita hic promittitur ouibus,id cít, 'frillus cur dicat oue: fibià Patre datas cffe, cüm ipfe D 1&0 ;
ijs, qui credunt.Eodem modo ; quodfcquiturintel-] |Deus cüm fit; fine cuiufquam dono omnium crea]. — l*xo n,x
ligcndum eft, . Et non repiet cas quifquam de manu mea,| — turarum dominus fit. Refpondet Patrem Filiode-— | .. ; !V.ati.m
Quibas verbis/nihilaliud , quàm potétiam fuam de-| — diffe oucs;id cft curam carum,quam & ipfe habeba fS.Quomäa .- n l
|clarat, quantum in fe eft,oucs fuas non cffe peritu-| lilli rcliquiffe, quia vitaerat, vt vitam illisdaret. Ali-HlioPae| —— | C
: ras, ncminem fortiorem ellefe, vteas demanufua| — ter etiam rcfpondct Chriftum & Deum , & homi-fgää degc- " d'y-(
E poffit eripere, fi pereunt,fuaipfarum voluntate,non| — jnem effc;vc Deum oucs dare,vt hominem a;,*cipere.äx.:æ.inïc.g ( ;:?[;n
GMaf?tïs ipfius infirmitate perirc. Potentiam manum appcl-.|. |Latiná autem lectionem fic quidam interpretantur," x P lr
EH BHl Ícit, & Cyrillus,Leontius,& Theophy-| — |Quod dedit embi Pater mains ommibsm efl ,1d cft Ecclefia : sdcn
fotentia, | 53T1 DCImo neiclt, ex S.yrnius,1.60 »^ ku o ! o í "A LE cciciia, | Penl
. |la&us monucrunt. Probat autem Chriftushis ver-| |quam mihiregendam tradidit;oues, quas paíeendas — | — || j
bis, vt Theophyla&us ait , quodante dixit non effe| pj dedit,maius quiddà cft,id cft carius.plurífq, faciédü, — M ,
: : .. — ]oues fuas in zternum perituras, quia nemocasde| — (quà quiduisaliud. At quididfacit,vtnemo de manu| C o
; | : manu fua poteritcripere; quod noftram confirmat — [cius poffit rapere? Tertullianus, Hilerius, Ambros| — — Pfffïff)fï
| interpretationem , Ec enim intellexerat oucs fvas| — [Auguftin. & Beda, ad naturam , poteftatémque di- —— n
perituras non cffe, vinimirum alteriusfe potentio-| . tinam referunt, quam Pater Filio gignendo dedit. : , s
ris,aut fua impotentiaquia nemo fe fortior effe pof-| — Ea enim natura, atque poteftas maiór omnibus eftj. -B CM
fet. Itaque nihilaliud voluit fignificate ; quàm fatis] — idcft nulla natura;nulla poteftas cum illa comparari| - at
fe cffe fortem, fatis potentcm , vt ouesfuasin vitam| | potcft, ideo nemo potcft ouesrapere de manu eius,| datDa
| ctcrnam poHCt inducere, vt omnia ab illis pericula Atque boccodem modo Confilium gc nerale Late-| ïma "
amolirctur. Pütat auté Euthymius allufiffe Chriftà) /ranen. interpretatur. Qug quidem interpretatio ré af d
"Jad Pharifzos , & cxterosIudzorü principes, quide|/ magiscontinet. Sed animaduertit Rupcertus inter i fnms-ï
Bs ipfius manib? oucs rapere conabátur, id cft cos,qui| p ditinam , & humanam Chrifti naturam obfcuri — — | ndh
| in eum crcdebár;ab co abalienare , & éfynagogacos| comparationcm ficri, Mirabárurludai, quód Chri- — — XUW
eijcere, qui cum Chriftü effe confiterentur.c. 9. 22.|— flus diceret , men rapict ea« quifquam demanu mea , pu-| Qd
29. Pater meus ,quod dedit mibi ais omnibw eft , ex| — tantesfolàm cflc hominem, nec quidquam in illo . t
—— — luemo poteft rapere de manu parra me, ) Antequá defenfü| — mains confiderantes , quàm quod ccrncbant oculis; u pruo
differamus , cóftituenda lc&io cft.Tertullian* inlib.| docereergo Chriftum id quidcm , quod illi in fe vi- EX Fünti
j ]eótaPraxcam;Hilarius lib.7.de Trinitate; Ambrof.| — dcbant; quódque fibi mater dediffet infirmum cfle, | Deus
| libro;. de Spiritu fan&o ci8. Auguftinus, Beda;Ru-| — fcd quod Pater dediffet, quódqucoculis corporis Vetfn
a | pertus , & omnes omnino Latni auctores, quoslc-] - percipi non poffct,mains omnibus efle. — | itQum
À |gere vnquam potui, italegunt, Pater menus quod dedit 3o. Ego, Q3- Pater vnum [nms.) Scntentia eft Ca- hf
gibiymaws omzibus efl. Greciveró omnes codices, &| tholicorum, & Arianorum diuturna difputatione| . &m;üf;]
impreffi typis, & fcripti manu , omné'que auctores| ,. nobiliffma.Primüm videndum, quorfüm adiccta. T
färæci lcgunt oc'rmz:rj,tw » óc d« c.?m' n ?",uef'fwv aretylew| F ISecundum -quide,m le&ionem Grlæcam fugcrioris ] ïwæ
?rt' » Pater meyisqui dedit nibi,m aiov omnibw efl, Quód| — |verfus manifcfta caufa cft. Eftenim aut maior , aut TE
1remotis auctoritatibus le&ionem cum lectione! — !Iminor (yllogifmipmpc)iïtio, Ego , Q7' Pater vsuto fu- lr vajae
conferamus , non dubitauetim Grecam Latine pre- »; ,ncmo potcít casrapere de manu Patris, ergo TM
ferre.Primüm, quiafenfus & mclior eft, & facilior.| — nemo poteft rapete de manu mea. Dicitfe, & patré hr t
Dcinde quia man ifcftum eft Chriüu—m areumentari, ?fu'um candem potentiam , id eft eandem habere ma- filï"äoc fifi
probaréque neminem poffe de manu fua oucs (uas| — ipum, vt Hilarius, Leontius , & Theophyla&tus cx- j möïhaï,r;proï
rapere; quod quomodo faciat , Greca lectione perf- ponunt; aut fe manum, id eftpotentiam eQe Patris;| — 'Equ "
picuum cft;apparet enim argumentum ; Pater, qui 4 vt Cyrillus ait. Secundum autem Latinam lectio- fum'
Ecgir cas mihioucs, maior , poremidtque omhibus| . 'nem non funt hzc verba ed illa referenda,Pater mesn " d
PU a —— ! ! ! J ?md BC uifq

us ^

T

z
—

"EL

|
f?wfid"mi: ï
M
* :3;1 hNY W
; W M&: mdn,ä !
|
l

ha l

. *!WC

æä;'..:l;?üdh.!
2 N
t a Ib
.uäuïgxmm ii
CR P
u)

h^^ ] 4 |
C.Q& p:*"h:[ !

V Lt
" j
/ V nuo
"n WA
L ER |
IWLEM
* I L xk,r;*u

In at ! 1
M d AL
A Mi y"«—ü:

j

1*'0!«:' ! *
MAIePMM L.
'uhmwm :
ET . 1511 -**j
.4&7&.]3(0106 i*
TTTE
Titant l n
:N i
Nmkm Q
* H
ls *s

"TW

, ;"-."am |« ATE
ZC m
m& 'ä'I " k*
^ : fhact äzyü
Il ! -
-^ " A
T $ Qatf, A

: ! h
pnm , "n
^ ld ) & Gomi.»«,

2260 CC
! ;

s Á
vtb (
TA

^
' |
9 tT
& n LOA
à ; « i
F ^uAD AL ^n 1
':n"lg w:ü va'.æxïxaï
: 'Xa' (l 3
wtanmia Meoen s
-;S-:u:ï;m:wü!
E 4
! *j
TA od

| ! |
H -
Md !I
od
à L !

B
!

" '*t(81
] ,
us ao t "
»hï' ä,l,wuh lcl:L'

n

uETNETTNSSU

|

Quidfigni-
ficat hoc
locO -ni».

lent. Quodattinetadloci fententiam , nota eft inter

|ficare. Itaque omnes, quicontra Árianos vnquam

.|8. de Trinitate, Epiphan. hzres.69. Gregor.Nazian.

lcitatus, & libro.12. Thefaur. c. 1$. Auguftin. lib 4..-
|de Trinit. c. 9. & lib. . c. 3. & 9. & lib. 6.c. 2. & in.

Tfedconcordia, confenfáque voluntatis. Quod &

878

piet as qui[quam demanu mea , & adila, Ee nemo poeft
ráptre demanu patro me, Quodü fiare&té conueni-

veteres Catholicos, Arianófque contentio , quz in
ca verabatur, quid nomen illud;Zmwn, fignificaret.
Catholici quidem omnes effentiam dicebant figni-

difputauerunt , hoc cumprirais teftimonio eos re-
fatatunt, Alexander Alexandrinus Epifcopus, in
cuius primàm Ecclefia herefim Arius fuam femina-
uit;in epiftola ad omnes Epiícopos , quz ante ma-
gnum coricilium Nicenum eft , Athanas. orat. 1. &
1.contra Arian.& ferm. 3. & 4. contra eoídem, &
in lib. quód Dews de Deo fst verbum. Hilariuslib. 7. &

in libro de fide. Bafilias lib. . aduerfus Eunomium;
Ambros. lib.x. de fide. c. 1. & libro. ;. de Spiritu
fan&o. c. 18. Cyrillus Ierofolym.Cateches. r. & Cy-
rillus Alexandrinus hocloco in Grecorum Catena

loco, & lib. z. contra Maxim. Arian. Epiícop. c.
10. r. . & lib. c. 22. & Idacius in lib. contra
Varimad & MariusVictorin? lib.4.aduerfus Arium,!
& Maxenrius dialogo.1. & Theodorus Mopfucft. &
Chryfoft. in Grecorum Catena. Solebant duobus
modis Ariani refpondere.Primüm quidem non dici
Patrem, & Filium vnam natura,; atque fubftantia,

Tertullianus,aut quicunque alius au&or eft , in lib.
de Trinitate minime obfcuré fcribit hunc locum ex-
ponens. Atque vtinam nulli memoria noftra inter-
pretes extitiflent , qui neício fané quo ftudio Aria
norum iuuiffent partes, id exalijsetiam locis colli-
gentes ; cüm cnim. C. 17. HI. 22. Chriftus dicit, 7t fnt
vnum, ficut (7" nos vnum (umus, illud, vsum , non fub-

sasul kv

?gæod dedit milimaius omnibs ef!, fcd ad illa, Er iionrä-i A futatur, Qwos dedifli mili cuflodint , &* n perijt ex zi nf izaks |

B

lib. 8;. qq. q. 69. & fer. gt. de verb. Domin. & hoc C

D effe naturam,; qui dicere poflunt , [umws. Refpondet

4obrem Chriftum lapidare vellent ver. 33.. De bono

$79

qui[quam , nift Filius perduttoni, bi non Patris àuxi-
lio , fed füz potentiz tribuit , quod nemo dc
manu fuá oues rapucrit.Non ergo hocloco propter
Patrís auxilium, fed propter fuam ipfius potentiam;
quz potentie Patris zqualis fit, probat neminem de
manu fua poffe oues rapere. Deinde ex ipfis Iudzis
Chrifti aduerfarijs difcere Ariani debucrunc Chri-
s&-um non voluntate fola ,fed eriam poteftate; atque
natura fignificare fe vnum effe cum Patre , vt ait
xAthanafius in libro ; quód Deus de Deo fit Verbum;
& Cyrilluslib. 12. Thefauri. c. i$. Aó hocenim ver-
bum Iudzi lapides fuftuletunt intelligentes Chri-
ftam fe paris cum Patre fcciffe poteftaris. Lapi*
des ifti clamantaduerfus Arianos. Deinde non fo-
làm fa&is,fed etiam verbis Iudzi declararür; quam-

opere uon lapidamwa te , (ed quia t bomo cum fis s facis teip-

vocaffe feiplum Deum , fed probat meritó fe ita vo-
caíTe. Alio ctiam modo folet Auguftin.in locis,quos

fatare. Nolebantilli nomen geniti, & ingcnitiin
Dco vfurpare ; dicentes aut fubftantiam , aut acci-
dens fignificare ; fiaccidens, in Deco accidens poni,
quodabíurdum fifi fabftantiam, duas in Dco poni
(ubítantias, quod fitabfurdius. Argumentatur con-
tra illos Auguft. eodem modo. Aut vnum hocloco
accidens,aut fubftantiam fignificat ; accidens figni-
ficare non poteft,quia in Deo accidens non eft,fub-
ftantiam ergo fignificat. Solebant preterea Áriani!
alio modo hunclocum eludere, vt auctor eft Idacius
in lib. contra Varimad. c. 16. non dixiffe Chriftum;
Ego €7" Pater vnumTum;fed vnmm fv nó ergo vnam

|
1

Idacius, idémque alij omnesau&ores refpódere fo-
lentduob? verbis Sabellianos fimul, atque Arianos

[am Deum, Denique Chriftus non refpondet fe non,

notauimus de Trinit. Arianorum expofitionem re-|-

iif

| Sabelliani !
1refuta!ïc,Sabellianos,cüm dicit, (amus, indicans fe,&/"^* exm

r

Nüfj'*ïï-ï"äï ftantiam vtique, fed concordiam fignificare; & cüm| — |Patré duas cffe perfonas ; Arianos, cüm dicit; 'Unum,ïgäïä.
v U dicit Lucas A &&. 4. 32.credentium erat cor vnum, 7! ani-| — |docensnon duas, fed vnam efle naturam. ucp ov
v s a vsa,non effe dubium, quin folaanimorum con- 31. Suffalerunt lapides Indai,vt lapidarent eum;) Sufl u-
g atl (enfio declaretur. Eodem pertinere, quod fcribitlo- lerunt,fed non iecerunt,quia Chrifti potentia;ca ipfa -
TM annes. 1. epiftola. c. $. 7. Tres f[unt, qui teflimenium dát| — propter quam eum lapidare volebát; prohibiti funt; .
t Npcttis i cels Pater , Verbum , e27 Spiritus [anttus , 7* bi tres; vt Theodorus Mopfueft. adnotauit. Voluerunt au-
anzam OX | vnum [ant : nam de aqua , fpiritu, & fanguineidem| | tem cum lapidare, quia Deum fe , aut Deo zqualem
;dzz,guää(hiif dici, qusz tamen conitet non eiufdem effe naturz ;| F effe dixeratquam execrabilem illi blaíphemiam elfe
k P L (ed idem dicere teftimonium. De illis locis, quiad -!putabant. Iubebatautem lex blafphemos lapidare
ainuni d probandam Árianorum interpretationem profe-| Leuit. 24. r4. 16. Vide, qux fuperiore veríu dicta
hao i runtur, tunc copiofiüs difpurabimus, cüm adeos,fi| funt,&cap.8.59. — ^ j 2
qggg;äifn.ijf'; Deus vitam dederit , pcrut-:niem-us. Hunc, in quo ' 31. &;jþand:tezs le(us ) Dixit. Sepe eum notau.imus
ia verfamur, non po.iï'e intelligi , m.üi de natura , ugulus *.Hc.:bl.;allrr.mm ; quo refpgn.derc ponitur pro dicere.
cocibit argumentis Ecrfpxcuum eft. Mitto rationem illam| — Nihilenim Chrifto Iudzi dixerant, &
" sl Auguftini lib. ;. c. 22,aduerfus Maximininum Aria- Multa bena opera oflendi vobis ex patre yeo,propter qued
;;;-:gmeïï u norü Epifcopü , qui perpetua fcripture obfer.uatiof eorum opus me lfspidffis?) Aculeata funt verba ; pungit
» &';;;.;zzc'gnfj ne docet omnia,que vnum effe dicuntur , clbufde?n enim C?;,Obll.qt.lt? m(ïnux:*l-n.s nplla íua culpa,nullam
"gt nature effe, nec exemplum vllum contrarium 1n ob noxà fe ab illis lagldgrl; rchquurp ergo eiï:e,vt ob
P. gt acris litterisreperiri. Ex hoc ipfo loco argumenta F bonaopera , & meritain cos fua ipforum ingrato
fïn;goi,wi | ï":gt?ægeruamus.Volebat proba-rc Chufms neminem poiï'c animo, inuidiä..quc lapidetur. Habct autem 'o-r'a.ciuo |
| o äffïï:&;de manu fua oues fuas eripere ; quia ipfé ait,Cr Pater| |per interrogationem pronuntiata gnaxorem.mmy
! .W' ii |detere ac- um famus, & nemo de Patris t.nanu'poccü eriperej; |quàm f?ümpþcuer dqu[ï'et, propter bona opcra me
m Mï Iipiboe fifignificat eiufdem effe potentigatquenaturebene| — lapidatis. Maiorem ctiamnum cutm dicit. Multa bona
Al rchïï -ääïfaï;r'ïprobats fi ciufdem effe voluntatis, non probat. Nam| — eperaeffendrvobs , propter quod eorum epus me lapidaiz?
*'WD;' us-'ï/ / quód quidam refpondere folent etiam cx volunta- |Redigitenim illisin mentem omnia , & iubct ex
»'OFWT,I,;W tum concordia idem probari potle , quia càmPa-| l|multis vcl vnum oftendere;propter quod fe poffinti,,,., ,a.
mm:, (;I,o 1 ; ter idem; quod Filius velit, nunquam permittet , vt lapidare.Oftendere bonaoper2 Hebraica phtraíi non dete , Be
3[203:;,"*. | Q uichuam dc Filij manu oucs rapiat, ex alio loco rc-ï folàm fignificat ante oculos ponere , ij:d ctiamvingï;äs,
5A^ | M M | ! n | "rauam

-lnon 'la';f—;idamuS;fed,PrOPIer biaü)hcmiam» -Blafp he-

880'

CdOAN. MALDONATI COMMENT.

igratiam corum facere,benefacere iUis. M ält: flgm?f, F
Iques offedet nobis bona , id cft quis nobis benctaciet
Qü, 4,6, O /zze;w(e nobts mgF*rtco::dz;zm m.zm:-, id cíft fac no-
,gi[cum mifericordiam,vtalia phrafi dicant,pfal. 84.
I8.Sicuté con trærio,ü/fend:/h populo tuo dara, píal.59.5.
& Quantas oflendiftt mibi tribulationes multas , e7 malas,
pfal.70.:0. Sed habet maiorem emphafim ,quàm fi
dixiffet,multa bona opera vobDis fcci , quia oftende-
re, fïgnificat ità facc.rc,v.t is, cui fit, mambu? teneat,
réque ipíaita experiatur, vt aut ncgare, aut ignorare
non queat, Iraque duplex hoc verboludæ.om m no-
tatur vitium,czcitas , quód bona Chrifti in fe opera
non viderenpaut intellizerent; & ingratitudo ( vtar
enim hoc verbo ) quód cüim tot eius in fe benefacta
effent experti , lapidáre vcllent; docuerat cos , fana-
uerat corum egrotos,liberaucratà dzmonibus mul-
tos. At quare dicit, Ex patremeo ?. Refpondet Cyrillus
in Catena Gteca modeftie caufaitalocutum fuiffe,
vt nobis exemplum przberet , minimé gloriandi,
cüm aliquid à Deo accepimus bencficij. Voluitfe
cetiam oftendere omnia fibi opera communia effci
cam Patre, Mihi videtur declarare. voluitfe , ca fe
opera,que fecerat,neque curiofitate , aut ambitione
vlla,neque proprio; prinatóque confilio , fed Patris
etiam confilio, decretóque fecitle.. Occalionem cos
laliquam habere pofle, quo minüsoperafua calum-|
nientur , in quo nihil prater homincem oculis vi-
deant;at opera Patris calermniari non polfle, fe vero
nullum opus faceze;quod non idem Patris fit..
-194. &g&wderynt ei Indai , Debono optre non l.iepzd.amm
téyfed de blajphemia , quia tu homo chma fs , faczm teipfom
]Dewn.) Putant Leontieus, & Euthymius confiteri
-|his verbisIudeos Chriftum multa fibi bona opera

fecílIe ; fed cgo nullam eorum: confeffionem video,

- Jomhia opera, queillis Chriftus fecerat, calumniazi|
ctiam fujffent;curatum fabbaro paralyticum c. . 16.
reftitutum vifum caco c.9.16.1lla ergo verba, Debono
opere non lapidamua re , fic incerpretor , de bone opere uón
lapidamu re,quia nullum bonum opus habcs; prop-
pter quod te lapidemus;aut i quod bonum opus fe-
"icifti, quod modó non difputamus , proptcr illud te

i

1iam vocant, quod fe Chriftus Deum appellauerit,
|elum babentes, inquit Cyrillus , fcZ not fecundum [cien-

-|legem effe lapidandos ; Leuit. 24.16. fedin eo erra-
|bant, quód Chriftum putarent el/e blatphemum,
Et quia tt» bomo ctvm fir.. Coniunckio. Et excgerica eft;
ideéim enitm valet, quod fcilicet. Vide que verfu3o.
|difputauimus. —— " A Irditnw
34. 35. 36.. Reffondit eis Ve[ue, Nonne feriptum eft tu le;ge
Jweftra , Ego dixi , duf eftis ? ) Non zefpondet Chriftus,
quod refpondendum in primis crat, nifi fe.vere Dcü
leffe (ignificaffet, non vocaffe feipfum Deum ; hac

lenim refponfionc fi vera fuitfer, placare Iüdzorüm
iram potuillet : fed potiàüs probat fe meritó Deum
! appel!ari. Probacautemvargumcnt()'ex'-ipfo'nql m lege
. ümpto, quod refellere non poffint; Nonae Jferiptum ef
in lege vefira $ "Teftimonium , quod adducit, non in
legä Mofis, fed in pfa!. 91. G. fÍcriptum cft: fcd vralibi
docuimus, & hociploloco notant Auguft. & Bceda
aliquando lex fola lex Mofis appellatur, vt, 6ge;
[ Propheté, o lex v[quead loannon, Matth, ir. D. &ym
hi duobus madati vtnería lex pendet, e7 Propbete Matt.
22. 40. aliquando pro omni veteri ;e.Pcamemo , vt

A.

B :

"Inec vero fimile eft id cos e(fe confeffos, cüm illa ipfa|'

forum proprié appcellauit , quafi illis cüm omni po-
pulo communis nó cffet; lcgem,cuius ipfi fcienuam
profitercatur, qua gloriarentur, qua fe cetcris ante-
|poncrent.. Notat enim in illis proprié legis, quam

Ícriptum eft, Fgo dixi dj eff s , e77 filst excelfi oummes; quod
jan de omnibus Iraclitis , vt Cyrillus, & Auguftinus
putant , dictum fit, an de folis Prophetis,facerdori-

neque quicquam ad vim argumenti facit, nec cft

huius loci difputare. Hoc certum , in ceóque visar-|

gumenti tota vcríatur, qnod qui nihil plüs, quàm

a ; ; ; . :
G homines erant, Propter cóminunicatum cum ipfis

Íermonem Dci Dij appellentur Hinc Chriftus argu-
mentatur à minori ad maius. llli , qui nihil habebar
. diuini, nift quód cuin illis Deus locatus fuerat , Dij
jappellantur; multo ergo magis ego, qui naturalis
Dei filiusfum, Deus fine vlla blafphemia vocari
']poffam. Ceterüm hocipfum aperté non dixit, fed
quem Pater (autbficaut , & mifitinmundwm, Sanéctifi-
catum enimà Patre cfle; & in mundum miffüm

gnumndem. Ilud autem y f/auctificanit , Hebraifmum
iellcarbitror, idcmque fignificare , quod defignare,
deftinaréquc ad aliquod officium,vt Ierem.r. g. Pri-

H[quanz te formaram n vtero,nou te, e- anteguatn exires de
qvulta, [antiificauste'y «v Prophetam in gentibus dedi te.

p

!hoc loco ; vide qua diximus Matth. u W;Non dicic)l*x pro -

profitebantur ignorantiam , & vim adhibet argu-|
mento, vt fuprà. c. 8. 17.1n illa igitur ipía lege veftra

bus,aut iudicibus, vt Euthymius, & alij exiftimantj|

ddem eft ,. quod filium Dei effe naturalem. Sed dixid
'P()tiüs, quem Pater fan hficanitt , ez7 enifit a mundum ,aut|
vt moderatius loquerctur , aut vt non folàm fefiliü|-
P pei cfle, fcd ctiam quomodo effet filius Dei , decla-|-
rarec, hilium (c cffe Dei non cxterorü modo in terraj.
fedia cxlo natum; indequein hunc mundum mif].
fum, quodalij cuiquam contingcre non potuit ; fi-
- lium effe natura, non ado puone, hoc eft , Quenzmifit

/x;c Hebrzis]

.....

omni ve-

in lege tantàm, neque in lege mea , aut iii lege no-teu tf |
tra, non folàm vt fignificaret legem illis datam fu-liïnc"to
ile, quemadmodum D. Auguft. putat;fed aut vt in.|
. dicareripforum,non fnam cam legem effe;id eft non!
fc, fcd illos ca tencri ; fe enim lege fuperiorem effc,|
quilegem ipfam tradiderit, vt Rupertusanimaduer] .
tit; aut, quod cgo probabilius effe iudico, legem i PA

um Ptao ?

|

Vet. 36.

f San&ifïcag

quid fit,

larius.7. de Trinit. aut;vt Áu guftinus, & Bcdagig-
Juendo fan Cificatum fuilfe. Cur ergo non conclu-

| gdi,t,"e Querm. Pater [anihiffcatut , o mifitin mnudeom , ws|
calreitos quiablafhbbessas, quia dixi, Deus fum,fed, qua].
gduso , holus Dei fum : Hoc nonnullos mouit, vtexifti-]-
marent, cüm-fu prà dixit, Ego Q9* Pater vptm futnwi.|-
-|non naturam, fed concordiam fignificaffe. Sedim.
, fneritó ; nam quid figgiücauörit illis verbis, Iudzj
quobe intcllexerunt, qui propterea confefli funt fc
Jeutm lapidare voluiffe ,, quód fe Deum appellaffet.

(Chiiflus crgo ideo non dicit fe Deum ,. ícd &lium

|jBicüi hazcnon placetinterpretatio ; dicat Chriftuml
JJ[yt hominem à Patre fan&ificatum , vt cxponit Hi-
tam. Redté enim iudicabant blafphemos fecündüm| E

Deiappellauiffe , quianon fe vocaucrat aperte Dcii

|his ipfis verbis, fed diferté vocaucrat Dcum patremp ——
fuum, Ege ey- Pater veum f[umus , quod ctíire quidem| :
: ,ipinidcm erat , atque fi fe aperté Deum- vocauiffet|
"tàmen verbis idem non erat, & voluitiraludzis ref-
pondere, vtiratos Iudaorum animos mitiote re£-]

ponfione mirigarer.Hoc etiam videtur Theodorum

Mopfíueft.fcfelliffe, oui; vtin Grzcornm Catenale-] |

X
T

go,exiftimatargumentum non modo à minori ad
maius , (cd ctiam à maiori ad minuscffz, A. minoril

" n
Bu at n

: . Es s —

quiäänï d

aw//fa

DHITA

i
dl LL hts

VVVVV

»ttil W :

.....

PUL
.AH/

Yer. $8,

Tfa&e 486

FXaf:, 14« 9.

CM

|nos aliquande po[[nsnue dicere.In Dto famwe, ey" Deus n no-

inon poteft, vt Chryfoftomus, Thieóphyla&us, & Eu-|

$82

TE

ki*uidcm ad maius; quia minus clít lermonem Dceiad
aliquem fa&um elle,quam eíIe (anctiicatum à Deo;
& miffum in mundum. À maiori autem ad minus;|
quia lus eít vocari Deum, qucmadx.nqdum illi vo-
Cati.üïcrmt. quàm vocari flium Dei , quemadmo-
dum fe Chriftusappellauerat. Ceterum ille, quem
explicauimus , verus, atque Catholicus eft feníus.
Auguítinus, & Beda exiltimant in co ctiam argu-
menti vim effe,quod dicat, « 4wos fermo Dei faflws
efl5quafi dicerct; $1 illi , qui fermonis Dei participes
facrunt,(criptura tefte,qa« folos , id elt mentirinon po-
tefl,Dij meritó vocati funt; quanto magiscgo, qUii
non fermonis Dei particeps.fed ipfe Dei fcrmo fum,
'Deus vocari poffum? . Acutum heceft, (ed nonita
videtur Chriftus argumentari. :
37.38. Simon facio opera patris mei,nolite credere,) Con-
Ifitmat experientia, quod priàis Ícripturz teftimonio
yrobauerat, fe vnum effe cum Patre. Argumentum
Eoc eft; quoram eadem funt opera, ij idem, v»mfu*n--l
que funt; hoc enim principium intelligedum , mea;
& patris meiopera eadem fq-np ; ergoego , € gaters
meus vnam (amus ; Hoc elt , ego im Patre, Q9* Pater in n
e(',quodidem valet, ac fi dicetet, Ege «* Pater ä:zmm1
femus , vt Theodorus Mopfueft. Cyrillus, Leontius;
Anguít.Beda, & Euthymius interpretantur. . Ne» fic
dicit Filiissinquit Auguftinus, im me ekf Pater , qy' ego m
illo, quomodo po[famit homines dicere . $1 euim bene cogitemus,
in Deo [nmusez s bene viuamus, Deus i:; neb;ïy ef. Fideles
iparttcipantes eius gratiam , iluminati 4b ip 6 illo. fumiwe,
&v ipfé in nobisfed non fie vngenitwe felius illesn Patre , 77 p
Pater ts illo, tnquam 4qu41:3: m ee,cur eff .æqzmli.r. Denique

bu: Ege (2 Dens vnum [utmms , nmzquid pofumus dicere? In
Deo es,quia Dens continet te $ 'pgus eff in te, qniá ttmplum
Dei fstlus es; fcd nunqmdþejum iB Deoes , 2* Deuseft m te
potes ditere,Qni me videt,Deum videt ,quo modo vnigemitus
dixit Qui me videt vidit eg* Patrems 2*,ego, €7 Pater vni»|
[umus ? "£gnofce proprium Domini, €7 munus ferui, Pro-
priwn Domin, e[fcæqm-lim Patritymwhus ferui , ef? pertia-
patio Saluators,, Mictit Iudxos Chriftus ad Cx(k)cticn- E
tiam füorum operum, vt exillis diuinam in fe natu-
ram aznofcant , quia ipfaper fe diuinitas cognotci

thymius obferuant. Habetautem plus actimoniz
concefïïo,qua vtitur ,qi'i nen fam epera patrs mers naltt

leredere ii ; quàm fi fimagliciter dixiffet 4 operibus

credite.Plàs ctiá habet efficacie;Oper/P? credite , quàm
mihi credite proptet opera. Ita enimn loquitur, quafi
non fibi,fed opcribus credere velit.
39. Quarcbant ergo eum apprebendere, 7* eximit de ma
Inibws eerum,) Graceeft, éduGuo sv ordA w duvév ritcat;

À

i

| )&ratus, declaratá(que à Ioanne fuerat ; eos , qui fe*

|

Quarcbant ergo eum iterum apprebendere. Cürn dicit, erge,
indicat Iudzos illis ipfis verbis, quibus mitigári, X
credere debuiffent; magis accenfos iraapprchendere
voluiffe , vt abdu&um extra templum lapidarent;

bus eum fimiliter apprchendere volueratt cj9. 3o.
31.& 8.59. vt doceret non femel tantàm , fed fepe cx

de mavibus eorum , lignificat eum cum iam pene
* . i
docet.Credendum eft nulla humana fugifle arte , fed
virtute fe diuinaliberalfe. Sedid ipfum quaratione

euafiffe;atque fuprà c. 8. $9. cüm fe inuifibilem red.
didiffzt;lege,qua in eum locum diximus. |

lcannes lmpn'æ:m primim,cz* mäf»: illic) Ter Chrittum

Cüm dicityterom;alludit ad alia etiam tempora;qui-|
coráü manibus mirabilitet euafiífe. Cüm 4icit, exmwf|.
effet apprehenfus,manibüfque aduerfariorum tene-

retur,enafilfe, Qua ratione euaferit; Euangelifta itomn|

fccerit, quzrimus, Verifimile eft codem modo hic|

40. Et abijt itermm trans lordanem in ewm locum , vbieratceg cisi.
ftus ad ler| -

ad lordanem, vbi Ioanncs baptizabat, abiiffe legi-

fugit.Hoc cft quod Euangelifta dicit, iterum, Cüm
;au tem dicit , 4d e»m locum , vbi erat Ieannes lmþtx'kmg
primàm indicat non fempcr Ioannem in codé Ior-|
danis loco baptizafíe. Atque ita quidem eft. Nam
primüm baptizasit in Bethara;aur Bethabara c. 1.28.
ïvbi & Chriftusab co baptizatus cft.Deinde,m.Z»o
dnxta Salim.c.3. 23. Docet ergo Euangelifta Chriftum
nonin Salim , fedin Bcthaäiara fc recepiffe , vbi &
iIbapuzatus,& demonfttratus à Ioannc fuerat. Cur fu-
ecrit,ctfi hic Euangelifta non dixit, alibi dixit, qwi4
pondum venerat bora eims.cap.7.30.& 98.10. Cut autem.
in cum potidslocum , quàm in alium fe contulerit,
Chryfofto. Lecontius, Theophyla&us, & Euthymius
caufam indicant, vtloci preíentia, in quo demon-,

U : * » 3 : 2 $
cüm Ioannes cuim d:fapuhs oftendit ; Zcce 4gna: Des ^
1C. 1. 29.36. poüremo nunccüm ludxorum ma*nus;

dané iuit;
. : : | ! vbi loam-| —
mus. Primüm cümà Ioanne baptizatus cft : deinde xes bagti-

L

(c (ccuturi erant; corumoucret , vt recordati ex loci
confpe&u teftimonij Ioannis , in fe crederent : ea-
demque ratione Euangeliffam notaffe locum, 1d
ita effe euentus declatauit. Sequitur enitn;
AI. 42,. Et mnlti venerunt ad eum , €y- diccbant , Quia

- Meannes quidem fignmm. fecit pullum.) Vidctür in hoc.

verbum duplex argumétum fimul implicatum celle;

fecit; & tamenilli credidimus, multo ergo magis,
huic ctedere debemus , qui tot miracula fecit. Alte.

rum ; Omnia quz Ioáncs de ifto predixit, vera funt;
L

crgo illi credere debemus.. Quibus commotiar-

ng s

pou R

Alterum eft, Ioannes nullum vnquam miraculum,

umentis , inquit. Euangelifta , multi ctediderunt in

*

Matt. 26.a.

Inf.12,2. 3.
" ILuc.7.£37.

X w Sup;f.f.lj*.
;u-z( LQC. I4-. C

X 14' [
'Sup.6.d.55.

|:tus Mariam , & Lazarum. 6. Vt ergo audiuit quia infirmabatur , tunc ?uidem

jeum. z. Dixeruntergo difcipuli eius: Domine, fi dormit, faluus erit. p.Dij
[xerat aurem Iefus de morte eius: illi autem putauerunt quia de dortmitione fomni
|diceret. 14. Tuncergo Iefus dixit eis manifefte: Lazarus mortuuseft: s. & gau-|

jergo Thomas, qui dicitur Didymus,ad condiícipulos : Eaggus & nos, vt moria-

IOAN. MALDONATI COMMENT.

DA VTL

L gläg A T autem quidam languens Lazarus à Bethania, de
! f 7) caftello Mariz , & Marthz fororiseius. 2. ( Mariaautem
E 77 AT |

) 4 : F ,gxz P ! N t j : $ P 1
- RAR Miferunt ergo forores eius ad eum dicentes: Domine,ecce|
1 p3jquemamasinfirmatur. 4.. Audiensautem Ieíus dixiteis:| -

Inhirmitas hzc non eftad mortem , fed pro gloria Dei , vt|. -

Jlorificetur Filius Dei per eam. s. Diligebatautem Iefus Martham , & ororem|.

manfitin eodem loco duobus diebus. 7. deinde poft hac dixit difcipulis fuis: Ea-
musin ludzam iterum. 8. Dicuntei difcipuli : Rabbi, nunc quarebant te Iudzi |.-
apidare, & iterum vadis illuc? 9. Refpondit Iefus : Nonne duodecim funt horz|
diei ?Si quis ambulaueritin die , non offendit, quia lucem*huius mundi videt : 1o.
i1autem ambulauerit in nocte, offendit, quialux noneft in eo. . , Hac ait, &|-
poft hzc dixit eis: Lazarus amicus nofter dormit: fed vado vt à íomno excitem|-

O

deo propter vos,vt credatis , quoniam non eram ibi. fed eamus ad eum. 16. Dixit

murcumeo. 1. VenicitaquelIcfus: & inuenit eum quattuor dies iam in monu-
mento habentem. :8. ( Erat autem Bethania iuxta Ierofolymam quafi ftadijs|.
quindecim. ) 19. Multi autem ex Iudais venerant ad Martham , & Mariam, vi| -
confolarentur eas de fràtrefuo. 20. Martha ergo vt audiuit quia Iefus venit, oc-|
curritilli: Mariaautem domifedebat. 2:1. Dixit &rgo Martha ad Iefum:Domine,
f1 fuiffes hic , frater meus no fuiffet mortuus: 22. Sed & nunc Ício quia quzcum-|
que popofceris a Deo , dabit tibi Deus. 25.. Dicit illi Iefus: Refurget frater tuus.
24. Dicit ei Martha: Scio quia refurget in refurrectione in nouiffimo die. 5.
DixiteiIefus: Ego fum refurredtio, & vita : qui credit in me, etiam fi mortuus
fuerit, viuct: 26. & omnis, qui viuit,& creditin me , non morictur in zternum.
Credishoc? 27. Aitilli: Vuque Domine, ego credidi, quiatu es Chriftus filius|
Dei viui , quiin hunc mundum venifli. 33. Et cum hzc dixiflet , abijt , & voca-|
uit Mariam fororem fuam filentio , dicens : Magifter adeft, & vocat te. 29. Mla vt
audiuit , furgit cito , & venitad eum : 3o. nondum enim venerat Iefus in caftellü:
fed erat adhuc in illo loco , vbi occurreratei Martha. 3. Iud&i ergo, qui erantj

cum eain domo, & confolabantur eam,cum vidiffent Mariam quia cito furrexit,

& exijt, fecutifunteam dicentes : Quia vaditad monumentum , vt ploret ibi. 3.

.

. Mana —

Ed
i d.
Iïldnnm,dea 3

U

|
F $. —
A! ET : ',
i70! l?
|
l
m |
JMVUL

|

V OTIh ate
, -u,xuhs
H
RE ET
gïävïäX t
MU
i

*
! (L'ïvn. E
BHOLRIII j
-)» A..Uhæ: !

f.

. RUE OT LEU T UL CISSEX UARU N RACURINDNTA RCR D
m datidise eDhs I UR Na, Wo :

|metipfo , venitad monumentum. erat auter fpelunca: & lapis fuperpofitus era:

T )-äu |
Ti h".lag
" UI S
)
ï |

! N
,
^ l
","q«äq'ü ^
*)uh li Aj ^A 1

u I
M |

j
'. I

[
?731;' mitda
llV k)..idæ&m
.L l

|rant quz fecit Iefus , credideruntin eum. 46. Quidam autem ex ipfisabieruntad|
IPharifeos, & dixerunt eis que fecit Iefus. 47. Collegerunt ergo Pontifices &

|runt mului Ierofolymam de regione ante Pafcha , vt (ànctificarent fcipíos;|

deenm ,

]iMa'ria ergo ,cum ycnlffg; vbi erat Iefus , videns eum, ccCidiïf;—d*pcdes eiuä,äz dicii] .
ei: Domine ,fi fuiffes hic , ion effet mortuusfrater meus.. ;. Iefüsergo , vt vidii|
,eam plorgmem , & Iudxos, q51 venerant cum ea ,)plo,rantes ; infremuit fþiritu ,&
turbauit fcipfum, 34. & dixit: Vbi pofuiüis eum? Dicunt ci: Dominé, veni , &
vide. ss. Etlacrymatus eft Iefus. 56.. Dixeruntergo ludzi: Ecce quomodo ama-

los cæcingti,fäeere vt hic non moreretüt? 38. Iefus ergo ruríum fremens in fe-|

lei. 59. AitIefus: Tollite lapidem. Dicit ei Mártha foror eius , qui mortuus fuerat:
Domine,iam fcctet , quatriduanus eft enim.. 4o. Diciteilefus: Nonne dixi tibi-
quoniam fi credideris , videbis gloriam Dei ? 41. Tulerunt ergo lapidem : Iefus
autem eleuatis efuiäffum oculis , dixit : Pater gratias ago tibi quoniam audifti me.42.|.
lego auterm Ícicebàm quia femper me audis , fed propter populum, qui circumftat;
idixi: vt credant quia tu me mififti. 43. Hacc cum dixiflet , voce magna clamauit:
lLàzare veniforas. 44. Etftatim prodijt qui fuerat mortuus , ligatus pedes,& ma-
nus inftitis , & facies illiusfudario eratligata. Dixit cisIefus: Soluite eum,& finite
abire. 4$. Multi ergo ex Iudzis, qui venerantad Mariam ; & Martham , & vide-

n 3 d. nb ? ' : . " " " * 2 ^ at
Pharifzi concilium ; & dicebant: Quid facimus,quia hic homo multa figna faci?
48. Sidimittimuseum fic , omnes credentin eum : & venient Romani, & tollenit

et Pontifex anni illius , dixiteis: Vos nefcitis quidquam , 5o. nec cogitatis quia|.
expedit vobis vt vnus moriatur homo pro populo , & nó tota gens pereat. 1. Hoc
autem à fä*metipfo non dixit : fed cum eflet Pontifex anni illi--us,pïpphe;äuit,(luöd
Iefus morituruserat pro gente, $z. & nontantum pro gente,fed vt filios Dei, qui
erant difperfi, congregaretin vnum. $3. Ab illo ergo die cogitaucrunt vt interfi-
Icerent eum. 54. Iefus ergoiam nonin palam ambulabat apud Iudxos , fed abijt in|
regionem iux.tardcfercum inciuitatem , quz dicitur Ephrem , & ibi morabatur
cum difcipulis fuis. s. Proximum autem erat Paícha ludzorum : & afcende.

56. Quzrebant ergolcfum : & colloquebantur ad inuicem , in cemplo itantes :|
Quid putatis , quia non venit ad diem feftum ? Dederant autem. Pontifices;
& Phari(ei mandatum , vt Í1 quis cognouerit vbi fit , indicet, vt apprehendant
IU.. o EH £ u d d

R £ T. antem quidam languens Aiplüs minü(ue poft menfibus accidiffe. Fuga eniri
Laqarus 4 Betbania de ca(fello — |contigit poft fcftum ftatim Enczniorum , id cit
Marie €y Mariba forori éi(i,) |ineunte Decembri ; hzc autem facta funt. Pat-
Incertum quanto tempore, |eha iam appropinquante, verfü 5$5« An fecmper
poft Chrifti adIordanem fu-| |Chriftus in codem illo loco.fuerit; & quid 1n-
277 gam,quz fuperiore capiteex-| [terim fecerit, Euangclifta nou dicir,, Credendum|
—ÀdL tremo narrata eft, hzc acci-| |eftotiofum non fuifle; tamen quód quidamin tam
Jderint, qua hoc capite narrat Euangcelifta. Ta-| |breue temporis fpatiam ea conijciunt , qux à
imen ex ver. jj. non obícuré colligitur duobusï Luca. c. 1j. víque ad 19. commcmorantur , ncf-

Md iiqueade edemade AE R M

bateum. 37. Quidam autem ex ipfis dixerunt: Non poterát hic,qui aperuit ócu-[urs.à«.

inoftrum locum , & gentem. 49. Vnusautem ex ipfis Caiphas nomine, cum ef-ntas.en«

*

" us gy IOAN. MALDONATI COMMENT. — sj
* C j jilitatis ;. malo id ab..A Leontius, & Theophyla&tusindicarunt. — — 7 :
.C10 quantum,'habcat.—probablhtz;n&l * ma101d 3b A . 3./ - pH« E r nsced *
! Alijsiudicari. Narrar Ioannes hqg.cap'x;e hiftoriamp, | . j VAAIA ATU EraL] qUb UHRIE Domimum vnguento,
fafcitati Lazari maximé memorabilem, Necenim| |€v'exterfit pedes eius cap.![l," 45.) Quia plures Ma-
vllum aliad tantum Chriftus ; dum in hac vita| — fi erant , que Dominum feque.bam'ur, Matth,
.. Iveraretur, miraculum fecit;, & quia iuxta vrbem| . — i27. $6. & 28. 1. voluit Euapgeil-lfiïa Mariam La-
-þ lip&m lerofolymaios & quia magna multimdine| — zatilororem mngm ilo, & ptïþllgq fa&?äcæïf?ig
Iudzorum ;.& '[etofolymitanotum ciuium infpc-|. dlümgg?re ; quod pedes VPXIiïcr Chrifti. Solet
&anrc; & quia jam [uícitatus. diu inter. Iudeos| —.|à multis quzri , quam vn&ionem Ioannes inte-| -
|verfatus cft; & res appropinquante iam Pafcha. ligat , ll!amne,qugm apud Lu.cam Cap. 7. 37. fa;- :
factaeft, quo tempore multi iam vndique Iudei| |ctam lf:glmus,an eam , quam idem Ioannes cap. fe- :g
conuencrant, vt ad. diem - feftum fancificarent [e- quenti. verfu. 3. deícribit. Szpe enim vn&um |
iphs, vvait Euangelifta ver. $j. Quaze res Euan-| g fuxffcamulierc Chriftam Lucz. 7. 37. 38. Matth, i
gcliftam opinormouit, vt memofabilem hifto-/ ^ 426. 7. Mar. A4. $. & Ioannis r. 3. manifeftum |
riam copiofiffimé, accuratiffimeque defcriberet;| . |eff. Quztftio pendet exaltera queftione, an eadem| |
| intcgrámque, ac bene quidem longum inea com-| - fueglt mulier ; que X apud Lucam, & apud ez-] |
mermorandacaput occuparct. Aliam , fed magis . |teros Euangeliftas Dominum vnxiffe dicitur , de
| moralem. caufam. Theophyla&us reddit, voluille| "|quareapud Matthzum. cap. 26. 6. copiofé diffe-
Euängcliüam docere nos, ne miremur , fie videa-| ruimus ; docuimüfque eandem, & vnam fuiffe,,
mus Dei amicos morbis, alijfue mifcrijs affligi.| | Quod & exhoc loco non obfcx;göv:idemrcolligj: fi
| Aliam Theodorus Mopfíucft. voluiffe rem. pene|. — |enim diuer(z mulieres fuiffent omnéfque Matiz ,
: natura fua incredibilem diligentiomniumcircun-| |vt multiau&ores putantappellarentur ,. non fatis
ftantiaruukd'c*:fcriptione credibilem reddere. Def-| |Euangelifta hanc à ceteris hoc figno diftinxiffet, |
cribir initio Lazari perfotram ex nomine, £rat qui- C quód vnxiffet pedes Domini , ham & aliz fimi- ]
dam languens LaXarus, Alium hunc fuiffe Lazarum;| ^ |liter vnxerant. Cüm autem höcïtaïzqugm cerathe] — - —
,i quàm médicum illum , qui ad ianuam purpurati| |mum , & vltimum Mariz fororis Lazari fignum] --
| |diuitis vlcerofus iacebat, -Luc. 16. 20. monuimus| |ponat ,. minimé dubium €ft, quin fola María La-
Defcribit exloco , £ Bethania decaflella Mariz, e»| ^ |zari foror Dominum vnxcerit. Itaque futile cft,
; Martbe, Dc Bethania, quod oppidum, & vbi fi-|... |quod omncs fere 'hæpgticomm interpretes adnmo-|pzreug |
: tum fucrit Mar. 11, .. & alibi ízepediximus.Quod| | | tarunt, hoc Euágcliftam per anticipationem dicere, fruftra hic.
[ additur , - de.caffello Marie , ez* Martba , perzperamà| |.|de ca enim vn&lioneagere quam fequenti capite kiones Vil
ïi nonnullis vulgaribus auctoribus intelle&um , &| — |deferibit.Nihil enim vetat; quo ; minüsad vn&io-irisitun-
do&is rifüm mouit, & hzreticis calumniandi oc-| . |nem illam Luce rcípiciat,que antequam hzc; qua m
' cafionem prebuir. Putarunt caftellum, id eftar-| .. hoc loco Euangeliffa'marrat , accidetent , facta fuc-
cem quampiam:. fignificari; cuius: Maria, & Mar- b UE '-præ;ffärt?fmï;äüäffid vis Greci ,ïvärbi. fighificet,
b wih;'g(cvrc);;mnu-ni,g,c:;ï dominz e[Tcm ,cul & nomen| "Ma*L"i*T ?v x9pióv, qua w;x?;ïilgogplgum.; Erfi
Matt. c. 21. [aftiDixerunt , Magd*aiürm-'.,app'ena'ftïiïä » vndeMaria| graucs etam audtores Theodorus Mopfucft. &
gï;gf"gg-Cognomfntmïïï-zäifïfi*? Magdalznz. 7';:Aläj;e;iamïaw f'Leonmus anticipationem -nge putant. MA st
tuc737. |daciores , vr, duas.faccrent Mag dalenas. duplex fee—ïh b ,lefï"?fifigo Jerores ems d. eumn.). Sotores La
| cete Magdalum ; alteruím in Galilza , alterum| . |zari ad Chriflum , qui erat trans Iordanem in eo
: in Iüdza nulla. ratione;; nullo auctore; De cog-|--|loco , vbi folitás: fuerat- Joannes baptizare. Ita-
j nomento. MagJalenz: hoc loco . nóh difputo ,. dif-|.: |que pronomen »itm , víque ad verfum 40. fu-| —
| putauimus alibi; de caftello hoc difputo , nul- . |perioris capitis tf-fef?ädumfe&s Mififfe dixit abfo- CH
| . lum aliud quàm Bethaniam ipfam defignari ; quáé * ]ü*fä*HGbïæ*öïQm 5& Grecorüm more; apud quosimus , &
i . |g9pn caftcllum , id cft pagus , aut; oppidum appcl—'-rE oU & NueciAxey, mittere:, .hignificat. mittere/oi2eifmus
: Jatur, non arx, quz aut in ipfo oppido , aurali-| . |nuntios, vt apud Latinos lcgare. Exempla nota-
bi effet. Per appofitionem enim didum eft, /7| (uimus Matthzi, 2. 16. Quarunt multi, cur non
: Betbania , de'c;&;/feäg Marie ,€7* Martbe, id. eft quae ;ï:iäiþï?e ad' acccrfenduüin. Chriftum ptöfe&æ fm"etintïï j
1 erat caftcllum Marig , & Marthz. Nec. impedir|. .|Refpondent Chryfoftomus, Lcontius, Theophy-| -
penesa addita propofitio, De,'qug videtár addendanon| |la&us , & Euthyrhius, & Cyrillus in Catena Gra-l
äï*ïg*än fuitle, f1 cffet appofitio. Eft enim appofitio non corum non contemptu, Ícd tribus dcfcaufisïiä"fö?
Marhz. |tam verbi, quàm fententie, tanquam fi diceret| — |ciffe; & quia cognitam habebant Chrifti benignita-
| A Bethania, id eft à caftello Mariz. & Marthz.| |tem , confidcbántque fatis cíle,vt illi fratris mor-
| Dicitur. autem -Bethania caftellum Mariz, & Mar-|-- |bum fignificarent;-quod n utrtits ipfe*declarat;
| hz , non quód dominz oppidi effent , vt alij piF** » quem amas, infirmatur; & quia fratris egro-
| affirmant , alij dubirant ; fed quód in eo habi-| - |tantislu&tu , curáque prohibebantur ; & quia in-
| tarent, quemadmodum Bethíaida dicitur , ciui-| — |firmicrantfexus, ncc decebatlongiüs à domo dif-
| |tas Petri & /.A;xldreæ. C L 44. non quód do-| |cedere. u U. |
| mini , fed. quod -v*-hablta-torcs. llllllä. -eiTen.t.. Ml- * [ Eece quem (mw,wfrmamr)*?imphcxæmg, & i
| irorque hoc doctos homines in dubio reliquiffe, — 1modeftiffimie preces , plenz fidek; plena fpei, & ca-
: Nam vt nullum aliud effet argumentum , quis| |ritatis. INam & fidci fuit credere' Chriftum impe- l
: vnquamlegitIudeum vllum illo prafertim tem-| — |dire quamuis abíeritem poffe;quo. minüs egrotus| - 1
|pore, quo Romani dominabantur; : vllius oppidi| morcreturfrater : ideóque 'nbniragaäf,;vf vcniat;l ;
l dominum fuiffe ? Denique Lazarum: Euangelifta — | vt feftinet, Notauit hoc Cyrillus in-Catena, Leon- x
; pet forores déícribit , ideo- vt - arbitror , quia| - tius,Theophyla&us, & Rupertus: &"(p*ei'üfi*t**bon- j
: |Chrifti . familiaritate notiores, vulgo erant , vt [fidere fore, vr non longiore adexorandum Chri-
|folent mulieres rclieiofiores effe , quàra viri ;quod |ftum oratione opus cffct: & cáriratis cius erga La-] -
: Ea " GBCOTIISUGHBHELLNQU IU LALOBSEIL AUR m s m i at ,MwwwüwmuunLM:,mwwïäkï

E

i
t
IN
a
doti
fütus
fulci
Proï& Vg Chf)
WVt cau.
ín, & g. Pon

8 fed caif

tltntlm]' :
L. J lgni
Wütiam fta(T,
2!g'niäcam RfTC,
as « Im

ais
Mobutee. faUp
DFI; (
Dej l)(
- fügi

lüe[E
—

EU

'ocrabo | '
T 5 A^
MP N-
I "
nliq Ms "?M Alrora ):,
VMVl Mil -
& la^viam as E.
"wvram "
MEDLIMÉUM J)-h ;x"
i ET
, B E
dB EL
a K *
"

! "
Patytm P n
i —-þ-.ut.u VAV .'a,æ
, Á

C ,

^ 1 nf
T" TT T
4 UDUOQs W
- à

! 1 41
ivene. Veetoott, M
iUl AU y i W
!
!
l

Iaj

" ti $
T k i.
n9. . X

" I I
lardinem Wi
DIDUCUTE M

T
.j à v 2
, "
e MPITMI?, Lj
fJ y'ji 'm'-zr" "
" )

, " l ..
! vergnm 40 ?

4 t "II
ofetbr

v TLl
gcis, L
f uvatt »r' .:
M U:J:lw.f(

". Al/';'
enqmit d i
S (:f -'14'*'-"4

t

£N A"".
.
iv

IH IN
i

p
,-f,j;ï;ïipch
j ! tb

veftgm Jf
I
w i

Ü
7 MT
l

d
$

h

*

N

T::&o 4, *

Matth.8.8.

E Matth Oäo
14.

z

;Pro,& Vi

Rnon cau-

(am, & fi-
inem » er
euentum ,
.& confe-

?ucn tiam
1gnificant

aliquando.

| Chrifti di-

uinitas
probatur.
!

|

Y

|[Quo argumento magis hec expofitio confirmari

" |guftinus , Beda , & Rupertusinterpretantur;itaque

cari; Zals glerificatio rpfims, inquit Auguftinus ,. wen

997

non nuntiant, Ecce Lazarus; fed , Eeee qnem amas , in-
fïrmatiar,vc Chryfoft. & Euthymius indicarunt: pofi-
toenimanteoculos eius erga Lazatum amore ma-
gis illum ad mifericordiam. com.moucban t. Hazc
fere omnia D. Auguftin, & Beda his verbis co mple-
xi fant;Non dixerunt. veri; amanti enim tantámmodo nun-
tiandem fmt, Non aufa [j wnt duere , veni 7 fans mon aufa
funt dicereyibi inbe e77 bic fieticur etuim non 77 iE , fi fides
ilius cemtwrionin mde laudatim ? 41t enim,Damane non [um
dignws,vt intres [i;b teium meum; fed tantiam dic verbo,
Janabitur puer. meus. Nibil horum iffa , j?d tantummodo;
Domine,ecce quem avmasinfirmatur $ f(afficit vt nowerir; non
lenim amas , C deJeris, , Cyrillus, Leontius , & Thco-
phyla&us admirationem etiam quandam hac ver-
ba pre fe ferte putant,quafi dicanoqui fteri potuit; vt
quem amas , infirmaretur?. -

zarum amorem in mentem Chrifto renocarc , nec A tur; aut certé candem fuam; patrí(que fui gloriam
lalias przter amorem preces adiicere.. Quamobrem

. "IHTadiens autem Ie[oæ dixite& ; Infrmitas bac non eft
Ad mortem , fed pro gloria Dei , vt glorificetur [ilius Dei per
eam.)N ulgaris queftio quo modo Chriftus dicatcam
infirmitatem ad mortenrnmon elTe, cüm paullo pott
mortuus ex ea füerit Lazarus. Tribus modis id ex-
plicari poteft , aut propterea dixifie infirmitatem
illam ad mórtem non elfe ; quia etfi ex ea Lazarus
moriturus crat, fibi tamen, qui facilé potcrat fufci-
tare , non erat moriturus. Quemadmodum de prin-
cipis illius filiadixit, Nen eff mortsa puella, [ed dormit,
cüm mortua omnino effet , vt quofdam illic inter-
pretari diximus, & hoc loco Rupertus refert; quam-
uis hanc interpretationem idco refcllat, quod paul-
lo poG: ver. . 14. Chriítus dicat, La'äqrm mortieus eff.

videtut ,. quàm refutari. Propterea enim verfu.
11i. videtur non dixille , Lazarus amicus nofter|
tortuus cfc H fed La AYMs 4nmictis nof?;rdarmtt . vtin-
dicaret facilé à fe fore fufcitandum. Quod autem
diícipulis poftea palam mortuum effe dicit, prop-
terea dicit ; quia per fomnum mortem intellige-|
re non poterant, Itaque potiàs hac ratione indi-|
càt Lazarum illis quidem mortuum effe, fibi ver
dormire :;aut quia ita moriturus erat, vt man-
furus non effet mortuus , fed duobus poft dicbus
fufcitandus , vt Theodorus Moptueft.. Cyrillus,

ponunt , monéntque di&iones illas Pro, & 71 non
cauíam , & finem , fed cuentum aut conícquentiam
fignificare, . Nec enim propterea Lazarum egro-
taífe,vt filius Deiglorificaretur , fed càm zgrotatlet,
ac mortuus effet . confccutum inde etle , « glorifica-
retur filiu Dei.. Acnon fuiffe infirmitatem ad mor-
tem , quia finis mortis Lazari non ipfía erat mors,
fed gloria Dei,qua ex ea erat confecutura , vt Au-

cxiftimant non folüm euentum , fed caufam fignifi-

'pfem ausit s fed mobis profuit. . Hoc f ergo , qmd ait , Non
ff ad mertem , quia c7' inIz mors non erat ad mortem , feJ
petils ad miraculuw , que fatto crederent bomines n C bri-
f'um , Gr. sutuvent veram mortem, Re&e probant ex
hocloce veteres auctores Chri(ti diuinitatem.Nam

Dei, quod ftatim explicansaddit ,. vt glorificetur filins
Dei per eam, quafl dicat, pn gl ortá Dei ,1d cit mea, vt

Auguftinus,Beda, Rupcertus, & Theodorus Mop-

Chryioftomus, Theophyla&us, & Euthymius, ex- E

autfeipfam Deum appellat, cüm dicit; Sed pro Lglqria'

C

B dum,vnde Patri, acFilio magna effet accetfura glo-

jefTe dicit , vt Chryfoftomus, Thcophyla&tus ; &
Euthymius exiftimant. Dubitant autem quidami
quam fuam , Patrííque gloriam intelligat? Andrcas
Cretenfis vnus ex auctoribus Grecz. Catenz cru-|
cem , mortémque Chrifti defignari putat, quam
mors Lazari fignificauerit , per crucem enim , &
mottem maximé cius gloriam apparuiffe. Sed ni-
mis hoc alienum videturà feníu. TheodorusHe-
racleotesgloriam eam intelligit, quód miraculum
fufcitati Lazati toto effet terratum orbi diuulgan-

l

ria. Simpliciffimus feníus eä ; quem indicat Au-
guftinus , in eo cam gloriam pofttam fuiffe, quod|
fufcitato Lazaro multi effent Chrifti diuinitatent
cognituri, vt ver. 45. declarat Euangclifta,
| $. Diligebat astem Iefus Martbam, «" Mariatm foro-
rem es , « LaXaram.) Muld interpretes querunt,

quoríam hoc adiecerit Euangelifta. Sunt qui pu-|

tent fufpicionem le&oris occupare voluiffe ; po«|
tuille cnim aliquem fu;picari propterea Chriftum
non ftatim. ad fanandum Lazarum íe contulifTe,|
quia nec eum , nec cius forores diligcbar. Cyriüusl

mirum fi.quos dlllglt Dominws , caf?,;g;ar, cüm Laza-

dorationem tacité reddere cur , eifi non ftatim ic-
rit , pofteatamen icrit ífuo tempore , quafi dicat,

obliuifci ; fixum in eius animo manfifle nuntium
xgritudinis Lazari, Refero ergo hoc ad duos fc-
quentes verfus ; Vr ergo audiut , quia infiimabatur
Quidenim eft, erge ? nifi quiadiligebat Lazarum,
& fororeseiusaudito eius morbo, quamuis iuftam
ob caufam in eodem loco duos dies manferit , ta-

T

!

1

|

fueft. & Cyrillus in Catena Grazca interpretan-

culi faciendi;dixiffe diícipulisfuis, Eamwu m Iudeam
uerum, Diligebatautem ces fingulariter, cüm om-

men fimul atque opportunum venittempus mira-

ncs communiter homines diligeret , propter fin-
gularem earum mulierum pietatem , vt Thcodorus
Heracleot. & Mopíueft. Chryfoftomus, & Euthy«4
mius fcribunt. ! E
(6. 7. Frergo audimit , quia infirmabatur, tunc quidcm
manfit in eodem loco duobus diebus.) Quam vim habeat
particula illa,erge, modó diximus. Soletautem quz-

veró in Catena Grzca exiftimat voluite docere non!.-

non potuilïc corum , quos tanropere diligcbat, :

$88 —

;Gloriamk

fuä Quafa
hic voce«
Chziftus,

Hebraz. 12.

rum, quem diligebat, morbo aftlixerit.Potis cre-7- :Pw**

maius in eo miraculum facere volcebat , quàm quod
cius fororcsab ipfo poftulare videbantur. Illz po-
ftulabant,vt egrotantem fanaret ; ipfe volebat mor-
tuum,& quidem iam fepultum, ii quatriduanum;
jam fa:tentem fufcitare.. Expectauit ergo, inquiunt
auctorcs illi,quos modó nominaui , doncc morcre-
tur,doncc fepcliretur,donec faeteret, quo illuftrius
miraculum cffet ; nec poffet qui(quam dicere non
veréfuiffe mortuum , fed lethargo fopitum;autalio
quo morbi genereadeo oppreffum,vt mortuo fimi-
lis videretur. Auguftinus , & Beda myfterij caufa fa.
€tà clfe putant, quód numerus ille dicrum quatuorz
mylticus fisfed non exponunt, quid in eo mylfterij

fitsnec,vt opinor,ad id, quod' agimus eft neceilariü.

Eamsts n ludeamiterum,). ]terum dicit, quia non
multo ante inde venerant , cüm vellent eum Iudxi

ri;cur duosibi dies Chriftus manferit? cur non Pca-scd." duos)
tim fccutus nuntios , antequam moreretur (anauitïc:f:i&lä:
Lazarum? In promptu cft ratio quam Chryfoftom.menteri.
. [Theophyla&us , Euthymius, & Rupertusafferunt, - :

idco non ftatim ijfle , led duos expe&ctalfe dics ,'quxia) !

)

Q—fii | lapidare w—'

-

Auctoris in
i&crpretatio
qui & Ru-
pexti eft.

"läþþi-dfzire. C. 0. 31. 39. Putat Cyrillus in GrzcaCatena

. [nus prouerbiü apud Hebreos fuiffe,quale nünc apud
multos vulgo eft , cüm fignificare volunt poflealio|

99I

hanc vim habere illud erum 5 quamuis Iudzi indi-|
gni (iut, tamen eamus, vt beneficium in illos con-
feramus, càm tempus id poftulet. Nonabsre aliqui
quarunt, cur hoc Chriftus diicfp-ttlis dixerit » ante-
quam proficifceretur; quod nufquam aliás feciffe le-
gimus. Rationem Chryfoft. Theophylact.& Euthy-
mius, &, vt videtur, vterque Theodorus Heracleot.
& Mopf(ucft. reddunt hanc, quód ümidi difcipuli
elfent, quód paullo ante Iudzi Chriftum lapidare
voluiffent. Przmunijffe igitur eos , ne repentino
Apc&ea reditu turbarentur, & prauifa minüs tela fc-
rite folent. p Jepeitta
8. - Dicunt et difeipuli,Rabbi,nune quarebant te Indai la-
pidare , e9* iterum vadss illuc?) Nunc, ideft paulloante,
|vt Euthymius exponit, Intercefferant autem duo vt
miuimüm meníes, vt initio huius capitis demó(tra-
uimus. Sed vtuntur diíci»uli exaggeratione, vt folét

inijcianteó rcuertendis Naore, quafi eodem die res
accidiffet. Loquuntur auté, vt homincs, inquit Cy-
rillus, & vtcrque Theodorus, nondum fatis intelli-
gentes non poffe Chriftum quidquam pati nifi vo-[
lentem:etf experientia fepe didicerant, vt ait T heo-
dorus Mofucptt.cü,quoties voluerat;é manibus ho-
ftium euafiffc. Loquuntur auté ita,quafi folius Chri-
fti caram habeant,quáuis non tantüm illi;fed multo
etiam magis fibi timerent, vt Chryfoftomus;Theo-
phyla&us, & Euthymius adnotarunt. Idem nunc
multi faciunt, per fpeciem chrifti defendendi res
agunt fuas. 2 : tT
9. Refpondit lefus, Nonne duodetim (ont bora die?) Mc-
ritó Auguftinus, & Beda mirátur, quid fibi velit ifta
rcfpófto. Vulgaris inualuit interpretatio, quá Theo-

. |phyla& refert, Lyranus verbam plexus eft, & multi|.

deinde, qui vixaliuni;quàm Lyranü lcgebant fcrip-

quod vna hora non fiat, alia fieri potfe,mutari poffe
Iudzoftum animos, vt qui paullo ante fe interficere
volebant, nunc libenter excipiant. Putat ergo Lyra-

fieri tempore, quodalio fieri nó potuit. Tribuit híc
interprctationem chryfoftomo D. Thomas in huius
loci cómentarijs fed, vt opinor, immerito. Auguft.
BDeda, & Rupertus exiftimant Chriftum (cipfum lu-
men;diémque;duodecim veró Apoftolos fuos duo-
decim horas appellaífe 5 nó debere fibi cos dare con-
hilium , fed fe potiàs fequi tanquam horas folem , ac
diem.. Mirum hoc Auguftino placuiffe. Propiàs ad
ícnfum Cyrillus acceffit , re&e cníim vidit tempus
vitz Chrifti dié appellari, fed fic cx pofuit, quafi fen-
fus effet, nódum effe tempus ponas de Iudzxis fume-
di; adhuc beneficia etian"ginu.itis conferenda, quan-
diuin hac verfaretut vita. Verus fenfus eft. quem pri-
musauctor Rupertus explicauit , quémque Chryfo-]
(tomus, TheodorusMopíueft.& Heracleéótes; T lieo-
phyla&us, & Euthym. tanquam éertum, à€ faciletn,
nifi fallor, preteriére ; fic enim ea, qu& fequunrur,
cdilferunt ; vtobfcura coniecturanon fitita eos in-
tcllexitfe; certü effe atque ftatum fpatium diei, quod
minui non poflit; duodecim enim conflare horis;
intraid tempus fi qiis ambulat, fine periculo am-
bulare, quia lacente dic offendere non poteft, videns

turatü interpreté , daodecim horas eí(ic dici ; itaque|.

quotoco pedem ponat : ficcertum & conttitutum

ERY ais s .

gapstem

Iibi*c'(ï'c tempus,quo ambulare debeat , id eft viuc;';c,**

"-JOAN. MALDONATI COMMENT. .

A |& officium à Patre comiffüm explere ; eum effe. di&

facere homines timidi, quó maiorem Chtifto metü| -

C

A; *

E

D

fuum;in quo nihil fibi periculi immineat;nec enim
ante conftitutum fibi tempus, id eftantequam vite
fequuntur ; que non vidco , qua rationecum alijs
intcrpretationibus hzrere poffint. Quàd duodecim
diei horas effc dicit , inzquales intelligit, & de die
loquitur,quem vfualem vocant. - Loronr v
| que ambulanerit ro die , non offendit , quia lacem bu-
us mandi videt. ) Explicatis fu perioribus verbis , tam|
facilé hec intelligantur, vt commentario non in-|
|digeant. Non polfe offendere, ideftin periculum|
vllum incurrere, qui s dre, id cít inlace ambular.

|pro omni pofuit periculorum genere. Nihilambu-|
llantes noctu homines magis metuunt; quàin ne in|
llaxum,; aucin aliquam rem aliam offendentes ca-|
idant. Lucem autem huiufmodi , autíolem vocat,|

poream , vt eam fpirituali opponat; quara per cam;
intelligi volebat. Non ergo de difcipulis hoc dicit,

ant, cüm in luce ambulent , ideft fe feqaantur, qui
. ^ ; £ s * "
lux eft mundi , quemadmodum Aueuftinus , Beda;

cleotes interpretantur, quam interpretationem re-|
fert etiam , & probat Euthymius . Nec, vt Chryfo-

liter enim de eo , quodfolet fieri , & de vera , ac na-|

poftolos, fed fe , cuife Apoftoli timere fignificanc-|
rant; timere non debere; neminem enim vllum fibij
periculum creare poffe,dum in luce;id eft in die am-|
bular, antequam tempus veniat ad moriendum fibi]
àPatreconftiztutum; —— — "i doud: OM
-qn. Hecait , 9 p»t boe. dicit ei , La(arus m cm-ï':
noffer dormit , [E*d vado , vr 4 fómne excitem eum.) Docue-|

uerteretur ; quód nondum fua veniffet nox, fed
adhucin die , lucentéque fole ambularet. Docet

vt Chryfoftomus ; Theophyla&us, Euthymius, &

pretantur, Haccaufa nimirum fuit, quamobrem

meus s fed la'(;gmif amicus nofler, thi(tïp d—löä*a,nzi.ci, |
tiz communione ad commiferationem , pro-
fe&tionemque commoueret. At curaperté non di-|
xit, mortuus eft ; fed; dormit , cüm magis fuerit dif-
cipulos ad capeffendum iter excitatürus , fi mortuü|
efle dixiffet , velleque eum fufcitare? "T'heodorus|

mortem fomnum appellauiffe, vt indicaret non elfej
fibi difficiliusà morte illum ; quàmà fomno cxci4
tárce. Probabile etiam eft modcítiz caufa ita locu-
tum effe. Nam fi conunuó dixiffet eum effeé mor-
tuum, fedue eum fufcitaturum , videri iactator po-
terat futuri miraculi. Nuncaurtem & plüs quiddam
dicit;càm non folüm fufcitatürum fe illum indicat,
verum etiam ita fufcitaturum , quemádmodum fij

x

fuc nox veniat , mori pofle. Sic benehzrent; que'

Vnam enim magis comrunem periculi fpecicm|
Iqui veluti fax eft totum colluftrans mundum, aut!
lucem huius mundi,id eft non fpiritualem , fed cor-
quafi doceat eos nihil effe caufz,quam ob rem time-|
& Rupertus quaf oblitusfui; & Theodoras Hera-|

ftomus, Theophylac&us, Euthymius, & Thieodorus|
Mopfueft. exponunt; Qwui ambulat in die, id eft qui be-|-
ne agit , nou effendit , non eft quód timeat, Gencra-]

turali loquitur luce, quam paullo ante diem appcl-].
auerat. Ex qua exemplum fumit , non vtprobet A1

rat nihil fibi imminere. periculi, fi in Iadzam ve-|.

nondixit, Lazarus dormit, aut Lazarus amicus|

Mopfíucft. Auguftinus & Beda indicant ideo Lazari;

*
Za
B*
y
L

nunc ncccffärium'fibi; aCdifCiPuliSfuiS elle - Vt'*'*-eöï
eants dormire enim Lazarum íuum communitcr
cum ipfisamicum; oporteréqueà fomno excitari| "——

Rupettus; & in Catena Grzcorum Cyrillusinter| — -

&
Ml o a u r

— A dormiret,

m

|
|
| l' yemel
|

E
C ETE "*

jipint
dwmi: ! :

dfradiu
g
l ld dQ
gmüiü
| n nol
W;;ti. " n
Ib fanita-/fö Jreyt
i pgio
| — um t
hgt
diüina ü
alnendis
aïiquando
?emmus.

——
a r

lzi
autill

Nnetie
lus credel
RTOD voS
Ctvolto
&Hende
VNuer
N
| — vebo,a
( quffeibi
Creditüri
Credituri

Qgi&ttg
idem,iec
Clere n
li .
lo folüm KC

Süm ides fcd etia'
ITohogtur 4

He & Dd
*æ i mis D
dul
fili
Ut
UM
ïinm'me
:?Tmft.g'l ;te&m

|
|
|
|
|
|
|
i

|
The(
N -nJ,E[

TR
MULT

. | L |
h

Detiewi (

PCrleug igca':mä

Pte. N
"w dl lüüzm
n

l a wv |
WSJR*. j l: H !
e

Mi ha n^A^ ] '*'L l
xï-a: -.ua 'l'.lx)*q üllcüï
AU t Wt

A tleg Mbor , s
L a.gï, u.:
: !

E
mue l/' E TPT
"Ml V LILQQUL LO

E 3231
FPLRTREITUAT ha.
d M EC
; ^ |
14 onr As
TEUM M ajv 4*.-.*-;2.4
: |
m M
W ul lk:u'!
t d
nrs At fvl
* al« dUVT

H
"n y DLLTATmI
,D00 Va

Ó
43 V

m d 'm.);
uml
d
j
»

LE
ADU*,

E

if: [ ; m ",
p 1'3 IJMEMHI' |

f lad /—|
samiuf n/
,:æjin- nax, l.ï |

I
' d
? ATC
, lomno tX

m asll
'-1:&2",.3

stl |
, n
-*flr.cs'j:: ! :,.O
34 d m
ni /'Lx l
s .mg"",".üü »| |
'j' r jadii 'd d.

l

« r
l. M E
y, LO
Fl:.f"ï;) n ;
i L .
) T'Rfücom |
ii
"d LZ'm |
771
, ,M |
" m*
id]»:ï:::*'c i
13 100
n L
; ss h
.:'3833 m 09 !
w
CJ:' .77;','
I
um

"La rr'(/

j
U i

dormirer; & modeítiam , moderationémque fuam, A |necefle-fuit iam mortuum , iam fepultum, iam qx,iZ—I
| lretinet: Nortáüithoc ipfum Theophyla&us. ^ - |. jttiduanum; foetentémque füfcitare, quod eo magis
1 o* Dixerunt ergo difcipali erut Domine, i dormit,fal-| — |difcipulorum fidem auxit ; quo maius miraculum
; guserit,) Quoargumento Chriftus víus fuerat,vcad| — Ifuit. Loquiturvt homo, cüm dicit; son eramiibi ; nam
teuertendum in Iudeam difcipuloshortaretur,eo-| |vtDeusvbiqueerat,vt Euthymiusadmonuit. — ^
dem illi vtuntir, vt eum , ne có redeat dehortentur. . Sed eamus ad eumn.) Peracuté Grecus Cyrillus ad-
'[|Arripiunt enim dormiendi verbum,inferüántque;f| — norauit irà Chriftum de mortuo Lazaro loqui , vt fi
dormit [alnns erit. Nec. dicunt , fi dormit ,faluuscft;id| — |viuuseffet. Sic enim dicit, eamws ad eum, vt dixilfet, fi
eft adhuc viuit ; aut non valde grauiter egrotat, quia| — adhuc viueret;quiailli, inquit Cyrillus, qu&uis mor-
qui graui premuntur morbo,dormire nonpoffunt |tuus effet;viuebat, vtpote qt em facilé poterat füfci-
ed dicunt, ceSdcclaj falums eritid cft bonum eft pro-| — Itare. Obferuant etíam Chryfoftomus , & Theophy-
| gnofticum futurz fanitatis,meliüs fe habet;extra pe-| B lla&us non dixiffe;vado , vt füfcitem eum , quemad- :
,somn'5 |riculum eft. Soletenim Íomnus grauiteregrotant-| |modumanrte dixerat , vade vt 4 fómno excitem eum , vt |
Ficotnu- IDis fanitatem afferre. Itaque neceffarium noneffe| |modefté defeloqüéretur;nec videretur iactator fu-|-
i onisjeo ire;vtillum excitent, quin oprandum,vt magisac| |turi miraculi. Nam ire ad' excirandum à fomno
Ricm, |magis dormiaz,vt breuiüs conualefcat, quemadmo-| |dormientem, nulla ia&antia videri poterat ; dicere
|dum Grecus Cyrillus,& Theodorus Mopíueft.& D.| — |veró irefe,vt mortuuim Íuícitaret;poterat.
Auguftinüs edifferunt. Sicenim humanüingenium| | ^ 16. Duxirergo Thomas , qui. dicitur Didymim , ad con- 1
diuina , czeleftiáque confilia ad fua trahit vota : & in d:ffipula's, Eamus €7* t05, vt moriamur cum eo.) De Tho-| '
diluendis , inuertendííque rationibus, quasdiuinus| |maapud Matthazum cap.10. . diximus , quead per-
aliquando fpiritus nobisfuggerit,nimisingeniofife-| |lone cognitionem erant neceffaria. Illud de nomine Thonc
peiumus. . | PU — — - j |Didymi hoc loco monendum , quod obíernatüm à Didyma:'s *
. 14. Tuncergo lefus dixit eä'manifäjfe', LaXarus mor-i C, nonnullis eft, non effe Thomas nomen , Didymus mou d ddte
ts efl.) Cüm videret eos nonintelligerefigaras, &| — |cognomentum;fed vtrumque nomen cffe,idémque & idem 6s
metaphoras , palam ,ac fine mecaphorislocutus efG| — |ignificare,quod & Theophyla&t.in c.20.24.notauir, £*i&ca-
dixitque , LaQarus mortuwseff, Hancvim habentduz| |Quodenim Hebraicé ppyn Thoinas, Greceeft J-| -
illa dictiones tunc , & , ergs. Neciam amicum fium,| — |Zuuoc Didymus, id eft geminus;(iue quód fimul cum
aut illorum vocat,quia cum aperté mortuum effedi-| — fratrealtero;vt ait Euthymius;natus effet, fiue quód
ceret , nonalio opus erat argumento , vt illis perfua-| |nomen à maioribus fuis accepiffet , quemadmodum
|deret eundum in Iudeam fibi effe ; vrieum à mortuis| apud Romanos quofdam Spurios;alios Fufcos voca- |
MTC s a o lw N l toslegimus, quáuis nec illi fpurij, nec hi fufci effent. I
1j. Etgaudeo propter vosyvt credatis,quianon eramibi.)| — |Quid de hoc nomine Leontius obíeruauerit , inue-| !
Non eftfenfus,vt credatis me non tuiffe ibi,idenim| — |nies cap.20.24. Cüm ergo dicit Euangelifta , Zbemas;
Vlatis credebant ; fed gaudeo me non fuiffe ibi , vt hac| D |qui dicitur Didynsm , pofteriore vocabulo prius inter-
ratione vos credatis, vt omnes auctoresexponunt,| |pretatur, quemadmodum fi diceret, Thomas , id eft
Chryfoftomus , Auguftinus , Theodorus Mopfueft.| | Didymus. Notarunt recentiores quidam interpre-
& Heracleotes , Cytillus; Theophyla&us, Euchym.| |tes , fed fere heretici, relatiuum ec ambiguum effe,
& Rupertüs. Quanquam ego quidem nihilabfurdi] |nam & ad Chriftum,& ad Lazarum referri poffe. Aa-
video , fi hec verba , qui4 non eramibi , inngantur cum| — | miror nó folüm herericis, (ed Catholicis etiam non-
; verbo , credats , ion vt fenfusfit; vreredatis menon| . |nullis, ac dotis auctoribus placuiffe , vt ad Lazarum
fuiffe ibi,fed;vt ideo credatis,quia ibinó erami,quod| —|potiàs , quàm ad Chriftum referretur: quafi verba
credituri non eratis , fiibi fuiffem. Nondicit;quid| |finthominis non folàüm Chrifto non credentis , fed|
credituri fint , fed facilé intelligitur,vt credatis tie| lirridentis etiam quodammodo, quzab eo dicta fae-
verum effe Chriftum filium Dei , verümque Detm.| . |rant, vellefe ad Lazarum ire, vcillum füfcitaretsfore
Quid ergozan nonid iam credebant? credebant qui-| E enim non vt illum füfcitaret, fed yc & ipfe,& omnes :
| dem , fed credituri dicuntur , quia quod iam crede-| " eius difcipuli vnà cum eo morerentur. Quidam et-
1 Credere. |bant,magis erant, ac magis credituri. Credereenim| — iam eorum per ironiam hoc didtum putant , neque
Ilcimur

non folüm
cuüm fides
inchoatur,
'fed etiam
cüm auge-
tüur,

l
ï
k

k l

"Ttact. 49..

; ^ ubowuwi.iTIS .4EuSA L ID2 n uiv o otr1 45
na,huthqu,&Ru?ert; probolententiam,ideo ma-

i € 0s : f ded a REO Ro pogi] * ; ,
dicimur non folàm , càm fides in nobis inchoatur,
fed etiam cüm augetur , vt hocloco D. Auguftinus,

'& Beda monuerunt,& nos cap.2.rr. exemplis docui-|.

mus.Poteft non abs re queri,quam ob caufam magis
ifcipuli credituri effent , quod illic Chriftus non
fuiffet, quàm fi füifleribi ? Auguftinus , & Beda cxi-
ftimant,ideo magis fuiffe creditüros , quód viderent,
Chrittum Sbíencem,quidih Bd lemoto accidiffet
iteftDeus. L/£rer ehim, non mórtuus fitrat nuntiatus , in-
|quit Auguítimus. Eandem Chryfoftomus, & Theo-
phyla&us tationem probát. Sedinaeis ego Cyrilli,
Theodori Hetacleenf. & Mo píueft.in Grzca Cate-

eis fiffe credituros, quód ibi Chriftas non fuitfet;
quàm fi fuiffet , qnia f1 fuiffetibi , aut mifericotdia,
autfororum precibus victus; vel à morbo fanaffet,
vel recens mortuum füfcitaffet; non ferens tam diiu-

némine nüntiantecognouilfé; quód folus facere po4:

|

:

hortantis hzc effc verba, fed dehortantis,quafi dicat
quorfum eó eamus? an vt fimul cum Lazaro moria-
mur? Iniuriam mihi Apoftolo fine caufa facere vi-
|dentur , qui ita fentiunt. Et vnde illi probant, inde
lego refello. Dixerat,;inquiunt, Chriftus, fed eamus ad
deum, lübiicit Thomas , eamus e7- nos , vt moriamur cum
lersad id ergo refertur pronomen e», quo vtitur Tho-
mas ,ad quem pronomen e»m , quo víus erat Chri-
ftus. Ego contrà, quia Thomas cüm hoc dixit , non
icam Chrifto , íed cum condifcipulis loquebátur, vt
jeum , id eft Chriftum fequerentur , non poteft pro-|
nomen e , ad Lazarum ; fed ad Chriftum referri. Si
enim cum Chrifto loqueretür , referretur ad Laza-
rum,de quo Chriftus loquebatur;cüm autem loqua-|
cur cum condilcipulis , & de Chrifto fequendo lo-|
quatur , neceile profe&to eft,vt pronomen eo,refera-|
tur ad Chriftum. Accedic, quód cüm dicit,eamus e7
nos,dictio illa,e7',vim habet relatiuam;perinde enim *
Jeft;ac fi dicat, e«mus e2" nos, ticuc ille itjad eum autem*-

turnum fororum Iü&tüm. Cüm autem ibi nó füiflet,

oX u x refcr;—v-

: 895 IOAN. MALDONATI COMMENT. 896 i
| refertur pronomen , , quo pareticula , e9" , ergo &j & |quod Euangcli&a dixig ver.g. ?'um quidem mafit i eod . tl
pronomen e» refertur ad Chriitum. Przterea fivim,| , |/oco duoþm du&u;,n?p mælhglïly; tátüm m,,,apflfse per "
proprietatémque verborum confideremus,verbum duos dies , antequá in Bethanii inde proficifceretur,| d
lillud,meriamur cim , indicat nódum eíle mortuum, fed maníifse tacitü per duos dies , antequá de morte mü
(ed cíIe moriturum eum, quocum & fe, & condifci-] Lazgr'i uidquá difcipulis fignificaret.Hoc mihi pro- di
pulos fnos fimul morituros Thomas dicebat ; Laza-]. þablh imum videtur efse. Cum enim Euágclifta di- tef
rusautem iam erat mortuus,non ergo de illo, fedde] !cit,twnc zmdcmm:mf: dusbus dicbus ; obícuré indicatiá ili
Chrifto dicit, moriamur cium es, Omnes deniquéanti- Lazarü fuifse mortuum, fed nihil dá Chriftü de eius de
qui au&torcs ita intellexerunt ; ncc cuiquam corum| — jmorte dicerevoluifse,donec duo poft morté dies ef- p
Quoanimo alterum illum fenfüm in métem veniffe credo. Quo| — fluxifsét,vt illuftrius miraculü efset. IHllud cérté nullo I
|Thomas lanimo hoc Thomas dixerit,de eo quidem videove-| |modo lprobanc poísá,quod quidam dicüt , tüc Laza- "
du — —^ |teresinterpretes ditlentire. Theophyla&us exiftimat| B |rum else mortuum,cüm Chriftus diícipulis dixit,za- du
hec dixiffe,non vt hortaretur , quaíiperironiamdi-| |darme Amicus nofler dormit ; deinde quattuor;aut quin- "
cat,ícilicet, eamsus «" nes , v cum eoinermes moria-| |que diebus Chri&umiin cóficiendo itinere pofuifse, [ u
mur,contemnamus vitam noftram, fieutilletemere| | | Conftat enim ex ratione Geographica à Bethabara, lm
cótemnit.Theodorus Mopfaeft.Chryfoft.& Euthy-| | Ivbi Chriftus erat;Bethaniam víque bidui vt plu nmü - ;;n;ærehig?fcüm j
raius recté fortaffe indicant hec verba, quamuisma-] — Jiter efse homini ctiam tardo,& pedibus ingredienti,|. 4 **i*lïjï!m í
gnam audaciz Ípeciem pre fc ferant,non aüdacis,fedi IDeinduftria Euanbgcliüa dicere videtur , quartuor dies a ,/mr j
timidi effe hominis,amantis tamen Chriftum,à quo| — |jam m moswmeto babentem, nó quattuor dies iam mor-| Bsrt
eum certum mortis,vt putabat , periculum auellere| — |tnum , quia quinto ante die credibile eft fuffse mor- dim
] no poiTe:.S'olät enim homines timidi maiora, quàm: tuum,fed non codé die, quo mortuus fuerat , fuifse "olyn'xitz
| re ipfa fhnt,pericufa fibiüngere. Tamen & hoc ip-' |/epultü; & quiaid vbique fere gentium moris eft, vt (
j füm mihi videtur fine caufa de Apoftolo dici. Cüm. C Imortuorü corpora per diem vnü cóferuentuür, ante-| al
: enim verba audacem hominem indicent;curtimidü, — quam tradátur fepulturz,ne quis forte feminiuus fe-| ali
interpretemur , quod ncinalio quidem vülgariho-| |peliatur;& quia eft vero fimile forores eius non con-j "
mine faceremus ? lllud tátàm ex hocloco colligitur, — |tinuó eum cpelire voluifse expectátes , num Domi- äm
aut non fatis eum ctedidiffe, vt Cyrillus, & Andreas| — |nus veniret;& cum;antequam fepeliretur,füfcitaret|. ^ —— "
Cretensin Grecoórum Catrena putát;aut, quod vero| |Altera quaftio ad infiitutü noftrum minüs pertinet, Quid quat-] fcrbl
fimilius eft,non fatis intellexiffe,quod Chriftus dixe-| [qui pretermiffis allegorijs fenfüm quqrim*'ïitteral e : älgfm "
rat ver.9.nihil fibiimminere periculi. Tanquamad| |Auguf. Beda & Rupertus exiftimant quattuor illos/ficea:. C/yr'fg
P certam enim mortem eandum effe dicit, neDomi-| — |diesquattuor fïgnificarc t;mBora,quibus homo im- 1- (,;0
num;,ac magiftrum fuum deferant, quod mágni pto-| |mortuus in peccato quafi in fepulcro iacet ; in vtero Oz'n
cüldubio eratamoris. Atque hcfortaffe caufafuit;| — jantequá nafcaturin peccato originali cóceptusjante "
cur hoc Euangelifta commemorauerit, aut eius erga legé,fub lege;fub morte. Violéta , vt videtur allego- :It j
Chriftum caritatem laudaret, cuius incredulitatem|D |ria. Ná neq; répus mortisà tépore reliquo hui* vitz : u:-c i,'
: Po&ca erat c. 20. 2j. reprehenfurus.- d A diftin&tü eftg & fi homo poft morté in peccato ma- | x
17. Venit ergo lefus , (7' imtenit eum quattuor diesiam| — |nct,quando ab eo fufcitabitur, càm nemo poffit iam| Fämf,fï
: in monumente babentem.) Non dicit Euangelifta, quo| — |damnatus liberarixEt tépus Euangelij tempus potiàs| ï nj
venerit,quia & ex ijs, qua dixerat ver.1.& ex ijs, quae gratiz,ac vitz quam mortis eft.Nó alia ergo de cau fa E -
i addit veríu fequenti facile intelligebatur venifle Be-| - Chriftus quattuor expcétauit dies , vt fuprà docui-] 1 nitui
: thaniam , vbi dixerat fuiffe Lazarum. Innonnullis, — |mus, niftvt conftarct mortuum efse Lazarum , quii BA
Grccis codicibus manuícriptis additum inuenio e«| |quartumiam diem fepultus efset , & miraculum in| E
f»Saslav, venitin Bethaniam. Necdeclarat an di-| — |quatriduano,& feetente efset illuflrius, ÉB Gpi
Ícipuli cum €o venerint , quiaexverbis Thomain-| [| . 18. Eret autem Bethania wxta terofolymam quafi fi«djji Chü&fl
[xelligi poterat veniffe cum illo. Ex quo colligitur,| . |quandecim.)Notum eft ftadium centü; & viginu quin- 1 o
Iquàm fälfa eorum fit opinio , qui putant Thümamw E que habere paísus, itaque quindecim ftadza süt mille qma
'non adhortatum,fed dehortatum potiàs códiícipu-| |o&tingenti leptuaginta quinque paísus , id eft minus a
los fuos fuifse, vt füperioreverfu recirauimus. Quat-|. — |duobus milliaribus Italicis,quod & Chryfoft. admo-| t
! Hebraigs EuOr dies habere in monuméto Hebraica phrafiseft| — |nendum putauit.Ideo autem declarauit Euangelifta, : Abfgï
: ä?;æ;ïc -qualem videmus c.g. s. Erat autem bowe ibi rriginta ol vàm vicina Bethania Ierofolymis efset,vt rationcrm Sici
2 annos babes n infirmitate (na. Duas dehis quattuordie-| — |riedderet, curinde mulüleroíolymitani ciues ad có- BLUL
| bus apud interpretes quaftionesinueniojalteráquo] - folandas Mariam,& Martham Bethaniam venifsent, ; Refpa
modo ante quattuor dies Lazarus fepultus etfe po-| — [quod paullo poft di&tutus erat,vt Theodorus Hera- ltt om
cuerit , cüm non nifi duos dies Chriftus poft acceptü Icleotes, Cyrillus, chryfoft.& T heophyl.notauerunt.| lts
nó de morte , Ícd de morbo eius nuntium ineodem| | | . 19. Multi «utem tx Iudeu venerant ad Martbam lilnos
"loco manferit ver.6.Alterá,quid quattuor ifti fignifi. | |. v Mariem., vt confelaremtur cas de fratre[ws-) Non di- DN
iQnomedo cent dics. Ad prioré qvaftioné Chryfofl.videtur hoc F cit,vnde Iudei venerint, fed ex verfu precedenü fa-| WP*
12225 4modo refpódere;co ipfo diequo nuntiusad Chriftd]| — |risapparet venifse Ierofolymajita Iudeos videtur a27| - | t
linmonu- venerat,Lazarum fuiffe mortuum; pofteum dnesin| |ifexl). folos Ierofolymitanos appcllare, ficutalibil. f
meno- lcodemloco máfiffe dies, quarto dcemum die Chrifld| |íolos principes cap. 9. 18. Venifse autem mul- tisc
| cthaniam venifsc.Euthmeyerö codé quidemdie,| |tosdicit, vt doceat miraculum non folüm coram. 1 Conf
quo Chriftus nuntium accepit,fuifse mortuum;po-| |Bethanianis , fcd coram multis ctiam Ierofoly- Tb d
ftea manfifse duos dies,aritequam quidquam de eius| — [mitanis ciuibus fa&um fuifse, & ab illis longe, la- hu If
morte difcipulis diceret , quarto die dixiíse , LaXarm| — |téque »romulgatum , vt Cyrillus,. Chryfoftomus, n POtä
amicne nofler dormit,quinto venifse Bethaniam & inue-| . |Theo 1l'»ylax&i.xs,&: Rupertus animaduertunt. Grace hi
EE ,Tliwfsg' eum quattuor die tam ro monumento babete.ltaque| — left, qop 0 ( afb M hod &Y ; 4di Meeiar ad verbum, :ïdl Cgo,[ä
H ( . o M. lt
i v "6s At

*'Q-

N

ä&gïh& $OA - DSINCPQGANCC€A EXb TE dN
i Crc?: [ e45,qd circa Mær:ham,gf Marz.ædm ,äuam Phrafm clm*], À. |miraretur , aut Mariam accufafct » quoci non & ipfa|
"i dam non médioctiter etiam do&i noninte ligentes Procefïi[fe:; , exctiat eam tacite dicens fedx.B-e domi,
UR ; exiftimarunt nó ad Martham, & Mariam,fed adalias; — |ideóque nihil de Chrifti aduentu cognouise. Mar-
nf" n mulierés,quc cum illis effent,venitlevt per eas Mar] |thaenim cognouit , quia, vt diximus , credibile eft
a d tham, & Matiam confolarentur. Iraque noftrum in-| |domo aliqua caufa fuifie progrefSam ; & folent qui
MAU terpretem temere reprehenderunt , quód vertiffet| — forisin publico verfantur,multos colligere rumores;
*Mu; ad Martbam; ey Mariam , ipfi multo magisreprehen-| |quos ignotant, qui domi deliteífcunt. E
æ::m::gg dendi, qui vel ex Euthymio Greco auctore difcere| - r Dixst ergo Martba ad lefun , Doviine (i fs bic|
fl&;ä:gfo | jpotuerunt eam phrafim idem fignificare , quod «; ffater meus non fwiffet mortuus, ) Omnes fere hocloco
ME MaipS«y , t Mitelav s ad Martbam , &7* Mariam, Exíin| — |auctores notant Martham his verbis fidem quidem
i minüsapud Ecclefiafticos,apud prophanos certéau- jaliquam, & confidentiam de Chrift caritate;fed 1m-
Wt : &ores id licuitobíeruare. In Catena Grecanon lego| B |perfe&tam tamen;& humilé fidem oftendere.Often-

*

Dtt gciwä :

; "!4 .;
')* M-m;

O
i --Ah.ut

« | tanivenire| ^. — . ais sE alb : : : : PuVys OP
Mi a Machi |cüm ille Chrifto familiares effent , & Ierofolymitan| — |tem facere pouiifse. Nondum enum credidiise eum; ïqgüa
T Tpotuezinc. [non multo ante confpirallent; vr/i quis enum confitere| — |cfse Deum , fed tanquam de viro infignis fanckitatis, |beni eqe
i TM tur 4f Cbriflum extra. (ynagogam. fieret , C. 9. 22. fingularííque apud Deum gratiz deillo loqui , quod pendum . |

; |
' ',4 t"",;**ha- !
- NAH»...L."H

4 *
* m LO
IT il
u
v ml
iil M..Sx,.;.yr,
" - "]

i
Cruenm u

À ia l at
. &
"a ammm !
U ID ^
M amte hAR Ht
" uu) hCi« u

" n-wa;
ATIUTM

UCC
UMT .

mmïs "t V.':" i
" 1
| 4b

wl UM
" *
n s
d ynur Qwv
À NUA LVE U
à j
, Lj I
"N hamtM
dU W2 LVU .4.:':
: | :
t^ t sani !n'"'GPQ
A J&æ- :3 dU

" |
i eaeimonmt
.*A .Lj&y '..i.:k'&hh

o t

" ! l
" nl vt ;
st t
4 uU.

n ï.-'in-quantisïC'h:i&i-yvenit;illi potiüstanquam maiori; |orandiarte capi fe Deus patitur , cüm ars ipfa naíCi- ;&eau na-
Tovop E & capiti familiz , quàm forori renuntialle venire| |turex affe&u. n us ( j4Kitur.
^ k Chriftim ; fiue domo forte egretfa fuerat alicuius (0Óx ed G nunc feio , quia quacutique popo(ceris à Deos
sani negotij caufa, vt que curam habebat domus$prio-| dabittibi Dem.) Loquitur,vt modó diximus,non tan-

:

mo modo

|

lecofolyimi

ao ic Gie o Mul Srav, 9] Maelar , fed apóc MapSav ; d
Matettl. Qgg:timr à multis, quo niodo mult Ierofo-
lymitani ad Marram, & Martham venire potuerunt.

Eius rei Chryfoftomus,Leontdius, Theophyla&us,&
Euthymius tres rationes afferunt , non veniffe Iero-
Íolymitanos propter Chriftum,fed propter Marthe.
Marizque nobilitatem, aliáfue virtutes; aut propter

lienorante forore cognouiffe aduentare Chriftum;

ingentem eatum luctum, in quo non poterant ho-
mines noti cófolationis officium denegarezaut quód
qui ad eas venerunt, alieni non fuerintà Chriftosfed
exillis, qui in illum ante crediderant. Cetera funt
Iprobabilia, hoc vltimum videtur Euangelifte infra

ex iis , qui Terofolyma venerant, fufcitato Lazaro in
IChriftum crediditfe , alios detuliffe eum ad Phari-]
Ícos;non' ergoante crediderant. — obTiOn
20. Martba autemy,vt audimit, quia lefus venit , occur-|
nit illi.y Probabilis eft Chiyfoftomi, Leontij; Theo-|
phyla&ti, & Euthymij coniéctura; folam Martham
cur veró illa potiüis cognouerit ; obícurior eftcotiie-|
&ura;,fed tàmen eft aliqua.Dociimus Luc.ro.3 8.col-
ligi ex eo-loéo Martham maiorem quàm Matiam
natu füiffe $ itáque curam gefftfle domus. Verifimile
ergo eft fiue domi vtraque erat, càm nuntius appro-

rem quepi—iïeifa'mam Chrifti venientis. Cur ereo:nó

[verbis repugnare; dixitenim verfü 45. & 46. multos|

dereenim credere fe fratrem füuum moriturum non
fuifse , fi Chriftus adfuifset ; potuifse eum Chriftum
à morbo fànare , fed non credereidem ecdiam abfen-

& ex fequentibus verbis manifeftum fit , fed e7* snc
[éio » quia quacunque popofceris A Deo , dabit tiby Deus, Ya
Chiyíoftomus , Theophylactus, & Euthymius. Ha-
bentetiam hec verba fpeciem quandam tacité, &
reuerenter reprehendentis Chriftum , quód ferius
omnino venerit, quàm oportebat , vt Cyrillus Grz-
cus,& Rupertus indicaucrunt.Áliud etiam quiddam
ego in illis animaduerto , voluifse Martham hoc ex-
ordio Chriftum quodammodo obligate , vt fratrem
fufcitaret ; quandoquidem ceius cau?a, tarditatéque
fuifset mortuus, quod non venilset fatis tempeftiuc.

eodem die,quo nuntius ad Chriftum venit, Lazarus
mortuus eft , voluit certé Martha profitenda Chrifti
potentia , & caritate erga fratrem fuum eandem po-

" ^Itentiam, caritatémq; cius excitare, vtiam mortuum|

fufcitaret. Scire fe eam Chrifti efse potentiam , vt f1

vt voluifset à riorbo liberare ; quod non fecit ; quia
non aderat , nunc faciat, cüm adeft. Solemus eorum
laudare liberalitatem , quos erga nos liberales eíse
volumus ; ídque ponitur in praceptis artis. Etiam

quam de Deo;qui propria poteftate,fed tanquam de

Aut fi hoc ideo non placet;quia,vt fuprà docuimus;|

adfuifset ; zgroto valuifset ; eam ergaillum caritaté;|

credebát.

pi Deus,

cüm ea ex

Orand! ar-]
te etiam fel|
patitur ca-[-

LE
d
u | V
" UE nUd Ubim MÉ quia maioris etatcari-| |viro fan&o , qui precibus .miracula faceret. .V'i.detur :
s d2 tatis Atali-:- hofpiti obu;am prodire ,.quemadmodum| p jautem Marthg velle Chïlifcxï'xn- docere , plus 1p.fu m I
r Abraham,& Lot Genef8.2.3.& r9.t.feciffe legimus. pofse ; quàm fortaffis exiftimet. Nondum Chridus :
um Sic nimirum debemus nos Chriftum obuiis, vtdici-| |mortuu m vllum iam fepultum , iam quatriduanum, |
"a tur, vlnis excipere. At cür mihil forori fignificauit?| |iam faetentem fufcitauerat,exiftimabat fortafse Mar-
a 2 [Refpondentan&ores illi; ne & illa exire obuiam vel- tha ideo eum id nondum tentafse facere;quod puta-|
"— -7 Ufet; omnéfque eam Iudeifequerentur, & nimiustu-| |retfe facere non pofie, docet pofsc;iubet bono cfse]
;.wüäö ; imültus excitarétur;aut quiafciebat,inquit Leontius| — animo, tantüm tentet,certó [cire [e ex fententia rem|
Sü:qgcml | Iudaos iniquos effe Chrifto. Vero etiam fimilevi- rocefsuram , Deumilli nihil,quod petierit, quam-
;þ',]'"m' Iderür voluiffe Martham laudem illam przripere,| juisdifhcile negaturum.Putabat;inquit Cyrillus;non
á "u iquód prior excepiffet Chriftum ; aut folam experiri] |venilse Chriftum, vt fratrem füum fufcitaret , fed vt
f iai ecquid remedij mortuo iam fratri apud Chriftum fe,fororémque fuam confolaretur, ideo rogat, vt fa-f
rnwü"; l 1 reperiret, vt ex ver.22. colligitur. Sancta eft pruden- F |ciat, quod ille vltro fa&urus venerat. Vult rogari;Vult roge-j.
cssigcmahbsf | tiaclam fratribus ; clam Patentibus ad Chriftum fefej |Deus vt faciat , quod etiam nó rogatus facturus erat. äïetus MT
gl conferre. Quod addit Euangelift , Maria autem domi, — | Quód non dicit aperte ; fed & nunc fcio quod pote-|qwod. &
u P , Pfedebat, quam vim habeat , neminéobferuaffevideo.| — ris illum tuis precibus füfcitare, Auguítinus,& Beda P rogatus
(Jur Wn: Ac prima quidem fpecie tacita reprehenfio videri moderationi tribuunt, quódaufa Martha non fuerit erac
n 1077 poteft; quafi dum Martha Dominum quzritillado4 — |Chriftolegem prefcribere, vtrum expediret fratrem
äs !?ngc,;z p fegnisïdeüderet. Caterum non rePrehenflonem — Ifuum füfcitare nec ne,fed id Chrifto iudicandum re-
WOW egojfed excufationem potiis effearbitror;quia enim liquifse. Non drxit, inquit Auguftinus, fed «g* modo ro- "Tra&. a.
::tung,CiICZ ! Idixerat Martham obuiá Chrifto proceffiffe , ne quis* gotes vt re[nfeites fratrem meums vnde enim (éiebat, ff fratri
;grbl!lf"j | us —.—&, m otray | jcin o

UET

TE
m

Chriftus
i þ!fnir:i.cula
* ,fc*n(ïm in-
ífinuare fo-
4*:1".&:5.

E

Locus ad
probádam
refurrecti-
Oncum,
a

,

H

x n s i

w

. 899

[OAN. MALDONATI COMMENT. -

900

"A rq/mgere vtile fiumt? boc tan(üfæ: duxtt s feto quit poff'-'iff'
UH (acitsvtrum enim factas, tndicij &n e!?,nö' pmþmpt!onhf
nes. Hocvellola Auguft. auctoritate probabile eft.
Magis ramen credo Martham, vt Cyrillus cxiftimat,
omnino Pcrfuaderc Chti(lto x*o!æïiife expedire ; &)|
þene oportere, vt fratrem fuüum ínícitaret, cüm pof-
fer , & cius amicus effet. Cur ergo nonaperté roga-,
bat, vt lüfcitaret ? Refpondct Dernardus in apologia
de gmdibus humilitatis , ffe melitss i4nquam non orantes,
oramutlic efficacius tanquam diffidentes confidumws ;exhilr:-!
"nWi Jrfa':lm: ,Fcr!!ibemm 4 fäfhom. Set iP[ä, CtoL 8 cf opus,ot
aliquid dicatur , quid dcfideremus. Di&tio, Er, cum dicit,

Lib.to. |fed ag* a:mc fero,hanc vim habet,vt Rupertus animad-
uertit,Ício quidem te,antequam frater meus more-
[retur , impediturum fuiffe, (1adfuilles, quo minus.

moreretur; fed & nunc ício polle te , fi velis , fuíci-|
tare. : 6 u- |
a3. Diett rl lefne , Refuvget frater tin.) Recté D.Aud
guft. Leontius,Beda, & Rupertus notauerunt ambi-
gue refpondilIe Chrftum;nam neqne dicit, quando
Lazarus refurrecturus fit,fed tátüm etle refurrectu-
rum;, neqs fe eum fuífcitaturi effe. Theodorus Mop-
(ueft.Chryfottom. Theophylact. & Euthymius con-
( putant minime ambiguö locutum else, quin pa-
lam dicere fe illum fülcitaturum, vt Martha opinio-
nem refutaret , qua cxiftimabat íolis precibus eum
fuícitare pofle. Magis probo,quod Leontius, & Án-
dreas Creteníis fcribunt , modeftiz cauía ambigué
Chriftum lozutum eile. H«c enim erat confuetudo
Chrifti fna fen(iin, & modeíte miracula infinuare,nó
exprefits, & inflatis venditare verbis;ficut ver.ri. ob-
Íeruauimus non dixiffc, Lazarus amicus nofter. mor-
caus eft,vado,vt fufcitem eumà mortuis,fed,zu(frm
micus nofler dormit , [ed vado, vt à [omno excitem eum.

inotei G mo die.) Quiaambigue,vt modó dicebamus, de
Lazari refurre&ione Chriftus locutus fuerat , occa-

quod de fratris refurrectione dixerat , de communi
omnium hominum refurrectione intelligendi.Qui-
quam mihiattificium videtur effe, quo clicereex
Chrifto voluityan fratrem fuum fulcitare cóftituifset.

fratris fuícitadone ex verbis Chrifti fpem animo có-
voluilse certó cognofícere, an de proxima refurre-

&ione fratrislocutus efset. Id facit tingens fe , quod
Chrifi? pollicebatur, devltima omniü refurrectione

j inzellexifse , itáque nullum priuatim fibi, fratriquc
conferri beneficium. Sic aliquando folemus fingere|

aliud intelligere,quàm intelligimus, vt dum is, quo-
cum loquimur , conatur noftram corrigere intelli-
zentiam, magis apette dicat , quod ante dixerat obf-

mortuorum refurrectionem:íic enim loquitur Mar-
tha,quafi res credita,ac nota inter Iudeos efsetrefür-

|re&turos efse mortuos. Quanquam Theophylactus

exiftimat potuifse,eam id à Chrifto didicilse , idém-
que alio poftea loco docet Emhymiwgi
2g. Ego[am rcfam'fho,.(y" VIfAydti cfcd:t In Ae, etiam 72
mortuus fuerits viuct.) Videturnon fatis aptéad rem
Chriftus refpondere,verüm aptiffime refponder.Di.

(cdin nowitimo die , cum omnibus mortuis;refpondet
Chriftus non efse necefsarium , vbi ipfe fit , nouiffi-
mum illum diem , & generalem refurrectionem ex.-

a4. Dictei Martba;, fcto quta rc:anet n reforref?ime ;",

fion&st Theodorus Mopíueft.ait ; Marthz prebuit;|.

Probabile enim;ac fimile prorfus veri eft a!iquam dei

cepiíse, fed quia ea obícura , & ambigud adhuc erat;|

curiüs. Illuftris hic locus eftad probádam generalem|

xerat Martha fcircfe refurrecturü. efse fratré faum,

A.

n

C

D

E

F

pectare, le elfe refurrectionem, & vitam ; qüi inno-

|nemalium pofle nifiíe, aut nifi per fe;jnemo cnim
|poteft re(urgere,niíi per refurre&ionem ; nemo vi-

Jfurreéturos efse ; atqui Lazarus nó poteratiam mor-

uiffimo die omnes mortuos fufcitaturus cít , polfe
quandocüque velit; & quos vclit mortuos fufcitare.
Quód enim dicit, Eo um refarrettto ez- vit4.perinde
cít ac (1 dicat,nemo potcft mortuus refurecre ;ac vi-
uere nifi per me.Cüm ergo qui inillo nouiffimo dic
refurre&turi (unt,per me rcfurrc&uri fint, peccrit &
frater tuus per me refurgere. Magna igitur fienifica-
tione dixit, Ego [wn refurreclo , «y* vita , lingulaenim
vcrba emphatica fant.Pronomen eg? opponit verbis
illis Marthz, Qwecunque popofceris a Deo , dabit tibi Dem,
quafi refpondcat non precario ,. non aliena virtute,
Ícd cgo ipfe mca fufcirare potfum;& quod dicit, (um
refnrretIio, z* vita, plus cft quàm f diceret;poffanvfa-]
Ícitare,(iguificat enim non folàm fe poffe,(ed nemi-

ucre nifi per vitam. Hoc fenfa minüs licet explicato|
Chryfoftomus, Auguftinus, Beda, Theophyla&us,|
Euthymius,Rupert" vidétur intcellexiffe , & Andreas
Cretenfis citatus in Grzca Catena. Dicss refonyet frater
mest m nom[omo die, Ànquit Auguftinus verum dicissfed
per quem twnc vefurget, poteft. cy" modo quia ego fum veus..
retfio & c. Omnces denique au&ores tradunt im perfc-
&am Marthz fidem Chriftum corri gcre voluitfe;fed
id iplum omnium aptiffimé Theophyla&us dixit,

bucerat mulier, excitateam Dominus,q táquam mortuain
mortuorum , atque viuentium; mortuorum dicit fe

cat,per me & mortui refurgunt, & viuentes viuunt
primum membrum exponir,ftatim fecundum ver(a

refpófio videri poteft císeabs re docet enim homi-
ncs,qui in fc crediderint, etiamfi mortui fucrint, re-

tuus in illum credere. Praterea quaftio crat de vita
corporis Lazaro reftituenda; ipíc veró loquitur de

Caterum non folàm benc,accómodatéque, fed plus
ctianfrefpódet, quàm rogabatur. Rogabatur vt cor-
pori vitam daret; relpondetnon folüm corpori,fed
ctiam animo vitam dare pofse. Sumpta enim occa-

E A* Y s p : l ^ 5
€ret v €71201 19 w » d/avig d ewatw o xvexoc, 3 GXX'Sp|
( Y 3 ii : '
vsyexptoj/Sony iv vric iv ewric dyleipd, Quia ergo multer ad- i

ents fidem fa[citat.Porro càm duo generafint homini,|

refurrectionem effe,viuentium veró vitam;quafi di-|

vitaanimz;ea cnim vitd viuuni, qui in illum credüt.|

Quo fenful

;Chriüus J
refuzvc&i ;
& vita,

] Quiceredit in me,etiamfi mortums fuerit , viuet.) Et hec

fionc à vita corporis altius mulieris fidem attollit, vt
non folüm corporis, quz non magni fit prctij , fed
ctiam animi vitam petat , quz fola expeti digna fit

eam fe non minüs,quá corporis darc pofsc, & multo

captare Chriftus à corporcis ad fpiritualia;à terrenis
'ad celeftia homines traducendi,c. 4.15. ex aqua cor-

quem Judzi quazrcbant , occafionem fumpfxt., vt cos
inquit, cibwmn, no qui perits[ed qwi permanet n vitam &ter-:
Euthymius,Grzci omnes auctorces docct idem efse

qui in Chriftum crediderint, & ad fidem bona quo-

alij refurre&uri non fint, fed quódalij ad mortem

ad quzrendum czlefté pancm hortarctur, Operaminiy|

nam, Cyrillus,Chryloft.Leontius, Theophyla&us,&|

que adiunxerint opera,refurreéturos cfse;non quod'

magis efse necefsariam. Solet huiufmodioccafiones] chritus|
! à terrenis
ad caleftia
traducit,

porea,quàm à muliere petebat Samaritanaad aquam|.
- fpiritualem , quam ipíe credentibus in fe daturus cf-)
[et; orationcem tran(talit:c. 6. 27. ex pane carporco,|

viuere hocloco,& rcfurgere , fignificaríq; folos cos;],.

l

MW —

" fempiternam,hi ad vitam zternam fint refürre&ari,

— — Ü

L^ s

pon

U-

E
* n Mp gt

.l í " 4 1
. ?

du

9 Va vv deind
Vr iiger ( u»

ia d t

-quemad- —

i utm
ii d
VN
quu
eu
r
Wtl
du
nonj
üitini
admod
(rati
fiatur v
ii d
m,limo
fitut, À
D
rpots,

Ab de r

VAGRTUN

Chridus )mmm'm
ä:culcporc. elcgam
| !
thai 9.
! — ILeonti
1 "
/ do cital
t qua

E'Iü:qUi o-
iE od
n £. & d
a (
| u 0 "h
;RUS Poüuä HL[
ïlhte, !

D. p
lm eo-(qu |

''''''

u**ï.qur!i'l

* i a'i

Meeheltibs | "
lls 'Lzu,::) ::L,.
,
" L
Yiueowoy T
É i .-,C(;Li&"u
1]
Qd!?üMWll*
.9
wi
Q WWN r
É .
NTLELIS.Y þ :'1
! iA lll (AQ::::»
ii ^
Af "m l
MULWVA Vil i ïc"
E l.
MO ml
'z v me';lh :l.[

, gv
L n 'M*.M'-mpä C
pwe TMM UM 3
;
,

"miomsmmu —
tll AMWlieda ld —

" in ! '
, ,u 3
'Afï.',ïwf.-»*w;
"E

'I "
l

') x
stamtt um vt
b di idiu uv |

v m m )
ii .rGMa ln
x
-^ Q'
www

Ti

l
, aT
a ""fff'hf l
x 09 NI V (
Á |

D
1 ;::qut.(
*|
|

]

| TR
i^ laA
MTARU
TL
nu .'v l
" w ^il
^ TL ,11 n
M UVS LUE hw
iv
ET u
n Aof oOf À
i CO |
L

*
4
P
v
!
* j
n

m L
0u dn Q« L
bF .'I-, 21
3:.12?25'.:0!1&34'1*;

, s
st
& Wt n u' M
'*'1"..'-, Vv :, j
"

Muf -".:äl
I
1]

VR r
J g
-«*ï'sC'Uüüïw p
$UP E

Atl
fl

" i
J'«r;:&un,
10

iu:g*a/

Ambigui-

Chriftus

*

. |cü lepore.

tate vtitur

9OI

IN TOXRK CCX RD

quód,vt diximus ante, exponit his verbis, quomodo
refurrectio mortuorü futura fit , quod primum pro-

fuerit, viuet, indicat, fi mortuus non fuerit , & credit,
non motiturum, quia etiamíi corpore moriatur, ve-
ré non moritur, & quia ca mors non eft veré mors,
vt Cyrillus, & Chry?o?comus -diiTcru*nt, & quia ab ea
morte ad vitam eternam refurrecturus eft. Q104 zmte-

gredimur ,nec poteff vita. aterna faccedere ,nifi binc contige-
rit exire y non eft exitus iffe , fed tran[itus , €7 temporalisti-
nere decar[o ad. aterna tran[greffs.. Ytaque non folüm
fpem Marthz oftendit fore , vt frater. reíurgat , fed
etiam vt ipfa f velit credere, non moriatur,vt Leon-|
dus , & Theophylactus obferuarunt. Hoc eft quod
Íequitur. OYX w : ii
216. Etommit,qui viutt , 7* crgdt: in me,non morietur
in eternum. ) Dixerat Chriftus fe refurrectionem , &
vitam efse , refurrectionem nimirum.mortuorum,
vitam verb viuentium. Superiore veríu declarauit,

eum credidit , eniam. $ mortuus fuerit , viuet ; decla-
rat nunc, quomodo viuentium vita fit , quia , qui vi-
ut,Íiineum credat , mon morietur in eternum, lMle re-
cuperat, quod perdiderat; hic quod habet , perdere
non poteft. Hec. cauía eft, cur non dicat , qui cre- |
ditin me viuet, & non morietur in zternum,quem-
admodum dicendum effe videbatur; fed ; qe viuit; |
£g* credit 1 me, non nsorietur in eternum, quia non figni-
ficatur vitam illam , de qua loquitur , effe&um efse
fidei , fed naturz ; tanquam fi diceret , qui credicin

rietur. Ambigue igitur vitz , & mortis vocabulis
vtitur;cüm enim dicit; qwi viuz , loquitur de vita

corporis, cüm dicit, nop morietur m &ternum , loquitur
de morte, & vitaanimz. Quaambiguitate , vt fepe

L

monuimus , vti folec Chriftus magna cum gratia,
elegantiáque fententiz , fupra capite 4. 13. 14.. Mat-
thai 8. 22. Quamquam Chryfoftomus , «Cyrillus,
Lcontius, Theophyla&us, & Euthymius , vt mo-
dó citabamus ; omnia i'mcelliö !
ris,quam qui in Chriftum credunt;fubituri non Áint,
fiue quia ca mors vera non eít, fiue quia f cü,.paullö
poft lunt àd vitam etiam beatam corporis refurre-
&uri. Ceterum quo modo,quiin Chriftum credit,
in eternum non fit moriturus; id eft periturus non
fit , abunde capite 3.15.difseruimus; vbi & nouorum

modi locis colligunt folam fidem ad falutem fatis
efle. N | B L^d
.. Credis boc ?) Abfurdum videri poterat,quód cüm
de fafcirando Lazaro loqueretur, fidem à Martha

*

|

-;Fidem eo-
i£ü , qui ro-

. |gabane fo-
1lebat Chri-

i ftus poftu-
|lare,
!

efsum a'izmone filium curaret , dixit , $7 potes crede-

exigat , quafi non Lazarum , fed illam ipfam fuíci-
taturus effet.. Caeterum exiis,que modó diximus,
intelligi poteft, quorfum Chriftus hocaddat. Vo-
lcbatnonfolüm Lazarurn corporaliter , vtflla pete-
bat , fed etiam fpiritualiter illam fuícitare ; vtram-
|que ad rem eius erat fides exigenda. Non enim
eorum tantüm , quos, curabat , fed etiam eorum,
qui fe pro illis rogabant , fidem fplebat poftulare,
& cius relpe&u miracula facere. Propter fidem
leorum qui paralyticum. portabant , fanauit eum,
Matthzi 9. 2. & illi , qui à f& pofcebat , vt pol-

pofitionis membrum eft. Cüm dicit , etvemi mortiuus|

rim meriamur,inquit Cyprianus in lib.de mortalitate,|
hunc locum ediíferens, ad immoertalitatem morte tran[-

quomodo mortuorum refurrectio eílet , quia qui in C

me , fi mortuus eít, reuiuifcet ; fi viuus eft , non mo-|

gunt de morte corpo-|

hzreticorum.errorem refutauimus , qui ex huiuf-|.

quemadmodum c.6.54. dilputauimus. Preterquam À

à

ov

reymnia pofeibilia funt credenti , Mar.9. 25.

Chriff us filus Dei , qui n bunc muandutm veniffi.) Di&tio
illa vtique,quz Grzcé eftsa] n« vehementer , & eum
admiratione affirmantis cít,non ergo folàm affirmat
Martha íe credere , fed indicat mirari fe, quód fe

IChriftus interroget , quafi de fua in ipfum fide du-
bitet. Quod dicit eredid/, prateriturn tem pus eft po7|

itum pro præfenti ,vt multi putant , & vt graues et-|
iam , & Grzciauctores Theodorus Mopfueftienfis,
& Leontius videntur interpretari , Idque confuetu-

|do Greci fermonis patitur;íed cüm maiorem vim|.

preteritum habeat , nolim in prefens conuertere,

terpres. Poteft quippe Martha fignificare fe non
modó nunc,fed multo ánte credidiíse , quemadmo-
dum Diuus Auguftinus , & Beda putat , quod maio-

|rem nimirum habet cmphafïm quàm fi diceret , fe
iam nunc de Chrifto credere , quod ante non credi-|

diffet. Quod fequitur , quia tueg Chriffw filim Dei ,qm

boc ? id eft me eíse refurrectionem , & vitam , & eos,
qui credunt in ime , etiamfi mortui fuerint , refurre-
&uros efse, & qui viuunt,& creduntin me, non efle
morituros in eternum ? reípondet illa, -Ego credidi,
quia tu s Chriftws filim Dei , quiin bwnc mundum venifhi.

|Chryfoftomus , Theophyla&us , & Euthymius exi-

ftimant non intellexifse Martham;que dixerat Chri-
ftus ;ideo non fatis accommodaté refpondere. Au-
guftinus autem, & Beda, recte intellexitfe , rectéque
reípondere , refpondendo enim , quod maius eft , id

etiam quod minus eft, refpondere. Qwazdo boc credidi,

inquit Auguftinus , 4uia tu es filius Dei, credidi , quia tu

es refurretlm, €7* vita, Sic enim cotrigo corruptum lo-
cum Auguftini partim ex Bedz commentario , par-
tim ex Catena Diui Thomz. Mihi proprié videtur
Martha ad verbum illud Chrifti refpondere , Qui cre-
dit i me, quo cam quaíi non credentem notaffe vi-
debatur. Quo aculeo cüm illa fe pungi obliqué fen-
tiret, exiliit ; vtique Domine ,ego eredidi , quia tu es fl
Dei , quiin bunc mundwm venifli. Quibus verbis quid-
quid confiteri de Chrifto poterat , videtur breuiter
eíse confefsa. Nihil enim amplius Petrus confefsus
fuerat , capite 6. 69. & Matthei 16. 16. cüm Chri?cus1
cum beatum appellauit, & fuper ipfum Ecclefiam
fuam fe fundaturum promifit. Quin Petri confef-
(ioni hoc etiam addidit , 44i in bunc mundum venifli, vt
Rupertus animaduertit. Cüm ergo iifdem , quibus
Petrus,vtatur verbis,iniuriam mihi illi facere viden-

xiffe interprerantur. Scilicet ilium Dei nó tanquam
naturalem, qui &i pfe Deus efset , fed tanquam pro-
phetar , ac virum fan&tum propter falutem homi-
num Deo mifsum appellatse. Meliàs omnino Cy-
rillus ; & Leontius notauetunt r góv 76 68 appofi-

27. —fit ia , vtique Dammexeäa credidi , quia tu es

quod temere fecifse mihi videtur hereticorum in-|& poft e&

m hunc muudum venifti , videtur alienum à Chrifti in-|.
terrogatione cfle. Rogaucrat enim Chriftus , ereds

tur,qui alio aniimo, aliáq; quàm Petrum fide eam di-|

Caluinus;

ez2a.

Auguftini
locus cor- [
re&us trac.j
in Ioan. 49j

Matthz dé
Chrifto -
qualis con-
feffio,

to Grzco articulo vocauifle , vt non qualemcunque

aut, vt Grace eft o spxoudiuec , qui venturus eras,

quam nalcerentur ; fed , w i ferma Da effet , nec
rapinam arbiwaretur efse fe zqualem Deo , mif-
(ümà Patre, vt noftram naturam fumeret, & obum-

(ed verum, naturalem , & vnicum Dei filium figni-|
ficaret. Illud etiam, qw& i. bunc mundum . veniffis

non folüm fignificat ita venifse , quemadmodum| .

prophete vencerunt , mifli fcilicet à Deo, cüm|.
|iam nati efsent, cümque non fuifsent , ante-

Philip.2.6.

|

d

"

brata

FOM FE EH

| H r u E s ; Y Ht
UP* 6 3- brata diuinitate fua CFGF ramen lux wer«, que :lluim
| — jgaremnem bomipem vententem in bunc mundum, Cum

903.

d. Es 97 € /
ergo dicit , qu m honc mundum veviffi , aut. o tpxtue-

jqualemcunque Chriftum ; flliümqu:.c Dci credcres
l(cdcredere doctam prophetarum varicinijs, & ta-
lem crcdere , qualem illi defcripferant, vt Theodo-
tus Mopínett.obferuauit. Animaducrtit etiam alter
Theodorus, cui Heracleota cognomcentum cít, no-

voc, qui venturus cras , indicat Ícnon temere, ncque| -

a21n€ gen-

ct; Onmmnes

£undino^mine mundi fignificari non folius Iízacl, fed om-
nium ctiam gentium ; hoc eft totius mundi feruato-

*B nondum lIcfus in caftellum , id eftin oppidum Be-

tU.

É Chiifto
vOCam ut.

]
L.

v

j

iacligznremy venille. Quam vim in co nominc latere fzpe

|-lam, fecretó. Quod non dubium;quin propter pre-

dMtibuscogitafsesfiue vt Rupertusait,nc fc,fiad Chri-

Igis Íororem ad veniendum , properandümque exci-

Cun&andü?& feftinato ad eum venerit.Illius fa&tum,documen-
non cít,cü | x

notauimus C. I. 29. & €. 3. 17. & C. 4« 42. & C. 6.33551.
& c. 8.12. & 9. $.
28. ktciumn bec dixiffet , 4bijt.) Minimé obícuré
Euangclifta indicathis duobus verbis , totóque te-
nore orationis ftatim , vt hec Martha refpondit,
fumma feftinatione ad vocandam fororem abijffc ,
plenam fcilicet fpei, plen&mque gaudij , non folüm
quód Chriftum, quem quzrebar, inuenillet; fed
quódex eius verbis magnam concepilfet fiduciam
fore, vt fratrem fuum fuicitaret, vt Cyrillus animad-
aertit. | : |
Et vocatiit Mariam [ororem fnam filentio.) Grzce Aatpa

(entes Iudzos'feceritne quis eorü audiret, vt Theo-
lorus Mop(íueft. Cyrillus, Leontius, Theophylaa.
Suthymius, & Rupertus obferuant;fiuc ne fi fÍcirent
Mariam ad Chriftum ire, eam non lequerentur odio
pleni Chrifti;fed aut domi manerent,aut [erofolymà
teuertcrentur, atque ita teftes non cflenttanti mira-
culi, vt Theophyla&us vulisfiue, vt ceteri auctores,
quos modó nominauimus, ne quid periculi Chrifto
crcarent prefertim miracula facienti; quod Íciebat

leosaequo animo ferre non poffc, quod multo vide-
tur probabilius, Vero cnim fimile eft magis Martha
de Chrifti incolumitate; quàm de futuri miraculi te-

ftum ireífcirent, detincrent.

gclifta Chrittum Martha dixiffe vt fororem vocaret.
Itaque funt,qui putát id cam de fno addidifse,vt ma-

tarct, aut ipfam Chrifti prefentiam interpretatà cfse
vocationem , vt Thecophylac&tus, cxiftimat. Multó
cft probabilius,quod ThcodorusMop!ucft. Cyrillus,
Leontius, Euthymias , Auguftinus, & Beda docent,
j'id Chriftum illi dixifse,fed Euangcliftam brenitatem
lecutum praxerijísc filentio contentum dicere per

loco conftiterit, doncc venirct Maria,quod non fc-
cifsct, nifi cam per fororem vocauifsct,ver, 30.

idubium eft, quin volucrit Euangclifta amórem in
Chriftom Mariz, ftudiümque declarare, qnod fimul

municato cófilio cum ijs, qui aderant , Iudzis oblita
luctus, oblita vrbanitatts, oblita decori furrexerit,

tum debetefse noftrum. Quumà Chrifto vocamur,
quid cunctamur? quid defidemus ? quid moras nc-
&imus:quid nimium fapientes videri volumus2quid
cum parentibus,cum amicis , cum mundanis homi-
nibus confilia noflra impedituris communicamus?

Dicens,Magifter adefl, «g* vecatte.)INon dixerat Euan- |

E |dorus Heracleotes Mariam ipfam, dum domo egre-
Martham. Argumentum eft , quód Chriftus codem ;
219. lllà vt audiuit; favgit ci0,€77 venit ad eum.)Haud|

latque audiuerit adcíse,féquc ab co vocari; non com-| :

id ipfum fortafse quarentes , vtaliquem » qui nosab

illis reuoccet fpecie ptudcntie, repcriamus.Rem efse

CiOAN. MALDONATI COMMENT. . 504

A. difficilem,non temeré fuícipiendam, quodiemdl fa-]

&urus fis, liu multümque cogitandum. Quin taciti
furgimus, & ad Dominum currimus?

nondum autem venerat , enfu aliquanto faciliore, &
magis confequenti, Nofter interpres aut legit. 45
eim , aut exiftimauit d« 4wtem accipi pro. 9. enim,
qued nonnunquam foletfieri. Silegamus e»im, ra-
tionem dicemus Euangeliftam reddere, cur dixcrit

furrexifse Mariam , & venifse ad Iefum,nempe quia|

Thcodorus Mopfueft. & Euthymius, voluit Euan-
cliita indicare tam celeriter & Martham ad Mariam

gredi , fed foris expe&are ; fiue vt illicaliquos forte

ftomus, & Theophyla&us etiam fufpicantur,ne fi in|
oppidum ingrefsus fuifset, teftes miraculi faciendi,
gloriamque humaná colligere velle videretur ; fiue,
quod fimplicius eft, ac forrafse certius, quia fciebat
Lazarum, vt mosapudludaos erat, extra oppi-
dum fepultum efse oporteres iraque cüm illum|
fuícitaturus venifset; opus non crat in oppidum
ingredi. | : ( 1
31 Isdei £rgo, qui erant cum eA 16 domo , €7' confola-|
bantur eam , cim vidi[ent Mariam, quia cità forrexit , G]
exijt , fecuti [nnt eam dicentes , quia vadit ad monumen-|
tum, vt pleretibi.) Docet Euangelifta, quam ob cau-|
fam Iudzi Mariam fecuti fuerint , quia putaruntni-|
mirum ad fepulcrum ire abrcptam,fugito do*lotis)*

D impetu, vtillic plangeret; fecuti ergo eam funt, vt|

& 1illic cam coníolarentur, vbi maximé erat doloz,|
plan&üfque renouandus ; aut veriti ne quid ibi do-
Forcyi&a grauius in fe decerneret, vt folent facere|
mulieres ; quemadmodum Theodorus Mopf[ueft. &
Euthymius interpretantur.Fiebatautem id alio con-
filio diuinz prouidentiz, vt ctiam nolcntes teftes|
efsent tanti miraculi, vt'Theodorus Mopfucft. Le-|
ontius, Cyrillus, Auguftinus, Theophyla&us, &|
Euthymius obferuant ; eodémque confilio Evange-
lifta narrauit, vr Cyrillus ai Exiftimat autem Theo-

derctur,de induflria finxifse fe ad monumentum
flendi caufa ire; quia nolebat de Chrifto quidquam
.|Iudeis fignificare,quód iniquo in eum animo císent.
Quod videtur Euangelifte verbis repugnare, Cüm
enim dicitfecutos cum Iudzos dicentes , qni4 vadit
d menumintum , vt pleret , haud obícuré indicatnon
ideos dixiíse, quód ex Maria intellexifsent, fcd quód
ipfifufoicati efsent. Animaduertit Rupertus Iudeos,
cum Martha domo egreísa efsct,nó eam fecutos fuit-
fesfecutos verb continuó eereísá Mariá;cuius ille rei
caufam'eíse pntat, quód Maria maiore , quàm Mar-

F thaamorefratrem profequeretur;itaque maiore an-]

gebatur dolore, maiorémque lIudzi curam adhibe-
bant, vt eam ; quàm fororem confolárentur. Vcra
fortafse coniectgra, fcd probari non potcft.. Aliam
egocx verbis Euangeliftz conicé&turam facio , cau-1
fam fuifse, quód cum Martha egrefsa domo cft; non|
cxiftimaucrintIudzi flendi cauta ad fepulcrum irej|

»

ícd vt aliquid ad familiam pertinens procurarct:
) »- | Maiot.

yo. Nondum enim venerat Iefwedn taficllum , ffä erad
adbuc in illo loco , vbieccurrerat i Martha. ) G. o i

|thaniam venerat; fi enim venifsct, nulla fuifsct cau-].
la, cur Maria ad eum cxiret ; aut vt putánt Leontius,|-

eftinafse , & Mariam ad Icfum accurrifse; vt Chri-| -
ftus in codem adhuc loco cfset. Sed probabilius]
Chriftum certo conflio jnoluifse in pagum in-|

dogeret , vtait Euthymius; fiue vtidem , & Chryfo-|

ac. f
diàis [

iume
iCh
ddora
m
inqi
tolyer
irimi

RUR

—

iim
.. hi,
Nl . Qüïæ(

"d [stttor

ioquy NUX
lCïymæ. muu

Is
N
Wl

n
r

!

"ï

"^
iX. W
uöy ('im: E:
!

* ln

' :4 ! ( ;
li ii
3: I
Mfm ! &'W.G":
. : :.1 !
Ipicantrgis

RULQUL t
4

b u -
ja vtá WL

fhitt n 21
TOU5 Quidicte

WA* — aym a
«Aï'u, &x-;: Cmf
W

L ,.r || .
a m EM
37-» Q M

t 1 0ppidz
£ |

m Cv
N4 25 p

tht ü mm-;

,a ]
M m -
.3.33 4« vv NJN. i
à

" |
entetmm -
T- äma WUM wl À
I à
H H [

AUSSAAM
a i d
l

nemanunn i

l ;
nic: t t

IL A
iM Á
emm m n
s ld 3*- w "0.

^ 4
AUR ?T t
u L Q |
l

£ ) M
! p 4 i M
bt

* ;lqiqïgV;',";
umv
.|

L.
d .1, ! 1
s Mopfttis .
ö,i Asl i
cophvadahs
. :,,f ,- |
ouldio Erup. -
Tie -
sitapiem 1
lpdomo . .

r
! um i
i mcüümö(ï!
t '
t u VJH!'":I
tcto quAm

D ]utl
^ 9t
..,lf ps '".!
am dul
DDem

t UE
t 7*
"* *3
t3 [
*-.
*2 €2
—*
D-— *
—— T

!'.r ,'m" l
um

[Ioan.

MEOUT AMEINSE TA 725 21 PPCOPDGNS NEES

*

Fratetnus

. Jim Martia

affe&tus.

Lib.IO * Cö-
ment.in

D

* APE
M

|

—X ——
Mrmdak -- NG Rogs UM aiec

1 LA V
: f'-c!d"-*
! f pET ['fä"
P
m
IT
! W' "

i

'NMulla effi-
caciot Ora-
'io quàm
ierym.

!

IMaior enini; vt diximus, natu erat , & familiz gere-
bat ciitam ; cüm autem Maria exijt, nihil potuerunt|-

— deecidit ad pedes eius , 7 dicit ei,. Donvne (i fuiffes bic 5 mon

"Jpariter «* àmere Chrifs [aucia. Deinde quód verba illa

argumentiü eft fidei, vt Cyrillusmonuit. Quamobré

fam , quód magna Iudzorum adeflet multitudo, &
noluerit Chriftus coram illis cam coarguere ; pra-| .
Neque vllü inter primü , & fecundü mébrum arbi-|

[Nihil à Chrifto Maria po&ulat feu fatis effe hoc rata;

- |potuit, lacrymis rogauit , vt Rupertus notat.. Nulla

- Imetipfam.). Omnes fete au&ores Grazci, Chryfofto-
mus, Theophyla&us,Euthymius,Leontius, & in Ca-

CIN IOAN . QAR U XER.

. 906

aliud füfpicari , quàm plorádi cauía ire ad monumé-
cum. Dum enim Euágelifta dicit , cur Mariam fecuti
fuerint, indicat,cur Martham fecuti non fuerint,
3i. Maria efgawtüm veni[fzt, vbi erat lefes , videns enm

effet mortuus frater meus.) Haec vetbas videns eum cecidit|
ad pedes eiws, indicant fimul atque eum confpexit;ni-
lil
fuerant, in Chriftum irrruiffe , féquead cius pedes
maeno affe&u proicciffe. Vtitur ijídem verbis ; qui-
bus vfa foror eius fuerat, fiue quód inter fe commu-
nic;iuerant, fepéque dixerant, Miferas nos fi Dómi-
nus fuiffet hic, frater nofter mortuus non effet ; hoc
etiam ad noftram acceffit calamitatem, quàd egro-
rante fratre Dominusaberat, vt folec muliebrisíe-]
xuslamentari; fiue vt TheodorusHeracleotes ; &
Leontius fcribunt ,. ad'eaquaóv eyu(a lo epóvnpat: verz
in hocforor,quód eundem cum lororc haberet fen-
(um. Duabus tamen rebus fororem vincit ; pri-
müm , quód ad Chrifti pedes procidat , & quidem
coloco, eo tempore,quo minüs liberé id fa&tura vi-
debatur prefentes verita Iudzos , vt vterque T heo-
dorus Heracleotes, & Mopfueft. Leontius, Chryfo-
ftomus, Theophyl. Euthymius, & Rupertus adnota-

Adorande expreftit, . Cecidit emim ad. pedes esus dolore fratru

non addidit , que foror dixerat , 5ed e7* sunc fcio , quia|
nacunque popo[ceris à Deo, dabit tibi Deus, quod maioris

à Chrifto reprehéfa non eft,vt foror fuerat , ficut idé
auctor adnotauit.Etfi Chryfoftom. T heophyl.& Eu-|
tchym.quare reprehéfa non fuerit;aliam reddunt cau-

fertim cum fciret, inquit Euthym. fore vt per otium
id difceret, quod illi ad perfe&am fidem deerat. Ita-
que exiftimant hic omnes auctores Mariam eadem
verba, qua foror dixerat, & eadem dixiffe fide,non-
dum credentem Chriftum plus effe; quàm homi-
nem. Malo Cyrillum fequi meliàs de Mariz pietate
fentientem, m4iore illam fide, quàm Martham ea-
dem dixiffe verba , credidiffe quippe Chriftà Deum

I sup. v. 2:. efe , ideóque verba illa fororis non adieciffe , se|

o nunc fcio , quia quacunque popo[ceris 4 Deo, d.;th tibi
Deu. Quo ergo riodo deDeo dicit, Demime fj fwi-

. lfe bic, quafinon vt Deus vbique elfet ? Refpondet :
- [Cyrillus non fatis prz dolore confideraffe , quod di-

cebat, iraque humano more de Deo locutam fuitfe.
(eu impedita lacrymis; itaque quod verbis rogare nó

eft efficacior,rnulla potentior oratio, quàm lacryma.
Quod verba non potuerant efficere, vt Chriftus fpi-.
ritu turbarctur, lacryma fecerunt.
33.. lefon ergo vt viditeam plorantem , €7* Indaos, qui
venerant cuim ea plorantes , infremuit [iritn, e2* turbamt [e-

cena Grzca Cyrillus, ad hunc modum interpretátur,
mfremiuit firitu , id cft erumpentem humanum in la-
jcryfaas, & paffionem affe&tum cohibuit, nc quid pa-

À |deret. Sed Leontius,Cyrill.& Theophyl. fpiritü acci-
piüt pro diuinitate, quafi fenfus fit s zyevpalli fhrritw;

moratam , nihil reueritam Iudzos , qui fe fecuti|

id eft diuinitate fua erüpentem affeétü r?re(ïilfc; Ce-

muerit ; hoc eft iratus fuerit;illámq; cóprelfferit. Ita-
que illi in ablatiuo,hi in datiuo sveipalli efle putát.
Mirü tátis auctoribus eum placuitfe fenfum,qüem à
méte Euangelifta patet alienii effe.Quo enim modo
cóuenit;vt cohibueritaffectü,cá feipfum turbauerity]
quod plàs quàm humanü affectü oftendere videtur
effe. Deniq; quàd hocloco dicit ésCpim ao v rv

pietlisinfremuit [iritusdicit ver.38. iuGpiaalpluoc & émvmd] -

fremes i. femetip[o. Al? ctiam fpiritum pro diuinitate,
& ipCesna &X pro irafci accipientes fenfüm effe puta-
uerunt , ffiritio , id eft diuina virtute fuüa fefe excitaffe,
feíe parafse veluti ad cómittendum cum inorte, &

modü Theodor. Heracleotes inter Grecos,Ruper-
tus,interLatinosvidétur intcrprerari.Thccdor' veró

Mopfíueft. in €o re&é fentit,quód putat Chriftü non

cótra Iudzos efse;quód tot fepe vidétes miracula nó

ife fremere,turbaríq; fimulafse;vt ad futurü homines
runt, Itaque vt Rupertus ait, Eandem, quam latius ver-
bis Martba percrasit fidem Chrifli filg Dei , Maria citius|

|mere [piritu, Spiritü e

crederét, quod idé Leótius fcribit. Amphilochi? au-
té,qué & hoc loco in Grecorum Catena citatílego,
nó tá veré fremuifse , tutbatümq; fuifse Chriftá,quà

miráculü excitarer. Torquet violenter verborü fer-

Reliquum querere quid fit suGpraatSQ u rvl fre-
go hoc loco animü interprétor,
autintimá hominis parté.Itaque idé eftypfremwr ffi-
rifiu,ac fi diceret,infremuitintimisanimi fenfibus, vt
Latinus locutus fuifset. Quod enim ho loco dicit;

infremuit äu'rim,vc:"r. 38. dicit,fremes rm '&mefipþaFreme.f.

mo aio,idque verbo aliquo,vel figno foris oftédere,
vt cü pre dolore dicimus;heu heu,aut aliquid fimile.

tror efse difcrimé , fed pofterius prioris explicationé

|Jenim aliquádo fignificat nomen fpiritus , vt càm D. :
Paulus dicit, vr frt fantla «" corpore, * äiri!ug id eft nói. Corinth;
folüm foris,fed etiá intus. Itaque quod D.Auguft. &^*

|lus quidá auctor reprehédit,reprehédendus ipfe ma-

efse.Idé enim eft i:;((remui! [Biritw , & turbauit [emetipsit,
hoc eft in femetipfo turbatus eft,nó Ílolüm foris; ve-
rá etiá intus:nó folàm fimulate,fed ctiam veré. Hoc

Beda hocloco,; & Gregor. lib. 5. Moral. cap. i. &
Bernard.fermone de sáctoAndrea notát,turbariChri-
Ms volente;nos noletesyevfi verü cft;tamé nó videtur hoc
loco fignificari.Quáuis dii hác Auguft.fententiá ma-

gisfitqui adeo naturales Chrifto oés humanos affe-
&us efse putat,vt in eius nó fuerint poteftate. Quid|
enim in eius poteftate nó fuerit;cüm ipfa etiá anima;
?ülm corpus,vnde affe&us oés proficifcütnr,in eius

meá . (2 peteflate babeo iterié ä&mïdi eam, lllud certü,ita
turbatü fuifse Chriftü,vt nihilin co turbatü,id eft re-

rit. Alij cogitatione peccatornm , vnde nata mors
eíset,turbatum putant,vt D. Auguft.& Beda. Alij in-
dignatum in mortem ipfam , &in mortis anctorem
Diabolum , vt füpra ex Theodoro Heracleote reci-
tauimus. Alij prouidifse mortem , quam Iudzi oc-

Irum cópofitum,& rationi minüs cófentaneum ofté-

cafione ex eó fumpta miraculo fibi effent illaturi,

IT

teri pro affe&u, quafi ipfi fpiritui;id eft affectui infre-4

cum mortis auctore Diabolo certamen, quemad-|.

cohibuifse,fed àffe&ü potiüs oftédifse,(ed indignatü| "

Chriftus

qum quifquis vere Chriftü fremuifse , veréq; turba- ;eäigffez
um fuifse negat,cum id tam aperté dicat Euágelifta.|riu-

Quid fi]

pititu fre-
ia : l m ^ VHv Imere, & if
reauté in femetipfo nihil aliud eft, quàm angi inti-|femetipfo:
P $

Caluinus

in Ioann.,

&e rationi contrariü fuerit. Vnü fupereft,vt dicam?5scu: chi-

-|qua res Chriftü ita comouerit,vt tátopere infremue-|ftus infie-
muerit,

d.
»- h. 0

eäquc :

|

uerit poteftate.Perefflatem;inquit, babeo ponedi apimamSup.cio.13 , .

s
E

At -

vdesndiitóndieie

907 -

Tra&.49.

|

P

Chriftus
cur inter- ^
fogarit, cü
'ifciret.

,Mzttþz;.xz.
Genef.5. 10

Cur Chri-,
ftus fit la-.
crymatus. |

leáque re cótürbatum infremuitfe. Mihi Euangelifta|

- Jea plorantes, mfremwr Jpirita , minimeé ambigué indicat)

[te ,igmr.u? Admonent omnes au&ores Chriftum nó

|zarum pofuifsent, quemadmodum tanquam homo,

JUIATES Amphilqc—hius in Greca Catena,fic Leontius,

jtare;itaq; antequam miraculum edat,demittit feíe,&

Ifcopus Iconij, quem hoc loco citat Grzca Carena.

|fepulcrum ire voluiffe;vt ftatim dicunt , Ecce quomods

feipfum videtur interpretari. Càüm enim dicit , je(e
erge vt vidit eam plorantem , (7* Iudaos , qui venerant cum

propterea infremuitle;indoluifséque;quód Mariam,|
& Iudcos,qui cum ea erant,plorantes vidiffet.Ita na-
tura comparatum eft , vt ex cófpectu corum,qui plo-
rant; ad plorandü incitemur. Ergo Maria prima plo-
rare coepit, eiuslacryme Iudcorü quoq; lacrymas ex-
prelferunciillius,& Iudeorü fimul lacrymis Chriüusr
cómotus infremuit, permittés hoc affe&tib? fuis, aut
vtíe verum hominé oftenderet;aut,quod magis cre-
do,vt declararet Marie,& eorá,qui aderát cómotum
lacrymis Lazarii fuícitare ,illis hoc dare miraculum.|
34« Et dixitV bi pofutflis ewm?) Scité in hunc locum:
Ícribit D. Auguft. *ejfl quia mortusus [it, c vbi]ït fepul-

ex ignoralltia,fc:d humano more interrogarc,vbi La-

humanóq; more infremuerat, & turbatus fuerat, fic
vterq; Theodorus Heracleotes, & Mopfíueft.fic Cy-|

fic Cefarius dialogo r. fic Chryfoft. Theophyl. & Eu-
thym. Manifeftümque & certum Au guftini, Cyrilli,
Theodori Mopíueft. Theophyl.argumentü non po-
cuiffe ignorare , vbi eum pofuiffent, qui paullo antc
longé remotior , nemine nuntiante mortuá effe no-
uetat. Cauía ab auctoribus queritur , quam ob rem
quod miniméignorabat,tanquam ignorans interro-
gauerit,varieq; uraduntur, Quidam putát ideo inter-
rogzffe, vt milcens humana diuinis videri non potlei]
gloriá ex miraculo querere;aut potentiá fuam often-

veluti parem ceteris hominibus facit, vt Theodoru:
Mopfueft.Cyril.& Theophyl. Alij,vt omni füfpicio-
ne miraculum careret,quod fuüfpectü videri poffet,fi
oftenderet fe fcire;vbi efTet, quafi inter ipfum, & La-

cafionem fepulcri demonftrandi omnes, qui aderát,
mitaculo interefsent , vt Theodorus Heracleotes,
Leontius,& Andreas Cretenf. Alij,vt fe ad opinioné
adftantium Iudzorum accommodaret , qui non nifi
hominem eum effe credebát, vt Amphilochius Epi-

Alij fimpliciter vt vtramque naturam , & humanam
intertogando , & diuinam mortuum fufcitando de-|
monftraret, vt Euthymius. Alij allegoricé Chriftum
ignorare Lazarum mortuum , quiaignorat peccato-
res, quibus al.quando di&turus eft , Nefcio ves, vc Au-
guft.& Beda;fic interrogauit, L£dam vbi es ? |
— Diemnt ei,Domime veni G vide)) Non dubium quin
verbis Chrifliinterrogantis,vbi Lazarum pofüiffent,
crecti in expectationem fuerint futuri miraculi ; ita-
que auidé inuitant ; vt veniat, & videat. Hoc potiüsl
verba pra fe ferunt , quàm quod Chryfoft. & T heo-
phyl.ex illis eliciunt putaffe,quiaderant, non ad faci-
endum miraculum, fed flendum amicum füum ad

amabat eum, . |
3j« Et laerymatus eff tefus.) Exfi Euangelifta nó dicit|-
Chriftüad fepulcrü ab iis,qui aderant,adductá fuiffe,
intelligi à noï)is voluit. Etíi Chryfoft.exiftimat, cüml.
fleuit, nondá ad fepulcrü venifle gropter ver. vt opi-|-
n0r,38. Ergo cüm ad fepulcrü veniflet Chrift»,lacry-
matuseft. Quid auté,& quam ob rem lacrymat? fue-

rit,queritur. Suntqui exiftiment non Lazarü,fed Iu-

À.

zarum cópoftta res eíset, vt Chryfoft. Alij,vt per oc.|.

E !

quíq; teftes fuére miraculi , cófefsos priüs fuifse La-] -
zarum veré mortuü, víque adeo,vt alij Chriftilacry-|-
mas tanquam amoris erga illum teftes collaudarent;|
alij reprehenderét; quód cüm tam amicus cius efset;|

CIOAN. MALDONATI COMMENT. — .

908

B

linterpretati funt,non

daos,qui aderant,lacrymatum effe;quód eorum ani2
maduerteret incredulitaté, fcirétq; etiá vifo miracu-
lo nó effe credituros, vt Andreas Cretenf. Alij com-
munem deploraffe infirmitaté humanz naturz pro-
pter peccatum in eum locum addu&z;vt Cyril.Ale-
xandr.Alij non fuifse lacrymatü propter Lazarü; quo
enim modo cóueniret, vt fleret eum, quem cótinuó
fuícitare vellecfed lacrymacá fuille.propter lacrymas

moueri, vt Ícribit Theodor. Heracleen. Idé fere do-

.|cent Mopíueft. & Auguft. propterca lacrymatáü effe,
vt exemplo fuo doceret nos in carorum funere intta] .

modum quendá indulgere lacrymis. Inuenio qui di-
cant ob Lazarum quidem lacrymatum eíse;nó quód
elset mortuus , fed potiüs quód ad declarandam glo-

id eft à loco requietis,in quo erat, ad locum miferie,
à portu,in quem tutus euaferat;ad altum, & tépefta-
tigu's plenum mare reuocarc. In quam fententiá ele-
ganter Ifidorus Pelufiota difseritin Graca Catena,
idémq; quáuis dubius Rupertus fcribit.Ego non du-
bito,quin Lazarü ipfum fleuerit , quéadmodüIudzi

inquiunt;quomede ama

effufas,quamuis id Euangelifta preterierit.Quemad-
modii ergo ante carum , Iudzorámque cómotus la-

tenuit, cüm cas , quemadmodü & affe&us omnes in
fua haberet poteftate? Vtebatur nó folüm miraculis,

Ifed ipfis etiam lacrymis ad diuin& gloriam , oftende-

bat íe Deum efse,qui mortuos fufcitaret, hominem,
qui lacrymaretur,vt Euthym.ait. Bernard.ferm.26.in
Cant. Fuerunt, inquit, lacryma ile tefles profefo nature,
non imáces diffidentue.O ftendit rem non efse compofi-
tam, veré mortuü efse , quem fufis vbertim fleret la-

vt amicitiz fatisfaciat, Lazarum fufcitare. "T
36.37. Dixerist erg Indai, Ecce quomodo amabat eum.)
Non eft litteralis,fed moralis fenfus, quem Augufti-
nus,& Beda tradunt. Quid eff amabat eum ? inquit Au-

quafi propterea amauerit , quia mortuus peccatorü
períonam gerebat. Verum ludei Chrifti erga Laza-
rum amorem intelligunt , qui lacrymas exprimeret.
Illud quzri poteft , cur rem tam minutam,támque
parum, vt videtur, necefsariam Euangelifta narraue-
rit. Credo fignificare voluifse quàm varius fuerit de
Chrifti lacrymis Iudeorü feníus ; alios eiusamorem
admiratos dixifse, Ecce quemode «mabat eum;alios con-
trà inde calumniá nexuifse, Non poterat bic , qui aperwt
ecules ceci nati facereyvt bic non moreretur ? Deinde voluit
Euágelifta fortafse docere omnes Iudeos;qui aderát,

mori permififset,cüm impedire,quo minüs morere-
tur ,videretur potuifsc. Plus enim fuifse ac difficilius|
oculos aperire ceci nati, quàm hominé egrotantem]
à morbo liberare , atque illud ante fecifse , potuifse
igitur & hoc facere, vt Rupertusait. Non fuilsent

mirati,

eorü,qui aderant,vt oftéderet fe eorü lacrymis com-]

riam fuam, eandémq; Dei cogeretur fuícitare illum,['

ïefïimi in hac re au&tores,Ecee,| -
4t eum ? Cómotum auté fuifse]
ad lacrymandá conípectu fepulcri, & quod credibile] -
fit Lazari forores fimul atque ad fepulcrü veneruni|
inlacrymas more muliebri , & flebilé vociferationé|

crymis fpiritu infremuerat , ita nunc & earü fletu, &|
|fepulcri cófpec&tu lacrymatus eft. At curlacrymas nó

crymis. Oftendit fe illum , fororéfque cius fingulari-|
tet amauifse , iraque non vt laudem fibi quarat , fed|.

guft. nen veni vocare inftos , fed peccatores ad pautentiam,| .

i

C€ur Chri-

mas non
cohibue-
rit

Cur hzcin
Ípecié mi-
nuta nar-
1et Euan.

elifta,

Yer.37.

Sup. cap.S |
$ ——

" E V
]

FPUS

ftuslacry- ] -

*
- ; d : N 3
& E ULEDTEPE II

A

NESUSGSONUNS URRU

x ao
qus of
fl us
ramo
tüy
,)tui!]fäf
qrum vi
of
;glufriïLHZï
qdhunnit

Iuäzommfffcidi" l X.

9d

I

lrind. de, 100
; , 1

dum D«
?calumm'«

l
"
ü

Jatit. poern At
l f g

je at

st

"10

tm

Cut r
Chrfts

NURU
fff po.c;ofu(

'ïdæöfquc

um mj
li
;cxponit.
lum ad
jcüm po[ïE
fnfi vidé
toninrc
iptopt
tnteman
oruum,
itim a
R

m

/cumzum;

mortuoc
hiterthyr
V at
38 [

anïum.*] :

Xu*ixmm. (

Memue- infemy

U

Vetits
Idem f
locam
Ttdixer
lcyma
ceberi ]
icinter
- Rimotis

« x..lf PU

, t
b
:

i
Y ^ lantanss L |
*m x&uhniqä :iï.i

G ^ .t
.'ix -'Eu ml

TIN? hons ,
DOlLZer ,
v |
v ! |
anasdemas i
LIUM WUl
[ &m;k,.wl
) l
» a. A^t ul
sb o d)
4 i
mamm a l,
a UP

TA ^fíaiar
m BUULHMI '.QAM
*

lendicni ;';*acmn:',

" r )
AC TOORRUOM) -

, L
D Comans
ll : *, |
p o
: " '. qemmar n ) ü
T 13 .a...-'...«mo ,
f ^ ? UNE
As

"T
* As lum qq-vw-,;.s 'n:n
" u;i m lwlki !w(
D

v 1 À
( otm corm
;2 gi'x.rwnm.zw ;

a Lqetr Sammami
ww M**"W'f]'
l
;.m.m am l,,/ja, [

; M wà ul ii i t

(
[
Lt
FTU ;
22 ^m
? non as
*

;
5 4 BM
d vt H
lälä F UM Vib u i
m
se hn
a( to P '....WM.'Q
a W dl wl '*"; I
*y

À

4 l
* ul :
n m
:,m.s.zwk'*z"*", |
, |

fcrt. ï
ia

"
nmam '!*T.';
51 GJ'—-*'* L uanf
, ^

d
'Jr:sägæmmmv |

dIudzorum
mos in ca-

lániando.

& 10.

j1.32. & Tf.

J77.209.

Traf. 49.

Chriftus

* rit.

tht Rl

. . , ( 1
itantagrauitate hominem, s 39 & eio(ooinoy J'aupddy,

Numer.to.
Il & 2116
Píal.77. 15.

NumCert. it.

ilium admirantes fubreprehendunt, quód noluerit,
Veiuepan

"(enfu videtur & D. Auguftinus intellexiffe.Ceterum

Sciní w

209

910

mitati, ixïlïïibn: Cyrillas, & Leontius, fi quis alius
lacrymatus fuiffet , mirantur lacrymari Chrittum

ita maiorem efle eius erga Lazarum amorem argu-

fi íciuiffent lacrymari Deum? Miror grauesaucto-
res Cyrillum , Theodorum Mopíuett. Chryfofto-
mum,Thcophyla&tum, & Euthymium fic hunc lo.
cum interpretari, quafi Iudzi non argumententur,
ïsex. czco curato potuille Chriftam cfficere , vt Laza-,
irus non morcretur ; fed é cótrario ex lacrymis Chri-'
(Li cius erga Lazarum fingularem amorem colligere;
examore probare cum non potuifle facere , vt Laza-
rüs non moreretur ; fadurum enim profe&o, fipo-.
tuillet, cüm rantopere eum amarct, vt ad cius fepul-
Icrim vir tàram profeiIus grauitatem temperare non

fpolfct à lacrymis.Ex hoc veró rurfum;quód nou po-,

calumniari, verum vtique non fuiffe; nam fiillud
fecitlec, & hoc f:cere potuitfe, Iudzorum proprium
dum à Dco facta fuut; ea , quz facta funt in dubium,
Icalumniámque reuocare ; fic in de(erto murmuralle,
Percuftit petram , €97 fluxernnt agu , Q7" torrentes inun-
dauerant.Niquid qg* panem poterit darc,ant parare men[am
popzlo [5o ? Non dubito fen^um effe contrarium, Iu-
dzófque quamuis Chrifto iniquos cófiteri, potuiife
eumimpedire, quo miïüs Lazarus moreretur , cüm
ceci nati oculosaperuiffet, vt T heodorüs Heracleotes
exponit. Itaquc nó ncganteius poteftaté;fed confi-

uo

cüm poflctamicü fanare, antequá morcretur.

non intelligebantilli;inquit T heodorus, Chrifti có-
iliásptopterea noluit facere;quod minus erat, egro-
trantem fanate , vt faceret quod maius erat, fufcitare
mortuum,quo miraculü certius effet; & illuftrius. Si
:nim zgrotum curauitico dicere calumniatorcs cias.
potuiffent naturaliter, vt m ultos alios egrotos,fuifsc
cnratam ; quod de fuícitato quatriduano, & foetente

| Cur iteriicnimus, Caufa liic quzri poteff,quamobrem rurfus

intremue-

mortuo diccre non poterant. Qw noluit facere , vt non
moreretur, inquit Auguftinus, ?ba: eff, q:wd fethurus est,

vt snortue [ofcitetur. l

38. Lefus ergo rorfus: fremens in femetip[o,venit ad mona-
mentum.) Quid fit fremere in femetipfo veríu 53.do-

infremuerit hoc loco.Cyrill. & ceteri au&tores, quos
veríü 3.diximus fremendi verbum expofuifse ita, vt

mentantutr, quöd vit tam grauislacrymarctur. aidi

caerit Lazari mortem impedire,miraculum czci nati-

lelfe, inquit Yheodorus Mopfueft. exijsquz non-|-

w

B

C

D

| legem, qua tabalis lapideis (criptafuerat , & omnia

P * - . A A €— K
: fubxccent,an;equa lagxs tollcretur, an poíteaqua fu-
Iblatus e(fet,*intermm cü.Origcncs,& Rup:—:rms onte|
fubiecitfe dicüt quafi Chritto confuülturam,ne fi lapis

Erat autem [belenca , «2* lapus [aperpafitus erat ei.) Mos|
Iudzorü erat mortuos prt;ïlärtim honorabiliorces in
fpeluncis fepelire, quatum oftium adaoluto grandi
faxo claudebatur:qualeChriiti (epulcrum faifse legi-
mus Matth.28. z. vbi formam eiu $ defcripfimus.Ideo
autem Euangelifta fepulcri formam declarauit, vt &
ex loci de'criptione fidem conciliaret hiftorie , &
quia ftatim dicturus erat Chriltum iuffifse lapidem
tolliquod, vt modó dicemus, ad rem maximé petti-
nebat. Andreas Cretenfis moraliter hoc explicat fpe
luncam Iudzorum tenebras, lapidem eorum duri-
tiem fignificare, Auguftin. lapidem Mofaicam efse

concludebat fub peccato. |
39. vt lefae, rollitelapidem.) . Quis dubitet eum;
qui quatriduanum fufcitauit mortuum , quod ma-

minus, & non fublato lapide illá (ufcitare, quodefat
zqualeDuplex igitur hic quettio,cur fublato lapide
fufcirarevoluerit,&cur nó ipfe per te füftulerit.Duas
vtriuíque rei caufasapud auctorcs inuenio; alteram,!
non folere Deü nifi in rebus necetfarijs, & in quibus'
humana nó fufficit induftria, facere miracula. Sufci-
tatus Lazatus non potcrat de fepulcro prodire fine
altero miraculo , nifi lapis remoucrctur : poteratla-
pis humanis viribus remoucti, voluitergo pcr ho-
mines fieri,quidquid per eos ficri poterat; & vt per fe
flerct,nó erat neceffarium;propterca & lapidem tolli
iubet, & nó per fe;quod fine miraculo ficri nó pote-
rat,fed per alios,qui multi crát,tolli iuber.Sic Cyrill.
Gracus,Leontius,& Rupertus. Alterí,vt dum ij,qui

efle Lazarum oculis fuis viderét,& feetore ip fo expe-
rirétur;itàque negare poftea nó pofsét vcré fuitTe fu.

Theophyla&us,Euthym.& Ainbrofius lib.r. Hexae-
mer. c. 7. reddunt, & in oratione de fide refurrect..
Dict ei Martba pm* hu^ , 7::& fuerat mortuus,Domme t&
f&tet , quatriduanus eff enim.) Àn hoc Martha Cbrifto

i

tolleretur , fcstor mortui illà offendcrec.'Thcodorus
veró Mopfueft.& Andress Cretéfis poft reuolutü la-
pidé,cüm ià feetoré ipfum fenfiffcr,quafi def perátem

quatridwan eft euim.Deanimo,quohocMartha dixc-

ius erat, potuiffe & lapidem per f» tollecc, quoderat|

ader&t lapidé fuis manibus molirétur, veré mortuum|

Icitatü.Hác caus& Origen.infinuat, & Amphilochi?;|
|Fheodorus Heracleotes ; Leontius , Chryfoftomus,

de eius faturarefürredtionce dixitfe , Domme zam jatet;|

Mos1Iudeo*
rum hono
rabiliore«s
prafertim lj
in fpelüci:
fepelire,

Speluncz,
& lapidis
moralisex-
pofitio.

Cürt prid
lapidem
iubeat tol-
li Chriftus;
nec per fe
tollat.

//

( *W lidem finquod afedtibus imperare, eandemin hunc| — |rit;iá difputabimus , de t€pore nüc agimus; probabi- 3
emas at ï:c.'f»l;g,.g;; locum interpretationem adhibent, quafi cüm priüs, liorc':mqus()rig-opinipnö iadicamus,quia ver.41.di- |
sb s vt dixerat Euágelifta, Chriftus lleuifset, fremés, ideft! — |citEuang. fublacü fuifse lapid. Quodctái nccefsariü
w,»»i"*:d;u lacrymans;atque dolorem reprimensadíepulcrüac-| |nonceftargumen:um quia potuitEuigclifta Marthe
— cefserit.Et ego codem modo hicinterpretor, quoil-| |verba peranticipationé narrate, tamcn cüm hocip- |
p . | lic interpretari fum",infremuifse in femetipfo, ideft| — fum nó conttet, cft valde probabilc. De animo, ano|quoia w
ii l :q-!m.«*' epi us ; P u l" s f *'.b ,r . | " h r » RR A u EE ,,.,& I* UM d moMiart:
m y - ómotis1numis do ote vilceri us 1ngplubus"fm- ',Mau,'a þoc uggcismdxt,g«...qu potcft.Rupertus vide-[ o o
g 4'".77".:!& ! &is, vtin fletu fit; vocib f:fupt'n[-lb.us ad lepulcrü ac- F turexiftimare Marthá nó inteliexifse causá, quamo-xeiiz.
-t ceffise. Quz ergo noua hic caufa fuit fremitus noui?| - ïbrä Chriftus lapidé tolli iufscrac patafse enim n6 vt
| ;;:S:waxzäcri!: | Ter Chri-iqaod adfepulcrü acceíserit. Tercómotumlegimus| — fufcitaret;fed vcamicum mortuum videret, volui'sc
ï**:,?gu.ïge ; ! ftfä in bad C hriftam; primü càm Mariam, & Iudzos , qui cum lapidem remsoucri;monuifse igitur cum, fi quidé vi-
35,?;';';,.»;[&307' | ïggï?s ca venerát,Hentes vidit,ver.33. Deinde càm in cófpc-. — |dédi cau'alapidem iuberettolli , nihil efsc caufze cur d
iiäiïddwr,[ &um fepnlcri venir;sgr. 24. poftremo cümadfepul-| — |tolleretur,iam enim quatriduanü feetcre mortuum.|
WW&&; crum acceflit, hocloco. Quanquam Chryfoftomus, — |Cyrillus etiam cxiltimat verccundix caufa hoc di- |
,mïiwf* " i |vt diximus,exiftimat prius cüm lacrymatus cft;non-| — ixifse; folere enim o&s hominc: ecübefcere,fi mor-
JFW&W E * dum vidifse fepulcrum ,(cd primo plorantium con-| — [tui, qui ad fe peftincát;ant fcetcát, aut rurpes, defor- |
E a " ípe&u, & fpirituinfremuilse, & lacrymatum efse,| — |méfqueafpe&u cfse videavtar;idcirco qui&primüfe-]-
:,6ïäf0*ïgg , quod probabile etiam efse fateor. | | |pelire. Oésalij auctores Chryl. Theophvl Euthym, |
;ï.gsc,f*ïcm r | ; : v AC r .a dhoo--- |
NO*"*W | b ol —— —— — : ; SMESSRISQUNUN — TL .
,m iE

Moralis
Obíe. .atio
. gOrigenis,
& Leontij.
!

j Cuy'jh-ac ;
forma
Chriftus
Oret..-

Sup.e.9.t6.
ILucatag

1

C

IOAN. MALDONATI COMMENT.

912,

A heodorus Moptuett.Leontius , Andreas Cretenfis
"ropterea dixiffe, quia diHïdvebachua.triduanum et-
am feetentem mortuum fufcitari pofle. Hoc proba-
bilius effe ex Chrifti reprehenfione perfpicuum eft.
Obferuauit cómode Rupertus propterea hoc Euan-
zcliftam cómemoraftle, vt teftimonio non cuiufcun-

o n . * A
que , fed Marthe fororis ipfius mortui confirmaret

lante quattuor dies fuille mortuum, adeóq; iam tabi-
|dum,fatidámque,vt ipfa foror eius,que maximé cu-
Ipiebat eum fuícitari , Chriftum dehortaretur , ne id

facere centaret,quod fieri nullo modo poffet, vt tan-

* . . "i r ( "
.]to maius intelligeretur fuiffe miraculum. Curiofum
z

fortalfe fuerit caufam veftigare velle , quare Martha

|potiüs,quàam Maria hoc Chrifto fuggetlerit.Sed po-

teft etid aliqua eius rei inueniri conie&ura;fiue quód
ad Martham maiorem , vt Ízpe diximus , natu perti-
neret pro fe, & forore loqui, & dare confilium ; fiue
quia minus haberet fidei,quàm Maria. :
— 40. Dict ei lefus, Nonne duxai tibiquomam f credideris,
viälebi:gloriäi Dei?*) Nonapparet,vbi hoc ipfum Chri-
(tus Marthe dixerit. Tantüm enim dixitle legimus,
Refurget frater tuus v e.23.8c, Ego um vefurretti,e7* vita,
qui credit in meetiam[i mortusa fuerit, viuet , ver. 25. Ali-

Iqui putant etiam hec verba illi dixiffe, ; erediderz ,vi-

debis gloriam Dei , quamuisid Euangelifta non recita-
uerit,vt Euthymius. Alij hoc illi non iiídem quidem
verbis , fcd eadem fententia per miffos ad fe nuntios
fignifïcaffc, cüm dixit , Infirmitas bac non eft ad mortem,

[ed progloria Dei, vet.4. vt Chryfoft. Leontius, Theo-

phylact. & Rupertus. Alij referunt ad illa verba, Re-

| ]anet frater tuue, Gc, Ego f refurretlio,e77 vitayqui credit

in me ,etiam fi mortuma [ueritviuet.His enim verbis hzc
cadem fenrentia continetur;fi erediderss videbis eloriam
Dei, quia re[urget (rater tuus. Gloriam enim Dei vocat
ipfam Lazari refurrectioné,quia per eam Deus glori-
üicandus erat,vt Theodorus Heracleotes interpreta-
tur,quam interpretationé & Euthym.probat. Hunc
ego verü arbitror efle fenfum.Moraliter monet Ori-
2enes non folüm Marthe, fed omnibus etiam homi-

inibus à Deo dici , f erediderzs, videbis glorinm Dei , quia
nemo,nifi crcdfidcrit,gloriam Deividere poteft.Ma-|.
]gisad rem pettinet, quod Leótius,& Theophyl.ani-

maduertunt, ver.4. Chriftum gloriá Dei, id eft füam
aF,PeHa[Te ,Uf glor:fcemr, inquit , frlius Dei peream ; hic

-lautem non nominare filium Dei,fed Deum,;quiaau-
ditores idonei non erant,vtfe Deum effe; candémq;|

fuam,& Dei gloriam declararet. u
4T. Tulerunt ergo lapidem.) An füblatus lapis fuerit
ante quàm Martham Chriftus obiurgaret,ver.59.di-
íputauimus. j D g
— lefus autem eleuatis fav(an oculis dixit.) Cur & ocu-
ios in celum fuftulerit; & patré Deum appellans gra-

memififi. N vcaque enim re, & babitu corporis leuatis
in czlum oculis, & verbis docere voluit fe, quod fa.
&urus erat, non vlla magica , aut diabolicaarte,non
alia,quàm Dei,à quo miflus erat, poteftate fa&turum

iefTesne Iudei dicerent,quod dicere folebant , o efi
bic bomo à Deo, & , In Beel'(ebub principe demoniorum eiicst

damenia , vt Chxyloft. Theophylact. Euthymius, Le-

" N ; ;
jontius, Cyrillus , Theodorus Mopfueft. & Czfarius
lin Grzca Catena citati interpretantur. Andreas Cre-

tenfis paullo acutiüs idem dicit, oculos in celum,
quafi in patriam fuam fuftuliffe , vt inde fe veniffe fi-

|poterat enim fola fufcitare voluntate. Nam vox illa, |
qua dxit, e7* facfa fantymandauit,e77 creata fomt lola vti- Píal. 148.5.]

tias illi egerit ; iple ftatim, ver. 42. Chriftusdeclarat.| -
JPropter populum,inquit , qui arconflat , vt eredant,quia tu

2ux0v (o eA u e ts Dca,inqmt,digmm, Q regiuimperim
leff , LaXare, vens fores. Quód veró tam magna víus fit

. |gnificarer.Citatur etiam in eadem Catena Damafce-

nobis traderet orandi. |

Euangelifta non dixerit. Probabile aliis au&oribus
videri poterat; nuncauté omnes fere bonos, & gra-
ues interpretes contrà fentire video , non oraffean-
tc; quia oratione non indigebat , fed gratias tantüm

&us, Leontius, & Euthymius. Nihil enim aliud his
verbis, quàm effentiz;voluntatííque vnitatem figni-
ficari. Aliter mihi videtur Marius Victorinus lib. r.
aduerfus Arium interpretari , vt hoc ad illud refera-
tur tempus, quo nódum Chriftus homo fac&tus erat,

|quo quidem tempore Patrem pro falute hominum]
jorauerit,Pater veró eius votisannuerit,eümque eam
ob caufam in mundü miferit. Quod verum effe po-|
teít,f1 re&e intelligamus;fed non eftà communi ll;n'-. a

tentia fine caufa difcedendum. Quódautem Orige-
nes fcribit; improbabile omnino eft , Chriftü cona-

uentum autem ab eo;qui dixit, //fsrequam clament ego
exaudiam, preuentü vcro fuiffe,quia prius,quàm ora-
re inciperet,anima Lazari ad corpus redierat.
42. Ego autem [cicbam , quia [emper me audss, [ed pn-
pter populum, qui circunflat dixi, vt credant quia tw memi-

ces fuderat ) fiue gratias agendo dixerat,non ideo di-
xiffe quód de Patris erga fe dubitaret voluntate ; fed
vt qui aderant, intelligerent exauditum fe ab eo effe.|

quód gratias egeritstanquam dicat, hoc ipfum;quod|
dixi,me tibi gratias agere , nonideo dixi, quód no-|
uum effe putarem , vt meaudires, ( folemus enim de
nouis tantüm beneficiis gratias agere, ) fed ideo dixi
vt populus ifte intelligeret me omnia tuo aufpicio,
& voluntate facere. Auctores huius fententie fupe-
riore veríu nominauimus. | |

ni foras. ) 'Triplex hic queflio effe poteft , quid opus
fuerit vlla vti voce , vt Lazarum Chriftus fufcitaret,

que voluntas eius fuit nullo expreffa corpore , quod
ne fa&tum quidem fuerat. Cur vocetam magna víus
fuerit, cur Lazarum nomine vocauetit , fàtis enim
erat hoc folüm dicere, vesi foras ; Chryfoft. & Theo-
phylindicant ideo voce víum, vt oftenderet fe non

tare.Imperando enirü dicit,ZaTare veni fores.Indéque

longam centra Arianos difputationé texunt , Deum

piá fecerit.Quin Apoftolos miracula omnia,qu fe-
cerint, Chrifti nomine feciffes Eandé caufam multo
clariüs in Catena GrecaCyril. reddit Üccvrpeor ec,x, Gaet-

voce , Theodorus Mopfue&icnüs ; Tthphylaätus,

nus dicens propterea oculos fuftuliffe , vcformamy

Pater gratias Ago tibi,quoniam audifli me.) Videtur ita|
loqui, quafi priüs inter fremitus illos, quos Euange.|
llifta narrauit ; aliquid à Patre poftulatlet » quamuis|

cgifle Patri , quód fe audiflet , id eft quód voluiffet à|-
.. [fe fieri, quodipfe facere volebat;ac cogitabat, vt La-
|zarum exíuícitaret. Sic Chryfoftomus , Theophyla-

fif.) Docetíe qua fiue precando ( fi quasfortepre-| —

Sed dübium quid dicat fe dixiffe , càm ait , fed proprer|.
popslum,qui circunflat,dixi. Qui exiftimant antequam|
gratias Patriageret;orafle, ad ea hoc referunt,que in|
ea dixerat oratione;qui veró nó oraffe;ad hoc ipfum,|

43« Heccum dixiffet, vocemagna clamamit, LaXareve-|

profec&ó efle,qui fua auctoritate;i mperióq; mortuos|
fufcitauerit;quod nunquam Apoftoli, autalius quif-

c* |
magná VO*

euc

Leontius, & Euthym. hac ratione factum dicunt , vt

d ..—,ngifi- i

X

Otigenis

explicatio !
: : Ug ; ixpptoba-
tum quidem precari pro Lazari rcfurrc&mne,Præ- bilis,

1ai.6;. 24;

$w3

*
*

k
hi

Cur'voceï
P ' ' ; N ais ) GBEMMS MP
alia, quàm fua eum au&oritate, ac füio imperio füfci- vus ücin :
: j Lazato fü-
fcitando.

»

Fur (hri
d La

fiutat

Hrincu
jtüum non

( ub
| qutit l&ïüï

gtf

Tot lii u&or

clüset

yodi

o
vett
lib
&or
K
dorus
Andr
;341'4 (f
nis,ïui

-
-
- C2
[ —d
r
L

nE
uï j

) . n !
YUO or aï l
V d

i"".»,"»n.-- 1 i |
"l^l M

i 4 'Qx
MUVImM ,
».u"&h'lr 1
v L *
n N
*s

i ha
^
i --».QTSL
"

! ^
L1 trammm .
I H ! 43
^ PU LO

" ^ |
9À !
LT
* , *
1 wv v$
i Mnasforteye.
LL
Dentaon d-
^ ,,;*
mb BRIGLTTLT WY U
'*M"Uwïmdit!ü& 1

- h
H At aA a p(ii
ITAU

rP iv
l P
] m
x "TV
"n N oOALJ?
"—— " ETMUT '(;
[/AT)
, " lAM ""lffü,d','x
w','.w 3»1&,3/'4"' Ed
^ r

1
- h M
sAPNT ,W»
it APUUV
712 d ha

bani
i d

a s

E
x.,.x;l:ïaü' W. s
, V, C:a
* Nv |

NPUSPS

R

E n

Sup.c. f.25-

Cur nomi-
iuevocauli:
t azarum,
|

H'arrectionis, & Chry:oft. Theophyla&t. & Euthym.]

! 11; Cäfim'? las, & Andrceas, & Ambrof dicüt magai illam iudicij

iquàm propriamaffzrüt caufam,maguo clamore vo-[

Imortuus effet, idcóque difficilius aadire polfet. No-

^
du

;&p!bs, qui mortui cramus eodé corpore , eadem ani-|

lev" manus inflits,) Voluit Euangelifta profopopacia

REU

odb

914.

" Iüignificaretle animá Lazari à longinquo, & remoto|A

loco euocare. Aliam quoq; Cyrillus,& AndreasCre-
cenfis in'Catena ; & Ambro'. in oracdione de fide re-

rationem afferant vttiufque quxttionis ; voluiffe re
rip £ ictrateucrumm em—äquo E gliqgïdo il!)is' djxera?,
V'enit bora,eg" niic efF quado mortul 4ndient vece filij emi-i
imi, C qui 4udierint , viuet ; & magna voce , vt Cyml—

Itubsm reprefentare Auguft.& Beda moralem magis

cati opuscíle cum , quem moles prauz có(uetudinis
premat. Prioc fententia probabilior, quáquam mihi

mórein,opinionémque fe geffiile;nemo eft,qui,fi cü
mortüo loquendam fibi eifet,non miagna voce tan-
quam cü furdo loqueretursatque eo fortalTe maiore,
quo longíóre tempote fuitfet morruus ; quafi magis

mineauté ipfümvocat,aut quia amicus eranoming|

Coxey amicitia (yibulum efls aut, vtait Amþrof:.in ora-
cione de fide refurretionis , nealius refuféitatus praalio
videretur , aut fortuita nt4qs ?*f-äü"ïf&io : quäw; iupperáta.
Hinclrenzus probatlibro $. c. . non alios; fed nos

mareíurrecturos. Hlud etiam redé Chrytoftom.Eu-|
thym. & Theophyla&tus adn o.farüt,loq?i Chriftam|
cum tnortuo, ranquam cum vigente ; cüm dicit, £a-
Tare ven: foras , quia illi nimirum tanquam Deo om-

gnificant, veuforas, id cft refutge, fed, veni feras, id elt
quafi iam refurrexeris, ac v1uas, ex1 de fepulcro.
44. Etflatim pridit , qui fuerat mortuus ligatus pedes,

quadam exprimere, quàm ccleriter imperium con-

iecutus fuerit effe&us. Di&um, fa&um , f/atim, in-

quit , prod t intelligendum , non folàmà fepulcto;
(ed etiam à fpelunca, vbi fepulcrum erat; itaque non
(olim furrexit, fed etiam ambulauir, vt exirec , càm

Cur Chri-
AMtus Lazat!

»jqué fufci-

,3taucrat,
vincula
jetiam non
"A oluerit.

'tamen manus;ac pedesligatus effer. Querantgraues
auctores , quamobrem Chriftus , qui fuícicauerat;|
cius etiam víncula non foluerit, vtliber, folutüíque
rodirets enimuero potuilfe. Plerique refpondent
l'ideo fcciffe; vt Iudzi;dum ipfi manibus fuis eius vin-
cula foluerent; cognofcerent vcrü effe Lazarum, qui
veté mortuus füerit. Chryfoft. Auguft, Ambrofius,
lib. r. Hexaémer. c. 7. & in oratione de fide refurre-
&ionis ,Beda , Thcophyla&us , Rupertus, Euthym.j
Leontiusin commentarijs, & Àmphilochius, Thco-
dorus Heracleens.Theodorus MopíucflCyrillus, &
Andreas Cretens. in Grecorum Catena. Ff vel sculs|
[mis crederent , inquit Ambrof.lib. de fide refurrectio-

* . E - N .
implicius videtut dictu, accómodaté ad hominum].

/ 3 : 1 : * - , E E E.
enim appellate,vt aPud Lcontiülego, eiAiac IT

nes etiam mottui viuunt, Non enim hec verba fi- E

C

P TE EEE M

nisyqui mentecredere nol&bmt,rcmoueai tlapidem ,vident ca-
Aauer, ([etorem fentinnt, inflitas empit, Non po[funt negare
Mdefunlum , quem afpiunt refargentem y vident figna mortu
(* vitemunera, Quid fi dum conantur , labore ip[o emen-
Mantur? Quid (i dum audiunt , vel awribus [uis creduut? Quid
Mf dum intueztur , velocalis ais corriguntur?. Quid fi dum
[rampunt vincula, mentes foas folunnt? ;Lujd f( dum LaXarim

Jexuiturpepuluns hbevatur ? dum LaTarum abire permittunt,

pf ad Domimum veuertu:tur? Aliqui ex ijfdem au&ori-
1busaliam quoque reddüt caufam,vt vná miraculum

altero miraculo confirmarctur; vtráque cenim mira-
culá erat , & quód mortuus refurgeret, & quódiam

ifepulcró pofitus fucerat, dubitáre nó poterát clTe La-

|cint 'l?zk,mcm quoque to4 ,2 nortua mef;m TP La'ïäro

o puwltus taces: qnanao confiterits procedis. Qu;d cfl enim ypro
r ] y

Iraculum tangerent. Eámquc omnium bonorü aa-

ambularet; voluiffe igitar Chriftü, vt eurh Iudei vin?
&is pediBus amBulanté viderét, & veré fafcitatü cre-
dérét.Ita vterque Theodorus, Cliryfoft & Theophy:
Aliant; aut eatidé aliter Lecutius affcre , ne fi folutus
ILazarus de fepulcro prodijifet.pliitafma effe putare-
tür;cüm enin viderét eodé niodo ligatü exire,quo i

zirü eundem; qui niortuus fuillet; atque ilBiPHfme
fortalle fepultus.Probant ex hocloco veteres au&ta-

) )

S.

Ré(ürte:

res füturà mortuórü refürrcétioné i Lazari enim re-

&ione caruis, Cyrill.lerofolymit. catlies 13. Cyrillus
Alexandtin.in Greca Catcaa, Ambrof.lib.de fide re-
furre&ionis ijs locis,quos modb notauimus; 0/ffediry

furrectioné fïgurä faiffe tcib!.*re&idüisiiiius gelierà-|
B is; Irenzus libro s.c. 13; Tertullián.in lib.de refurrez

inquit , &/bi Dominus qwm.zd'mdum Pejiærg.u; Non enim|
qumen LaXarom fed fidem omumiutm [ufcitauit Quod ff credas;

&io faturá
proBatürs .
f j

remm[cit Quid enim [[b1 vsÍt)quó.l Dousiaus ad muumen-
tam dcc:j.?:f » HAUhÀ voce clonauit, Ld'(xr'c ext fä raás nifi vt
fetnra refurretionis [Feeimen fraffaver , exemplum ederet?
Cpr voce clamamit ,quafi ititu nen füleat operari , quafi ta.-

!

cuus noo (:Slezt m pera ref $ed v: illad ofleuderét , quod (erip-

, . . $- M ; ! Ea
tl (argent incorrapti.. Moralis hocloco c(t Augaítiui,
cómentarius,Proce;rjiuquit; cz* Adbuc Z*.ggx:m ejé d* uc

Wousltus ,ramen ram [oras protefit. Qeud fisrificatt Quands|.

cmlemni.gmormm IACes: C* [ £4D14,4:44DA dixt ,contemus

-

-*

äfrmrir, Deim facit magnavoce clamádo,d eff m.:im gratiá
vecande. Allegoriá veró fiquis quzrit huius

(cr,4 de affümpt.Origen.& Theophil. lib.4. allegor:
Dixit eis le(us , Soluite eusm , «* (imite abire.) Non

* j . * : , d ; "--W:SQJ
fyn e/f » QuoniAm 10 momento octMlt ,ta asd [31;714 mäd mor. t CorihtR;

cedere , nifi ab occulto velut exeundo te manifeflari?. Sed vi|

iftoriz;
Augult.legat& hoc loco, & lib.83.qq.q. 6$.Gregori.
.D hom. 26. in Eaangel, & lib. 22. Moral.c.9, & Bern:

15. $1.

Tta&. 43.

ucrit ; fed dubium non eft inandatIe Iudzis, qui ade-
rant, vtfuis ipfx maniþus (actum quoJammodo mi-

explicat Euangelifta, quibus hoc Chriftas manda-

&orü eife fententiam paullo ante docuinius; Augull.
Gregor. & Bedam excipio,de quibus modó dicemus:
lubetnon folàm vt íolaát , fedetiam vrabire finant.
vti eaquoque re refurre&tionis eius vezitatem cófir-

met;veré enim fuícitatd effe;qui fuis pedibus tiigre-|

di poffit; & fine duce redire domum.Qno4Chryfoft.

hocfandaméto facramentalé có£cflioné fabricemus
Cóhfiteri opoitere peccata facerdotibusChrifli mini
ftris,poftquià Dco remifta funt; quia Chriftus fufci

id eft inimicis fuis foluendü tradidic. Parü nosaccu

iá lolatosà Chrifto peccatotcs , fcd etiá nondufolo
tosà facerdotibus folui, veré ab illisnódum reailtl
peccata remitri,veré nondum 'ufcitatos mortuos,i
eft peccatores [uícitari; Sed id non fuper hunclc

irteeens ssts

lufcitatus ligatus manus,ac p edes , faciéque oþuælata

CURELS

mwhf"

Theophyl.& Euthy.&,vt videtur, T heodorus Mop-|
fueft.ideo fcciffe docétne huimmanigloriam quarere; —
videretur.Sed illud ,pbabilius; hac cuim eadé de cauä-lo'c cónfet-
falegimus paralyticü illü, quem ad pifcinam fanauc-[iese fie
ratiuffiffe le&ü (üum in humerostollere, & domum)|onsai tz-
abire.c.5,8. Stolidé nos hocloco hzretici ridét,quafhiizticos

tatü id à fe Lazarü miniítris loluendü tradiderit. At-j
qui nó Apoftolisideft miniftris,inquiüt,'ed Tudais;

anr.Plus eciá dicimus,quàm nobis obijeiüc. N6 '0Jo

cum,id cft fupcr arená, fed (uper illum, Qrorum remi-
Qritis pfcmt.t,rem::t'zmmrf:lf,- C q;wi'um re£itecritis ,Te-
tenta funr, & f'apcr illü, Quecwnque foluerità faper rerra fs i&

mentali

,".

-

i
d

foan.20.23-

P RISSVNDPNEIS i
OE Lacddds : TET T TNINTS

ER
La

EW TOR

d. Lorgeq r ERN
^ ^

E

Suþ.y&r.g

"— foluta c2* v calo , 1d eft fuþct firmam petram fa-|

aduerfus quam perte imferi, 1d.eft Caluinifte;Luthera-
ni,& ceteri inferni Cerberi men prenalebunt.Hoc loco
non tanquam fundaméto , fed tanquá bene iam fun-
dati,Pcrfc&iq; qdificij ornaméto , id efttanquam ex-
emplo vti folemus. Quodfi ICP[ChQidüUt,A!Jg!JPCI—
num reprehendant , cuius hoc loco hec verba funt,
Quid eff foluite,e" finite abire? qua folueritis t terra , [olnm
erant «" inc&lo: quod idem & Gregor. lib.22. Moral.
cap. 9. & hom. 26.in Euangel. & Beda , & Rupertus
in commentar.dicunt.Itag; vt Auguft.non fitauctor
ille libri de vera, & falfa poenitentia, tamen cüm hoc

liplum doceat c.1o.mente;atq, ore loquitur Augufti-

ni. Sed hi omnesauctores cüum hoc dicunt, non tam

nec tam arguméto vtuntur, vt diximus,quàm exem-
plo. Scio quid Theologi quidam dixerint, fed non
debettoti Ecclefi fraudi efse psucorum error.
45. 46. Multiergo ex Iadass. ) Docet Euangelifta,
quam varié fadium miraculü hominesaffecerit;alios
credidifse;alios ad Pharifgos, quod Chriftus fecerat,

[retulitfe. Qui vni;quiue alteri fuerint, incertum;nec
modefti eft fortaffis ingenij fcire velle, quod nullo|.
modo Euágeliíta fiznificare voluit.Nec probo,quod|
[in Leontij lego comentariis,eos;qui crediderüt illos
Jfuiflt omnes,qui miraculá viderát, omnes enim tain

aperto,& illuftri miraculo fuifle cöui&oä;cos autem,
qui rem ad Pharifeos detulerunt;alios fuiffe quoídá,

Iqui càüm faciédo miraculo n6 adfuiflent, audifséntq;
exiis,qui adfuerant,quod fa&tum fucrat,nó credidif-
fent;itaq; detulerint ad Pharifeos. ZEftimauit Iudeos|
de fuo,vt opinor, ingenio ; quia enim ipfe, fitantum|
vidifset miraculü,credidifsetin Chriftum,in Chriftü
autem credens fummü putafset fcelus eum ad Pha-
|rifgos deferre, perfuadere fibi nó potuit quemquam
vifo miraculo aut hó credidiffe,aut Chriftü accufaffe.

Non benc fcilicet nouerat Iudeorü, & hereticorum
ing |
ex illis fuifse, qui venerant Ierofolymis, vt Lazari fo.

rores confolarentur,quíqs miraculü viderant, & qui

crediderunt, & qui Chriftüad Pharifzos detulerunt.

Multijinquit,ex !udeisqui venerant ad Mariam 7 Mar-

|thamseg? viderant ,que fecit lefue,crediderit in eumyquidam

autem ex ip[rs abierant ad Pharifzos,Quoríum ergo Euá-
gelifta narrauit quoídam ad Phariízos abiiíse , i ex
ilis ipis erant, qui miraculü viderant, ciun id potiàs

|vim facti miraculi extenuare videretur?Primüm nar-

rauit , quiaid ad fidem pertinebat; dcin vt orieinem
exponeret , vnde Pharifei occafionem accepifsent

iconcilij contra Chriftum congregandi, quod paullo
poft dicturus erat ; denique non vt miraculum ele-|
. uaret , fed vt duritiem , & obftinatam Iudeorum de-
clararet malignitatem,qui tanto,támque aperto vifo
. |miraculo aut non credidifsent , aut eius accufafsent
|auctorem. Probabilius ; quod fcribit Euthymius,

omnes quidem vidifse miraculum, fed illos, qui rem
ad Pharifeos detulere, eos fuifse,qui ante murmura-
uerant,Nongoterat bic,qui aperuit oculos caci nati, facere vt
bie non moreretur ? Hos enim , vt ex illis patet verbis,

fed non fatis certa.Due veró hic queftiones efse pof:

- funt;altera , num illi ipfi , qui ad Pharifos abierunt,

crediderint, nec ne ; altera, quo animo ad Pharifzos

miraculum vete, & fine vllis preftigiis factum fuifse

bricamus , füpra quam Ecclefia Chrifti edificata eft;|

locum hunc interpretantur, quàm concionantur:l.
,. Haditul

enium. Haud obícuré indicat Euangelifta vtroíq;|

malo in Chriftum fuifse animo..Aliqua coniectura,|

rem detulerint. Prima etiam quaefítio duplex eft , an|

PdOAN. MALDONATI COMMENT. -

916

Á

D

C

D

E.

F

|dem minimé obícuré mihi videtur dicere iftos non

-|duo inter fe opponere;credere , & ad Pharifrosabi-

|pertus. In quam fententiam Auguft.& Beda fe&ator
jeius ,inclinat , quáquam rem, qua erat modeftia,re-

wv

non credere , càm fcirent non omnes, qui miracula
Íolo conta&u mortuum fufcitaíse. Euangelifta qui-

credidiíse; cüm enim ait, Multi crediderunt in eti5qti-
dam antem ex ipfis abierumt ad. Pharifeus , videtur haec

|re;quafi clariüs dicat;Ex iis,qui venerantad Mariam,
& Martham, multi quidem crediderunt ; alij autem

.|non modó non crediderunt , fed etiam abierunt adl

Phariícos. Ita quoq; multi graues auctores fentiunt,
vt Origen. ,Thcodorus'Mopfucü.Theophyl. & Ru-

linquitin medio. Ceterum nec Euan gelifta , nec au-

;Hoc probabilius, quia ftatim Pharifei €oa&o cócilio

Jeebant, Quid facims ,quia bit bomo multa figna facitf) Re-

lanimo ad Pharifzos abierint.Poterant enim & bono

rCODCiliü,& in confultationé adduxifse,quid fibi faci-

ä

lent,necin Chriftum,nifi miraculü credédo,credere

miraculum,noluerunt Chriftum credere verum cffe
Chriftum.Probabilius tamen cftjneque miraculum,
neque in Chriftam credidifse. Ac quódin Chriftum
quidé nó crediderint;iam probatü à nobis eft: quod
nec miraculà crediderint,ex eo probari poteft,quód

videntur mihi fentire in Greca Catena.In altera que-

o

ad eos adire animo,vt tanto,támqsmanifefto illis mi-

*

rum eft, quod modó dixim?, eos in Chriftü non cre-
didifse,dubiü no eft, quin no bono ad Pharifzos ani-
mo abierint.Quid etgo fibi volebant? Cyrillus putat

quód mortui corpus eftodifset , vt Theodor? Mopt-

crediderint;id eft Lazarum veré fufcitatum fuilse; &,-
an hoc:credentes in Chriftum .etiam crediderint] -
Poterant enim miraculum credere , &in Ghriftum|-

ffacerent, Chriftos efse pofse;& ?uondgm Elifei ofsa &52

&oresij , quos modó nominauimus , explicant,quid|
|pnon crediderint;itag; id adhuc querendum eft. Cer-
[tum eft.fiquid non crediderunt,vt plané docet Ioan-
nes,in Chriftum non credidifse;fi enim in Chriftum!.
credidifsent, & miraculü verum vtiq; fuifse credidif]

potuerunt. Áut ergo neqs miraculi, neque in Chri4
(tum crediderunt;aut credentes quidé,confitentéfq;]

credibile fit tam obftinato ad incredulitatem fuifse]
animo , vt ne id quidé crediderint , quod oculis per-|
fpexerunt.Atq; ita Theodor? Heracleotes, & Cyrill.|

ftione Auguít.etiam eftdubius vtrum bono,an malol-

raculo nuntiato cómouerent eos,vt aut in Chriftum|
crederét, aut mitiores faltem in illá efsent. Sed fi ve-]

voluifse gratiá apud illos inire, quod de Chrifto non|rent..
benefe fentire fignificarét. Alij voluifse accufare cii;|

Eccl.48.14,

er unt,quf
ad Pharifg
OS abeüteg
miraculü .
illis nun-
tiarunt,

Nec mira-
culum,nec |

in Chiftá| —
erédide. | —

ftunt, -

Malo ani-
mo adPha-
rifcos abie-

ueft.ELeontius,& Theophyl.itáque tànquá facrilegus
de medio tolleretur. Alij ; vt eü canquá Pïq&igiatorä
accufarét,vt Euthym.Alij, vt nouo narrato miraculo
Pharifcorum inuidiá magis accenderét,vt Ru pertus.

confultant, Quid faemmus,quia hic boma mnlta figna (acit?
47. Cellegerunt ergo Pontifices,et Pharifai conciliieset di-

prefentat nobis Euágelifta; quàm prouidentes,quàm
diligentes in mali Paarifei fuerint; ftatim couocafse|

endü efset,vt glorieChrifti,que nouis quotidie mira-
culis augebatur,cursü preciderétli zrorduusquid faai-

27- Ego credidi ,quia tu es Chriffus filius Dei , qui imbunc

musf Quodperperà per futurum vertit hzceticus in-|rheodor. l
terpres vim prafentis temporisno intelligens. Sepe|?"* — |
diximus hanc vim prefens tempus habere , vt debi- :
tum fignificets Magifler vefler non folwit didrachma f idj
.Jeft nonne dcbetfoluere, Matth. 17. 24. & fupra ver.

mupáum venifli , à $py opSuoc,qui venire debuifti , fiid

dundis s

t———— — À

-

Íermo

u s

Nen credi-

/

m
Áett
du
quic
ha
fiati
ad
gcnt?ï
.ncghg
quem

Matf-w-';'ä sid
W
&
ICWC)

! quibllf';
ln r 977
guiï'iui'&ï' &tl
PA i
pi. /*rftilCOAS
5qmdh!
It
&qui
ilimd
Dàdi
ceda
tiaa
citt
'Pl'io
- fiollo
nl
Wi

*******

ee m s
m
,
i

|

.'u;::n, hn
o D D

at ,.! : . ,;l
vad Panorat;,

" 1 ,
.T wniit n
sr t u 'W»,«
x.-....,JSPJ Ii
I d

^t ] m
! ^ hATU
4 de LO0 100
u uv MA |
25l

r assnlafé M'f' !
us
[ ;

; quidfibi faciendum fit;clm tot Chriftus figna faciat.

I 0 jfoftomus Cyrillus, & Theophylactus adnotant; &
inon folàm in cum non credunt, vt vitamab co zter-] -

^ PX. '-.)/

Mu

(ermo Larinus pateretur , quem venire in hunc mü-
dum oportebat. Sic hocloco; Quid facimus ? id eft

habet emphafim,quàm fi dixilfentjl; axoim (s s quid
&ciemus ?Preterquam quód przfens tempus alium
poteft habere fen(um, vt tacitam contineatnegli-
centig repreheníioneut Quid facimus? id clt car adeo

Matr.:0.6. otiofos in foro reperit , Qwid bic flatis tota die otioff f
. (Quem feníam futurum tempus habere non poteft;
& non füit fidelis interpretis, vbi duplex fententia
t qutut effe poterat, ciia poffet vtramque vno. verbo red-
dam Au- |dere, alteram tantüm exprimere. Scio Auguítinum
peroe iper futuram legere; fcdille non tam vertebat,quàm
bus ita le-:|eiuis temporis vulgarem verfionem fequebatur. He-
g'ut. . |reticos mittamus ; veniamus ad Pharifzeos. Rogant

Primüm quidem fignaab co fieri confitentur ; vndc
& quis Chriftus effer, & quid fibi erga illum facien-
idum effet;colligere oportebat, Chriftum,verumque
Dei effe filium , qui tot faceret figna, féque in illum

riaargumento concluadunt.. Nam & hominem vo-
cant,non folm Deum, aut. Chriftum , fed ne pro-
prio quidem nomine Icfum dignati vocare, vt Chry

nam confequantur , fed vitam illi conantur eripere,
|vtijdem auctores,& Theodorus Mopfueft. ícribunt.
Nec tatien dicebant, Credamns , inquit Auguftinus,
|plus enitn perditi bommes csgimbmr ; quemodo necerent, vt
lperdererir, quam quomodo fibi cor[nlerent,ne perirent.——

nient. Romani , «g* tollent locum toffrum , e7" gentem.)
|Magnum veró malum erat, vt omnes credcrent in

[debebant.Nefcit, quid loquatur inuidia. Nam cüm
maximé vell&t Chrifti miracula obícurare, maximé

vt omnes cogédi (incfi pergat,in eum credere. Quid

Uenient, inquiunt, Romanr, quafi moliantur rebellio-
|nem, ez" tollent locum noflrum , e7 gentem. Quid vobis

credendum in cum cft , etiamfi propterca venturi

| — [quid facere nos oportet? Quodaliquanto maiorem| .

negligentes fumus, cur in fututum nó prouidemusf|
quemadmodum dominus illevinez dixitijs, quos| -

credere debere. Nunc veró inuidia occecati contra-| —

498. 5 dimittinus eum fic omnes credent in ewm,€27 ve-|.
cum, id eft vt omnes facerent;quod ipíi primi facere|

illuftrant. Cófitentur enim tantam eorum effevim,| -

veró maliconfequctur, fi omnesin eum credant?|

lid curz eft? Si Chriftus eft, vt miracula eius docent;|

Romanifint, & locum, gentemque veftram fubla-
|turi. Necenim temporalia fpiritualibus praferenda
funt. Deinde malé prouidi eftis; nonenim Romani
venient, fi omnes in eum crediderint;fedfi non cre-.
diderint.Si enim crediderint, non rebellabunt; fed:
difcent potilisab eo parere quamuis barbaris magi-|
ftratibus, vt poftea eius difcipuli docuerunt Paulus'

fagiet, vt exemplo iam docuit fupra. c. 6. 15. conera
veró quia credere in eum noluiltis, & tanquam fpi-
ritualem, vt erat; Rcgem vcftrum recipere,Romani
vencrunt, & locum, gentemque veftram fuftulerüt.

Mopfueft. Auguft. Beda, Theophyla&Rupertus, &

dicant,quód re ipfa ita fentirent: an vt repugnante
quoque fententia, confilijs fuis nonaliunde, quàm
ex inuidiaprafe&tis publicz vtilitatis velamentam
lobtenderent. Hoc probabilius; atque ita plerique

|Rom. 1. 1. Ephes. 6. j. Colos. 3. 22.1. Tim. 6. x. Tiï.*"- |
2. 9. 1. Pet. 1. c. 2.17.18. Sieum Regem facere voletis,!

In hanc fententiam Chryfoft. Cyrillus, Theodorus| -

Euthym edifferunt hunc locum. Incertum an hoc|

A auc&ores fentiune , Cyrillus, Theodorus Mopfacft.
(Chryfoftomus, Theophyla&us;Euthym.Honeftum|
;; hoc velamé videbatii, & rnulla ratio plus apud om-
. ines valere poterat,quàm qugad omuium vtilitatem
|pertinere videbatur..Nz vereor ego,nealiqui etiam-
num alicubi Phariízi fint,qui & tpecie vtilitatis pu-
blicz inuidiam fuam velent, & locum , gentémque
(uam praferant Chrifto. Gentem cotum ludzorü ge- H
nus appellari manifeftam eft, quod fingunt timetelscnus;lo--

m à Sn : j ; hic appel:
ffc; id eft viuentem , aut miraculafacientem, vt Cy- d

rillus interpretatur , Lecem Chryfoft. & Theophyl.;
D ciuitatem,aut totum regnum interpretantur. Mihi|*
probabilc videtur tem c appellari , in quo illi| -
magnopere confidebant , m fuuni vocant,|.
quafi curz commiffüm fudf$" quafi figtificantes fe
antiflites effe, cuftodefqut «'mp-li,iäc-'rorum,dmxiif-
|quercligionis. MIleeiec ao t vb
49. $O. Fnus autem ex ipfis Caiphasnomine , chm effet
Pontifex anni iljus.) Quomodo Caiphas anni illius
. |Pontifex effet, apud Matth. c. 26:3.57. & apud Lu-|
cam. c. 3 2. explicauimus. Notauitloauncs Caiphi;| ^
qui cius au&or confilij fuit; vt Chriftus moreretur,
: |Pontificem fuiffe, vt caufam r'cddcretgthäc prophe-| -
tico fpiritu locutus fuerit ; vtipfe paullo poftexpli- —
cat.Hanc eandem vim verba illa caiphe fgrtaiïc ha-icushe o«
|bent, Fesne[citis quicquam , neque cogitatis s quafi dicatzatio plena
vos homines priuati nó intelligitis, quid fi&to opus;*ä;ïg*äcïf
fit ; ego pontifex,cuius métem Deus magis illuftrat, dum.-
'facilé profpicio. Exped'if, inquit, vobis, vt vnus moria-
tur bomo pro populo,q(y' non. tota fï"' pereat. Verba funt
|(unt partim ab ipío ,qui loquebatur Caipha; parüm
à Dco magna arte compofita. Dicit, Expedut vobus, vt
primo orationis vcrbo communi omnces vtilitatc
commoucat.:Non dicit, vtIefus, aut vt ilte homo
D imotiatur, ne priuato in illum odio dicere videatur;
fed vt; enus moriatur bomo pro populo;quafi non de ifto,
aut de illo , fed de vno quocunque loquatur,; quem
|quifquis tandem fitmori conueniat, fi ita cafus tu-
lerit, vtaut vnum quemuis,aut omnes mori necclfe
fit. Qaid fiille vnus homo fit exlex, ac feditiofus,
qualem Chriftum illi eflearbitrabantur? Non dicit
vtnon multi,aut vtnon omnes moriantur : fed, vf
not tota gens pereat, vtroque vocabulo rem exagzcrás;
!& quódgentem appcllat, quod nomen, & Iudzxos
omnces cxcepto nemine comprehendit, & affcctum
quédam folo auditu ingenerat omnibus naturalem,
quo fuam quifque quafi feiplum amat gentem : &,
càüm de Chrifto loquebatur ; non dixit vt vnus pe-
reat,fed vnus moriatur, vt rcm extenuaretjminus enim u M
left azrdüvdexly,mori, quàm azoAxérért perire; cum au- soucs ;Ug

. , 1em.,
moriatur, fed,vt son tota gens pereat, vt vcm cxaggeret. :

Hoc eius attificiü fuit.Dei autem ; quód: cüm próp-
tius,& clarius dictu effet,expedit nobis,vt vnus mo-
- |riatur homo potiüs, quàm totus populus, no ita
F dixit,fed, vz vnus moriatus bomo pro pa.pulov , quod ma-
gis exprimit, quod futurü erat, Chriftum Propapm'o :
ideft pro populi peccatis moritarum. Quomodo| -
hoc dixerit Caiphas nonalio, quàm ipfo Euangcli-
fta interprete opus cft. i us
gr. Hoc autem à [emetip[o non. dixit ; fed cum e[fet Pontifex
anni illius, prophetwit,quad-l efits moriturms erat pro gente.)
Non dixiffe hoc 4 femetipfo, quidam interpretantur
" [non dixiffe fponte, aut fcientem , quidloqueretur, —— .
*ïyt Theodorus Hera(:leotcs&'iopfüï&- Cyrillus, 85&

RAU.
Gens totü

Ife ne prorfusà Romanis aboleatur,fi relinquant esm ** teimplü

tem loquitur de gente;non dicit, vt non rora genserre ali-|.
. / t

pptemree r t

Rr 4 . Lcontius

VIPTUP UP LUR RPCR ATAUR

a E X
3&-! T T dU Lf A. AA ,.,3

!Caiphas di
"wino fpiri
tu locutu:
cft, & pro-
phetauit,

Trac. 49.

Geaef.41.2
3. 4,Dan. 4
;..Nu.m. 14.
L3*. 17.

Cur £uan-
izclifta Cai
[pham Pon
rificé anni
illius fuitfe
notet,

N

[cerdorali officio datum cft, vt prophetaret,vt Chry-]

letiam bsmines málos propberia [Biritu fatwra Præ.direrc,guod i

dicere prophetatle , quia Pontifex erat , etiamfi nó

]plerique putant, aut certé Romanporum arbitrio
J |fübinde alijs ereptam, alijs datam, quod cx Iofepho

|Pontificatus, quiin cam fententiam maximé pro-
Ipenfus erat, in eum annum incideret ; quo anno de
| Chrifto morti tradendo agendum erat , vt per eum
I diuinum expleretur decretum ; quo conftitutum à| -

|tum prophetiaz, fed facerdotio coniunctum ; itaque

i Populum , fiuies Det; 7:4:' erant di/þer/z",Gentiks omncs,
Iqui aliquando creditari ezant, & in eandem Eccle-

Pharifzorum gloriz. Hocergo quatenus vaticiniü|
crat Chriíti pro peccatis populi moritüri,à feipfo
non dixit, id eft non prüprio, atque humano, fed
diuino dixitfpiritu! on quód dignus ipfe effet, vt
per eam diuinus fpiritls loquerctuc ; fcd quód Pon-]
üfex anni illius cflet. Itaque non cius meritis,fed fa-

(oftomus , Cyrillus, Theodozus Mopfucft. Hera-|
cleotes,Leontius, Augufl. Beda/Theophyla&tus, &
Euthymiuscxponunt. Hig dscemur , iaquic Auguft.]

tamen Euavgelifla diuma tribuit fatramento, Yd Chryfo-
ftomus,Gg l'heophylaG. multis confirmant exem-4
plis.Nam & Pharaonem , & Nabuchodonoforem,|
& Balaam , illos quidem per fomnium; hunc autem
vigilanté futura prouidille. De care nos apud Matt.
C. 7. 22 differuimus. Quod tanta cura dicit Euange-

lifta fuiffe Pontificem anni illius, càm fatis fuillet

addiditfet;«eui ut;non folüm idco dixiffc fufpicor,
vt nobis confuetudinem eius temporisin.creandisr
fummis facerdatibus dcclararet, non iam per !cgiti-—t

pretio , aut gratiaà Romanis cam dignitatem.obti-|.
netifolitam; & autannuam fuiffe, vt Auguftinus,&

fatis conftat. Non hec,inquam folüm arbitror Euá-|
gcliftam fignificare voluitfe , vt fere omnesinter.]
pretes videntur exiftimare. Nec enim id agebat Io-
annes,vrcam nobis coníuctudinem dandi , mután-
dique (acerdotij declarazet; fed ideo addidilfe ,. nj
iMlier; vt fignificaret non folüm quia pontifex erat ,|

cogendum concilinm fuerat, Pesrifexerat , prophe-
talle. 1ta dinina prouidentia fa&um fuiffe, vt cius

Patrecrat, vcpro omnibus Chriftus moreretur. Aut
illud certé fignificat non fuiffe illi perpetuum fpiri-

fi alio anno,quo facerdos non fuiffet, fententiam di-
xiffet, non fuitfer prophetaturus. : !
1

gn. Btmontantim pro gente , [ed vt filis Dei , qmi erant|
diferfi, congregaret in vnsm.) Gentem vocet ludeorü

fiam aggregandi. Dicit au t-c-r.n,e-H'c dilperíos , quia
nonomnes vno inloco ,aut in vno crant populo,

ltionem , antex diuina przdeftinatione filjos Dai eos

quemadmodum Iudzi.Loquitur ergo per anticipa-

vocans, qui nondum crant, fedfaturierant aliquan-

j do; qucmadmw « C 10. 16. dixit, Ef altas ones babeo,|

B inaudita caufa huius concilij preiudicio damnatum

mam ex Aarone fucceffionem folitosfieri, fed aut D.

E

fuiffe ; quód poftca interrogatus fuerit de difci pulis,
atque do&rina,colorem fuiffe, quem fuo Indzi fcc-
lerato confilio inducere voluerint, quafi jure age-
rentquafi non dnte damnaffenr, quàm caufam co-|
gnouillent, Deinde vt caufam reddat, cur dcinceps
non palam Chriftus apud Iudzos ambulauctit, vt
Itatim dicturüs erat, quianimirum íciebat , quid in
"eorum concilio contra fe decretum elfet. Quod nos
habemus , b ille die , multi Graci codices manu
fcri pti habent, z exetysc i opac, ab illa lora, vt legit
"JGrecorum Catena, & Cyrillus Grecus interpreta-

vertunt;confultaucruntaut confultabant, non fatis
vt videtur perfpecta fententia. Nec enim fenfuseft
p?&.eum dicm coníultaffe , càm iam ante fatis , fu-
érque con(ultaffent, vt Chryfoftomus , Theophy4
: «Fa&us,Cyrillus Leontius, & Euthymiusargumen-|
tantur:fed finem potiüs confultationis fecifle , factoj
. ISenatus confulto ; vt deinceps rationem.quzrerent,
qua illum occiderent, vt anctores exponuntij,quos
.]modó nominaui; Cyrilli verba funt.óv 48 eirev tva-]
We2ug ley ovi ezr exesvite ia epste cGeA eu(ay (5 amoimTd] TM
?æc'v&ü., d AA d atv GaA su(2100 , eyTi T& C msp T0 af eXa o
Ieud óxd woirü r iv Ppeem,. US25 . 1 ubden
) $4. Tefus ergo iav n0 1 palam ambalabat apud ludaos.)
Gtzcé moppseia liberé , & aperté , ita vtab omnibu:
confpiceretar. Vnde nafcitur quaftio,cur fe (ubda-
xeritaut quid timuerit; qui mortuos fufcitabar,qui-

x VIERUUHPTETANIRIANTSU r m dur
TTTE IOAN. MALDONATI COMMENT. — o
I eontius. (äpli fi ad Pmähctiam refegawr ,verum .Arque non [entex ro emls , e2 las oportet me adducere , c|
left. Nim nec volens prophctabannec fe prophetare |fiet vnam afule, Q vnur pafher, vt Chryfoft. Auguft. &
rimneelligebar. Alind dicere volebart , a!tod /Ggmfmbat, in-| |Euthym. interprctantur. Vab s |
Iquit Am brofius ferm. r5. in pfal, $. Si antem ad hu- fj« tb il "E d;ecagmmemm. » Vt interficerent eum; )
manum referatur fenfüm , vcrumnon cft, Nam etfj— Decreuerunt; itaque folam deinde quxrebantocca-
leggabat, volens tamen, ac fciens dicebar, quz dice- fionem ComPEChCndcndi cum;accufandi , condem-
bar; fiue quod ita re vera fentivetexpedire , vt Chri- nandíque:nam decrctum iam , atque fixum erat; vt
ítas morcretur,ne totam Iudxorum genusà Rpma-—; quo iure,quàque iniuria occiderctur. Duabus crgo
uisabolerctur ; fiuc; quod magis credo,quód finge-| — de caufis hoc mihi Euangcliíta dicere videtur. Pri-
rct ita (entire, vt eo prztextu. Chriftum de medio| màm vt doceat Chriftum poftca, cüm in iudicium
. .. KHollerecobítantem fuz,& omnium facerdotum , acj lvocatus eít, atque fententiis omnibus códemnatus,
ts d non fuiffe vlla vcracaufa damnatum ; iam enim ante

: : : 2 jOuid sl
tur. Quodautem nofter interpres reddit, cegitauerisr, E en
Grzcé eft (Cov2.«veay6, quod multi noui interpreteslocoverbáy
fognfuæf :
UTR |

d. .* $, Curfé Chü
que paullo ante , vt doccret nihil Iadzos periculig; fabda!

Aereare pofle,dicebat, Nenze dpodecim [utit bera dierwvex,xeis. —

(cd etiam quia anni illta, quo.de Chrifto interimédolg '9.Origenes, Cyrillus , Theophyla&t. Leontius, Au-j

guftinus , Beda, & Rupcetrtus idco fcciffe putant, vt
nobis exemplum praberet in. fimilibus nos caufis
fubtrahendi periculis; Non quia potentia eiws defecerat,
nquit Auguftin.m q44 vtique fi vellet, g* palam Indain E
conuer[aretur,eo* nibil ei facerent: fed. im lominie nfirmitate
: Læ.'iumdi exemplum di[cipulis monffrabat,ln quo apparet nen|
'cfï- eccatum, fi fideles erus , qui [wzt membra euus oculus per-
Jfequentiam [c Iü&l/tmkrrem, C furerem fceleratorum laten-| -
k:do potiits deuirarent. , quàms feofferendo magimmndcrmt.ä
Thcodorus veró Heraclcotes,idémque Cyrillus non
,timore difceffifle , fed nefuo confpc&u irritaread-

riendi expectarct tempus ; Zanquam Den , inquit Cy-
rillus , quid de fe Indai [latwiffent nemime muntiante cogno-
wuitytanquam bomo fefe fobduxit, — a. D
( Sedabgtin reqtonem sxta defértum,n eiuitatem ,qua di-
citur Epbrem.) Grzci libri habent égga[u,qued nefcias.-
an fit Ephraim, an Ephrem. Vnde lectionis nata va-
rictas, vtalij Latini codices habeant Ephrem , alij
Ephraim. Optima le&tio quz ftmillima Grace cft
itaque Ephraim legendum cffe puto,ctfi Nonnus

at vt t R n H

jedbisnctin:

ii n

—

Ephtcm

uerfarios fuos viderctur, & vt conftitutum fibimo4.—

Trach$e-

-

J

Pa X

Mu

yntis.

m
f

';
L
1

m
y
TT
i
Irocti
fIt?l(
Ímil
ii
holbon
ümntset
&ütm ,
DIoom
NY
&
opor
adSc
titate
E
|

( 1f f

Wm? |
ïxäïfm i
üm?

puESSSNUN UE hus AUAU N ETQ T DER [ : -"-
* | s us k hs Htb g g aisb i : À ia :: - . RéNuSNE : ; | R ZL |
M gesperfem IN IOABM CAR 3b p o .
LUE Ls m : us tisl A d | od non venerit , vt lem.que
A VRRSTS nz ciuitas vbi fita fucrit non fansþA aut reprenenaunt , quod non venerit , vt pieriqu*j
" 'i"ïï*lïï-ï ; ïEP hrcm epi Q' tat effe E hratam ,que eadem| - putanr;in quibus etiam,vt videtur, .Cyu*rlntus,säc I;?O-
E. vv I-"lelälïxïcïcm aPPälabaturvrbs Chrifi| |ius grauts auctores funt, fed dubitant,inter TOBMS
"m - ao d it, quód & Bethlehem non longé] - |que;num venturus fit. Sine cur non venerit, fiuc an
MO | H EOR fimile eft, càm| - |venturus fit rogent, ambiguum eft,quo id animo fa-| -
o berat àdeferto. Sed minimé vero 1 , - [ven y | | Sdsm rE dH
; : e;& l llet, in eam fe recepiffe ciuitatem;| |ciant bonóne; an malo ? & quod eodem redit , M.
* WU * , atcre vc : s dpin À UM : ; m xb : i . : ss :
" | Chriftus : "ECC OL ORE querendus.Süt| ^ nam illi fuerint, qui hoc interrogabant ; amicine, o ihi-
lum " vbi ddotedeiseu ife vrb ueaffini vocabu-] aninimici ? Quattüor de carcapud antiquos Opi- o quere-
IN fskexiliment éura unile ïr em,ä: ? Machab.j.46| nionesinuenio. Primam apud Theodorum Mop-P»nr
;i : a lo dic&ta eft Epäron/.z.Parac i:ï;(ïäæü;ï.q iilocsbel a. qvui hoc interrogabant, homines fuiffe , quirfu& nöäe.?-
r ! : oremque : : : | ; i $ -"üpie-niet à
L TTRM & 2. fz'z'ï.?u 1 roferunt. Obftare tamen vi-] |càm famám miraculorum eius audl.m.lfqnt ; Cüpie- 15 r a.
ii , . |braicis Hxxct onymum p ibu füeritIudas & non vi-| banteum videre,atqueaudire, itaque interrogabant
N (( (detur,quod Ep .hr:ïm älä m, qui Iudzos fugere vo-] B alij alios,quid caufz cffet, cur non veniffet; aut num|
Vwdpsda cr Ro OMMSC. ftiiffe. Legimus| ^ fcirent;an véturus effet. Quod bono vtig;animodi-| .
COUR lebat,intra Iudeze cerminos conitiuiic. Leg * ; TTE -efert.a bat| —
j us Ephrai uod multi putant nomen effe| — cebar.Alias duas Cyrillus Alexand.refert;ac proba5| l
A u ':f::' : ; .alm ^ ! : : a m s : | UO P f, À
| p(al.77; T ,('1 Euthvmius hocloco vrbem| — alteram,fuitfe cos,qui 1atm m,IChmP:um, Qïc»flidClafa : !
fs non tribus,fed ciuitatis.Euthy namen tribus reti-| .. difputaréque cum iis , qui non credebant dicehites,|-
t dicerspique Gb a in r pcafértid relex hocopnofcere poRRNERR ER R RO
n ! at Cs ämqtäc R ïchFaria Occulta veítra confilia cognofcat indice neminej-
AO ] nadmodum r . : xf lg g o EE ek
hrR fädubxa,& n stem erat Pafiha Indewrum.) Vltimum| . ideóque non vencritad diem fe&um' ; qma.fi:-xc vos
n CRRA ss s Chriftus cum difcipulisfuis| inüdias fibi parauiffe.. Altera cft fuile potiüs cos;|
TM intelligir þafcþa, qugd hrittu ontinuationefe-| |quinon credcbant, qui hec interrogabant , cum iis,
g : ]poft paucos.-d.zcs ccl.cb.rawt vt exrc ARU qui in eum credebant, difputantes. Hinc intelligetis
u .',:-v,.»:,'ïï..:-::ï; ! quentis capitis COulgl[tle..*i).(lIlyae ges bEoboces tort - illum violatorem effe legis; qucmadmodum nos illi :
Ut atj : circum f?gwnelï?()(()lxmï? : (C' cnü for,cc olluti rc Quarta plurium eft au&torum, Auguftin.. Chry.j.- i
ofb * Chafmfhfmrent /Z'lp?f : ld c thlï;s accidebpat (acri.. | [oftomi, The-o hyla&i i BCdæ; RUPC[[i ,,Euthyn]i :
, 4 : quenter : , F s Boaniho
TT i : aliqua effent, quod re(qäm indi celebrarent. Ne| — & probabilior,hos fuitfe eos, qui cum comprehen-|
EM j ficiis purgarent, vt Pai) c(aï] ï?m M st E F'Hirc volebáut; ie Pl n & acid d Newr
um | iadpc od munduSg aSCDicit autem non omnes| | fiuc corum miniftros.Oui cüm decreuitfent eum in
! S t . . e 2 a i . p j *
;::.;a.?:.-:::mi ! rat,vt con&at.eg Ü 1( iequia nóomnes mundatione| diefefto,ad quem venturum putabant, comprchen-
muy o - (ed multos ven(;ife; iue quia EC ideöquc " jerc ; quetebáhrus» qubd nen'venilee . du us
i n | | indigebanc,fcxe.n;cs.feglnlïïjü? hoæ, veiire -',[iucquia - |bant,an venturus effet.. Quod minantes dicere vi-
o : |nolebant ante .dxcm lp ïm äc C oluit.multitudinem| . jdentur, vt & Cyrillus indicat ; quafi dicit,fi veniffet)|
TT omnesetiam erant multi , & vo Pa VMU DENMORM ULL UE AQE LourS od
,,,,.;,4,;;79;'474; E corum , qui conueneran.t,cxPlrl.?zxe-m NVE Dasss Hac probabilius , qiiia fermo ipfe Ípeciem|.
L peo oD t PO[I'I od thognt Cyrillus| |prefefertcomminationis. Et quia ftatim fequitur,
i ;*ï'j Riinds MR MR aE quia:.v rzcepto venire| — Dederant auterm Pontifices , 9* Pharifei mandatum ,vt f
T bl LUL/ ; i : . | SODUDAGUAT : : )
T [ | & Leontus, non omnesvcï) ?glïï ïclebr[;ten't ficui] — qwss eognouerit, vli fit iadicet , vt apprebendant eum. Vbi
EM L — CU um NEBUBERI: Qinte p 5 poquampontom Manib. - - aanem
"Mipil o A 1 : : - : - ' ; ' : : 1. . j
i d : ad Scenopegiam ; äoc; era!ï; diximusc.7.1. - |Ita fenfus eft confequens.. Proptereaenim illi mi-pro $9
,1 C uitate cclebrarc.Sei nIC ca ö—-m[la u&lmlnmr ad inui-| - "Inantet dicebant, Quid cocgita!i«f 9dt64 non venu ad dicim ïzznïo— DE
al $6. Quarebant ergo cfd'm; P u:ld non venit ad diem| .. feflum * quia Pontifices, & Pharifei mandatum des x d
. cem rm templo ff Mi d ,,ïgd 0-;3, venturum non effe ad:.— |dérant, vt fi quis (Ciret, vbi cflct, indicaret, vt com-|
ao o efhem?)GræCC 0TA d At £2«21f . rl : . À^
—— AT - : | rchenderent..
MR "ïl;em fesfum ? quemadmodum Chryfo&om.us ,t & IP
; La : Theophyla&us exponunt. ltaque non mirantur| j 3
.'.«f»*-:'-'m:)"'ä | : : : "r s ^
WP , ls t n & E
virbus DOS a 21 | m : !
"u W*W ii 5—.
'ilf';'- IT ,JWMT : $ ^ '
11 M'I *IW/* [
" n |
$i W f
1 ä;'..'flf*wgæ ; * | - , ! ;
JW':"; ,;,"M»Wllä 1' j 7// ,
v .xe'v'ï d ?'/f: $ OM
. :"C L«ï,xu? "0! l | : í ';,;": ; -i
E H ;f;ï"ziï 36 ; * ! ; j,; à 3
.ï s':«iimüf | o us | -1.
U. , EE :
p
(,';WMWowi s
;
" :
g | [
In ; 0.4";[ i
"MJUQJV:J" ) 1 4 E
2;0823 u f | n i
FWXJ : CAPVTO |
.g; 6;;;; | ) p o | il : : : :
Vi w x - m
"- :
/

6.
Mat. 14.2.j

Mat. 26.2.].

/

L IG n KO sb aPONPITS albe o r Ob o OE ec ORs s C C ab
EU IQ WOICEHUOUX E X ERE GT O RO R
Es O RE f.*ömææwþ&ïäkïääï AO äeää-äzä
JeUcYT) Bo Y A DCBD ROOR RORU t o Maetg) « BU Yb MO
3 Un 7 9 CURO käääääääääägf& d M ER AUEA ETU
DO p qe r a uf edprur «ipn RO CXS pe NU VAES acpe VES ESEFNIDES:
Ü A PUVLE - XEb

Esvs ergoantefex dies Pafchz venit Bethaniam, vbi La-

h efü , & exterfit pedes eius capillis füis: & domus impleta

ui erat eum traditurus : s. Ouare hoc vnguentü non vaniit

trecentis denarijs , & datum eft egenis? 6. Dixitautem hoc, non quia de egenis

gnouit ergo turba multa ex ludzis quia illic eft: & venerunt , non propter Ie-

| Mat. 11.4.7
Mar.rr.a.7.
Luc.1o. f.5j
Zach.93.b.9

Mat. to. d.
39. & 16.d.
. M.
Mar.8.d.5;
Luc.9.c624

& 17. g. 5j.

| [rotus pofteumabijt. 2o. Erant autem quidam Gentiles ex his, qui afcenderant
vtadorarentin diefefto. 2:. Hi ergo accefferunt ad Philippàm; qui erat à Bet-|-

O

*

iàdeco:& hzc fecerüntei. 17. Teftimonium ergd perhib*ebat turba , qua erat

|primum :fed quando elorificatus eft Iefus;tunc recordati fünt quia hixc eratfcrip-

Pharifzi ergo dixeruntad femeti PfosiVæjd&tis quia nihil proficimus? ecce mundus

faida Galilez , & rogabant eum , dicentes: Domine , volumus Iefum videre. 22.

vbifum ego , illic & minifter meus erit. Si quis mihi miniflrauerit , honorificabit

fica me ex hac hora. Sed propterea veni in horam hanc. 28. Pater, clarifica no-|

zarus fuerat mortuus , quem fufcitauit Iefus. 2. Fecerunt|
&84/5 autem ci coenam ibi : & Martha miniftlrabat , Lazarus verol
J vnus erat ex difcumbentibus cum eo. 3. Maria ergo acce-|
) pitlibram vnguenti nardi piftici, pretiofi, & vnxit pedes|

Qsa -ft exodore vnguenti. 4. Dixit erco vnus ex diícipulis

Pcrtirïebat ad eum , fed quia fur erat , & locæulo;? habens, ca, qug mittebantur,|
portabat. 7. Dixit ergo Iefus : Sinite dlarp vtin dien fepulturz mez feruet illud.|.
|8. Pauperesenim femper habetis vobifcum: me autem non Íemper habetis. 9.|
ICosgnot |
Íum tantum , fed vt Lazarum viderent, quem fufcitauit à mortuis. 1o. Cogitaue-|
irunt autem principes fäccrdowm vt & Lazarü interficerent: i. quia multi prop-|
jterillum abibantex ludzis , & credebantin Iefum. 12.. In craftinum autem turba
multa , qua& venerat ad diem feftum, cum audiffent quia venit Iefus Ierofolymam:|
3. acceperunt ramos palmarum , & procefferunt obuiam ei, & clamabant: Ho-|.
íanna , benedi&us , qui venit in nomine Domini , Rex Ifrael. 14. Et inuenit Iefus| —
afellum , & fedit fuper eum , ficut Ícriptum eft : s. Noli timere filiaSion : ecce rexl-
tuus venit f&densäzyær pullum afinz. 16. Hzc non cognouerunt. di[i:iPuli eius|

| : * | Ls ; d :
cum eo quando Lazarum vocauit de monumento , & fufcitauit eum À mortuis.18.
Propterea & obuiam venitei turba : quia audierunt eum feciffe hoc fignum. 19.|

Venit Philippus , & dicit Andrez : Andreas rurfum ;. & Phihppus dixerunt Iefu.|
3- Iefusautem refponditeis,, dicens: Venithora, vt clarificetur Filius hominis.
24. Ámen,amen dico vobis ,nifi ganm frumenti cadens in terram ,mortuum| -
fucrit; 25. ipfum folum manct, fi autem mortuum fuerit , multum fru&um a£|
tert. Qui amatanimam fuam*wrdet eam : & qui odit animam fuam in hoc mun-|
lo ,in vitam zternam cuítodit cam. 26. Si quis mihi miniftlrat , me fequatur : &|

eum Pater meus. 27. Nuncanima meaturbata eft, Et quid dicam ? Pater , falut-

[men tuum. Venitergo vox de czlo: Et clarificaui , & iterum clarificabo. 29.

g : : ba ergo

icurïofnas

;æ&g ' /.— lbaergo , quz ftabat, & audierat , dicebat tonitruum effe factum. Alij dicebant:
i | Angelus ei locutui eft. 3o. RefponditIefus , & dixit: Non propter me hzc vox
fgï;&z | -|venit, fed proptervos. 31 Nunciudiciumeft mundi : nunc princeps huius müdi :
eijcieturforas. 32. Etego fi exaltatus fuero àterra, omnia traham ad meipfum. |
r'J gsdu s P * i w ; | | P Palio9.b.| -
*i 3. ( hocautem dicebat, fignificans qua morte effet moriturus. ) 34. Refpon-2 z
f |ditei turba: Nosaudiuimus ex lege , quia Chriftus manet in zternum: & quomo-[à.«o.«.
| : j : ( O RNER ( o P D Qp Em A p . [Ezec. 37-£-
"d | ido tu dicis , Oportet exal;g;g j Filium hominis? Quis eft ifte Filius hominis? 3s. Di-js-
7 — | ? fitergoeisIefus: Adhuc modicum,lumen in vobis eft. Ambulate dum lucem ha-| -
."U"^ [ l|betis,vtnonvostenebre comprehendant: & qui ambulat in tenebris , nefcit quo|
Eu5 Y vadat. 3c. Dum lucem habetis , credite in lucem,vt filij lucisfitis. Hzec locutus eft
UR O 7 ] (( Hefus:&aabijt, &abíconditfeab eis. 37. Cum autem tanta figna feciffet coram eis, -
"mb — non credebant in eum :38. vt fermo Ifaiz prophetz impleretur , quem dixit: Bos ul
Qs — —| mine , quis credidit auditui noftro ? & brachium Domini cui reuclatum eít ? 39. dv
tt iaj : Propterea non poterant credere, quia iterum dixit Ifaias: 40. Excecauit oculos;, 4 ..
" , : du d I : - : : 1 .6.C. 195
um -| eorum , & indurauit cor eorum : vt non videant oculis , & non intelligant toide ss
3 d | — |& conuertantur, & fanem cos. 41. Hzc dixitIfaias , quando vidit gloriam eius,& . ,. ,]-
D : locutuseft de co. 42. Verumtamen & ex principibus multi credideruntin eum :52
; , -' 4 v . E 47 A N t as i : . lAG.3a8. £.1
hn (ed propter Pharifos non confitebantur , vtéfynagoga non . eijcerentur. 45. di-. "
E. . x ^ i . . N s : ^ . :
1 200 | lexerunt enim glormm hominum magis, quam glomam Dei. 44. Iefus autem
L proyt L ^ | ClamHUit , dixit.:' Qll Credit in me , 11031 Qdelt in me , fedm cum, qumlflt me.
n . [ 44 Etqui videt me , videt eum , qui mifit me. 46. Ego lux in mundum veni: vt
sb — | — Jomnisqui creditin mejin tenebris no maneat. 47. Etfi quis audierit verba mea,&
ï CR u non cuftodierit : ego non iudico eumjnon enim veni vt iudicem mundum, fed vt
dU [ faluificem mundum. 48. Quifpernit me, & non accipit verba mea: habet qui|
änv-btlï ' F : d : : ; : : , s 3 "d b* : : $ ' : : : ) : i
TTSMIN : iudicet eum. fermo , quem locutus fum , ille iudicabit eum in nouiffimo die. 49.|
II — » : x . e : : A : : : * E. E
| ï»-iï*s»! , Quia cgo ex meipío non fum locutus , fed qui mifit me Pater , ipíe mihi mandati Mar. i.b
XRDA Ia — : , d E ? | H WT M T u
: dedit quid dicam , & quid loquar. $o. Et Ício quia mandatum eius vita zterna
J s : um ag . u : |
)u —— jeft. Qux ergo egoloquor , ficut dixit mihi Pater , ficloquor. |
W l» W. *.'" k i 5 ' : ,
hreentis | d
, quea : us | hE | :
'.'"Oi-'ï'zi:;"'« » detos i IN. CAPVT XIL
Amoru^ , | | : |
Jgnup. 5 .. SE2GPB029577 EST 5 ergeante fexdus Pafcbe.)| A |ciri volebant an verum effet, quod fama narrabat,
ecCelnnds | —— CA fa. Particula erge, videturad ver.| |Lazarumà mortuis fufcitatum fuiffe; Volcbant vi-
VE J ZA 55. fuperioris capitisreferéda,| — |dere,loquentem audire , & fortaffis interrogare , an :
p : ( d vbidixerat Euangelifta proxi-| |veréfuiffet mortuus, & quidin altera vidiflet vitajl
j en us QISRo num fuife Paícha [udcorum;| |vt Theodorus Mop(ucft. & Cyrillus, Thcophyla&.| m
Gu ([ « ;ümcergoproximum effetPaf-| |Lcontius interpretantur. Quis enim viderc nollet, |
"x'viu-"'y 5 | 55 sR* cchay Letüs fcx ante diebusiter| |& interrogare eum; qucgnä mortuis fufcitatü fuiffe
eru [erofolymam intendens, vt vltimum.cum difcipulis| |audijlet? Cur ergo nóantequam Chriftus ibi cflet,
Z |Pafzha celebraret, & moreretur, venit Bethaniam.| |vencrant, ac viderant , càm Lazatus in Bethania ha-|.
BP Totam hiftoriam , locàmque hunc totum víque ad! |bitaret? Credibile eft , quamuis Euangclifta non di-|
. gt verfum 9.apud Matth.c.26.6. explanauimus. -|B lcat;Lazarum, poftquam fufcitatus fuit, à Chrifti la-
VTE 9. Cognowit ergo turba multa ex Indes.) Iudeos vecat| — tere non difceffiffe ; iraque antequam có Chriftus
Ww^ [5 Ierofolymitanos ciues,vt fuperiorc Cap.ver.19. & 45. veniret,Lazarus ibi non crat,quia Chriftum,ficut &
g hoc Eos veniffe dicit Bethaniam , vbi Chriftum effeau-| foror eius Maria,fequebatur. Cüm crgo audiffent
". dicebant,non folàm vt Chriftum,fed vrLazarü etiam| — |Chriftum ibi effe, intellexerunt & Lazarüra ibi effe|
ii ; viderent recensà mortuis refufcitatum. Subtiliseft| loportere; itaque eius videndicauía venerunt. Aut|
Cporlhüv-f, ! Curiofitss |humani ingenij curiofitas, per omnia& mala, &| Jicutnon propterfolum Chriftum, itanon propter|
vll L Eg:ï,*;*:;j'; bona fcíe operainfinuat. Vbi Chriftus eft,non tam| — |folum Lazarum venerunt; itaque non venerant an-|.
l"eïïeff l ngaïf fein-|propter Chriftum,quàm propter Lazarum vcniunt.i tequiafimulambosviderenonpoterant — — [
hrini x.O'.ï L;?:ä; * Curzaþ'tæs,inquit Auguft.ess adduxit, nen caritas . Egpec . 10. Chgitenerunt autem prinopes ]d;erdotum, vteg'L4- —
0, ZQTU,P ; ; GD ! ! ii ! ^ ! ,xg'n"?., iim., -
d . : : :

d'ibenn.

[ 41 c
* b

Infana , &
cazca inui-

la.

Trad.$o.

iMundi no-.
mine quid

hoc loce
intelliga-
tur.

Xarum interficerent.) Euchymius , Chriftum occidere
- |volebát fumpto pratextu ; quod folueret fabbatum;|.
j - / e H
|& fefaceret zqualem Deo , quódque multi in eum

'nidia. Inuidebant enim non auctori modó bencfi-

: |lebant. Mordebat etiam eos, quod inftante fefto plu-

iveríu fequenti.Magna quidem hocerat infaniz ; fed

fercbatis necem nunquid anferebatis: Cbrifto poteftatem ? 5i

"|ratione, fiue perfequendo eum,fiuc cius facta , di&á-
que improbando , fiue populum dehortando, fiue|.

|Iquifquis eum confeffus fuerit , dihil proficimus.

916

IOAN. MALDONATI COMMENT.

927 :

crederent.Lazarum autem quare? Àn quiareuixcrae
quodergo crimen eft reuixifTe?Itaque tota res eft in-

cij,fed ijs ctiam;qui acceperant beneficium : ideo &
cecum foras eieceranr, & Lazarum interficere vo-

rimaturba illud relinqueret , & ad cum accurreret.

- [Quanquam ego non tam fcfti rationem cos habuif-|

fe arbitror, quàm memoriam tanti miraculi intet-
fe&o Lazaro abolere voluiffe ; 4uód viderent ma-
gnos propter eum ad Chriftur: ficri concur(us,mul-
tófque cade cauía in illum credere ; vt explicatur

ceca femper & infana inuidia eft. O ffw/ta cogitatio , c7

cecá [euitia, inquit Auguft. Dominws Chriftws qui fufci-|-

táre poruit mortuam,nom po[sit occifam-? Quando LaXaro im-

Aliud vobis videtur mortums , aliad. occi[us , ecce. Dominwms
-yimmque fecit , em LA'(dmm'mar!zmm " feipfam fufci-
tauit occifum. Eodem modo Grzcé fcribunt Cyrillus,
& Theodorus Mopfüeft. Quz fequuntur vfque ad
ver.17.apud Matth.c.21.7. ex[licata funt..
17. 18. Teslimomum ergo per ibebut tprba,que erat cum

occurfum effudiffet.Eius rei caufam reddit Euange-

cüm Lazatum fuícitaret; affirmarent id fe vidiffe, to-

tas, vt fauftis illum acclamationibus exciperet.-
19. Pharifai autem. dixcrunt. ad. femetipfos.) Gracce,

us ecce mundus totus pf eum abit,, Pcrinde cftac fi di-
cant,videtz, & experimini neceflàrium omnino clfe,
vtfaciamus,quod auctore Caipha decretum à nobis
cft,vthominem iftum de mediotollamus? Alia enim

comminando fore, vtextra Synagogam ciiciatur,

Vnum illud remedium fupercft, vt eum occidamus.
Accufantergo fegnitiem fuam , quódiam nuper nó
illum fimul, & Lazarum occidcerint ; vt Cyrillus ait;
aut certé, quód diligentiores non fint, vt quàm pri-
müm occidatur, vt T heodorus Mopfucft. & Euthy-
mius indicant. Miror Chryfoftomum , & Thco-
phyla&um in ea effe fententia; quam & Euthymius
probabilem ducit, vt putenteos, qui hocdicebant
cx iis fuiffe, qui in Chriftum crediderant ; aut certé,
qui beneuoli ergaeum erant ; qui pcrfecatoribus
illius dicant,videtis vos hunc hominem perfequen-

|

1
*Sgp.c.'s 25

*

do nihil proficere? Senfus perfpicuus cft, cüm ipfe
Euangclifta Pharifzos,qui hoc dixerunt;fuiffe dicat.
Neque mundum vocant eo fenfa , quo Chryíofto-
mus,& Thgophyla&us putant , quia pecca tores

mwndo boc eflis ,ego von (um de bocmundo.Nam qui Chri-

ftum fequebantur, eo ipfo peccatoresnon erant: &

eo, quando La(arum vocawit de monumento, ) Potcrat mi-|-
.|rum videri , quód cüm toties Chriftus Ierofolymam
iniiffet, nemo illi proceffiflet obuiam , nunc verb|.
|fubito , nouóque confilio totus fe populus in cius

lifta, quód ciucs illi Ierofolymitani , qüi adfucrant;|
tamque ciüitatem impleueranr fama miraculi. Ita-|.
- [que càm nuntiatum in vrbem effet aduentare Chri-| -
ftum,qui Lazarum fufcitaucrat; tota p£oceffit ciui-| - :

|non fuiffe quidem Iudzos, fed de Iudaifmo fufcipi-

ayc éauGuc, inter fe alij aliis ; Vrdetis, quia nibil frofici-| .

erant ; quemadmodum cim Chriftus dicit, 7esde|-

Y

'|Ccredituros. Et : ;iö;flgcmtïs'Vulgomagnamg' innuümera-
üdinem per exaggcrationem mun-|.

- |Lcontius, Theophyla&us, & Euthymius. Alij fim-

nemine excepto Chriftum fequi videbantur , not
(olüm magna, vt priüs turba. Nam & viri, & mulic-

Jabire, nefcientes, quid dicerent, prophetatle; totum
enim mundum,id eft & Iudaos , & Gentiles in eum

bilémque multi
dum appellare. | : |
20. Erant autcm quidam Gentiles ex bis,qui a[cenderat,
vt aderarent in die fefle;) Sunt qui exiftiment hos fu-
iffe Iudzos, fed idco ab Euangelifta Gezriles appella-
to$ , quia inter Gentiles habitabant.Duabus addu&ti

res, & Iudzi , & Gentiles , vt ftatim dicitur , eum fe.]
[quebantur, & infantes Regem appellabant, vt re&te| -
|Rupertus adnotauit. Simile cft ; quod Cyrillusait|
Pharifzos càm dixezunttotum mundum po£t cum|

rationibus;altera cft,quód Iudei permiffuri non fae-]

lui putarett,fiquis Gentilis adeffet. Ita Paulum dif-
[Ephefium in templum introduxiffe , Gentilem ho-
minem. A. 21. 38. Uiri Ifraelita adimnate : bic efl bemo;
qui aduer(us populum ,Q77 legem 77 locurm bunc,omnes vli-

quód Romani etfi permittebant Iudzos fuüis viüere
lcgibus, tamen non paterentur Gentilem quemqui
|reli&o idolorum cultu Iudeum fieri. F]us habet pó-

nimé boni fint. Evangelifta dicit fuiffe Gesiiles , cur

opponere videatur, dicatque ad Philippü acceffiffe ,
yt per cum fibi liceretad Chriftum adire, quod Iu.|

endo cogitaffe; propéquc fuiffe, vt profelyti ficrent,
lideo adadorandum in templo veniffe; vt Chryíoft.

pliciter dicüt fuifle Gentiles, quod cgo magis credo,
qui fiue templi Ierofolymitani celebritate , famáque
fanctitatis eius, vt etiar Leontius; & Theophyla&.
indicant; fiue fama miraculorum commoti,que per
Chriftám apud ludeos fieriaudiebant, vt Thcodo-
rus Mopfucft, & Cyrillus putant; veniebantIerofo-
lymam religionis cauía: fiue, vt idem Cyrillus, &J
Lceontiusaiunt, quódPlatonis fequerentur opinio-
nem vnum tantüm effe Deum , quod idem , cüm à
Iudzis audirent credi,cumqQue Deum vnum in lero-
Ifolymitano adorari templo, & ipfi cb veniebant, vt
libieum adorarent. Neque rationcs illz corum, qui
Iudzos fuiffe putant; quidquam efficiunt, Nam etfi

leseos; qui alieni prorfus à religionibus fuis erant;

tiles honoris caufa, & vt Dcum fuum adorarent, à
remotiffimis terris venirent, & templum admira-
bundi , venerabundiqQue ingrederenuur. Ille vtique
Eunuchus Candacis Reginq ZEthiopum;qui Ierofo-

qui hoc dicebant , peccatorcs erant , atque malieni;|

rint, vt quifquam Gentilisin templum ingrcderc-i
turs cüm & fe & templum & omnia facrificia pol-

que docensin fuper &* Gentiles indusit ip templum. Altcra;|

deris vnum verbum Euangeliftz ; quàm ifte omnes

ration es,præfexti m cüm cius fententiz auctores mi—)falluïnus.
' nloann| —— "

Iudzi non patiebantur in templum ingredi Genti-

& corum ingreffu exiftimabant templum contami4 -
nari; tamen credibile eft non folüm paífos equoj.-
» .. ; ] / . 4^ ;
|animo ; fed vehementer ctiam latatos fuiffe,st Gen-

Scd mundum vocant per hyperbolem, quia omnes|.

3

ce.rgcrc fere volucrunt, quód putarent Trophimum| -

nos dicamus fuiffe Iudeosprefertim cüm eosTudais veo: &uc
fe Genüles|.
qui afcen V
EO AC CA UA A ; um . Merant «tl
dzi minimé feciffent , cüm omnibusadcum Iudais|,,u
nimirum ad Iudzum accedere liceret, Alij putant u
" |1ententia. q-

lymam adoraturus venerat, Gentilis crat; A& 8. 27.nomaoi

Romanos veró neminem id ztatis prohibuilfc Ie-udeü fedl
e ^ L - 5 ; e M r lqllcquam.
gimus, fivellet, fieriIudzum ; praíertim fifimul,ó poni-

idolorum cultum retiperet , quod credibile eft fc- bebanc.

p UE

eilfe

54

zi ^

"m .*": AUL

o
di

ii
dii
fi.
rdi
quill
m
prohi
dR d
TNSONVIC
m 8.| p l
fei. (W"
u (
m

N

Cuchnti:
lesd Con

Qd d
Philippuny, ..
5accc023riut; poti

itqu
j Yt
Wal

ücy

644 Gol
Phil
quei
quiai
Qiso
u
MC
n
P'hil
flin

mun
Iig
Drett
pac
lt ,;;Pcrant
(lxre
Qtry
C
JRüttt
li
ttij
Qu
»
[(fm:
Chr

(Tes
RUp(
—

h.

EPT — d» IN IOAN, CAPUT EX o [
MAT cille eos, qui Gentiles cüm effent, ád témplum ve-| A Idorus Heracleotes,& Mopfüeft.ad rem maximé per- 1
lr hiebant Ierofolymitanum , vt illic nóuum quen-| [tinere docét.Prohibueratante di(fcipulis-,--n-e in viam
RUCOTE dam,vt putabant;Deum adorarent, Eaenim confu-| [gentiüm abirent; Euangelium nó nifi poft morté, ac j
"n fio religionis, eatunc erat fugerftitio ,vtismaximé| |refurre&tion£ fuam,id eft polt fiam glorificationem |
NU TM religiolus haberetur, non qui vnum ,ac verum; fed| |gentibus predicandum.Itaque non nili poft mü'ï?ïfïüm s
A ïw*äm qui nullum non Deum , cuiüfcunque effet gentis,| &ioné dixit,reim mundi vnmerfum,e7 pmätcate EWAT- . csc. .:59-'

| non fan&iffimé coleret. Id Romaninonfolàm non| — |gelimms emni credture. Cüm ergo videret vna quidé ex
prohibebant, (edin magna etiam ponebant laude. gatte aducrfari fibi maximié Iudgotü principes, pu-
Scitéque D.Leo de Roma illa dixit:Cien peneommibss| — blicóque concilio decreuiffe,vtiplum occiderét,alia
dominarvetur gentibus, omnium gentium fermebat erroribus; ' |

QCC*'**L. |
PMWUE T
ALE |

QU ; |
"t il öum'

M dSerm. 1. in
W. n
: .hhumcf14

natali SS.

N E Jreci . & retur rH Á veró ex parte Gentiles vltro iam ad fe ,chxi'ire,cQ.lligit |
æ tsl — Cer magnam fibu vnidebatur adfumpfiffe religunen quia nul-| linftaretempusglorificationisfux,; ideft mortisyrez — — |
Praiai, ]lam refpuebar felftatem. —— uU E B. furrf:tf.ti(')nifqu;.Hoc effe,Venit bora vt cl'ar:fcemrfligdäääget-
ülins &th* ip Hierge accefferunt ad Philippuu,qui erat 4 Betb(aida hf""m"-' Collegitautem hoc,non quàdipíc ante n C[Tfifionemz " —
lo M .G.fd:lææ,(y-' rogabant eum d;cen;es, .Domme,-fgolumm Iefem Cll'Ct.;de vt dlfczpulog €o argumento- docerer.. Aihl li bïgminis : : ï
D *"ï Tiesad hi videre.) Duplex hocloco quai:[ho , cur ipfi per fc ad| jlorificationem Chrifti non morté, & rgfurre&io-*äï P
'*whü — |non acr| Chriitum non accg—:lferm.t,.cum omnes ,qui Vcllent, nem,fed Euangelij przdicitionem, per quam plori-
pl 'Wa" ; .-fcrintr. | polfen't;& cur potlüs. Ph.lhpp.u.m,qua..m ahuxp difci- Ecz.l.ndqs aFud ge"ftes Ch:;&us crat, '11?tc?Pï0ï3ï?tPïf E
3F pulum rogent, vtfibi aditum patefaciat. Cyrillus, &| |Alij afcenfionem in ezlum; qua cófedit ad dexteram
" uus | . lLeontiusexiftimant ideo petfe nonau(osad Chri-| |Patrisqux (amma eius claritas fuit. Omnia inidem
SNAR | . |ftum accedere; quia Gentiles erant, ÍciebantqueIu-| | redeunt. Non dicit Euangelifta , an Gentiles illi ad
A ï [dxos Gentiliam refugere confortium;eo etiam ma-| | |Chriftum accefferinunec ne; neque auc&toré vllum, :
';ïccfï" t |gis,quo fanctiores erant, & audiebantc hrifumom-| |qui id doceat; inuenio. Sedfi quid in re penitus in-
n nium effe fan&iffimum. Quarebant ergo fauorem, C certa,quamuis obfcura,cóiectura valet , probabilius
m vtquodiure , & confuctudine non licebat , gratia| ^ |mihi videtur eosacceffifíe. Videtur enim Chri&us'?ff;*ü:ä

! !
lo i PELTT .
amim A
| LA n
Wawee lts v
AG203 10j "n

hoc ipfo refponfo veniara illis dare, vt ad (e veniant. Chriftum
Sic enim loquitur,quafi Andrez, & Philippo dicat, sccefifie ;
nihil iam caufz cft;cur Gentilesad me venire prohi- Dd |
beatis;venit enim bora , vt clarificetur filius bomins , id |
cít, vt non fclàüm àludsis , fed multo etiam maximé

liceretdHoc ipfum Chryfoft. indicat. Alij fimplicius
: . |refpondent, minüstamen meo iudicio probabili-
| LE ter,non ideo quia Gcntilcs. erant ,fed quia mu(ltitu-
dine impedicba"nmr,ad Chriftum accedere non po-
cuilfe,dum quifque contendebat , quàm proxime il-

l
ag ag
n ';J'"'?" ;3 , :
MRUM .iMs FO"

al o

ts Eu ad lum videre,ac contemplari. Curergo ad Philippum| — à Genilibus cognofcátut , recipiatürque.
F E u A ilippum A . . 9H 2 j : - ; As AC SORSUISNG , : dR .
ltG aceluni potiüs , quàm ad alium difcipulum accedune?. Ref- 24.25. /£men,amen dico Vobis gmifi granum frumenti ca

Mens m terram mortunm fuerit ip[um folum manet;fi autem
|Imortunts fqerit, multum fratfwn affert.) Non contétus,
Iinquit' Lcontius, explicaffe verbis tépus venifle cla-
D rificationis füc, idipsü docet exéplo. Exponit enim,
- |caufamd; reddit;quare tempusmortis fue tépus glo-
"Irie,& clarificationis appellauerit , quia ex mortefua — |
magna fibi gloria, magnus erat fructus cófecuturus. | !
Nam ficut äï granum'j?ummti cadens in terram , id cft * 6

2j*
m m wsl"*üri*'r
À ib w dl d J T

n " hd q»
| ii neminte d
ib V V Wyrecliv]
L o

|pondentijdem auctores, Cyrillus, & Leontiuscost
|fuitfe Galilzos, nam vna Galilez pars à Gentilibus
habitabatur; acceffiffe igitur ad Philippum , quia &
ipfe Galileus erat. Nimis tenuis conic&ura. Nam
jce La | ncque probari pote&-Gcntilcg illos fq;ifc Gahlafof,
k aut, vtalij ïolune,viquqnghlæ?g& fierant , nihil
w - id caufz fuit,cur ad Philippü potils, quàm adalium
E. |difcipulum accederent ; càm omnes fere diícipuli| -

:

]
.

L l.
L
vetm tnra at
Mu u) HJW-W?,
á d!

, , t ! Y
s g t m Hteott
MP p

, » d l
"E
ede, n

v |5up.c1.44| Galilzi effent;& Petrus, & Andreas exeadem,qua| — feminati ; mortuwm fuerit.hoc cftterre calore refolu- | |
s ul / Philippus ciuitate. Itaque certior eft conie&ura| Itum;atquein aliam quodam modo (ubftantiá coni- -
g o : P25 . 24 Dhil; iüs adijffe , aut| — lnerfumypfum folum manet, id eft fterile nullum ferens!
"p : que fimplicior , ad Philippum potius adi]lle , : uerfum,ipfum folum manet, id eft fterile nulium u N
dlohrit t i i NT : . LO L : . L ul "OP " . ; 5 &^
gt | [quiaillumaliunde nouerant, aut quia illeipfis pri-| fru&um;(Hebraica phrafi a, opponit enim folum,,,, ^
j n mus occurtit. | manere,& multum afferre fructum)/i autem mortuum :

common u fuerit multum fruEum affert , que illius quodammodo
E gloria eft:itacx füa morte magnü omnibus gentibus
Ifructum, magnam fibi gloriam acceHlurà, qtibd nori
folàm Iudzi,fed Gentiles etiam omnes in fe creditu-] -
rifint. Suum de czlo in terram aduentum videi:uljääüh" de
cafui in terram grani, ideft [eminationi compararc. äi'& in ter]

22 Venit Philippus , «s* dixit /tndrea : .A'nfirm' rur-|
A |fumsez* Pbilippus dixermut Ic[i».)ChryfoR.Cynl. Theo-
'*'ïïmï,l 2 phyla&.Leontius,& Euthym. obíeruantideo neque
i r Philippum perfe, neque Andreá Gentiles ad Chri-|.
: : - |ftumaddaxiffe, fed Philippum cum Andrearé com-
municaffe; ambos veró ad Chriftum retuliffe , quia

! : ,,Tk*.næ-
pnt o^*
:
mt ODI[/^ j ;
querennor pl :

? Q n "M.Fi
:GC*: u ":w

PU al magni nimirum momenti effe videbatur Gentiles, n terram enim quodammodo cecidit;càm veni & rl u —
fbvb prater ius , przter confuetudinem ; preter Chrifti |vt gránü non lacitur in terram,feminaturque,nifi vtjn terram B

t
aC ; Lo EE . d h ; s QO feminde
N r w præccptum;quocl ab eo non multó ante acce-| inafcatur,ac fru&tü ferat ; ita Chriftus non venit in ii chii.

NSNCSBPOSUE

£ Manas, « Perants Im viam gentium ne abieriti , ad Chriftá ad-| — hunc mundà, vt otiofus effet, fed vt magnos omni-ftus cófer.]
"L 77 "'Iducere.Exemplum nobis Cyrill. preberi ait nihille-| bushominibus afferret fru&us. Mortem auté fuar :
Zäivu;;bzsczmt)ï uiter,nihil nifi communicato cum .viris prudätibus 5 (comparat gta.'ni c'.orr'uptio'ni $ iice-tip(:c corryptidxjä
fWFluæ ;gnaam!:, confilio agendi etiam in rebus bonis. Ad Andream| F non -v.ldcnt; quia qucmadmodt.lm cü granü corrü- Mb
" y-aaïz,, " |autem potiüs, quàm adalium rem Philippum detu-| jpitur;id c.Pc rc.:fqlul-tur;tun.'c germinare,tunc ftufltum AQa m
" í f liffe ijdem au&ores docent,; quód Andreas «tate proferre incipit: ita Chriftus per Paüïoncnm fuà coe-|:u;56.
,-,ï;,:äomfrï?äi | [maior effet,aut maioris apud Chri&um auctoritatis,| — pitfru&um re döpti.onis'fuæ inomnes Proferre gen-| j
"1'4' o | quód primus omnium vocatus ciï'ct: D o tcs.I;.)fe.emt granum, inquit Aung;. morzjq*ïcandum, C risa.n. ]
i " - a3. lefsté autem vefpandit eis dicens, venit bora, vt clarifi-| — multiplicandum : mortificandum iminfidelitate Indaorum, s
m m','c:üf;"f cetnr filius besninis. ) Non fati$ apparet quorfum hzc !multipliundum i fide omnium papu(efum. Tam vero ex-
?F**'qu ] gj Chrifti refponfio pertineat.Recte tamen omnes ve- bortans ad pafitonis. [ne [etlanda veitigia, Qu amatymquit,
'vsc:a«ilwhrugf:fä teres interpretes Chryfoft.Auguft. Beda, Theophyl.| — amimam faam,perdet e«m.CQuuam feftentiam apud Mat-Matt.iea4n| 50 .
]U W [Rupertus,Euthym.Leontius, Cyrill,& vterq; Theo-!— 'theum explicauim us. Jat*$ n&e éÉaniliae , s T
fzfa.t,m:,: fC'WLï 1 pem RM | S ( 27. 28, | !
m L u 9s BN l.,

quomodo
cum przce
jdentibus
hzc Domi
niturbatio
congtuat.

Tra&. $*.

Sup.c.11,5j.

Ariani hüc
locum ob-
iecerunt,

Vera expo
fitio Chry-

^. AéMoftomi.

Idifficultatis eft, quomodo Chriftus animo , & qua-

Item,vt moreretur;apud Matt. c.26.37.59.à nobis dif-

[nfferam,quad grame ranta firantes fentit? Quale fundamen-

- liffejid eft, infirmitatem , ac timorem noftrum à no-

»

vmieinterpono y vt fofferas. tudiflz adte vocem fortitudimi
Juueas andifli inme vocem infirmitatis tue: vires fovoero , v
- Jewrrass nec reprimo, quód accelevas y fed transferó inine, quo

jiffe tutbatum. Cyrillus Alexàdrin.propterca turbari

|Grzcorü Catena citatum inuenio , obíernauit fpóte
, e . /$ 4 À "UL
Ifua Chriftum fuite turbatum , hancquc cffe vim il-

dtwrbara eft, i ntellieat; »snc, id eft càóm mortem meam

259

IOAN-MATDONATI COMMENT. —5

Prosl

T 27. a8.Nunc anima mea turbat efl 7 2wd dicamtPater
Fz[g,.gïca me ex bac bora, $ed propterea vencin me beram.
Pater clavifica nomen tuum.) Quidquid in hac fententia

Itenus turbatus fuerit, quomodo mortem horruerit,
ac deprecacus fuerit , càm fciret Patris cíle volunta-
i

utacum eft.Hic illud explicandum , quomodo hac
cum przcedendibus cógruant. Dixezat patlionis fuz
tempus inftares hortatus difcipulos .imo; fuerat, vt
cxemplo fuo nihil pati recuíarét; qui enim amaret
animam fuam,perditurü cam cile. Videbatur res ipfa
poftulare, vt qui aliosad oppetendam hortabatur
mortem, nullara mortis formidinem oftenderet;fed
vcluti egregius, vt erat, dux interrito, & ere&to ani-
mo ante omncs ad mortem graderetur. Nunc veró
tantam animi Per'turbationcm,tantä trepidationem
ad folam mortis mentionem oftendit,quanta nullus

oltendiffet cyro. Quid e boc?(inquit A uguft.)quomodo

tum quaram, fs petra (ocombit? Kefpodet idem Auguft.
& Beda Chritum non fua;fed nottra perfona timu-

bis in fe; firmitatem, & fortitudiné fuam à fe in nos
traftuli(fe itaque ne nos mortem timeremus, ipfum
timuilfe, Dixi ego clariüs, ille dicitelegantiüs. Nos,
inquit, i fe tranfdulit , nos in fe [ufcepit caprt tio(lvum
membroram faerum [uCepit affzEum, cg* ideo ab aliquo nàn

eff turbatum ; fed ficut deillo ditfum eft , ;ätgz LaXArnm [n[-

ataret, Twrbauit /'Emefiffism. Oþa'rtel'æ,: C UL VnVé mhe-|-
diator Dei , 77 bemitiami bomo Chrz[?;m lefus , ficut nos ex-| .

citauit ad [umma , it4 mobis compateretur ad. infima &
rurfum propofita fuperiore queftione;Fsdeer,inquit,
nnbi andere ia cogitatzone mea refpondentem mibi - Domunum
meum, 9* quodammads dicentei , Magin [2queris , quia fsc

. :batus hoc tempore fuerit, & oftenderit. Poruilfent,
inquiunt, difcipuli , quosad oppetendam mortem|-

. |ditergo fe mortem morce czeterorum hominum ma-
pme exhorrefceres tamen vt Patris voluntati pa-
jreat, non recufare: eodem modo debere eos mor.
.[tem;etiamfi maximé horrcant,, càm eloria Dei po-

hor«tatus,fuera/t,di;ccrc facile illi effe homini fecuro,
& doloris experti aliosad mortem adhortari:often-

trépidas , ev fubflern quà tranfes, "Theodoras Hera-
cleotes refpondet non morté timuilffe, fed aut prop. |
rer Iudeorum incredulitatem, aut propter eam,quá
przuidebar, difcipulorum fuorum alienationem fu-

voluilfe, vt doceret fe nó fola FfPecie,fcd re etià vera

vtab illis vincerctur,, fed vt vin&as rationi fubiuga-
ret,feduc hominé efle oftéderet , quia paffiones ha-
berct, Deum , quódab illis non vinceretur, In can-
dem fere fententiam Athanafius, quem hocloco in

lius verbi,Nwnc, cüm dicit, Nwpcanma mea turbata eff;
nanc,idcft càm volui. Nam & hunclocum ad refz]-
lédam diuinitatem Chrifti Arianos obieciffe , ex co..
lem Athanafto oratione aduerfus illos. 4. manifeftü
eft. Non dubito,quin in fua Chriftus porteftate affc-

di&ionem illam, Nwsc, fignificari. Càm enim indi-.
caffet inftare tempus paffionis fux , confequentia
ipfarerum poftulat , vt cüm dicit, Nwne anmma mea

proximam-dfe.v.idc:o. Chryíoftomus ; Theodorus|
Mopftueft. Leontius, & Theophyla&us veré mihil

&us habucrit;quos nec oftenderit, nec fenferit, nifi]-
. |quatenus, X quando volucrit. Sednon puto id per

videntur expofuiffc, quamobrem Chriftus & tur-

. 'efthominis prz animi perturbatione confilij ino-illomm, "
, pis, non quód Chriftus inops confilij fuerit, («q 6 1744-
B quód ca ratione triftitiz , turbationifque magnitu-| |
dinem oftendere volucrit. Quód autem fequitur ,!
Parer Blliafica meex bac bora , Leontius, & Theophy-
Ja&tus exiftimant. per interrogationem legendum
efie , & cum precedentibus verbis ita jungendum, |
Ivtfenfusfit, quid dicam? an vt me liberes ab haci

fhora ? minime verb. Mcliüs alij omnces auctores

paullo poft; càm in horto oraret, dixit. Pater goi | ff

ny' Jebile ef, tranfeat À wee calix. iffe, Math. 26. 39.

|Hec enim cratio fimillima illi eft,vt D. Auguftinus,

- jBeda, & Rupertus indicarunt. Illic antequam orare
incipcret, difcipulis dixit, Zr4fi eff. anima mea víaue|
4d mortem , hic dicit, Naune annma mea turbata efd , ev|

quid dicam ? YMlic dixit Parer mi ff pofiibrle efl , tranfeat à|

mecalix :fle s hic dicit, Pater faluifiea me x bac hova,
Illic quafi corrigens, moderanfque,quod dixerat,
gddidic, Ferwntamen non mea wvoluntass fed tua fiat ; hic
- faddit ;.sed propterea venita banc horam , (cilicetvt mo-
riar; itaque nolo mortem detre&are. Clarifica erdo

D pomen tuum , id cít frat voluntas tua, vt Chryfoftomus,
| Euthymius , & Auguftinus exponunt, clarificetur 4..
ex mea morte nomen tuum; quemadmodum de Pe-| |
itto idem dicit Euangclifta. c. 21. 19. Hoc autem dixit fr-l

getficans, qua morte clarificaturus efet Deum , Xtidem D.

Auguft. admonuit; aut, vtex veríü Ícquenti colli-|
gicur, clarijfica nemen tuum clatifcando me, oftenden-| . ].
;dóque metuum effe filium , vt Theodorus Hera-

cleotes exponit.

facta dicatur effe,cüm haud dubié in czlo ipfo facta| -
non. fuerit.apt th.- i - fimili
non fuerit,apud Matth. c. 5. 17. in loco fimili].
. difputzuimus. Idem enim de hac , atque deilla iudi-] -

dcandum ; de calo, id cft in füblimiaére , quafi de cxlo
imiffa effet;facta eft; vt Patris vocem ceífe apparcat;

iillus non dixiffe Euangeliftam vocem à.Patre,

Deum effe corporeum. De fententia maior quzítio,

madueríum effe video , & rem maximé continere
arbitror,pro eodem duci clarificari Filium, & clari-
ficari nomen Patris. Cüm enim Filius dixiffet , Pater

larifica nomen tuum,Pater refpondet, Et dlarificaui ( te)|

deo" itermm clarificabos.Omnes enim auctores,quos me-

ftulaucrit;obirc. Atque codem fortaffe redit Áugu-. ..
| ftini, & Beda fenteniia. Quodsit, E qUid dicam? vox M

jorationem cíle putant ; qua Patrem precatur , vtfe|
ab ca hora, ideft à morte liberct , quémadmodum]

— Fetit ergo vox de calo, Et clavificaui , «v iterum tlarifi-
- €abo. ) Quomodo ca vox fa&ta;per Patrem ipïum, a
hominé elle: Chriftü enim pafliones naturales per-jE perangclum;an per folum acrem, & quare de coclo]
mififfe nonnunquam erüpere , nó ab illis vi&tü, aut|

jiüíque teflimonio credatur. Notat Grazcus Cy-|
fed decelo fa&am effe, ne quis hareticus cxiftimaret]

quid fit, E: clarificaui , e2* iterum clarifitabo ? Primim].
p (quidem illud obferuandum , quod à nemineani-|

vetborum
!

cam?

Luc.12.42,

|

|nomen Patris ; tamen Filius non dicit , clarifica

E
r

me, fed clarifica nomen tutim;& Pater contrà non dicit -

Clarifi- -

TR (2 p J : "t [Notanda |
mini legere;de Filio hoc dictü interpretantur. Notá- oderaio|
jda veró eft orationis vtriufqs & Patris,& Filij modc- ^55«
;ratio.Cànt idem effet clarificari Filium.& clarificari riij.

)
r
(Wf!
a!tcri !
prati
p 61'3; (tf [,Zi
u
Bo n
,änth'»lï
dam d
nämqü

Phiü?v i'c'

Ver4$, [

d !
Matth.»6] ——

1

Curus
a
| glom
detüt
va!dcc
m*æ W
1/!!/ !f.f
Ateff .
rektrei
( Nota
tiquusa
habetes

—

D:imuifzi
lt fnt.
Jn';u, j
p
tLast

Mrbtti

(2 mj«
m& pro.
banda,

h,'('

'''''''

] )
!T QMIIUS
(B6 rj v
FiIvV
. "P* a AA
Mul Pv
E UITI -'k' :: 0& cm'
' '
À

T
sf n
i LE LE 1 va. ,
n WawuUUU uï,h.!ï,

. Folkl
M MM
K l

] l
W. iO RLCU-

LLX

E u* .
"TL LAEY hr 4 ]
ia vvitoe v w-h* "',ï
. 1 , 1
i4 U. Nl
.äg H 'gL.'-x.u«.hA«o
] j
i
h

"
hm i
hs U&uuv** d

ymaiumi?

aE
LIO ZIMMAHT
1 í

( j ]
" * a^ AAPIT P-T'-
H I v:b*bs ivnà

EM
y, C (

, l
" il ,
— entm , 7
'.«".«:::, ii)lum)k
!

T m
"11
^ TU

I À
fjl IU
PHUATNP
A La |
9
»»
v*

- ióm. 3.

|

1

A

—

1

hic fecmo:
fit.

Philip, 2.€.

JLib.10.

Coloff.:. 1
16.17.

]tbidem 18.
19,20,

hus

Chryfofto-
ii fenten-
tia maxi-
mé pro-
banda.

üilicatione |

lvalde confirmari, Etnunc clarifica me tu Pater apz:d te-

Japisd te.Sic illi. Quanquam Rupertus non 2d ztetni-
tiquus au&tor obíeruauit,aduerbium illudizeram hác
|pro eo,quod (cquitur, Et iterum clarifica bo. $f enim de multis
[intelligi debere vsamfeftum eft ec quale[cumque clarifica-
HIgitur duasquas &oc loco tmtelligi oportet; clarifcationes Filii,

m quo fine dubio clarificatur nemen Patris , ia funt , quas D

Muta (ant vniuer[a1m calu, eg* in terra , vifibilia , ex inai-
fibilia, fine throni , fiue dominationes , fiue principatus , [ine|..

jefl anteomne:,cy omnia 7 ipío confEant. Hac deprima cla-
drificatione,de qua n Pater dixit , Et clartficaui. Sequitur

|ur fet in omnibus ip[e primatum tenens 5 quia im 1p(8 compla-

ter. Latini omnes, Augultinus , Beda , Rupertus , &
antiquus au&or Vi&torin" lib.r.aduerfus Arium pri-|
mam clatificationem referütad zternitatem , quód,
äntequam mundus fieretfucrit s foória Dei : (ecum-
dam ad tempus illud , quod mortem , refurrectio-
némque Chrifti confecuturum etat; càm refurre-
&urusà mortuis, càm fuper cxlos euchendus , cüm

detur hzc interpretatio alia Chrifti oratione c. 17. 5.
metip[am , claritate,quam L,abui , prits quam mundms effet,

tatem , fed ad mundi initium prioré clarificatioriem
referre videturjfecundam veró ad reparationé mun-
di. Notauit enim quod nemo alius,quod íciam , an-

habere vim, vtfignificetante id tempus non nifife-
mcl clarificatum fuiffe Chriftum. Ipfefuo loquatur
ore.Et clarificaus inquit, [nbaudiendtm eff ,femels videlicet|

gmlzloz»fw;qiie clarificationibwus dm(æ!;;?f clarificauis pre-
feifo Al:/ïgue aduerbio, quod eff terum , dicere fnfficeret y 7

clarijirs; o. Duasergo certas clarifïmtiencs fa ferDa nouiitiis

rgiafz)es taliin tempore , tali pro cau[a :4!1" peroraste per[onas

vocem non cuiu[canaue., fed vocens Patris , vocem , imquam,
nou vndecunque, [ed de calo venientem pronuntiari decuit,

"tpoftolw ad C oloffcn[es exprimit bis verbis , Qui eft zmago

Deiinuifibilis primogenitus omnts creaturasquia, n ipfo con-

poteklate:, omuia per ip[wm , ev* in ipfo creata (ant y ey7 ip[e

Jpojfolw de fecunda clartficatimne,de quattidem Pater , Et

Jiterum clarificabo, inquits 7 ipfe eff caput corporis Ecclejz*æ,ä

qui eff principium corporis Ecclefie,primogenitus ex mortuis;

Vis aduer-Rupertus exiftimat;fed fi quam vim habet, hanc po-
bij Jterwn

hocloco. .

|cuit omnem plemirudimnem babitare , 7 pereum reconciliari
in ip(am pacificans per [anguimem eracis eie fime qua um ter-
ris,fiae qua in celis [ont.. Probabilis vtraque fententia
eft.Sed quam apud Chryfoftomum, Cyrillá , Theo-
dorum Mopfuctt.Leontium , Theophyla&um, Eu-
thymium;id eft apud Grzcosomnes lego ; probabi-
liorem puto, priorem clarificationem de omnibusà
Chrifto ante fa&is miraculis,pofteriorem de iis,que
& in cius morte, & poftea eius nomine facienda
erant, intelligi oportere. Petebat Chriftus à Patre,
Ivtnomen fuum in feclarificaretid eft ne fe moricn-
tem deferetct;vt ita fibi adeffet, vti omnes intellige-
rentfe verum eius effe filium. Refpondet Pater , íe
idante femper feciffe , fempérque deinceps fa&urü
effe. Proferr illi exempla fuperioris temporis, vt ex

in re defuerit, necpofthac, cüm maxime opus cft,
illi defuturum.Hic nifi fallor verus eft fenfus.Itaque
aduerbium illud iteram , non cam habet vim , quam

ad dexteram Pattis feffarus erat, & ad eam rediturus, ,
Igloriam,quam habcbat, antequam homo fieret, Vi-

c 9clla docetalij conitru, id eft res naturales effc dicát;

pceretvocem non fuiffe tacitá , aut obfcuram ; ita vt

illis & intelligat , & confidat fore; quiante illi nulla|

tius habet; Et iterum clavificabo , id cft fiante non cla-

932. Quc IN IOAN GADN XIL /:3943
Clarificaui, & iterum clarificabo nomen meum;fed A rificaffem,tamen mod5;quia maximé opiis eft;clari-
1 : : Bu : : . : ; . ) / . : : : * à
clarificau,c7* steribm clarificabo vey neuter (ibi , vterque lücar»em, aut iterum atque iterum,etiam atque etiani
alteri gloriam attribuens. Omnis queftio eft,de qua| — |clarificabo. p u E -
: rzterita , de qua futura clarificatione loquatur Pa- 29. Turba *"-jZ'of qu& flbar , v audiebat j dicelat toni:
. |De qua cla: |

o effe fatlis , alij dicebant, /ngelus ei lcutus eft ) Mi-

fignificantiàque verba dittin&a fuerit , Et clarificaus
Q iterum clarificabo , vonittu. veró fonus fit maximé

(ucít. videtur cxifti mare vocem fuiffe nonadeo cla4

tam , atque diftin&am , vt turba fenfum intelligere]:
potuerir. Theodorus veró Heracleotes ideo fentum]

nó intellexitfe,fed tonitru effe exiftimaffe, quód vox
effet infolita,& miniméaliis humanis vocibus fimi-

Itapidi ad intelligendas diuinas voces effent, vtalij
tonitru,alij angeli vocem elfe putauerint, cüm fati
diftindla, & artículata etfec.Sic Chryfoftom.Cyrill?,

Leontius, & Theophylaé&tus. Etveró itaícfe mores

nos per posnas adrnontet, pcr fames , per peftes, per

ali;qui aliquanto plusfpiritus; & diuinz fapientix

habent, vocem efle angeli , ideftaliquam earum re-

ignorare.lllis in pfalmo dicitur, Nelite extellere 1m ai-

montibus $ quoniam Deus iudex eff ; his veto dicit Chri-
(tus, Nos propter meoac vox venit , fed propter vos : dcni-

non polle;ctiam in percipiendis, in tcrprctandi(qud

mus, vt altiffimé volemus;adangelos v(que perueni-

read Deum ipfüm non pceruenire; Magis hacadf
mores, quàm ad liuius loci vcram interptetationem

accommodata. Euthymius videtur dicere exijs, qui
vocem illam audierunt,alios fuitfe propiüis, aut cer-
téaliaaliqua de caufa cius articulationem intelle-
xiffe;alios longiüs, aut ob aliam caufam non intellc—i

uille.Ego folàm Rupertum arbitror verum attigiffe

pter vocis magnitudinem perfuadere fibi non po-
ituiffe vcram clle vocem , fed aut tonitru effe, feque

falli, qui humanam , articulatàmque vocem audiffe| -

ïfibi viderentuz ; aut certé vocem elfeangeli. Atque
propterca hoc Euangcliftam commemoralle, vt do-

folus audiret Chriftus ; necalij eius. effent teftes;

rum quomodo turba,quz aderat;tam claram vocem, -
exiftimare potuerit effe conittud ; càrn voxin certaj|-

confufus,miniméque fignificansTlicodorus Mop-]

lis. Alijin ipfisauditoribus fuiffz culpam , quiadeo| :
hominum habent;vt càm Deus nobis loquitur,càm|

rum caufam efTe celeftem , fed quam ob rem id fiat; -

tum coriu ve[lram,nolite loqua aduer[ns Deumaiquitarem; , s

?m':»z nequeub Oriente , neque ab Otcidente meqne à de[ertis

que hoc exémplo nobis oftenditur fiderm donum ä?fi;fi-z. 34
effe Dei ; nosfinegratia Dci diuina myfteriacredere, - 977*

clariffimis eiusvocib" delirare , putare effe tonitruü;
.. lid eft víqueada&ré mente;intelligentiad; afcendere, pei diuina
humanóque more,tanquam deacre,tanquá de toni- /»Yfteria . |

E nE : R : credi noi
itru de diuinis rebus philofopharis& vt acutifTimi fi-pogunc.

xiffe;hos tonitruum , illos vocem angeli effe puta-—l |
Ruperti

: : À Es | expofitio
Ícnfum,omnia quidem inrellexiffe omncs;fed prop- Vs

tam magnam, tam claram fuitfe , vt non folüm om-
nes audierint; feditaaudierint, vt alij tonitruum;
alij vocem angeli ; nemo humanam ceffe;iudi-
caucrint. Átque hoc ipfum indicabat vocem cf-
ie diuinam , quódilli exiftimarent cffe tonitruum;

lf(olet ; càm loquitur, fonum ingentem emitterc;
vt terram omnem coücutere videatur píal 17.
d- & 28. 3. 4.5. 7. $. 9. & 45. 7. & 67.
34. & 76. 1$. 19. & 103. 7. Propterca vox

nv

n

usf 1 —— Apocal

nam & tonitrua voces Dei vocari folent , quia Tositrus

leius. comparatur voci aquarum multarum , |

E

! j

«vGces Dei.

|

Vfus huius
loci contta

Arianos.

þLibo 16.

[pacienré viderent nihil ciusforte offenfi infirmitate

| Refpódet non propter fe ipfum,quód ipfe ienorarcet;!
Ícd propter alios ; qui ignorabant , vt difcerent , in-|

dMinimenti cadens im terra mortuz fuerit , ipfnsm filum manet;

| fruméti,de quo loqucbatur,càüm mortuü eflet , effet

Icationé efle Chrilti, vt per cius morté mundus vin-

] r heophyla&.& Euthym.putant mun 4i condemna-i

dnatzo feculi v/que ad bora éiu[dem p4(ftonmsereélio vero pri.-
[pem esafdem Domini noffri Lefo Chri(?:.Hoc,vt dixi,argu-

l-rs'*rs OnGA n O nedla] £&o D. Auguft. & Beda,ficut & R a-

^ 934

IOAN. MALDONATI COMMENT.

93

Apocal.1.15. & voci multitudinis, Daniclis. 10. 6.
30. .&(ümdit Ie'Ees 3694 dixit , ,N 622 Prafter me b&c vox
ventt[id proprer vos ) Nemo interpretü docctan hoc
Chriftus omnibus dixerit, etiam qui tonitruuin fa-

probabilius vidctur folis dixiife di(cipulis, eos enim.
exhortatus facrat ad morté patienti,equóque animo|
fuübeundam.Vtilli ergo animarentur , vox de celo ad
Chriftü facta elt, vt quemadmodum videbant polli-
ccri Patrem femper fe patienti affüturum , ita fibi in
tépore confiderent affaturü effe: aut vt càm Chriftü

dc ipfius diuinitate dubitarét; Patris ante tcftimonio
confirmati:xquemadmodü videntur Chryfeft. Theo.
der* Moptucft. Cyrillus,Leótius Euthym.Theophy.
Augultt Beda, & Rupertus interpretari. Quanquá hi
auctores prefertim Greci illi, quos primo loco po-
fui,de omnibus auditoribns hoc videntur dictü pu-
tarc,Hocenim illis dixitfe Chriftum, quia fibi ob-
ijcercfolcrent,quodà Deo non effet; vt cognofcerét
ergo ícà Deo effc, cam non tam propterfe; quàm
propter ipfos de celo vocé miffam fuiíle. Refellithis
verbis Athanafius Arianorü obie&tioné oratione 4.
contra Arianos. Obijcicbátilli/Chrifto ignorantiá,
quódaliquando velutignorás interrogare vidcatur.|

A

&um faitfe, vel Angelum locutum dicebant. Mihi

terrogare folitum , ficut hoc loco non propter fe,
fed propter illos teftatur veniffe vocem. l
31. Nune mdicis eft mundiynunc princeps buius mundi eij-
cetar foras)Primüm hocloco quarendü,qua ratione
hzc cü precedentibus copulentur- Rupertus exifti-
mat hec verba cü ver.24.coniungenda cflciNsfi granis

f; 4utem mortunum fnerit, mulii frntlum affert. Ex p!icar'ä
enim hocloco Chriftá, quem fructü granum illud

allaturü , vt iudicato mundo princeps müdiDiabo-
lus foras eijceretur. Mcliüs fentit Chryfoft. hanc in-
terpretationé eius effe vocis, quz de cxlo milffa fuc-
rat, Et clarificaui, e7* iteri clarificabohanc enim clarifi-

ceretur, & cius princeps eijcerctur foras.Nunc vidé-
lum, quid vocet, mdicis mundi. Chryfoft. Lcontius,

tioné,punitionemq; appellari,quafi dicat Chiiftus;'
nocentemq; damnauiltfer.. Rupertus nimis; vt mihi,
videtur, arguté fcribit, Nibiloeminm, inquit, ez boc fei-
endit,qua duos mundos vult imtelig1yvidelicet alterii imimi-

Cam, €9* alterum reconciliatis ; fine alterum damnatum, G
alterum [alnatit , dum dicit p*imó (ine articulo, Indicinm eft,
lmundz*; feeundo ante fignanter cum articnlo, princeps, inquit ,!
butns misdi. Quod ergo iudicitómundi,e- que eff eiellio pri -
cipis buius nri&dicOtiqs prefens paféio ipfrus qui bec laquimrg
Domininoffri lefwo Chriflisindumum efl mundi, id eff Fslmtia:
difcernens ? rfprobk vnerfitate eletlorum , qui fuernnt ab

epis bums mundiqui principatistenet 9 amatoribus boins
mundi, reconciliati efl Gentilus elefforum, n quibus Diabs-
lu per idololatriam inba bitabat ante (epe ditla clavificatio-

: A R ^ M J a :
tum éf5preterq am quod Gracé in plerí que codi-
cibusin vtroque loco & articgllus, & pronomen ad-
ditu.r,vwï up;'a':g 331 ;rä' x.o's*ps 'rg"rs,vu;f äcïppcaw 'Tg ::o'a'lug

mundum condemnandu effe , quód fe immeritü;in- E

no.Ego iudicium in bonà partem accipi credo. Ali-

- (cit libecatio, Iudrcate pupillo , defendite vidoa , Mai, i. 17.

pertus iudiciü interpretantur przdeftinatorum à rc-|
probis difcretioné. Gaudentius vero tra&t. i. in hsc
vérba fic exponit,quafi fenfus fit. Nüc mundo optio
datut , nunc illi iudicandá relinquitur, vttá vclitin
me credere,nec ne;feníu fingulari,&,vt videtur,alic-

quado enim accipitur in mal&, vt càm dicitur, iudi-
cium Moab,id cft condénatio,Ierem. 48. 47.& Eze-
chiel.25.11. & iudicia 4Egypti, Ezech.3o 19.aliquando
in bonà,vt càm dicitur iudiciü viduz,& pau peris id

& faciet Dominus iudicis mopis, pfal.159.13. Sic ergo hoc
B loco iudici mundi vocatur,quo oppreífusà Diabo-
lo mundus liberandus erat, quemadmodü & Proco-
,pius in commentar.in c. 64«Ifaii.nterpretatun Itaqji
non pro folis ele&is , fed pro omnibus hominibus
accipitur.Ille enim mundus iudicandus,id eft à Dia-
boli tyrannidce liberádus effe dicitur , cuius princeps

Iudici &j

in bonam,
« In mali

;Partcm AC«
Cipitur,

Diabolus foras dicitur ci]ciendus ; Diabolus autem

antequam à Chrifto foras cijceretur , non in parte,
led in vniuer'o mundo dominabatur. Omnes enim

D.Paulus, Nen eff nobis collulatio aduer[us carne. er faa-

gumem, [ed adwerfns principes, eg- peteflates,aduerfus midi,
rcélores tenebravum barum.E phes.6.12. Et Petrus adhnä

tanquam rugientem leonem circuire querentem,

; * " , e e eó
quem deworct, 1. epiftola.c.5.8. Eie&tus foras dicitur aó

quód nunc in mundo non fit, & in multis etiamnü

domincturs'ed quód quantü in Chiifto fuit, eicctus
fucrit; ita vt fi homincs vellent, vihil prorfus in ip-
fos haberet potcftatis. Homines illi poftca portam|

arcis aperucrunt, & proditione quadam in fuá quif-
que domü admittit. Itaque etiam nücregnat,c epe:
lmmr, fed:» filos diffidentia, Ephcs.z. 2. Eodcm fenfu

ldicitur draco 1Ile magnss dc czlo in cerram proicctus|]

id eft extra Ecclefiam, quz per calum fignificatur in
terram, id eftin tencbras fuas, in infernü, Apocal.iz.
9. & ligatus elTe per annos mille, c. 20. 2. Non quód

fitfcd quód coércita omnino fit eius potentia;atque
tyrannis, ita vt fi homincs velint, nihil illis nocere
r poffit. Idem ficbat, dicet aliquis, antequam Chri-
ftus morcretur. Fiebat quidem , fcd fi quid ante
|homines contra Diabolum poterant, per cam gra-^
[àm poterant, quam illis Chriftus per paffionem;
|mortémque füam meriturus erat: quemadmodum
nubc non nifi per eam gratiam illi refiftunt ,
quam eadem illis Chriftus paffione meruit.Cur.

peccauerant , & egebantgloria Dei , & concluferat
omnia fub peccato,vt omniü mifereretur. Quo ergo
rsodo non totus mundus faluus eft quia non vult.
C Neque híc chriftus fignificat fore,vt totus re ipfa;|
Ícd fore, vt totus,quátüm in fe eft, liberetar,qui pro
omnibus hominibus moritutus erat. Quodait, Nunc
ribceps buius mundi esierur foras , pcrin*d&: eft ac fi di-|
cat, dcturbabitur de poffeffione íua , cijcietur ex ar-
cc fua.Dum fortw inquit, armati enffodit atrium [imm,
" pace [umfamnia H po]?idet : !ï 4ptem fortior eo ]äpcrz;e-"-- j
Ieh5 ViCerit eum, vnimr[&armæ eIMé 4uf3re:,m-7mhu cofi-
Iebat, e7- folia eius diripiet. Lucee. vt 21.22. Loquitur
enim de mundo tanquam dearce,aut domo aliqua ,
iquá per ryrannidem Diabolus occupaffet, At nondá
. D Diabolus é mundo cicectus vidctur effe, càm in co
adhucgrafletur. Nammortuo iam Chrifto dicebat

27.& 11,3,

|

?

Quo fenfa
foras eie-
&us fit Dig
bolus.

aut reuera extra Ecclefiá eiectus, automnino ligatus|

. jergo nunc potiüs quam tunc ciectus, aut ligatus effe
dicitàr?Quia fanguis ille Chrifti;cuius vi, & ante, &

pofteius poteftas cohibebatur, nondum fufus erat.

d.

Hoc

ln

PUR
. MRU

Roman, 4,|

& Gal. 411

QUs u)

dusfor

? Pwiniu tl

^ Y
.mn
n 00
n . E
li, V;I*J V'Chv-,
Ed:';ï.:n-, «N
thr)&,icï

't.y -'"44 h
i Wdïo, AH"
M N

AA " 1
"Tu.| MTR m
'7'**'.4'.33!."3'3*?
E.U

ts db
äz AMmmn,n s
Ri
* 1 L À
CM Y
Mi
» I*

'
u

"
| 5f2
fs
ULULMm

M
! n^
4 ) .wgu]*ïu
PU

du
;ä' "A^ *]
J O.«. v Mu
j "

^ " , IA,
).,; ' :'N 'W;' U PW&
LLIP l
" *an.":*
BN

^ ü
Af*abess
Á ONUTTN TM
uN &l; ».'.'.,Nä
VI

,
U C!!rq TT
" Wb
- V uyu
*

b h

Deraimn,
^ MVLU

LOU
^.l :j
TL (roda
"'JP'!!JI;: of 44: ]
fuui':d'v ut 2; ü ::*
9^ mi'"ahrayar,
u ] ---'-MNI xh.'x
li, t
M r at

' L] ,
A nr a !

! EPT ]
n a g (
- i
1 m ||
BM
Z- "m w*-mtsar?
?
Fa umv !
iT .Cvï,,y' uhwlf,
" l " F
*esador aTRM
CCupa, M
" "
bt alla mmim d
Weigunmmimu
—— q»,;w r-a,;W*
xi::. WT
]
"T
ii g v
.- , '.",;
wb
i Ó

"n L.
. .-;u-'ssm":*
As ib ) wà u Pt

n v-'f..n:lql(f l
.-..äa.- WUM v iivl
H /j
v nrte tll R "
103 MLA Vlv i W u
b ' :V,X
" , -pggup n
1 Pl us bndf' j
"l

4 Ws I
kfl -
lts -
l *
at c-omm[ Y
i ywv i :

.... d um
um W

F, A

:
lod

4
TU

m |
ij j

ï
|

i

I
Qu

R
*

*

! x-ib.lg,

RA

££eiub.

2010..

€.13.,22.

xo]&r Projnia trahetad feipfum. Itaque coniun&ionem illam

Philippéf.

936

IN TOXN OXED X

A

corda , quamuis cos extrinfecus oppugnet. Docet
idem in lib.deagone Chrifti.cap.r. hzretieos quof-

veró in dimidio temporis c.2.legit, Nwne princeps bu-
ius mundi mi[fus eft deor(am.Subtile c&,quod Rupertus
obferuat, cm loquitur de iudicio, per tépus prefens
loquitur, Nanc imdicium eft mundicüm autem de Dia-
bolo,per futurum,ejeutur foras , quia mox , inquit , vr
con[ummata eft , qua tunc agebatur pa[sie eims , fatium efi
indicinm mund: ,id eff iure vitlorm folmta efE. captimitas to-
fiMé , 7:41' i!lumxdpud inferos ?xp.(?abat , (?m&'amm papul:,
Futurim autem eratyor pofl refarrefionem,e27 a[cen[ionem
éius , f[anFli que [iritus effufionerm princeps hus muds ejce-
retier feras de cordibus , ummeo e7' de templis gentium e7* de-
lubrisita vt flore[cente fide couerterentur i altaria Chrifft.

dam expofui.Ie fores id eft extra mundum. Profïcr

Iam enim docuimusidem elle iudicium mundi, &
eius principem foras eiici, Cur ergo'prioreloco prz-
fenti, pofteriore futuro vtitur tempore? quia priore
loco càm dicit ,judicism eft. , non fignificat elle pra-
fens,aut iam peractum etle , fed inttare; itaque idem
fignificat càm dicit; E;atque fi diceret; Erit citó,co-
démque modo dicit, Eyeetwrforae. ——
32, Et ego i exaltatus fwero À terra,omnia traham ad me-
ipfurn. ) Certum,;ac notum elt exaltationem fuam à
]terra mortem in cruce fuam appellare. Quod quám-
obrem faciat, fuprà c. 3. 14. docuimus.. Quari veró
hic poteft, qduorfum hoc Chriltus adiunxerit. Fa-
cilis folatio. Docet quomodo iudicium inftechu-
ius mundi , quomodo princeps hnius müdi eiicien-
dus foras fit ; quia ip(g exaltatus fuerit à terra, om-

x2 Cr,pto caulali fumo,tal 38, Etenim (f exaltatus fue-
ro àterrá , omnia trabam ad mepínm. Auguftinus, &
Bedanotant non dixiffe Omnes, fed, omnia trabam,
quia non omnces , inquiunt, homines traxit, cüóm
multi non crediderint ; fed traxitomnia , ideft &
animam,& corgus inijs,quostraxit. Non alfentior;
przfertim cim codices Grzci non mav( , omami4 , fed
mdy(ac , omneslegant. Certe mcliüs Chryfoftomus,
Cyrillus , Leontius, & Theophyla&us , Omnes di-
xiffe vt non folàm Iudzos, fed ctiam Gentiles figni-

ficaret. Quidam , in quibus Rupertus minimé leuis
au&or , 0mmia dixille putant, vt non folàm omnes
homines,fcd etiam emma , ideft celum , & terram

rum. Egoaccommodaté adid, quod agebatur , &
quod ante di&um fuerat, interptetor, Dixerat mun-
dum iudicandum,id cft inlibertatem vindicandum;
eius principem foras eiiciendum;; quem ergo ante
mundum appellauerat;id cft omnes homines , nun
vocatomnes,aut omnia,.Perinde enim eft ac fi dicat,
principem huius mundi rebus omnibus fuis fpolia-
tum foras eiiciam,& omnia , qux poffidebat, idcit
omnes homincs tanquam cius fpolia ad me traham,
mea cfficiam ; quemadmodum apud Lucam dixit.
'Uniner[a arma eius auferet, in quibws confidebat , e7* fPolia

£phef. 4.8.| diripiet ; & alio loco , /Afcendens in altum captiuam

dwxit captiuitaten ; quanquam hoc' pofterius alium

homines , angelos, acdemonces fignificaret ; quos
omnesadíe tracturus erat, quia imnemine ens omne|
genu flcctendum erat,celeflium terreflrium , €7* inferno-

etiam habet fenfum. Quodfi legamus "rv ( ,omnia,|

quemadmodum noftrum interpretem legitfe cre-

Hoc vt opinor magis eft proprium , quàm quod À
Auguftin.aic fignificari , eiiciendum principem hu.,lk,
ias mundi non extra mundum , fed extra clectorum.

D

D

E

nat.p.1.c.25. & in lib.contra Collatorem, & D. Lco.

|Gaudentius tract. 1. in Euangclia , & Gregor. hom.

in Comment.id eft Latiniauctores omnes; fed Grz
jeus etiam Theodorus Heracleotes legit. Ac mihi
quidem eale&tio , etfialiquanto obícurior videtur

| . ; à RUO ;
fucrit, magis placebit.Ponamus igitur itaelTe lcgen-
dum , caufamque veftigemus ; quamobrem poriüs

dixit Omzia , quàm Omnes; Non , vt opinor, quod.
aliud hoc,quàm illud fit. Nam neque omnes,; neque;

omnia aliud,vt diximus;fignificaquàm emnces ho-

bros.fer.12.in pfal.i8. & þ)Profper.in lib. de prædc&f—

in Euangcl.23.& lib.6.regift.cap.179. & Ruffinus in|
expofit.fymboli.Remigius Lugduncn.in commenr.|
in c.r.epiftole ad Roman.qui Ambrofto tribuuntur,
& Bernardus fer.z1.in Cantica, & Bceda ,ac Rupertus

magis placet , & aliis, vt pero , cüm à me explicata

Ícr.6. & 8. & 12.de palfione, & epill.85.& epift.orc.s. —

|

mines , qui Diaboli feruitute oppreffi erant ; fcd di-
xitOmnia potiüs,quàm om nes,äuc yt magis empha-
ticéloqueretur;qui enim dicitemzia , quamuis folos
homines velitintelligi,tamen modo loquendi vide-
tur non folos homincs, fedres etiam omnes cópre-
hendere:quemadmodum càm dicit D.Paulus Col.r.
20.C hriftum per (anguimem crucis emms omnta pacificatle,
non dixit plàs,quàm fi dixiffet;/omnes, fed plüs tame
videtur dicere, & certé idé dieitefficaciüs:fiue etiam
quia dc hominibus,tanquam de potlcfIionibus, tan-
quam de bonis , táquam de fpoliisà Diabolo erepti:
loquebatur,vtapud Lucam c.ir. 22. Hizc auté omnia
apud Grecos neutro gencre dicütur exvAa; vamraptxor-
(à, propterea ncutro dixitgenere, Omnia trabam ad
meipíam. Excutiendum nüc eft verbum illud exxves,
trabá , quo cxiltimandü non eft áine caufa víam etlc
Chriftum.Re&iffimé Chryfoft. Theophyl.Euthym.
& Theodor. Heracleotes vim ci* verbi indicauerüt,
nó fignificare inuitos à (e homines , fed inuiro Dia-
bolo trahendos cffe. Duplicem ergo vim verbü hoc
habet; fignificat Chrifti poteftaté;cui refittere ncmo
poteft;adeo nimirum illum effe potétem , vt fi velit,
& opus fit, vi poffit homines trahere ; deinde infir-

atque repugnante homines de eius manibus ereptu-

mitatem Diaboli,fi cum illo comparetur, co inuito,

rum.Itaque quod hoe loco tra&ioné , alibi rapinam|

Cur potius|.

omnia quà
omnes fe
tracturum |
dixcrit
Chrittus.

BN

Duplez vis
veibi fra-
bain.,

vocat,vt Chryfott. & Euthym. adnotarunt. Quomedo
inquit;poreft qu]uam intrare in dormis [ortie , €77 vafà eitis

&orcs colligi ex hecloco eandem effe Patris;Filij ;
poteítatem;quia ficutalio loco de Patre dicit, Neme
poteft venire ad me , mfi pater,qui mifit me traxerit ewym; ita
hic dicit de fe , Omma trabam ad meip[am. Non caret
forraíTe fua etíam aliqua caufa , quód hezc duo verba

fimpliciter dicerejEgo fi mertuus fuero , emnia traba
4d meipfnm, fenfu codé. C hryfofto.videturexiftimare
non mortem , fed refarrectioné exaltationé hic ap-
pellari; ideo autem per refurrectionem omnia adfe
tracturum dicere;quia propter refurrectioné omnes
in illum crediderunt, nó credituri nifi refurrexiifet.
Ruffinus quoq; in expofitionc fymboli fic interpre-

etiam furrecturos. Át iam fuprà docuimus exaltatio-
- : " —* ER a
nem mortem fuá appellatfejidq; vcrín fequéti decla-

quarc cap.5.14.mortem fuam exaltationem appella-

coniunxerit, Exeltatws fuero , & trabam, potcrat enim|

tatur,quafi dicat, per refurre&tionem fuam mortuos|

rat Euangelita. Dcinde caufam Chryfoft. nó reddit;|

Matt.12.29

* 2* 3 L : ^ $ "
djripere, mifi priss allgauerit fortem ? Ob(eruant ijdé au-potentia

Patris &

Filj eadé.]
SRPDCO(. 44

F

quamobrem refurrectionem exaltationé vocet: noj

ucrit,caufam ibi reddidimus : quia ad ferpentém in

dendum eft,& non folüm Aug,u&.hocloco, & Am-

Sís | deftrto — .

1

6N.

*
— E

Vi ag i

Alia quaz-
ftio, quo

arsumen-
tétur."4

fefu Iudzi

lgelifta dixiffe Chriftam oportet exaltari filium ho-

|

|dó diximus, addidiffet verba. Deinde quia prorfus

|recitare voloi(fe.Denique quorfum Chriftum filium

jaltationem appellaffe, (iue quia Íepe eandem lo-

.|& c. 8.28. fiue quód eaapud Iudzos phrafis, - vc cy-
rillus putat , vfitata effet, vt crucifixio exaltatio vo-

|le&oriudicabit. Etillud quzri poteft, quomodo de

|la eiufmodi appatet allufio ; alia caufa. querenda

jbolo pugnante;folet miles eó fortior eíIe , & aduer-

lexaltart oportet felium bsminis. Atque ad hac verba xcf-

938

' IOAN. MALDONATI COMMENT.

939.

Jeferto exaltatum allüudebat ; hic vero , quia nul-

eft. Relinquam le&ori in medio conie&uram mea.
Volebat. Chriftas vim-paílionis fuz declarare;
proprercaque , vt diximus, trahcn-di vías verbo,
cadem, opinor, ratione , & exaltaudi verbo víus cít;
loquebatur enim defe ranquam de milite cum Dia-

(ario [aperior, quó ex altiore loco pugnat;ignifica-
uicergo fe ex cruce faa,canquam ex altiffima, & mu-
nitillima arce pugnaturá ,. Diabolümque victurum
effe;propterea genus illud mortis exaltationé appcl-
lauit.Traxit exaltatus omnia adl(emetipfum,quem-
admodum aquila in fublime volans przdam trahit.
j4. Refpotidit ei turba, nos audinimwus ex lege, quia Chri-
flus manet in eternumseg* quomodo tu dicis, oportet exaltari

filiis bominis? Quis efl ifle filius hominis?) Non dicit Eu&-

minis ; & tamen turba affirmat hoc eum dixiffe.
Poffet refponderi non dixilTe totidem verbis, tamen
fentétia dixille;cüm enim dixit, s exaltatus fuero à ter-
r4, omnia trabam ad meipfam , figaificabatfe exaltandá
efIe, quem ver. 23.. & fepealiàs filium hominisap-
pellauetat. Sed malo conie&turam corum fequi, qui
exiftimant hzc etiam verba dixitfe Chriftum ; poft-
quam enim dixifIct, £* ego, i exaltatus fuero à terra, om-

tat, Suut enim Moyfes exaltauit ferpentem in de[ärto , it4

54 trabam ad mep[am , addiditfe quod c.5. 14. dixe-|

ponditfe turbam ; Nos audimimus ex lege , quia Chriftns
manet i2 &ternum s e3* quamado tà dicis , oportet exaltari
frUnm hominis? Euangeliftam tamen ea verba pratc-
rijffe.. Multisargumentis ea coniectura confirmari
poteft. Primüm quód alioquin rudis , & imperita
tütba nó vidcatur intelle&ura fuiffe , quid fibi Chri-
ftus voluiffet , càm dixit, E ego ff exaltatus fuero à terra
omnia trabam ad meip[um , nifi illa ctiam alia,qua mo-

apparet turbam non folàm eandem (ententiam , fed
verba etiam cadem, quo magis Chriftam premerét,
hominis preter confüctudinem fuam appellaffet , nifi
infe fe Chriftas codem loco ita vocauitfet? Quor-
fäm dixiffet, Qw eff iffe frlims rominis ? Yntellexic igitur
tütbacum de morte fua locutum fuiffe , càámque cx-

quendi modum ab co víurpatum audierat.. c.:3. -14.

carctut. Namquod'Auguft. Beda, & Rupertus di-
cunt ptopterca intellexiffe , quia ipfi eum occidere
dccreuerant , minüs, vtopinor, probabile prudens

Chriífto :tanquam de Chrifto , id eft. expectato illo
Meffia loquantur, cüm i píe fenon Chriftum, fed,vt
diximus, hlium hominis appellaffet. Facilis refpon-
fio3audiuerant. illum fepe 1ta loquentem , vt non
obícuré fignificaret fe effe Chriftum ; videbant fe
publicé pro Chrifto gerentem, ideo loquuntur tan-
quam de Chrifto. . Difhcilior queftio , quo fenfa
|argumententur; -Nes apdiwimns ex lig'ef quia Cbnfus
manet in eternum s q7* quamodo tn dicss oportet exaltari p
lium bomimnz ? an véquarant quomodo hzc duo inter
Íe conueniant, quz repugnarcipfis videbantur; an
vt probent illum non etle Chriftum, qui inzter-

E

riturum quidem, fed refurrecturum tamen,& in z-

p iraffe lumini, quia ficut lumen Solis nó extinguitur ,

B permanebit cum Sole,e27 ante Lunam in generatione C7*

inum manfurus non fit. Hoc fecundum de Iudeorum|

À. ingenio.faciliüs credi poteft , quemsdmodum &
Theophyla&usiinterpretatur. Proferunt legem, nej

vnam aliquam partem, fed Ícripturam vniuer(am
vocát veteris teftamenti, vt Cyrillus;Leótius, Thco-
phyla&us,& Euthym. admonuerüt.Sed dubium, ad
quos alludant locos; multi enim funt;quibus chrifti

88. 30.& 109. 4. I(ai.9. 7. & 40. 8. & Ezechicl. 57. 2$.
Danicl. 7. 14.Sednufquam fcriptura dixerat fore , vt
Chriftus non moreretut; quin dixeratfore,vt more-
retur pfal. 21. 12. 17. Iai, $3. 2. víquead z. Danicl. g.
26. Sicenim moriturum dixerat, vt fimul refurre-
&urum fignificaret. píal. 15.10. Sed Iudzi homines
ambitiofi quidquid de Chrífto, quod honorificum
e(le videretur, legebant, intelligebant; fi quid erat
ihumile, non intclligebant. E. contrario vetó Chri-

retici íunt ; que volunt , intelligunt, que nolunt,
non intelligunt; idémque fuis affe&ibus feruire co-

gunt. Quoddicunt, Qu eff ifle filiw bomins ? non

horminisappellaffet , càm intcllexiffen: feipfum vo-
caffe;aut fignificaffe efle Chriftam. Chryfoftomus,
& Theophyla&us tradunt fimulaté hoc cos iuterro-

bare voluiffe ipfum non effe Chriftum , fed illum,

cfle non poífe; Chriftum enim illum non moritu-
rurm. Potiüscredo contemptim hoc, & contume-

efle Chriftum ; mutámque, ac elinguem reddidiffe,
triumphum agunt , & vi&o illudunt, Qu eff iffe f-
Jius bormtis ? quemadmodum fi miles barbarus, &
vi&toria infolens capto à fe in bello Regi , & in fer-|
uitutem redacto dicat,quis eft ifte Rex? & quemad-
modum eidem Chrifto ijdem poftea Iudzi capto di-
xcrunt, owe Rex Indeorum. Es
|. 35« Dixcit ergo eije Ts nd buc modicu,lumen m vobss eff.)
INon videturad rem Chriftus refponderc. chryfoft.
& Theophyla&. tum etiá Theodorus Mopfucft, do-
jcent accommodaté refpódere; probare enim fe mo-

ternum poftea manfüurum effe. Propterea fe compa-

|fed conditur no&u , & occultatur ad breuetempus
mane iterum oriturum ; itafe moriturum quidem,
fed paullo poft furre&turum effe, nec vnquam extin-

durationem Solis, ac Lunz declarari folet píal. 71.5.

generationem, Et píal, 88.58.. Er tbvonus eim frcut 59l n
ton[petiu smeo,e7* freut Lona perfeila in eternum,e* te/?ir I
c&lo fidelis.Sed potius probo;quod in Catena Graca cx
Cyrillo ciratum lego, non refpondere chriftü ad Iu-

temercargumentari videantur. Legem autem non!

ftus non folàm fe moriturum, fed ctiam refürre&u-
rum, & inzternum manfurum fignificauerat, Ogl -
na; inquit, trabam ad meipfum;íed ludei mortem,hu-l
militatem, ignominiam eius libenter, & facilé in-|
C tellexerunt ; poteftatem , diuinitatémque intelli-

gere noluerunt, vt Rupertus animaduerrit. Siche- ab d

gaffe, fingentes fe non intellexiffe , de quo filio.ho-]
D minis loquutus eflet, cüm dixit, Oportet exaltari filium
bominz , ne viderentur fua illa argumentatione pro-|
: : P

quiíquis erat , flium hominis, quem exaltari opor-
terc dixcrat: Chriftum, illum, qui expectabatur,|-

- liosé dictum eífe. Eftenim velutepiphonema. Nam|-
.quafi conuiciffe illum prorfus fibi viderentur non

iguendum. Et vetó Chrifti in zternum manfio per|

)

Ád quos
feripturz
locos híc

regnü &ternü futurum dicitur. 2. Reg. c. 7.16, pfa] . alludat v
P ba..

|

fidem,&

dcorum argumentum;nec enim refpondere voluiffe

m À

Ícientem ——

intelligen-|
tiam fcrip-
tvrarü fui| —
fatis videtur cum przcedétibus coherere.Nec enim ?ïflfïf:j !

idubitabant Iudzi , quin Chriftus fcipíum filiumgua.

[

BU

t

vt - Es

ff
m
/cün
!qpoll
u
Gtt
m
n
m

LM()&CW Mu(

eríe n
pibrest COU
ïte'lavälsh' jl
nf [ o
äg m(f!r
ial
"ii
m
loto
TIT
n yïXï;)u:
! *W

GK
atine 1
verdu,
j

(uen
il
Á
dytrt
l;Betis)id
mtodo !
X;mm
j

| Wt

|. — qrenti
- |
| äauH(
lity t d
bereen luilms :
men'mno-*þ vla«
Micelfe ï '

|
. tdtrel

"lise Ider
1 ?
Es
| — ia
CTA

CM

x"»:l SEPS E ."*.
xïg*e*Jïghqiïif"
Al -l;&

J
M a
^ n ^i !
M dUL u'nui.,»ï.f'
gt
Pa : u
DDusjenre x
villt) hi Wv y:"
" M *.
l, m /
, d
"hara Xï»ä-'l ' L:
x..ï:. &b-mm-
* . s P L.
[ m i ^
.uELHm SnlJm;*
) * , i
* IN

Iam* lorel a ^
I A1DUUQn Vü«
I

T wMht
f u tf
: F
I T
v at r
Mbia i

1JU. iiv

w ln
Dd

m
( / qv.g.ml h
?1)51,;:2.,3.-3- AU

hi

" qulnf."f Nl
M

Ms
)U 1 "
!le
'gïf:: [ ïä:'.:iaf.'i..,
,
v , ^j
Tl ,-:W!,','il'::b;'
131 A l4
, ; K'
" Bacoxfus ; "
M n v

! »nta n«
soiri a d
; aaniill
m
M
m.'ïf'f' (mw-'"
ju'V iv F.

1
i " !] 4:'./
t Morit
A i "

x

Modicum

ptá breue
tempus fi-
gnificat.

, *
Cy 15 PIO
D ,
Gu cam,
Graecé ,&
Latiné in-

. Iterdum.

lper fe fum-

|pore lumen in vobw eff. Quocunq; modo legamus, fen-|.
fas eft breui tempore coslumen habituros. Sed am-

d

940

^ IN IOAK-CAP. XII

941

xerat, affirmalfe (e breui tempore moriturum , pro-
inde ambularent,dum lucem haberent. Quid igitur
facit particula illa ,erge? Hoc ipfum fortalle , quod

fponderit,fed,quod ante dixerat, magis affirmauctit.
Quodautem ait ; adbuc modium .lumen in vobis eft ,in
Gtecis codicibus legitur, &rz guxpov aeovor (9 e&c p
Ujv $22 ,adbuc modico tempore lumen volicum efl. Nofter
interpres videtut legilTe , &vj purupovsqtoc &v vt &2 , ad-
buc modieum;lumen in vobis efl ,led leniu eodem. Nam
illud modicum petr fe fumptum, non cum lumine|
coniunctum pro breui accipitur cempore , vt c. 1.35.

madicum ,«2 mundus me 1am non videt & cap.16.16.17.
19. Medicum iam non widelbitis me, «7* iterum medicum,e77 |
videbitit me. Quibus in locis etiam Grece eft uuepor, |
modicum abloluté pofitum , quermadmodum & hoc|
loco credendum eft noftrum legife interpretem. Im
volis autem idem eft,atque vobifcum. Nam s acceipi|
iiquamdo pro càüm , & Grecé & pro 'oïwj'avn'cr)xtiusï eft,|.
quàm vtadmonere debeamus. Exem pla funt Matth. |
tr.21,& 16.27. in Greca Catena hanclectionem inue-
nio , 1 utpüy apvov qac óy. Oydy 621 , adbuc modicotem-|

biguitas Lating verfionis nonullos fefellit,in quibus |
& grauem auctorem Auguftinüm,& Dedam, alióíq; |.
polteriores Rupertum, & Bérnardum ferm.in Cant.
49.Lyranumyac feré Latinos vulgó omnes, vt exifti-
marent fenfum elfe;, Adhuc modicüm luminis in vo- ].

i

i
i

atque refürre&turum;ambulate ergo,dum lumen ha-

lucem haá-

bere,feu lu

meniuno-
(diem eius vocari putant ; in quam fententiam etiam
Leontius magis propeníus eft. Itaque feníus eft, m |
Ibulate ,id eft beneagite , aut credite in me , dum vita

'bis etfe
quid fit.

*

|noftram cuiufque vitam,fed cempus illud modicum,

bis eft ; intelligitisenim Chriftüm in eternum man-
furum effe , fed nó intelligitis móriturum etiam effe,

betis,id eft proficite in lumine;tuncintelligetis quo-
modo Chriftus moti poffit; & tamen in cternum
manere. Quid autem f?t lumen inillis e(femodoó di-
pemus. . LRf NENSONE SIBRS r] :j
tmbulate dum lucem babetis, vt non vos tenebra com-

prebendant,) In duabus queftionibus huius loci fen-

aullo ante aliis dixit verbis , lumen in illis , aut cum
illis efsejaltera,quid fit ambulare.Chryfoft.& T heo-
phyla&t. & Rupertus cuiufque vitam lucem,& veluti

vobis füpeteft ; venient enim tenebre , & nox , id eft
mors, quando neque beneagete poteritis,neq; pro-
derit vobis credere; ficut dixit c.9.4. Fenst nox,quando
nemo poteft operari, Ceterum nó dubium eft, quin nog

quod víque ad mortem fibi fupererat , tempus lucis

niteftum eft; & veríu fequéti 56. Chriftus ipfe decla-|
tat ; Dum lucem babetis jcreditein lucem. In quam enim
lucem,nifi in feipfüm iubet eos credere ? Lucem igi-
tür habere , id eft tempus lucis , aut diem non vocat

Credere
teftin luce
i ambulare.
i

i

vniufcuiuíq; hominis vitam ; fed quod fibi víque ad

cüm eos Chriftus animaduerterit delirare , non re-|

Filioli adbuc modicum vobi[fcum fain ; & cap.14.19.4dbwe|

äBPCHCf. Seenim ipfum vocarelucerm;, & per fe ma-

fcientem eos neque dignos , neque capaces rciþon.— A.
[ionis effe. Loco refponfionis iterum,quodanre di- |

tentia verfatur; altera,quid fit lucé habere, aut;quod|.

mortem fupererat temporis. Quid autem fitambu-

im lncem 5 credere eftambulàre,quia ad Chrifturn cre-|

lare,Chriftus etiam exponit, Dum lucem babetss credite|

dendo quafi pedibus quibufdá fidei venimus. Quid|

ergo ? an non poterant poft eius mortem ambulare,|

- Jid eftin eum credere? Maximé veró poterant. Quid

|

igitur dicit ; AJ£wbulate , dum lucem babetz , id eit dum
meviuentem inter vos habetis, quaft poft eius mor-

Chryfoft.Leontius, $z Theophyla&t.addudi funt, vi
dicerent tempus modicum lucis tempus vite cuiuíq,
etiam poft mortem Chrifti fignificare , fed eam opi-

Poffunt quidé homines poft mortem Chriftiin eum
credere , maximáq; pars poft mortem in illum erant
credituri.Sed magni refert Chriftum ipfüm loquen-

in eum, quem videbant, quem audiebant, cuius mi-

íed quanto meliüs , quanto certiüs , quanto fecuriüs

eaambulare non poflfint, fed quód minüs facile pof-
hnt. Hinc intelligitur non vocari hocloco tenebras

aut errorem, vt Euthymius; aut eas, quz in fcriptura
tenebrz exteriores vocari folent,id eft damnatorum
cenas , vt Rupertus exiftimat ; fed mortem Chrifti,
Icüt C.9.4. & 11.9.10. non quód ipfi vlh-hox,'auz vll«
effenctenebre , apud quem , ficut ait Dauid , tezebra
non 0bþamlmnmr 4 te, C nox ficut dies lllummabiturs frcut.
tenebra eius ata «57 lunien eins; (cd quia mors cius velati

nox Iudzis futura erát , ficut eius vita,atque przíen-

non vos tenebra comprebendant ; nam qui ambulat in tene-
bris nefcitquó vadat, xq) pro 9,id eft c2" pro nam,aut

LA

ctenim,vt fuprà vet.52.

habetis , credite lucem eile,quam videtis; quo enim

[modo credetis effe lucem ; càm nonvidebitis? Lux
oculis iudicatur; qui Solem oculis medio intuens|.

die Solem effe non credit,quomodo no&u eum non

E |videns Solem effe credeeExplicat;quod dixerat, am-|-

bulate, dom lucem babetis, Quód dicic , vefily lmis i, ——

Hebraifmus eft, quo fí/; lucz appellantur , qui parti-
cipes lucis funt,vt flj burws f4culiqui hoc fzculo fru-
untur, Lucz 16.8. Lucem ergo vocat beatam vitam:
(enfüfque eft, eredite ia Iucem,id eftin me , vr filij lncis
fitis id eft vitam zternam confequamini. Quanquam

didi, magis mihi placet. Neque quidquam obftat,

let,que diximus Matth.8.22.

PO

N

398 w Ü Ha&c

temambulare , & credere non poflent ? Hac rationc|
nionem. iam refutauimus ; ratio nunc diluenda eft.|.-

tem ,an Apoftolum , aut alium quem eius nomine|. —
p |Euangelium predicantem audias. Si non credebant| -

raculis intererant ; quomodo poftea in eum , quem|
non vidiffent,quem non audiuiffent credituri erant?|.
Ambulamus non folüm interdiu , verum etiá noctu;|

interdiu; quá no&u ? Exhortatur ergo cos,vrambu-|
ient,dum dies eft,dum lucé habent ; non duód pott-|.

peccata , vt Leontius;autignorantiam , vt Auguft.&|

C |Beda;aut mortem cuiufq;, vt Chryfoft.& Theophyl.|.

tialumen;ac dies erat. Quod fequitur, Er qui ambular|
n t:nelwrz'o**,ïnefar, qwö vadat , redditio cauíz mihi vide-|.
D tur elle, quafi dicat , /£mbilatedum lucem babetis ,vt|.

.. 36. Dum lucem babetis , crediteim lucem , vt fj lucis|
[rtis.) Perinde eft, ac fi dicat; dum lucem ante oculos|

Chryfoftomus, Cyrillus, Theophyla&us , & Euthy-|
mius putant etiam feipfum lucem appellare, càm di-|
cit,vt filij lucis fítis5idem enim valere,ac f1 dicat, vt fi-|.
lij mei fitis. Atque hinc colligunt Filium vnum cum]:
Patre Deum effe. Cüm enim cap.r. 12. díxifet , Dedir|
eis pote[flatem filos Des fieri , bis , qui creduntin nomine eiwue )
vbiDeum Patrem vocauit, hic de eadem loquens fi-].
de ait; vt filj luci , id eft mei firis 5 idem ergo ille cum|
. |PatreDeus eft. Ceterumille fenfüs,quem initio tra-].

ïquöd, nomine lucis in eadem oratione ambiguä vta-|
tur , nunc feipfum , nunc vitam eternam lucem no.]

Matt. 8. 11,].
X iz.13. 06
215.30.
^ Mortem
fuam tene-|
bras Chri- ] «
ftus appel-
lat. u
Pfal.38.12.]-

; EE s
Hebrai-
Ímus flh]
]jcj; parti-
cipes lucis:

minans ;in ea enim ipfaambiguitate.& vis , & aratia|
(ententiz eft,dum luditfübtiliter in ambiguo.Quod|
lfgpe fieri folere feffus monendo fum: videat qui vo- -

iiinci s

N

"s

|Addu&us in hanc lententiam eft,quód ex alijs tribus

D« quibus
fignis, &
miraculis
Chrifti bic
fezino fit.

942.—

Tria hic quati poffunt. Cur fe Chriftus à Iudzis hoc:
Chryfoft. & Theophylaétus quxrunt. Quo modo fe
Chtyfoft. Thcophyla&, & Eu:hymius refpondent

comprchendere tétaucerint,aut lapidare,vt c.8. 59. &
1o. 3t. led quód corum cognouetit cogitationes oC-

10modo abieritaut (c ab(códerit, vtrü fubducéda,
(enfim fe, an reddendo fefe inuifibilem vt c. 8. $9.
incertum eft: (ed hoc probabilius nullum fuitfc mi-
raculum,q «ód fe (abduxerit; càm nec id Euangelifta

comprehenderc.Nifi quis velit Euangeliftá fequenti

quodaliquando mihi placuit, nunc quo minüs alijs
placcat, non impcdio.

loco , fedgratia; id eft tanquam gratia fua indignos
obduraff*, vtpoltea videtur Ioannes ex Ifaia docere.

conftct Euangeliftis per costres dies, qui interin-

Nan ab ei, qui cedere, « diligere cüperant,non abei , qui
$ obutam venerant, fed
Ab eis, qui vidcbast , Q? souidebant , quia nec vidtbant , (ed
Ín lapidem lum cacitate offendebant.Magis probo, quod

Irecentiores quidàm auctores tradunt;probabile efse|
Bethaniam difceffilses teftatur enim Lucas cap.2137.].

pct eos dies folitum interdiu quidem in templo do-
cere,noctu autem fecedere in Monté oliucti;vbi Be-
thaniam fitam fuifse conftat..— — U TU
0737. Chm autem tanta frgna feciffet coram eit , mon crede-
bantin eutn.) Non fatisappatet , quorfum hoc dicat
Euangelifta , cüm nullumante chrifti fignum com-
memorafset. Chryfoftomus, Theophyla&us, & Eu-
thymiusin ea fententia funt , vt exittiment Chriftnm
tunc multa fecifse figna; fed ab Euangelifta, vt multa
alia , fuifse pretermifsa.. Credo cgonulla tunc fuifse

w

"|facta miracula, fed Euangeliftam de miraculis omni-

busloqui, qug fpatio trium annorum Chriftns co-
cam illis fecerat;particulam autem, 2's, poni pro, 5$
id eftawtem pro enim , vt in fimili loco Íuprà notaui-

-.., |mus c. r. $6. & Matth. 25.5.& 24.6. Redditergo eau-

íam Euangelitta , cur illis Chriftus táto ftudio dixerit,
Dum lucem babetis , crediteim lucem , quia nimirum fcie-
bat tos multis etiam vifis miraculis,que fecifset,non
credidifse, itaque füb finem vite clara voce clamafse,
Dum lucem babetis , credite in lucem ; quafi dicat,fatis iam
multa,fi vultis credere, miraeula vidiftis, nó eft quod
expcétetis pluta, credite càm tépus eft, Quod Grece
dicit GU ewaéa , ambiguum eft, nam & multitu-
diné, & magnitudiné miraculorà H(gni*[ï care poteft,
aut cüm tot, aut cüm tá magna fecilset figna , fed nó
dubito,quin Euangelifta multitudiné potiüs , quàm

rcddidifse noftrum interpretem, tast4, nomine abu-

IOAN. MALDONATI COMMENT.
— H« locutus eff lefois , c- &bijt 405 4Hï&?diï[ä ab m')z A : :
loco fübduxerit, & abíconderit, quemadmodum;
abíconderit, & quo abicriGAd primam quzeftionem|

non abijífe, icQue abfcondiffe , propterea quod eum|

cafionem quetédi fe cö(l:orchcndcn di,atque occidédi.|

(iznificetneque faerit neceffirium , càm Iudzi non
téaucrint tunc,quéadmodum ex Chryfott.diximus,

veríu , càm dicit multa feciffe miracula, hoc ipfum|
miracalum;quod fefe fub(trahendo fecerit;indicare:

uo abierit nihil dicit Euan-|
2clifta.. Rupertus veró putat non diíceffiffe ab illis

greísum fuum in Ierufalem, & mortem intercefse-|
runtjin templo docuifses idem videntur D. Augufti-1
|nus, & Beda fentire;fcribitenim his verbis Augutl.

Traa. $z.
um ramis palmarum , 9* landib

magnitudinem exprimere voluerit, quemadmodum|
Greci etiam auctores Chryfoft. Theophylact. & Eu.|
thym. interpretantur. Eodem feníu credendum eftl

fum protot, vt Matth. 1j. 3. & fupràcap. 8. 9. &J

NT

infra z1. 11. | d
38. Ft fermo Hate propheta impleretur, quem dixit, D&e,
qua credidit audituinoflro,ey" brachim Dizi cui reuelatis eftf)
Multo minüs hic mihi difficultatis; quàm multis
alijs interpretibus videtur efse. Duplex enim efse
potefty altera, quomodo dicat Enangelifta Iudzos

ficans propterea non credidifse, vt impleretur, quod
ab Itaia ïtædi&um fucrat , ideóque credere non po-
tuiíses altera, quidapud Ifaiam Brachism Domin; fi-
ghificet. Priorem quzítionem facillimé omnes

Theodorus Mopf(ucftienfis, Leontius , Theophyla-

íam,fed euentum, confequentiámque fignificare; vt
innnmeris pene iam Jocis adnotauimus füprà cap.
9. 39. Mauh. 1. 22 & 3. 1. & 27. 35. Non eíse
igitur fenfum propterea Iudzos non credidi(se, quia
Ifaias dixerat eos noui credituros (non enim idco illi
credituri non erant,quia Ifaias predixerat, fed prop-
terca Ifaias predixerat non credituros , quia ilfi cre-
dituri non erant) fed cos non credidiíse , quemad-

C modum Ifaias dixerat ; eum non fuifse mentitum,

ita proríus rem accidifse , quemadmodum illelongé
ante viderat, atque nuntiauerat, vt Cyrillusait. Aut

tur;dco conuenienter ijs,quz Ifaias tanto ante pre-

omnia folam conuenientiam euentus, ac prophe-
tiz declarant: quemadmodum fi przdixi'sem pue-
rum aliquem perueríam eius indolem animaduer-
tens fufpéfum aliquando iri , càmque poftea in furto
deprehenfüus fuf pcndcrctur,diccre'm,l*ïempe ideo fu-

euimus ; non vtique fignifico propterea eum fuf-
Ipendi , quia ego predixeram; fed adeo conuenienter

alia prorfus de cauía fuípenfus efse videatur , quàm|
iie cgo mentirer. Brachinm domini apudIfaiam filiam,
Dci Auguftinus, Beda, & Rupertus interpretátur,
quód Filius potentia, hoc cft brachium Patris fit Eo-
dem modo Hefychius in Grecerum Catena fcribit
Épexl'ev TG xvels 0 2eigócs wX 6 MtAoC , upitpec odp -rä(
Séfor , X d ynjxTig or 4 t 96 lo o cU6 , 9 4 usapuie. Quod

propheta co capite; totóq; fuperiore de Chrifto fua
prophetarümque omnium,id cft predicatorü Euan-
gclicorü perfona , queritürque neminé, id eft admo-
dü paucos Iudeorum auditui fuo, hoc eft predica-
tioni credidiíse. Hebraica enim phrafi Septuaginta

quecnim pro vetbo Euágelico ponisná & Euigcli-
cumauditü; id cft verbü,aut (rrmenem appellari,Fr-]
dlelis feremo, inquit D. Paulus , «2 emni Mcejmml' dlgmä ,
quöl Chriflws le(ns venit in burc mundum peecatores falwes

virtuteaccipi;,Euangelium autem virtutem Dcl,à D.
P $

mini renelatis efl d cft quisintcllexit,quiscredidit ver-
bum Euangelicum? Nam przdicatum quidem om
nibus fuit,quod vnü genus cft reuclationis;intellc&t
auté,& creditüà paucis eft,quod eft alterü; quomod

prophetadicit, Et brachim. Domini cui renelatum (ft.
Ü | Hcbrai- — ,

|non credidifse, vr/fermo Ifaie impleretsr , quaíi figni 2on eredi

Grzci au&ores foluunt, Chryfoftomus , Cyrillus,

|&us, Euthymius, di&ionem illam hve ; vt, non cau-|

|fi quid preterea gnificatur , hoc tantüm fignifica-|

dixcrat, remaccidiíse, vt dicaseosideo non credi-|
difsc, quialfaias prdixerat non credituros. Sed hec;

((þcnfus cít, ne ego mentirer, vt vulgo loqui con-|
u

opinioni;przdictionique mex rem accidifse,vt nonij

Dommnk

in lecum Ifaiz aptiffime cö?ruit.. Loquebatur Cninjccna.

dixerüt q4d dxedv , auditié pro pradicatione, qucaudi-tue

tur ryov. Alij suditü; & brachiü idé efse putát; vtrü- ährg!i he-
' r41c3«

facere 1. Tim. . 15. Rom. 10, 8. & 15. 18 & 1. Thefsal| -
F 3. 14. & manifcftum císe brachium pro potentia, &

Paulo vocatum efíse Rom. 1.16.Cw ergo bracbium De-] -

: lr:i S ;' -:a

: r
QQuomodo

derint Iu-
dai vt pro-
phetia ipi-

Quid fï $

rachium

Hefychij| -
locus ex

Grzca Ca-

pleretum, ].

h 'J& P W-;ff "
P:ered& tu;& C0
ii A oes m
ïïtïglmziä )[Cfä l
doian. 44
tiüsy
ract

iníi

Vatt

"
P Eu eluro t "n ---IN IOAN .(?'APL—-XII', —— Ls m :
"""*'*-"ïf!!ä,[ Hebraicam igitur e e(replentx.ox?cm, qua quod pri- À |dicitur ; .GEFCC 37- 4- Oderant emm , nec poterant e q,"ï".riïonpoïf&
TL | mon.uemubro dictum fuerat , in ecundo dicitur aliis quampfafce loqui. Eodem igitur fmoc.ioiCh;yfoï;koAm'. äïä ïgllïz
TA ci: ! vcrb;s. Non reiicio interpretationem malis licet au-] - .I.contxus.,,, .T.hCOPhyla&:&,Eäfiïymlus hunclóc üm i? |
äïihwæo&f &oribus. — | J .. . [nterptetantur, men poterant, id eftnolcbgm. .R.es qui-
'Qïü'-.iüon'gyï .39. 40- Propterea nou poterant. credere , quia iterum demipfa yera.e[ï; nec enim dubmm, quin propterea
LA |cag-6.9-10. drxit Hfatas ,Excacaut eculos far?m,(?fzrfdforauft coremum.)| |non crediderint, quia noluerunt. Nam id etiam Au-
j a | Hic veró locus ille eft omnium iudicio difficillimus;| |euft.concedit , quiconuenienter fuz de predeftina-|
WMPM | fed magna iam a no'b.is ex parte Partim fuperiore| |uione fcqtchtig fnaxignä negare po(.se'vidcbg.tur. Cg—
ï,mm'"'u'; lverfu,partim alibi €XPIIC9—WS eít. Triafunt V€rba,quq terum aliud eft ideo illos non credldxiäc,qula nolue-
SW'S diiïiciä:m reddunt. Primum , quàd dicit, Propterea — |runt;aliud, nó pofse idem efse quod nolle. Illud cer-
PU quafi indicans ideo non potuifse credere , quia líiias| |tum eft, hoc veró: minimée certum. Quin exiftimo

TE TA
LR
u * ,'
,Jï' 511 ^ .
& M

!

: l *;h"."a
nävgmæe;w :
* I

Matlwl. |
IN *1:1:39.*
h

d W

B r
ID , : :
N leorum,q7" indurauit cor corum,vt non videant eculis,eg* non| — |difse , quàm (1propter Ifaic przdictionem credere
Ton h L inte!lig«m! cordeyC7" conuertantur,e7* [anem eos, Prima illÀ| |nonpotuifsent. Quod, vt aiunt Theodorus Hera-
t i, ldifficultas fublata iam eft éx iis,que diximus fuperio-| |cleotes , & Chryfoftomus, non tam eft dicere eos L

dixerat non credituros. Secundum,quód non folüm
dicat non credidiffe, fed etiam non potuiffe credere,
quafi prefcientia,& predictio per prophetam Dei fa-
cultatem illis credendi penitus abftulifset. Tertium
eft illud ipfum , quod propheta dicit ; Excecawit oculos

V't,& pro- t€ verfü,particulam ive vr,non caufam,fed euentum,

BH

: ENIC d . * / S
non pofse propriéimpotentiam fignificare,omném-
quod nolle. Ergóne veré credere non potuerunt?

hoctantüm fignificare voluit , eos non magis credi-

que gratiam perire fententie , fiidem dicatur efse;|

Nequaquam, fed cüm hoc verbo Euangelifta vritur;|

noh potuifse credere, quàm prophetam n6 potuifse|

mentiri. Quod vno verbo Theologi dicunt , ver& Non potu;|

pierea cuc-| & confequentiam fignificare , idem enim de hac al- E
.erüt Iudzil

dilto w]
« :.:233'
*

CY* ,tum, & có-| icI ESPRSM i ^f '- : RO s$ d s ; ;!
Ide t fequeniá |te1a PaFFICllla d/g T4(9,071; propterea ?uocl,aut prepter-|..|non potuerunt credere;» þnfo campojïta id eít Poütä ciedeie,
xlb denotant. |e4,4414,11dem docent auctores, Chryfoftomus,Leon-| C |Ifaie predictione fore , vt non crederent : abíolute;» fenfw
lr h; tdius, Theophylactus,Euthymius, & Theodorus He-| tamen potuifse. Verfemurin eodem exemplo ; fi vi- compofito. V

thim hosb,
u'.ilm nfgü(:'d'

* hh
Jlaw -mrs F::'
: '

j
l9^ mAM ^vadi!
Pv u ..wl'

^ !
hit^e aA j ^
TT )q 3:;

t
8 1t 0to0D
] 9. »viuyul
a 3
"Atyt tam "*"u
— À
E
& inmtts
Mdl Miedd ]
! " |
TL * ha i htT
4 ywsd d u..a.
! &|
XQM;V '

" t gnificamus , vt videatur aliter fieri non potuifse;| D |adeo bene me de eius futuris moribus iudicaäe ,ad-| :
p d nectam euentus e[gc,quäm neceísarius cffe&us prq- co benerem opinioni, prædi&ionique meaz refpona- x
Wwoms di&ionis noftrz. Itaque caufam etiam fignificare vo- difse,vt videatur predictio mea neceísaria fuifse cau-|
a |lumus non quidem veram,fedapparentem; quafidi-| a eius fufpendij, necaliter fieri potuifse,quàm vt fu-
IU camus ita prorfus euentum pradictioni nofirere-| [ípenfus moreretur. Atque hec eít vis,atque gratia il- *
u | fpondifse , quafi propterea euenerit, quia nos predi-| — |lius verbi , Ne» porerant credere, Quod ad tertiam atti-|
«*"f: | xcramus, quafi noftra predictio nccc?sätia eiuscaufa| |netdifficultatem , quz in ipfis Ifaiz verfatur verbis,.
st fuerit. Atque hec eft & gratia, & viseiuslocutionis,| |iria quoque queri poterant , quid fit excecate, & in- |
Bu eodémque hoc Íenfu folet fcriptura eam vfurpare.| |durare;jquomodo Deus exczcet,& induret;quomo- |
Catena - Quare minime affentior iis , qui hec verba Prepteres| |do Euangelifta dicat,excecauit, e7? indurauit, càm pro- ;

, J | .-"«L
nf Adi 3135
: llhæh 74? H' 4

racleotes. Nam vt in illo exemplo;quo fuprà vtebar,
infiftá, idem cft, ille fufpenfus eft,vt ego verus eísem
vates ; atque fi dicam , propterca fuäþcnfus eft ; quia
€go fufpendcndum predixeram: nift quód cüm hoc
fecundum dico, magis videor cauíam fignificare.

quianon referuntad verbum illud, serum dixit H[aias,

Quanquam, vt fuperiore vería indicabam , cüm ita|
lloquimur , non qualemcunque euentum, non fubi-
Itum,non improuifüm,non fortuitum,íed adeo ante
: Frguifum ,adeo animaduerfíum, adeo certe predictü
l

pheta dicat, exceca, «* indura ; (ed hzc omnia partim

dio vitam finiturum , accommodarté ad vulgarem lo-
quendi vfum dicerem ; non poterat iftealiter quàm
fufpenfüs mori , proprerea quàdid ego predixeram.
Quibus verbis nec fignifico propterea non potuiíse
aliter mori;quia noluit, ( quamuis id quoque verum

ille aliter non potuerit mori , fed tantàm fignifico

derem propter latrocinium fufpendi eum,quem ego|
puerum eiüs obíeruata indole przdixifsem fufpen-|

fit) nec meam przdictionem veram fuifse caufam,vt]

w Q led ad ipfum , quod Ifaias dixit , Excecauit ocalas eorum, E |ijamà nobisapud Mattheum cap.15.1. explicata funt;|.
acaucetipe -i e7- indwrauit cor eorum; vt nó fitÍenfus, propterea non partim iis locis, quos inic notauimus,ex.plicab.qntur. E .
k Chrlo us ! potuifse credere , quia Ifaias dixerat non efsecredi-| |Hocvnum hoc loco dicam,quod ad huius loci intel-|Pesm ex-
jarori Bu turos:fed propterea credere non potuilse, quia,vt| ligentiam maximé pertinet , càm Deus exczcare , &'indurare -
a uduler Ifa1as dixerat, excgca;i erant. His inquam interpreti- indurarc dicitur , non folüm Ggmücaïl eum permit- i;f;fä*ä?
U m bus non afsentior, licet grauem auctorem D. Augu- tere, vt homixlgs-gxcæcenttlr-, obdurentürque,non| ——
j Scst::gjlïfïf":ï | ftinum fequi videantur. Nam preterquam quódni- folàm gratiam illis aut non dare , aut datam auferre,
n tit s | hil ea ratione minuitur difficultas, (necenim minor| vt Auguftinus docet , aut, vt putant Graci , nimium
: DMC-::* eft qugmp,quo qup propterea non potuerint cre-| . date [gtaFIæ : qugabuü 'hgmmes ceci,& obftmfm fi-
NT i dere , quia excecati à Deo erant , quàm quomodo| jant, ed 1ta'hon.m-;cs feipfos exczcare, obduraréque,
; ii propterea non potuerint credere , quia Ifaias przedi- ita adtl.e:fU'm'dluxnain pugnare v.oaluntfxtcm, vt Deus
, ,,;jarf/g'*l xerat non credituros) cüm fuperiore verfu Euange-| F ?)fe.fuxs mang-bus oculosi lis eruifse; eófque obtudif- :
u lifta dixerit propterea non credidifse, vtIfaie fermo| — iie, indurafséque videatur , vt neque v1d.crc,polïï13t,
$ Ti [ limpleretur. Qwis credidst auditwi noflro? manifcftum eft| |neque intelligere: non quod Deus id facxarifcd quód
RE | hoc etiam loco fignificare propterea credere non| jranta corum. cacitas ; tanta durities fit , vcà nemine
" É potuifse, quia Ifaias predixerat excecandos,quafidi-| [alioquàm à Dco fieri videatur potuifse:quemadmo-
tud | : imsexcacati| d lco dicimus ,;cüm videmus aliquem virum
»" cat;propterea non crediderunt , fed potiüs excaccati um vulgo dicimus;cuüm vicemus q U
ju j funt,quia Ifaias excecandos eíse prdixerat. alioqui prudentem abíurdiffimé errantem , Deus illi
;c:falält j Sequitur, vt de verbo illo , no» poterant , difsera-| |mentem eripuit ; non quód credamus eripuifse , fed
quzjicmnï, mus. Sape ex Gregorio Nazianz.orat.4.de Theolo-| |quódnonintelligamus, qua ratione hgmo vel mini-
17 f InMareim ci docuimus aliquando in fcriptura non pofscidem| — |me (anus tam abíurda polset facere ; nifi mentem illi
ïj"cjü r m gnificare , quod nolle , vt cüm de fmtriï)us Iofeph chüs abítulifset. Docetergo Ioannes proprerea Iu4
| i m | | | u Ws 2 ONDS j

Y

DTTTNN

Chrifti di-
uunitas,
vnitas ef-
Mentiz ia
fTrinitate
probatut.

vifus eft.

E.

REO —SIN MALDONATICOMMENT .

. 946

2475

o

dras non credidifse , quia Ifaias adeo cos cxcos,
adeo duros fore predixerat, vt Dcüsnp(os fais quo-
dammodo manibus in hoc ip'um excacaíse , indu-

jrafséque videretur, neaut videre pofsent, aut intelli-

gere Veritaté; naore enim prop hcci.co Ifaias per prz-
teritum iuxta. verfionem Septuaginta de rebus fa-
taris loquitur. - | n
AL Hac dixit Hfatos, qmmfa vizlztg!armm eiue, eo locu-
t efl deco. ) Relatiuum ems & eo videtur fine ante-
cedente pofitum ctfcsitaque folet quzriad quem re-
feratur.. Chryfottomum íané miror &d Parrem re-
ferre, càm nulla de Patre mentio przceffiffct. Multo
p cofe&tó meliàis Theodorus Heracleota , Cyrillus in

23. Hieron. in cap. 6. Ifai. Athan. inlibro de com-

muni elfentia Pacris, & Filij,& Spiritus fan&i;Leon-

tius, Nonnus , Auguftinus, Beda, Rupertus, Thco-
phyla&us , Euthymíus ad Chriftum referunt; de co
enim Euangeliftz fermo erat,de eo paullo ante dixc-
rat, Crem autem tanta frgna feci[fet coram ei , non credebant
m eum; de eo ftatim ver.42.dicit; Verstamenqg" ex prim-
cipibus multi crediderunt in ewn, 1raque qüxn rclatiuum
enm & proximé pracedés, &proximéeques adChri-
ftum refcratur,ad eunde & rclatiuum e/s, & es,quod
in medio illorü eft,referatur neceíleeft. Vnde diuini-

nifettifimo colligiturarguméto; nam, vt omnces illi

fum fuiífe negat) non dubium,quin Deus ille; quem

Pa.tclr) tf;liy, fe Ifaias vidifleait, Pater fucri nemo enim id neque
qui abIfaia

Iudeus , neque harcticus negare poteft. ArTIoannes
hocloco fcribit illam ipfum Dcum fuiffe Filium: D.
autem Paulus A G. 28.25. 26.27.docct fuifIe Spiritum
(anétü, Bene, jnqu-ir,SPiritm fan&lu locutss e!f er I-Fz:fdm

€9" dic ad eos, IMure audietis, eg* mon 'inte!l.igetis, €7* viden-
tes videbits «77 nen pe::/j:icietio* ; incraffatum ef. enim cor p
qulibuius : Pater ergo & Filius & Spiritus fanctus
vnus cft Deus, cuiusgloriá vidifTe dicitur Ijäias. Süt
qui hocad prophetiam illam referant, de qua Euan-
gclifta paullo ante mentioné fecerat, Qu credidit au-
ditui noffrofloi. $;.1.quafi tüc Ilaias prophetico fpiritu
Chrifti elorià viderit; fed ncque bonos habétaucto-
Ires,neqs boni ipfiau&tores funt, Quorfum hocEuà-
gclifta dixerit, meritó aliquis dubitare potett. Pleriq;

J putáridco dixiffe; ne quis obijcerct quorfüm illa cx

lfaia deIudzorü excecationc; obdurationäquc tefti-
ibonia promliffet;docetc cnim Ifaiam non dc fui tà-

|tüm téporis Iudzis;fed dejjs quoque, qui Chrifti té-

porc futuri cräg,locutü fuiffe: ctcnim Chrifti quafi ià
refcnüs vidiffe gloriam,atq: dc eo illo inloco fuiífe
Focuzü. Probabile,etíi mihi potiàs hác ob caufam di-
ccre videtur, vt rationé reddar,cur illi non poruerint
credcre; hoc eft cur nó potuerit,vt diximus,propheta

Imétiri, quia hoc non quouis dixit tempore, fed tunc

cüm maxime Dco plenus crat, cüm diuinam con-
templatus effet maicftatem.

42. 43. F'eruntamen €7* ex principibus multi crediderur|

in enum., [ädlp-rüpf" Phari[4os non confitebantur, vt c jj»ndggg ;

| ;» 5 g'y'cgrenmr."Dilexerïi;ï ertim(glorigm boming Inagu,quam
Ogloriam Dei.)Vcluti corrfr&io þæc Cxü vct.37.& cetero-
rü víque ad 40.quiaenim abfoluté dixerat Iudeos ne|
'tot quidé vifis miraculis credidifTe, (ed vt Ifaias pra-

gdixctat , CXC€Catos, &'induratc)s magi? fui(ï.?:,nc quis
hoc de omnibus prorfus excepto nemine dictum ac-

Grzca Catena, & libro 7. dial. de Trinir. Hilar.libro|
$. de Trinit. Ambrofius libro 3.de fpiritu fan&to.cap.-

auctorcs.notant( Hilarium excipio, qui Patrem vi-|

prophetam ad patres noffros, dicens ,Vade ad popalum ilum, |

tas Chrifti; imo & vna totius Trinitatis eflentia ma-|-

r

À |ciperet ; addit non adeo inctedulos,non adeo czcos;

B 'crederét,Chrifti difcipulos profiteri ; nc ab illis cxtra

C ihabebanr, nam fi habuiffent, confeffi illum fuiffent,

D admodum omnes boni au&orcs Chryfoftomus, Au-

E |dere, qui gloriam ab muicem accipiti, eg" gloriam, qua à [olor-

jac duros oés fuiíse, quin aliqui crediderint, & quidé
non cx plebe folüm, que propenfior femper in eum
fuerat, fed etiam ex principibus, quorü ab coanimi
magis abhorrebár. Atq; hác vim habet particula illa,|
Veruntamen , virc&te Rupertus animaduertit. Princi-
pes vocat, quiautopibus,aut gratia, & auctoritate
apud Iudaos valcbant plurimüum;fiuc facerdotes au
Pharifzi effent;fiue no,qualis Nicodemus fuiffe dici-
tur c.5.1.Hi ergo ipfi quátumuis auctoritate valerét,
tamen Phariíxorü veriti rabiem nó audebát fe, etiáfi

fynagogá cijceréur, quéadmodum Pharifzi cófpira- l
uerát c.9. 22. Tanta erat Pharifeorü apud Iudzos au- Lib. i8.45
Ctoritas, vt nó folum ab ipforü principibus, verum- fsicqfuä';ï"*
ctiam ab Herode Rege, vtIofephus tradit,timerétur, i. c.;. x
corümque arbitratu,atque cófilio Refpub.guberna- 4
rctur.Colligimus cótra nouos hzreticos ex hoc locoj Vera fde
offe nosverà habere fidé fine caritate;ac proinde nói nazes
fola fide iuftificari.Illi enim principes,qui in Chriftápoteft.
credebant, veram vtique habebant fidemsalioqui nó|
dixiffet Ioannes eos credidiffe; tamen caritatem non

nec magis hominum,quàm Dci gloriam dilexiffent.|
Porro his verbis, Dilexermnt entm gloriam bominum ma-
ii quam gloriam Dei , rationem Ioannes reddit, cur,
icüm credcrent, non id etiam palam profiterentur.|
Sedambigua vtitur rationes nam geninuiilli, De,
& bsminum aut aCtiue, aut paffiué lumi poffünt. Si|
actiué accipiantur , fenfus crit, cos dilexiffe potiüs
ab hominibus, quàm à Dco, gloriam habere. Si pat-|
fiué , dilexifse homines potiüs quàm Deum glorifi-
carc. Cecerum non dubito actiué accipi debere,que-

guftinus, Cyrill. T'heodorus Mopfuefh Beda, Theo-[
phyla&us,Euthymius acceperüt. Voluit enim Euan-
gelifta affeCtü,Sc, vt 1ta dicam,paífionem notarce, qua
impediti principcs illi , càm crederent, nontamen
confitebantur. ÁAmare autem aliorum gloriam,id cft
gloriam illis optare, non eft pafTio, fed virtus; pro-
priam auté apud homines gloriam quarere , ea veró
pafio, & quidem omnium potentiffima cft. Hoc
crgo hic dicitEuangelifta de principibus, quodfu-
prà Chiltus de Pharifzis dixerat, Quomodo poteflis cre-

Deo eff, non queritis ? cap. $. 44. Quam ergoapud ho-|
mines ifti quzrebant , quam ditinz praferrent glo-
irie? Diuina ab illis gloria poftulabat, vt quod d
enim creditur ad iu[ltiam, ore autem cenfefsto fit ad (alutem.| — |
Huicgloriz , quam apud Deum non folàm fidei,fed |
.|etiam caritatis, & fortitudinis fuz fingularem ha-
bere poterant, illam,quam apud Pharifzos habcbát,
pratulere; vt non leues; fed conftantes,vt non Chri-

| Ms | K . jerroré cor-
num ca ratio 1n crrore tenct; quod inconftantes vi- rigerefame

dcri nolint. Atqui cognitum errorem corrigere nonima ia
inconftantia,fed funima prudétia cft. In errore veró, um d
quem noueris, perfeucrare duplex cft ertor, aut ftul-
titia potiüs, quàm error cft. $j5
44.4$. lefus autem clamauit , ev* dixit , Qui credit
tn me,non credit in me, fedin eum , qui mifrt me.. Et qui vi-
det me, videt eum,qui mfit me.) Videtur Theophyla&tus
cxiftimare Chriftü hec verba non dixiffe ftauim po

"

fupcriora;fed poftquá fe ab(códifset,& per aliquantü

N
li
mme
fu
Bett
(T6dn
mon4
Qote

Chrifto credebanr, id publicé profiterentur ; cordeRoman. ie|

T
WO
dmi
at
noi
(5
dmil
üifie
[j
patc
feum
quiie
p (
miii
j non
VN
Deun
Àni
Jam
lat
? Ditre
W
"N
C'hr" .Mü
uin?tüa; eil. Cïpï
loclxg |dQQ
ptobat;

QOntfg
Atitos, "ff

&p

diph,

fti , fed Mofis difcipuli , vtnon nouarum rerum, fcd |
E patria religionis ftudiofi viderentur. Multos etiam-| Cogeirm] -

latuifset :

hín : : 2 í : VOXHPURUHOPARUN

quàr
tba
ïib.g,.
inqui
CW
lity
dim
n
lr
Q

Íed

L Aa.
.........
"w

Wdi

.dvie odl
:p1005, QU0C:
i j , 14"..'
sumia UE

J

. j
F. tid iil
,v'.;?'.i.'!l, 4 Al
. [

Ó (

.....
.....

NV UR o
du d

P

1
31

Sup.c.10.30

Chrifti di-
uinitas ex
hoc loco
probata
conttra
A1lanos.

Imus, Theodorus Mopíueft. Auguft. & Ra Fcrms in-

Tmihi,;idémque Rupertus indicanit;propterea clama-

I . 7

dabebilbandtpen indiscnndé

Inim fi quicredit in Filium , credit in Patrem,Filium,

948

2492

lacuiffer tempus. Verum ipfa corinexio indicat eo-|
dem tempore , eodem loco di&a efse, vt Chryfofto-

dicant. Si non ob aliud;certé vel ob hocipfum,quod

ratio. Quia ergo videbat quofdam credere quidem
infe, ceterum humano quodam metu, atque pudo-
re nonaudere id pra fe ferre , aufert illis pudoris, at-
que timoris caufam,dicens,quiin Íe credit , nóin fe,
(ed in Patrem , id eftin verum fine dubio Deum cre-
dere , proinde (i non erubeícunt , aut timent in Pa-
trem, ac Deum credere;nihil efse caufe;cur in fe cre-
dere aut erubefcant,aut metuant. In hanc fentétiam
Chryfoftomus,; Cyrillus,Leontius, Theophyla&us,
Rupertus, Euthymius. Cüm Euangelifta dicit eum
hoc clamando dixifse , videtur fignificare non id te-
mere,aut cafü factum efse,fed aliquam eius clamoris
fuifse cauàm. Theophyla&us clamando dicendili-
bertatem putat oftendere voluifse, quamuis illi ti-
meant Dharifzos, ac propterea fidem fuam confiteti
nonaudeant, fe tamen nihil imere;palam, dlaráque
voce docere, quod verum eft,le Patri zqualem else ;
itaque qui in fe credit , in Patcem .erédere. Cyrillus
veró ideo clamauifse, vt indicaret nollefe occulté; &
kimide ab hominibus coli, doc&s nos exemplo, quic
facere , quomodo fidem noftrá profiteri debeamus,
non occulté, non timidé, non obfcura , fed clara vo-
ce, clamando denique nos credere. : Videtur etiam

aifse,quia parum illisad credendum reftabat tempo-
ris ; clamat ne quam polTiatignorátiz exculationem|
rztexere. Fecitquod foletin auctione przco face-
re,cüm parum candelz reftat, validiàs clamat,fi quis

me, (ed m eumgq u mifit me , non figuificat;qui creditin

Ambrofiws lib. j. de fide, cap.5. Auguftinus, & Beda|
exponunt; loquitur enim vt horpo ,Vt Cyriil'us ait.
Aut qui credit in fe , non folàm in fe,fed etiam in
Patrem credere , quia ipíe,& Pater vnum.[ïnt ,ficut
dixit cap. 7. 16. Me4 doctrina non eft mea, [ed eins quumifit
me. Non enim negat effe füam , fed effe folàüm fuam;
ibi eiufmodi locutiones , que frequenter occurrunt,
CXPlicauimus. Reáé veteres auctores , & quos mo-
db citauimus,& alij,qui contra Arianos difputarunt,
ex hocloco Chrifti diuinitatem probaucrunt. Etc—'
|

& Patrem vnum effe Deum necelle eft. Sed micum
quàm verfatile fit hereticorum ingenium. Etiam co-
nabantur Ariani hinc confirmare errorem fuum , vt
lib.g. de fide, cap.j Ácribit Ambroüqs, "Id extremum,
inquit, v/ ChriffHianos f non effe mamfeflent , negant. m
Chriflum effe credendum ; dicentes (eriptum effe, Qui credit in
meynon credit in me, [ed.in eum,qui mifit me.. Iam refpon-
dimus non negare Chriftum eum , qui in fe credit,
infe credere , lged fignificare non tantàm in homi-
nem, fed inverum etiam,& eundé cum Patre Deum
Icredere, vnde fequitur eum non hominem tantüm,

cuiffent non fequi Chriftum eundem efle cum Patre
Dcum,ptopterea quod quiin eum credit;in Patrem
credat. Nam & qui Apoftolis credit, Patri credit;ta-

fe non credeze infe , fed non credere in hominem|.
- lantàm, qualis ipfe illis effe videtetüz, fed credere in
IDeum, qucmadmodum qui in Patrem credergnt, vt

(ed etíiam Deum efle. Subriliàs obiicere Ariani po-]

Euangclifkaümul natrat,cüm in contrarium nulla Ht; |

C

quid velit emere, citó emat , parum füpereffe tem-| -
poris. Cüm autem dicit ; Qu credit iz.me , non credit in| ,.

men non continuoó fequitur Apoftolos éffe Deum,

|

A

B

ernit , me [ernit ; qui autem fYeruitine ; '/þemit euth , qui

. [me mifit. Ytaque nihil maius ex lioc loco poffe colli-
|gi , quàm Chriftum legatum efse Patris ; ficut Apo-

hgtohl ipfius le

gati erant ;iniuriam enim aut honotem
llegati in eum ,à quo miffus fit redundare. Bene, &
commodeé adnotarunt Theophyla&tus, & Euthym.
non dixiffe , qui credit mihi , credit ei , qui mifit me;
fed qui credit in ne , credit 1m ewm , qz:i mifit me. Qgibu*ä
verbis docet in fe effe credéendum;,nó autem dicimur
in quenquam;nifiin Deum credere.Eius quidem le-
gatis credimus, in i pfos vcró non credimus. Prater-
quam quód,vt Ambrofius, Auguft. Chryfoft. T heo-
dorus Moplueft. Cyrill. Leoritius, Theophyl.& Eu-

tolleret dubitationé. Si enim qui videt Filium, videt
& Patrem,eadem profe&to vtriufque natura eft,vt ex

|hocloco, & ex illo huic fimili c.14.9.argumentantur

'Athanaf.orat.r.& z.contra Arian. & fer.3.& 4.contra
eofdem,& Marius Vi&orinus lib.a.aduerfüs Acium.
—U46. Egolux in mundum venivtomuityqui credit in mey|
ib tenebri no maneat.) Q uomodo Chriftus luxin mun.
dum venerit,c.1.5.dilseruimus. Hoc autem loco per-
inde mihi videturloqui , càm felücem in mundum

|venifse dicit,ac fi diceret, antequam ipfe veniret, to-

tüm mundum in tenebris fuiffe, vt fcitiffimé D. Au-|
guft.adnotauit, fe quafi Solem mundo fuifse ortum,

inon nifi vnum in mundo Solem efle;nó alium,quàm

fe Saluatorem ;iam eum Solem in occaíum , id eft in
mortem inclinaturm cfse ; quifquis velit eo frui;quií-
quis velit credere;properet antequá occumbat;pro-
pterea,vt fuprà diximus,clamore víus eft, quia prope
occafüm etat. Vezbum illud /px , vt Cyrillus notat;
eius declarat diuinitatem;proprium enim Dei eft lu-

Icemeífe mundi. Nam etíi Apoftolis ditum eft , Pos

effis lux mundi Matt.s.14.vt ait D.Augulftaliter tamen
illi;quàm Chriltus /ux mundi vocati funt. Chriftus

Inatura fua,& vt ait D.Ioannes /ux vera; illi veralux ex

hac vera luce accenfa,vt c.1.5.8. explicauimus. Quod

Primàm quidem fignificat fe antequam in mundum

|veniret, hoc eft homo Reret, extitiíse ; non tunc pri-

müm efse cepitfe, càüm in mundo lucere coepit; per
omnemante cternitatem fuifsejquemadmodum Sol
non tunc effe incipit,cüm nobis exoritur. Erat enim
ante,fed non videbatur. Itaque hinc etiam eius diui-
nitas comprobatur, Deinde indicatíe non huius,aut

vt hanc,aut illam gentem,fed vt emsem bsminem veni.

mus, cap.3.17-19. & 4.42. & 6.53.51. & 8.12, & 9.5. Ra-
tio poftulare videbatur , vt càüm íe lucem appellafset,

dere. Sed voluit,quod dicturus etat , explicare aliter
dicendo. Hoc nimirum efselucem videre , in fe cre-

n
]

æ-nebri«s num maneat, Vbi etiam manendi verbum em-

quibus nifiin fe credendo,hoc eft iucem intuendo
cxire non pofse. Hoc enim eft manere, & remanere
in tenebris, in quibus priüs erant. Quam emphalfim

lobferuauimus in eodem vetbo c.3.36. & 9.31.& 9.41.|

idémque cum Patre;& de illis dicit Chriftus, Qu; vo;!

thymius obferuarunt;propterca addidit, qw videt me,|
videt eum ,qui mifit me , vt clatiotibus verbis omnem[.

autem aitiu mundum venifse , duplicem habet vim.|!sce Ch:i-

illius gencis;fed cotius mundi veniíse lucem,id eft nó|
entem in bunc mundum illuminaret. Quam vim in no-|

mine mundi fepe ex Grzcis auctoribus obíeruaui-|.-

diceret, Vt omnis qui videt me, in tenebris non ma-]
neat,hocenim eftin tenebris non manere,lucem vi-|.
dere, propterea addidit, Ur emnz,qui credit in meyn te-|

phafim illam habec;,quam D.Auguftinus o.bfe-ruauit-, |
Priufquam ille veniret,omnes in tenebris faitle , ex].

1 1

47. Ef —

"

u NURS i - EO

7-

idisinis x EU

b

Lib.to. fub
finem.
Sermo qué
locutus eft
Chriftus
iudex in
confcientia
incredulo-
rum.,

Tta&. ,4' ;

|nonaccipit; & omnis, qui verba cius non accipit,

|condit, quod fuperiore verfu dixit;cuftodirc,

...850

OXN MALDONATI COMMENT—— —

5 m € / M C / :
tav Ti6 o dineüowlov pujsevrov 30) ua ais tuenEt fi qua

J audierit verba mea , 7 non crediderit, quemadmodum|
Jomnes etiam Grzcos interpretes legitfe video , Íen-

füfque videtur magis effe confequens.Dixerat eninij|
quid boni confecuturi effent , qui in (e credidiffent;

nolucrunt;nempe vt condemnentur, Nofter tamen
interpres haud dubie legit , 44j ov pai Inpdon , €7* non

47. Etfi quis audierit verba meA,Cz" pon cxg/?adierit,vego .,
, * 4 X P s . .. 4
jmon indico illum.) In plerifque Gracis codicibus eft,tgj

dicit nunc, quid mali (ecuturum eos fit , qui credere|.

cuftsdierit, quéadmodum Auguftinus, & Latini om-
ncs auctores legunt, & inter Grzcos Nonnus pocta,

!,

lis, Ícd idem etia proríus effe poteft. Cuftodire enim,

nonabijcere, vt Nonnus in terpretatur, |
KajpndcuAI Gioyoe copsyld n quAdEm, —— ——

Hunc eílc fenfum ex verfu fequenti manifeftum eft.
Quod equitur , Ego non rudico ia , non (atis videcur
coharere, Cüm enim docere vellet, quid mali eos,
qui in fc non crederent,fequeretur,nó vidctur fuiffe

dicendum cosà fe non iudicari, ( hocenim bonum,

[non malum illis eft ) fed potiüs iudicari. Vtrumque

dicit & eos, qui non credunt,iudicári , hoc eftcon-
demnari; & nóà fe;fed ab ipfo fermonce fuo iudicari.
[taque quod dicit, Ego noti rudico eum , tantumdem va-
lere mihi videtur, ac fi dicat , ;4m indicatw eft , quéad-
modum dixit c. 3.18. Quo autem modo dicat Íe eum
non 1udicare, & non venidle , vt iudicaret müdum c.
j.17.docuimus.Hoc autem Cyril.Leontius, & Theo-

|phyla&us idcirco dixitle putant, vt doceretfe con-

demnationis ceorum;quiin fe non crederent; caufam
non cíle; nec enim veniffe fe, vc mundum condem-

|naret, fed vt faluaret ; ipforum incredulitaté , & cul-
Ipam condemnationis eorum effe caufam.

49. Qui [ernit me, «* non accipit verba mea, Iubef,'qm'

|iidicet eum. ) Docct non deeffe iudicem; à quo ij, qui

non credunt, condemnentur, quamuis cos i píe non
nonaccipere.Omnis enim;qui cü fpernit;cius verba

[pernit. Verba autem cius non accipere , eft non cre-
dere; qui enim credit, accipit, & intimoanimo re-
Sermo , quem locutus [um,tlle sudicabit euno i moui ho
die.) Quiafcrmo; quem à meaudierunt, & credere
noluerunt , vcluti teftisaduerfus eos ftabit ; clama-
bítque eos zternis füpplicijs dignos efse , quódnon
crediderint; f enim sen veniffem , o locutus fieffem es,
Ipeecatum nen baberent, ait c. 15. 22. Hzc eft visillorum
verborum , Quem locutus fum.. Videtur hoc Rupertus
vidifse. Qw tandem, inquit, ;/le eft iydex?Sermo,q:iem lo-

[ärmo quem audiernnt , quem verum effe nefcrre non polffont,
vt pote mdgmfcü epernm tej?imm'y's comprobatum, 1lle d-
lcabit eom " ille Arguet . , ile Connincet eum, Vbi nam !We
Iralss sudex (edebit ? quali de folto fao voces, aut fententias 1n-
dicij ( dabit ? Prop; Aderit, tntus fedabit , 12 con yerentta cu.
iu'(äue :.ujfa fmtmtiæs ,-terriäilitcr pet;/änabit. Si 1'n PI icius
hoc, fed probabilius , quàm quod fcribit melior an.
&or Auguftinus. Expe&lantibus autem, qui[nam ilie effer,
fecutue adiunxit, (ermo , quem ego lamtw fnm ,illemdicali
eum im noui(eimo die.Satii manfeflauit fepfum Wdicaturug
tn nowiférmo die ; feipfum quippe locutus efl, fzipfutn annup-]

& codices manucripti nonnulli Graci , vcille, qui -
cam Gtzcorum Catena eft. feníus non folüm ümi-—(

quod audicris,cft credere, id eft animo recondere;!

condemner. Idem eft Chriftü Ípernere, & eius verbf-ïr

cutus [um vobis Ale iudicabit ei im nouifüimo die, llle, inqoit,| -

tlvf ,[e p um janna po[utt , qua ip(e ad oues p4flor intrauit,

A

D

C

D.

[ves, Moyfes., p
]. 49. Quia cïa ex meip[o non fum locutus , fed qui mifit mä'

|vosin nouiffimo dic iudicabit,
|xerim me nihil ex meipfo loqui,fed ex Patre, & tamé
|non credidiftis. Multo meliüs Cyril. & vterq; Theo-
[dorus Heracleotes,& Mopfueft.& Lcontius,caufam
|[reddi putát;cur fermoChrifti cos,qui nó credidiffent
Jiudicaturus effet,quia nimirum cüm non ex (c,fed cx
jPatre locutus effet, illi non crediderüt. Hic verus cft
|fenfus.Namalius,quem Rupertus indicat, nimis ar-
|gntus videtur effe.Isdejinquit, j
fortitudinem babet iudicandi , quia e? À meipfo son loquor.

j& mádatumà Patre accepiffe, quid locuturus, atque
di&urus effet, vnde magná Ariani quzftioné excita-

|docét;maiorem enim auditorü,quàm naturz,aut di-

| left ac fi ex auditorü o pinioneargumentetur ; Vt p-u..ï
jrus effem homo , quéadmodum vos exiftimatis, taf—i
men credere mihi deberetis,cm non cx tmeipfo, fedinem fuum |

|qui ( f quid difcriminis inter ca duo verba effe velis)

- mento hocin loco quorundam Theologorum opi-

Contracium hoc videtur verbis Chrifli, qui dicit (
non iudicare eum,id eft n6 effe iudicaturum. At hoc
non dicit, quod iudicaturus ipfe non fit, fed quód fi

rat;efIet iudicaturus; ficut dixit. c. $- 45. Nolue putare,
quod ego accn[aturus [im vos apud. Patrens eft , qus accufai

Pater, ipfe mibiniandatum dedit , quid dicam , eg- quid l-
quar.) Chryfott. & Euthym. ita hoc interpretantur,
quafi particulailla Qw« non accipiatur caufliter,fed
explicatiué , vt frequenter ex Hebrzorum idiomate
fumi folet.Itag; fenfum effe;Hic eft (ermo meus, qui

quód fzpe vobis di-

ermoyquem Jocatus fumn,

Porro quomodo dicat Chriftus fe ex leipfo nó loqui,

bant,vtAmbrof.docet lib.;.de fide c.6.fuprà difputa-
uimus;c.7.28.& c.8.18.Summa rei; Chriftü vt homi.

gnitatis fuz rationem liabuiffe.Nam etfi vt Deus lo.
[qui poterat , auditores tamen idonceos non fuiffe , vt
|eum tanquam Deum loquentem audirent , ideo de-
jmififfe fefe,& ad corum captum fermonemaccómo-
[daffe. Habethoci pfum maiorem viïiaa;'perinfdc enim

951

ipíe non iudicaturus effet,fermo, quem locutus fue-l

nem loqui,vt CyrillLLCötius,ChfyfoQ.& Theophyl. |

j

Lib. ro.fub
nem, !

Y

H
VA
ä.
,

auditorum
accommoe

ex Patre loquar. Ambrofi us, Auguft.& Beda,quod &
Theophyla&probat;ad diuiná hoc naturam referG t
Filium non ex fe, fed ex Patre loqui, quia non exfe
fedà Patre cftjnecaliud mandatum quid diceret, aut
quid loqueretur à Patre accepiffe, quàm ipfam natu-
ram. Atqueitaolim doGtiores interprctari folitos
Ambrofius au&tor eft. Idé cft dicere, & loqui,fed cx,-ï

um fiue in meditataoratione , quod cít proprié di-|
cerejfiuc in familiari, & fubito fcrmonc,quod eft lo-

fibi excidere nifi ex prefcripto Patris.Itaque quodait
Rupertus, Quid npunc dicam patienter contradicentibus,
C quid in futuro indicio loquar terribiliter , vbineme con-

opinor dignius obferuatione eft, manifefto argu-

nionem refutari , qui exiftimant Chriftum non om-

M.

ex minore maius intelligens.
$o. Ettio , quia mandatum eius vit eterna eff.) Ideft
caufa vitz eternz , fi quisillud fecerit. Hunc enim
fenfum huiufmodi locutiones habere folétsvt,Gratia
Dei vita eterna , id eft caufa eft vite seterngz. Rom. 6.
23. Dulcedo anima [anitas sffium, id eft (anitas, & latitial

Elicauir plüribus,; vt indicaret nullum prorfus ver-| -

tradicere audelit? minus probabilitatis haber, Illudl.

dat fetmo-

Chtiftus, :

101 Chriftus ] :
nia, quz in hac vita fecit, cx Patris pracepto fecifse, omnia er
& r u E $407 : Partris pre*
Cum enim docet nihil fe loqui , nifi ex przcepto DPa-[xipto fe-|
tris,fignificatnihil etiam nifi ex eius preceptofacere^ — j

animi caufa eft fanitatis corporis víque ad intima|

T

b&a;

! [qrdito"

W -

. AC
obfcwa"o;ü
"TM
viwg".m? :
ppitoé *

Ad c:ptä ;

NI NU QR AO SUEQD st PPTGBISQULU NOUBEESISSBARS EE : AR RESINM
" EE *

Jiedii i

f.mï.m.A;k;y Oöæmado!ï)—fä—ä:lïroacrbior.k 16. 24. Vn&fïolligim us manda-] Á |que fibi;aut Patri;fed que Hliphs,maximä afferrent vtizj

**ïglcdqu'c; * mandsto- [torum Deiobferuationem càufzoi elseméritoriam|. litaté&; cófque,fi vellét crederc;ad vità ererná dudtura !
fïä—iomms-m" jrum e::5 |uite prerne nóíque operibus etiam juftifiéari. Vnà| lefséc.Indicauit hoc ipfum€ hryf. Verbü illud;fcie;em- |
u w M vitz cternqi ". "r EE pE EM " NrET H P —
L Ineritoria.. enim neccfsarió ex altéro fequitur. At quorfumhoc| — phafim habet;quafi dicat nó ignarus, quam falutária |
Ti | dicit Chriftusvoluit,opinor,auditorum exaggerare| efsent,que vobis dicebam,vobis dixi;nam & ipfa per :
| " Icalpam, quód non crederér, & inuitate etiam atque| — fe vitam vobis, fi credereris, eternam allatura erant,
! ,;fïauzm;f. Jetiam vt ctederét. INon credidifse fibinon ex feipfo;| |&id lcï Ícicbam, non imprudeus, fed Íciensjac vo-

d

Ifed ex P&QFbripïQ Patris loquenti;&loquenti non ea; lens vobis benefeci; |

,
ET
I —
F— :
/

"
-
£
a ta — z
z — —* C — GE —— 09— 7
TUMR VR UFUR BO

l:
1 : : P.
TRYT | E : . M : u N
á N u«&ü&mä 4 à ; - -
) ï r r
mnesau!n ! ' ; : C A P | :
LUE INA hs D u
LT (444 4 'tþmü i -. B z II $ : : : F r ï&

"" L
PÉAI
trüt

d i

w;-:x;; r x5 pempct Cl d a. NT diemfeftum Pafchz? : f::iens lefus quï;z. venit homäat.ma?
9g EC UW- 9« cius vt tranfeat ex hoc mundo ad Patrem : cum dilexiffetïïïfï&f;
?MW E .;. (uos ,*qLJiemnp ihimundo 3nfnem dilexit cós. 1. Et cae- É.
if : 2171 nafa&a,cum diabolusiam mififet in cor vt traderet eum

p diys BN VU d Iudas Simonis Ifcariptæ : 3. Íciens quia omnia dedit ei
b:fï:ïä : | EE DUSLRAN WEl Paterin manus, & quiaà Deo exiuit, & ad Deum vadit;|
ii piffetlinteum , przcinxitfe. s. Deinde mittitaquam in peluim, & ccepit lauare|.
ïw'; N pedes difcipulorum , & extergere linteo , quo erat prxcinétus. 6.. Venit ergo ad
mes — | |SimonemPetrum. Etdicitei Petrus: Domine , tu mihilauas pedes ? 7. Refpon-|

fv st n : i LE - , $ 14 , * : ; Gu ; i b j VE ( * - -x A . j
— —— dit Iefus , & dixitei : Quod cgo facio ; tu nefcis modo ,fcies autem (pcüeæ & DP -
"u'am::;:na'... ' - D a -». P - h : d : a A"";:.L d * * 2 '.- — : : , L ;- à ;4*
wims — b jeiteiPetrus: Non lauabis mihi pedesin etezrnum. Refpondit ejlIcfus: Si non laue-|

sssb . |..- .jrote,non habebis partem mecum. 9. Dicit eiSimon Petrus: Domine, non tan-
:*-fü*ï* | . Itum pedesmeos, fed & manus, & caput. 10.. Dicit ei Iefus: Qui lotus cft, non|
— | indiectnifi vt pedes lauct , fed eft mundus totus. Et vos mundi eltis,fed non om4 - | d
uh.r ! nes. iL Sciebatenim qüffnam effet qui tradereteum : propterea diXit : Non efüis
—us — ] mundiomnes. 1. Poftquàm ergo lauit pedescorum , & accepit veftimenta fua:
1177 EEE cam recubuiffet iterum , dixit eis:Scitis quid fecerim vobis? 1,. Vos vocatis me|
,f:;;: /1. Magiller, & Domine : & bene dicitis: fum etenim. . 14. Siergo ego laui pedes ve-|
wb . fltros ; Dominus, & Magilfter : & vos debetis alter alterius ;lauare»',Pedes. a1j. Exem-
eï:*rba:fffïï E . iplum enim dedi vobis , vt quemadmodum ego fcci vobis,ita & vos faciatis. 16.|
wï:,*' L x 'j Amen ,amen dico vobis : Non e&—jfcmy*usmaior Domino fqo:neque apo&glusxmg,&mä " 3
p 94 maior eft eo , qui mifitillum. 17. Si hac (citis, beati eritis fifeceritis ea.. 19. Nonïä, ";;
*Jcofä&i l deomnibus vobis dico : ego fcio quos ?legerimzfed vt adimplcamr-S;riptæ*a: QUi
rfmmooph | manducat mecum panem, leuabit cotitra mecalcaneum fuum. 19. Ámodo dico | z

r:l'«'ïw.'*fïü | - — ixoluss ».»priuf;quämüat:gvtc'u.mfä&ümffuc'zrit, credatis , quia ego fum. 2o. Amenjy, aid :
'!Xïr)ïï:j m hmen dico vobis: Qui accipitfi quem mifero , me accipit:qui autem mc aCCipit,naeció- - |
;f,:;:gsöfacä*i |^ ] — aceipiteum;qui me mifit.: 22. Cum hzc dixiffet Iefus , turbatus e& fp iritu : &c pro4 E
| " ! teftatus e&,&dianmen ,amen dlCO vobis: Quia vnus ex'vobls tradetme. 225 q |
'*'"gjmfw' I *Afpicigþantcrägo ad inuicem dlfc,ipul:ij, hazfitantes de quo dicezct. 25. Erat ergo, » :

Már.14:2.t4l

i

| l

r Irecumbens vnus ex difcipulis eius in finu Iefu , quem diligebat Iefus. 24. Innuitisezs4
ff?;ïïris , u iegohüiCSimgnPetmä:-SC dixit ei: Quiseft , de.quo dicit? 25. Itaque cum . recuJ| ** | d
7À t nuceN UER . ODNEENUDNDEC R N ERN NU T ii u 5 o
f;*"
: -

Ibuiffet illefu prapeé

eft, cui ego intinctum panem porrexero. Et cum intinxiffet panem , dedit Iuda
Simonis Ifcariotz. 27. Et poft buccellam, introiuitin eum Satanas. Et dixit ei Ie-

dixeritel. 29. Quidam enim putabant, quia loculos habebat Iudas, quod dixiffet

us Iefu , dicit ei : Domine quis elt? z. Rcfpondit lefus: llj -

(us : Quod facis , faccitius. 28. Hocautem nemo Íciuit difcumbentium ad quid|

O

iSup.7. e.;4
Leuit. 19.
d.18,

| |
ä/i?;th MA []:1()(10b 34. Mandat *
In£sj-bs| & vos diligatis inulce

Luc.22.c.5;

crgo exiffet , dixit Iefus : Nunc clarificatus eft filius hominis: & Deus clarificatus
eltineo. 32. Si Deusclarificatus eft in eo , & Deus clarificabit eum in (cmetipf():
& continuo clarifïcibi.täg?eum. 5* Filioli, adhuc modicum vobifcum fum.Quare-
tisme : & ficut dixi Iudoris: Quó ego vado, vosnon poteftis venire: & vobis dico
à nouum do vobis : Vt diligatis inuicem , ficut dilexi VOS,vt|
i 1.55. Ih hoc cognofcent omnes quia difcipuli mel eflis , f1|
dile&tionem habueritis ad inuicem. 36. Dicitei Simon Petrus: Domine, quó va-|.-
dis? Refpondit Iefus : Quó ego vado , non potes me modo fequi : fequéris autem|
poltea. 37. Dicitei Petrus: Quare non pofflm te fequi modo? animam meam|
|pro te ponam. 38. RefponditeiIefus: Animam tuam pro me pones?Ámen, amen|
» * "dicotibi: Non cantabit gallus , donee ter me neges. W L

ci Icfuss Eme ea , qux opus funt nobisad diem feftum : aut cgenis vt aliquid daret.|
;o. Cumergoaccepilfetille buccellam , exiuit continuo.Eratautem nox. 31. Cunïyä-

d

ZT
v : " -
,
E t
2 T
T d

U
p "
2
z ;
L » ó lp
- Q 7 | B ,
ua
^
".
hp i -

| aliis erant. Alij vltimam coenam , inftitutionémque
|Euchariftiz copigsé defcripferant , lotionem veró
pedum , & concionem illam ad difcipulos poft co--
nam habitam, preterierant. Ioannes contrà lotio-

DN OCAPYUIECXILI

difseruifset. Nos deinceps que ab aliis Euangeliftis
dicta non funt , à Ioanrie verà dicuntur, explanabi-
mus; que ab aliis dicta funt,cüm & à nobisapud illos

pus , quolotio pedum , quam narrare incipit , fada
hit , & rationem , qua 'Chræus adductus id fecerit.
Quod vtrumque pertineat & ad diligentiam , & ad
. |fidem fcribentis hiftoriam. Tempus defignat cüm
[ Jalufnte diem autem feflum Pa[iba,id cft pridie Pafche,
vt ex aliis conftat Euangelifüs , qui coenam illam pti-
die, quàm Chriftus pateretur, factam fuifse tradunt,
Matthei 26.17. Marci 14.12. Lucz 22.7. Cüm autem

Irum Iudzorum, vt Matthei 26.2. difputauimus,que-
runt nonnulli pridie vtrius Paíchaz intelligat Euan-
gelifta fatam lotionem pedum. Quidam pridie Da.
Jichze Iudeorum interpretantur, quodab illis die fab.

fint explicata pretermittemus. Notat Ioannes tem-|.-

|duplex eo anno fuerit Paícha , alterum Chrifti , alte-|-

bati, poft Chrifti mortem celebratum eft; tum quód :

. nem pedum,& concionem narrat;coenam,& Eucha-| p jcare ; de eo enim omnes Euangelifta loquuntur, at-|
K Iriftiam pratermifit, partim quód de Euchariftia fatis queillud ipfum vulgo Pafcha vocabatur,q"uia verum|
: - [multa dixifsent alij , partim quód & ipfe deeacap.e.| — |erat Pafcha , quamuis €o annoà Iudgris non tam Pa-

C

|Chriftus ,

jcum idem fit primus azymorum dies , &Pafcha; &

ifa&am fuifse. Cüm.enim duplex dies fit , naturalis

-vefFere, víque ad altetum nurerabatur; & artifi.

imimido Ad Patrem.) Cüm dicit,Gens oftendit Chtiftum

^€ Nrr diem autem feftum Pa[c'hd.) À jconfuetüdinem vfurpafse, vcléctor, que dicebat, inej
] Aggreditur Diuus Ioannes ad|
| ( 7 narrandam Chrifti paffioné ex-|

telligeret, IPopulum autem Pafcha non illud , quod|
ed illud , quod ipfecelebrauit vocare fo-|

litiim: tum quód lotio pedum nóh ante diem Pafch

| |Chrifti, fed intra ipfüm Pafche diem facta eft.Incho-|Dies tud-]
| »|: abantur enim à Iudeis diesà primo velpere,& in ve-
: 777 quz ab aliis Euangeliftis dicta
erant przterire ; ea veró dicere , quz pretermifsa ab| -

eft intra primum vefperü , id eft inchoato iam Chri-|
fti Paícha , & , quod idem eft, primo die azymorum, t'
vt Mattheus, & Marcus, & Lucas docent , non ergo|
|potuifse pridie eius diei lotionem fieri. Sed non du-]

- Ichaipfum, quod loco füo moueri nó poterat,quàm| -

eius celebratio in fequentem diem tranílata fuerit.
Quod qui non intelligit , legat que apud Mattheum
cap. 26. 2. difpatauimus. Hoc ita eíse ex aliis con-
ftat Euangeliftis , qui hunc ipium diem , quo lotio
pedum facta eft , primum àzymorum diem vocant,

tamen alij Euangcliftz populari , vt opinor, more

orá à pri-
E d j ; - L mo vefpe-]
fperum alterum terminabantur; lotio autem fa&are ad ake- |.
M ' | p i. rum.

bito ; quin Ioannes Pafcha Chrifti :volueritiïgni'fi-» :

loquebantur. Vtruimque ergo vertfm eft hanc lo
tionem , & intra diem Pafíchz Chrifti, & pridie eii

viginti quattuor horarum , qui apud Iudzosab vno

cialis , aut víualis, vt vocant , quiab ortu folis , vf-
que ad. occafum ; lotio intra diem Pafche Chrifti
naturalem,& ante diem artíficialem fadtaeft, ——
Seiens Te[ws , quia venit:bora eiw , vt tran[eat ex huc

necignarum , neque inuitum mortem obiiffe ,£ed!

credendum fit. Euangeliftam. popularem loquendi|

cüm -

? " W " ": ; ; hg Ed*

IN
) m sf.)'bxscxempl.

M d ss r r uPRE

Ürntiy t
Qure
| /tranmum;

jmzmärif "T
ii fatu
ijw w
permmmf
fedem.
*tt «j
* Mqum
"tmm f
C
."'. 05 $
Denuni
petbim
tinuo )
lx lr
w lls

|

Oi
- Qub |YOCael

P f ]
h atj
Omnes h
5 ng W'W,

m pt

MRnw) n
o (Wünis[
Pïæ&ï&in
COR
BU
ET
Rs
Qläferan
Pylg
VIarcb.
tl d

lttdo
x&

NNM

|.-—
A
h

"

Tan ^ml
HEII Inan
h.kl-s uuhn

É H
d
3 wrom !*v".';":ün
V ä.'.isl UM

o n
armonm,
, Ionttg
jelret d
s g
quuntut d-
« auavtnm

d Mmp'
jmon m

4

"Il

— :
BEngs uN TMM

—— — —— — R u oU LE uD EE C D EEE

! chdt

tum aícé-

* s

&30

l!

Bcect g i R.5 a pO US R RCRNUAES: i 6 t ii

'Imodó non refagiffe , fed etiàt antequam Iudaiad!
compréhendendam véniffeitéam, ipfum fefponte]

mots tran-
ficus fuitex] DMRUR P R RI
fhïcpmüdü noón morteat ipfam , (ed morcem (imul, & afcenfio-
ad Patrem

; Tra&. syibis e*xemplum elIe poteft. $pes , itiquit Auguftinus,

itinuo péles lauit ; lauit autem folis Apoftolis; fo-

m t i t

cim fciret, quo tempore , quoloco'; & qua ratione
moriturus efset'; (ponte fe ad mortem com parafse,

Ne veró figüificat tunc fciüilfe, id eft didiciffs;Seie-|
bacenim; vt Chryfoftomus; & Theophyladt" aiütit;|

lud effe rioriéndi tempusà Pátte éonftitutum;quod!

citáe(f: antichefis ad'luperiorarempora, quod &!
upertus ï'ä;ii'i-iäæäuercit. SxocEtiàn gä:&a ríatraue-|
tat , cüm Iudzi vellencin Chriftam manus inijcere,|
eam refa gt ([c j! quia nondam venerat bova eius , vt cap.
7.3o. & 8./20. nunc é contrario dicireum non

íüa ad mottetn ptzparalfe.Cüm autem dicit, ? rran-
F-at ex boc mundo ad Patrem y'- indicattciuiffe eum nön
itife moricitim, quemadmodum homines ceteti
mori folénc, vt víquead vitimum iudicij diemnon
effec re(ürréctatüs; fed ira potius ; vteius mors tran-
ficus potiüsek hàác mundo ad Patrem effe videretur;]
quàd paüllo: poft refürrectarus effet.. Quanquam

nem in czluintranfitum mihi videtur appelláre.|

fionc iun- lPer mottem-enim folam; f polt refurre&tionem].

in celum nona(cendiffet; non diceretur ad Patrem

inter mundam; & Patrem antithefim quandaui
fignificari; perinde acfidiceret , vt exloco mife-|
rie, & laboris, ad locum rcquietis, atque foeli-]
éiratis tranfiret, vt caufama. fimul: tacité reddat,
quare'mottem minimé recuíaucerit. Quis enim
tranficümà miferia ad fclicitatem recufarec? Id no-

viembri m capite data eft , quód effent Mlo. tranfeunte fine|

Ab eins corpore alienm. Nonne €7* wpfi tran[eunt , quia non
permaneht £^ Tran[ount plane &2 ipfi ,. ed. aliud. eft tran-
[ire de mwundo , aliud . eff trénfire cum mundo ; alind ad Pa-|
treri , alind ad boflem.Nd e7* , Ezyptij tran(ferutynen enim
per[equezdowan[eront : non tamen tran[ierunt per aaré ad
regnum, fed in mari 4d interitum, — EC TEURU
Cism dilexiffet faos , qui erant im mundo , n finem dile-|
xit e05.) Swit; hoceft (G9c idfec Apoftolos appellate

perípicuum'eft. $9s quippe vocateos, quibus con-
los igitat Apoftolos fss, id c(t domcefticos, ac fami-

vocate folecj "vt Theophyla&us, & Euthymius ad-
notarüt ; aut quia crcati ab co funt; quemadmodum
omneshomines fuosappellauit cap. 1. m. Im pra-
pria venit, C9* [wi ewen non receperant » aut quia ab co ele-|
&i ,ac pradeftinati, vt 2. "im. 2. 19. Cegnewit De-|
misws , quifuntems: aut quia - æe/&ici cius funt,
quamuis predeftinati non fint. NamTIudas quidem
predeftinatus non erat, tamen inter fuos hocloco

vt Cyrillus; & Theodorus -Mopfüeft. ob(eraarüc.|

iam indeabomni xternitate , fedfciuilIc femper il-,

tunc videbàrappropinquare. Vídetüt etiam mihita-| -

C ftolus, ff'ánlezs eft; dilexilfe igitur m frnem; ideft| 4

tranfiffe. Illad. étiam ;mihi videor animaduertere| -

dubio fécutura, Quid ergo infideles, e* ab boc capite , atque|.

nemini dübiiim etfe poteft, & ex fequenti hiftoria|E

liares eius vogat.. Multis enim- modis Chriftus füos|. |
tantes'exiftimant Chriftum poft tradiram difcipu-| —— !

cónumetarür; quia & illi inter ceteros pedes lauit.!

Ó

elfearbitror; éüm apud nallàmaü&oremgrauem| ——
inuenio. Mündam hic emphaticé fumi puto pro du bie
(A sIquid dica|
tuf.

dixicþäünb'ahfc , vttran[eat ex boc mundoad Patrem.|
-
|
latione opus effc.Se à miferíaadfelicitatem tranfiréj; ; ]
illos in medijs miferijs, & periculisremanere: At :j

quid eft'Im fmem dilexitess ? Augaftinus, & Bega;ï Quid eft,]
duas adhibent interpretationes. Alteracft, vt fi- in fin£ d
lexiteos. -
Roman.Io.

tamen difceffuras multo maiorem erga illos amo-| l
rem oftendit ; lauit enim" corum pedes , quod| i
antea nunquam fecerat. Reddit enim caufam Euan-| - |
gelifta , quam ob rem difcipulorum pedes lauerit, !
cüm nunquam ante lauiffct, nimirum vt difce-
dens exnundo maiorem erga illos amorem often-
deret. Quapropter Cyrilli , & Ruperti opinio-
nem minim? probo, qui rotam hanc fententiam à
lotione pedum ita difiungunt, vt ad eam nullo modo|
putentpertinere. viisbde ul N RC

. à. Bttená falla.) Magna hic inter interpre- 1
tes concettario eft, quam caemám Eudangelifta fa- |

&am intelligat? Quidam , in quibusgrauis etiam i
(auctor Cyprianus, ccüz nomine quidquid in
ca ceena fa&tum eft,etiam Euchariítiz inftitationem |
intelligentes, & fa&am, id eft finitam interpre-]

lis Euchariftiam eorum lauifse pedes. In quo4 - j*
rum fententiatrianon probo;. Quód Euchariftiam| — '
cenam vocariputant, quem Caluiniítarum erro-| ,
rem apud Matcheum .refütauimus, Dcinde quód |
poft Euchari(tiam pedes difcipulorum Chriftam la- |
uifse dicant. Quod ex eodem hoc Euangelifta fa-|.| chiiftus
cillimé refellitur. Scribicenim verfa 12. poft lotio- Pede diti-

: SATURE E 2 .. pulorü Ja- |:
nem pedum Iterum l'CCtlblHrSC, nondamcrgo Hmc- Eit ante Eu

| Itaque Cyrilli interprétátionem non probo, qui| [rat; quidquidin cona illa fa&urus erat.. Quodau- choriftie
hocadoimineshomines; neque Ruperti, qdiadom-| —|temin eacona vltimum fecit, hoc fuit,vt corpïxs,& Wepuosig K
L nes cle&ostefert. Maior quzftio, quare addiderit)| — jfanguinem fuum difcipulis traderet; vt ex Luca 2 -
Quierapt in mund. Chryfottomus, Leontius, Theo-| — j»o.& D Paulo 1.Cor.15.perfpicuüm eft,ergo Poä-—
| phyla&us, & Euthymis putant ad differentiam Pa- quiá pedes lauit, Euchariftia dedit. Deinde poftquá
ciarcharum , &galiorum fan&orum hoc: di&um| — |pedes lauit dixit, Frsm ex vobsme traditur? eff «t cóftat)
! etfe; qui càüm do meftici quoque fuiffentDei, inhoc| — lex ver.21. at hocdixit antequam Euchariftiam difci-|-
bF Imundo iam nonerant. Atquideadiftin&ioneopus — !pulis daret; & tota coenz actio finita efset, vtex älijsi
o brepcv4e cribus — .. |
* ! ræ ^
*

; meolo non debere homines impuros , atque illo-
tos.ad fümendam facrofanctam , ac.diuinam Eucha-
UHZLJ.IH aCcedöfci qu()d,fi Poft datam fecxiTet Eucha-
Iriftiam , docere non potuiílet. Alij contrà cenam|.
-|pro cfu agni accipientes , & fa&tam , hoc eft pararam
intelligentes , Chriftum ante efum etiam agni pedes
Apoftolorum lauiffe putant. More enim Orienta-
lium gentium Chriftum .vltigaum hoc cum diíci puz
II.S COnUllllurn CCIC«braH—C- SOhtOS Conmuas in. ma-
gnis , fplendidifque conuiuiis lotis priüs pedibus adj 5
caenam accedere., quod ex nonnullis quoque profa-
nis , ac peruetufbis difcimus.auctoribus.; Credo ego

P ,
Qua de cauj
lauaret pedes. Éttota hec fententia cum verbis pu-
.. |gnatEuangelifta , qui verfu 4. Chriftum, vt difcipu-
?ofun; lauaret pedes , à coena dicit furrexiffes iam er-
gcaut -.;5ziierat,c.ænuam,:a;qt certe ccenare coeperats &y
« |verfu 12. fctibit, poftquam pedeslauit , iterum recu-
buifle; ergo antequam lauaret , iam accubuerat. Alij
inchoatam quidem, fed non finitam coenam inter-
gggctïanmrgcænam autem efum agnivocari.Que Au-
tggu&ini, Bedz , & Rupert videtur etle fentenuia. Sed
ea ipfa,quamuis & perfeipfa , & auctoribus proba-

j

bilior, tamen vno Euágelifte verbo refutatur.Cóftat

Exod.izit.|enim Iudeos ftantes , & calceatis pedibus. folitose
agnum edere , quem ritum feruaffe Chriftum cre-

pedes la-
uerit,

cüm coena fieret ; fed f'erzre 7200[1&68 , cüm ccena iam
facta effet , quemadmodum Graci omnes.codices,
& impreífi, & mafaicripti , quos legerim , habent.
.wamuis N onnu.spg.'c'tg, gdüol.&:'o:q , Vertat,ideo, vt|
jopinor., quia metri ratio non patiebatur , vt diceret
lopepijooio. Deinde qua ratio erat, vt Chriftus incho-
atà,& nondum finita ccena ad lauandos pedes far-
geret? Deniquefi rationem confideremus , quam-
obtem Chriftus. difcifmlorum lauit pedes , quam
paullo poft fümus explicaturi , intelligemus non an-
te initam omnino coenam commodeé lauare omni-
, no potuille.. Resergo , vt ego quidem fentio , ita
*äfäs Chti- f?; habet. Tres ,cænas.,Chri&us,vt;;monnuili, au&o-
OO* Iresobferuauerunt , illa no&e fecit.. Prima fuit lega-
|lis illa Pafchalis agni. Ante ea inchoáta,; nondüm
autem finita; aut continuó ca pera&da antequam
alia inchoaretur, Chriftum non lauiffe. pedes. mo-
1. dó probanimus; quia eam, coenam ftantem füme-
|re.oportebar ,. & Euangelifta dicit eum furrexifse.
Stcunda fuit communis ,. que finita iam: Pafchali
coena ,. qua, non.tam, exlatiandz " nutriendzque
naturz, quam íeruandz legalis ceremoniat caufà
fumcbatgr , apponi folebat ,. vt qu&agnum ederent,

$

A 1

i : | ; t : " e !
-|& Chritusne in mentem quidem venitle Chrifto,vt eade caufa]. -

'[dum ergo non fequitur ea verba di&aab eo effe ante

pedum Euchariftiam datamfuiffs, .. .. .

lotionem pedum; ita non fequitur ante lotionem

-.Cims Diabolus mifrffet. in cor ,vt traderet eum Tudus
Symons. I[caristes, ) Quazrendum hic primoloco eft,
quoríum hoc addiderit Euangelifta. Cyrillus, Chry-

in hunc modum interpretantur ; quamuis Diabolus
iam immififIet in cor Iudz , vt eum tradetet , ídque
ille fciret;tamen non propterea defiit difcipulorum,

Jacinter eos etiam Iudz lauare pedes.Itaquead com-|
mendandam Chrifi patientiam , clementiámque]|
. lhoc Euangeliftam adieciflc.. Hoc ipfum indicat Au-| ..
guftinus , lenfüíque bene loco hærct.Wanquam. L

mihiillud etiam videtur his verbis fignificari , proxi-

|(ibus tres rationes afferuntur , quz omnesà veríu 4.|

|da dicirimmififse , non quód non alias quoque ma-]

lIceleratum , ac flagitiofum efse mortalium , vt tan-|

caufam reddit ,quare hoc poriffimüm tempore pc-
des difcipulorum lauerit. Tribus enim primis ver-|

pchdcnt',;miabolum hanc cogitationem in cor Iu-|
las cogitationes immittat : ed quód tam. nefaria ,J

& execrabilis fuerit cogitatio , vt nonab alio , quam
à Diabolo. profecta videri poffig Neminem tam|

Quale illud eft; Fs ex vobis tradet me. Quemadmo-JInEver. z.

loftomus, Theophyla&us , Euthymius, & Rupertus|-

mutn fui!äc,,MO-nigs tempus , ideóque. Chriftum|
exemplum. illud fingularis. humilitatis ex hoc mun-|
doad Patrem difceffurum difcipulis relinquere vo-|
lü,i.ff(ï:, ficuuantc di t ,]Ezm;, ?m'g wgnifä[ygtöï g,rm-, 'ül
rran[cat ex. boc muillle 4d Patrem. . Traque. etiamnum|

1 largiore ad faturitatem indigerent cibo. , vfitatis

9 C M nri E
: j

WF&&QHUS nifi auctore Diaboloin animum indu-|
CERARGSS a ABLf aiotis T E.

r

l

]

h..

W. *
^ :
* - Y . -
» ^

tunenin
lum qu
derevol

Aefandi

m a

ASte

ï*:*g;lïim *ü

APTY
Ad
k*-**dn..
! |

n
&il
?Aürl VA. !ï |
" i 'OU'-'.Q&,]L»I

hv.'

UO h
EH

AV
: | )
! f t
M W. !
! "
n AAMIN
z WUW»;&,.;
I l
* faetoval
i iaï k'»ïllthï:

Bit^n^hanl,
Luüli.:LliA;25€
La 1

H j
dtetmmt ao
UL 0014
.

:asmtcrm-i
QO |
^ $] |

[

l
, l
ul
l
I

n n IM
amolxo d
valls C
A Auptm |
as Duboi

hts Li(ïküc

í,

m^tn
d
i

] ^^m,,
d

;. H!fï.,? )
g [

70 N

v .
aM ^ v&j.
ndaur

nl
tufiüues

dary

^ U:;imm |
a o

|
n l
|

j

»I,ïöuggy;c! K

I
Má
9f MAU it^M .
L v,t'h udul
-t j
qiomam JD'
AUAU Vil ;
|
l

SAmdU Eu u dee i L r —

|
domm,. ||
|

eut,

3.

tatio au-
&ogs.

! fellitur.

Lutherani,
& Caluini-
ani quofpi-
zitu ducan-

. Intetpre-

|vt & infigne humilitatis exemplum difíceffurus re-

Arianori| Occurrüt Chryfoftomus, Theophyla&us, & Euthy-

Obiectio re

d "

960

TINSAIOA N CA D. : XIIIï

961

cere por.uiEet. Propterea ctiam, vt opinor , Euan-

celifta Diabolum eius fceleris auctorem fecit , càm
O

(impliciter dicere potuiffet , cüm cogitallet Iudas|

eum tradere,vt magis eius magnitudinem exaggera-
ret. Contrario prorfus , id eftdiabolico fpiritu Lu-
therani,ac Caluiniani Deum peccati,& quidem hu-
ius ipfius Iudz auctorem faciüty quorum magt&.ruïn
rimnm Lutherum dicere non puduit non minus
roditionem Iudz,quàm conueríionem Pauli opus
fuiffe Dei. : CQ EM u
[ 3. Sciens quia omnia dedit ei Pater inmanus , Q9* quia a
Des exinit, €7* ad Deum vadit.) Ex hic querédum quor-
(uim hzc ratio pertineat. Rationem enim effe lotio-
nis pediüi modó docuimus. Chryfoftomus, & Theo-
phyla&as,indicant hunc effe fenfum , càm fcirct Ie-
(s omnia fibi à patre fuo traditacíle , atque com-
miffa , qua ad alutem hominum pertinerc illi vide
rentur , vComnia pcrücerct ; voluit etiam diicipulo-v

tatis excmpium, magnopere ad eorum falutcm; Cru-
ditionémque perünere iudicauir, Re&e quidem !13—
conueniet, Ef quia 4 Deo exiutt G7* 4d Patrem vadittlta
que meliorem aliam interpretationem iudico,quam
ijdem auctores.duo , tum etiam Cyrillus, & Theo-
dori duo Heracleotes, & Mopfüctt. adhibent. Cüm
-alis ac tantus effet,vt omniailli in manusà Patre tra.
dita effent , càm paullo poftad Patrem iturus effe:,

ferit , vt difcipu!omm fuorum pedes lauerit. . Átque
eodem modo D.Auguftinus intelligit,& Gregoz.lib.
;, moral. c. 12. & Beda. Probabilis interpretatioy hoc
tamen in ea defidero, vt ratio reddatur lotionis pe-

dere voluiffe , & hacratione non redditur. Itaque
etfi auctorem non habeo, hanc tamen fecutus ratio-
nem aliter interpretari audeo : vt his etiam verbis,
quemadmodum duobus verfibus füperioribus , fi-
gnificetur fciuiffe Chriftum tempus paflionis fue
iproximum effe, ideóque pedeslauiffe difcipulorum,

linqueret; & przcipuum quendam erga illos amo-
rem oftenderet. Hoc autem fignificat dicens Íciuiffe

cere ex Patris praícripto perficere omnia, quz fibi
commififfet, ante nonlicuitle fibi mori , quia tem-
pusà Patre conftitutum nondum aduenerat,liam ve-
niffe tempus, quo omniafibi concefliffet;omnia fibi
liceret agere,qua: ad hominum redemptionem per-
tinerent. Hoc etiam eft, Ez 4uia 4d Patrem vadit,id cít
cüm fciret tempus venifTe,vt ex hoc mundo diícede-

ad Patrem, vnde exierat, redirets. autíciens venifse
tempus, vt quemadmodum à Patre exierat;ita ad Pa-
trem reuerteretur.Quo autem modo intelligendum
fit omnia Filio à Patre tradita eíse, apud Lucam cap.
10. 22. & apud Matthzum cap. i. 27. expofuimus.

mius Arianorum obie&tioni, Non pofse hinc colligi
Filium minorem eíse Patre , quód illi Pater omnia
tradiderit nam & Filiumé contrario regnum Patri
rradituri,vt ait D. Paulus 1.Cor. 15.24. & tamen non

rum lauare pedes , quod cüm fingularis effet humili-|

&enus, fed quomodo cunt hac interpretatione iliuc

& ad eius coníetfurus dexteram , eo !e tamen dami-].

dum, quam perfuafum mihi habeo Euangeliftá red-1

eum omnia fibi à Patre tradita effe , id eft iam fibili-|.

ret, & ad Patrem irct, vt veríu . dixerat. Dene qui-|
Idem hoc; atillud, Quia 4 Dee exiuityquomodo conuc-
|niet? Perinde eft ac 1 diceret, fciens tempus efse; vt|

ideolequi Parrem minorem eíse Filio. Facilius dictul

Al

D

. ]tes fingulas & ante factum i pfum, & in facto, & poft

4- Surgit à (gná, C ponit ve[flhimenta (na , C um 4c-
ctpilfet lintewm pracinzit fé,) Singulare Chrifti exem-
plum fingulari quoque diligentia Euangelifta de-
fcribit. Itaque noncontentus dicere difcipulorum
fuorüm pedes lauifse, quz fumma erat hiftoriz;par-|

factum enarrat , quomodo é menfà fürrexerit ; quo:

vt opinor , & Chrifti commendare fedulitatem , qui
non ïerf"un&ori:*c , & negligenter ; fed tanto ftudio
feruileillud exercuerit minifterium,vt nihil vnquam

partein, nullam prtermififse feruilem ceremo-
niam, & nos praterea reprefentato Chrifti fa&o do-
cere, vt parem quoque in eo imitando diligentiam
adhiberemus. Quomodo intelligendum, quod di-
cit à ceena furrexifse ver. a. declarauimus. Hacau-
té prima fuit pars admirabilis caritatis Chrifti , quód
non quouis tempore, non quouisloco pedeslaue-
rit; fedad menfam cümefset, cuius munditiz , at-|
que lautitijs nihil magis videtur repugnare , quàm

Iquibus manibus cibos fumpturus fis , ijsaliorum
C tractare pedes. Quid autem mirum inquit Auguítinus,
*/i farrexit a cena ,. 7 Pofuit vefltmenta fna , qui CHm i

forma Dai effet femetip fum exinanimit? V cftimenta fua po-

fuifse dicit non omnia; nec enim nudus manfit,
quemadmodum Origenes putat, quiidco fe linteo
przcinxifseait; ne omnino nudus cfset, fed fuperio-
cem veftem retenta nimirum tunica illa inconfutili,
de cfua cap. 19. 25. idem Euangelifta mentionem
Quam enim Romani togam, aut pallium,id cít íüm-
mam veftem,Graci,vt ex Plurarcho difcimus G ipa-
Ticy appellabant. Mouere tamen lectorem poteft,
quód Euangelifta plurali dixent numero (2 iuzte,
cüm credibile non fit Chriftum plures vna togas ha-
buifse. Quot veftes Chriftus habucritapud Mat-
thezum cap. 27. 35. difputauimus. Quód autem
ad huncpertinet locum, pluralem numerum pro

gMaxam, quoadminiftrandum habiliores cfsent. Id

fingulari pofitum císe arbitror, quod cüm alias, tum
in hac potiffimüm rc frequentiffimé facimus. Nam
& Hifpani, &Itcli, & Galli veftimenta fua vocant,
etiamfi vnum tantüm habeant genus veftis. Ideo
autem Chriftus fummat pofuit veftem, vt & ad
praftandum [feruile miniflerium magis expeditus

efset , non impediente füperiore , atque laxiore,
vefte;& vt non folüm feruilem rem,fed feruili etiam,].

vt modó dicebamus , more faceret; vnicam ferui
?eüabam veftem , eàmque minüs longam , minüs

etiam Chriftus imitari voluit, vt verum omnino ef^
fet; quod poftea dixit D. Paulus,eum ferui formam
accepifse. Eodem pertinec, quàd addit Euangeli-
fta Chriftum íe linteo precinxifse. Quod non fo-
làm ideo fecifse putandum eft, vt lotos difcipulo-
rum pedes tergeret, aut ne tunicam inter lauandum
fordidaret , aut quód fe'nimium grauaret , vt Nice-
phorus putatlibroi. cap.28. fed etiam vt feruilem
etiam habitum imitaretur. Solebant ferui linteo,
autlicio precincti miniftrare, quemadmodum nunc
in Hifpania , Gallia, & Germaniaancillz, in Ita-
licis xenodochijs viri etiam faciunt.. Au&tor Gellius

putat. : i
$. Deindemifit aquam in peluim , e cepit lanare pedes
difeipualerum, 7 extergere linteo, quo erat pracintius ) Hoc

|crat Chriftum hic vthominem loqui.

j

modo fe ad lotionem pedum compararit. Voluit|

aliud per totam vitam egifse videretur, nullam eius|

facit. Id proprie Grzca verba fignificant (g fue'ria.

libro 12. cap. 3. vnde lictores ex Tullioliberto di&os

Prima pars|
íeu fignum]

caritatis

Chiifti,

Ttad. í$.

Philippenf

60 7.

Q.

r

It j etiam -

ine

i& Camil-

Philipp. fs |

- [Chriftus,

962

IOAN. MALDONATI COMMENT. -

963 .

Ac-,tiampuïzïäit'Euzmgcii&a ,& gd rem ipfam ; &.adcx-
emplum pertinere, quód Ch.m*ü.us ipfe fine cuiufquá
alrerius minifterio aquam miferitin peluim; quem-
admodum Chryfbfk.Theophyla&.& Euthym.adno-|
tarunt , vt nos doceret, inquit Theophyla&t. feduló,|
ac gnauiter miniftrare, nullis aliis , qui nobis fubmi-
niltzent,miniftris vtentes. INotat Euthymius plus et-
iam videri Chriftum in hac rc feciffe , quàm dicat
[Euangelifta; credibile.enim effe & peluim à domino
domus petiuifle,& aquam quefiuiffe;atque portaffe.
H ec erat aqua , Inquit Ambrofius in prologo lib.r. de
Spiritu fancto , res (e caleflss : boc prophetabatur , quod

Tra&.jf.

A quo dif-
cipulo la-
uandi fecit
initium
Chriftus. - |

S.

Tta&. s6.
A Petro
cabpit

rore illo calefhs difespulorum faorum: Dominus Te[ou pedes
lauaret. Quid mirum, inquit Augulftinus,; fi mifit aquam
in pelum , vnde lasaret pedes difcipulerum » qui interram|
fanguinem fudit , quo inmunditiam dilueret peccatorum $|
Quid mirum [i linteo, quo erat pracinfius , pedes , quos laue-
vat, terfit , qui carne , qua erat indutus, Enapgeliflarnum ve-
ffigia confirmauit ? Curiofi le&oris eft quatere vnde|
Chriftus,aut à quo difcipulo lauandi fecerit initium,
nonnulli camen vulgo querunt, & aut fatianda , aut
reprimenda curiofitas eft. Origenes tomo in Ioan-|
nem , 32. Chryfoftomus , "Theophyla&. Euthym-ius,
& Leontius exiftimant ab Iuda coepitfe, & vt de pro-
ditore fuo bene mereretur, eámque beneficio quo-
.|dam obligaret fingulari , nobí(que preberet exem-
plum,vt codem modo nos erga inimicos noftros ge-
reremus; & vt illum , fi qua ratione pofset, ad porni-
tentiam commoueret ; vel quia ipfefe primus Iudas,
impudenter lau&dum obtulit,vt Leontiusait.Quan-
quam id parum videtur vero fimile. Addunt Orige-|
nes, & Leontius vltimo loco lauiffe Petrum: in eó-
|que imitatum fuiffe Chriftum peritos medicos , qui
cüm multos habent zgrotos;ab iis incipiunt ; qui o-
mnium grauiffime laborant. Id quoque videntur
Euangelifta verba prefe ferre, qui càm priüs dixiffet
caepiffe lauare difcipalorum pedes,;poltea addit , e-
- [nit ergo ad. Smonem Petrum , quafi ab aliislauare capif-
let , & ad extremum ad Petrum lauando peruenitfet.
Augultinus,Beda, & Rupertus, & fere Latini omnes
C
it folitum fuiffe Chriftum omnibus in rebus pri-]|.
mas Petro tanquam caterorum Apoftolorum prin-
cipi partes dare. Deinde quód non fit credibile cz-
teros Ápoftolosnon recufatle , vt fibi Chriftus laua-
ret pedes,fi eos priüs,quam Petrum lauare voluiffet.
Loto autem iam Petro poft longam recufationem,
doctóque à Chrifto non habiturum cum ipfo par-
vem, nifi fineretfibi lauari pedes, non mirum fi patfi
alij faerint idem fibifieri. Quod ergo: ait Euangceli-
Mta , cepit lauare pedes difoipalorum , non ita intelligen-
jdum , quafi prius aliorum pedes lauerit , deinde la-
uando ad Petrum perueneric: fed priüs generaliter
Euangeliftam dixifle eum pedes lauifse difcipulo-
rum, deinde figillatim explicare voluitfe, quo modo
lauifset, & à quo caepifset ; venilse ergo ad Petrum,
|vt eum primo loco lauaret', eáque accidiffe, quz
commemorat. Atque hanc vim habere particulam
illam ergo; cüm dicit, venit ergo ad $imonem Petrum., Sic
Auguftinus , cuius ego fententiam probabiliorem
puto. Poteft etiam hoc morale habere documen-
tum;oportere femperà capite,& fuperioribus refor-
mationem incipere.

Domine tu mili lauas pedes ?) Id eft , tn. mihi vis lauare|

pedes? Non enim lauare ceeperat , ciim Petrus hoc|

onttà à Petro cæp—iiï'e ;primum quód dubium non

6. Fenit evgo ad $imonem Petrum , eg* dicit ei Petryn,

À |diceret;fed,vtalibi notauimus;folent aliquando ve:-
bain diuinis litteris non effe&tum , fed affe&um de-]ver;s. —
Vetba nó-]:
. Dunquam |.
funt , vt Chryfoftomus , Theophyla&us , & Euthy- non efe. |
mius indicarunt, 75 qui filius es Dei, Mibi homini & aäcrïäufäs. [

conditione abie&iffimo , & nïoribus.,pf'ecc-atori ? &c|declaxant. ].

clarare. Duo illa pronomina£» , & mibi , emphatica

iis manibus , quibus oculos czci aperuifti , quibus|.
tot fecifti miracula? vt Chryfoftomus, &;Thegphy..
la&us dicunt. T& mibi ? inquit Auguftinus, qwid eff ta?
quid eff mibi ? Cogutanda fümt potius, quám duendasne forte

quodex ti z/:rbzif'aliqæam;w.dägnum CohCepit ADITBA , non
1 5 h T ^" * j j $ d j
B !explzc:tlznguu. Prohibet Petrus Lhm&umyrf;blpedcsv
dlauare nonalienatione ; (ed reuerentia, vt /Theodo-

let fignificare,vt inquit Leontius; eadem ratione Io-|
jannem reculafle legimus eum baptizare. Ego, inquit;]

vellet ; &i intellexiffet, non fuiffe recufaturum : &

C

jeffe my&erij, quod poftea fit Petrus füo tempore

D

- |etss autem manibus vnanducare non . coinquimat kominem.

E

[idem facerent. Alteram caufam verfa 1. 2. & 3.Euan-

F

rus Heracleotes , & Cyrillus monent; & quia non
intelligebat Chrifti confilium , quídque ea re vel.]

A te debeo baptz'(ari 47* tu venis adme? Matthiga4. ——
07 Refpondit Tefus, «s* dixit i , Quod ego faci tu nefeu
made, fcies antem poflea. ) Duo Chriftus indicathis ver-
bis , Petrum tunc non intellexiffe,qua addu&tus ra-
tione eius , aliorámque difcipulorum pedes lauare

aliquid in hac lotione przter id, quod apparetet,
cogniturus. Itaque duo etiam hïc:-q.uærij potluntjl

quid confilij Chrifto fuerit, vt difcipulorum laua-
ret pedes; & quando id Petrus poftea cognouerir.

lauate. voluille ; quid enim referebat pedes habere j

coinquinat bominem,. Decordeentm exeunt COgAT0TIES WHA-
leyhomicidia , adulteria y fornicatrones , furta, falfa teffimo-|
nia , blafpbemie. Hac funt qua coinquinant: bominem 5 non|

Pedes difcipulorum lauiffe,vt humilitatis exemplum
difcipulis traderet ; Chriftus ipfe declarat ver.13.14.
idque omnes auc&tores docent. Sed non fuiffe cam|
préecipuam caufam plané mihi perfüadeo. Nam &
Euangelifta , vt modó dicemus, alias indicauit cau-|
fàs, quz maioris videntur efse momenti. Quin hec
ipfa nulla fortafle fuit caufa , vt rem faceret tam inu-
fitatam ; fedid ex lotione aliis de caufis facta confe-
cutum eft, vt difcipulis effer exemplo. Nec enim|
Chriftus ideo fe fecifse dicit , vt difcipulis exemplum!
preberet;fed cüm fecifset , exhortatus eos cít , vt

gelitta pofuit , quód càm viderec Chriftus inftare
tempus , quo dilcipulos f1os in mediis periculis re-|
li&turus effet , ingularem erga eos amorem , ac pro-

non ldnero teynon babebis partem mecum ,indicanvaliquid|
profecto mylíterij prater eas omnes caufas in hac

Hieronym.in epift. ad Damaf.de prima vifione Iaiz,
c.28.Ícribunt voluiffe Chriftum di.-fcipulorü pedesin

pfedicationem Euangelij-preparare , vt verum eflet,

Íymbolà fuiffe fpiritualis illius aque , qug mitfo Spi-
ritu fan&to in Apoftolos erat effundéda, vt copiofiis

perfunderentur,cum mundi vtique iam effenr.Idem!

uidentiá voluerit declarare. Sed illa Chrifti verba , $7:

Theodorus Heracleotes,& Niceph.lib.r.hift.Ecclef.|.

;

Da

* |
in c.9.Mar. -

Illud certum , non , vt fordes pedum mundaret , cos Cet dite-
pulorum :
; ! auerit pe-] .
llordidos , càm ipíe docuiflet ne manuum cpzidc:m,fä'*"s Chti-.
.. : , ; — m m
aut oris fordes quidquam obetle poffe ? Non qued in- Mashei .

trat in65, canquinat bominem , [ed quod procedit ex ore , hoc 1920

tione pedá|
figuratum,

n
l,-

; UPE 210 LETETM
quam [pecioft pedets emngelzïgmfmm p4ce, efægngelz'antmv.n Nïïïl Z.!ï- !
bona. Ambrof. in prologo libr. de Spiritu fan&to ait[Rom.ro, ry

i

Ambto-

——

Quid my-| -
j - : 5 . fterij fue-
|tuiffe lotione, vt recté Bernardus infer. de caena Do- ricinlo-

mini argumentatur. Id quod fit quzritur; Orisenes,|

1

)| u

| g Raman.æ;&us'

^* — frar
tolld

P(Cff&(

N
pedi
Qu
men
| &i
t
(T09
finter
;þcræm..:
f 1
jpcrucrfäsf
!Idcxzh'oi
|

l CGLOO
n

"
-
«

C
'lamm ia d
"r

" ; i
to^onamen !
-—y-gïïüüwu»

)u
t^ ILA E
um antam Q
" VUW

J QUMLD
| 5
pH |
: MMu- Mæ*ä
! d

l TTNI
nl w
l

i
aM i
i .

h, U
"1. |

I

1 NI

Í
x o
|

"T W r
? f ul
(neao W^ r
V ^i

(
id
lp E

L
LT a
u
0, Ual

lal LU*'N ]
ü ^ didi

Ver, 10.

; (Vet 10.

H

JAmbrofij
.Mocus expo

nitur.

7. 8.

iMatth.e.s Pifa noflra. Mihi Cyprianus in libro de cena Domini
iCypriani |
i

fententia
H

'optima;

|

-. lvidetur docere;facramentum effe aliquod,quo poft-
" |quam a&ualia , vt vocant ; peccata per baptifmum

lremancat, remittatur, atque hoc elfe; Qw lotws eff, non

s peccata tollantur. Noffra enim präprid pv .l?df'"f mum rela-
xantar. Scd quia hoc cum T heologia,& Ecclefiz do-| -

|tum originale:tolli peccatü; fed originalé aut here-

[Theologi vocát, nó quód peccatii, fed quod & effe-

Roman.7.|

per eam facramétum Confirmationis defignari, qua

|tis. c. r. eolligitur. Qui lawit , inqhit,nonvnecejä babet

|-Adam [applantatws à Diabolo efl, 2* venenum &i effafam
lelt fupra pedes , ideo lanas pedes, vt 1 ea parte , in qua mf;-

per hanc pedum ablutionem remiffionem venialiü
peccatorum defignari. Qwid fibi vult, inquit Auguft;|.

- lotus efl. Quid. fratres mei, quid. putatis s vifs qioi..c bomo in

VU R -

Jqeia peccatum non babemus nos spfos decipiamus, e- vfritm

964.

—IN IOAN. CAP. XII.

265

1Kïnb'ro(ius'inli'b..dc--ïijs',-qu—i mylíterijs initiantur. c.6.

emiffa nobis funt, originale; quod adhuc in nobis

indiget, nifi vt pedes lauet.Mwundws, inquit, erar Petrussfed
plantam lauare debebat, Habebat enimy prim bominis de
facce[JFone peccatum , qaando eum fiipplantame ferpens , €*
perfnafit errorem. Ideo planta eus . abluitur , vt bereditaria

ia &on coiuenir , & cauto leéore, & beneuolo
indiget interprete.Non fignificat; opinor , prius per
baptifmü noftra,deinde per aliquodaliud facramen-

ditariam;quod idé eft;peccatüapp ellat,quéfomitem

&us, & cauía peccati fitficut. D. Paulus' cócup .i-[c.e,n-«—'
tiam naturalem peccatii vocate folet;nec eum ipfum
tolli dicit; propterea quod pgoþn.i&ïrtolla.tur,.fedprq'-
pterea quód perfacramétum Confirmationis, quod

nobis detar , vt illitefiftamüs;. INec eam ablutionem
pedum, quam poft baptifmum docet fieri -fo:!;(e*gc;far
cramentum vocat , quód verum crederet eflefacrá-
mentum , fedquódaliquid myfticé fignificer. Nam
& Bernardasin fermone de cena . Domini facramé-
tum appellat, & tamennon ignorábet i10n efle fa-
cramentum. 'Hocergo fibi voluit. Ambrofius;abla-
tionem pedum ,uon cífe quidem facramentum,fed

contra reliquias peccati originalis ; id eft contra
peruerfas nature .propenfioties fortiores efficimur.
Id cx alio fimili eius teftimoniolib. 3. de facramen-
iterum lauare , nifi vt folos pedes lauet. Quare boc ? quia.b
bapti[mate omnis. culpa dilntuv . Recedit ergo culpa, fed quia

diatos eft ferpens, maius fabfidium fan£lificatienis accedat ,
quo poffea te fapplantare non pofjit. A uguftinus hocloco,
Bceda, & Bernardus infer. de cena Domini putant

quid bic nece[farium efl , t queramus ? Domimus dicit ; ve-
vitas loquitur , quod opus babeat pedes lauare etiam ille , qui

fantlo quidem baptifmo totws abluitur, non prater pedes, fed
totus emnino ? veruntamen cm im rebus bumanis poflea i-
itur , vtiqueterra calcatur: ipfi igitur bumani affeitus ,fine|
pibus in Z
ex humanis rebus afficimursez" fic affiemur,vt fs dixerimus,

pellat pro mobis : g* quotidje nos. opus babereyvt pedes laue-
musyd eft vias fpiritualium greffa um dirigamus m ip(a ora-
tione Dominica confitemur, dum dicimus, Dimittemobis de-

mnobi non fit. Quotidie eitur pedes lanat nobis , qui inter-

verum huiuslotionis myfterium videtur enucleaffe,
nempe hac pedum ablutione facramentum peeni-
tentiz fignificari.qui velut fecundus quidam baprif-
museft, quianoftris quodammodo lacrymis iterü
baptizamur.Poenitétiad igitur, antequam ad perci-

per hanc p.eduþms-a'b:lutionem Hgniücatigu tat,roburl.

ac mortalitate non viuitur, quaf pcdes ]ïm-t ,"wli|

ipiendam Euchariftiam accedamus , agendam nobis|.

C Secunda manet queflio , quando- hoc poftea, Petrus
|cognouerit, quemadm odum illi Chriftus dicit, sees|

E pedibus ciufmodi edat exemplum.

:*. Cotinb.|e(fe, Probet enim feipfsm bomo, 2* fic depaneilloedat, ey|.—

; A. 28.

,

Al pedes lauet, id-qzqui iam ädpti'Z(:m;- eft, non indiget,vt

|vt Auguft.& Bernardus dicunt, ; ?erra , id eft inter

llanacrum quotidianis eff exce[fibus. inflitutum , 7 iæfgis re-
[tracfatio v[que ad nowiffima veniens , eg- emuia deber operas|
|€7" cogitatos fingulos ferp'mtari,(y"ajä&m per vitia difewr-l
Jrentes vagam , an[labilémque animam per. snamia ewebentes|
yeorrigere , eg" lauare : neque quidquam tm vita pretermirtere|
yndifeuffam , quod gemitibus e77 [nfpirys non fuevit explatis.
[Eodem modo videtur Gregorius interpretari. lib. 9.
itcgiftri. c. 39. Certé intelligendum hoc putat de poc-

.|velle; tamen quia obfcuré dixerat; Petrus non intel-j.

|non eff tibi pars mecum , idcft nihil tibi mecum com-

procmiolibri de moribus exiftimancíenfum effe, fi

-|propterifthuc ipfum peccatum ae2 babebis partem

|fterijs initiantur. c. 6, & lib. s. de facramentis.c, 1]

iterum baptizetur, fed vt pedes lauet;id eft vt agat poe-
nitétiam corum peccatorum , que pofï baptifmum;,

res humanas gradientis veluti lutum: aut. puluis|
pedibus adhzferunt. Hinc vna intelligitur caufa,
quamobrem per lotionem potiüs pedum , quàmal-
terius partis peenitétia fignificetur. Alteram Cypria-
nus reddit , quód. pedes vltima , atque infima pars
hominis fint ; & debemus per poenitentiam non fo-]
làm fumma quzque flere peccata ; fed vfque ad vlti-|
[mas, infimaíqQue conícientiz noltrz partes dcfcen.;l-
dere, intimas quafque animi noftri cogitatatione
excutere, atque purgare. Sspra diximus,inquit ille, fe-
Iosel lotos baptifenate eodem lanacro vlterius non egere; fed boc

nitentia , & Pacianus epiítola. 1. contraNouatianos;

autem poffea, Cognouit profecto tunc,cüm intcllexit
Chriftum nos lauiffe fanguine füo , càm intellexit

jagendam elfe peenitentia, vt peccata poft baptilmum
|contractà remitterentur.Ipfe enim fuit, qui Simoni| .
|Mago iam vtique baptizato, & in peccatum iterum|-
|lapfo dixit, Penitentiam staque ageab bac nequitia a, e7
Iroga Deum , ff forteremittatur tibi bac cogttatio cordis tuis|

AGLA I PO COR p
8. Dicit ei Petrus, nom lauabis mibi pedesin. eternum.)
Nunquam mihi lauabis pedes, nullo modo patiar;
vt mihi tu pedes laues. Hoc quippe m eternum ton fit ,

ius myfterij. caufa fïgnificauerat eius pedes lauare

lexerat , itaque pergit rcüüerg , ne fibi pedes lauet.
Exiftimauerat, vt arbitror, Chriftum,cüm dixit,4ue4
ego facio, tunefeis modo, nihil maius dicere voluiffe ,
quàm (e non neceffitatis; aut myfterij, fed exem pli
prebédi caufa di(cipalorum lauare pedes. Itaque rcf-
pondetíe id nonignorare, tamen nolle, vt in fuis

$2 non lauerü te, non babelis partem mecum.) G i ty1c
mn babesjid eftnon potes habere partem mecum.Quod;
magis emphaticum eft. Hebraifmus eft'3 pon o p

mune eft,nó es mihiamicus,renuntio amicitig tuc.
Qua nobis pars in Dautd? diccbant illi.3. Reg. 11.16.At
quid eft, ff son lauero te, non babelis partem mecum, id cft
nó eris mihi amicus? Àn Chrifti amicitia, atque gra-
tiain pedum ablutione pofita era&:€Minimé vero,fed
aliquidaliud fignificare volüit ; auod quidnam fit,
exquiritur. Cyrillus Alexandrinus, & D. Bafilius in

nó obedieris mihi permittédo , vt tibi pedeslauem,

mecum, id cft perdes meam gratiam. Origenes ,. Cy-
Friaxms,Paci*anus epiftola prima, Ambrofius in pro-
ogo lib. de Spiritu fan&o ,. & inlib, deijs; qui my-

Auguft. hocloco, & Gregor.lib 9. regiftri.c.39. &

rüc ver1o.Me calice bibat. Hoceffe, Quilorus eff non indigetmfi vt

Tt4 Bernardus

quod nunquam fit, ait Auguftinus:etfi Chriftus alicu-T:2855.

IOAN. MALDONATI COMMENT.

| 966 , 967. E
lBema:d'in (crm.dc cecna Dfii , & oésalij, quos legi,| A tequam menfe accumberent. Moremenim omniü - E M
auctores putát Chriftá nó Iïg!?ifï'ca.rc Petrü nó habi-| fuiffegétium,vt conuiuz manus,antequam accum-, . E. (Vï
turü parté fecü propter illud ipsü mobed;enng pec- lberen t,abluerent.Dant famuls mnnibus-lymph«u,inquit Xïägxä ; ld*
catü,fed proptcr peccata, qug ante haberet,à quib'| — ille.IdinprimisapudIudeos vfitatum,quorum mos — — || /Pf?
nifieü lanádo müdaret,parté cum Chrifttc haberenó| — nonífolüm ante prandium, aut cenam, fed etiam in-| j
| poffet.Quidergo? an Petr" tüc mor talc.alä,QUOd pec- 'ter prandendum, atque cenadum fzpe lauare, vt c.2./ l( (non
catá habcbat?an in gratia non crat Chriftiita vtfinó| — '6.Ioannces fignificauit. Ergo qui manusante cenam| B ï?cde
lauaretur, neque liberari à peccato, neque gratiam lauiffent, eos müdos effe tctos, ncque opus illis e(fe, E | ,,:J"Eöeb
habere poffe? Non opinor. Sed in Petro omneho-| | nifi vt pedeslauarent; quosante non lauiffent, Nain! "
minum genus a,)i;-ïoquitur, docetque neminem ; nifi| .. in fplendidis conuiuiis "Fuprä docuimus,etiam pedes|caz. s. [
à fe lauetur, partem fecum habere poffe. Quis enim B 'conuiuas lauate folitos. Quod cüm in hoc conuiuio| I
.4 Inifi Chrifti lotus , atq; purgarus fanguine,faluus effe| .. Apoftoli nó feciffent, catera quidcm lotos eífe, quz ïfïägþ.zvffbl
poteft? Aut quia illa ipía peccata , qua ià ante Petro lauari in conuiuiis confuetum effet; hoc vnà dceffe, | &?385""23'1&0
Iremiffa fuerant,vi futurz lotionis in fanguine Chri-| ||vt lauarent pedes. Vercor ne hecinterpretatio ma- [ ;"j"füm:
fti remilffa fuerant, dicit illifore; vt nifiipfum lauet,| — 'gisprofana,quàm Ecclefiaftica fit.. A mente quidem | ! depr ul
|partem fecum non habeat; tanquam fidiceret fore;| — € hriftialienam puto;quinon conuiuiorum confuc- E äalinä
| Ivt fi illelotioni (anguinisfui, cuius virtute peccata| — tudini,fed myftcrio;quod hac lotione defignaber, vt | | s
illi remiffa fuerant, renuntiaret, gratia queillidata| — fuprà docuimus,féruite voluit.Magna pars veterum | f u
Ifaerat, tolleretur.Neque veró fignificat illam ipfam "auctorum percamlotionem , qua C hrifius Apofto- || j Jitd
Ipeccatorü remiffionem;aut collationégratie perpe-| — loslotosefle dicit , baptifmum intellexerunt, quoi ^ d
idum ablutioné fieri.Sed lufit Chriftus, vt (epe fofct, :qui femelablutus effet,eum non debere iterum ba P^i !Proiüi:
| Janibiguitate, Petrus dixerat , Nes lanabs mibi pedes in C 'tizari,fed mundum effe totum , nifi:fi forte aliquidv- | (ipt
|eterni corporalé ablutione intelligens; ipfearrepto; — fordium pedibusacccffiffet , id eft poft baptifmum| | | k*-«icopuïi
verbo, & in fpiritualem fcnfum cómutato , 5/7o5/a-| |aliquid peccati admififfent. Itaque hinc colligunt| . ^C
|nero, inquit, res nem babebis partem mecum , non iam de| . |Apoftolos priüs Chrifti baptifmum recepiffe. . Sic | ;/wifïc,
|corporali;fed de fpirituali lotionelequens,quam il-| |Cyprianus ; Pacianus;A mbrofius, Auguftinus, Gre- | (clfcþw
lla corporalis fignificabat. Non crgo rcfpondet ad ^ [gor.Bernardus, & Rupertus iis in locis , quos verfu. ! uj
| |rem, cüm verbi fignificationem mutet: quinhoc| |7. notauimus, Ego quidcm Apoftolos baptizatos |o d
dcmum eft maximcéaccommodatéadid ; quodagi-| fuiffenon dubito , fed mihi non id videtur Chriftus B
| Ambiguo- tur,refpondere,non (pc&are; quidlotionisnomen;| |hocloco fignificare.Primüm quia fi baptifmum in- | m
?g;:mtïæ fed quidlotio ipía pedum fignificet. Etfzpe docui-| tellexiffet,non cxclufiffet Judam, quem credendum| m
dielt ele|mus in eiufmodi ambiguis refponfis non folüm| — (cftfuiffe quoque cum cateris baptizatum. Deinde| E |
[$*2tà- |maiorem vimsícd maiorem etiam gra'-tïam , & cle.|.. |quiaexplicans .caufam Euangcliüa,quarc Iudam cx-f L.j
gantiam incffc:vide quz diximus c.4.13. & c. 9.59.& p cepiffet , non dicitpropterea eum non fuiffe mun-j
Matth.8.22. Quod autem quidam notánt non dixiffle| |dum, quia baptizatus ncn crat; fed quia eum erat
Chriftum,Si non laucro pedes tuos , fed , ff sop lauero| traditurus. Denique caj. 3. exponés quomodo À po*l
teymon babebis partem tnecum , vt Indicaret fenoniam de| ftoli mundi effent;aitam vos mundi eilis proprer (emo-
corporali, fcd de fpirituali ablutioneloqui, qua non| — memquem lecutns f[nm vobis. Quz eadem verba 'Theo-
pars vna , fed totus mundatur homo;, ctfi noftram| | |dorusHeracleotes C hryfoftomus, & Thcophyla&us&
confirmatopinionem ; tamen nimis argutum iudi-| ;hoc loco legunt , eáque in co etiam manufcripro
co.Nam vt hic Auguftinus notat, Ita di/um efl)finon| — 'codice , qui cum Grzca Catena coniunctus cft, in- | |
lauero te, ciiem de (olis pedibus ageretur , quomudo dici affclet, iuenio.De! fpirituali igitur Chriftus lotione sgit; qui | |
Caltas me , chn fela planta caleatur. | fpiritualiter mundus cft, id eft, cui peccata iam re- |
.. 9. Dici ei $imoa Petrus, Domine non faptum pcdes meos,| — "miffafunt, non in digere,nifi vt pedes lauet; totum /
fed ey* manus , €y* caput.) Quarationcante pedesfibi| | 'enim effe mundum;, vt Greci omncsauctores C hry- |
lauarià Chrifto recufabat , quodid contrarcueren- É foft.Cyrillus, vterque Theodorus, Leontius, Theo- !
tiam,quam illi debebat; efle videretur; cadem nunc| — phylactus; & Euthymius interpretantur. Sed cx his
audiens,quátüm fua rcferat,totum felauandü offert.| — pfis verbisoritur quaftio,quo modo totus mundus s ionis |
| . |Exquo intelligitur eum ante non inobedientia,ícd! — (eft;qui indiget, vt pedeslauet ,aut quo modo indi-míésct) ||
t amore potiüs , & obferuantia erga Chriftum recu-| |get,vt pedes lauet, qui totus iam munduseft ? Qui- tet ;:d: | l
e — T:35- 55 (4(T- Quandoquidem fic minaris ,inquit Auguft, /amenda! — |dam interpretantur totum effe mundum;cui omnia Zc;[d,æf. 3
! tibi membra mea mon [olim ima non fabtraho, verum etium| — |peccata remifa funt, tamen opus effe, vr pedeslauet —— Vi
vima fabfferno, Nesmibi neges caprendam tuspartem ,mul-| — id eft;vt agat poenitentiam , quemadmodum Dauid, [5
lam tibi nego ablucadam mei corporis partem. | poftquam illi peccatum tranflatum cft , morte filij : 1
:xo. Diat &i Iefas , Qui lotus eff non indiet ,mfi vt pedes, , poenam luit.2.Reg.2.13.14.18. Alij mundum efle to- ï
lauet,fed cfl mundus totus.) Vidctur ChriftusPetro ref-i.. tum;cui omnia iam peccata remiffa funt, qui credit| |.|
pondere,Ne quid mimis.Ncequetotum corpus,neque| & omniaferuat pracepta; fed indigere, vi pedes lauet)| : |
nullam partem ciuslauari oporterejled eà; qucfor-| — ideft vt confilia etiam obferneunon vt mundus/fed, — | |
dida effent, membra,id eft pedes, quosetiam mun-| vtmundiorfit;atque perfedtior ; quemadmodum| —— | [|
diffimus quifq; fordidos habet. Haud dubium, quin| — jadolefcentiilli, qui omniafe mandata fernaffe re-].— ?
cüm dicit, . Qui lotus eff non imdrget , vi(i vt pedes lauet,|. — ponderat; chriftus dixit »IHTdbrcwnem tibideefl, fi ss a
: . lfignificetPetrum,& ceteros Apoftolos,vtcontinuó| — iperfe&me efle,vade,vendeemmaque babes , €7 da pauperi- |
Qualotio-| leclarat,vno excepto Iuda, lotos effcjitaqueneceffa-| . iUse , 7 veni equere we. Mat.10. 21. & Matth. 19. 21.| kl
dixerr A- rib quarritur qua lotione lotos intelligat;corpora- ,Qpam intcrprctationem licet minüs explicaté apud | |
Phrhtw, Bncan fpirituali. Sunt qui de lotione mere corpo-| /Theodorum Mopfucfl. 3nucnio.. Alij non eflefcn- L. n
? - ireà hoc intelligant.Lotos enim fuifle difcipulos,an-| — fum iam effe totum mundum , quilotus cft; (ed to-'- | fjmw'ïfïne
—— | . , . —— - ) a
205 tunm j l
zj i — — [ i,

f* i
*
| -- *
961 $x * ? " : NESSELAISSIANU NI - P j :
ü*: ï 968 r ä ä*iäN | I O iZiä o N X p.***gX l .[I. DX 96 9
li x ! . Kum foremundüt , vbi-pedes Jaerit; Augu(Linus;, A |. — 1. Serebalt enm qeifoam e[fetqui-tradéret eum.)Reddig —
E 709* "]vero, & Bedaperinde hocintelligendum putant;ac': lcaü(am Euarigelifta ,. car: dixezit - chrittus non. cfíe -
" á ^ : » " $. " » : T d UR ass i^ /. . E . "AE UOR , EAU
" fi didtameffet, qui lotus e(t,totus eft mundus preter| — iniundosoxoncs ; fimülque, Cbri(ti diuinitatem-de-

"c
E.
?
g— *
[
&
ha
ä $
*
g.
E
r
t
ä
-
d
|es

clarat , quifineindice intimarum conícientiarüim
Hlíetimiba ; cóghouerit . us r
Hebraif-

TM i |non ctiam pedes lotusíi&acproindemundosetiam| | 4344 15* 36.5 t uxatir mes M ggiïf:r, 6 Domine-) ,.
LY | — 0 jpedes habeat;eóque indigear,vti eos lauct.Nam fuel þ&)muoz&m;&a ex Hebrazórüm idiorpate ; qualis illa
, !

äþll'd I'CFCIPI&I'D. C.22. 19. Non Plangen[:,gun?i, Vg ]94;5, 1
j W [oror s :Qp* non' concrepabunt eis 7 domine, «t V&
nclyte, Quod!&oni quidam interprere$ rion.intellid - |
centesmalnerünr reddere; Vos vocatis me magiftrü, perguc] -
ol :X |S€ Dominnms fpectofa: ; fed.falladi ratióne, quódms. — |
J P IMagiffer p eriDomine non dicaturgifi:prefenti, d — :

£
zj
æ,.
3
[
u
-
-
E.
a
i*
Ea
äæ
z
G P
g.,
£
N
-
M .
o
st
z
e5
w

3
" lib. de ve-
| '"»W | ta, & fal.
ï'*'ïiätd&:! lo pennit.c-9.
- & habetur
"m 0 'euid da p
W - hir. digic.
— AJunt plu-
Ws - /"tes.. -

T
DAR

Chriftus dicere voluerit, quo modo abfentera feab-|. —
Ícntes diícipulifolitifuilleng.àppellare, Id quidemi
Iveraimxeft non folere nos: Yogandi cafu nifi prefch-| - u d
| -jtesappellare; fed.Chrius tantàmddber, qua reue-] —— i. d
ï?ïiïiïïïï.mä | T rentia iEc*hiIl,&LfCl? U—liï loqu:fo;&m* mfm agi,&i?lï ftïm-ä . | : ,
WE douc. Iper; &idominunzappellantes. 1taque meliàs nofter] d
*"ï'«"mi,'quq $ * . Jremittercentür vetera pgccata*.ä;uæänfe quanyChrifti| — ivertit 'interpres. Espiphantit;ls: -«fuidem - harcs.:40 ,f
r 1 : þro::illis fanguiscffandcrétur;inon exiftimant remitH] — d zexaaev, 3 xopicoy legit, (cd adlenftim magis, quàm
k:m*!ü: | u 'ti*p»amiiïää["ti—-lhagüisä etiaür m&qæ&üs maguifxpe| . |ad verba refpiciens.Docct/Chriftüs; difcipulos ,quid
: i i ïcepuü-iat.&m;qüos vimrc;le.&ozsglcbcaa.ï(äæisadu&i:ä J ex.fuo illo/faco.vtilitatis capereidebear, ldQuemira —— —
a &Cää*nï H ocuae ; fa[;ltpïïlüfütla: atqne ITIOdCïRUQHCp Pumüm qu1 ää ,ux
tuiffe j cümimuldis Chriftus iple dixérit.rcmaiffà illis C nondicit; : Egofum magifter, & Dominus, etfiid —— .
| .. jeffe peccacá? Remittebauturquidem ante, fed.yifas| — |potcratiurefuó dicere; Ícd, Fos vecatis me Mapifler.eg| — ]
! i |Bomint, ncarroganter de feloqui videretur ;. l«aderp ; us
enim fe alienus C7* nón os tnum, vt Chíyfoftomus, Cy-27 —
irillus, & Eüthymiusadnotarunt. Sed vreum fibitij) — ——
iralum ad'veritatem,non ad gratiam dari cófirmaret fl A GN
- (&cquia tesipfà poftulabat, vt veré magifter,ac.do-;

PUL rE

, :
Mu x :

il ; ï
!ïiilïnüi; (
»QUoS vt

! :
dv -

dl
UDURO If
L
, f
OCC

yue, Demde

..3.
lo
T.
R-
B
z
3
]
o
"P
-
i
B.
r
"G
C
C
[q)
"
et
:
"
S
z
m
p
z1
e
-
£
&

r Cs L W |ftionem explicaré poffumus :aut toturiv effe muns
!

müs L o — [ *ircïniäilibaitsca.f&t,e;wt.«Augu&inum,aBed—aïm,Bcfna"rd'q,: ;
" 1 EE |o5s & Rupertumiinterpretari diximus : aut'quod imagis

u 01* Iprobo,totüm mundum efle , qui femel lotus eft, id
;omziho 0. Jeft totum;& non ex parte, fiue per baptifmum , fiuc| D.
phi | - [ Vr pedes Lzuaz,rd:ee&,ybü;quc;äa:taifeapcccatapoPc:comä—æ — Mpeciemaufertarrogantiz. Hominipreceptisefl, inquitraa s. F.
gbl itraxitagat poenitentiam.Itaque quod Augu&.deffoa- ü Auguftinus; von telaudet ostuwm, (ed lamdet teos proximi|Trouerb,
Á - ftnr. Pertenlofuzn epim eft frbi placere,cut canendum eff nper-7 " ^

Ts BN | lis venialibus peccatis intelligit, ego cütn.Cypriano|- |
ss | Ü deomhüibus etiam mortalibus iu ïïïfpäïöwüquæspcfï | jkm,s?llmutem,qui [aper ommia efl , quantumcunque fe lan- |
.w,g;;gu;'i ba ptiímum com mirtuntur. Cüm enim^hzc lotio| |der, nen fe extollit excel[ns, nec potef vetie diai arrogas Deus.

saisox o uj t p

at - :
:Hml | — jnitentia pe'cc*'afforum fi.t-gropæggï;n,OEtmät?m;.&e rhot- ng"fäfi ff mmn fé mdicet 'P fequi nouit,Si ergo non fé laudado I
gc?æfï*ïäïïj ! Es talibus propriépeccatis intelligi hoc debet, :Senfuüs| — quafs arrogantiam vitare voluerit ,nobis (apientiam denega-
p D 7 Hesdisei o s Eupu o "ii pl s T N s | d
MC MI o f-g;jwnü.rg.;qgug'Eïïcgwagïtflt,m*—üm bgpflqzanv,aut v.czguy;&' E ïappcüarc;.Naþxp cu,rg'.-avlrbxd.xxxlï'cqt,.fuos autem :?glz.:e w'fïf&uf;fs;
gmsmb'üïwäw " 'fäï-)äln' lul pereeuiesin Ec*nl"*ïïafätUtä&cz chfrrcmä. ;.än.&abä&;?&&'ü eff m f'"äf-ïfïfr vüqf'nDeum mnur*mw p
;meöoinä',ïgääfï" mundum elle totum;tantüm videndurn ecquid pul-| jindicans; hicíe'cum .xpfum magiftrum eorum effe| -
NT E. |
GAU — gegus pelibuscollgerir lol agar peoniiiam,
u | ( dmedje wprabgt /hg/inm;(y*]ïqdæfane z(lo fddtf, ür;deuläme.bglzïæ-,;l Jque |
*f?"w r Non difplicet; quod quidam obferuarunt, Chriftum |perfpicua funt;partimià nobis apud Marth. c: 10.24-|.
i ad confuetudinem eorum allafiffe, quiinbalneisla- | | ! :

3
,

Chriftus fe| -

$

—— ÀÓ O

uant; qui toti quidem loti'; & mundiexeuntetiam! . |
pedibus;fed.quia pedibus terram calcant; ftatim'eós,' | .. |
E inquinare;cüm cetera int muridi ,idcóque oporte- äg.ym;[icrgago laui pedes weflros , multo máagm-vos alteram H |
pR P. reiterumlauarepedes.- 5009 0055 0500 |. Halrerims pedes lauare conuenit.Suo exemplo humiles effe
| " Etvosmundveitu, (ed nonamner))' Euaciat fignifica-| ' docet.(edfpeciem ponitpro genere; nam per lotio-|
| . [donem verbi mundi , quemadmodurmpáullo ante| ||nem pedum , quodomnium minifteziornum hümil] — — .
Jignificationem verbi lauandi variauit.Nam priüs,| ' limum eft;omnia exempla ; omnia minifteria intel- U du

WE | , jeum dixit;fedeff mundus roriws , intclligebatfuiffemü-| ^ ligithumilitatis.DifGitejinquit; meyquia miti fomn, g Mi

,maïffu

UURDPDENSGEDUIUCCEROSETEHEUPES

P
Va o - a n a AUR ia la
x pes

*)' "(", : t ^ x 2 1 ',.':, ! 33 "508 m E " ; RU ? Y 1 *n " E e P $ : : : *
"u f,]f g «päämm,euamfþmm mundus I.IOngeae t5 Hunc autem| — A bumils cordes q9* innenietz reqmem;ammalw -ue/?m. ! :
0"(:* E. s 4 LY u HUPANE A 2X - ; * n p : : ; :., ( : P a ^£ 9ss NV * *l , Y* . D
i. "] || d cumdicit; Et vos mundi eífisiutelligit mundoseffe;ac| . otgisibac fatinybeati eritis » ff feceritis ea. ) Si Ícientes |

'4fJ'LIJ ^ ü r ( - ! s dic P TRTEC W BUUSILe.G RRP T? i TEP i M NT : i . * 0 * $ n "
ic'ff,«!gf j E fäï: *Zci?*ne mm—tæh,gm;mfi*?? peccato.ParticdlajEz; autpro| - feceritis:aut fi fciueritis,fi & intellexcritis, & feceri-| - EL
". | |quidem, WAtém, agt prO tv 7??'.&??"1?9!"39&9 e1s0s0ti000 | qusjfi & credideritis feCtandá , & exercédam humili-.
d d QU EL NI M E | g i tatem r

L^

«osd
"
4 : 3 M H GN YS "R d NCERNS UPYN POPT RP " TA TE SREESRTUU Y E : !S l )
" 1 x ^s y M. n & x
LW : e : ; 3 G : i i E B

p - ——

iScire pro

* |
credere.
^
s, :
24
*
T

| *
*
1

C WR CSANS
T TT -

—
*m—-*-

Predefti- -

fcr'iþmga;

^Inibus titaluta illumédauenite;non omnes aut effe,
autfuturos cflà beatos 5 fecd.cos tantünr; quos ipfe|:

nadionem j
adgloriai
jPatritri- .
Abuit Chri!
rau*ïï »e

Ique Patri pet actributionem accommodatut...Quo.

[ver. 18.. jétg o modo dicit; Ego (rio,ques elegcr:'m , indicans haud

« itur, & intelligiturs fed non femperquod facilius eft;
"fid eft'etiam verius: & poteft etiam intelligi , quam-| .
inisvtroque loco de.electione ad-Apoftolatum agi| "

jApóftolatum Chriftus elegerat, & vt perfeuerarent,
lelegerat:fed'quia fciebatalios perfeucratutos,Iudam
Ihon perfeueraturum ; indicat fe illos clegiffe, hunc|
.. |nonelegitfe; non quod non elegerit; fed quód càm
« Jelegit,dam fciret cum non magis perfcüeraturum ;
- jquàm fi non clegiffet.. Eodem cnim modo dicere| :

- jnon eífe,fed dignum nó effe Apoftoli gradu. Eoder
jergo modo dicit; &rgg-, & qnos Apoftolos elegerimsnon
indicans aliquosà fe ele&os non efle, fed aliquem
jeo gradu non effe dignum, ele&tionique fuz mini-
ime reípondere; In candcm redit fententiam , quod|
Imodo. alio alij dicunt, fenfum effe, Ego fcro, quos ele-
gerims id eft quales (int,quos clegi. Quodipfum du.|
|plicem poteft habere fenfum;aut, ego feio,quales elege- |.
um idcftquales effegt.; càm.eos elegi, alios fcilicet
bonos, Iudam veró malum ; ideóque dico non om-
[nes beatos effe; aut, Ego féio;quales'mode fint quos
lomnes,boni cüm effencelegi;alios nempe nunc effe

-inon cognofcam.domefticos meos ?. Hoc magis pro-
-ibo, quia ; vt alibi docuimus;probabile non cft Iuda,'

270

IOAN.:'MALDONATI COMI

'971

riitür proó credere; Vt*"fæpc alibi aotanimus; Vnde

ca,qüz dotueratcre derent;ac facerent:quod

lüca credidülerfeciffetque. T ta eft , fed fümpta occa-
fiohe ex co verbo,quod vfurpauerat;docet non om-

félegitfet. «

: 1 T L Meo w &
VIDCODONTIOI
: "

V: CUEgo feio , quos elegerim.) Incercum de qua loquatut

L
y4* A ul i
s j

aipertus de clectione ad beatitudi«
iném interpretantur co maiore fpecieprobabilitatis;

Ire; : Obferuo enim Chriftum nufquam alibi cor-

quód non omnes t£cs diuinz pcrlonz predcftinent,

I(cd'quod predeftinate pars quedam fitprouidentic;]

kölh*?güuï (olam fidemaad falutem: fatis'non effe. : |
: 18. Non deommibus vobss dico.) Quid; dicit fe non de]
: lomnibus diccre? Beatos effe; fic ertirh.eos appellaue-|
Irát. Atqui non dixerat effe beatos,fed beatos fore, fil

& in
Hüdàm porerat conmenire; qui && ip:fe»-bcauusfuäc t;|

ät&m:*eäm-,ät (alui ficis; qpcm admodum &c vcrb;s,& À
| .;Qägä;mplig docui; & eam re ipía cxetcueritis; Scire fu-|

Icle&tione.decáne j quaad vitamtermam , an de ea,|
[quaad Apoftak tum ele&ti faerant) Augauttin. qui-
. |dem,Beda ; & R

|quoód. de: beatitudine proximis ! ageretar:: verbis;|
I Jracz (Btie j beatz eritin , F. fecerms.ed, Magis ta-|-
[uien. probo :Euthymij .fententiam ,* qui de - ele-| .
Ktione ad 'Apoftolicum officium vvidetur expone-

r
]

|

Es « * p * $ * k
füeuilfe: predeftinationern hominum ad gloriam|
Ifibi tribuere; eam femper £criptura Patri tribuit; nó

Idubiefe ceteros quidem Apottolos clegiffes Iudain
ivero non clegiffe, càm alio loco:de electione ad A-

poftolatum loquens dicat, Nvnme ego ves duedecim elegiil
! ;c 6. 70:quod nó videtur alia razlimae',æcxpf;?;i polfe,
iq uàm fr dicamus,quémadm odum D. dicit Aug ufti-|-
.miiss hic de ele&ionead gloriam; illicde ele&ione|

gää-fAPOüdläfülü?tgiï Id quidem facilits & explica-

i

dicamus. Omnes caim: Apollolos ; etiam 'Iu"äam;aä

potuiffcr, Ego ício, qui'Apoüglimcj. fim ; quod *6.
dixillet, nonvtique fignificaffet Indam Apoftolum

bonos,udam malum: ita vt ele&io.afferatur tànqiiá
cognitionis caufa: quafi dicat».quomodo ignorare
poffüm , qualesfint; quos cgometclegi?: quomodo

—

D

lGibi;quod Dauidi accidiffe; fed etiam.de Íe.propriej

pmagnificauit ; coutra me calcaneum ,. vt verbumn éver]
E;|bo reddam.; Metaphora à luctatoribus fumptal
|eft. ;; iBterquos , qui vi alterum. deiicere noni
jpoffunt ;-hac arte deijciunt 5-premunt calcaneo| ——
l.a;ducrfaæij tibiam; itàque aut feriunt, aut ftringuntMasnisct

ii Larine dixiffet,.qui edebat panem imeum , eo im-
pudentiz,& fuperbie peruchit, vt aufus fuerit frau-
|dibus me fuis de regno meo deturbare. Eandem vim
|habere poteft leuandi verbum;quo víus eft Chriftus.
- |Quóddicit, Qwi edebat pancm eiecumm , 1uiimam con-
ianctionem; fanmiliaritatéque fignificat. Nulli enim
|equé nobis familiares funt, atque ij quibufcum có-
muücmlgäbcmusigmmfam. A

lfce,rit, credatit, quia ego fam.) Cyrillus, Theophyla&usy -
Euthym. Auguft. Beda, Rupertus, vt fciatis mecfie

c:.ämä.Chriæö cle&us eft, non fuiffebonum. : . . 1

lenauit cóntra mecalcaneum fuum. )] m'geffö &am; & pé-
dentem effe fententianynemo non videtjitaque;om: |

. |nesconeeduncaliquidintelligendum; ! quidintelli-| |
gendum fit; qusritür;Quidam intélligantverbum; -

Oportet, Sedoposter nimirum fcripturamy impleri:|

propterea cgo fero illü vf' feripturaudimpl eatur, Alij,i
turum Ícir&,vtimpleretur (criptura Ego ex co,quod,
d5 du 5 ? um (s
lagebatur,eliciendü effecarbitror;quig, accómodatif|
fimé intelligi dcbear.Dixerat Chritkus,
emnts;ége enit fcey 4uos elagerim; indicansaliqué inter|

Mar. 4. 22, & 9.12:8&14; 49. Quodattiner ad te-]

lamitatem fuam ;.qucritur domefticos etiam , ac fa-
miliares fuos Contra fe rebellaffe;jeos intelligens,qui|
feductum, & abalienatum ab fe Abfalonem filiur
fcctabantur.:. Nequenecefle eft , vc Achirophel , ve

plerique volunt, ant' aliquis alius yiiusimcg igatur;

intelligit. Hoc ceftimonium Chriftus nb folüm a«
l(e accommodauit,vr quida m putant;fignificás idem
AL
di&um interpretatur, Dau idemque in fuà perfona,
quid Iudás aduerfus ipfum fa&turus.effet;expreffiffe.

neque. peromnia : Hebraicam ; le&ionem, neque|.
verfionem: Septuaginta Chriftus fecutus cft , fed|
Íecutus c(t verum fenfum; Hebraicé cft 3py 'oy 53n

Quod Latini dicunt, co audaciz, aut fuperbiz pro-|

IHanc proprietatem habet hocloco; quemadmodü|

*

19.: v f£mad» dico vebis, pziu/äuamfa! ,vt chm fatfu "

'leum,;de quo Dauid illic locutus eft ; ita vt fignificct,

: non aliufide cos cognituros cffe de fc fcripturam illá :

intel-

- Sed vt adimpleatur feriptura;Qui máducat'métiá panem; | P-4910.

- [quod & quia infamis:cít auctor; & quia alienum 3 s,,,
. xerbis eft ; recipere norpoflum;:Alij fabinrelligát;

[cd proptered elegicü;cüm ralem iá efscyauttaléfu-] :

35 g d
UL n ; |Expofitio -
"i eflus midi sss

eoselfe proditorem; idergo ipfum:inrelligendum:| -
fed proptereaton ómnes vos mundi cftis , PWPW*
rea viis veftrá elEproditor, ve 4d mpleatur feriptura.|
Similis phra(isfup.c.9.3. & infra c:14.31.& 1. 25 &

ftimonium cripturz,quod Chriftusboc loco citat,|.-
ex pfalmo 40.fumptum cft; vbi Dauid deplorans ca-|,«. ,,,

Inam ctfi tanquam devno loquitur, rebellesomnes, —

E ; CH l UP .p - — Mariteffean,
Hancenim vim illa habét verba ; fed vt 4dimpleatwris. ,.
.þripturu;Vbi dictio,vt,quemadmodtum c.12.38. nota-|quentiam [
T & x rE ( f : : n (ceiat . Magnificat
uimus,nón caufam;fed cffe&tum , & confecurionemin, 1,;6,
fgnifica.Quod & hocloco Theophyladus, & Eu-| — ^

" ithymius obferuarunt. In citando veró teftimonio|

. $ , i s. li verbum
PO&C:lQrCm EC1us Pargfm, vtcon Gl—da*f.. Magnlfl can?quid Hgni.

diautem verbum & lcuare fignificat; yc Chritt* hocfee
; . 4 " * * , 4 ;
dloco vertit ; &:àudáciam ,. fuperbiamque: declarat.]

greffus eft, Lzngnanz noffram magnificabimw , inquiüunt; ——
lüimpij,pfal; 11.5. id eft audacter ,..& claté loquemur.| ;

:

EE2 T UE db

1

Wæ;*n— m w

WWf

T ipfc

landl

ii [ ULO
| f (j

i fi':m [?Smm
Vl
ls n
gt
quih
üuoa]
Cim: qllf :
(udjqg
Tl
ran'js o
poüca(ïu;
Qett w
CO
voltitt
"sz ) md
nebuil
tone t
W. (
dUm Dne:
; Augu[
At
i Wi
im Ül
&tphi
Riory|
Qütn (
Yidbr
Hüæn
ftodo |

LUR

)

WCon
3
—

T

& /
VEU REERSMERES

£gl"
"Rtun.
] )j '":
Mi WW«O |
b u M
as . i
( I
v*,'.'-.v—:.x'» |
IMUI u
MU
LU hr l
L

UA

E n b
Mu
P.
U

r M
f5wl
Eu
E .a d |
'xiægeï».m
"n
Faliiaamn
f?:—y.glïlïg
deomnd |
i äoiumä |
Mheidm! |
ml*.dn;:m !
, il t
! a nf i |
3 IQP !
71 *
w k
i l

) ff |
| T TT
odl ..
-* I';L:ua"
[ ünWWfWS. "
/ ^

a
$ 1 noMe i
CUM

, lp
nlonmim. Ur
H TUE

-
u d

!
a

"WU
i?umfïü'
Y lhmp i
jere U

""

j

"Tv ME
xtic p
Y
um
D n
;cmemodut

"T
|

g c ]

j
Qd
g
IT
"i i

: |
u^
n

« il
mimf'!ït
he nï-wiiï
Wä :|

".

(*mï'hogm' ||

B

" -U

(68. 69.

IScripturz

'iaio ia

|ex eo, quódrem ita euenire cernerent ; quemadmo-
. : ; BM e E . J WE ;
|dum ipfe pradixiffet, cognituri, crediturique erant
|eam eífe Chriftum. Quidergo ? an non id iam co-

Sup.c. 6.V.

] rauimus. C 2. 1t. fcripturam fzpe dicere fieri aliquid
Ihit; ficüt coin loco dicantur cóuerfa in vinum aqua

! Chrilfti di'fci?üli in eum credidiffe, non quod tunc
cepiffent credere , fed quód magis , quàm ante cre-|

l filims bomimis,e7 Dews clarificatws eft ineo.) Ab hocloco

|luima bene longum, & diuinorum, (alutariàmque

Ipofteaquam illeabijt, eo fermonem omnem con-

|& Auguftinus animaduertunt : quemadmodum fi
Ifortis in bello dux accepto nuntio füturi co die pre-

LANAT.

DN

fint in ipfo illam impleri, At ifto quidem modó
quid opus erat, vt illisid piliediceret , finon ex eius
redictione, fed ex euentu rei fcripturam erantin-
telle&uri? (atius erat, vcipío tacente, re autem ipía
loquente cognofcerent. Deinde qdid referebat (cire
eum effe, dc quo (criptura loqueretur,cüm ex fcrip-
tura illaautDeum ,aut Chriftum cífe probari non
poffet, quod erat Apoftolis in primis necetfarium.

|Alij interpretantur, vr eredatu , quia ego [mn , qui fum;

ideft vnusille Deus,cuius propriu':änomcn eft effe,
Ivt Exod. . 14.. Erat quidem Chri

gnificare-Senfás ergo eft, vt credatis quia ego um , qui
elfe dicor;me verum effe Chriftum,non fimulatum;
|verum,.Deum , qui res omnes antequam eueniant

ISimilem tiotauimus phrafim. c. 8.28. Non ergo ex
co, qubód fcripturam in eo impletam viderent, (cd

?noucrant, atque crediderant? fane quidem. Iam
ienim dixerant, Quo ibimus ? verbà vit eterna babes,eg-

L aos credidimus , €7^ cognouimus quiatues Cbriffus Filiwe|
ipei. Scd dicít cos tunc cüm euentum viderint,credi-

turos,quia tunc magis, ac magis credituri erant.No-

intelligi oportete , nifi ex euentu ipfo, quod viluri A

is verus ille, & B
|vnicus Dets, (cdnon ctedo hoc loco id voluiffefi-

Iperfpectas habeo, quod proprium diuinitatis eft, .

dor* Heracleotes interpretatur,clarificatus eff frlius bo-

*

- je& à mortuis fufcitauit.Quod ergo Auguftin'ait cla-

non folüm: cüm fieri incipit, fed ctiam cüm magis

didiffent.Quz reliqua funt víquead verfüm.3r.apud
Mattheum.c.10.40. & 26. 21 explanauimus. —— |
. Chmergo exiffet , dixit lefus , Nunc clarificatsis efl

víque ad caput. 18. refert Euangelifta (ermonem il-|

preceptorum plenum,quem Chriftus pera&a cena,
egteffoque ad proditionem Iuda , antequam é cena-
culo ad hortum Gethíemani egrederetur, ad vnde-
cim, qui reliqui erant, difcipulos habuit. Quamdiu
fudas agud illum manfit, omnem orationem jin eo
confumpfit, vt eum :
varijs modis indicans ícire fe.quis (c effct traditurus:

uertit, vt ceteros Apoftolos confoletur , inftruat,

confirimétque falutaribus documentis, Hoc ipfum|
voluit Euangelifta declarare cüm dixit, Cwm ergo ex-

tionc fua agendi, Nuwnc, inquit, clarrficatus eft filiw hoä

Iminis.. Quando n«nc? quando Iudas iam ad venden*| .

dum me ad mortem egrc(ï'usäft, vt recté Origenes,

lij ecftiens Ictitia dicat, hodierno ego die immorta-
lem gloriam confecuturus fum ;aut,quod maiorem
emphafim haberet, nunc ego beatus fum ; nuncim-

fi triumphans in patriam reuerterctur. Eodem enim

[modo loquitur Chriftus, Nunc clarificatus eft filis bo-

minis , crucis fue victoriam clarificationeti fuam

- fe&um fumma profc&to claritas, quód per eam ; vt
:diximus , Diabolum vicerit, mortem debellaucrit,
|mortem aboleuerit. At hoc ipfum quarimus, quard -
ifto ipfo fenfu clarificationem hic potiüs , quàm|
|mortem , autaliquo alio modo appellauerit; Putat

nomen , ot in tutmine. Tefa omne genm fletlatur ; celef'iam ;
terreffrium; e2* infernorun. Sic Origenes, Chryfofto-
mus, Cyrillus, Theodorus Heracleotes , & 'Theodo-
rus Mop(ueft. Leontius, Theophylactus,& Euthym.
id et Greci omnes áu&tores interpretantur ; inter
Latinos etiam Rupertus. Querunt autem Cyrillus,
& Leontius, quo módo nunc fe clarificatum , id eft
clarificidum effe dicat; cüm totante miraculis fatis,
fapérque clárificatus effet. Refpondentin haüc fere
fententiam; eam claritatem ; quam miraculis con-
(ecutus fuerat, fi cüm eá comparetur, quam pottea|

nitas, atque in cruce cognità eft. Norauit Euthym.
videri Chriftum ad c.12. 28. 29. alladere, vbi dixe-
tat; Pater clarificanomen tuum , Patérque refponderat,

victo pet crucem hofte confecutus eft ; tenebras fu-
iffe. Et veró ita eft; nufquam tam aperté eius diui-|

Et clarificauis e2* iterum clarificabo. Hoc enim efle,Nwbd.

Philipp&f.

2-0 9. 30. ä

Quomodo
e clarifica
tüm dicat
Chriftus,

delarificatus eft filins bominis ,id cft venit tempus , cüm|

promíffio illa Patris implebitur, vt clarificando fi-

larificári;quia honor Filij Patris eft ; aut. vt Theo-
Jini',quia per crucé Diabolü vicit; Pater veró , quia

tificauum nunceffe filium hominis; ideft egreífo,

feparatóque proditore Iuda per Chrifti; ceterorüm-| -
que Apoltolorum focietatem , in qua nullus iam/

proditor, nullus iam reprobus cflet, cam fignificari

inquinatum futurum fit;. morale effe poteft; litte-'l

rale quidem certé nón elt.Quzri poteft, quare Chri-|
/ftus nunc mortem fauam clarificarionem appcellauc-
|rit, que non claritas, Ícd ignominia videtur fuiffe , (uam cu:
|vt Auguftinus ait. Si externam fpeciem fpectes, obf-
leutitas erat; filatentem fru&um , fi confecutum ef-

lio hóminis clarificet nomé fuum. Pro eodem enim| -
iccipitur filium hominis, & Patré infilio hominis|.

gloriam, eam beatorum claritatem; in qua nihil co- Apocat.ii:

27«

Mortem

clarifica- .
tioné vo-

[ét, indicans Inda difceffum occafionem Chrifto
|przbuiffe fermonem commutandi , & de glorifica-

mortale nomen confecutus ; loquens per prateri-|
[tum de refutura, vt oftendatíc tam certam haberejs.
victoriam, quàm fi eam iam tenerct manibus,quàm

vocans , quódob eam datum illifit somen [uper owne

Rupertus occafionem ita loquendi e* no&te Chri-]

| : ftum fumpfiffe, que tunc erat; quafi diceret, Nox.
à concepto ícelere reuocaret; E quidem eft, tamen noxifta magnam mihi clarita-

tem afferet. Alienum videtur. Veram rationem|
Chryíoftomus indicauit. Volebat inftante morte

adueríus Neftorianos , càm dicit, clarificatus e(! filuus

p bominisse" Deus clavificatus efl in e» , cundem & filium|
. Dei; & filium hominis effe fignificari. |

32,. 5$ Deus clarificatus eft imeoy e2* Dem clarificabin|
eum in (emetip[o s «* continnà clarificabit eum. ) Probat
fore,vt Pater Filium clarificet, quia cüm Pater ipfe

propriam eloriam fuam non negle&urum, fed

Jdifcipulogconfolari,' confirmaréque , nc ign'ïominia) |
paffionis eius deterrerentur , & in fide vacillarent,
lldeo quam illi ignominiam, abie&ionémqueiudi-| -
caffent, fi priüs moniti non fuiflents eam ipfe, càm|.
|veré poffet, honorifico, & fplendido nomine clari-
ficationem vocat. Obferuant Cyrillus, & Leontius

rper Filij mortem clarificandus effet;quemadmodum|
& per mortem Petri fuo quodam modo clarifican-|.-
dus dicitur. c. 2r. 19. & credendum effet Paurem|.

......

&

quàm diligentiffimé , & quàm primüm cura-j
|rarum , vt fuas quifque res gnauiter curat, clarifica-|
turum profecto Filium , idque quamprimum. Di-|.
- |&io igitur illa f/nion conditionalis , fed cau(alis eft.

$ pro

— Á

" N

—— ; N

r
7

j

Adifcipulos
4ífuos filios

» djprater có-

faetudiné

;*i

]de eum ad dexteram. [uam im coleflibws. :
33- Filioli adouc modicungs voli[Gum fnm. Quavetis mey|
169* fcit. dixi [ndais , quo ego vads , vos non poteftis vemre;
1 ieg* volis d«o mdo.) Nonfequor hic Auguftini , &
iBedz fententiam ; qui exiftimant ideo hoc . Chri-| .
ftum adiecille ; ne quia dixerat Deum clarificatu- ?
rum citó effe filiam fuum , arbitrarentüur ftatim fibi]

iclarificationis fua : ez hoc fenfa dixcrat. *cf'ï/ap. 7 35
- dofdbuc modicow tempus vobifcum [mn.. & cap.. 12..35.
]. dbnc medicum lumen in voVis eff , & infra cap. 16. 16.
117.19. Modicum , €9* 13an non videlitis mo; Atque ità om-
-Incs prorfusalij vetetes auctores intelligunt ; äuos
?pauä |
| . .. jquàóddiícipulos fuos filios hocloco iprzter coníue-
ACur hic,

appellet..

Moftomus, & T'heophyla&us, ne quia idem , quod

]tur fumenda mihi videtur. Volcbat Chbriftus dif-|-
cipulos , quos paullo poft reli&turus erat confolari;| .
'vcilli ipfi auc&torcs Chryfoftomus; Auguftin. Theo-|-

lius etiam rei Rupertus rationem reddit, fed nom fa-

rita ecipiendum 'effe , ! vteum praterca vifari non|
ellent: non ita elle , adhuc aliquanto tempore cum

|ipfis faturum effe-Non enim id mibi Chriftusagere]:
.|videtur,vt doceat fe noa ftatim illis eripiendum , fed|..
Iportiüs,vt doceat paüllo pott eripiendum effe. Con-

firraatenim ,'quodante dixerat, tempus aduenitle

F d

o poft fumus nominaturi. Non caret caufía,

tudinem appellet , fed càufam non omnes candem
|tumuis perfe&i co mparatione Deipuerifint, quos
folent virimatura iam etate filiolos appellare.chry-

lIudvis dixerat, illis diccbat ; putarent Íe eodeta
apud illum gradu atque Iud«os efle. . Filios enim
lappellando à Iudzis difcreuidfe, Euthymius filios
Ivocaffe indicat:, vtooftenderet eorum. fe ;&. ma-
Igiffrum ; &treatorem cefíe.. Ratio ex eo, quod agi-

;hylactus ,& Euthymius , tradübt vtiturigitur non
Hfolum fententiis,fed ctiam verbisadconfelationem

rioriinevíus eft Euangelifta diminutiua vexvío , cu-

tis, vt opinorjfolidam;falfo enim nititür fundarmnen-
to Apoítolos nondum baptizatos fuiffe ante paffio-

|[nem Chriftizitaque nondum.flij , ideft fortes ,at-|

i

;
L:
q(:,.

effe putant...Cyrillus , quód omnes liomines quan-|

E;

jaccommodatis.IHdcirco filiolos vocat.. Etiam Grecé| -

n

——

4 b;fcum. Hinc colli

$974 IOAN. MALDONATI COMMENT. . s
1 :Sipäoclui;?; pro quia , vt vulgq dici folc-t. Paullo al.izcm Au-| À jres femiunt,Thäbdoms Heracl.eotes ,& Mppfä*;&- Y
| x:ll ;f?c *au- en(tin, $i Deus, inquit, clarificatus eff in c)quianenve-| - Chryfoftomus, Cyrillus ; Leontius, Thcophyla&as"', j
1:1?82 vut facere voluntatem mtm,.jfäd vbïszatem,em " 7;4;' m;ffr Euthymius ;,&ex Latæis RUPCIEDS t-f-'mþuspaf-
| *?;lx; hos,f,5i: qo" Deus clarificauit ewm i femetipfo , vt natara| — |fionisdefignaffe. Dcpailione enim agebat , & vf-
'S"rr(:kä.g;. huprana , tuqua eft. filius bominis,qua à verbo eterno [af-| |quead eam cum diícipulis faturus erat,. Nam etfi -
| igof 1735 cepta eff , ettamm z.mmarmlzfatef .zlozzc.':m'.: R,upfexti autem poít refurre&tionem » Nt aithucasA&. 1. 3. per qua-!
loam — iinterprctationem alienam iudico. SeZ Zicat aIquis,| |dragintadies cura illis faiffe dicitür , tamen quia
inquit , Uaudeergo boc féive quie potef? ,. quod: morte (aa|.— |non humano,& mortali, vt ita dicam , more , (ed
D ewin clarificauerit iffe filius bominis $. d. hoc obutans,, — |pene fpirituali, arque diuino cum illis crat, nunc
] boc yinquit. , experimentum babebitis s fi Densclarificatu| — |illis fcfe demonftrans , nunc fe fübducens, non di-
|.-—---- jef imeo, ideff in morte eiso , 7 Dewielarfcabiteunim — |citur comparatione prioris temporis,cum illis fuif- -
Ephefaczo fersepipfü s (cilicet refmfeitando cum à mortuts, ey conHipuen- B Íe , ficut ipfc lciïäiüïtüï Chhriffus Luce 24.. 44. Had| *

[unt verba,qma locutus [um ad. vos , cium adbuc e[fem va-
gitur quomodo ,,guod fequitur,
inælligcndum hit, Quareis me , cm Jtcat dixs. Indasx,
|juo ego vade , vos nang petesia venire, . ,Auggüiti: üs enim;,l
& quicunque dicunt Chriftum tempus afcenfionis
in'/celum fuz de(ignatfe , putant. fenfum cffe non
ipoffe dilcipulosin celum euntem fequi:quod inter-!
|pretantur non potuille tunc tortales adhuc homi-| 1
jnes, poft mortem tamen fecututos. Itaque alio — —
jfen(a- hoc Apoftolis, quàm Iudzis à Chrifto di- |
|&um effe. . Iudzis fignificatum, fore , vtnunquam !
inregnum calorum.,.quo chriftus ibaz , ingrede-|-
rentur; Apoftolisfore, vtquamdiu inmortalima-| — ]1
,fierentcorpore , ingredi non poflent ,. inercffurgs!
tamen. poftea, Propterea addidille , £t vebz
|medó', quahi fenfus t ,. Indzis non dixi modó cos
! ycnn'c non Poirc ». fcdabfolut&vcnucnon Püiïesy
lid cft nunquam poffe ; veLis autem . díco sodà , indi-
-|cans modó quidem non poffe, fore tafhen vt poftca.
|petfitis. Itanon folàm Auguftinus, & Beda , fed'
|etiam Chryfoftomus ,. Lcontius, Theophyla&us,
& Euthymius,. Caterum fi . non au&orum perfo-
|nas:s. fed ipfa.Chrifti verba refpiciamus , probabi-]
|liuseft non de vita bcata,, fed de morte fua loqui;
quiego vado,id eftad mortem , onsriem potefTis vepire,
|Quid ergo?nonne & illi mori poteran? Poterant|
Iquidem , &i conditionem fpectes ; homincs quip-
penatura mortales erant; non poterant, fi fpeétes
i!aninmma &. voluntatem ; idum t

|gebss modó , non itaaccipio , quafi explicatio füpe-
jtioris fententis fit. ,. vt fi dicat , quod vobis dixi|.
|iton poffe vos . me fequi , intelligo non
|dO., ficut Petro ftatim dicit ,. Qev ego vado, non ptes
[me modo fequi, 'Scd duobus modis intelliei poffe
Tputo, aut , Et vebis dice.medo , vt poftea ,'Gümrcsl?

dito|

| quia,nondum tanta
erant hide, tamque conftanti , vt pro Chrifto mo-
|ri potfent. Sic. Petrus, fic Chriftus intcellexit ver.

50& mo-

437 .& 39. : Quare jnw;.gajfwm te fäa;ui mbdö , animam ; |
]tmeam pro teponam, -Bxg?mdit e Tefuis . ADnim m Tuam prqt d
B pones ? amen. ,. dmen. dico .tibä , 08 cantab;t ga[l'w , i ;
donec ter. me neges.. 1lad autem, quodfequitur, Dice

VCF.36. i

4 que'robufti;fed adhuc fiinl; , ád.ett -imbecilles ,. & , .?ïcïu*fc!lver'iac*, intelligatis, me; quod fururum erat , co-
: linfirmi erant.. Si qua eiusreicaufa füinilla meo iu-| anpüïüïe; (icut. verfu."ro.. dixit ,. £ modo dics vebss,| þ
| |dicio füit eadem ; propter quam filios appcllaffe.di-| "|priufgmam fiat ,or cieen fa&hum fuerit ,eredatis , aut , vt.— —
| $xintus, vt paterno,blandóque verbo triftes confo-| . |complementum fit, comparationis, ficut dixi ante
| |Haretur ; blandiusautem cít puerum &liolum, quàm ludeis, & vobismodb dico. . Notant Cyrillus, &|
| Jfilium appellare. Queriturànopnullis, quodnam| |Euthymius Indaisdixifle , Qseretume;, x vonip ——
; ]tempusillud: intclhgat.a/- qucdmadrcym aPPCllïl'ïj genietz 5 difcipulis non. dixifle , non inuenittis "
i |Auguftinus , & Bedá, idemque L.con;lus, pre'b.abx;lcg aj quia poft refarre&ionem Apoftoli inuenturi enm í
Í ,..dücgt,.tem'fmä-g,qïued v.fqu.e ,z.æd, gft;cn(ion,e.m?liu.sglfi - |erant , Iudxi non erant., Haud Ício an. nimium ;
lclum reliquum erar, intelliguíiti: Id enim ipfum| — |fübtilefit. Nam vtcapit. 7. 34, docuimus, phra- at F
i intellexiffe., càm Iudzis dixit. cop. 7. 33. ^Zdb»c — |Gsilla, quarere, & non inuenire , nihil aliud ig-senire. — ?
i lmodicum vobifeum [mm. Probabile.hoc quidem efl;| — |nificag, quàm rem , que quaritur, non haberi , auc 226 "8f
i Afed illud probabilius ; quod omnes. Greci aucto-| . pcrijæ, non cxtarc, ideóque reperiri non poffe:| |
L pE D NX u o -- o Ra ]
e "a r
: ; |
s x :;?

|
[

(nib l
j — du

uj !till

IJogt
ioala:-.:.x;.!mw, g
ftg
la
tm,

V n
ä*ütur : dntu
V máo, l
u* juo
lil

- ——
M -.."/ * £TO : ' .J' : * el]— L.
d x III "enm commetr
AN. CAPVT X endaffet ; "x quemadmo-
um r p OAN. C p diícipulis an*lnfïï Bont r ene ftaque Eouiis
: — y 'K] I : A (æPG Odum ; 'chï-; t d,unh
XSRUERDUNDS I! ihil aliud uemadm illud audiui àm ad ftudi li
; — u , 10( uens,nihuil hOC dCt:q nquam 1iiu N rum ; qu o di(ClPu
| 6 : hrafiloq 1. XX dum finu 1datum ip lat » « qu | dictum
| n s d o defeipfo capriturum od ,Chtyfc'üo* n tam ad mä $ commenda L x ul
— to 20 :nt Cin : no iftus Cit dum v
"n Chiiltus vet àm fe n Docen us bie illud Chri ferenda odur
rv E Chrit it quam urum. hvymius - jaue illu t, rcie ^. Qquemadm is. vt
wïmfw»,?. : : - Vohll* ; di(ceau a Eut )' ; lo.— q T : debcban ? d vobpj, q d Vobls, 3 :
N dicere trem la&tus, & E difcipu cipere Hum áo MOH E T 10-
u t Leontius, do,vos non po us cnim niti eft, Iceremus , man vnam noua admodum f
pu ! : muss. o ego v4 ? e : folem o dlcq1 : : & fac id cíft quem m ante
TJTOM ibis , 4«e ec cxcitare j ligatis inuicem, B matcem . ecm , 1 nunquar W
N') j || Ouid,;. |VCL dcüdcrmm' L d.-ltgastkf "m W d,lzgam Ec Onfcfüoufr s effes , fi 3 xztera man- |
A et ! * j(rum ; ixit. m ds LP : tcrno 15 au 'onfeffu j Ó ad c« I2-| . . [i-
Ka | | fï:ïi. tàum, vt 111; ?um ,,ouumf[ïg :'"-5 inuicem.) &I; 3*105 fuos, "C':] q,uam ante cgpilï"es- Si chagi derat , COPf;O-züïäïuæf
"AL s | M 4ná4 vo$ &il Ápo tilis nu 'ftiam ac is Chriftus tr n quia as kepei
Wiqui j Mp "CO i(ceflurus ; dat ] :ucharif ifcionlis Chr : hraíi o im lu-|preft ?
I^ ]. $57 diíce erat ; : i:Euc us . 1 i u & hra*
* ; "lext'Uvo j ! er i ! 1D : ur 131m :ph
m | D us döl'e:rc cöfolabaturfilios apP c'uïltpeïcgr& a B. data, qua dl[ïfcl*:ralca dä lxïïurï:l- Solen[ï" :llmh eft, a raicd
^. | $ í ! : . : . 1 r [ m 1 1 F. i l ^i f ex.
b tqy gcrit inore mus , olent, n 1nte i nouum rítant tant Ocui-|rfl.;
i lidcodue, v o Laptheme i qiitie hom b at m g od " Quigl $)
.Ix("- : ; a : ; .ls kauE .ull : 3 ^ * uo læl - Pa (f
» ! ; paterna r atrcs Vulgar M — uut od in quoq it Matt OKH SUTS
a U. dR D Qp g que Peian M t DédpE Cerhindn pes
;Ji 1 d ]] , autim uó fe cum 1n 1c8 Eüce| - appe it; Domitio c4 ideri u |
* [ El, vtmut datum , eflet, nonum inquit ; Dei [e , aut v icio fen(us
£. habeant vt: Is mandatu rimum le- 4nfate ,1nq d) dicio |
WK d "" c : u nl . 2 uos Ca Dnts oO lü ; , )
i A iur hic dll?äï-;OChriüo ïdäoäs omnï*ï godorüsL ['?]ï:x;c du n [ïtaquc M dss fn:äs fum, mandg'taä
M | vcl ip let. Àu yrillus, Th ] 'fo àm vetera, ltaqi veria : 9s
TTNRER CeEE VE cllet. ; Yi ; heo , àm v Ícum vnu
n v n Zäïyfoüomm"f?g&-ï-w""q-&ï; ol gv e Sddis dile E a "
ttnrr | u Grzcl, us MOP 2 tinos ctlatY ju-| - cít, Mt : nta dedi , ligatis inm s 1enireg
; MM TE , : Latinos eti * idocume dilu : conu
M | erim., Theodor . inter Lat legC*m ltaà doe ; MF RMR Chrifli c /
PNüy D ! $ leotes, : 1us ; 1n ódin veteri ] mu nium , fiio C ülorum fuo-
p Jeracic Euthymius , uódin vete fosdili-| — 1 cf omnit ur confi ifÍcipulort
w [ H( $, idicunt, q OS 1pio : inftar ihi videtur ld eft diíc P : com-
A Mv U j 4€ : * T e s r
m E. hyla&us, 'ocari dic ficut n lligere,iu- eis mihl VOCat, 1 omnibu rE
EWl P BoHWín N noitrum . : (08 di ID ( .mab andatnm 'ra cum I»afff;g"'o
EU ertus, ximuin nos p o diligere fi- C um ma -üm cater larat, I5b j
A ! ! B * DrOX [' lam di lg i Dnou »rium., cu t. declar r ;Mlyut
A «Vill , s l P lu (1l thuo 1*] E 1 lun- ? ? * n(m M
L beremu tem p itanos m lus quà: 'um prop verfu. 55 : dilc£lio j
DI ; nuncau camur ità nos nos plv rufg let , ficut se ekles , É iftola cap:
re e;n V adubeam hriftus a 0n ra- ilcaflet ; fipslime : cpi
iU | gBer ; cum t &c effet , 5 mun difcipe - nnces r. datum
APU N : þ r , A ER nos 3 à Á Det : s jer 558f 7!3'4 : P. [u Ioa À mazï :
| ! beamtu , lexit ia D dorp: niust ent omies , ioien cm ES
Nünun Chriftus d*. quia m n f 0 , (ed exina in- dis '"uitetn. Al',o CÉ. 41 $. id 1nus Wlmæ,
"A *Zut( m dilexemt; ; fe equalem De) , ue ,-,,fgmf"'*;. ritis adim 1. epiftola v llat. id fi Dom bifariam
^* o ii | . T u ; ufelle 1 1173 P d a d
U Philig.s. . feip m arbitratw Jf dz:acciflms' Dcï?s fatfws obedi &| g T && nouümäP PZS Verba ?utcfnjz'cwi d'l*'*'.j
,.....W;.ä | : pina rmam fer: inim (tinus , KX vetts, licabim D E ^ucem . ; ux
'g',j-'-"'f:?*(ï | ) 7' s 1 : j ;f'ar,n x UM PIO o AUOU : - : d 4 ffXP ib d ll 411; ; PLX I 1 vt, (1 :
;---3--*"3« | , 5 euf/-';f" : Cr1is , YHCU, o s re lhlc vt dt g "tacula , ;
"MIE E pm 1min tem c od no dablt! ] aut , : Sxpal ^ fincln
MUET !R , E. 18,]- i m Pl'o fen. án t qU 1- . (Tunt ) l ainus; : n.fed i !
TU - 1; Pet.j. 1 iníla : tem ,morv utant , : 'l"tf - iuneot po do Cg nem, d 1
Dd i € Ad mor SEA HUR uo 1n r4. efiho ompa nout :
TOU : 'UF?*": ff,ätu voc Jinec no 4 CreÁAÍM [ves : atqu . itur,non c datum : $ , ld
Mp | X ciic erc hon lus , se:: m d. . fequitut, it ; Man dilexi vos ,
pnd | j Beda C j to vet : Pau us , d '*Odu tiDnuo " ( uc crit , ( ut di 3 P
"u ll X exu ait D. : emacim con - (Cgfu q Icein , iC . dlllge
MU 1ouet, a« dum lari qu amen- | " bxt, is 1nuiceí : iüuicem [j
y ho admo »pellari , 1ue teftam lara lieatis in 1 IY
H E jppe! c te D dec diligat cdüam &
lvt i , quemac owwn app lumqu iftum |s, vt dilis i. vt VOS * Beda,
'L * E D mm d * " t zz . : , nOL : rl ls, " ls V : & -
'"".", | : MC : ^ liC 3 C1t. : !c : . [8] . d Y al 3 3 1C- |
aangeli antec lgatum ide-| | is Fiseme intellieit : : ouum ie. |
aE 15 : lex Eua : muisa t omuiga , 1 Vide retis. Ho : intezig : deinde n at
m || EHn o gus qïädlw Ip ufltü Päinc annqmtuïncnda' ïre'ïlletur, Bup lel!l::atif ERE : de vt C vo dl[gï« |
- "B - üuo de uetu i illad con " V1 bu Sutaili dilexi vos , : Manda-
ww MM | uaü no uöd : l t1 iu ; hau dO VO0UM , ittit di l cnda , E ]
m q 'caq fingula ri velint , unm 'um , ff it refolu eo di- :
?r 4 . tcr tÓ lng d veli u ; blu : rtr utcoo
r a (OQUI x ui PIOP . S Ver " ellal nant) L rinem . iO fice s : ni /;[ o URT
WRMAM) | . [ q Chriftu um app in eo po Quatu alcct $ID picem , io fupcrio -
EM : TOR itatei in lle-| qu: | dep sst diligati icatio fuüpc |
u retur , jerit , 2 - uitatc iperet dile-| l Icem. Q obis , vt d A licatio |
EU Ocat ul noull &cipe ; Inwic do vo , l.& exp
'«:M" ,I . ]e rcu s Sunt q m pr ] dl- NI uan], * * fin'lu 5 : «
jf 01 : té. ts u terna m ean . fum,inqua üutio - ji
u il us inep nifi ex iticam pace p DEU fit repe (Cpelt mei effis , |
g , proríus non olitican ceperi | v65 , Vt ! ; dff' elt n RUE w ]
O P X vetus noi ifi ad politic x pre Jen r ntis , quia éi[cipult m brer "1
u [ * ilcx v 1 niíi lonetr : Hoc o enta; : inties , j CH uafno M
LUA quoc aut noi o & dile& . erit. . ris fent Jo[cent o ; lxcata q incnda-
Al o à » hauc " . r I? é ngæOf ! &)EXP mcen
ha w | &loll(-m ; -üus vct z Ofdl d Mat In ] m dzütgl(f- : com ; |
m u j nam u ! ! . sETiti5 4d ibtte ?cre ap-
Tü | rigeret ; Chäc ad vitam æte,':.m vetus, Vtagræcipie*- dilzggwmm babuefä:wm lllis tanfoäatumnouum ?:n e j
wl àm , lex et Internos : | jionis man . man futurt
WU internan ;nam le &us inter Sunt 4 ORE uare F*v AMMDREE
gloit Inte cit ; nam 1 actu io habere. dilc&i Iximus ; q rtum etrat 1 ini-
av | 3 1 non llnl"ls, a : - a i : t dlx, 3 * A ccr : . hon] D .
um docu odio hab vete- — ; &Y , i ETO tcris a «6
j u : / Hs $. :AS non )uis 1n . wuerit; quia nim ifcipuli à cx nquit Áu-rua.
o y | cap. (cere E * uamt — iGerit qu d fcjpu 1 Inquit. M
""M thzum ncupl uod q do cere- j llauïu ? Y GUS i meá , 1nq ' i
w n N non co T dicant (q dammo i : IPC : uo ]P * snera lum nas i -
" tb o iblatis b lum,q L. e4li4 m nas non fo
JJ bat? neuum . clic brutum N edenr ' veró füb . Ííymbo ntuf. 4m non mels biwni-
"o ï iidco» en oor gclio v . hda- — Íy lenofcere (com etiatn n ' yque | ; i
E n D g gc,tam ; in Euang . ul man« ! . bus dig lent 'vüblF-gm mfdl""m'- f:t'* :
i cfletlege, rebat ; i. Sunt qi Eubl u is , baben ohtih, C Ca TA lingnas , fa-
^ KE Rn appa "Derit. . Íed rop ftinus, rattot Veruin ettatn lt e-
p M jon P CCE E t [C P ! eou . ; n m, ; Vetru : 28 em r i ; : |
J) M moniis :el'e' & Cluiïriiiempcac puï&"g*d pro regula är Am,-wfafza,f/fq ufc cetmmntiis eff T]? d. J:H"L'u?mgtdf*; PU E
214 * T à e lati, qu ipfepo-| | : ab a 'entiam ; ! rts [uty Uf à lr d. 3. o
E ]js app : vnum ellati , hss ]pie p :LWSPH * /E;eæf N &t corpo la con-i.i. à B*
7 ia : uidem um app ed Chriftu , m-| * rephetis , tradition rymnbala c :
| umq m nea i L liorom y enta,prop ibie , e7- vt cymb. 3
) ,,.e;:!;i,,,,g l. t forn')al S IPU 3 R DMK C mciio ? CA BpeTiUM . hdþent. ü $quam-
MAT tb " Inouam iam no : üOF , à le&ori F MR PHRCHHEM tem 8on EU DRERIS qum
hm j nis non 121 ui cer nuam 1ecto r fn SIam caritaten deft, Non ergo i non di[-
AMIE dilectio dilexi vos , q go fententiat s vera. tyfed quos bil ifirs pro UPEEEMN. V m
[ emfl / , ! /ïm! j cam €g : fimlnu dean j bil /;',nt:m babere POF . i d:fclP" Cut caíttaé
, ï natur , rciO an m 11]5 CQ " c man- 4nf n : fl'a' qad nact ,autia ime u-l - inira-
,MPKCO"; ) . rlt. Nc ftä fac j vt ho Crep ; ngrläug 9 , * nf emnes ? q nt Chry non Á ü
TL baturus : g st &ionis m : itdsbians ; fed.im boe tag 5 ad inwicem. ius , cur non fit & nota
g rE pro dis IntCrp ili dileé n cum ibulimot ; bueritas 4 'uthvmius ib i ali
« -s T | no FIpurtie s j babu c Euthy iícipul difcipü
TE fitio busmo aut fim * Vs «, i dilelionem b. j& ibus difcipul ;
j Expofii Duo em , ;altero , üz ; dilei ophyla&us ; dbee u]büS d. Chrifti,
n la"&wäuü datum cum eo;: Confcfatär ;is PRSMPAECEM ,G?ni' ;/?ä,/;nui.'rheüï.hym effe »:älxctlïf (äïllitlnt; muln di
nE n : , i cum | I ja, in um
" cur BORCEET Y RO aanda it. $i cu p o ulafig i,auia, i
"« dicatur quod al tetls n diderit. onfera- i*s mirac ndi, qu cent
J * m cater tradi con Otlus ieno(íce YX :
! atl hoc máda iilo, fed cu iftus multa tc etat, ce| P lent dig —
" " — [ilo, fed riftus n d an n 1s efic Rs óeetesin
i u difcipulis Ch mandato , um d nouum fit . milld| lipftu !
ld 4 ! ; Es -l &lonls a Orl quo l]öd Cu
: li dile dicitar, n do ; fedq
r,nouum natur mo !
tu : icun ProPO
quod no

3 focvau
bsst.d

;

iInf.c.14. 6.

Matt.7, 22. lcent in ila die, Domine none t nomine tuo d&mon:a eiectimus?

jCaucat le&orne exiftimet eos, qui fidem habent,|.

|fed etiam perfe&i di(cipuli eius funt; indicat alios,

978

Q7" in nomine tue virtutes multas fecimus? & velpondebit
illis Chriftusquia nunquam now vos.Itaque magis cer-
tum effe fignum difcipulorum Chrifti dile&ionem
mutuam, quàm miraculorum effe&ionem. Solus
Euthvmius veram mihi caufam videtur attigi;!ïc,
quarfmobrcm hac potiffimüm nota difcipulos fuos
diftinguendos elle dixerit, quia nimirum proprium;
difcipuli eft magiftrum 1mirari , && eatenus videtur
profeciiïä . quatenus magiftrum imitatur. Nihil .

nes diligere , quum ipforum amore de czlo deícen-
derit, homo fa&us mortem obierit. Itaque nulla rei
cius difcipuli fimiliorcs illi effe poterant, propiáfq;
eius mores imitari , quàm fi fefe viciffim diligerent.

caritatem autem non habent Chrifti non efle difci-
pulos..Nam & illinon folüm nomine, fedre ctiam
ipfa difcipuli funt, càm ab co difcant, atque illi tan-'
quam vero preceptori credant 5 ceterum imita- C
tione morum cius difcipuli non funt , quia quos
Chrittus diligit, ipfi non diligunt. Et quia hoc
etiam modo vult chriftus omnes homines difci-
pulos fuos effe;& qui hoc faciunt non /folüm veri,

qui fidem habent , dilediionem autem non habent,
(uos non effe difcipulos; fic plané ,. vt fi quis paterï
neget cos fuos effe filios , qui fibi;moribus diffimi-
lcs fint, non quód veré non fint filij , fed quódnon jj
quales effe oportebat. Fraffra appellamur Chrifliani,
Ícribit Leo fer.a6. de Natiuit. ffzmitatores non. fn-
mus Chrifli , quiideo fe viam dixit e[fé vt conuer[atio ma-.
giífri forma effet. difenpuls , o illam bumilitatem eligeret
ferums ,quam fettatus eff Dominwe. : TE
26. Dicit ei Simon Petrus ,| Domineque vadu?) Cut
Petrus ,. & cur folus hoc interrogauerit , facilis
conie&ura ; quam & Chryfoftomus, & Cyrillus, öc; :

4 a

IOAN. MALDONATI COMMENT.

tandem Chriftus fe iturum efie refpondilfet.. Ea-

. » H t . N RUAL
autem Chrifto magis proprium fuit, quàm homi- P
.ait, Que ego vVade,nen potes me fequi modo ; (equeris autem

-|pas Petre?inquit Àu

.|bus lyræ&arc poffet. Cztera, quz in hoc capite fu-

Jv 1M | 279
Lcontius , & Auguftinus, & Beda; & Theophy-
la&us, & Euthymius,& Rupertus indicarunt, non
difcendi tantàm animo , fed fequendi ; quocunque

dem ratione aat folus, aut certé primus intcrrogat,
quia ardentiori in Chriftum crat ftudio ; aut quia,

maioriloquendi pro omnibus curam detulcrunt.
Ergo Chriítus non ad verba , fed ad animum ,. fen-
fumque refponidens , vt Auguftinus,Chryfoftomus,
Beda, Theophyla&us , & Euthymius | obferuant,

poftea.. 1ta refpondet, vt cupientem fequi Pettum
änon deterreat , fed doceat , & obic&ta fpe poftea fe-
j
prà verfu. :35. dilputauimus ; diximus de morte
Chriftum loqui;ad quam ipfe forti , ere&toqueani-
mo gradiebatur. Cur ergo Pctrus in mortem fequi
non poterat? Id duplicem intelligentiam habere
poteft. Autnon polfe modó fcequi , quia eius fides
fatis robuíta non erat ; fecuturum tamen poftea fuo

|

guftinus , Beda, & Rupertus exponunt. Qwid fojfi-
guftinus , sendwm te fwo [Hirito fo-
ldawit petra. : mols extolla pra[amnendo , mon. potes modo;
eli deijci dt/'þemndo ; *J&queria' Paffm. Aut nón poïC;
irat fequi ; quia eius tempus nondum aduenerat,
quia non expediebat , quia priüs Euangelium prz-

-|dicare, multaque pati oportebat , vt Thcodorus|

Heracleotes interpretatur. Prior feníus mclior;
3

|quia vt ait Auguftinus , & ex veríu. 38. manife-
ftum eft, voluit chriftus eius audaciam , & iacta-

jionem tacité reprehendere ; plus de fc polliceri,

RRR E E a L RO

vt Cyrillus exiftimat, illi rcliqui Apoftoli tanquam|

quendi confoletur.. Quo dicat nonipoffe fequi, fu-|.

tépore , cüm fides cius corroborata fuilfet , quem-|.

admodum Cyrillus , Theodorus Mopfuett. Au-|. -
Tra&.é6.

quàm aut przítiturus fit , aut quibus tuncerat viri-| -

'M

*pcr

untapud Matthzum c. 26. 55. expofuimus,

s

? xX :
á CR x -
o , d. PREE M : 5 *

E

J NT m P

[nonloquor. Pater autemin me nianens , ipfe facit opera. u. Non creditis quia

LE TE OR EE E
veexE at H

J

IWIORN CAE HHlb —— 9b

ss 100 2 ts a.* c

CAPVT XIIL

n

5255 O N turbetur cor veltrum.Ctreditis in Deum,& in me cre4
?^ dite. 2. In domo Patris mei manfiones multz funt. f1 quo[
^ B5 minus dixiffem vobis: Quia vado párare vobis locutn. 3.
-a p4 Et rabiero , & przparauero vobisäoähm:iterum venio, &|
NG E? accipiam vosad meipfum , vt vbi fum ego , & vosfitis.. 4.
CEN a Et quoego vado fcitis , Sz'viam fcitis. ;. Dicit ei Tho-

| AO5 $g mas: Domine, neícimus quó vadis: & quo modo pof] .
fumus viam ícire? 6. Dici ei Iefus:Ego fum via, & veritas , & vita. nemo ve-
nit ad Patrem , nifi per me. 7. Si.cognouifleus me , & Patrem meum vtique
cognouiffetis : & amodo cognofcetis eum , & vidiftis eum. 8. Dicit ei Phi-
lippus : Domine , oltend

ie nobis Patrem , & fufficit nobis. 9. Dicit ei Iefus:
| Tanto tempore vobifcum fum : & non cognouiftis me ? Philippe, qui videt me,
|videt & Patrem. Quoshodo tu dicis: Oftende nobis Patrem ? 10.. Noti creditis
| qüia egoin Patre, & laterin me eft? Verba , que ego loquot vobis;à me ipío |

TP OREPTN

ego in Patre, & Pater in me eft? z. Alioquin propter opera ipfg credite. Àmeng-
iamen dico vobis, qui creditin me, op*äfä ,quzego facio, & ipfe faciet, & ma-
liora horum faciet: quia ego ad Patrem vado. 3. Et quodcumque petieritis Pa-j ,,, ,
trem in nomine meo , hoc faciam: vt glorificetur Pater in Filio. 14. Si quid pe-727
ticritis me in nomine meo , hoc faciam. s;. Si dilieitis me: mandata mea feruate. [ 2"*
|i&. Etego rogabo Patrem , & alium paraclitum dabit vobis , vt maneat vobifcum
lin zternum , 17. Spiritum veritatis, quem mundus non poteft accipere,quia non
videteum , nec Ícit eum. vos autem cognofcetis eum : quia apud vos manebit , &
in Vobis erit. 18. Non relinquam vos orphanos: veniam ad vos. 19.' Adhuc mo-
dicum : & mundus meiam non videt. Vosautem vidétis me: quia ego viuo , &

o

ivos viuctis. 20. In illo die vos cognofcetis quia ego fum in Patre meo, & vos in
me, & cgoin vobis, 21. Qui habet mandata mea , & feruat ea : ille eft , qui dili-
gitme. Quiautem diligitme , diligeturà Paue meo: & ego diligam eum, & ma-
nifeftabo ei meipfum. 22.: Dicit ei ludas,non ille Hcariotes«Domine,quid fa&tum
eft , quia manifeftaturus es nobis teipfum , & non mundo? »5. Refpondit Iefus, &
dixitei : Si quis diligit me , fermonem meum feruabit , & Pater meus diliget eum;
& ad cum veniemus , &'anfionem apud eum faciemus : 24. qui non Jdiligit me;
fermones meos non feruat. Etfermonem , quemaudiflis, non eft meus : fed eius;
|qui mifit me; Patris. 25. Hzclocutusfum vobisapud vos manens. 26. Paraclt) -
|tusautem Spiritus fan&tus , quem mittet Pater in nomine meo ,ille vos docebit
omnia, & fuggeret vobis omnia, quezcumque dixero vobis. 27. Pacem relinquo
vobis, pacem meam do vobis: non quomodo mundus dat,ego do vobis. Non
iturbetur cor veftrum , neque formidet. 28. Audiftis quia ego dixi vobis; Vado,
& venio ad vos. Si diligeretis me , gauderetis vtique , quia vadoïa-d Patrem :qüial
QOU MOR u PABE

- N P2 , EH jene o T-—

Éxpofitio
iauctoris,

|

Jdpoteste venire , indicásfe cos folos rclicturum. Ne

|temeum , & regnurn capeffentem non fequeren-

9B

"OAN MALDONATI COMMENT.-

982

Patermaior meefL 29. Et nunc dixi vobis prius quàm fiat : yt cum factum fu.
^84.darit , credatis. 30 Iam non multa loquar vobifcum. venit enim princeps mundi
[ huius, & in ménon habet quidquam. 5 | [
Patrem , & ficut mandatum dedit mihi Pater , fic facio. Surgite,ecamus hinc.-

Sed vtcogenofcat mundus quia diligo,

P O N turbetur cor veflrum,creditis in

ilo» Latinis , in nónullis etiam Grz-
« cis codicibus inchoatur caput
8 adhunc modum , £f 4f 'cl:,?zpulu

. |connexio. Continuarenim Chriftus fermonem il-|
|lum fuum, quem ad difcipulos cgreffo Iuda poft cz-

nam habere caperat. c. prcedenti. ver. 3t. quem
Petrus interrogatione fua interruperat. Polïquarfx
ergo illi Chriftus refpondit, reditad fermoqem fuü;
& vtante facicbat, omnces difcipulos alloquitur.Ita-

dicant initium hoceffenouz orationis , càm conti-
nuario prioris fit. Ait ergo , Nes tu.rbetur cor mf!fmm "
quod Graci fere omnes auctores idco adieciife pu-
rant , quia càüm fuam Petro ncgationem predixiller,
vidit eos turbari animo metuentes ne & ipli ; quod
minimé volebantnegaturi eum effentsquando qui

lomnium erat dux , fortiffimütque habebatur , dice-J .

batur negaturus. [ta Chryfoft. Theodor? Heracleot.

-[& Theodorus Möpfue&.Leontius, Theophyla&t. &

Euthym. Itaque Chryfoft. & Theophyla&. ex hoc
ipfo Chrifti diuinitatem probant , quód di.(c;lpulox;üi
tacitas cognouerit cogitationes. Auguftinus veró,
& Beda putant propterea dixiffe, quia de morte mé-|

nre;cxhortari ergo eos ne mortem timeant. Acquid
opuserat exhortari, quos dixerat morinon poffe;

tus in alium fenfum interpretatur , men turbetur cor
veflrum , id cft ne vacillet hdes veftra, quód me mo-
rientem videatis ,. Credit» :n Deum , e77 1n me credite.
Sed manifcftum eft non cxhortationem , fed conío-
lationem effe triftium difcipulorum. Credo ergo
non confolarieos Chriftum , aut propter ncgatio-
nem Petri,aut propter fuam , vel ipforum mortem;

fed potiüs quod dixiffet illis, . Qwo ego Vado , vos non

igitur putarent nunquan fe illum vifuros poftea,
aut excludendos ab eius regno cffe,fi quidem abeun-

d Deuwm, 7 in mecredite.) In multis|.—

B

que redundantilla verba, E? ait difcipulis fuis, quia in-|

hoc eft, quo ipfeiret, cos non poffe venire? Ruper-| -

IN CAPVT XIIII. , P s

tionem fecerat dicens , qve ego vaádo,vos non Fo:e]?:;f ve- D

Á, nunc fententiam veniamus.Creditis, inquit, » Deum, vris le.
C mme credite, AmbDiguitas Graci verbi , w:;'ede']e!äio huius
. |quod Vtro;þue inloco

quattuor feníus trahi poffit. Nam aut vtroque loco
jindicandi ; aut vtroque imperandi ; aut prioriindi-

loco indicandi fit, fenfus erit som turbetur cor vi.

1

trem , & in me creditis , hzc fides bono vosanimo
effc iubet fore, vt me aliquando fequamini. lufhu

FA rerum , Argumtntum npn Apparenitum. Sed qui it

j& in me credatis ; fidesenimalet vos, & fpe furur|
vite fuftentabit. Atque hoc modo plerique omne:

nus, Theophyla&us,& Euthymius, expohunt,non-
nulli etiam Latini ; vt Hilar. lib. 9. de Trinitat,

Ceterum illa verbi repctitio. Et i» me credite , aliqaid
mihi aliud videtur fignificare. Sienim id dicerc vo-
luiffet, non dixiffet, C'ndiiein Deum; €9 in me credites
fed, Credite in Deum, & in me. Si priori loco im.|
pfrandl*, pofteriori indicandi fit, fententia erit mi-
nus congruens ,quandoquidem in me creditis, cre-
dite in Patrem. Sed hecfententia neque loco , vt
dixi, heret, neque vllum,quód fciam, au&orem ha.
bet. Relinquitur ergo quarta lcctio,ex qua fenten-

argumentari putat Chriftum debere difcipulbs in fcfx

tur , iubeteoszquo effeanimo; patientérque mo-| | militudinis intelligenda eft. Si vultis non turbati , proficur]
ram iftam ferre , etiamíi modó non fequantar , fe-^ — fedequo effe animo expeclantes beatam fBern, o* aduet- $ 4
cuturos poftea,vt dixerat Petro; nec defuturum illis;; t glorie magni Dei, eredite i me, ficut in Patté credi tis)| ^ 4
quandocunque venirent , inrcgno fuo locum ; in|. /nam quecüque vobis ego promifi, ex Patris promifi
domo enim patrisfui multas efle manfiones, fuam| — voluntate. Hanc vim habct illa particule, e7,que
cuique feruari , quz ab alio nemine occupari poffit.| — lapud Hebreos comparationem implere folet. Si-
Hazc vt opinor connexio fententiz cft , ad ipfam. — milem Hebraifmum fuprà notauimus. c. $. 17. i

PA F WNOTUNPE TEPPR Miiadies

Pater

, Ws .
eft , quodque aut indicatiuumabuti ciz

creditis , au imperatiuum credite effe poteft, facit vt:itïmbïä**i
j j D 2 e ; io a e
quemadmodum multi interpretes monucrunt, in|-

candi , pofteriori imperandi ; aut prioriimperandi,:
fo&criori indicandi verbum efle poteft. Si vtroque|

me-s quia quandoquidem in Deum, id eft in Pa-l-

enim mes ex fide uiuit , & fides eft. [erandarum febflan-58.& u.i.
interpreteuir, au&torert bonum non inuenio. Si

vtroqueloco imperandi fit,. erit hic fenfüs, remc-l
dium,vt quieto animo fitis,eft , vtin patrem meum,| -

|Greci,Chryfoftomus, Theodorus Mopfueft. Non-| -

Nec mihi hic fenfus di fpliceret, fiphrafis pátetetur.|-

Tta&.é7.

Philippéf,
Creditis in Deurn , g* in vae credite, cui natura ef,nmnra-^6. —

ci ex vo-

Hebraifm. ]

l

TM
Tmparts E lm
Go

(s — (dde(D

5 g um

, Q -—RoLIg RP -
£
—

l
l
X |
"
IN l
" D?M,vigh .
l h&t
l, Tig t |
KT CLOE
:"771?.)" N
:*»4 Jddmgm
M hs "«m'
m! uhï Vïqh..,äï
i, r E
..A,.m) m* ,
Mv i.4
a ER
-wï-?-..w
PAU ]
Impess] !
...-;pcr:nei, |
U [
Nmtoqu
||
MP ( W. g i
d !
A^'^s : ! l
-OiOälIIï&'ü IÉ
dmin) a,?f .
LT
( M: AUL :
Md m
Y a
" l. .5.
1D0eo, Y
QUIS, [eftfs
T Is
FLL.
^ iUV IUUD
r ni»zi
ïï*fäïi lN
"tU ET
x l
Non-z
| .
f'.:!::?f.;ï*.on« !B
1 E
I

m-: [
d m

! Muan'i l L'/

, |
"4 Ht srtotem!
. 33 IV yhämn

T ]

j
|
ww |
:-J :fhn'c'f l I'
r
"! 111'! ^
«t '
ts
aactt
v.!u. ;rg.f
,'.'::n;.g) uv l 1'

]

ye40, V

" : L ;
Qoretm d
u t
Á ] ":
tll V
EU
n; ! i
motratt |
l 1 : M
)' " J I
fhinas
'.'.-* nlv
vls H |
, D .'Mo'W)f (
"u
Mi ?
174 df
m
«t ",;",M'.
v.;üiu)fn .; '
à ".L
qu ^ ;T::&.!n! |
"N
T L
D
-'0 !,'41" DMH-L.H l
z NI

!
!

7f n "'EW ! :

"P E
—
o d

sticigoh

L

|EImpares in

cxzlo man-
Gones.

983

IN TOAN. CA XI-

.. 984

l. Parer mens v/aue madfi eperatur, e ego operor, id cít ficut
páter meus v[2ue modo operatur , ità ctiam c7' ego operer;
Simile exemplum eft infráver.19.
2. Indomo patris meyman[iones multa fnnt , fi quo mi-
nhis dixi[em vobut , quia vado parare vobis locum.) Quaor-
(am dicarin domo patris(ui multas cífc man(iones,
fuperiori verfu explicauimus. Videbart triftes cffe
difcipulos,quód feabiturá diceret, & quo ipte iret,
eos venire non polle,(icut dicit c. 16. 6. quia bac Ioes-
tus [um volis , triflitiaumpleuit cor veiirum 5 tiiftes in-
quam effe , exiftimantes excludi fe à Chrii'ti regno,
quandoquidem euntem eum non fequerétur. €on-
folatur ergo'cos,non propterca exclufos etTe ; ( mo-
dó non fequantur ; fecuturos fuo poítea tempore,
nec ipfis locum defutnrum ; in domo enim patris
íui , hoccft in regno fuo manfiones mulfas tífe,
(uam cuique feruari ; neque timendum elle ne ab
Jalio occupctur.. Auguftinus feníu nonnihil diuer-
]fo, turbatos fuiffe difcipulos ; quód audiilent Pe-
tram omnium fortiffimum, negaturum , timuilfe
fibi ; quafinullus fibi infirmioribus in cxlo locus
futarus effec ; conifolari eos Chriftum , diuería in
czlo elleloca, non eiuídem omnia ctlz dignitatis,
(ed pro cuiuíque merito aliafupetiora, aliainferio-
ra,ucinfirmis quidem , modóbiníe crederent ,. &
amarent,locum defuturum. Calcftem illam habi.
tationem usriy manfionem vocat , maiorc mco iu-
dicio proprictate, quàm f1v/zor domum appellalier,

|indicat enim perpetuam fore-habitationem , nulià-

que morte; nulla perturbationeinterrumpendam.
Hoceít ussdy manere. IHlud quoque notandum non
folàm multas,fed etiam diuerfas ; & impares in cxlo
effe mantüiones fignificari.Nam certé Apo(tolorum,
& Chritti manfiones zquales non funt, vt colligit
Gregor.lib. 4.mor.cap.42.& lib.55. cap. 24. & lib. 4.
dialog.c.36. & hom.16. in Ezech. Cyrillus, Leon-
tius, Tertullian. in Scorpiaco. Theodoritus lib. ;.in
Cant.& r.ad Cor.c.ig. Quod fequitur difficile cít ad-
modum. $242 mimas , dixiffem vobis , quia vado parare
vobis locum. Sciendum inprimiseft di&ionem illam,
qui4 , quam nofter vertitinterpres , Grzcé non elle,
(cdinhunc modum omnes Grzecos codices, & aü-
&ores legere,et d'à u , evmrov &v üpav,zropeuopua] «Gipotea)
(Goroy usv fin minüs; (au;fin autem) dexiffem vobis va-
do parare vobze locam, Si Latinam fequamur lectio-
nem,vt fequi Latinos neccelle eft, impeditior erit lo-
cus ; fenfusenim videtur effe, f non effent n domo

me eó , vt vobis locum przpararem , ne forte oc-
cuparetur; at propterea hoc vobis non dixi , quia
man[iones miusite [n5t , quemadmodum Auguftinus,
Beda, Rupertus, & Latinifere omnes ; Graci veró
multi Cyrillus, Leontius ; Théoódorus Mopfucft.
Theophyla&us.Euthymius , & vt videtur Chryfoft.
Nonnus certé pocta expreífa etiam particula 271
quam nofter reddit interpres, idémque Theodori-
tus- facit fe&t. 16. in Ezech. interpretantur. Quae-
(tionem autem illam,quz ex his, & proximis oritur

cum parauerit , rediturum elTe , vt eos fccum addu-
cat, quod non videtur cum pracedentibus conue-
nire , vbi fignificauerat fe non ire ad parandum illis
locum,quia manfiones multz erant;ita foluunt Au-
guftiinus, & Beda, manfioncs quidem multas para-
tas jam fuifle, id eft predeftinatas, ideo fignificatfe

B ratra necelfaria , càm nullá tertía melior appateat.|

E

jciliorem fenfum ; fed quia omnes vetcres auctores

m ; a
: reucorum cít.
Darris meimanfiones multe , dixillem 'vtique vobis ire

&

verbis , vbi dicitfe ire, vt illis locum paret , quem, |
Amus viam fare? Putat Chryfoftomus Thomam re-

!& non polfe quemquam in illas ingredi ; üifi ipfe pri-

imus aditum prxeundo patefecerit. Eodem ferere-
ditquod Rupertus, & Lyranus dicunt , prepáratas
fuifTe manfiones , fe4 manfores , vt eorum vtar ver-

;bo, non fuiífe patatos ; Chriftum ergo p.ræijlï'e,vq

nontam.manfiones manforibus , quàm maníores

fmanfionibus przepatraret : przpárafle autem , cüm

|

i

!in eos mifit Spiritum fanctum ; quo cos dignos
fecit earum. manfionum habitatores. Vtraque ex-
)pofitio dura cft, fedfi Latinafequamur verbá, alte-

Si Grzcam fcquamur le&ionem , duobus cetiarn
modis iungi verba polffunt, aut ita vt vna , eadém-
que pcriodus fit,e d'e p eirov av pv vropeuopua] €(1-

pca| Gov üui? , aut ita, vt poft hec verba, &4« w?,f' |

é&rov &v Uiv , punctum fic, fignumque perfe&z fen-
tentiz ; deinde noua inchoata periodo fequatur

dropsuope eGiudea) o«v Upiy. Priorem lectioncin|

fequuntur omnes, quos ego quidem legerim , au-
&ores Grzeci , Thcodorus Mopfuett. cyrillus ;
Cliryfoftomus,INonnus, Lcontius Theophyla&us,
Euthymius , eodemque proríus modo explicant,
quomodo Latinam le&ionem ab Auguftino , &
aliis Latinis interprcribus explic;ïri' diximüs , hif
quod illa verba, qua verfu. 3. ponuntur; Er fr abie-
ro , 2* praparauere vobis locum , tterum venio , 7* acii-
dpiam vosad meapfam , adidem referunt verbum, Sin

jminüs dixilem vobis me abire, vt párarem vobis|

locüm , & dixiffem ctiam fore , vt etiamfi nunc

mcecum in paratum locam ducerem. Ac mihi qui-

|pretatio. Secundam le&tionem recentiores. qui-
dam interpretes obfcruarunr, habétque fatcor fa-

alia video irc via , ab illis non temere diícefferim.|

abirem , iterum venirem, vtvos acciperem , acj

dem magis hec, quàm illa Auguftini ; placet inter-|-

Lectio au-

Tamen fi cui fecunda magis placebic le&tio , facilé|
locum interpretabitur , ! damo patris mei manfrones,
&multæ fwnt , frn miaus , dixiffem vobis.. & pofito hic
pun&o, adoe parare vobis locum s (y*'/iab;ero,(y**lwæ—
l& parauero vobis locum , iterum venio , €7 ACCIpIAW. 0s
4d meip[(um , & rcliqua. Colligitur autem ex hoc
loconeminemanre Chriftum in czlum ingreffum
elle,vtconfirmat D. PaulusHeb. 1. 39. 40. Con-
trariusque error Grecorum auctorum fuit , vtex

* Euthymio hocloco conttat, & nuncnouorum hz-| -

Oti pro-
bata,

Antc €hri-
ltü nemo
in colum
ingreffus .
eft.

4. Et quó o vads , fcitis , 9* viam f'itis.) Aliud
hoc confolationis genus eft« Videbat anxios effe
dilcipulos , quód nondum fatis fibi intelligere vi-
derentur, quonam feabire diceret, Confolatur er-

abitu foliciti fint/fatis cos fcire,& quo eat, nimirum
ad Patrem, vt fepe illis fignificauerat cüm aliás, tum
proximis etiam verbis. Sed quia hoc ipfüm non
fatis aperté dicebár, Thomas interrogar. - "
j Domtine ncüt'mm,quo v4das " (:yiq»&omvoclo**-Pqäi

uerenter hoc interrogare. Idco non quzrere, vt
plané doccat, quo eat , & qua ipfi via fequi enm

que viam ícire , vt confeffus omnium ignoran-

2o declarans , quod paullo ante dixerat, abirefe, vd-
locum illis przparet , aut certé irc in domum pa-]
tris fui , in qua manfiones multz effent , ne defuo|-

poffint; fed fimpliciter dicere neque quócat , nc-|

tiam Chriftum commoucat , vt loquatur clariüs.|

inon ire fc , vteas paret ; fed non efle paratas , idcft

VAE d o at

Theophyla&us, alio animo , quàm Petrum intcrro-

Vv A

gare

Tta&.69.

4(&(0(: 1nO-
dis Chri-
ftus via fü
ad Patrem.

Sup. j1.6.

Chtiftus f
bi,&riobis;
feufua, &
aliorü via
eft 3d a.
ttem, fed. -
diuerfo
mo do.

b

TraG.69.

A

eredit i ewmy non pereat, fed babeat vitam «ternam., 'Ter-

iin lib. duodecim grad. humil. Quartó propter meri-

jhoc quidem loco proprié de fideloqui videatur. At

inus, 4d þfpþgm per jäz'[:þwm ; €?" nos quO iW nifr ad ip-
Jum ? e2 quá imus,mift per tpfsm? Hec facilia füunt.Om-

995

jOAN. MALDONATI COMMENT.

986

Thomam timore, nc forte in locum aliquem cat
ipfi, ac difcipulis periculofum. Purabat enim , vt ait

Dixerat Chriftus eos,vtait Auguftinus , vtrumque
Ícire, & quo eat , & qua via iri poffit ; vtrumque fe,
& czteros difcipulos ignorare Thomas dicit.Scd vi-
detur ica loqui quaíi Chriftus dixifet eos nefcire,
quo cat;,fed viam tamen fcire; fic enim qua(i cx con-
ccífis argumentatur. Si nefcimus quó eas, vt tu con-

. |cedis , quemodo poffamus , vt dicis, viam fcire/ Alioqui

ratio loquendi (Poftularc videbatur, vt fimpliciter
diceret, nequefcimus,quo eas,neque viam, qua nos
tc fcqui debeamus, Sed videtur mihi in verbis Tho-
mz tacita quzda inefIc querimonia , & velutiamica

cere voluetit, quonam iret, & tamen dicat nunceos
non folüm, quo cat,fed etiam vià (cire. Perinde ergo
cít, ac f dicat;cüm nondü nobis dicere volucris,quo
eas , quod'inprimis dicendum erat, quo mode po[famws
viam fare? Sed ne videatur Chriftum accufare, mode-
ftiüs dicit, Demine nefcimus, quo vadis , Q9* que modo pof-

fümm vidtn fare? |

6. Diatelefia , Eco [um wia , veritas, €v" Vità j nemo
in refpondendo liberalis, minàs nobis in huiusloci

reípondiffet, quàm in terrogatus fuctat , facile intel-
ligeremus eum rcípondcre te ad Patrem ire,eundéq;
(e viam elfe, qua quifquis ad Patrem ire vellet, ire
oporteret. Nunc autem càm non folüm viam fe,fed
eriam veritatem, & vitam elfe dicat, quid fibi hec

refpondet ad id, quod Thomas poftcriore pofucrat
loco, quenam viaeffet; deindc ad id, quod priori

uis, vt Auguftinus ait, fefcire nefcirent: nam ad
Patrem fe ire, cosautem Patrem (cire: & (cipfum
viam ad Patrem effe , fe etiam illis notum effe, — Pri-
mum videndüm qua ratione viam fead Patrem effe
dicat, Quattuor modis diuerfiauctores viam cffe in-
terpretantur, Primó propter do&trinam , quia nobis
viam oftendit; id clt legem dedit, quam fi obferua-
uerimus, ad Patrem perueniemus , & fine qua per-
uenire non poffumus. Ita Cyrillus. Secundó prop-
ter fidem in ipfum , quz via cft ad vitam zternam,
fi ctera accedant neceffaria, vt ipfeait. Pt emniz, qui

tió propter cius imitationem , quód nemo poffir,
nifi eum imitando, ad Patrem ire, vt Bafilius lib. de
Spiritu fancto c. 8. Leo. fer. . de refurrect. Bernard,

tum , quo nobis ipfe impeditam ante , & interfep-
tam patefecit viam. Hzc omnia vera fünt , quamuis

quorum fe viam effe dicit? & füam opinor, & alio-
rum, modo ramenalio: ipfe fibi viaeft, non quia
credendo ad Patrem vadit, fed quia ipfe per fe, (uo
Iérito;fua auctoritate vadit,ipfe fibi viam pandens,'
neminc monfítrite,nemine aperiente , nemine pra-
cunte. Nobis veró via eft, quia cum przcuntem
intuentcs , id eft in eum credentes,& eius infiftentes

Éuthymius, in locum aliquem terrenum diíceffurá.|

B|/Chryfoftomus, Theodorus Heracleot. Leontius,
Theophyla&us, & Euthymius, & Bernardus inlib.]

Chrifti reprehenfio, quód nunquam fatis aperté di-]-

venit ad Patrem,vifi per me.) Si Chriftus minüs fuiffet|

interpretatione laborandum effet.Si enim non plüs|-

velint; querendi nobis folicitudinem inijcit. Pxiüsä

D tem, quod alius quidam do&us profecto, & Ca-
loco,quonam eat;vtrumque eos fcire probat,quam-]

E tam obícura, tam repentina? Duas ego probabi-
. les interpretationes inuenio. Alteram , vt He-
braifmus fit, qualem alibi notanimus , & no-|bilior.

gare ait: Petruminterrogaífe, vt eum fequeretut: Ajfe veritatem & vitam vocet. Ac de re quidem

ipfanon dubitamus; fcimusenim quo fenfa fe vc-
ritatem appellare foleat , quód vmbras, figuráfque
veteris legis ta?quam verum, folidámque veniens
corpus excluferit, fuprà. c. 1. 14. 17. & 8. 4x.
Quo feníu vitam, quia vitam éternam folus tri-
buit. c. 1 4. & s. 26. & 6. 3j. 48. Sed illud
querimus,qua ratione , & quo fenfa hoc loco
cum via veritatem , & vitam adiunxerit. Multa
interpretes dicunt, que vera quidem funt, fednon
videntur quzitionem folucre. Quale eft, quod

.|de duodecim gradibus humilitatis docent viam vo-

omnia, quz nobis pollicetur, pratítare poteft, ré-
jque vera praeftabit s quorquot enim promiftones in. illo

cari, quia per eum ad Patrem imus; veritatem,qujal

?, Cerinth,
1. 0s

Jwnt, "£men, vt ait D. Paulus; vitam, quia nobis

ceffe , quia per ipfum imus; veritatem , quia vera fi-
dei rectitudo, ac determinatio eft; vitam, quia

te Domitie lefn , [ed vt (equamur accerf , quia frnete nullus

premimm. u[eipe nos quaft via , ;onjïrmq quafit veritas ,
viwifica quaf; vita. Et quod Lceo ferm. 2. de zc-
Íarre&t. via fantie conner(atinis , veritas dotlrine diuamne,
r beatitudiris fempiterne, At non. vidco quid hzc
ad viam , de qua fola agebatur. Recentioresqui-
dam viam initium , veritatem medium , vitam,

Quid enim veritati cum medio ? Magis proba-

tholicus dixit viam vocari , qua hominesà pa-
radifo exulantes ceó redirent ; veritatem , id cft
non figuram , qualis tota vetuslex erat, que prop-
tereà non potuit homincs in paradifum reduce-
re ,zibil enim 4d. perfeffum adduxit lex ; vitam, id. cft
lignuni vite, quod in medio erat paradifo , aut
quod per illud, quod in paradiío erat , fignifi-
cabatur. Magis, inquam , hoc probarem , fi ali-
qua veteris legis mentio precefliffet ; nunc veró
cüm non preccílerit , vnde ifta allufio tàm remora,

ü

|vitam zternam przbet. Er quod ait Cyrillus, viam! -

i
ï,
. : M s d : : ^L
-.|[non nifi per ;Pfum confequi vitam poffumus. Et
C quod Ambrofius in lib. de bono mortis , fequimur cap.vltimo

a[cendit. T'u enim via, €7* veritas , vita , [ Nbilitas , fides| .

finem interpretantur. Non intelligo qua ratione |.-
reterquam. quod au&ores minimé boni (unt.

tio proba-

Hebr.7.19.

lnterpreta

men veritatis, & vite tanquam viz epitheta]
adie&ta fint, quemadmodum fi dixiffet, Ego fum

veltigijs ad Patrem tendimus, IDar, inquit Augufti-|

tam itur, aut quaPitur ad veram vitam. Alteram,
vt veritas. pro luce füumatur , que viam often-
dit , quafi dicat , Ego fum via, & egofum fax,
que preit viam ipfam oftendens, & vita, ad quam
F via ducit, ficut dixit. c. 1. 4. $. hic idem Euan-
gelifta, In ip[o vitaerat , €7* vita erat lux bominum , e*
dus m teaebris lucet,. Quam . expofitionem vidctur
Bernardus in lib. de duodccim gradibus humil.
indicaffe. Qwid, inquit, eff lumen vite, nf ver-
tas ,qut. iluminans omnem. bominem wententem in bunc

mundum offendit. vbi fít vera vita ?. ideo ciim dixifet |

Ego fam ,via ey* veritas , fnbdidit , qg7 vita,. Col-

via vera, & ad vitam ducens , aut Ego via ve-|.
ritatis , & vite, hoc cít, qua ad veritatem , & vi-

Migit ex hoc loco Theophyla&us Filium a-

nis quzftio, ac difficultas in eo eft, quo modol.

qualem effe Patri , quia. cüm c. 6. 44. dixiffet,

E

NeMmo

: LA EUA MTH LOAT j.:f E : i
il itesa s iM g. C cuidis u o ORE EOR IEUR Es T Ua RAT

DEN 1 ——

lii
i
t
Nim
lïlnqmt
frtn
lr
ï,äfcitis,«
dul

äex f

u
!Culp
'enin
pto
feti
uI TP
&
lg
b
gmff!h
: CO
QUth
ttn.
Fl

al

u 9 EL Lab aisl RGHIERC — ( 2 |
TMM Nemo potefl wentre ad me , m Pater , qui mifit me , traxerit; À. inonnullis clodäcib.us cpgnomftls, in aliis cogfx?f?ïus
Md deum s hic contrà dixit neminem pofse ad Patremire!- legltv;lrf M (,:mmlc,gfn dum,vtp ofüimus, Ka d» dl
mj nifi per fe-.Multo etiam magis id cplhgltut exeo IP.R?; 7:?«væang .engv,;m étpaxate w"ö'g. Qgöd fï ab Caxïe- :
LUE quódfe veritatem,& vitam,& quidem Grecisadditis| |&ione difcedédum eft;per preteritum potiüis, quàm
led| || articulis appellauerit ,quod in folum poteft D—'€un€1 per futurum legendum,;quia & al:e.rqna verbum,vi-
I"ME CODUEIMEGLUS ( M LDMEMON UD umv diffis, preteritum eft,& quia ententia non euariatur;
k r |7. $1 ognow[fetis me , 7 fj*'" Mmeuur viquexq i — per f:ut-ur-um autem nullo modo legedgm ; quia fen] —
h || wiffetis,) Duplex hic ftaum ectori &gurm quzeítio; tentiam euariat, Et fi nonfolüm qpufl Alllgü'&mllm: Tu&.26.
otltgs altera; quom.odo dlcat.nu.nc:, ffg?"&(üem mes ;7 p lapud V-l&onpum hþ. 4« zïducrfgs Armm , apqd Ru-—
TM trem mewn vtique cogwonifetis , mdftans CO(S necie,nec| pertum, & alios Latinos,fed etiam apud Qbryfo&o—
hi. |patrem faum nofse , càm fuperiore verfu dxxcrxt.ä Er - |mum eognofeetis legitur , & per futurum etiam expo-|
':';ïl:ï;: quo vado, [citis , g" viam [aitis, ignificans eos & f.e ; &| B Inunt;fore vt cognofcant ; ciim Spiricum n &umad
Patrem cognofcere;altera.quo modo cüm hicindi-| |eos miferit. Quis igitur fenfus , amedo cognofitis ewm;
»ej cet difcipulos nec fe, nec Patrem cognofcere, ftatim| — 'ez* vidiff eum ? Cüm eum cognofcatis , atque 'oculi'sj
M dicat & cognouifse , & vidifse eum. Quidam fa'*cdïö videatis, & quidem nunc,dum me cognofcitisatque
"(,ï vtramque queftionem foluunt;Gracé eíse ei éyydwer| — |videtis, ( qui enim me videt,illum videt) tamen non
"w 76 at 19l v al epa Cyvaiseile dv : quodvycrtend.umgüc, fí| . |cognofcitis. :Nofat eorum cc;cua-tcm,quöd videntes| -
h cognowiHs me , 7* Parrem vtiquecognouiflis, Quibusvet-! non videant. Efficax adueríus Arianos hic locus efl;| rocusad-
45 n bis non negat, fed potiüs docet, ac probat difcipulos| |docetenim Chriftus eum , qui fe bene nouerit , & ïi:fä:f'
Csbl & fe, & Patrem cognofcere;ac propterea,quo vadat,| jPatrem noffe , quod non vtique fequeretur, fi non
t qui fcire. Atque ita hec verbà nequeprecedentibus,ne-| |jeadem Patris , & Filij natura eflet. Itaque Victori-
us que fequentibus repugnare, fed re&cinter feommia| |nus libro.4. & Phoebadius vehementer hunc locum
w : confentire. Non afsentior;&quiagrauem aucto-|C|vrgent.. —^ - n BN MO

^ , |
"mahwu —!|
Hn :: n)aqf«ï :

Muj uenio preter Victorinum lib.a.cótra Arium, & Ter-| — |faffieimt nobis. ) Putauit Philippus,vt Cyrillus,& Leon-|
Mu & tullianuminlibro contra Praxeam ; falluntur enim| . |tius, & 'Theophyla&us fcribunt, corporeis oculis
hm qui Auguftinum,& Nonnum ita pu*tantintcllexifs.e; Patrem videri- poffe immemor illius fententie , Nov|gxo. j:«.]-
us & quia dictio Greca &v fübiunciuum modumefse| — |videbit sme bomo, «7* viuet. Axripit Chrifti verbum,eó-| -

et. .l |

1

).""Q hu,.
WUAV

rem ,quiad hunc modum interpretetur nullumin-|-

indicat. Itaque alitez verti non poteft , quàm noftet|-

8. Dicit ei Philippus, Demine offende nobis Patrem, e77|

que illü vrget,vt fibi Patrem oftendat. Dixerat Chri-|.

N vertit interpres , $; cognowi[fetis me, 7* patrem meum vti-| — (tus eos Patrem vidille ; non audet dicere Philippus
n que cognouiffetis,quemadmodum non Auguftinus mo-| |nonita eífe ,ne cótradicere preceptori videatur, Íed
"TM |dó , & Latini omnes, Phoebadius in libro aduerfus| — |petitab eo modeftiàs,vt quod verbis dixerat eos Pa-]
ub — lArian. Rupertus, & alij , fed Greci quoque omnes| — |trem videre, reipfa comprobet, eámqy fibi demon-|
b d |» . jChryfoftomus, vterque Theodorus,Heracleotes, &|D |ftret. Quafi diceret, fac, vt, quod dicis, verum fit, &
n i Mopfue&.Cyrillus,Leomtiqs,Theophyla&us,& Eu-| jfufficienobis. Hocautem ipium , quod dicit , f»ffiir
mini v thymius interpretantur , quafi Chriftus non confir-|.— [mobis , tripliccm habet fenfum. Chryfoftomus exifti-

mid L ^ |met,quod ipfe dixerat; £? qwo vade.fcitis,e7" viam (irti5| ^ |mat fenfüm: effe fufficit nobis , id eft nihilte iam pra-

d fed vt refpondeat ad id, quod Thomas obiccerat,| — |tereainterrogabimus , non erimus in pofterum ribi
d Ne[cimue quo vadis,e7* quomedo po[Joms viam (cire? Ego)| — imolefttimuifle enim,ne Chrifto molefti effent tam
ml : !^ jinquit.f(wm vis;veritas, G2* vita; ft comno[ceretu me,€7'pa-| — fcpe eum eadem etiam de re interrogantes. Euthy-
n,oll frem vtique meum cagna!&erem-, qugü d.lcat nonita| |mius vctö,& Kupertus, feffieit nobis ad cognofcédum
" ;,J "— left,vtvos dicitissproptereavosnefcire viam,quiane-| |& quó eas, & que fit via. Nam viam, id eít te iam fa-
Á *"?";f | fcitis,quo vado, tanquam via ex termino cognoícen-| |tis nouimus ; hoc vnum nobis decft, vt quemadmo-
DU — ] — — ddafigatquinonitaeft, exviapotiüsterminum,ideft| dumtevidemus , atque cognofcimus , ita & Patrem
"E | ex me Patrem cognofcere debuiftis. Itaq; quod ne-| E videamus.Hec interpretatio mihi non difplicet,quia|
OfJ que viam,neque victerminum cognofcatis,veftraeft| — lad locum,&cad id, quod agebatur,accommodata eft.] *
m culpa; nam diu ante oculos vtrumque habuiftis ; fi| — |Cyrillus veró,& alij, fufficit sobi jid eft,beati omnino|
à dc'ff'?f&" enim me, quocum tamdiu veríati eftis, quémqs vos| erimus , nihil nobisad perfectam beatitudinem de-|-
: 3,90';?*"*' probé 'cbgnitürh habere exiftimatis, benecognofce-| |jeffe arbitrabimur. Hec eft enim vitaeterna , vt Pa- in£ij
qit retis,& Patrem vtique meum cognofceretis ,qwiaege| — trem cognofcam?, & te , quem mifit; Iefüm Chrifti. ——
s Vet.y0. — |im Patre, C7" Paterin mee(l, Priüsergofignificauerat &| — |Satiabimur,cüm apparuerit gloria'eius. Y |Pfal. 16: fs

|

— Bná n o

Ife, & Patrem illos noícere càm dixit, Er que vado; fai-

(cebant, codémque modo dicit ftatim , Et amodo co-
gnofaitis eum , e7* vidiflis enm. Cüm autem hicindicat
eos nec fe , nec Patrem nofse ; intelligit non noffe,
quemadmodum oportebat , & accommodaté ad
rem , quade agebatur , ita vt íÍcirent Patrem metam,
Filium viam efle. Atque ita auctores illiomnes Gre-

cgo pluribus tantüm , & clarioribus verbis eorum
(ententiam explicaui. Aliter etiam refpondet Augu-

&

lippus , de quibus hoc intelligendum fit. * v g

t G7 viam [atirquia fe illi & Patrem ruditer cogno-|

ci, Latinfque, quos modó nominaui, intellexerunt;|

ftinus inter difcipulos alios fuifle, qui cognofcerent;| .
de quibusillud;alios, qui non cognofcerent, vt Phi-

L

Et amodo cogno[citie eum , &* vidifls em. ) Vitiosé in

|cum precedentibus, non cum fequentibus iüngunt,

cognouifl me thlgþpe ? qui videt me , videt €9" Patrem.)
Chryloftomus, Cyrillus, Leonti*, Auguftinus, Beda,
Theophyla&tus , & Euthymius vocatiuum Philippe;

quémadmodunm T'ertullianus etiam legit in lib.con-
traPraxeam , Irenzus tamen lib.3. c. 15. cum fequen-
tibus iungit;nifi librarij vitium eft. Non dixerat Phi«
lippus, Oftende nobis te; fed, offendenobis Patrem ,in-
dicans & alios difcipulos Chriftum quidem fatis vi-
diffe , Patrem autem non vidiífe ; Chriftus veró non
refpondet, rante tempere vobifcum fum;qy* nem cognowift

ftalare videbatur ; fed refpondet , t«nte tempore vebif:

9. Dicit ei Tefns ,Tanto tempore w'bz;(ï'umfïcm, e' nm"- [

Patrem , quemadmodum vt refponderet , ratio po-|

VV 4 — 8 w onen-

cum (am,e7" non cogneuifTis me * indicans ion lolüm Pa. i

COUUTNMe ^ ^ IOAN. MALDONATI CGOMMENT. ^

290

Itrem €os, led ne fe quidcm,quemïvidöbät, .quämquc
maxim? cognof(cere putabantadhuc cognouiffe.[ta
non effe illislaborandum, vt Patrem, fed vcíe, quem
ante oculos habent; cognofcantiloco Patris fefe illis
iam diu oftendere; qui enim fe videt, & Patrem vi-
. dere. Magno hoc artificio dicum eft. Illud ctiam
TT heodorusHeracleot.Chryloft. Theophylaét.obfer-
uant,non dixilTe ranto tempore vebifcum (amy;8c non vi-
diftis me,cüm tamen de videndo, nó de cognofcédo
ageretur, vtdifcipulos in folam corporcam cogita-:
:tioncm , vifionemque defixosad ípiritualem vifio-
nem traduceret, quz non corporis , (cdanimiocu. D
lis fit; quzeque cognitio magis proprié, quàm vifio
jnominatur. Indicatergo non dcbere eos corporea
vifione effe contentos , qua Pater videri non poffit;
animo videre oportere, quo nódum fc viderint, tam

longo tempore corpore videntes. Etenim fi fe vidií-,

videt.Secundo loco non iam dicirqui cognofcit me,
cognofcit & Patrcm, quia iam fignificaucrat aliam
efle przter ilam corpoream animi vifionem , quam
cognitionem appellauerat ; & voluitaccommodaté

| Cä;gom gpo(ccre cupiebat Pan:cm.Planö hic Chtil*ms often.
« ínaurz, |dit duas cffe naturas, aliam humanam , atque corpo-
ream, quaz oculis ; aliam diuinam, quz folo animo
autaperté in czlo;aut obícuré in terris ex fignis, at-
que miraculis videatur.Eodem cnim Joco docet fe &|
à difcipulis videri , & non videri ; videri humanaimn,
non videri diuinam , id eft n6 cognofci naturá. Cüm
enim dicit, Qui viderme, vicfet 7 Parrem , vtrecte D.
Auguftin* obferuauit, haud dubié fignificat fe ab il-|
lis nó videris càm tamen vt homo corii oculis vide-|

Tra&. 70.

i peognauiflis me , fcd non cognouifli me. Duplcx-ergo hincj.
a aertsta ducrfus Arianos colligitur argamentum. Alterum;|
[duplex ar- quód Chriftus dicatfe videri, & nó videri duplicem
punti""tinfe humanam , atque diuinam naturam indicans,
.|quod idem contra Eutychianos valere poteft. Alte-
rum quoód dicat, 4»i videt me, videt e7* Patrem , quod|.
.. — |verum profe&o non effet, fi vna Patris,& Filij com-
: munis nen effet natura. Itaquc lioc argumento non
folàm hocloco Chryfoft. Cyrillus , Theodorus He-
racleot. Leontius, Auguftinus, Beda; Theophyla&..

*

ipfa cüm Arianis decertarüt, magno effe&u vfi funt,
Athanafius orat. 1. & 2. contra Arianos , &íerm. 3.
& 4. contracoídem, Vi&orin. lib. 4. Ambrof. lib.| .
- |s. de fidecap. s. Bafil. libro de Spiritufan&to cap. 8.|
& hom. 28. contra Sabellianos, 8* Arianos, fed &|
contra Sabellianos hoc vfi funtloco, Tertullianus|
libro aduerfus Praxeam , antequam Sabcllius exifte-|.
ret;Bafilius hom.28.contra Sabellianos, Auguftinus,
Chryfoftomus, & Theophyla&us hoc loco. Non
enim dixiffc Ego fum Pater , fed, qui videt me , vider|
Patrem, Et rurfum , Non credos , quia ego t& Patre, e7* Pa-| F
ter in me e(| ? Quaz verba vehementer Tertullianus
; vrget. dv H5l e1 /
L | . 10. Non credis quia ego in Patre,€7* Pater in meeft?)De-
clarat, quodante dixerat, Nes cognouifli me,quod enim
tunc dixit , non cegnosifls , nunc dicit , n creds, quia
diuina natura credendo cognofcitur. Curn fimilibos,
Tract. 7o. inquit A.ugufcinus, d:fqmtiam cupis cernere ? Cur inj?Pa- :
biles feparatim defideras noffe? Si vantüm dixiffet, Pater iy
se efl, potuiffent fortaffis Ariani calumniari Patrem

A .cum nó folüm Patrem in fc,fedfe etiam in Patre effe
dicat,quid quefo fignificare poteft;ni(i vnam vtriuf.|
:que, zqualémque etfe naturi? Quod nefcio, anquif-|

igiffima Arianorü difputatio refutatur, quam multis

ifent & Patrem viditfent; quia,qui fe videt, & Patrcmg "

ad Philippi queftionem loqui, qui videre , non co-; C

Jipfo non loqui;quia etiam, vt Deus eft,non àíÍe ipfo,

rctur.Non eft opusadmonere Grace non effe; Er »on; D

Mfuntitaque ex illis cognofcere deberetis me plus eife'
. * s 9 * e r
quàm homiuem, & Patré in me perfpicere. Non pi- Contaa Sa-F

"gt : bellianos,
eet mc Auguftiui hocloco contra Arianos, & C i. ATA

& Euthymius, fed multo maximé illi,quiin arena E.

'qu"am animaducrterit. Atque hoc vno verbo lon-

hic verbisCyrillus refert:refellit hoc teftimonio Va-
llentinianos fuos Irenzus lib. $. c. 18. |
Ferba ,qua. ego lequor vebss ,à merp[o non loquor, Patez
«ntem ip memanens ,Ipfe faeit epera.)Probat, quod dixc-
rat fe in Patre, & Patrem in fecfIe;quia & verba , &
Opera vtriufque communia, & cadem funt. Videtur

quitur verba, quia dixerat, Ferba , que ego loguor vobis,
4 merp(omon loqmr'.A uguftinus,&cBeda,quod & Chry:
foftomus probat,pro eodé verba, & opera accipipu-
tant,quia & verbaopera quzdam (unt,& qui loqui-

|dorus Mopfueft.Leontius; Thcophyla&us,Eu thym.
& Rupertus,verba& operares diftinctas fignificare.
Duobus cnim modis Chrifti diuinitatem cognofci

fuiffe cum Patre;nam Patrem effe, qui per fe táquam
per verbum loqueretur, & per fe tanquam per virtu-
tem, & brachium fuum operabatur; & miracula fa-
cicbat, vt Leontius, & Cyrillus interpretantur. Quo
crgo modo dicità feipfo non loqui? Augaftinus, &
Beda putant Chriftum non modó tanquam homi-
nem;fed etiam tanquam Deum loqui;diceréque à fe

Ícdà Patre eft. Patrem illi naturam dando , & verba
& opera dediffe.Meliüs Cyrillus,Leontius,& Thco-
dorus Mopfucft.loqui tanquam hominem;quafi di-

autem dicere debuiffe,Pater autem in me manens ipfelo-i

tur aliquid agit; ideóque pro verbis fecundo in loco*ï
opcera pofuiffe.Melius idé Chryfoft. Cyrillus, Theo-j

potuiffe,ex verbis,atque do&rina;& cx operibus, id|
cft miraculis, qua patrabat; vtraque fibicommunia|

hic tar quá
homo lo-

cat,etfi méhominem vidctis effe, tamen verba, qua quitur,

Chriþcas

lloquor, & opera;quz facio, nonhumana, fed diuina

o

autem in memanens ipfe (acit opera , [fmgulas tenentes diuetfi
nobis aduer[antur beretici, qui non ex vna parte , [ed in coni-
rárid conantes 4 Vvia veritatis exorbitant. /frian quippe di-
euntyEcceimaquali eff Patri Filime, à (erp[omon lequitur. Sa-

Filie,. Quid enisn efl , Pater m roe manens ipfe facit opera,
ni[r in me maneo ego quifacio ?. Contraria dicitis . fed non eo|
modo frcut eff fal[um contrarium vero. , fed ficut funt inter fe
duo fal[a contraria. | Errando in diner(a itir m snedio efl via;
quam relinquitis, Inter vos ipfos longire mteruallo feparati
eflé , quàm ab ip[a via , euiMs de[ertores effis.. Uos lime , vos
autem ilinc buc venite y alteri ad alteros tranfire nelite ; f
bincatqueilline ad nos veniendo innicem vos inuemite, $abel-|
liani agnofcite » quem pratermittitiu Itriani «quatequem
f&bditia,(y-' in via vera nolifcum ambulabitis eff epim quod
inuicem ex vebas alteri ex. alteris admoneri vtique debeatzs.
"" fudi Sabelliane , v[que 4deo pon tpfe Pater , fed alter eff Fi.
lus vt eum./friamu inaqualem afferat Patri.£ndi ia
ne,ï/que adeo Filims equalis eft Patriot Sabellianm eundem
e[fc dicat «v* Patrem, T addequem tolliss tuadimple,quem|
minuis € nobifcum usnbo con fl itii quia nec tm tollis,nec tui
minuis eum,qui €7* alter eff A Patre,Ut conuiticak Sfcl:ellinqii, j
Q equals eff Patri, vt conumcas /rianum , vtri[gue emim

L in Filio;ficutRegem in Legato fuo cffe.Nunc autem!
A — : s

clamat, Ego,e7* Pater vnum femus. :
2 dqn NoB o^

bellianos verba fubícribere, nec pigere le&orem de- fï.claäugtg*
a p . j e- . ltinoniu
betlegere. Im bz, inquit; dwabw fententijsvna, qua di- auzuttsi.

Gum ff , AL meip(o non loquor, altera, qua dicium efl , Pater|Lra&. 71.

belliant contrá, id eft Patripafftani, Ecce quipater eff, ilee -

Sup.€:10.30

—

TEPARGUITT

CEE

Ka
if
fptril
mv
B
Quit
t
d
crede
polt
QUteos

NT
Ts
,
Ti

Tle

.. ipolt;
Q mdo f

lauiïh ni. f CCEE
Tij
iqwf:ä:rtf äp&fe
LT Idt.
LU
teaspz
m
It
Ht
Lit]
p
.H
tuff
ttüo:
CT
tll
—

H
! E
W ng)ï
! ^ X
lt !
e"ïfm'v.:
RU
"HUR
p
T.
Mi

'n."'«]* :
n ,N.QQO

L T i
IUX L Me
*'N)) h'::öu,x

IEL E
M.Häïm íÉ

Büitcur
hj O j '!
&q)cn (Cïv
ass
Qmur

NOMTK N g

J ,
: K ;r:imix

:pc:viml

|

tf
It Qu
Wns
Tj homi-;

; L
afamma^l] — |
suquik,' ||
n

54 ww
W"WJx "E
) ALE W 10805l
]

, l
vv r
) N ;L'IZ' | 8
i
F 4 P
A^A las m
ul, M UMUA
f

ATE :"äl'vl
)..,w»»hib

( ( HN "
a" UPTOR 1.
53.«."»;(31«, "u Lj
F OUU
T| H'* H
D5 rR
I
ID D
l

w um
, , l

o

"31
!,,331 n^
'4

" Fmt;
r1 f |
' !Wmaf;
t

m

] ,f
" ;!M'!(

æg;m:,t*ii
wiitz', QI*
Jl u- |
wr,f"'")
,,,-,;;qm

,'f ( qu l
n
" MM

EE
E.. a,
"p w d *'2;;.* "E

- CUUIN TIOAN CAB MIIID — x
i, Nenereditu , quia egó n Patre,C7: Pater i ineeff | A |que ad poenam pertinerent ; [lic'u't Petrus Ananiam,
alioqui propter opera ipía credite.) Mentionem de Vcrbjs,i & Saphiram folo interemit verbo , AGor. j. $- 9.10;
(& operibus fecerat. Habentautém multo maiorem| — |ficut Paulus Elymam illum magum excecauit ; A&.
* hd perfuadendum vim operá, quàm verba. Diciter- |r.11. & Corinthium illum iudenem Satana vexan-
Igosfi m increduli eftis, vt propter verba credere| |dum tradidit,r.Corinth.;.5. Putat enim T heodorus,
nolitis,ramen propteropera tf credite,qugnegarenon| ^ |quealiorum plurium.auäötü*m fcritentia eft ; h?.'ïeï' |
|poteítis effe diuina. Greci codices, quos vidi,omnes| nemillum non tantümanimo ; Íed etiatd córpore à
non legunt, s zie d non creditis , Íed zig l uoncre-| — |Satana vexatum fuiffe.Poftremo,quód Chriftus non|
|ditetuiti ; atque itaauctores quoq; Grecifereomnes| |nifi in Iudea, Apoltoli per totum terrarum orbem
u inte'rprctantur,ChryfoftomLls,Cyrillus,Theophyl'aL miracula fecerint ; itaque fama cetiam & celebritate
&us,& Euthymius. Latini contrà legunt, son creditisf, — | Chrifti miraculafuperarunt. Addit Rupe rtus Chri-
Icuminterrogatdion e.Nolter interpres haud dubié ita! B |ftum non nifi vna locutum lingua, Apoftolos omni- :
legit, &, vt videtur, etiam intet Grecos auctoresLe-| |bus; quod ipfum fi nonad: magnitüdinem , ad cele-
ontius , & Theodorus Heracleotes. Certé Nonnus| — |britatem quidem certe miraculorum pertinet. Ob-
|poéta ita vertit. Senfus quidem eodem redit,fedno-| |feruarunt Auguftinus , Beda, Theophylac&tus,& Eu-] -
ftrà lectio fententiam habet magis emphaticam.Nec] — |thymius,non dixiffe Chriftum , Maiora faciet,quami-
lobftat illud verbum,quod mox fequitur e£d'éud,4lo-| — |ego fa&urus fum, quia & illa maiora,quz illi factari |
qui , perinde eniim valet,ac fi diceret , Si noncreditis| — |erant, non per fe ipfi , fed ipfe per cos fa&urus erat.
verbis , faltem operibus credite. Eódem etiam mo-| |Itaque erinde hoc eftac fi diceret eos ex miraculis, «
do dixit capite 10. 38. $i mibi non viltis crédere y operibw| — |qu iprc per fe eo víque feciffer, faris fupérque polfe| ;
leredite. - : E L cognofcere fe in Patre, & Patrem infe etfe; fed mul-
|.- x s4men,amen dico *wl»if*,qui credit in me, opera, qmr to magis ex iis, que ip(ïmet eius auctotritare facturi
ego facio, 7 ;pe faciets 7* matora borum faciet.) Queren- C effent; id efle cognituros; multo énim maiora fadtu-| . .
|dum hic videtur , quorfum Chriftus hoc addiderit;| " [ros effe; & füis quodammodo manibus experturos| — . |
videtür enim vim omnem fuperioris argumétiener| |ita fe rem habere. Quod non modó probandi,quod
ware, Dixerat ex óperibus fuis cognofci poffefe effc| — | dixerac , fed difcipulos etiam confolandi cauía dixitfe
: Deüm , hoc eft fé in Patre, & Patrem in fe effc; nunc Chryfoftomus exiftimat;quafi diceret;Ego hactenus 14
veró dicit, quifquis in fe crediderit,eadem fadurum mitaculafeci,vos pofthacfacietis. — — .. .. (
opera , nonnulla etiam rmaiora , quàm que ipfe face- E nga»e;äu 4d Patrem vado y 7: quodeutique petieritis !
ret ;atquiilli , quiin ipfum credunt , Deus certé nop in tomihe meoyooc faciam,vt glorificetur Pater n Filio,) Me- E
fant, nec ipfi in Patre,nec Paterinipfis ef;ftergocx| — 'ritó muld qugrunt interpretes , qualifnam ifta fit ra-].- :
eorum opetribus , queaut eadem ,autetiam maiorz| — |tio;proptetea eius difcipulos maiora miracula fa&u-| .
erunt, non fequitur ipfos in Patre, & Patremin ipfis| .. |ros , quia ipféad Patrem vadit. Quattuor huifis rei|
effe;xquomodo fequitur ex o perib? Chrift» Refpon-| |apud vetuftiores interpretes explicationes inuenio.;
fio ex illo verbo , qui eredit i me , colligenda eft; eo|r, Chryfoiï:omus,Thvcoäphyla&u&&'E;Uï.,hymiüs exift-
: enim verbo fignificat eos non proptia ipforum , fed| . | mant hunc effe (enfum , Si egoad Patrem non irem,
| fua ipfmS poteltate ,auctoritatéq; miraculafacturos| |fiexhoc mundo non difcederem , non effet opus vt
Juare non ipforum,fed fuam aflerit poteftatem,que| — |vos miracula faceretis , ego enim ipfe per me face-
tanta , támque diuina effet , vt non ipfe per femodó,| |rem; nuncautem cüm exhoc mundo difcedam, &| — "—— ;
fed alij etiam quicunque in fe crederent, ideftqui] — [ad Patrem vadá , neceffe eft vt curam iftam , au&tori- :
crederent fe in Patre, & Patrem infíe effe;eadem| — |tatémque miracula faciendi vobis relinquam, quiin
poffent cius auctoritate facere. Ita fit; vcnonfequa-| |mecreditis. Aliter idem etiam Chryfoftomus , pro-
tur eosin Patre, & Patrem in eis: fequatur autem| | |ptereaqui in me ctediderit ifta , & alia maiora mira-
Chriftum in Patre,& Patrem in Chrifto efe.Indica-| |cula perficiet; quia etfi ego ad mortem eo, in morte|
runt hoc Cyrillus;Leontius, Theophyla&us;Euthy-| |tamen non manebo , non exunguar , fedad Patrem
mius,& Rupertus. Propterca enim dixifle , qweredst|:. ibositaque poteftatem iis, qui in me crediderint,da-| ;
. Jin me,maiora borum faciet , vt oftenderet fua eos aucto- E repotero miracula faciendi, Eandem expofitionem|
ritate , non propria iporum fa&uros effe: aut,vt| | Theodorus Mopfueft. indicauit. Rüpertus propter-
Theodorus Mopfueft.ait, hac ipfaratione oftendiffe| — |ea, inquit, maiora miracula facietis , quia per meiim. :
Deum,quód dicat fe multo maiora miracula pereos) |ad Patrem abitum,id eft per mortem,ac refurrectio-]- :
— - |poft mortem fa&urum effe , quàm perfeipfeviuens| |nem meam peccata vobis remittentur , & vos pote-
g&ägï fecerit, Quzrunt multi, queillafint maiora,quàm| |ftatem accipietis aliorum peccata remittendi. Hac|:
1 racula fint, ipfe fecerat miracula , que diícipulos füos facturos| |fententiaideo mihi non placet;quia de faciendis mi-[
i*f?" dicit. Omnes fere refpondét maiusillud fuiffe, quód! — |raculis , non de peccatis remittendis agebatur. Du&
pu " Ifola Petri vmbrazgrotos fanaret;quód egrotiin pla-| |vefó primz, quia etfi rationem aliquam probabilem| ;;
]tcas proiicerätur,& quotquot éius vmbratangeret, |reddunt,cur quiin Chriftum crederent,miracula fa- '"
(anarentur , AGor. s. 15. fic Auguftinus, Theodorus| ,. |&uri eflent;tamen cur maiora, quam ipie feciflet,fa-
[Heracleenfis , Beda , & Rupertus. Theodorus veroó F [&uri effent ,rationem non reddunt , quod in primis| - F
| Herac]eotes tribus rebus Apoftolorü miracula mi.| leratneceffarium. Cyrillus, Leontius, & Theodorus Lib.o.c 4
: raculis Chtifti docet excelluife. Primüm, quódipfà |Heracleotes rem mihi videntar meliàs explicaffe. E
per fe maiora fuerint , vcillud , quod de vmbraPetri! — |Ha&tenus , inquit ; Chriftüs quia vobiféum verfabar| -
. |modb recitabamus. Deinde ,quód Chriftus nullum| — |habitu ferui;nolui multa que poteram riracula ede-
nifi beneficij loco miraculum fecerit,qualeeftimor-| re,vt meintra humilitatis , quam pre me ferebam;|
|tuos füfcitare , egrotos curare; Apoftolos plura mi-| |terminos continerem ; nunc quia ad. Patrem vado;
raculorum quàm Chriftus fecerincgenera,nonea| |vtadillius dexteram affideam , nunc quia non iani
folüm , queád hominum beneficentiam ;fed etiam,| — lhumilitatis , fed glorig ; ac maieftatis mez dem"on-gl
^ M | T Q;randq m

i

M

teie quid

fit.

-2t 2

& :02.

1

17. $. 9.

EE gsus agb rP At

d. i i * ENPESI

)
Irta&. 7£.

ddipt .

. jbis fequétibusalia etiam, ac fortaffe probabilior ex-

fa. 8o-1-Imaiora. Aperite os veltrü, o implebo illud. Yn nomine
in nóomine : D
[Chritli pge-

Iclaudum illum fanauit dices,!n zemize Iefu Chrifs Na-

TIn cae. 7.
Matth.ver.

gpetieritar , inquit, ( nemrme meo, boc fAciarm ,'vt glorificetur.
IParer ii Filio. quafi dicat , quia ad Patrem vado, quafi
Is ige s Z [ . H ;
regüum illi; gloriamque partz per me vidtorie tra-

immagis per me Dater glorificetur ; aut quia ad Patrem

iterea mulra nos nomine ctiam Chrifti petentes non
obtinere , quia non conducunt ad falutem noftram.
[Duo in illo verbo;Faciam vebsz, ab auctoribus obfer-

]rite indiora quam nucimaiora per eum,qu: crgditfn me,quám
|preter euna per vae 5 ego tame ip[e prater ewm;ego ipfe per ewm:
|/ed quando prater enm,non [actet ip[equado autern per eumi,
- Jguamui non per [emetip[om facier 77 ip[e. Porro antem a-|

Macobi4. 3. ^* — : nf us
14. $i qm'a( pei*ierittk B norhine méo ,»-l:p'c faciam. ) Affe-]

jehim fixun in illis manere expedire ipfis , vtad Pa-
itrem àbitet. !

Ipromiferit fa&urum fe,quidquid in fno nomine pe-

lrent , ne errarent exiftimantes , quidquid quacun-
þuc ratione pcterent, effe confecuturos. Atfi hoc di-

fernate; ícd;fi dilexeritis mc, & mandata mea feruauc-
videntur exiftimare Chriftum docere voluitfe , quid

rets itaque non ad precedentia, fed ad fequentia re-
fcrunt. Eadem ratione hoc refutatur,nec enim dixif-

: '993'

—-OAN. MALDONATI COMMENT.

224

dét, quàm per me feci,miracula faciam. Mihi ex ver-

plicandi ratio colligi videtur po'!fc&. Et quodcuuque

diturus, maiora pcr vos. miracula perficiam , quo

vado parta vi&toria, quidquid petieritis in nomine
mco,äciam vobDis; folét enim R eges tüm largiffimé
'bïüCüCia'CöüfCl*ïC.cüm noua üinth:i vi&oria.Ergo
ha&tenus ego n6 que poterá,fed qug vidcbá omnino

miracula faciam, & quia plura vos ac maiora , quàm
ego feci, miracula petetis, plura quoque facictis atq;

Chrifti petere eft,vt Theophyla&. & Euthymiaiunt,
pcetere eius inuocato nomine, ficut Petrus AG. 5. 6.

areni [urge,e7" ambula s aut petere per merita Chrifti,

. Tra&. 2j vt Ecclefiz víus interpretatur. Etfi Augutt. alicubi|
fubtiliàs ; nefcio an veriüs ré differitseum petere ali-

quid in nominc Iefu;qui pctit in nomine faluatoris;

n0oine faluatoris, quod ad lalutein pertineat; prop-

uata funt;alterüm à Chryfoft. Theophylacto, & Eu-
thymi
Paté

niam timens;fc id non aliena,fed füua;ac propria ran-
quam Dcum au&oritate fa&turü effe. Alterü ab Au-
guftino, Qui drxerat, inquitofaciers pof£ ait , faciam, tan-

qiam diceret, Non velus boc impoftilile videatur , mon enim| —

«]

poterit e[fe umater me,qui credit in me, fed ïgü f;;fhærm fen;ec

tora facere per epmquam prater enm ,non :!'zz defetkio.fed di-
gn4ti, Qua autemratione fiat, vt inulta multi pe-
tentes non accipiant, & nosalibi, & kic Augufti-
inus explicat, quód, vt ait Iacobus , male petamus,

luerandi caufa, vt Euthymius ait;idem rc*tpctit.Voluit

ag. Sidibgitir me, mandata mea (eruate.)Dubium cur
la&. & Euthym.putant conditionem explicari; qua

cicrint, némpc fife diligerent, ac mandata fua ferua-

cerc voluiffet,non dixiffet, 5: diligitis me, mandata mea
ritis. Auguftinus, Lcontius,& Theodorus Mopfüeft.

illi facere deberent, vt Spiritum fanctum illis mitce-

ftrande tempus eft, maiora pereos, qui in me cre—]

effc neceflaria, miracula feci, pofthac non ad neccffi-|.

tatem modo,fed ad veftrá voluntaté, peritionémque|

nomen enim Icfu faluatorem fignificarejid auté peti

io,non dixiffe, Qwodcunque petieritu im nomme meo,
"faciet,aut;ego Patrem rogabo, vt faciat; fed bec|
Ifactam vobis,vtoftenderet,quafi Arianorum calum-|

hoc Chriftusadiecerit. Chryfoft. Cyrillus/Thcophy-]

.F

A

E

-|mifsurum; dicit enim cap. 16. 7. $i antemabiero, mit-

-]weritatem, & quod dicuntalij eapdzrlo paracletum,

'fer, $: dalzg;iis sie , mandata mea fernate, fcd ( dilexeritis
me, & mandata meafcruaueritis. Ncquc dixit po-
ftca,& ego rogabo Patrem, fed fine conianctione,
Ego regabo. Patrem, Alij putant fortaffe probabiliüs
lenfum efse, fi me diligitis,ne veftrum erea meamo-
rem in eo oftendatis, quód zeré feratis difcefsum
meum s fedin co potiüs, vt mandata mc:?&diligcnter
jobferuetis, quem fenfum ctiam Chryfoftomus vi-
detürinfinuare. Ego aliud confolationis genus efse
arbitror, bono cftote animo;nihil vobis decrit,fi mc
diligitis, ideft , quandoquidem me dilioitis, feruate
mandata mea; dilieentibus enim me, & mandata
mea feruantibus nihil deerit, mihil nocebit, zos eff
enim iopia tementibus eum, & diligentibus eum omnia coo-
perantnr in bonom, quin e2* ego rogabo Patrem,e' alam
|paracletum dalit vobss. Mouct, & multis verbis agi-
tat quzftionem Auguftinus, quomodo pofsenc illi
Chriftum diligere; & eius mandata feruare, fi non-
dum illis Spiritus fan&us. datus erat , cüm fine cari-
tate nemo Deum diligere , nemo eius mandata fcr-
[uare poffit, & caritas non diffundatur z cordibus no-
fhre nift per $piritum [antlum,qui datus eff nobisSumma
Irefponfionis cius eft, iam illis inuifibiliter, & mi-
nüs abundanter Spiritum fanctum datum fuifse;
dandum veró fuise poftea vifibiliter, & abundan-
Hs ( | :
I6. Et ege vogabo Patrem , * alium paracletum dalit
vebis , vt maneat voli[!ium in aternum,) Non dicit hic
mittam , fed , rogabo Patrem , e7* alinm paracletusn dabu
vobis , càüm non dixifsetante; Quedcunque petieritis in
nomine me , ego rogabo Patrem , & faciet vobis; fed

runt. Aliqui non aliam rationem reddunt, quàm

Quam ctiam rationem Chry'oftomus, & Cyrill. in-

Íc , quod promitteret. przíftiturum ; ! faciliüs enim
credituros Apoftolos fuifse, Spiritum fanctum mit-
tendum fibi forc, fi Patrem, quàm fi fe mifsurum di-
ceret. Sic etiam Chryloftomus , Theophylactus , &

indicat,nearroganter loqui videretur. Mihi propte-
qrea videtur miflionem Spiritus fancti Patri tribuere,
quóàdipfe quoqueà Patre mifsus efset; & de illo age-
ret fuo loco mittendo , quafi dicat, Ege rogabo Patrem,
vt quemadmodum me ad vos mifit, ità nunc cum
ego me ad illum recipiam, alium meoloco vobis
mittat. At non propterea fignificat fc illum non efse

tam illuys ad ves.. Paracletum vocat Spiritum fan-
&um quafi confolaterem , id enim huic maximé lo-
co conucuit;vbi de confolandis diícipulis agebatur.
Itaque quod quidam dicunt paracletum quafi ma-
gittrum appellari , vt Leontius,& Theodorus Mop-
lueftienfis aiunt, quia poftca dicit , docebir vos emnem

quaft aduocatum dici ; quód poftulet presobis , vt
ait D. Paulus, remitibw: inenarrabilibws , quo fen-
fu. Ioan. a. aepdxArlec ; id cft ad. uocatus, vtait
Cyrillus , & Auguftinus ; appcllater , etfi id
etiam vocabulum fert , quia minüs ad rem per-|
tinet , minàs probo. Ob'etuarunt multi, Augu-
ftinus, Chtyfoftomus, Cyrillus, Leontius, Theodo-
rus Heracleenfis, Theophylactus,& Euthymius,cüm

TPÉdby v s.

bec faciam vobis.. Cuius rei caufam interpretes quz-

iquód volucritChriftus nunc vt homo;nunc vt Deus
Moqui, vt fuam vtramque naturam demonftraret.|vcbeus cur

dicant. Alij quo magis difcipulis perfuaderet veré|

|Euthymius. Aliam quoquecaufam Theophyla&us

Pfal. 33. 16.
oman. 8,
18.
VE€t., 16.

Sine cari-
tate nemoj
|mandata .
Dei fetua-
re poteft.
Romá.. $. i

Nunc vt
homo,nüc

loquatur
Chriftus. [

1
1

Paracletus
cur dicatut
Spiritus sà-
Gus.

Inf.cié.1.[

Roman. $.
16.

——

Lib.9. c.44[

Chriftus dicit, alium faraclcmm dabit vobs , Íe ctiam

PTS

n *5 i i ii » " .

— us vig

x T AT.

.ipfom

T
Wf
Apoü(
vt
mnitse

!
/ M

|
| yhyl

morte
Vr
| f RUYRQa
OY
J Apiios ft, um
BN
NY
ïm?gc'
Tim

E ss
| detus|
| ïïintusæ'c-g ol
| ?ggauscuï ipgrzka(i
du
( KTÀ

j '
l

( muven

Ailfty

a |
IT
H*bïa*is | d

" I "RAVU dU GINDOJAINSCAPSQXIIDL C 996
:W upfum paracletum appellare , quod & ipfe confolator| A tem, quem etiam fc?iïfgm Chryfoftomus indicat. AL
ïïfï&o;:»' hoxplnum HF' IN omen enim paraclegl,ld eftconíola-| |tero, vtípiritus veritatis, id eft verus Dg fpmtug ap-
" ü; toris quaimuls t.nbu.s, diuinis Pg:rfgms commune fitj| - Rellemg ; Opponatürque mundi fpmtul,'"atg; iäplgn- |
* tamen per attributionem Spiritui fan&to datum eft. — |tie , qui mendax , & fallax eft, ficut fapientia diuina|
;.ï,,fno'ï Perindeergo eft;acfi dicat Chriftus, Ego vos ha&te-| — latque humanaapud D. Paulum opponuntur , Rom.| -
; u nus confolabar ; ideóque triftes eftis,quód exiftime-| — |8.6. 7. & 1. Corinth. 1. 26. quemadmodum Cyrillus,|
l:'ä'ï*zïä'ïi l tis vos poft meum à vobDis difceflum confolatoreca-| |Auguftinus , & Beda videntur exponere. Propterea|
U g rituros ; non itaerit , alium enim pro me confolato-| jenim ftatimaddit,quem mundws non poteft accipere,Nam
"sc ïälcïeïï rem habebitis. Hinciidemilliauctores Sabellianos, — [idcirco non poteft accipere,quia animalis bomo non per-
t mianire- |Macedonianófque refeilunt. Nam contra Sabellia-| |cipit ea qua funt firitus Dei s flaltitia enim eft li, e27 non
Mu fellantur- E5 quidem trium perfonarum diftin&ionem figni-| |pereff inrelligere, Sic cnim potiüs interpretor, quàm|.
:'-.ïianiw.aï | | äcari,Egö rvgælza Patrem,e7* alium paracletum dabit vobis B. cum T heodoso Heracleota , Theophyla&o , & Eu-
LT hecenim que rogat, & querogaturs que dat,& que| — |chymio non potfe mundum,id eft mundanos,& car-
hg í datur , eandem potfe efle perífonam: contra Mace-| |nales homines eumaccipere;quia fupra corpus nihil|
LL E donianos veró notarivnitatem elfentiz,cümpara-| |cogitant , & ille corporis expers eft. Hoc eft , quod|
hu E 4 cletus vterque vocatur. Quód dicit , t maneat vobif- ftatim addit, quia non. videt eum, nec fcit ewm,N idere, vt|
*»-:'.sf;t.xïfük cum in &ternum , quam vim habeat, pauci mihi viden- C!'m:yiïbiïïom.ait,pro intelligere ponitur;itaque idem
A tur obferuafle.Rupertus putat fignificari paracletum| — |eft , quod fcire. Dicit ergo propterea mundum fpi-|
Müteari ,, I illum, quem Chriftus promittebat, in eternum cum Fittln'a illüm accipere non poffe;quia nó poteft illum|
hàxs ( | ; Apoftolis maníurum effe ,quia illos víque ad vitam intelligeres non poteftguftare. E contrario vero di-
r vternam perductutus erat. Chryíoftomus,& Euthy-| ||cit; Fos autem cognofcelis eum ,quia Apud. vos manebit , 9*
A [mius,& nefcio quis auctor alius,quem in Grecorum| - i volis erit. Mmzdus recipere ngn poteft , quia a'licä-L
t its] | Ca:ena nullo.notato.nomine citatum inuenio , in| C jnus , nouus ;infolens illi videtur effe , exercitatos in|
nl | eternum cum Apoftolis manfurü fuitfe , quia etiam| rebus di;uinis lenfus non habenti; s Atstem cognofcetis|
U poft mortem cum illis manfurus erat. Solus 'ITh.eo- ( jeum yquia apud*go: manebit , id eft quia familiaris , &|
phyla&us, fi quisattigit , rem mihi videtur attigiffe.] — confuetus vobiseft, fempérque vobifcum erit. Sic|
Vocauerat Chriftus vttumque & fe,& S piritum.fän-- - |fere Gregor.lib.;. Moral.c.20. ! N |
&um paraclerum, eümque fuo locoventurumdixe-| | — 18. Nenrelnquam ves orphanos,veniä 4d vos.) Aliud]
B. rat; docet nunc obícura quadáantithefraliter,quam| — lhocconfolationis genus. Confolatus eos fuerat pro-|.
| ipfe ad eos miffus fuerat, Spiritum fanctum etfe mit- mifífione Spiritus ian&ti , quem füo loco venturum|.
tendum ; fe ad breuc veniffe tempus paullo poftper| |dixerat, nequeab illis vnquam difceffurum ;fed illil-
mortem ad Patrem rediturum; Spiritum fan&tum ita| — |eius potiffimum prefentiam defiderabant , fe etiam] -
^. |venturum , vt nunquam moriatur, (nec enim pofse)) |promittit non femperab illis abfuturum,rediturum
In'aterni, nunquam ab ipfis dilcedat. Itaq; illud i» etersum He-| D adillos aliquando. Hocautem ipfum accommodatis| — —
Mub s s í Draico.idiomate tempus tantüm fignificat huiusvi-| ||id confolationem dicit verbis , Nez relinquam ves or-|Cur orpha-
figaifica. |tze , nam de futura vita non agitur. Refellunt exhoc| — |phazos, dum enim orphanos vocat, filios appellat, vti?:äsvdïï
loco Theodorus Heracleotes, & Hieronym.q.9.ad| j|notant Auguftinus, & Beda. Aliquanto aliter Chry- pulos.
Hedib.Montani;Prifcille,8: Maximille herefim,qui| |(oftomus;-T'heophyla&us, & Euthymius,fed in ean-|774**75
longé poft Apoftolorum etatem in Montanum pri-| |dem fere fententiam , orphanos dixiffe , quia paullo|.
müm Spiritum fanctum mifísum dicerent. : [upra cap.13. 33. filios appellauerat. Rupertus, nos re-|-
mad b ]. r7. Spiritum veritarrlf,fiuem mundws no f.w,,"/f ac.:qiperf.) linquam vos orpbanos, id eft in peccato: morale,& nonj
d fiicas ve. Exponit quem vocauerit paraclerum, Spiritwmjinquit,| |admodum apté. eniam;inquit;ad vess aliquando re-
rE mitauscur peritatis, Spiritum veritats Chryfoftomus, Leontius,| |dibo, quod de quonam fuo intelligat reditu,nó con-
r gieus.- - . Theophyla&us vocari dicunt, vt opponatur fpiri-|. uenit inter interpretes, Plerique de refürre£tione| -
chut i ä tui veteris legis,qui non fpiritus veritatis, fed vmbrge Eüntelligi volunt , poft quam fzpe Chriftum Apofto-|.
m erat, atque figura: veritatem enim vmbris, ac figuris|. lis legimus appgruilïe & apparuiffe quidem fic , vt
nme ! lcgis opponi, cap.1. 14.17. & 4. 23. obíeruauimus. At| |eum A poftoli viderentmundus non videret,quem-
unca | hocloco de lege veteri non agebatur.Meliüs Euthy-| |admodum ftatim dicit , /fdbae modicum , ey" mundws
- : mius opponi cztetis fRiritibus » qui creaturz funt,| — meiam non videt , vos autem videtis me, id cft vifuri eftis.|
wng;;! i qüafïl alij eius comparatione veri non fm-t.' Sedneqs - Sjc vterque Theodorus Heracleotes, & Mppfuc&. :
;:9.':7?:'/*7 h(?c.l píum ad rem magnopere vldetuxr pertinere.Alij Lhtyfoüqmtls", ThethZlg&us ; & Euthymius. Alij|
agl fpiritum veritatis vocari putant , quod do&torfitve-| |de ipfa Spiritus fancti miffione hoc interpretantur,|-
sstl ritatis, vt Theodorus Mopfueft. Hoc probabilius;| — |quafife ad difcipulos venturum dicat , quia per Spi-
m quia ita videtur interpretari Chriftus, cap.16.13. Ciom| — |ritum fan&tum venturus erat, vt Cyrillus, & Ru pet-
"P. , jantem venerit ille [Diritus veritatis, docebit vos omnem veri-|.- tus; quod nefcioan probabile videri poflit , cüm de
d. tatem. Sed adhuc videtur non fatis ad id,quod ageba-| F laduentu Spiritus fanctiiam Chriftus differuiflet, &
;,:553!02;2;&;, : tur.accommodatum; de confolatione enim,non de| |nouum hic, vt diximus, confolationis genus fit. Au7
'*W;mn do&rinaagebatur. Itaque duobus preterea modis,fi| - euftinus,& Beda,& Leontius de fecundo Chrifti ad-
'ïlc',cwm,,-' hic non placet;interpretari poffumus.Altero,vt He-| — juentu,quod vt magis probem,facit,quód cap. 16. 16.
", braifmus fit ; dicatürque fpiritus veritatis, id eftper-| |r7.19.vbi eádem, & iifdem fere verbis fententiam re-]|-
qu ffff:"læ, Stabilias !Ímanens;ftabilis;ftabilitatem enim Hebrei veritatem petit, de illo vltimo loquatur aduentu , vt multisibi
"u Hebtris ivocant , Fiat tanttm pax,€7" veritas in diebus mes d ell| — |verbis exponit ; & quódid , quod veríu 20. fequitur,
, dioP CUP — |pax firma,& ftabilis,Ifai.;9.8. e7" dabo opus eorum m ve-| — inillo die cognofcetis,quia ego (ama i Patre meo,C7* vos in me,|
( vitate,C7 fiedus perpetuum feriam em Mai.61.8.Quiaergo| — |egego im vobis , deillo proprié tempore incelligatur,
j, I Edixcrgt Ípititum manfürum cum Apoftolis inzter- quo tempore Apoftoli nóiam per fpeculumin ehi-|
T^ . inum, vocat fpiritum veritatii ,id eft perpetuo manen-| — |emate,fed facie ad faciem vifüri erant; & quód ver.;.
j / | ! eodem
(41 L m ——À 7 : ;
lh
; *

"——

Przfíentia
pro futuris
poni fre-
1 quens eft
;in Ícriptu-
í2,

—

Hebraif-
mus, &,có-
plemétum
elt compa-|
tationis,

ic. 16. 16. & Ieannes,quod amplius eft,horam nouit-

non quód refurrecturi non fint,fed quód non nifi ad
Imortem refurrecturi, fupra cap. 6. 39. 44. $4. Alio-

cerpretantem ,. Ervos viuetis,id cít gaudebitis , cüm

997

IOAN. MALDONATI COMMENT.

998

eodem feníu dixerit, zterwm venio , €7* 4cc£p£4m vos 4d

meipfnm, vt vbrego [nma, 7 vos ftis, Atid tempus lon-
giffimé abcrat; fateor,fed illud ipfum vocat msdicum.

fimam, r. epiftola c. 2. 18. quia milleanni in confpe-
&u Dei tanquam dies vna 2.Petri 3. 8. Cur crgo non
:os potiüs confolabatur dicens poft tres dies,hoc cft
ooft refurrectionem ad eos redicurum?Primüum quia
multo minüs tunc coníolationis per eas apparitio-
nes, quàm pollea per fecundum aduentum fuum il-
lis ezatallaturus. Deinde quia illg poft refurrectio-
nem apparitiones ad breue fuerant tempus , & non
nifi quafi per cranfennam fe illis oftendebat;prafen-
dizautem illa fua , quam illis per íecundum aduétum
exhibiturus erat, erat futura perpetua.
19. "A dbw modicum, «* vsundus meiammon videt; v
4utem videtis me,) Quod tempus modicum vocet,
modà diximus , nempe quod víque ad fecundum
aduentum reliquum etat.. ider; & videtis , pro vide-

cum emphafi , & gratia pralentia pro futuris poni,

bit, & videbitis pofita funt. Szepe monuimus magna|

vt Eltas ventt1d eft venturus eft, Match.rg.i. & Mg/l
fías venit, codem modo füprà cap. 4.25.At quomodo
dicit mundum fe vifurum non effe, (i de fecundo lo-
quitur aduentu cüm tunc omnis caro eum vifura
?. Facilis folutiosdicitur mundus eum iam non vi-
lurus, quia non nifi & momento teiporis , & ad
fnam condemnationem vifurus eft, quemadmodum
fcpe fignificatur peccatores refurrecturos non effe,

qui idem argumentum contra eos valet , qui hoc de
tempore refurre&tionis Chriíü interpretantur ; qui
enim dicit mundum fe vifurum non efle, fignificat
nunquam effe vifurum. Is denique fenfus , quem ex-
pofuimus, & verbis fequentibus confirmatut. ——
QUia ego vito 7* vos viuetis.)Probat atque declarat,
quod dixerat,mundüfe vifurum non etfe, Apoftolos
autem vifuros , quia nimirum À poftoli ad viram re-
(urre&turi erant , & cum co femper vi&turi , mundus

videre non poüünt. Hic vetrus eft fcnihs,&ijs , quae
modo de refurrectione diximus cófentaneus , atque
codem fere modo , certe de refurre&ione Auguft.
Chryfoftomns, Beda, Cyrillus , & Euthymius inter-
prerantur. Quo magis Theophyla&um miror in-

me poft refurrectionem conípicietis , quiagaudium
vita quzdam fit.. Tolerabiliuseft, quod Rupertus
alt , quid €go Viuo , €9* ves vinetis , id eft propter meam|
cefurrectionem vos habebitis fpiritualem vitá , quia
per eam vobis remiffionem merebor peccatorum.
[llud ego neminem animaduertifle video, compara-
donem ex Hebraorum idiomate in his verbi;la-
tere, quam indicat particula illa , £t , quz fepe apud
Hebraos , vt alibi diximus , comparationis comple-
mentum fignificat. Senfus ergo eft, quiaficut ego
viuo, ita €7' vos vinetis, Intelligitur enim particula fi-
militudinis Hebrzorum more , quemadmodum fu-
prà veríü 1. & cap. $. 17. & mox verfufequente. Pu-
rant Auguftinus, Beda , & Rupertus propterea de fe
dixiffe Fiwe, dedifcipulis, /iwetis , quiaipfius re-
furrectio proxima erat, ita vt pro prafenti haberi
polfets diícipulorum autem refurre&tio longe abe-]
rat, Aliam ego eius rci caufam etle arbitror , quód

autem in perpetua maníurus morte, mortulautem|.

C

b

É lOyrill.& Theophylact.difcimus.Sed facilis refpofio,

non de humana, fed de beata , atque diuina loqua.

A 'tur vita, quam ipíe natura habebaríua , difcipuli au-
cem nondum habebant, fed eius beneficio habituril

B|Pater babet vitam im femetip[a , fic dedit 7* Filio habére vi-

|Eflote perfetia, frcut Pater wefler caleflis perfcchom efl, vbi A-

Migit ne.). Putant Chryfoftomus , Theephyla&us, &

erant. Quam enim paullo ante vifionem appellaue-
tat , nunc vitam vocat , quia hac eftvita zterna, vt
eum vidcamus, cognofcamüfque. Perinde ergo eft
ac fi dicat, vos videbitis me, id eft beati eritis,vitämj
quc habcbitis eternam,quia ego ipfa fum vitajitaque

tar: fic dixit c. 1. 4. In ep[o vita eraty €7" vita erat lux bo..

liciit ego vitam per me habeo , ita eam vobis imper-|

minum, & c.$.15. 26. Venit bora, ey" nunc efl quands rmor-|.

t4t Auduent vece fili Deieg- qui audierimt viuent.Sicut eniy

tam in [emeuipfo. Eodem Íenfu docet D. Paulus vitam
noftram inipío abíconditam cffe, Colof 5. 5.
20. In ilo die vos cogno[cetis ,quia ero [te i Patre gseo

1

*
p

"1

inquibus Chryfoft. Theodorus Mopfueft. Theo-

Q vos m me, (7' ego in vobis,) Diximusveríu18. non.|
nullos hzec omni1a ad tempus refurre&ionis referre,|

phyla&t. & Euthym. funt.Sed ex i jequa diximus,ap-
admodum Theodor.Heracleota, Cyrillus,Leontius

Auguftinus,zi/fi de quo ait Et vos viuctisftune enim erit ,v

etiam particulam fimilitudinis intelh'go ; lunc vos

in Patre eft;&Pater in ipfo;ita ipfi in fe, & ipfe in illis

Íed fe effe in Patze, & Patrem in fe,veríu 10. Non di-
xerat quidem hoc loco , fed alibi tamen dixerat,cap.

guinemyim memanet, C2* egoim 1lo,& fieri poteft,vtad il-
lum locam alludat. Deinde non eft neceffe,vt ante
dixerit; potuit enim hoc tanràm velle fignificarc,

dantoperedolebát,fingulariilla, & perpetua nó folü
prafentia;fed etiam cóiun&tione cópeníaturum effe.
Abutebantur hoc Ariani teftimonio,vt ex Chryíoft.

proportioné&,non cqualitatem fignificariquéadmo-

municaflet , ita fe cü illis vità fuam cómunicaturum,
non eodem tamen modó;ná Pater Filio ita naturam
íuam dedit,vt Filius illi zqualis effet; Filius nobisnó
ita vitam , ceteráque bona fua nobis dat , vt zquales|
illi mus , quia creaturz creatori zquales cífe non
poffunt. Illuftriffimum exemplum eít Matth. ;. 48..

riani negare non Epoffunt non zqualitatem , fed pro-
21. Qui dabet mandata mea, 77 fcruat ea , ille eff,qui di-
Euthymius propterea hoc Chriftum nunc dicere,
quia videbat triftes propter futurum difceífum císc

difcipulos,docere ergo cos,fi fe dilig&t,ne in coamo-

rant, fed in eo, quód mandata iua feruent,cum enimi
vercfe diligere, quiferuat mandata fua. At hoc iam

paretad futuram in celo vitam effe referéda, quem-|

nf €.17. 5.

Auguft.Beda,& Rupertus referuntaz qua die, inquit,

poffimss videre,quod eredimus.Nam qg7nunc eft in sebis ez-
nos inillos [ed bocnutic credimus tunc etiá cognofcemms, Hic —

cogneífcetis,quia quéadmodum ego sü in Patre(füb]
& Pater in me) fic vos eftisin me; & egoin vobis,vi]
|C- 6. $ 7. fieut mi(ït me viuens Pater,e7" ego wiuafra;tcr Pa-|
— r Crqui maducat mesez'ip[e viuer propter me.Dicit ergoj
cunc eosintellecturos,quomodo quéadmodum ipfej

elTet. At non dixerar illis fe efsein ipfis,& ipfos in fest

6.56. Quimanducat meam carnem , Q9* bibitmeum fan-|.

fore,vt tunc talem inter fe, & ipfum coniun&ionem|
experirentur,qualé inver fe,& Patrem faum elfe illis|
dixerat;itaque abüde illis iftá fuam abfentiam, quam|

tanture

dumPater vitam,natürámque omné füam fecü com.!

portionem fignificari. !

rem erga fc declarent,quod agré difceffüm füum fe4

:

Artiani hoc
loco abu-
tentes refu

gt

|dixerat veríu 15. & maiorem iam illis confolationem|

- adhi-

N

p d

j d

quitdocs

3 ijemá. .

| dao; ho wïd
N i
* [d.7y QM

Qu
trdii
lud,rcpu
li
&t Wi
bty
Urhy

[ M ,
CTH

:;nlClï.f !tur) L
fatis
/uarw
1bum .
|
df

lbis t

li«lm,m 6 3

A ,
"'WOIUJ

AN

nine

imu

T

E
a
ETU
hLeOnts
&t tj
mamy
!'f "mf:,;(;i
W;Q'M.H;g

A^ v^n l
J Al iU

r Awamt Mni
À Wibyadt ytp
, , ,
" !
W d
F H
vtl rtd ls
AUA u
, i
E
M,..-.»ïm |
f,.....'.i..w l Is
la hawhontt
lls li la MVj
l
* ^
v.,,n-«,v!ï(*,
VM VU

?
m alla (l
VT E d
l

À lol
00 u,

!
]
(
u
"
mll
"

[

L
]J;;;u.;.ü'
i

1. M
';bäu*'&?
! .., r(,
y d
"
lu o*
T

Ym

[

|diffe Chrifta anté lotione pedá, quantum diícipulos

999

J 1009

adhibuerat, fote , vt ficut ipfe in Patre erat; irailli in
fecffent. Denique maius qugd.dam illig vidcmr- pol-;
liceri,quàm vt dicat eum Íc diligere,qui mandata fua
feraat. Longils etiam à fenfu Rupertus abeft;otten-

amarct, cap. 13. . docereeos nunc , quantumíe , &
quomodo illi amare debeant; Aut rationem certé

( wen. 15
In quo fita
fit vera di-
le&io.
h

Quid e&t
habere má
data, hoc
loco.

]Tta&. 75.

Sola fides
aliuftifica!
t ^nem nó.

f Læcit. *

m n

| eruat fkciendo; ant qui babet faciendo , €7* feruat per[eue-

[Qui enim verbum Dei audiuit, & intellexit, fed non
lcredidit, is non dicitur illud habere , quia exclufic il-

|bere, quàm habere diximus, quod dicit cap. 5. 58.
d l'efus ad eos , qui crediderunt &i , Iwdaos , ff vos man[eritio i,

| fermone meo , vrre difàpuli mes eritis.. Propterea igitur|
Ihocloco ceo vfus cít verbo, quia cum Apoftolis age-

Mfatiseffe. Quod & Chryfoft. & Euthym. hic obíer-

|bis eripiantur, vt idem denique fit, quod conferuare

IChriftum mandata fua non Patris appellatfe often-

*.Ioan.4.46.-

reddere, cur fuprà dixerit, (f diligitis meymandata mea

vocis fuperficie, fed in veritate; & opere confiftit.'

(ccum cóiunctionem,;de qua proximo verfu dixerat,
peruenire poffint. Ea autem cft,vt fe diligant obíer-
luandis mandatisfuis; qui enim diligitíe , eum & à
pätre fuo diligi , íéque illi manifeftaturum , quod cít
in co manere, quemadmodum dixerat. Diximus fu-

ipràquzftionem ab Auguftino moucti; quomodo

qui mádata eius obferuat, is eum diligat, quafi priàs

lobferuet, poftea diligat; cüm nemo fine caritate,qua

Chriltum diligit, eius mandataeruare poffit. Faci-
lis eft refponftosnófignificat vnum priüs efle altero,

genere cauíz vnum altero fimul prius effe;atque po-
fterius. Malimaliquis explicatfet, cur non dixcrit
Chriftas,qui (eruat mádata mea, diligit, vt folet alijs
locis dicere.fed dixit,qui babet madata meá, CT (ermat ea,
Quideft habere? Auguftin" prope ad séfum acceffit,
Qsi babetjinquitym memoria 7- fernat m vitayqui babet in
fermovibus , €7 [ernat in moribus s qi babet audiendo , cz

ránde. Mihi idem videtur cíle habere, quod credere.
lud, repudiauitreiecit;qui autem credidit,is demum
habet, quiaretinuit, & animo dcefixit. Itaque can-

detm vim hocloco habete arbitror, mandata Dei ha-

Uerbum eius non babetis in vobi« manens , quiA , quem mi-
frt ille, buic vos non creditis, & ilud cap. 8.31. Dicebat erge

bat,qui iam crediderant,hoc eft,qui mádata eius iam|-
habebant, vt doceret eos , non faus effe crederce , nifi
etiam facerent , quz credcbant. Itaque manifcftum

hinccontra nouos hzreticos argamentum colligi-|:

tur, folam fidem ad iuftificationem , & falutem non

uarunt. Theophyla&us ica interpretatur, quafi ver-
bum illad;cu2z5H aclacfernat eanon (ignificet man-
data facere, fcd afferuare, retinere diligenter , ne no-

femcl acceptam fidem. Quod íatis perfe conftatà
méte Chrifti alienum effe. Illud etiam obferuauerim|

dentem fc effe Deum.
Qui antem diligit me, diligetur à patre mee, ez ego dili-
gam eum, z manifeflabo ei meipfam. ) Quaritetiam hic
Auguftinus, quomodo dicat, Qwi diligit me, diligetur À
patre meo , e7' ego diligam eam , quai priüs nosDeum
diligamus ; deinde nos Dcus vicifhim diligat , cüm
contrà fe proríus res habeat.. I» bec , inquit; eff cari-
t4s , tion quafi nos dilexerimws Deum , fed quomam ip[é prio:
dilexit nos, Re&é refpondet non quamcunque Pa-
tris;Filitque erga nos dile&ionem intelliei , fed eam,

A.

[exmate , quia dignitas, inquit; dile&ionis non in; -

Ego rationem docere arbitror , quaad füummá illam -
B phyla&t. & Euthymius funt.

(cd vnum effe altérum , vt alias oómittam Theologo-!-

i C

Irum fubtilitates, que huius loci non funt, diucrío

D

iputant, càm enim fciret ad mortem ire Chriftum,

qua Patcr dilectionis erga eutn noftre prizmium da.
tarus nobiscft, & Filius feipfum manifeltaturus;
Eam enim Parris; Filitque erganos dile&tionem no-
ftra ergacos dile&tio precedit Caeterum alia nos,vt
ait Ioaunes, dile&tione priüs illi nos diligunt; quà m
nos illos cfiligamus, ea nempe, qua nobis gratiam
fuaim conferunt , qua peccata remittunt, qua iuftift-

períeuerare faciurr.Hoc dicere n6 pofsüt ij , qui hec
de Chrifti refutrectiorie interpretautut, in quaferi-
tétia Chryfoft. Cyrillus, Theodor" Mopíue&. Thee-|

22. Dicit e Pudas ,nonille Tfeaviotes, ) Cauté monuit|
Euangelifta kunc Iudarh , quem Chriftum interro-
galfe dixerat, non illum fuiffe Iícariotem, qui pro-
ditor eius fuit, fed Iudam altetuim , cai Lebbxo , aut
Thadxo cognomentum erat;Matthi 10. 3. & eius cà^
nonica nunclcgitur epiftola; tie quis ambiguiratc
forte nominis falleretur, putarétque Euangcliftam
non fibi conftare,qui c.15.30.dixiffct proditoré illum
Iudá à Chrifti; Apoftolorümque cófottio di'cethtfe.
Domine quid fatfwm eff, quia rsanifeflaturus es nolus te-
ipfam , €2* san mundo?) Hebrai(mus rori r qwid fwit?
id eft quid accidit? quid cau'z incidit, quodSeptua-|
einta folent vertere eyevdlo fa&um efl. Hand . du-
bium, quin fudas non intellexerit, quod defua ma-
nifettatione Chriftus dixerat, nam catera fatis fibi
videbatur intellexiffe; quemadmodum neque Tho-

imas verfu s. neque Petrus cap. i. 36. intellexerant.|:

Nempe nondá Ípiritum illü acceperant,à quo omné
doc&i funt veritatem. Fefcllit Rupettum . phrafis
Hebraica; exiftimauit enim fenfum effe, fi nobis te
manifeftaturus es, nondam crgo te manifeftafti,
quid igitur ha&enusà te factum eft? quid ha&enus
egifti? fite nobis non oftendifti , nonne te vidimus?
nonneaudiuimus? nonne diu tecum verfati fümus?
Quod quàm longé abfit à feníus nemo non videt.
Chryfoftomus , T heophyla&us, Euthymius verbo
illo, Manifeffabo e& meip[am , Iadam turbatum fuifle

E |mennotari hoc corum teftimonium à lectore ve-

lim, vt fciat graucs au&tores ita. fenfiffe aliquando Mortui "-
uis aliquá-

|ludaico more in temporali Chrifti hzfiíse regno,

exiftimalle itaeum fibi, cateritque Apoftolis iam
mortuum appatriturum, quomodo folentaliquando
mortui viuis apparere, quos nemo fine horrorc ani-
mi videt. Quorum fententiam etíi non probo, ta-

viuis mortuosapparere, quod D. Auguftinus ali-
cubi docet, non nifiim pudentcr negari poffe. T heo-
dorus Mopfueft. fcribit putafse Iudam Chriftum fo-

Theodor'Heracleotes amore in Chriftü hoc dixifse;
quód vellet eius gloriam omnibus efse con!picuam.
Cyrillus do&ioré eius exiftimat efse queftion&fcifse
eumChriftü omnibusgétibus efse promiísü. Dedzjin-
quitstezn Incegetimmsmirari quid noui accidetít, qua-
mobré mutata nüc voluntate negetíe manifceftaturü
efse mundo.Magis probo,quod alij dicütadhuc eum
quafi omnes cum co Iudzi regnaturi efsent, itaquc
mirari, quod nó illis íe omnibus manifeftaturum di-
cerct.Nam mylfkerium illudvocationis gétium,quod
Cyrillus ait, non eft verifimile Iudam tunc cogno-

cant , quà iuftificatos amánt; & vfquead fiuem vite| -

H þötai?ä

Anus.

do folent
apparere.

49. 6.

gcntium

uifse , càm vix perfuaderi Petro accepto etiá Spiritu
fan&o potuerir, AGt.r0. 14. |
j 23. &ej?ændit Ie[m,(y" dixit et, fiqui d-zlg:t' me;[ermonem

r

Xx-

tecum.

I EQSHRRPA

lib.de cura
promor-

lis fc Apoftolis manifeftaturum efse, quod quara-(tuis agéda.
tione fa&urus efset , non intelligebat , Leontius & i

Ifai 4.2.'.6.& :

Myfterium
vocationis

4

T

1

' JDequoPa-
tris aduétu
hicfermo
üt.

*Apoc.;.zo.

Sabellia-
norum hc-
refis refu-
tata.

! :

[dorus Mopíüueft.docere fe neminem excipere,omni.
bus fefe homiriibus manifeftaturum effe,modó fe di-| -

|Pater. Noninuenio au&torem gtauem , qui de alio,

fe manifeftaturum, non in hac, fed in altera,vt expli-

|

|ad tempus tantüim poftea difceffüros venturos effe ,

Íolicitudinem iniicit;de quo id Patris aduentu poiïit

fo «d offium,cz* pulfo: [f quis aperuerit mibi,ntrabo,es" ca-|

IOOI

IOAN. MALDONATI COMMENT.

IOOZ

meum fernabite7" pater meua diligit eum,eg* ad eum vente-| A.

m3ué , Cg* manfienem 417:44 eum ]?ciemms ) Non mutaty
Chriftus fententiam , fed eiufdem potiüàs fententia
repetitione docet Iudam,quomodo,& quamobrem
non omnibus fe manifeftaturus eífet. Quia non vuït,
eloriam fuam nift cum amicis fuis cómunicare ;ami-
cos autem fuos effe, qui fermonem füum feruant;
In hanc fere fententiam Au guftinus , & Cyrillusin-|
terpretantur. Chryfoftomus, Th;ephyla&us,& Eu:r
chymius conuenienter fententize illi fuzz,quam fuprà
pofuimus , exiftimant docere Chriftum fe non ficut
mortui viuis apparent, quemadmodu m;ill.i pütabát,
ipfis appariturum ;fed ficut Deus hqumbus appa-
rerefolet;id eft fpiritaaliter,& inuifibiliter, ropter-|
ea dixifle (imul cur Patre ad eos venturü effe. T heo.

ligant;& mardata fua feruenr. Si fe folüm ad eos,qui|
diligerent, venturum diceret , facilé intelligeremus|
eum de fuoad iudicium aduentu locutii effe:fed cüm]
vnàctiam Patrem venturum dicat , querendi nobis|

intelligi,cum nufquam in fi:ripmris ventutus dicatur

quàm de aduentu per gratiam inanimos hominum
interpretetur*:üc videntur Auguftinus, Chryfoft.Cy-
rill.yterq; Theodorus,Leontius,Beda, Theophyl.&
Euthymius intellexiffe. Quod etíi cum verfu 2r. vbi

cauimus, vita , dixerat, non fatis videtur conuenire;|
tamenà tot,tantifq; auctoribus nolo difcedere.Nam
& Deus per gratiá ad nos venire dicitur , Ego, inquit,

nabo cumillo , && hicaduentus quafi indicium eius cft;

poffit intelligi: vt venturum fead nos excipiendos
tanquam hofpitgs. cum Patre dicat , aut ad nos
Íetanquam ho-fþitemicum Patrein celo venturum,|
quafi celum domus noftra fit , & ipfiin eo fint quo-|
dam modo peregrini.Cur de Spiritu fan&to mentio-|
nem nullam facit ? Quia deadmifftone in domü Pa-]
trisloquebatur , vbi tota Patri tanquam domus do-
imino , & fibi tanquá heredi au&toritas erat tribuen-
da;& quia difcipuli Patrem tantüm, & Filiul.n videre
optabant , vt Philippus ver. 8. dixerat , Domineoflende
nobis Patrem , & hic ludas de ipfius Chrifti manifefta-
donc interrogauerat. Verbum illud , e2* manfionem

thyla&.& Euthym.obferuarunt;fignificat enim non

licutiple nunc diíceffurus venerat , quemadmodum
ver.16.de Spiritu fancto dixerat, v? maneat vobifcam tm
&ternum. Ilud non probo , quód hi auctores putant
manfionem hanc fomno, & mortuorum opponiap-
paritioni,quæ breui tempore euaneícit. Notauit au-
tcm T heodor.Heracleotes propterea plurali nume-
ro dixiffe , Feniemus ; 7* factemus, vt Sabellij hzrefim
refutaret,oftendés fe;& Patré diuerfas efle períonas.
.24. Quimon d:lfgit "moe; þrmazzem meum non féruat, eo7
järmonem quem audcfis,- non e[f mews, þd 6 ,qui mifit me
Patris.) Simplicitas hec & ruditas orationis Hebrai-

.. [nonferuare fermonem fuum ;»tanquam fi clariüs di-

ímum fapit.Dixerat, Qu dtflfgif me; [érmonem meum fer-
sabit, dicit nunc € contrario, qui fe non diligit , eum

de quo Chriftus ver. 21. loquebatur. Ituris enim no-|r
bisin czlum per gratiá Deus obuiam procedit. Non|.
video tamen,cur non de ingreffu inregnum czlorü] -

|do obiecta fpc clarioris cognitionis perS piritü fan-

Apud eum faciemus, vim habet, quam Chryfoft.'T heo-l

j&us , & Eutliymius propterea non folüm Spiritum

fermonem füum 5ita vt omnis , qui diligit, feruet, &
omnis;qui non feruat,nó diligat,(fic enim oratio re-
foluenda) fed quorfum hoc? vt difcipulos ad manda.|
torum fuorum obferuationem exhorretur,que certa
via eft , qua ad videndam ipfius gloriam petuenitur.
Sermonem enim Hebraico idiomate preceptum vo-
cat. Quódautem addit, ez fermonem yquem analijü:?nm
eff mewe , [éd eims,qui mi[it me Patris , ideo dicit,vt przoe-|
ptis fuis maiorem apud difcipulos au&oritaté adhi-
pcat , ciim ea Patris effe intellexerint. Quia etfi non|

Ícebant , maioris Pater , quàm ipfe auctoritatis erar.|
Non negat preceptum hoc eft,fermonem effe faum;|
fuprà enim ver.21.mádata füa appellauerat ; ed fieni-
ficat non effe tantüm fuum,eodem modo,quo dixit,
Mea dotirima. non eff mea, [ed eius,qui mifit me,c.7 16.& vt|

fuum;fed cómune fibi efle cum Patre. Notauitidem
confequens fuiffe , vt diceret eos , quinon feruarent

luiffe. Graece eft 3j 6 A oyoc ov d i, fermo, quem auditis,
non eff meus, modico feníus difcrimine, tamen clarius
e(tandifls. Nam fi legamus, auditis, necele cft;vt in-

prefentis temporis folere confüetudinem,& morem
lignificare , Magiffer vefler non [oluit didracbma , id eft
nonne folet foluere? Matth.17.24. |
25.26. Hac locutus fum volis apud ves maens:paracle-

|tus autem Sg:ritw Jantins,quem mittet Pater in nominemeo

ille vos docebit omma , €7* [ng geret vobis omuia , quecunque
dixero vobis, ) Chryfoft. T heophyl. & Euthym.putant
ideo hoc Chriftum dixiffe , quia videbat difcipulos

quibus loqueretur, fibíq; molefti effent. Potiüs cre-|

&um illis offerende confolari eos voluiffe, fimülque|

fan&tum abundé eos do&urum effe. Cüm dicit , b
locutus (nta vobis apud vos manens, duo indicat,& fe iam
cum illis non manere , aut certé non ampliüs maníü-]
rum , & poftea cum ipfis non manentem aliquid lo-|
cuturum, nó perfe,fed per Spiritum fanctum, vt fta-
tim explicat.Monent Augufít.& Bedaaliter hic man-]
fionem , quam paullo ante , cüm dixit , Et manfrenem

quam promitrit [uturam, bac vero alia,quam prafentem effe|
teffatur. Va fharitualis eff atque intrin[ecus mentibua redds-
turs bec corporalss form[ecus oculis, atque auribus exbibetur.
Illa m eternum beatificat liberatos , hac in tempore vifitat li-
berandos. Secundumn illam , Dominus À fuis dile&loribus mon|
recedits fecundum bancit, «2 redit. Notant T h eophyla-

fanctum , fed etiam paracletum appellaffe , quia id
nomen ad difcipulorum confolationem pertinebar.]

Q uód dicit , quem mittit. Pater in nomime mes , Cyrillus

negatíe eum miffurum effe , cüm dicat capite 16. 7.

ceret certum fignum dilectionis erga fe efle , (eruare,

minorem iple per fe quàm Paterauctoritatem habe-|
bat,tamen apud illos, qui eum nondum fàtis cogno-|

Theodorus Mo pfueft.fcribit,non fignificat non etle|

mandata fuajfe,Patrémq; füum vifüros nó efle;fed in-
telligendü nobis,quia odiofüm erat, relinquere ma-[

terprecemur;audire foletis;diximus enim alibi verba|

nondum , que dicebat;intellexiffe, verebatárq; ne fe]
iterum interrogarét , quenam illa effent mandata,del

excufare fe, quód propter inftantem difceffüm füum]
plura eos,& clariüs docere non pollet.fcire feadhuc|
eos indigere doctrine , fed que;aut ipfe propter tem-]
poris breuitatem docere non poffet;aut illi nondum|
latis idonei auditores non polfent capere;Spiritum|

apud eum factemms,appellare. 1 lla,inquit,manfo Alía eff,|Tra8.77..—

Quid fit in :
: : : . |nominc
Interpretatur,quem per me Parer mittet. Non enim|chriti —
mitti Spiri-
tü fan&ü.

$2 antem. abiero ,mittam eum ád. vos , fed fignificat Pa—i

trem

k

— Á

diülin

w w

TM

MT
ïgu&'x*
od
tuii
pre
Opi
ag]b
QU

Not

r Í

|
N 7
: ,'llocusæn-*k

TTE
Ihrcn, jmlUæ [
g&azïïin
licim
lii
: ?
nl
B
li
loco
dora
m
tf
Tudar
lib
T
Vr

paa
. us
'Rpr

t h
T.
um
'lïüi[uyj
UM
lia

!
|B
IR
iE
t

,"hl' ',A l
W D

At
* "Vi nen

m . I
i 'lüæ.

$N
« ngnO.

* a»
FUNTI
*'*'hdl.
" ^
1

TR
'**'*—lüm;
" ^

MLATN :
u aUM
"*',:;nl'
Ü

RA
KN TM
MK QT

i::on au'hx ' s

IN |

Urdem) d

atite
HLIUA h
L m

* ^
» :'ï,ä:m
AAE

nOMarama
LL

TWy u

! l
. QL-MJ.,,.U;.
Jv '":'"'"i.'?u".f"x;
N tr
U. 1017
iume
r
h
l.
MH
J |
s |
AMWDUIMI,
14 MOA
[ L

ho al

TAT
y
i

|
|
,
Vi M.
Ju
&^ |
la hm
T
:5l
m
*at m i
,yuum-ibm*

-u 1
i p
t |
ODteE CM — .
^ a í l *
jnomum |
:.,);ï:!m |
£. L
TEILI 1 ! H
Qd
»MI
aW Wz'"f
f
H';

T
u
-;;in:iM'!f'
r&äm rtdd!
;gx;nbtw-
j wäïtdfü'
:?af!IW ij

PA "
. g
E^ sf äu,
, rff,")""[umn

j

] iv

WE 29
TA
h)
' ïm';i'ï'a '
rA

-

. $: 43.

1003 .
trem per fe , cui gubernande Ecclefie curam rcli-
'qucrar, miffurum effe. Magis probo Theophyla&i,

mcas gerat , ficut iple folec dicere fe venitTe :2 nomune

erat. Cur ergo eius miffionemPatri tribuit.(i eius no-
mine véturus erat;id ver.16, difleruimus. 1Ze, inquit,
4 vos docebit omzuis, e77 figg geret volis smuia ,-quæciigu: dixero
[vobis.Dubid,an quod dicit, Docebit omnia, ad illud ver-
bü,qmacunque dixero vobis, referendá fit, quafl'nö aliud
do&urü Spiritü fan&um dicar , qnàm quod ipfeantc
docuiffetquéadmodum & verbum /uggeret có vtique
Itcfertur.Non repugnabo,fiquis ita vciit interpretari.
quin auctores illi , quibus fuam fententiam tücatur,
Auguftinuin, Bedam, & Rupertum indicabo,qui ita
quoquc videntur intellexiffe. Sed tamen probabilius
iudico, vt verbum, Decebit emnia,abfoluté ponatar,nc-
quc reftringatur ad illud alterü verbü, quaczque dixero
vaba. Duo enim , vt Theodor. Mopíueft.animaduer-
tit; Chriftus fignificarevoluitSpirità fan&um factu-
rum effe, & do&urum ea,que ip'ecosaut propter an-
guítiam téporis, aut quoód capere illi non pottent, nó
docui(set;& ea,qux decuifset;in memoriam rcuoca-
tutü.Hoc enim eft Gourded ousc quod nofter inter-
pres vcrtit,fng geret vobis,D.auté Auguft. ex veteri; vt
opinor,verfione legit, comemorabit vobis, Obícuré, &

ambigaé dictü efb, Qweciique dexero vobzspoterat enim

futurum videri, càm przteritum fit. efzor,dixi. vobss.
Notant Leontius , & Theodorus Heracleotes hoc

"fecundam membrum ad folos dlfClpuïos pertinerc.
; |Loeus con-
ttà Motani
ihzrelim.

Itaquc hinc Theodorus Montani;Priícille, & Maxi-
mill rcfellit herefim , non potuifse Spiritum fan-
&um in Montanum, vt illi delirabant , primum mit-
ti; cüm Chriftum non vidifset , vt pofset illi Spiritus

ifan&us,qnæ à Chriftoaudiuifset; in menté reuocare.

27. Pacem relinquo vobu.pacé meam do vobis n0 quomad:

mundwus dat, ego do w(:is*.)Difccp tatur inter intcrprctcs,

quid hoc loco nomine pacis intelligendá (it. Cyril-
lus, & Leontius ipfum Spiritum fan&um , quem fuo
loco venturum dixerat, pacem vocare putant. Theo-
dorus Heracleotes, Chryiottom.Theophyla&t. & Eu-
thym.reconciliationem cum Deo, quà illis per mor-
tem fuam perfecturus abibat.Cyprianus lib.z.contra
Iudzos, & inlibro de vnitate Ecclefie , Ambrofius,
lib. z. de vita beatacap. 6. & libro de Iofeph patriar-

|cha cap. 1. & fer. 17.in pfal. n8. Auguft. ferm. 57. de

vcrb. Domini , & ferm. 166. & 169. detemporc cam
pacem intelligunt , quam alij erga alios coníerua-
mus, quam volunt Chriftum Apoftolis difcedentem
inprimis commendaíse. Quade re multas, clegan-
té(que fententias apud Auguftinum ijsin locis, quos
modo defignauimus , le&tor inuenict. Alij pacem

de flatu fuo deijciatur. Prouidentem quippe Chri-
ftum fore , vt Ápoftoli , multis aduerfis regus con-
flicarentur, munire cos voluifse, bono, zquóque ef-
Ícnt animo;nihil illis nocere pofse ; pacem fc illis re-
linquere , non qualem mundus dare foleat,qai fe tüc
acem habere putat , cüum nihil illi acciditaduerfi. In
Eu ncetiam modum Cyrillus exponit.Gregorius in 5.
parte Paftor.c.25.mirabili prorfus fententia docet du-

& Euthymij intcrpretationem,qui 1n nomine meo|.
idcm effe patant, quod pro me , meo loco , qui vices|

Patris , ideft vt faceret,qua Pater,fi venitletfacturus|

erga Chriftum , propterea fuam proprié appellafse.|
Alij pacem internam, id eft animi tranquillitatem|
lintelligunt , quafit; vtanimus nullisaduerfis rebus

IN IOAN CAP XII

D

C

plicem hic pacem fignificari;alteram mundi breuem,
fallacem;lubricam,eam fc Chriftum non dicereApo-

1004

À |ftolis dare , fed relinquere ;id eft abijcere, praterire;|
alteram fpiritualem, diuinam,diuturnam, ftabilem,

quam fe illis dicat dare. Vellem auctoré habere bo-
num bonzÍententiz. Pacis nomine Hebraica phrafi
falutation&, apprecationémque omnium profperarü
rerü fignificari arbitror.Id apud Hebreos vfitatü efsc
neminem, qui corum deguftarit linguam , ignorare
credo, ideóque ab exemplis ibftinco. Chriftum igi-
tur paterno more ex hac vita difcefsurum vale filijs
fuis dicere, &, vt vulgo loquimur, fuam illis bene-
di&ionem relinquere, hoc eft, pacem relinquo vobs.
iNam benedictionem ipfam Hebraico, vt diximus,
idiomate pacem dppellat, Quid igitur diftat inter
relinquete, & dare pacem?Vix fortafse quidquam;
Ícd f1 quid tamen intereft ; hoc intereft, quód rc-

Minquere fitabituri, dare etiam manfüri 5 autrelin-|

quere precantis,datectiam,quod à Deo precetur,
concedentis. Quam ergo illis bencdi&ionem re-
linquebat?: ele&ionem ad vitam zternam, ciáfque
promiflionem. Hecenim eft, quàm mundus dare
non potelt. Itaque non difputo , quod nounullos
Ício interpretes fubtiliter facere, num , càm dicit,
Non qmmada' mundwddtego do , pacem aliam , &.an
alium ciu(dem etiam pacis dande modum intelligar.
Simpliciter enim interpretor & aliam,8zalio modo,
quàm mundus det; pacem dare,. Chriftus enim ve-
ram , & fempiternam , mundus falíama , & brcuem
dat; & Chriftus non folis dat verbis bene precan-
do; fcd re ipía tanquam eiusauctor , ac dominus
eam nobis largiens; mundus verbis, & adulato-
rijs falut«tionibus dat, re verb ipfa non dat.
Non turbetur cor ve/lmm ; neque fbrmxdet.) Hzc
vcrba ad fequentia refero ; itaque hinc cxiftimo in-

I? choandum fuiife verfum; Nen turbetur cor ve[lrum ne-

que formidet, propter difceffum meum;iam cnim vo-
jDis dixi me effe rediturum. :
| 18. Jfudrfir, awia dixi vobst, Fado , q7* venio ad vos.)
Id eft cüm ex me audieritis mc rion abire, vt vos or-
iphanos, ac defertosrelinquerem,fed vt ad vos ma-

fum meum cor veftram turbari.
$3 diliceretis n:e,(gwderetia vtique,quia vado ad Patrem.)
Non fignificatíc ab illis non diligi, (ed eft modus
quidam loquendi patris cum filijs,amici cum amicis
dolentibus ob patris , amicíue difcetfüm, qui maio-
rem illi gloriam allaturus cít, Si amaretis me non
doleretis: amantis cenim eft amici bonis non dolere,

lorem ex ipfozum crga fe amore proficifci; fed ex
amorenon ex rationc, fed ex fenfa proueniente ; aut
potiüs ex ignorantia ; quód nondum fatis , quó iret,
inteHexiffent. Etenim fi fciffent ad Patrem ire , vt ad
eius confideret dexteram, minimé ob cius difceffüm
doliturosfuiffe, — —
Qui& Pater "icor me ejf.) Duplex ex þcc loco oti-
itur quaítio, qua ifta fit, quam affert ratio, cur diíci-

magno enim fibi effe bono , qubdad Patié irct, quia
Pater fe maior eflet;iraque ad maioré honoré;ad ma-
joré ibat dignitaté; à mileria ad foclicitaté; à cófortio
hominiü ad cófortium Dei,qui fc, & oibus homini-
bus maioreffet. Alterá quaftion difficilioré Ariani
rcddiderüt:miris enim modis hüclocü agitarunt, vt
pote in quo fententiz fuz przfidium collocabant,

— —

Nddoncz Tl

XX 2 Id

iorc cum gaudio redirem , non debet propter difcef-

fed gaudere. Sciebatillum iplum Apoftolorum do-|.

puli difceffu fuo gaudere dcbeant; & quo fenía dicat]
Patrem fe maiorem effc.. Facilisilla prior eft , opor-|
. jtuiffe gaudere difcipulos bono fuo , fi fe diligerent;

i

nem,

Paeeia ap»
pellat falu-
tationé , &
benedi&ig

Qyed dic
crimean in»
terrelins -
uere, & -
aré pacé] -

zi

"-

[Ariani hoc
loco abu-
tebantut
jcontta Filij
diuinitaté.

Pfal.it.7.

|Tra&.78.

L

Chtiftus
ex hoini-
;num opi-
Anione lo-
j quitur.

" ;

[tra Varim. ex Auguftino liba. de Trinitate, c.7.& n.

|dem Auguft.Chryfoftomo, Cyrillo,Leontio, Theo-

100$

IOAN. MALDONATI COMMENT.

,Nioag.

inlibro de fynod. Aximin. & Seleucien. ex 'Epiphan.
her.69,ex Bafil.lib.4.aduerfus Eunom. & epiftola 141.

ad Czfarien. ex Gregorio Nazianz. orat44. & 5. de|-

"Theolog.ex Cefario dialog.1. ex Gregor.Nyffeno in
oratione ad Simplicianum , ex Ambrof.lib.2.de fide,
cap.4.& lib.5.c.8. ex Hilar.lib.s. & n. de Trinitate, &
inlib.de fynodis contra Arianos,ex Idacio lib.5.con-

& lib.3.contra Maxim.c.24.& 25.& q.4.ad Orofium,
& libro de fide,& fymb.cap.9.& lib.85. qq.69.ex eo-

doro Heracleota in commentariis ad hunclocum,
qui contra illos diu difputarunt. Tribus modis Ca-
tholicos auctores hunc locum explicaffe , Arianííq;
refpóditle lego , quas omnes explicationes Leontius

Phi!i?- 2.6-
Hebr.2.9.

,D. Paulus , fed hominibus ipfis minorem fecit. Ille

|

;enim ipfe , qui hoc loco dicit , Parer maror meef , alibi

ad Patrem vadere; non vadit vtique vt Deus, fed vt
|per id , quod bome erat , e27 manebat petids quod Dew erat;

lerat.Sic euam Eucherius in qq.in Ioannem.Solebant

ifunt
|comparationé non nift inter ea,que generis fint eiuf-

lea,que eiufdé generis funt,nec maius, nec minus eft.

iMarci 1018 ! :
' .|dici Filio,etiam quatenus Filius Deus erat , non qui-

.effe,quàm Filij;quia principium,& vt Greciloquun-
tur,caufam Filij fignificat. Sic exponunt Athanafius,

thefaur.cap.3. & Damafcenus libro 4.de fide, cap.19.
|Chryfoftomus, & Leontius, Theophyla&tus, & Eu-

quam hominem loquijitaque mirandum non effe,vt
Bafilius ait, f1fe Patre minorem dicat , qui fe ei«n in

forma Dei effét, non Patre folüm, fed ang

dixit , Ego fum vermii, «2 non hama,approbrium bominum,
e abietti plebis, Yd ia efle intelligendum ex hoc ipfo
loco colligebant;loquitur enim Chriftus dicens fe

homo,;nam Deus vbiq; eft;ita D. Auguft. Ergo e7* ibat
ibat per idyquod vtio loco erat, e7* manebat per idsquod vbtz

hanc interpretationé Ariani refellere dicentes com-
parationem non nifi inter ea,que eiuídem fint gene-
ris, pofle fieri,inepté enim qui(quam homo dicat
Deus maior me eft. Sed hanc ipfam Arianorum fub-
tilitatem fubtiliàs Bafilius , & Cyrillus in ipíos reic-
cerunt. Si comparatio non nifi inter ea,que ciufdem
generis,;fieri poteft, & inter Chriftum,& Deum

fit, Chriftus igitur eft Deus. Negat praterea Cyrillus

ii d : r
dem,fieri poffe;quin inter ea minimé fieri,quia inter

Altera explicatio erat di&um hoc etfe per accómo-
dationem ad difcipulorum opinioné ; qui adhuc pu-
tabant Patrem Chrifto maiorem efle , folere enim
Ízpe non ex veritate, fed exhominum opinionelo-
qui, vt cüm dicit, Qwid medicis bonum ? nemo bonus wifi
vnus Deus, Sic Chryfoftomus , Leontius, Theophy-
lactus, & Euthym.T ertia veró erat,Patrem maiorem

dem reipía , fed hocipfo , quód ille Pater , hic Filius
erat ; Patris enim nomen honorificentius natura fua

Hilarius;Epiphanius, Gregorius Nazian.& Cefarius
iis in locis, quos fuprà citauimus, & Cyrillus libro 2.

thymius in commentariis huius loci. Sed haud fcio
an plus aduerfariis concefserint, quàm equum erat.
29. Etnuncdixivobis, priu(quam fiatyvt eutm fatlum
fnerit,credatis.) Quid nam fe illis dixifse dicit? Non
quidem, Pater mater tie efljid enim non fit,fed,vado ad
P«trem , quod iterum atque iterum illis dixerat , quia
in eo & cardo fidei, & fümma confolationis eorum
vertebatur. Id dicit fe propterea, antequam fieret,

lillis fignificafse , vt cüm fieret,crederent, id eft cüm

Id difcimus ex Athanafio orat. . contra Árianos , &i À |eum paullo PoPc in celum euedtum cernerent;intel.|

collcgit. Omnes in eo conueniunt Chriftum tan.! .

gclis, vt Ícribit|

ligerent ipfum ad Patrem ire , vt zquali cum eo glo-
ria frueretur. Alij referunt ad omnia, quie dixerat|
nondeífuo modó ad Patrem abitu , fed de mittendo
etiam ad ipíos pasacleto, quibus non magnopere re-|
pugnauerim : modó hoc intelligatur reddere ratio-|
nem Chriftum, quam ob rem ea illis diceret, quz
Íciret ab eis non intelligi, quia quamuis tuac non in-
telligerent, poftea tamen efsent ex euentu intelle-|
&uri. Seminaíe in eorum animis iacere czleftiuml
myfteriorum aliquando naícitura. Similis locus fu-|
D prà c.r.19.& infra c.16.4. | o
| . 30. fammm multa laquar vobi[!rum, venit enim priu-|.
jeps munds buius, e77 i me non babet quidquam. ) R.eddit|
|caufam,cur non pluribus verbis illis exponat , quz| -
Íciebat ab ipfis nó intelligi, fed eain euentum ipäm*i
antelligenda reiecerit, quia breue illi tempus erat;|
iitaque non licebat efse longiorem , appropinquare
enim principem huius mundi, qui vt íe comprehen-
deret,armata veniret manu. Principem huius mun-
di Diabolum appellat/ficut cap. 12. 1. vbi , curita vo-
| carcx:ur,exgofuimus. Dicit autem Diabolum venire,
C quia Iudzi illius a&tiinftin&u veniebant , attribuens

miniftrique Diaboli faciebant.Fortafse alludit ad Iu-|
dam ,in quem, vt Lucas ait , cap. 22.5. iam Diabolus
intrauerat; itaque càm fciret venire ludam quafi co-|
hortis illius nefarie ducem , Diabolum venire dicit.
Quod quuitur, €7" in me non babet qwidqmm, perinde :
Cft,ac f1 dicat, fed. im me non babet quicquam , ponitur

(Q/2, aut 4N, vt Actor.10.28.vbi cüm efset Gracé ggj, VH P'9 -
[nofter interpres vertit, fed, quod pari ratione hoclo- AAMM.
D (co facere potuit, & Matthzri12.59.gemeratieprasa, e7| ——
adultera (ignmm quarit, c7* fignum non dabitur et, pro , fed

$u0l Àoy tupieer dd & , €9" inmeinueniet nihil , atque ita P* qwic-
inuenio in codice Grece Cateng , eodémque modo|?" ^
vterque Theodorus Heracleotes , & Mopfueft. Le-|
ontius, & GCyrillus in commentariis legunr. Ex Lati-
nis etiam Gregorius hom. in Euangclia 59. & Am-
brof.in lib.de fugafeculi;c.4. qui duas indicat effe le-
&iones , alteram , e2" i2 meimueniet nibil ; alteram , e7*
E n me non inueniet nibil jid eft non inueniet peccatum,
quia peccatum nihil eft ; vtille explicat. Acfateor
Lquidem hanc le&ionem , eg* ;m me non inueniet quid-
|quam , ignificantiorem efle: íed nihil mutare nobis
licet ; de fententia differendum. Omnes auctores,|
quos contigit mihi legere , exiftimanr fenfum etle,|
in me non. bhabet. quicquam , id eft nullum in me ius|
habet, quia non habet ius , ac poteftatem nifi in ho-
mines peccatores. Sic Chryfoftomus, Auguft.Beda,
"Thcophylactus: aut;in me non inuenict peccatum
F |vllum, vt au&tores illi interpretantur , quos diximus
italegere. Mihialius potfe videtur elfe , prefertim fi
legamus , non imueniet m mequicquam , non poteric me :
vincere, non poterit perdere,vt Íperát; nam etíi mo-
|riturus fum, non fum illius potentia, fed mea volun-
ta.e moriturus. Hoc eft, quod fubiicit. '
(331, fed vteognofcar mundus,quia dilzc'ga Patrem, «2 fic-
ut matdatum dedit mibi Pater , fic facio,) Quidam hac |
verba exillis vltimis pendere putant , $ergite , eamms,
vt illis fententia compleatur,tanquam fi diceret , fer-
fite , eamus , vt cogno[cat mundws me Patrem diligere.
Ác fünt;qui exiftiment ita Nonnum poctam , & f&l].:*

—— ,

I CA OEU i P RRE d i E dpee iUb : » E
UE OH LEU t Mi oD aVEi Gol odf pE OOL C NSQUABNCS R Qs LR a du Lae NURPNR ARA UE

Diabolo, qua homines peccatores ,id eft membra, li

enim, e7^, pro fed, zj pro 4AA« , ex Hebraifmo 3 pro'Et mefd.f

Mfrgnum non dabitur ei. Difhicilius eft, quid fit , i me non Quid ii -
babet quidquam. Nonnulli Greci codices legunt, xj ày;me nonha-]

gü fti nq m

Ü

V!,nöcauvqu
ii
fequätmm] :
f g'l"
(ich

!18.1&

l098

"M 1007
l ', Eu "E vwteqstingA hao "r b Te i n : "
TM !gllüinLïlïï inftcHeXx(Te ; quanquam ex illis cgo colli- A ne timerent, dixiffe , vrin alium abltcur locu m, vbi,
lg || ccre nó polfum. Omnes alios Chry'oftomü, Theo-| fine metucztera , qua dicurus erat, audire polfent.
( MME dorum Mopfüeft. & Heracleotem , Leontium, Cy-| — Itaqde putant hi quattuor auctóres Chriftum cum
tf rillam , Theophyla&. Euthymium ; & Rupertum; — difcipulis non in hortum Gethicmani, vbi compre-
'lto. inmo & Auguft. & Bedam fcquor. S ubixï;cliigcxi?— henfus eft, fed ip alium aliquem fecretum locum di-
t dumaliquid, quod orationem impleàát,vtnon mo-, — fceffiffe,vbi concionem finierít; quam tribus fequé-|-
W rior, quód vllam in me Diabolus móttiscaufamin- — (ibus capitibus Ioanncs períequitur. Cótrà flentiunt
ls lueniat, aut quod me fuis viribus cogat mori, fedvt, — lomnesalijauctores, quos modó citauimus, prater
Ü yeugnofcat mundw:, quod Parre diligo.&quod mihi má- Rupertum, Chriftum diícip ulos excitatre, vradeum| - !
ls. idauit, facio. Non propterca moriebatut,vtid mun-; — locum car; vbi comprchendendusà Iudzis erat.Sed æäw'(*;rïlï |
i .. idüscognofceret, Íed vt mundum ipíum redimcret;i . alia hinc nafcitur quaítio, vbi Chriftus dixerit, quz|cuitus,
m'm?n*,,'ï - czterum inde confequebatur, vt eius erga Patrem B. tribus fequentibus à Ioannc capitibus cómemoran- que iequa-
r u lamorem; & obedientiam mundus cognofceret. Ita- — tur. Necenim id fatisconftat. Omnesilliau&ores;| —
; ]ve n6 cao-|que dictionem,t, hocloco,quemadmodum inalijs ^ quós modó dixiwmus in ca fuifle fententia, vt exifti-
"ub | kiosn s 3 PU ] ^ . - ^ . . . YX
U famfed có- multis adnotauimus, non caufam,fed confequétiam — imauerint Chriftu hic difcipulos excitatle, vt ad hor-
" ' g?-:f;ï::n fignificare arbitror. Loquitüur vt homo, propterca — tumorátionisiren t fentire ctià videntur ftatim poft
a" | | dicit, Juc«t mandaris dedit mibi Pater,vt dixivlaprà c.0. — |haec verbá à domo,vbi cenauerat.di(íceflitfe; & in via
x:uï | | 1. Ideo autem hac difcipulis dicit, vecorum conhr-ä ('dixiH'e ea,qu& víque ad cap.;S.rccmïfentur.Chryfoft.
Ug : met fidem, ne putent fe infirmitate, aut neceflitate,; . Lcontius, Theophylä&. & Euthymius ftatim difcef- L
; a non voluntate fua mori. PEn a n | file,fedinlocum alium magis tutum; vbi finita có- i
m p Tuvgite eamw binc.) Exijs,quz modó diximus,con- ;cionecgreffus fücrit, vtin hortü jret , vrex hocloco
PPN ftac hc verba non effe cum praecedentibusin vnam| — & ex c.18.r.colligitur. Alij non exijile ftatim , (edibi
[ententiam coniungenda, fed nouam effe (entétiam, C etiamnum aliquanüfper cómoratum , dum concio-
s qua;quia dixerat principem huius mundi venirodi- nem;quam ceperat;ab'oluerct.Prima,& vltima fen-
i Ícipulos exhortatur , ne fuziant; fed obuiam potiüs| ' tentia zqualis fere funt probabilitatis; nam fecundá, |
Dis | illiprocedant. Sic ego interpretor au&torces fecatus fiauctorum períona remoueatur, vix probabilem x
T | duos illos, quos citare folco ,lheodoros. Rupertus, jiudicauerim. Haxcautem vltima probabilior. Nam
Turedidt ] (enfa pene cótrario, quoniam appropinquaninquit, — |Euangeliíta hic non dicit Chriitum ftatim, vt hec
N | P TquOA FR n Qeaaci d ss
h n l qui me tradet, ne nos hicinclufos comprehendatn, |verba dixit, exijffe; itaque non cogimur id fa-
um j proccdamus in locum liberumatque patentem ; vbi — &um effe credere; capiteautem 19. r. difertisfcri-
"F ? ! libera fagiendi facultas vobis fit, nolo emm quenquam| — bit verbis priüs omnia dixiffe, quz tribus fequenti-
g | ex vobis perdere. Chryfoft. Leontius, Theophyla&. &| — bus capitibus recitantur, quàm egrederetur; ita-
MiX | Euthym.Chriftum cüm videret difcipulospre metu — queidcogimurcredere. Curergo non ftatim cxijt,
& : ijs , quz dicebat,non fatisanimum attendere, quód — |càm iam dixiffet, Surgire, eamm fFacilis refponfio;tra-
w 1 laudiuiffent appropinquare principem huius müdi,i, xit longiüs ex ermone fermonem, vt ficrifolet.-
lt M I ^
! (Qni "
, ! | .
st - j «XX i &Q loe ONTEAS ebs cx. X w 08 CC C
"um E. ?äï*ïæäf"&æä? JSORU DA Xyefg CO TE HC CUU EH EY S
T rX QO N t"-(ä iea 24 al du t& K 1 Laocu N 91f E
.M : j ï**g.ï-.fæä.gïw' A ïeSw? & ET. —-*Ak'«*æ-'*x?**
O MO : Va CTA *'Wäkg) X s W ) :f*"'*"»äæ a P d
E Edg) EC I u a X w Anlg al A xä,æi«þ "d
u : — MatCen »Gfï—:-yä&ïää*' d &;:*xä*äwäï u s
Lf k : Quvp qqä- Es : Á p Ra Q Gb een
] 3;.i.ï?-( L : | : : :
d ! | : | | CUACpOW 1
;x'»limm): ) 4 , 0 - LEU Mp M .,-.;/»w,,., "2 . 6 s? ; . ; 5
d | h. REOX T GO um vitis vera: & Pater meus agncola eft. 2. Om-
il ) nem palmitem in me non ferentem fru&um , tollet eum:
r hoDj QRRRRAENR í - :
" & omnem , qui fert fru&tum , purgabiteum , vt fructum :
1doro o |
indl Plus afferat. 3. Iam vos mundi eflis propter Íermonem,geracbo| »-
— | $ quem locutusfum vobis. 4. Manete in me: & egoin vo-
d $ : . , : : j N T .
j bis. Sicut palmes non poteft ferre fru&tum à femetipfo,
| : nifi manferitin vite : ficnec vos , nifiin me manferitis, 5.
| Ego fum vitis , vos palmites : qui manet in me , & ego in eo,hic fert fru&tum rhul-
j tum : quia fine me nihil poteftisfacere. 6. Si quisin me non manferit : mittetui
foras ficut palmes , & arefcet , & colligent eum , & iniignem mittent, & ardet. 7.
Si manferitisin me , & verba meain vobis manferint: quodcumque volueriüs pe- /
tetis, & fietvobis. 8. In hoc clarificatus eft Pater meus, vt fructum plurimum af-
feratis , & efficiamini mei difcipuli. 9. Sicut dilexit mePater , & ego dilexi ves. |
Manetein dile&ione mea. 10. Si prxcepta mea feruaueritis,m ancbitis in dile&tio- |
W E : uD m |
f ne mea , ficut & ego Patris mel pracepta (cruaui, & maneo in eius dile&ione. i.
* : : AEX 3 Hzc

LOb st n um E
a | ^

"] M
f4 A

TF I RTH TRUE C TU t AE u | ONE — RUT Dd Qu E
IOAN. MALDONATI COMMENT. -

1009

inuti-

1
1 URRUR ; — b. : r n d— * b- f-—, d- ; & : Mpunuer
Hc locutus fum vobis : vt gaudium meum in vobis fit , & gaudium veltrum im-
$wsawpleatur. 1. Hoc eft przceptum meum vt diligatis inuicem ,ficut dilexivos, i.
Eph. $.a.9. - : : AX — . : ; W.
p* Maiorem hac dile&tionem nemo habet , vtanimam fuam penat quis pro amicis
9. j r . . ER *s É . .
fuis. 14. Vosamici mei eftis, fi feceritis quz ego pracipio vobis. Iam nondicam| —
|vos feruos : quia feruus nefcit quid faciat dominus eius. 1. Vos autem dixi ami- — |
^ * «OLUUN. . ; PA ,
cos : quia omnia quzcumque audiui à Patre meo , nota feci vobis. 16. Non vos
ia , me elegiftis :fed ego elegi vos , & pofui vos vt eatis , & fructum afferatis: & fru-
d. 19. u u nE a
^ [&usvefter maneat: vt quodcumque petieritis Patrem in nomine meo , det vobis. |
i44/7. Hac mando vobis, vt diligatis inuicem. 18. Si mundusvos odit:fcitote quia
I. An.3.a. L e. e * . L * ' :
"*^7 |me priorem vobisodio habuit. 19. Side mundo fuiffetis : mundus quod fuum|
erat diligeret : quia vero de mundo non eftis , fed ego elegivos de mundo, prop-
tereaodit vos mundus. 2o. Mementote fermonis mel,quem ego dixi vobis:Non
w bsseft feruus maior domino fuo. Si me perfecuti funt , & vos perfequentur : fifermo-
Matth . 16. . TU « 2 r .E s
s. (nen meum feruauerunt, & veftrum feruabunt. 21. Sed hzc omnia ficient vobis
at.24.2491 — : : & w . UE . l.
Fropter nomen meum : quia nefciunt eum , qui mifit me. 22. Si non veniffem,&
locutus fuiffem eis , peccatum non haberent : nuncautem excufationem non ha-
bentde peccatofuo. 23. Qui meodit: & Patrem meum odit. 24. Si Opera non1
feciffem in eis, quz nemo alius fecit, peccatum non haberent: nuncautem & vi-
| derunt , & oderunt & me , & Patrem meum. 25. Sed vt adimpleatur fermo , qui
pt24.ca» n lege eorum fcriptus*'cfï: Quia odio habuerunt me gratis. 26. Cum autem ve-
Luc.24.g. : : ; : $ * : PUL Y
* — [nerit Paraclitusquem ego mittam vobis à Patre fpiritum veritatis,qui à Patre pro-
cedit , illeteftimonium perhibebit de me: 27. .& vosteflimonium perhibebitis,
| quiaabinitio mecum eflis. — :
! uLH CHUINAENOT D : |
TN OCÁAPY T. XN. -
I. 2259 G o fnm vitis vera , e7 pater meus| A [thymius veram , id eft perfectam , & Ípiritualem in-
! QNEASU) «ericola ef.) Nihil poterat difci-| - terpretatur. Nos multus iam locis docuimus ab effe-| ,,, ,,,
$44* pulisad mortem diícedens dice-| ctu veram vitem appellari, quia meliüs, atque perfe-euz dies- |
5X re magis neceffarium , quàm ne| — &tiüs hominesin fe per fidem natos nutritquàm far- ^
214 (evnquamab ipfo, ideftab eius| |menta füa. naturalis vitis ; quemadmodum vocatur
29 279 üde,cdile&ioneauellipateren-| — gx ver4, non quód veré lux fit,qualis ifta Solis eft;fed
: " * tr,fi quidé vellent viuere,quoc |quia meliüs,quàm ifta homines illuminat, fuprà cap.
eleganti admodum , & omnibus nota fumpta meta| j.9.& panemverum,& viuum, non quódverépanis| . ——
.. |phoradeclarat. Aliquandofe domino vinee compa-| | fit;jnonenim veré, fed metaphoricé panis dicitur,fed suy ce.g.] :
rauit , qui diueríts diei horis operariosinvineifuam| |quia meliüs , quàm panis nutrit. Timuit Chryfofto. |
: conduécturus exierit, Matth.20.2, aliquando filio do-| B |mus, T heophyla&us etiam, & Euthymius , ne hinc
.|mini vinez , quem pater mififfet, vtà vinez cultori-| 'Ariani occafionem fumerent Chrifti calumniandi
| bus fru&us exigeret, Matth.21.37. Hicfeviticompa-| diuinitatem,quód fe viti, Patrem agricolz compara-
rat , quia quod volebat docere;id poftulabat , nemi- ueritquafi Pater tanquam maior fui tanquam rmino- l
nem magis pofle finefe viuere, quam farmentum fi-|.— [ris, ficut agricola vitis curam gerat. Nam & Arianos d
.|ne vite, cuiinnatum eft. Patrem autem füumagrico-| |hocfolitos obiicere. Ambrof. lib.s. de fide , cap.s. & sbrofo,
| |lam e(lc dicit,qui fe vitem colat,qui füi curam gerat, |Bafil.lib.4. adueríus Eunom.itaque gotarunt agrico-|& Bafilio. |
: vt oftendat fore , vt Patercos , quiiníefructum non| |lam non radicis, fed färmcntorum curam gerere.|
: tulegint , tanquam inutilia farmenta defecet,& in |Nonerat meo iudicio ea obíeruatio neceffaria , &]
ignem mittat. Atq; hancarbitror fuiffe caufam,cur| — |poteratab Arianis facilé refutari,nam & radicis agri-
Íe viti potiüs , quàm alteri cuipiam arbori compara-, C cola , & quidem precipuam curam habet ; non ergo
uerit,quod folent nonnulli querere,quia putari pro- (jnhocfimilitudo vitisà Chrifto vfurpata eft , vt do--
prium eft vitis , & volebat docere patrem fuum eos,| — ceret Patrem füi curam habere ; fed in hoc voluit fi-
qui frudum non ferrent, tanquam inutiliafarmenta — lenificare non magis nos fine ipfo,?uäm farmenta fi-
putaturum, abíciflurámque. Veram autem fevitem| Inevite potfe viuere , vnde potiüs fequitur illum effe
Auguftinus,Beda, & Rupertus vocare putantad di£] — |Deum,vt D.Cyrillus argumentatur. Nam etfi vt ho-
IGig.4. |ferentiam vitis alienz , quam Iþerabat dominusfa-| |movitis, & caput noftrum eft, quemadmodum hic
&uram vuas,& fecit labr llfcaä,dc qua dictum eft,vsa Auguftinus,& Ambrofius lib.s.de fide, Cap.s. tamen|Tra&. &e.
Deutet. 2-ooruen eyna folljs, e27 botrus amarifetmus , itemque feldra- illeipfe homo,nifi Deus eflet,vitis & caput noftrum
[^ conem vinum eorum,C77 venenum a/þulum imn[anabile, Eu- effe non poffet. Cur ergo curam purgandi vitem, &

3 hrito: |
j
j F -

: gifetunt, 'BOS!

t
tf (mef (
(,mdüykï
V1f

quitqu
m T
fnur

fider
it (

m
T

?armema
. dl pitet

WP

RURT

itqi
tholi
ia
aT
dtm
m
B.
Inon
Ínt
bont
ctiam
t
S"P'c'i'*&'(mip;
NUT
R&fu
ln t hi

EE 1 - IN TOÀAN . GAPVT-XW — . — 1.
ïïlm.»i k 'inutilia ab ca farméta remouendi Patri tribuit?Quia| À [dixit;tollit,quód rc ipfa Chrifto tollar homines Pa-
0j 13?' | a cüm fe vitem appellaffet, oportebatad explendam| |ter, qui omnes potiüs, quantum in fe eft;ad cum tra-
n [ parabolam a.gncolan.lxahqu?m faccrg;& neminipo-| - hflc.; Íed quzoidj dc.fägmcn.cxs lf)q.ucrg;ur-, quæjfi: inu-
"du / terat idofficium meliàs, quàm Patridare,quiaPatri| |tiliafint, non aliter , vt ita dicam, puniuntur, quàm
dl(&m: | attribuitur prouidentia, quam & nomen ipfum Pa-| |dum preciduntur, ac tolluntar à vite.Etfi non ncgo
Li ul l (tris pre fe fcr.t'Vf'hmï cmm.muxd;ax.n. à fe. dcglmarc: I(olere Dctlm Lepe permittere, vt qui ppngjam /dm ü.
EM i& officium puniendi hómiucs, qui in fefru&um nó| [neoperibus fidem habent, eam ctiam amittant ; fed ;
*ORV()S! l fecrent, non fibi, fed Patri tribuere: quores etiam| [doceo, quid hocloco fignificare Chriftus voluerit.| — ^.
À hu | plus habere vi'dcrcþu.r.au&c)r.itatis, .cï.up non fe, fed Purgare autem eos, qui 'fru&gxm ferunt; pl*crl,i.quc ä:fäare :
"m jpatrem fuum illum ipfum, in quo illi fperarent, eos intelligunt tentationibus,& rebus aduer(is exercere,
W | jpunicurum diceret: ficutalio loco lelt,Naltte.pquG vt magis proba, & excultfxtcomm virtus maiores
» (]üi'ï ' |quia eg» accu[/atwrus fim ves apud Patrem ; eft , qui 4CH[At ,. etiam fractus fcrati ; Gc Cyullus,Clgtyfo&.TþcoPhyf
ag |ves Moyfe.C.$. 452 — us d äla&us, & Euthymlus, & Gregor. llb: » rch&. C. 324
-U ï;' ] z Omnem palmitem in menon ferentem frutfum ; .follef |& Pacianusepift. 3. aduerfus Nouatianos. Nihil ta-
MP ï : leum, C7* omnem , i fert ji:uäum,pmgdbtt ewm, vt fratt| — |men nglüc..agl arbitror , quäm é contrario Patrermi
X | Euiole ]plus afferat.) Duplex agricole erga f:atmcnta cpra-eü. cos, qui f:u&um ferunt , quo maiorem ferunt fxfu—
AC erga farmt| Que prOrfus inutilia funt, cáaad radicem penitusre- &tum , eo magis cxlcolcrc, co magis iuuare, vt maio-
i. | maduple* C ts queáutem vrilia funt,ea non omninoadradi-| |rem ferant , quemadmodum gnauus agricola facit.
"T cem fecat,fed purgat, id eft inutiles extremitates co- Quodnon folüm fit;dum tentationibus exercentur; ]
NU | rum decidit, quo plus roboris (umant, plüfque affe-| — |fed mult9 magis, dum maiore cumulantur gratià. |
o o — |rantfru&us. Ea ipía duo doce.tCh.nüu.s patrem faü| |Huc enim parabola Pcrtm,/cbat'. Noranda autem :
M — lerga homines facere; eos ; qui penitus xputxlcs funt| |Grzca parapomaüa inter aipen , & xaf?'a;Petr, quz|
"EE nullámque in ipfo fru&um ferunt, penitus refecare| ' ;Latiné reddi non potuit, & vim, gratiamque ora-
x « & in ignem mittere ; eos veró , qui fru&um fcrung j itioniádhibet, E | !
us 0 o [Qeisit quipurgare, vteiamnum plus afferantfructus. Sed vi-jc | — 3. JTam vos mundi effis propter (ermonem , quem locutm
3 M*] ?;uääïä dendum , qui fint, qui in Chrifto fru&um nonfe-| — j vobis.) Quia de purgatione mendonem fecerat
10 qüll*. ;g'u:fxir,iä*uï: runt, quíue qui ferunt ; deinde guid hit i!los tollere,| |vtdifcipulos copfolötur artepta cx co verbo Occa-
TO a^ Is purgarc. Noui herctici , quia folam illam fidem| |fionedoceteos iam effe purgatos , operam proinde
fm ve- füam ad falutem (atis effe putant,omnes, qui veram| |dent, ne iterum inquinentur, fed in fua puritate;| —
MeND . fidem habent, fru&tum ferre dicunt; itaque cos, qui munditiaque perfeuerent. Laui, inquit, pedes mes, 7 Cantic.5. $]
"MM in Chrifto fru&um non ferunt, eos eiï'f: intérpretá-| - quomodo z:fq.umalzo :l(a; d quemgdmodum. C. 1. 10.cüm -
d tur , qui in illum non credunt; quamuis externa re-|. de munditia mentionem fccxffet, quamuis in al.lam 5
; —— lligionis fpecie in eum c;tcde;c videantur. At quo- ompino (cntentxgm, tamen eius occa(ïone verbi aq- .
—— imodo palmcs eft,(i in vite non eft? Chriftus| |didit, Er vesmwnds eflis, fed non omnes, Yaque non mi-|

difcipulis hoc dicebat, qui omnes veré in ipío lrüm fi de alia híc, quàm ante purgatione agat , ficut

[per fidem. manebant; fed exhortabatur cos , vt| jillic dealiaagit munditia, cüm dicit, Qw lotms eff non ve,, io,
lola non contenti fide, opera facerent, hocetl|.. mdiget, mfi vt pedes lauet, de alia, cCàm' dicit, Et vosmadi| —
fru&um ferrent, & vt fe diligerent, vt ex verfu.| ^ jeff. Nam cüm dicit, Etemnem , qui fert fFatium purga-|.—-
r 9. perfpicuum eft. Dicit- quiddam fimile *'.I:hcophi- tln't ewn,non agjt de purgatignc àpeccatis; qui enim
*'*Hm*" I lus Alexandrinus lib. 4. allegor , fed meliüs tamen frugïtum fert; iam à peccatis purgatus eít; 'fe:f; PUI-[purgatto.
— |quàm ifti ; farmenta, quz fru&tum fcrqn:, Catholi-| |gationem, vt diximus, diuinz gratiz acceflionem d d
' cos; quz fructum non ferunt, hareticos effe. Sed| — appellauir. Hic autem cüm dicit, Er vosmund: eflir, de XESEA g
rieque hic ipfe proprius eft fenfus ; multi enim Ca-^ — |munditia, & purgationeà peccatis agit, quam, cüm|.
lesmenis tholicifrüactum non ferunt , vt Iacobu.s toto.2.ca-| j|in fe,do&tmämque. 1Püus crediderant , confecuti
in Chrifto pite epiltole fuz dinerit.Sarmen-ta ergoinfemanen-| - fucrant: Propterf:a c.hcm, propter /Ermanmf,quemlomtm'
ägänrfï tia eos omnes vocat, qui in fe credunt. Nam per fi-|.— fum vobwA. Quod idcirco monui ne noui hzretici vl-
| dem in illo táquam palmites in vite nafcimur, vt D.| . lum fe hic przefidium habere putent, vt probent ne-
Bafilius hom. $- in Hexaemeron, Chryfoftomus;| |quepurgationem illam;de qua fuperiore verfu di& ü|
Cyrillus, Theophyla&us. Ex ijs cos dicit fructum| |eft, aliter quàm per fidem fieri, neque amputationé
| inon ferre, qui nihil aliud habent,quàm quódin vite| . |jà Chrifto aliter, quàm perfideinegationem. Ru-
| fint, hoc eft qui folam fine bonis operibus fidem ha-| — pertus hocloco per fermonem palfionem intelli- -
bent: eosautem fractum ferre, qui preterfidéopera| |git, de qua fermo illi fuerat ; virtate enim füuturz
- letiam habent. Quid ergo deijs, quiineumnoncre-| — paffionis eius difcipulos fuifle mundatos.Id minimé
dunt? nihildicit; quiacum ijstantàm loquebatur,| |dubium eft ; fed non dubito, quin (Per (ermonem
[5up.c.518. qui palmites fui crant, & quia qui non crtditiam indi- P*Euägclium,omngfmque doctrinam fuam intclligat. j
| catm efl. Quid igitur eft tollete,qui nó fertfru&um?| — Attribuitautem illi mundationem ; non quód pro-
Ratio videtur poftulare, vt tollere ficfidemilli, quá| prié mundet, fed, vt Theologi loquuntur, tanquam;| ..,., RE
xollere (;; IaDct, auferre, (i enim credendo in Chriftum inillo| |jobie&o fidei, quiailli credendo mundamur. Fideiimodo iu- |
mema i nafcimur , definendo credere ab illo abícindimur,| |jautem quomodo mundatio ; iuftificatióque tribua- iï;ä;*;ï;; i
M T atque feparamur, Sic quidam intelligunt, non quód! — (tur,fzpe docuimus, non tanquam foli, fed tanquam j

| Pater cuiquam fidem tollat,fed quód permittat, vt
cam perdat, qui fine fru&u habet. Alij tollere nihil -
| : aliud effe, quàm ad poenam fempiterná deftinare , vt
| : aiunt Leontius, & Euthymius. Ego nihil aliud effe
E. intelligo quàm punire ; puniuntur enim quodam
modo farmenta , cümà vite tolluntur : non enim|

primz inter virtutes caufz. Non difplicet, quod à
nonnullis eftanimaduerfum , Chriftum ad Iudz de-
fc&tionem allufiffe, quafi dixerit, càm iam Iudas dif-
celferit; qui fcelereimmundus erat, neminem inter
cos manere immundum.Certé cüm c. 1.10. dixerit,|
L'Uos mundi cfíss, fed non omnes , hoc loco non addidit,

XX 4 fcd

i
B

.

w XUuapr h aon m ib

)

. [arbittj.

- |Quomodo

Ain farmétis

Humor
gratir fine.
caritate
quzanime
vita eít, nó
trahitur.

Libertas

Chriftus in
nobis, vitis

manet.
Tract.er.

|Euthymius, aduerfus Arianos hic fe Chriftum , qui

icàm vos doctrina mea mundaucrim , facite vos nüc,
" |quodin vobis eft, manete, perfeueratéque in ea mü-

jfunt modi , qui lola Chrifto fide herent, farmenta

IOI3

IOAN. MALDONATI COMMENT. - 1014

d schenar t at

Aagaftinus , Chryfoftomus , Beda, Theophylact. &

modo vitem fecerat , etiam agricolam facere, cüm
dicat fe difcipulos mundauiltle.
: : : i
4. Manete in me, (7* ego in vobis.) Quuafi dicat;fi vul-
tis fructü ferre,ne vos Pater tollat,sanete in m«. Cüm
cgo fecerim, quod in meerat, inquit Theophyla&t.

ditie,quam vobis dedi, quod cft in me manere. Ma-|
uere in fc iubet, nó perfolà fidé, vc Cyrillus,&Leon-
tius monuerüt, fed multo maximé per caritatem, nà
per fidem multi ineo manent, qui nullum tamen
fra&um ferunt. Agebatautem de eo genere manfio-
nis, quo quiin fe manent, fra&um ferunt ; quod
Íine caritate fieri non poteft. Multa aliquando far-
menta in vite manent,fedarida, & exíucca,& emor-
tua , quia humorem ex radice non trahunt.. Huius

quidem funt, & in vite manent, fed mortua, & ari-
dafunt, quia nullum ex Chrifíto gratie. humorem
trahunt, qui fine caritate, quz animi vita eft , trahi
non potcft. Recté quidem ha&enus, fed quid cft
Ef ego in vobs ? Sant qui interpretentur, Si vosin mc
bap a
ram vos, fed in rebusaduerfis vobis adero , aut cgo
in vobis manebo vitam vobis dando, vt Euthymius
cxponit. Alij ; quibus ego magisaffentior, manete i
me, & efficite,vt e7* ego in vebi mancá; aut date ope-
ram, vt & vosin me, & ego in vobis mancam. Vnde
duo colliguntursalterum;in noftra effe poteftarc iu-

vt re&té hocloco Lcontius, & Heracleotes obferua-
uerunt ; alterum,non ftare nifi pernos, quó minüs
|Chriftus in.nobis maneat. Sic enim hic loquitur,

íe enim paratum etle, vtfemper nobifcum mancar.
Atquo modo Chriftus in nobis manet ? ncc enim
vitisin farmentis , fedfarmenta in vite manent,. [d
rc&é, elegantérque editlerit Auguft. Bedáque eius
verbis, Non eo, inquit, medo iliim ipfo , ficut ipfe i as
virumque dutem prodeft non ipfis fed illys z tta quippe in vite
fnnr Palmifes vt viti non conferant , fed inde atcipiant, vnde
viudnt; it4 wero viti efl is palmitibus, vt vitale alimenti
Ftbmim]?ret en. It per boc ev manentem in fä babere Cbri-
ffum, ey* manerein Chriflo difdpulif prodefl vtrumquenon
Chrifo ;nam pracifo palmite poteff de viua radice alius pul-
lnlaresqui autem praci[ws e[l frne vadie non poteff vinere.

E 77 palmes non pqtefl' fkrrcf fiuflum à 'F-fnetipþ, nifi ma-

|

' |Quid eft

ferre fru-
&um äfeï

|tatem fpe&es, fententiam colliges abíurdam, fenfus

jex le ferre polfe. Quod abfurdum cft , nam etiam cü

ferit n wite,[ic nec vosnifi n m me maferitis.) RK edditio cft
caufz, tanquam dicat, Mazete in me, quia freut palmes

imeus agricola tollet vos. Quód dicit, s/f manferst in
vite, i Latinz otationis , aut etiam Grzcz propric-

enim erit, finon manferitin vite, non poffe cx fe
fruétum ferre ; tamen fiin vite maníerit, fructum

in vite manet non cx fe;id eft non fine vite fructum
fcrt. Poffemus, quidem interpretari illud, 4 femenpfi,
ita vt idcm valeret, quod ex fuo corpore, ex fua fub-
ftantia, non idem , quod perífe folüm, & fine vite.

Quo fenfu nullaetletabfurditas, fi poftea fequere-

fédi non omnes, quia Iudas iam non aderat. Obíferaát A

B tem: idclt non potett cx (c facere.quidquam ,. fed

C in chrifto manere,quin Chriftus viciffim in illo ma-

manferitis, & ego in vobismauebo , id eft non defe-|

uante diuina gratia , vtin acccpta mancamus gratia;-

quafi ex nobis folis pendeat, quódin nobis mancat;|

4c Quia fime memhil poteffis facere.) Vlluftris fþhmntia

non poteff ferre fintlum,nifi man[erit n vate, fic nec vos,mifr| -
in meman[eritis, Quod fifru&um non tuleritis , pater

tür, »[f manferit i5 vite; quia non cöfcqugns Ícntentia

nifi manferit in vite,ita nec vos,nifi in me manícri-
tis: fed quia circunftantia loci po(tulat, vt 4 femer-
tpf?, idem fit quod per fe folüun, ac fine vite , videtur
abfurdé fequi, sifi manferit m vite.Nouus quidam hz-
reticorum interpres, qui cxiftimauit per cxcgcfim
hoc di&um effe, quafi diceret;son pitefl ferre nllum

Y . ; . r r MM MC |
4 femetipfs ,id eft if manferit in vite, Hebraifimi vim, Pifi pxo fed
Hebr,

Z - Q - ; . ;
víumd; nó animaduertit, Y pro 4x mff pro fed,qua-
lem Hebraifmum fuprà notauimnus. c. s. 19. Filims trop
poteft ex fe facere quicquam, n:kfi quod miderit Patrem facien -

quod viderit Patrem facientem. Ad eundem modum
^: ' ; " ! : .
hic, p/&lmes non"pare(l färre f?uc?um á Fmef:])[ö , 8ili ma-

feritin vite;pro, ícd manens in vite.

T " VTT 00
effet, ficut palmes non poteft fra&um vllum ferre ,

|4 $ E'ï fum vitis, 7 vos palmites quimanet in me, e57 -

egom eosbic fert frwcum multum.) Explicat fuperiorem
himilitudinem,& ad fe , ac difcip uïos accommo dat,
Qui manet in me,c7* ego in eo,Hebraica di&um cft phra.
fi,quz Latiné fic eft rcfoluenda, Qui manetin me, & in
quo ego manco, hi ferr froflum multum, Quido pus
erat dicere ,In quo ego manco? an potcít quifquam

ncat?Minimé vero, fed dicit, £* efom eo» , vt mutuam
inter vitem , & palmites coniun&ionem fignificet,
& vt caufam fcrédi fructus declaret; non enim quía
palmes in vite , [cd quia vitis in palmite manct, pal-

tribuit. Nifr quis malit dicere; quod congruenter
lententiz fuz dixiffet Auguftinus, fi queftionemat-

Chriftum in ipfo mancre;quia,vt paullo ante ex eo-
dem Auguftino dicebamus, Chriftum in nobis ma-
inere eft ficut vitem farmentis vitam dare ; non dat
autem omnibus vitam , qui in fe per fidem manent,
|nifi etiam maneantin illo per caritatem. Ij autem,
quamuis in Chrifto ipfi maneant,quia tamen in ip-
fis Chriftus non manet, fru&um ferre non poffunt.
Atqueadhunc modum Euthymius interpretatur.
Q14 ergo manet in me , & in quo ego manco, /ic demü
cft,qui fert fruifum multum,non alius;hanc enim vim
/habet pronomen illud,^i, poftpofitum.-

Auguftini primüm, deinde omnium Catholicorum
adueríus Pelagianos difputationis. Ea hodie noui
etiam baretici abutuntur 5 vt probent non folüm
nos nihil fine Chrifto, id eft ánc cius gratia pofle fa-

mes fructum fertideft quia humorem, & vitazm illi|-

tigi(Tet, non fi quis in Chrifto manet, continuó. &l

Th. Beza

in annota,|.-

Hebtaif- Q
inus.

tur,moraliter bonum fit; fed nec in C hrifto manen-
ttes quidquam nos cx nobis facere , id eft quidquam|
-,cm'n cius gratia cooperari;& nos, quiacontrà Íenti-
mus ; homines fcilicet valde Catholici Pelagianos

;cere, quod quoquo modo , & vt Theologi loquun-
|

licos Manichzis Pelagianos videri neceffe eft. Vter-
que priüs error refcllendus ; deinde dicendum , qua
Ide rc ipfiinter fe Catholici fide integra dilentiant,
i& quibus magis atfentiendum iudicemus.Tuuat hoc
loco ponere verba Caluini hzreticorum magiftri,
vtle&tor quàm abfurda , quàm malé coherentia di-
canbintelligat , Papifle , inquit ; Lamc fententiem non
extenuant modo,fed eneruanit; imo potinis eludmmt, Etft erim
verbo tenus fatentur nos frte Chriflo il poffe,aliquid tamen
,fdt'ulmtif feppetere nobs fommant , quod per fe 7uidm; ner;
fnffieiat , fed Dei gratia adiutt cooperetursneceuim bommem
ità exinaniri fuflinent , quin aliquid ex. [econferat, Verum|

fAm

; DL : MA L . 4 & jHzretici [
vocant.Pelagiani enim illis videmur cffe, non quód/,,0; .

nos Pelagiani;fed quódilli Manichzi fint,& Catho-|rors. wa-

nichzj süt.j

M.
*

-- eame- m

| /
E
L.
; l
| a
[

g
ïm Qub
qenna ü

W oq

ET D 3 E D ETRU
E
—
L— um
T m

DI E cucge pE al
-—
n
L o

Wïx D du qgamdara Chrifii uerba eludere non ita PfWPtfmï df P ZZJ:*(A habemus libc.rfüm atbitrium?atqui ijdem ipfi docenz
t,;;m; eft ggtþrm cr:smmenrgomfm»ffjäf,rv?bfää 0»'??*'7?- [d "s(/?*'j* W. P. graqam lgþcxum arbmmn.l prgüs perd:gxm re-
DN tamet adintos h*'lmfwhf[md L ??95'? rater enm gratam,, — Cuperari, prius mortuum ü?fc.:taui; ergo cüm gra-
Ed Chriflns ueró contrà promunttat nos nibilgo[fe ex nobwe, pal-|.— tiam hqbcmus ;liberum arbitrium iam recuperaci,
WR / i mesinqit,nnllum fratbum affert à Fnimpþ Erfomomian- , |iam fuícitatum aliquidaget. Adprimum veniamus!
v*;j*m; | g m cooperantis [na gratia auxilium biccommendat, (éd.mos errorem , qui illis cum nonnullis de fchola cat ho«h-'-öS CR
M"'"" u | penitus prinat omti .vzrtu;e,nzþ qum.n[ifffcdxut 1;/& ngbm cis communis eft. Colligunt ex hoc loco-noas linc. .. fïu sl
PT j .— jengo bacparticula , fine me , fic re[olmi debet , non nifi ex'imes| — gratia Chrifti ; quam fpecialem vocant , non folàm ridam ez-:
fjïj'qm-f*ï L x lätïr:ü:l Plureshicerroresapparent,quàm quoe ego propo-| |nihil vllo dignum apud Deum przmio, fed o r
z 3 r reuincun- füeram.Nam przterquam quodiníummareierras| |nonihil, quod quoquo modo bonum fit, poffzfa- - :
-^ — ' ( ^* — .augrnoftraaut Chrifti verbanonintelligit. Sienim| — cerejnec enim dixilfe chriftum fine me parom:.fed. —— [
h purat nos dicere poffe nosaliquid ex nobis , ideft fi-| p frre mémibil poteslis facere. Quod verbum Mileuitanü,
IN nc Chrifto, (ententiam noítram non intelligit; non| — |& Arauficanum Concilium , & (zpc D. Auguftinus
" enim dicimus poffe nos aliquid, quod ad iuftiita-| contra Pelagianos vrgent,exaggerant premunt. Du-
|| tioncm pertineat,ex nobis; hoc eft fine Chritto,fed| |plex quftioeft;qua vna videtur effe. Aliud enim cft
N p - cx nobis;id eft nobis etiam cüm Chrifto cooperan-| quxrere;vtram fine Chrifto, id eftantequá in Chri-|
W E — 4 tibus. Siautem nc hocquidem fenfu putat noscum| — fto mancamus,; quod Theologi dicunt, fine eratia
m o E Chritto nihil ex nobis polle: Chrifti-non intellieitj — iuftificante , & habituali, aliquid boni facere poffi-|
BN verba. Cüm enim Chrittus dicit palmitem nullum| — imus;quod ïä*ropri& ad huius loci explicationem per-
'-"fïi'z'ngf?ï*i 3- ex e fructumferre poífe ; ion:cft fenfus palmitem tinersaliud, anantequam in Chrifto mancamnus, fine;
W [ E - letiam ix vitemahentem nihil faéere,nihil conferre] — illo, id cft fine (peciali eius gratianonhabituali,fed — . |
u) | : - |cüm fractum fert £edex fe , id eft fine vite nullum| — 'a&tuali poffimusfacere aliquidboni. Prior qua-*il:io?s:fïïe.c. é.
) ï* E fractum ferre poffce. Hoc enim ipfumiChriftusagce-| C ?iatn à Concilio Tridentino explicata eft;docet cnimiffg;ïfm
"m | bat,non vt doceret nihil conferre: palmitem,; (cd v:| " poffenos pera&ualem, preucnientémque gratiam :
t s L doceret nihil nifi in vite manentem: conferre poffe.| | |Chrifti ad gratiam habitualem , & iuftificationem|
MU Imo potiüs docebat conferre;ctiam palmitem ali-| difponere: difpofitio autem ad gratiam non per ma-
:;g;;)äg. : .. [quid, modó in vite maneret; proprerea enim difci-| la, fe-d*per- bona vtique opcra fi. Nam malum non -T
UE | ^ Ipulos hortabatur, vt in fe manerent, vt fructüferre| — porcft diqufu:io ad bonum effc. Docet przterea me-Ibidem *
um |» . jpoflent. RefqQue ip!aita docet. Quisentm non videt| tam peaárum inferni , qui iuftificationem antece- p
las P. | o palmitem in vitemmanentem ad ferendum fructum| — |dit,non malum,fed bonum effe. Ex quo fequitur ne-| :
wimd ! OH 'patura fuaconferre aliquid?Hocprofe&to qui negat,| — ceffario hunclocum ex ^oncilij Tridentini fenten- |
m E E . jnon fcripturam modó,& Theologiam, verumagri-| — tiaad hunc modamüintelligendum, $ime me ibl pete-.
ul | | . — -jculturam etiam,& n aturamxv;niüerfamignorat. A]- x fl»: facerequod vita zterna , aut gratia dignum fit, id
ul ter in his verbis error Caluinieft, quód non intelli-| ^ |eft nihil meritorium, vt Theologiloquuntur. Qui
n gat; quid fitJine menon cnim: idem valet , quod non| p fenfus,ctiamfiConcilium non interpretaretur;ex ip-
,, | ! nifiex me; vt ille interpretatur, fed idem, quod non| — ffis Chrifti verbisab acuto, & attento lectore facilé
RnE : manens in me; Opponitenim hzec duo; manere in colligeretur. Quidenim eft, mbl poteflis facere , nifi
ub . — |[fe,& fine fe,quareidem fit neceffe eft fine me, & , mifi;m| — inullá poteftisfacere fru&tü,quéadmodum de palmi-|
i meman[eritu. Ergo pro iilo , frue me , quandoquidem] |tedixera? Fructusautem eft meritum , fructus eft
E idem funt, dicamus, nifi in me manferitis , & expe-| praemium. Poffumus ergo fine illo, id cft intcquam
v riamur vtta ex his verbis,noftráne;an Caluiniftarum| — inillo percaritatem coniuncti maneamus, aliqu/d
fententia colligatur. Illi quidem re&é colligerenon| — boni facere; fed illud ipfum bonum fru&us non cft,
( jpoffunt, nifi in me man(eritis, nihi-l-«POIGQiS facere; quia neque gratia',fncquc— premio vllo- dignum eft.
- Jergo etiamfi in mc manferitis , nihil poteftisipfifa-| — |Altera etiam qua'ftio diftinguenda eft; nam aliud eft; x
|cere; ego enim folus omnia facio. Quisenim non| '!quzrere , an fineactuali Chrifti gratia aliquid boni |
rideat ita colligétem , cüm fi de palimite eodem mo-| E facere poflimus , quod quamuis gratiam , iuftifica-
do difpataret, agticolz riderent, palmes fiin vitenó; — tionémquenon mercatur,tamen adiuftificationem |
manferit,nallum fru&um ferre poteft ; ergo etiamfi! laliquo modo fàltem tanquam difpofitio pertineat; |
in vite manferit non ipfe , fed fola fine ipfo vitisfru- laliud,an poffimusaliquid boni facere, fiue ad iuftifi- |
&um ferre poteft? quis quzío tam rufticus eft, qui, |cationem pertineatfiue non.. Prior pars qu-æüionis!Ana)ïquocï*
l*' iftum tam ineptum difputatorem nó exfibilet? Nos, |etiam ettà Concilio Tridentino definita;docet enim? Säspäüþ |
contrà re&é colligimus, Nifi in Chrifto máferimus, — lomneiuftificationis initiü , omniumdq; ad iuftifica- cece fine
; nihil poffümus facere? ergo fi inillo manferimus, — (tioné difpofitionü nonà nobis,fedà preuenienti,& 9^** ..
: aliquid facete poterimus.Quisenim non videathoc| — a&uali Chrifti gratia fumi oportere. Secunda pars
| re&é fequi? Id in palmite magis apparebit, palmes| manetin dubio ; nec noui folim hzretici, (ed non-
I : nifi manferit in vite,nó poteft fru&tumfaceresergo| nulli etiam Catholici negant quidquam nos quo- :
"T E i in vite manferit;,poterit Si enim noi fcquitur;cur| F cunque modo bonum , fine actuali Chrifti gratia ., N
f ä ! non idem de faxo dicitur, Saxum nifi in vite manfe- per folum illud generale ; quod vocant, auxilium
gl if : rionullam fru&um afferre poteft?Cur fiquishocdi-| omnibus hominibus commune facere poffe. Qui-
"M ! cerettanquam ineptus , abfurduíqQue rideretur, nifi -lbus ego tres ob caufas nequaquam aflentior , & |
iE - 4 quia faxum etiamfi in vite maneret,nullum fru&um quia hereticos, id eft malos omnino aut duces , aut
"BI | fcr.rc polfet?/Propterea ergo non inepté dicitur, pal-| eiuídem fententis defenfores habent; & quia expe-
! E;gïez:?lä E - tpltezp,nig m.anferit in vite, fructum ferre non pof- ärientiaïipfa videtur nos docere cótrarium;quis enim
J d 34 i-egqum fiin vite manferit, fructum ferre poteft. De-| — imortalium eft, quinon aliquid aliquando boni fa-
E / nique cur ifti quæfo negant nos , antequam gratiam äciat, quale eft parentes diligere, pauperis mifereri, |
JW"W[ | | ihabeamus,quidquam poffe boni facere;nifi quia nó!. dolere,quódaliquid mali fecetit, quod dignum ho- 4
;"' | ET—— u ' NI AU SPSRSURSTUR ' | Ms . mine ——
P

N
proer r m N

)7 1O0AN. MALDONATI COMMENT. - 1018

quod profe&to bonum cft? & quia fi ea Íententia fe-,

|quenda c(fet ; athiclocus, vt modó Concilij etiam

Chrifto manemus, & fru&tum ferimus , intelligen-
dus cft. Itaqueaut illa hinc fententia probari nó po-
teft;aucilla cadem ratione probari poterit,non polle
nosautequam in Chrifto maneamus, per cius prz-

nerent, vt fru&tum plurimum afferrent, id cft vitam
zteriam mererentur,quo nullus maior, nullus vbe-
|rior fru&us effe poteft; docet nunc quid eos confe-
[quatur mali, qui in fe non maníerint.Idem illis faci-
cudum effe,quod inuüilibus fit farmentis; primdm à
vite przciduntur; deinde colliguntur , congeruntar
in ftruem , arcícunt, & in ignem comburenda mit-

ligno vitis ex omnibus lignis nemorum , qua fnnt inter ligna
[yinarum? Nunquid tclletur de e4 lgnum » Ul fiat opss , aut
|fabricabitur de ea paxilms , vt dependeat in eo quodeunque
v? Ecce :;gm' datum e(t in e]?æm , Vtramqgue parfem eiie con-
fampfit sgmis. Ezechicl. 15.3.5. 4. Quid haec fingula fi-
gnificent,minimé fubtiliter querédum effc arbitror;
nec cnim propterca dicta funt, quod in hominibus;

ininenon fucrit , & fi nihil aliud, velle faluum e(le, À |geies fwos, e* collsgent devegno eins omnia [candala, c-eos,
quenda cffet, propier hunc potiffiraüm locum fc-,

Tridentini aucoritate probanimus , non dea&uali;|
(ed de habituali , & iuftificante gtatia ; perquam in

D dilexitmtndumyvt filium [nnm vnigenitum daret vt omnis
qui eredu i eum,non péreat , fed. babeat vitam eternam,

tuntur,ad nullam aliam rem vtilia. 24 enim ftet de|

qui in Chrifto non manent, eadem quinque;autalia

qui faciunt aiquitatem , C* mittent eos in. caminum ignis.
Átque hoc ipfum eft mitti foras, id eftexrra vineam!
clectam Domini ab clectorum confortio feparari j|
quodin alia Parabala dixit mittis» fenebras exterio-
res, Matth. 8. 12.8 22.13. & 25.30.. Árefcere quidam
intcrpretantur fpiritum Dei perdere;aut fpiritu arc-
Reri. At nemo foras eijcitur,nifi cuius priüs fpiritus
aruerit. Nihilergo aliud intelligo , quàm ita dánari ,
vtnulla illis maior fpes reliqua fit penitenti , & ad

teritaagi ; non defütura; cfÍéque fenfum ,proptere
|pater meus miffo in mundum me glorificatus cftjid|
cft propterca magnafuá cum laude me mifitin mü-
dum,vt fru&um in ie manentes,quàm vberrimum
afferretis,meique difcipuli efficeremini.Sic ensm Dem

fuprà c.5. 16.neigitur cius fallatis opinionem. Re&é
à quibuídam animadueifüm non poffc hanc inter-
pretationem cum verbis Chrifti cóuenire;nec enim,
dixilfe e£cv9(9 «d'o£aeow 0 mralip, in boc , id cftad hanc
rem clarificatis efl pater; led zv vérg tn boc , id eft in hac
rc.Ergo verbum prateritum pro przfenti, aut futu-

ro pofitum eft;/z bec clarificatws efl id eft clarificatur;preeiun

aut clarificabitur Pater; quod etiam Euthymius ad-|Pro pissétil
Dd a . ; : . . |aut futuro
monuit Cyrillum fortafle notans, Alia eft in illa di-poíim.

uenientem gratiam dilponere, vtineo maneamus;| |Chriftum reuertendi, quàm atidis fatmentis eft re- |
quazà Tridentino Concilio damnata eft.Contra Pe- B nafcendi rurfumsin. vite.. Sequentem verfüm c. ;4; i
lagianos veró munitiffimus hic exatlocus;docebant| [ explicauimus. (5 du u d
icnim illi non folàm poffc nos (ine diuina gratia ali-| 8. In boc elarificatus efl pater mewe , vt fruttum 1!»1:4,*:*:':»:"24 j "
quid boni facere, fed ctiam poffe & gratiam, & vità| — |«fferatis, 7 efficramimi mai difipuli. ) Quoríum hoc i
ztcrnam fine vlla mereri gratia, gratiam vero illam;| — |fubijcit? Rupettus exiftimat rationem reddere, quà- '
per quam in Chrifto manemus, non idinnobisfa-| |obrem illis dixeritadeo liberalem patrem fuum er-| 4l
cerc, vt poffimus, fed vt faciliàs poffimus mereri vi-| — |ga ipfosfaturum effe ; fiinfe manferint, vt quid-k "
tam zternamiatque hoc fenfüin Mileuitàno, & A-| — |quid ab co petierint, conceffurus illis fit; quia :
rauficano Concilio damnata eft. Hoc eft, quod D.| — inimirum hac ipía re. Pater glorificatur , vt in *
Augaít. vrgere foletnon dixiffe Chrifum fine me| — /fe illi mancant.. Chryfoftomus exhortationem effe| il
parum, aut difficiliàs poteftis facere, fcd, frme memilolh | putat , qua difcipulos incitat , vrenitantur in fe ma- x "
poteflis facere, lib.1. de gratia Chrifti contra Pelagium C nere, quod totius orationis argumétum erat, & fru- | ?U
& Caleftium. c. 29. & lib. z. contra duasepift.| " é&um quamplurimum afferre; quia hac ratione non ï
| Pelag. c. 8. VM tam fe,quàm patrem fuum effent glorificaturi: vtrü-| ,
G. $iquis Is meno manjerit ,mitetur fores ficist pelmes; — ique probabile,Verbum preteriti temporis idefaw v
G are[tet g" colligent eum,e2" m ignem mittent,e7* avdet) — (glorificatim cf^, Gracum etiam , gtauémqueauctorem| . : ä"jïf;' )
Docuerat;quid]boni cos cófequeretur , qui in fe ma- täl'yrillurn videtur fefelliffe , vt exiftimaret dere pra- Wi car.??trc' cui
' llm It

(imilia facienda fint , fed quod eain farmentisà vite F'&ione, vr, fre difficultas ; cüm enim aut fincm, aut| jlt
pracifis fieri foleant,vt colligantur,foras mittantur,| — |euentum,& confequentiam;vt fxpe diximus, figni- bl
areícant;in ignem conijciantur, & ardeant.Hisergo| — |ficare foleat , neutrum videtur hoc loco fignificare m
omnibus nihilfignificaturaliud.quàm eos, qui in| |poffe. Nam neque in hunc finem glorificatur Pater, )
Chrifto non manferinrigne infernifempiternoeffe, — |vtfructum plurimum afferamus;nec ex eo,quód illet me
— "n pisbo"puniendos.Non funt fingule parabole partesad rem glorificatur,hoc confequitur,vt nos feramus fructü, if
qaficlam ad fempcr per parabolam fignificatam accómodandz;| |nifi Cyrilli,quam modo refutauim", (cquamur opi- ) | "
ïgäzgäz multa enim dicuntur adexplendam, ornandàmque, |nionem. Credo ergo iv« poni pro &, v pro /; | T
narrationé Darrationem.Si quis tamen voletfingulaadeos, qui — |Exemplmm eft fuprà c. 4.34. Mese ib efl ,vt faciam| lui
in Chrifto non manent,accómodare,obíeruet primo| — |veluntatem eiuss qui mifit m5 id eft , in hoc confiftit ci--1 ! T
loco cum palmitem, qui in fe non manferit;à fc prc-| F ibus meus, fi fecero voluntatem eius; qui mifit me, il
cidendum effe, quodin farmentis primüm fit, aut|— jaut cibus meus confiftit in facienda voluntate cius, T
quia iam dixcrat in fe non manere , id eftàíe! — |quimifit me;& c. 6. 29. Hoceff opus Dei vt credatis , id ih
pracifum effe , aut quia, qui in Chrifto non manet,| — |ef fi credideritis,opus Deifacictis;autopus Deiin| T
non przcidicur à Deo , fedfe ipfc przcidit. Deinde| — |credendo confiftiu & infra c. 17. 3. Hécefl vita eterna, "
non cffe hisin rebus feruatum ordinem. Nam poft; — |vrcognofcant te folum Deum verum,eo* quem mififli lefum| i
farmentorum pracifionem primüm colliguntur, &| — |Chriftwmsid eft;vitam ætcmamhabcïuüt,ü tc cogno- "
in fafces colligantur , deinde mittuntur foras, id eft| — |uerintautin'cognofcendo tc vita corum aterna có- l
extra yincam cx(For rantur; tertio loco arefcüt,quar-| . [fiftit.Sicetiam Latinéloquimur.Hc vcera eft virtus, ti
to in ignem miffrardent. Quid t homines colligij —|vtfugiamus malum, profequamur benum, id cft,in h
|qui in Chrifto non manent, Matth. 1. 41 42. alia.— fuga mali, & profccutione boni vera cófiftit virtus. "
Chriftus parabola declarauit, Mitret filie bominis an-| Eodcm modo di&um hocloco eft, /n beccarificatim 'ïpaf
— . | d lr
; , —

M [ m eff Pater meme vt frutlum plurimum ajferatis , idcft; in| À eos diligat; ità reciprocum eos fibi àmorem deberc.]
um hoc elorificabitur, fi fru&um plurimium attüleritis,| — Intelligitur ergo particula fimilicudinis, ita;aut em-
Mu ï - laut; äl fructu , quem vos tuleritis , patris niei gloria !phaticaa &, vt c. 5. 30. fscur ;Mdi'?js IMÁiCo, ptO, ficutau-
M confiftit. Ex verbis fequentibus alia nafcitur que-| — dio;ita iudico.Hinc intelligitur noamen dile&ionis, Dücai d
Vi 1 Iítio , quid fit, Er efficiami mei di(cipali, Sant enim| — càm Chriftus dicit, Manete im al:!et?ianemea;nöüfuiüiidils Bomed]
NI E : qui vertant, Et efficiemini , auteritis mci dicipuli.| actiue, vt non folàm plerique recentióres ititerpre- quonodo |
Wi | | Itaque non referunt hzc verbaad dictionem illam,| — ites,verum euiam Auguft. Beda, & Cyrillus , graucs . ;,;
& | | ^ — on quafi fenfus fit, glorificationem. Patris in his| . lau&ores ex1&?ma1?t j Vt.fcn.fus fit date opetam , vt
ïï,&aj E m daabus rebus pofitam cífe, vt frn&um plurimum| — femper mca dile&ione digni fitis; id eft, vc quemad- *
ubl afferamus, & Chrifti difcipuli fimus 5 fed putant B rniodum ha&tenus vos dilexi,itavos femper diligam.| -
u P luzró xowe repetendum & vólo in hoc , vt fit hic " Sumitur igitur paffiué, Masete m dile(Tione mea ; id eft;|
| | fenfus , in hoc glorificabitur Patet , & in hoc| pergire me th'gerc, quemadmodum Auguft, Chry-
T | difcipuli mei critis ; fi früdtum quàm plurimum foft. Leontlus,.s"lfhcoghyl-BCdas & Rüpertusinter- -
m — lattuleritis. Et quidem ; filegamus &5 5evnze9e spo) — pretantur ;ratióque ipfa poftulat, magis enim cóue- -
T uaSlo), vt omnesfere nunc Greci. codices habent, niebat , vt 41(?19010'5 thmf?Flfl' , vti fe dihg?fmtg
M : & ita vértendum , & illefenfüseffe videretürjnec| quàm vtà fe diligerétur. At dixillet interpres;iti mei
w L eum me puderetfequi meliores .pr;æfc-rtun haben- dll?&xone;non folet interptes tam Grammaticé lo
&d [ tem auctores, Chryfoftomum; .Thcoph.yla&um ,&| quipreterquam quód ctiam pronomea MeuskLäl-;l E
br Euchymium, quiita plané videntur interpretar| — tuie paffiuéponitur. Alium tamen non abfurdum
8 T .. |Sed noftrum interpretem fequi malo , quem non| — fortáffe fenfum mihi videntur interpretes praterijf-

HE D dubito legiffe &n& effiiamimi , aut itis ; fenfu illo| . feManetesm dilettione mea , id c(t quam vobis totiesac
: 'lariore, Ouam le&ionem ideo alteri preferó ,. &| C [tantopere commendaui. Hoccenim vocat precep-
priore. Qu | : preesp

Nb ! n d : : 9t
i"**?n"o i quia noftri interpretis eft , & quià non folàm apud| |tum fuum.ver. 1z. Ergo ficut ego , & Pater vos vicif-| .
M |Lcontium, & Theopliyla&üm , fedin celeberrimo| — /fim diligimus,fic vos alter alterum diligite. — ; Bs
nmh'giä' : :

etiam illo Varicatio codice reperio ; qui inftar eft 10. $1 pracepta mea férnaueritis , manebita m diletiione

"24 n ;
a : ómridm: szd fit clarificari Patrem ; aut qudd',. vt| meas;ficut eg* ego patris vnes pracepta F'"MW ; G mánee i

audorem glariäcgrï, a dl NU : UAR : : WUR sE :
"n (cu glorif- | Auguítinus monuit; idem eft, glorificari,Íepedo-| w dzlefl;anef)Docct exemplo íuo, quomodo in fua|
dixid E cïääp-ä?c Icuimus, ciusgloriam, qu& apud ipfum crefcerenon| |dile&iore manere poffint, fi íua nimirum præceptaL
m P t poteft, apud hominescrefcere. Difcipulos autem| — feruauerint. Sed eadem . hic atque fuperiore veríu
d fuos fieri, aut elfe dicit, non.eos , qui folam| |quztio eft, actiuéne, an paffiué dile&tio íumenda

|
u ! habent fidem ; iam enim Apoftoliifto modo difci-| |fit. Si enim actiue fumatur , fenfus erit;fi prcepta Bo u

- puli erant, fedeos, qui eiusctiam mores imitantur,| |mea (eruaueritis,diligam vos,atque ita Cyrillus, Au-
'"*M | , vt füptà. c, 1. 5j : : guít. & Beda, & recentiores fere omries interpretes| .
"- | ] 9. Sicut dilexitme. Pater , e7? ego dilexi vos , manete in D intelligunt. Si paffiue , 5/ 5mcepm mea [ertaueritis di-
am, [ dilefisne mea, ) Obferaandum eftin quo córipara-| ligetis me , quemadmnodum Chryfoft, Leóntius
3f3*3"(5aï! | tioconfiftat, aut quo modo comparationis mem- TheoPhyla&us , & Rupertus exponunt, quod e |
WR - |bra inter fe cönfcrändä- fint. Omnes, quoslege-| |multo ( vt docuimus) probabilius. Illud videbitur, - : i
a i rim , interpretes exiftimant , comparationem obftare,quód obíeruatio preceptorum non fit caufa
dim j Chriftum non nif iüter fe, & Patrem facere,| dile&ionis,qua Chriftum diligimus; fed diletionis,|
Idinl quáfi fen(üs fit ; Quemadmodum Pater dilexit me;|. - qua nos Chriftus diligit. Non enim propterca Chri-
al ita & ego' vos diligo, atque hic comparatio ter-| ftum diligimus , quia cius precepta-feruamus ; fed
;:?iarur,ï:g:ä minetur; inde quaíi conclufio fequatur , Manete| — ideo pracepta feruamus, quiaillum diligimus: con-
st ergo in dile&ione mea, & hanc iplamconclufio-| tià vero;propterea Chriftus diligit nos;quia cius fer-
nilides ! Inem non omnes vno modo interpretátur.Mihinon| — uáinus przcepta. Hunc nodum redté Auguftinus, & rraa. $:
ym, d ! (olàüm caufa videtur effe aliqua dubitandi, numibi| | Beda foluunt. Diletfio, inquit ; facir pracepta fernare, an
T M concludendg comparatio .fït: fed ngulto etiam e[ï.'c precepta [eruam facimnt dilettonem? $ed quis 4mbgat,7uoc( |
m (( j]probabilius ibinon claudi; fed vná comparationis| — pracepta Pmcedat?Vndg enim precepta [eruetsnon h'a!.m' qui
"17 E , Imembrum effe id,quod omnestotam comparationé non d:lgzt. ,Q"O,d. ergo &if Si precepta mea ]äruduer.ztts ma- l
qü'oagik; 1 ; leffe putant;frent dilexit me Pater , Q2* ego dilexi ves5alte-| — mebitis m dilectione meav:-ofïmdzt »non vnude dzl.e&zo gemere-
ï;stc' p rum vero; Manete in diletione mea, Vtita fentiam, ad-| — itursfed qnde mogf?gfgtur,tmquam däffrff.-' N oltte vos putare :
m .. |ducor primóm confu.ctuflinc quuendi' Chrifti, qui| — pmanerem mea dilethiwne , fi non. feruaneritis pracepta mea. r
Wm);,& huiufmodi compatanombus videtur ,dclc&gztus ;1nji .fz enium fgrudqertm ? ma?f&lm ; hec 6/11 binc 4?[747'&!! 7u0'd-
, fgif quibus prior pats alteraconítaretcomparatione.Il-| — gmmea diletlione maneanjs',jï precepta mea (ä.r'u.auerttzf. Hic
jl luftte fuprà notauimus exem plum c. 6. 57. Srcut r:u/ï: verus cft (enfus ; eodem enim modo dixit fuprà c. 15.
j me viuens Pater (* égo viuo propter Patrem,Q7* qui ma'd;.a— p 35 Im boc coguocent bomines, quia flz.fäzpulz me estis, fi dilo-
« d f cat me,e7" ip[e viwet propter me,quod qui non mtelhgltjä - junem Ioalminm,ad;mmcem.Slm1lgter,g1uod de fe dicit;
"T | po&tum ibi legat colm?nentanum.Demdq,qgöd nó mtclhgendu e.ft » Sicut 7 ego patris mei p.rga.»pm Emd"'*
Df | id hocloco ageret Chriftus,vt doceret, aut ícàPatre| 7 maneo in. eims dzlec?fong.. Quod , qui d.llcälþgn.ff-ïï
" diligi, aut difcipulos diligere , fed vedifcipulosadfe| — a&iué fumuntpro dll.G&IOllc qua Chriftus diligit |
^ » diligendum exhortaretur ; hoc ergo ipfum mem-| jnos,ad hunc modum interpretantur , propterea cgo |
n 1] |brum, & quidem precipuum elfe debet compara- à Patre diligor, quia eius praecepta fcruaui. Sed di- W 1
C"g'w tionis , Manete in dilefline mea. Ti prioreigitürmem-| — uerfus prorfus eft fenfus;inde apparet patrcm meum 4 |
tf"?*f? | : bro duas declarat caufas , ob quas difcipuli debeant| —|à me diligi, quia eius feruo prsecepta , ficut primum
WE * in füi mancre dile&ione;alteram , quódfe quoque| |expofuüimus membrum , & ex eorundem auctorum pebrsora
M,] j pater diligat, & equum fit, vcilli iligant, quem Pa-| — fententia. Prepofitio ergo €7', pro quia pofita eft, idiorifivus
irïf-"ï"y ! T ter tantopere dilexerit; alteram, quód ip/e quoque Hebrzorum idiomate , vt pfal. $9. 13. & 107. Iö-ïiïm
FE - :
t(f/ s n | SERIDUR ! SRUUSUEN —

1Cur gau-
diumfuum
vocet Chrx
]'üu'SJ)

V*cm Au:—
; *guft'im ex-
"þofïcio.

KT:a&.S;.

EO sdbis awxslice n derribulatione,cg* vana [alus hommun,
- ivtlegitur Hebraicé, id eft , quia vana falus bominwm,
lvt noller vertitinterpres. Quo modo dicat Patris [e
pracepta (eruare,fepe docuimus;loquitar vt homo.|.

&enus difcipulis dixit , non tam fua, quàm ipforum

|vt tale gaudium veftrum fit; quale meum eft, vt qui-

|de confecuturi effent,cos ad fe diligendü hortaretur.

1

.[hecopinio rcfutatur;íatis enim per fe perfpicuü'eft,

l fortaffe re, Chriftum fignificare , füuumque gaudium

| Chrifti, & difcipulorum,adid eíle referendum;quod
illis paullo ante commendaucrat , Manetem dileione|

Jpereaddile&tionem fai exhortatam coseffc , vtcx

Ibus aduerfis confolationem accipientes ; fed me-
Ircrentur criam plenam in altera vitaletitiam ,per-

io21

TC IOAN. MALDONATI COMMENT.

102À,

Itaque Chryfott.Theophyla&tus, & Euthymiüs mo-
nenccim aliás hzc di&kio, freur, non foleat equalita-
tem,fed fimilitudinem, & proportionem quandam
fignificare,cüm Chriftus de fe & de nobis loquitur,
hoc tamen loco zqualitatem declarate , quia de fe,
ranquam de homine loquitur , zqualis nobilcum
naturg. |
i. aclocutus füm vobis , wg.-mdium meum in vobis
lit,co g.mdium vefirum impleatur.) Docetea , quz ha-

cáufa dixiffe, vt non folüm fua , fed ipforum latitia
plena effez;atque perfc&a.Quod, Chriftus gaudium
íuam voccet, tres apud diueríos auctores interpreta-
rdones inuenio. Cyrillus, & Lcontius exiftimat gau-
dium fuum non faum , fed difcipalorum gaudiü ap-|
pellare,quafi dicat , vf gaudinm meum in volis fit , id eft

bus ego rebusgaudceo,& vos gaude.atis.Haïxc inter-
pretationem idco non probo, quianon idagebat|
Chriftus,vt doceret;quibus rebus gaudere cos opor-
:eretfed,vt propofito gaudio,quod & ipfe, & illi in-

Theophyla&tus,& Euthymius gaudium Chriti paf-
fiuó, non a&tiué dici putanc, non quo Chriftus ipfe,
ícd quo difcipuli de Chrifto gaudebant; itaque cüm
dicit gaudium meum,& gaudium veftrum n6 diucr-
(um,fed idem dicit gaudium.Verum hac ipfarationc

diuerfum fignificarigaudium;nifi abfurda, & tauto-
logicam orationem dicere velimus. Vera igitur Au
guftini, Dede, & Ruperti fententia eft, diuerfum
(uum,ac difcipulorum gaudium quamuis de eaderà

a&tiué dicete, nó quo alij defe;fed quo ipfe gaudcat.
Hoc tátüm intereft, quód Rupertus gaudium Chri-
(ti ad eius paffionem refert , quod videtur non fatis
congruentem fenfum habere poffe. Quo enim mo-
do eiufmodi gaudium eius in difcipulis effe poterat?
Auguftinus, X Bedarecferuntad eius gratiam , qua
Git; vt de nobis gaudcat. 9404 effinquit, gaudimm Chri-
fli ia mobis , mifi quo dignatur gau»derc denobis ? Quodfi
iredte intelligatur, verum eft.fed clariüs ; vtlopinor,'
rem cgo explicabo. Credo vtrumque gaudium , &

mX ad cetera , quz in eandem fententiam differ-
ucrat. Sedgaudium Chrifti ad id refertur,tanquam
ad materiam,gaudium veró difcipulorum tanquam
iad caufam. Aitenim Chriftus fe propterea tanto-

corum erga fe,& inter ipfosamore , ceterífque bo-
nis ipforum moribus letitiam percipiat ; quemad-
modum bonus pater bonis filiorum moribus , de-
biroquc erga fe amore , atque obferuamtia letari fo-
let: & vt cadem ipfi crga fc dile&ione non folum in
hacgauderent vita, mirificam à Chrifto etiam in re-

fc&támque percipere. Hoc cft, vr gaudimm veitrum:
impleatur , plenum fit. Nunc eos non nifi tenuem

B |potuit Auguftinus dicere , Qwod eff gaudium Chrifliin

Ivtopinor, Pelagianorum dixit , ne forte exiftima-

C |ceptum repetit, quod fciebatnon fatis pro digni-
tate poffe commendari, Idem dixerat capiter. 34.miaum

fed illic mandatum. nousm , hic mandatum fuum dile2ionis
u . : AU : nouum, &
vocat, indeilla nafcitut queftio, quàm his propo-uum vo-

nit verbis Auguftinus, wws mandati repetitio » CUffj- C6t Chi-

- Mit aliud eius mandatum. Hzcille morefuo fubtiliter,

jtranftulit commentarios. Cur illic nouum appcl-

|per daserfitatem operis s 77 vnum in vadice dilethioms, Di-

-Irc,& cum illis comparare , & omnibus antcferre.

quendam habere guftum voluptatis eius, quz cx ip-

À |percepturos voluptatem,fi in eadem dilectione per-

(eueraucrint.Fecit,ac dixit, quod facere, dicereque

quens;autà fe aliquo dimittens. Exhortatur vti mu-
tuz inter fe caritatis , reuerentizquein patrem me-
mores fint; id & fibi, & ipfis gaudio futurum : (ibi
quidem , quód nihil optet, quàm probos , & mo:i-
geros habere filios ; ipfis veró , quódfi id fecerint
magnam illis, vnde gaudeant , hereditatem daturu
är. Sedquia hzc ipfa,ad quam exhortabatur , dile-
&io ex ipfius fine dubio gratia proficiícitur , recte
nebis ,mfi quo dignatur gaudere de nobu ? Quod mcetu,

rentfignificare Chriftum aliquid ex nottro nos ha-
bere,quo ille gaudere polífet, Hoc;[quamuis leuc,in-

tolet pater filios aut longé ipfe profecturus relin-|. —

veftram ob caufam, aut propter vos. |
12. Hoc eff preceptum meum , vt diligatis tnuicem, ficut
Ailexi ves)). Non folàm explicat, quid fitid, vnde &l
übi , & ipfis magnum ellet gaudium acceffurum;
íed ea occafione illudipl'um mutuz caritatis prz-

mendatio eft s nifi , quodiliie, Mandatum , mquit, nouummiy
do vobis s hicautem , boc ff inquit , mandatum meum, 1bi
ranquam mon fuerit ante tale mandatum bic t4nquam mon|

& Ícité 5.fed càm nititur quxftionem folucte, ad
fenfum magisallegoricum ; quàm litteralem incli-|
nat. Sic enim refpondet, féd ibidithum efl nouum ,
m vetu[late noflra perfcneremus 5 bie diium efl meum , ne
centemnendum putemus,. Cyuod Beda,vt folet, in fuos

lauerit, co loco diximus; cut hic füuum dicat, nunc
difpatamus. Nota cít , & Ecclefiaftico trita. vfu
Gregorij refponfio homil. 27. in Euangel quam
& Rupertus vfurpauit. Crm cuntía , inquit , facra
elequia diuima plesa fft praceptis , quid eff , quod . de dile-
Gyone quafr de fingalari mandato Dominm diett , Hoc efl
réteptum meum yvt diligatis muicem ; nifi quiaomne man.
datum de (ola dileflione ef , €9" ommia vaum preceptum,
funt,quia quidquid pracipitur m fola caritate folidatur $Ut
enim mmlti rami ex vna radice prodcunt 5 frc multa virtu-
6s ex Vha cáritate generantur 5 mec babet aliquid viridi-
tAtis amts boni operis , fi mon manet in vadice. caritatit.
Pracepta ergo dominica «2 multa [unt , « vnum ; multa

&a funt hzc fübtiliter magto. vulgó probata con-
(enfus fed nó videntur mihi genuinum Chrifli fen-
íum explicare; tantàm enim , vtego quidem opi-
nor;abeft,vt Chriftus fignificare voluerit autaliud)
non effe preceptum , aut in hoc alia omnia con-
fiftere,vt potiàs voluerithoc, & ab aliis diftingue-

In qua re omnis vis ,omnífque gratia pofita eft ha-
ius lententiz , quz perit omnipo ijs , qui cum prz-
Cepto caritatis praecepta omnia confundunt. Sicut;
ergo locum illum eap. 1. 34. per hunclocum ex-
pofuimus, ita hunc per illius explicationem espo-
nendum effeiudico. Hoc mandatum fuum vocat;
non quódalia non habeat, quz & ipfa à nobis fer-

fius dile&ione caperetur ; tunc eos pcrfc&am ipfam:

uari velit,fcd, quod hoc maximé omnium com-
mendct

dicauerim;quod dicit ; vebis;Hebraifmum effe pro,Hebrai£ ] -
iQus, í

Quomodo

o

ETU T PT. CTRO

Oäbm()do[ Uet
W :
t Ftlæ:
?W lHXiCi:; u :
li animicx
Pt |
I. C:
hi
Dty

ER --
L — Tf — —
— 74 —

intg

u

[!
vets ]

Ml

nnewawe —
1 $ DO "s
& i ^s Y

TTR U
-I/ !l;:;'; ),;m"r"

L
!

n

l

8 DI

h,
F
HMWhM

s'ln.'*,k!v'd !
) '-JL*..u*nf)

^

l
"ACAMM l
TA M

"m
1'*1! ',f ,'ï
4n j h,' t/]::
Á JM!M!S
TT
ndM iv
m tF
C A
u m
i (
t ar;f.'.f:»'.j
La

j
"4
ml v*

g p

VT E URDUATEUUMOUIU p m at sst
X PUR " u

p speeseey - s TT VE a Em U aA M».9m
ss ia : k - n " INISHAe t

| Lib.rt,

*

Quomodo
maxima
dile&io
i pro amicis

ponere,

if , vitio inde, vt opinor,nato , quód qui vulgo
lhoclectitabant , non exiftimarent finc ca partica-

- dMelione , qua quis apimam. [marm ponzt pro amicss. fnis $ ne-

|tentia corrumpitur s efficitur cnim hic fenfus, hac

|ftinum,; Gregorium, Bedam , Bernardum fermo-

]tate, ita vt animam fuam pro illis pofuerit , id cft

|cüm dicit, Marerem bac dileilionem nemo babet , vt ani-

fuis animá cüm, vt indicat D. Paulus Rom. $. 7. 8.. & Pettus.

. |Dens caritatem . (wam in nolis , gut'a cum adbuc peteato-

1024 —

omnium neceffarium effe íciat.. Quemadmodum fi
pater multos habens filios;de vno eorum aliquo,
ullfibi obíequentiffimus , & carifïimgs fit , dicat;
Hic eft meus filius ,non negans alios efíe , fed figni-
ficans hunc maximé eíTe. Docet autem eos, vtfe
inuicem diligant non verbis folàm, fed fuoctiam
exemplo , Sicwe dWexi ves , inquit. Quafi dicat,
Nihil vos facere iubeo ; quod ipfeprior non fece-
rim : nemo indignosamore fuo putare debet , quos
egotantopere dilexcrim. Càm dicit , fíew' , nom
modum , fed magnitudinem declarat dile&ionis;
itaque'interpretationem illam Gregorij vulgarcm
nonrecipio, vfdhec, inquit , emate, «d quod amawi
ves, Meliüs Rupertus ; Palam fx:zeäag? ?"fmd' 4 vel
quantum Jllgcrft.nosæ t4nquam jï apertius dixifet 5 vf
que ad smortem diligite smuicer , quia víguead. mortem di-
lexi s. : A M :
15. Maiorem bac dileflionems memo bæäft, 9r animam
fnam ponat quis pro. amicie [air.) Multi Latini co
dices , ac ferc antiquiffimi quique corrupté le-
gunt, Qwám , vt aumam fuam . ponat quis pro amice

la (cnfum conftare poffe.. Conftat auteim meliüs
fine illa ; bacdilechone , nempe vt animam:[nam pona:|
qmlf Pra Amici jïti: , neme maioreus !746?!; aut f.lmc di-

mo m4lerem babet. . Contra veró filegatur j quam fcn-|

caritate nemo maiorem habct , nifi (1 animam
(uat ponat pro amicis fuis ; itaque fignificatui
eam caritatem , qua aliquisanimam fuám proami-
cis fuis ponit , maiorem effe ea, qua Chriflus dilc-
xit noss quodfalfum , atque abíurdum penitus eft.
Manauit tamen etiam in magnos auctores Augu-

ne in feria quarta hebdomadaz fan&z, & ferm.o. in
pfalm. Quibabitat i. adintoro ,. & alios poftcriores|

idem vitium , dum neque Grzca confulunt , neque
vim verborum expendunt. 'Solus pene Latinorum
Rupertus fine quàm legit. Probatigitur quod di-
xerat , Sicut dilexivos , docetque fe difcipulos dile-

xiffe, & quidem quanta maxima fieri poteft cari-
ponere decreuerit. Defuaenim loquitur caritate,

mam (uam ponat quis pro. 4micis. fjiis , difcipulofque
ad ciuídem caritatis imitationem exhortatur. Mo-
uent nonnulli quzftionem de ipía vcritate fenten-
tiz, quomodo maiorem: hac catitatem nemo ha-
bet , vtanimam fuam ponatquis pro amicis fuis,

r epiftola cap. 5. 18. maiorisfircaritatis pro ini-
micis , quàm pro amicis mori. Commendat, inquit,

ves effemwus y. Chrifiue pronobis mortuus efl. Divus Ber-
nardus in íermone de feria quarta hebdomadis fan-
&z putatitaeífe , neque hic maximam , fed eam,
quz inter homines maxima efle folet, caritatcem

nens e4yn eti4ps pro tnimicis tuis, Ytaque Bernardi iudi-
cio non de fua Chriftus agit caritate , quod modó
refutauimus. Mceliàs alij , neminem pro inimico
animam füam ponere , nam coipío , quód ponit,

fignificari, Tw, inquit , maiorem babuiffi Domine pe

r n ia aximc omriium feruari velit , maximé A linimicis fuis ofuiffe,quia pro ijs pofuit, qui quam-!
mendet, m s5 x : ., E
juis ipfe cos diligeret, ipfi tamen eum non dilige-
|bant. Ergo pro ijs pofuit, qui & amici , & inimici

C

E]

D

|Curergo amicos hic ap—pcllauit ; cürn inimicos vo-

|amici ; fed quia nunc, eo patiente fiebant atnici,

idifcipulos, quo modo amici fui effe pofbint , ac de-|

|ne iam amici erant? erantfané , fed docet ; qua ra-

erant; amici, quemadmoduin lüc ipfe vacat;qui:)
ab co diligebantur ; inimici , ?ucmadmodum illie
vocat Diuus Paulus, quia ipfum non diligcebant.

care pollet?. Reípondet Rupertus; ve fo«witate , in-
quit , /ocutionis dulcedimem im auditoribus fenfm diffun-
deret. eiu(dem , quam sls mandabat , dilethionis, Aliam|
quoque rationem : reddit.. Non quia iam crant

Lib.ft.

Alia promptior eft ratio , agebar de dilectionc;|
qua ipfe difcipulos profecutus effet , volebátque
probare nonpotuiíle fe magis diligere, quàm di-|- !
lexerat, cóm animam fuam pro ipfis pofuiffet; non
| Vs f p T
conuenicbat ergo inimicos appellaré; quos often-.
dere volebat adeo caros , id et amicos fibi fuifle — —
Animain ex Hebrzorum idiomate pro vita fumi,Aniriapre
É diin ; | 3 : X b .l vita Hebr.]
citum eft. Quam autem vim habeat verbum i Udiidgomw. 1
ponere, nempe vt voluntariam fignificet mortem |
Cap.1o.15. obíetuauimus. | : ww
14. Unt amici mer ektus , [ feceritis qua gg&-præcipio i d
vebis.) Occafione vnius verbi , pro aticis fuis , docet

beant; quemadmodum folet ex fermone fermo-|
nem nectere , occafionéíque captare omnes , dif-
cipulos inftituendi, vt fuprà verfu. 3. & 9. Pre4 ——
'ens tempus pro futuro ponit ,&f pro critis , vt äüï H-
notát Euthymius. hocenim poftulat verbum fub-usgtum;
iunétiui modi éav. vroimre , 7 feceritis , vt verfu. 8. :
dlarificatus eft , pro clarificabitur. Quid ergo? non-

tionein eius amicitia permafn/e dcbeant , fi face-
renr, quz ipfis pra«cepcrat. (äcmadmodum ami-
cus amico fxpe folet dicere , fihoc fcceris , ami-
cus neus eris, non vtique fignificans nondum ami«
cam fuum effe; fed aut defiturum amicum fuum| & ].
cffe,finon fecerit;aut ea te declaraturum veré a | -
micum fuuin effe, Itaque nibil aliud hac fenten. —
tia fignificatur, quàm illa füperiore veríu. 10. fj
precepta. mea [ernaueritis , manelitis im dileclune mea,).
Obferuandum eft aliter bic amicos , quàm ver«
íu precedenti appellare. Ilic amicos fuos dixe-
rat,non quód ipfum illi dilexiffent , fed quód
Jab illo dile&i fuiffent ; hic autem amicos vocat, E
quód fe diligerents ficnt écontrario fequenti ver-|
fu amicos vocat , quos ipfe diligebat. Soletenim
huiufmodi verborum àmbiguitate vti , vc verfu.|

$ adnotabamus. Ridiculi verb.hoc loco fupthz- .i ic
Refutátut

reticorum jnterpretes. Obfíereant non dixiffe
Chiiftum , Er ves amici mei effis , li feceritis qua- R efut:
cunque ego feci , aütfadurus fum , fcd , fi fm.ïä,-'äïäes
rttis, que ego PV&(HP:O vobis : itaquc hOC-Vcrbd nolj;xradjtiongs
folàm quadragefimz | iciunium , aliáque mgltaf:ä:äï !
quz fecit , fed non praecepit Chriftus; verum
omnes traditiones , omnia Ecclefiaftica excludi
pracepta.Stulti non animaducrtunteundem chri-
jftum , qui hoc loco dicit , ves «miei mei effis , f
feceritis,que ego pracipio vobis,alio loco dicere , Exem-
plum dedi vo is,vt quemadmodum ego feci volisyita g* ves
faciati.c.1315.& tamen nullum nobis delauandis pe-| -
dibus preceptum rcliquit. Quemadmodum crgo|
vult, vtipfumin lotione pedum imitemur, quatn-
uis nullum nobis de ea preceptum reliquerit ;'ite

leum diligit; fed dicitur Chriftus animam fuam pro

vult,vt alia faciamus, quz prior ipfe fecerit, quáuis — :

t viidiudaliuedd:
3 ? "

t.Pett.2.13.
18.ad Tit.;.
1. Romàá.r.
l. 2.3« f*

DPrxesés pro
uturo po-
fitum.,

los feruos
anteaap-
pellauer it.

X iCur eüm
Ipoftea fet-
|uos appel-
darit difei-
|pulos fuos,
Ehïcxdica.t-
'€ontratiü.
"Ttracd.r.

|

An difcigu

num eo feníu, quo dominus ferui, fed eo, quo

Rex populi, magifter. difcipulorum dominus ap-|
pellatur: qui ita bonoris caufa domini dicuntur, vt|
neque populus Regis, neque difcipulus preceptoris|

1025

[OAN. MALDONATI COMMENT.

IOZG

precipere nolucrit, modó ad virtutem aliquam
referantur.. Nam qugdam ille. diuinitus fecit, que
nos facere non poffumus. Is eo veró magis funt
ftapidi, quódnon intelligant, qui Ecclefic obe-
dit, Chritto. obedire, qui nos obedire- iuffitEc-
clefig. Cüm per fuos A(Polos Petrum, ac Pau-

cularibus ctiam , fed Gentilibus, & dyícolis magi-
&i , Deiordinationi refifhit, Roman. 1. 2. -
at

mH. Eqm m gbcgmfzgas fWWf) qua ferams ne!?:t ; qq:d
faciat dominns eins 5 vos auteim. dixy amicos , quia omnia,

tem dixiamicos, Scd meliüs noíter vertit interpres;
ponitur enim prefens pro. futuro ; quemadnto-

illa .particula $r j4m, aut ampliüs, aut. in po-
fterum , deinceps; qua futuri temporis nota eft.

lam non dicam. vos. ferus? quafi antea feruos foleret
eos appellare , ,-?md nuíquam eum feciffe legimus.
Vocauit quidem
fequitur illos faiffc E.J'os ; fed non vocauit domi-

Ícrui dicantur. Quin ne ifto quidem mode fe
fïpfe*dominum- dixit, fed quodficà difcipulis appel-
laretur, approbauirs quod, vtillo diximusloco,ma-
ioris modeltiz eft, quàm fi ipfe fefe ita. vocauiffct.

-|Ita quidem efl; ceterum Chriftus noluit dicere,quo

nomine priàüs difcipulosloquendo vocauiffet , aut
quo deinceps vocaturus effet ; fcd quomodo fe ante
crgaillos gefliffet; quomodo fe iam gereret , &

in pollerum gefturus efTet.. Priüs tanquam erga

|leruos fe gefhfle videri poterat mon cxteris quidem

rebus., non ;duritie tra&tationis , non afperitate
verberum , non eppellationis ignominia ; fed
hac.nimiram vna,.quód obícurius cum illis lo-
cutus cffet,. neque diuina Patris fecreta fatis aperte

— [expoluiffet ,. quemadmodum non . folemus feruis .
Inoftra exponere myfteria , fed aliquid illis aliquan-
[do obícuriàs infinuare. Nunc vgtberga illos tan-
- [quam erga fidos , familiarefque amicos fe geflitle ,.

cüni palam illis & mortis, & refurrectionis, & fu-|
I * . . : AE : (s : :
türe glorie myfterium dilucidé expofuiffet. Hoc eft
nos dicam [eruos , Ícdamicos. Atque hinc fecunda et-
iam foluitur quzftio; quomodo dicat fenon effe dc-
inceps feruos cosappcllaturum, càm cum pofteale-|
gawmus fcruos appdlüa& VCI. 20. NOUP]I, ;(;','"u-f mdmr
domine [no, cüm defe vtique ac illis loquercetur: aut
vt Anguüinus;q.ugüi,on'cm proponit, quomodo ne-|
eat le feruos appellaturum ; càni non:folàüm cüm

eius cfficimur amici , fcrui cius cfle non definamus,

*

lum non Ecclefiafticis folàm fuperioribus, fedfe-|

(tracibus obtemperare tubeat , quia qus refrfl;r poteta-|

quacunque AudiM À. patre meo, notà .fect vobis.) . Ked-|
-|dit caafam,cureos amicos appellauerit, fimálque|
fuam erga illos caritatem .commendat, . quód cum|
illis communicaffet, quidquid fecreti à Patre ac-|
cepiffet ,. quod fingularis amicitig indicium eft.|
Grecé. non eft A«£o, id cft. diceam, led »4í idcft|
»:5|diee , quemadmodum alicui videri poffit potiàs|
. jfuiffe vertendum, quia flatim. fequitur, Uesan-

dum füperiore verfa Eff&, pro eritis, vt indicat|

feipfum dominum. c. 1. 13. vnde|

-

Cur ergo ftatim dicit, Dixi? Significat fe deinceps|
amicos vocaturum effe, quemadmodum iam tunc|
facere cepillet, /os,inquit, dixi amicos.. Exiftunt|
"lautem ex his verbis multe quzítiuncule. Prima
—5 « Mla, quam nemo videtur attigifTe ; quomodo dicat,

| kfed animo ferui funt; id eft quinon voluntate, fed| —
neceífitate feruiunt, neícire domini confilia, quial.
lillis dominus.non committit ; cos autem qui volun-j-

r

: nus cuilibetferuo omnia fua fecreta dicit , quatenu

l E v g - l ; - ? :
enim Spiritum fancdum po&ca facturum dixe:

C Iniconflia, quidcogitetfacere, antequam faciat,
& quoríum faciar, càm re ipfaiam facit. Sedde hoc!

É'num mere,dixifféque nó quod femper fiat, íed quod;

- itet. Theodorus Mop(ueft. Chryfoftomus, Tlicophy-

—— —

À Íed meliores etiam fimus ferui ,. quo magiscius a-|

mici fumus. . Necenim ideo dicit Chriftus non fe

pofthac di(cipulos faos feruos , led amicos appella-|-

tarum ,quod ferui cius elle definant; aut amicilffe
incipianr.. Neque fignificat nomine feraorüm eos
non vocaturum ; fed tantàm declarat; quo apud fej

loco futuri fint, nempe non fcruorum ,íed amico--

| ä'rum. Aliter Ruperrus refpondct, feruos hoc loco
pro inimicis accipi, vt ex contrário colligitur, v

wutem dixi amicos , ideóque non 'appellaturum cos|-

feruos, ideft inimicos , & peccatores. Tertia quzx-
äf-ho eft , quam.idém Auguftinus, & Beda, & Thco-
dorus Mopf(ucft.. motient, quommodo pronuntiet
vniuetse , ferums mefcit quid faciat. dominus eius , càm
multi fint ferui;qui id [zepe Íciant, przefertitm fi probi,

fatiat dominms eius, cüm re ipfaiam facitg tunc enim
hon modo ícire, fed oculis quoque cernere; (cdk
fenfum effe ignorare feruum , qwd faciat , ideft quid
velitfacere deminus eius ; non habere cognita domi-

üpfo quaftio eft, quia idiplum multi expertz fidci
Íciuntferai, quibufcum fua domini confilia com-

,hunc locum ,:&; vt videtur, &mbrofius ferm. 6. in

píal. 158. refpondent cos fetuos , qui non folüm rc;|

municant. Auguftinus, Beda in. commentarijs adj

tate feruiunt;fcire; quia cum illis domínus commu-|

Rupertus ícribit, qui feruus peccati cftjeum confilia

domini neícire; qui veró fcruus eft;Dei ; eum fcire;)

nicat,haud (écus, quàm cum amicis.Idem fcrc aliter|

quiaita feruus cft,vtfimul amicus fit. At hic deom-|

" T "!N

r

Quomodo |
dicat fer-
| : ' : ; uoshén [
acfidi fint. Non elt dubium ,. quod quidam mo-nos vo- |

nuerunt,noncíle fenfum, fernum . nefcire, quid äf;iï;m ,

fuett.fic exponit, feruus nefcit , quid faciat dominns eiusy .

ueniunt, non communicat: Chriftum autem non!

nium difcipulos fuos fcciffe participes. In promptu
minüs querentibus refponfio erat. Cliriftum argu-|

mentum de medio fumpfifle ex communi homi-

plerunque ficri folcat. Sed ecce altera ex parte quarta

qua in aduentum Spiritus fancti referuaffet; & ca-
pite fequenti ver. 12. ^dbuc malta , inquit;babeo vebs

cüm dicit, Omzia , non abíoluté omnia fignificare,
fed omnia,que à Patre audiacrat ; vt illis tunc dice-

la&us , & Euthymius nota feciffe omnia, quz illis|
dicere conueniebat, ideft que portare poterant, vtj
dicitpoftea. Scd ifto quidem modoquilibet domxä

conuenit ; & quatenus ille ferre poteft.. Itaque]
meliüs rem explicant Auguílinus boc loco, &|
ïcpifiola. $7. & lib. de agone Chriftiano c. 9. &
Beda, cüm hoc chriftus dixit nondum difcipu-.
lis omnia nota:feciffe, que à Patre audiuerar ; id

nibus generaliter feruis (ermo cft.Theodorus Mop--

id eft, etiamfi aliquando dominus confilia cum illo:
fuacommunicet, tamen bonaipía, quz inde pro-|

folàm conáliorum ,fed bonorü etiam (noram om-|

diegre, [ed non pare/h'.sf Pomæ »odo. Lconcdus. refpon detj -

oritur quzítio,quo,modo dicat Chriftus omnia,qugæïää

à Patre audiuiffet, cl-.i(cipulis þatefeci(ïc, cüm fuprtálciffe om-
C.14. 25. 26. fignificaucrit multafe illis non dixifIe ,[ie dicet-

Sep. c. 14.] .
16. & inf.].
e )'

16.1t.

[
De d :
aCadApo.;vmlq
friis

du (dum

,

d

SISA R CASH Q BM MA :
FE aibttag al PO E Ut

rat,'lle

n Md

u r : V', —— .hcnon tar
N IOAN. CAPVT : us O MAT
$. 6 d e : , - us , * 0'C -'—. x : lll ;, ia oW ?
us IN IO s À l(ed Vldeant»qu debilitét fü.a'*f' OP.*n; elc&m"?"??
| — 2 d :fus, 1Me do nfirm li füuam non r us Nam
» | DMS 1027 ' na , G turíus, d paullo| |co iis Apoftoli As is cius cáufà fuit. affe etiam
: : | ecebit. om T5 t isie quo« : damuls iqua in 1píis elt Eu fortaffe $*
TR ! . es docebit l dixiffe fe feciíle, T q ; hqua In1p ilent: & fo ss sivhulbios
" AMat. ille ve Íed dixiffe fe. ixit clarifica €n certe 3 iaue non fuitle ho non dico
"- 1 fat, * ritAtem s 1c L 8.. dixit g : tam | vtiquen ' 0Yl 'nls crat; ,
TNEE ritá Vcen 9. dl lius diéctu . , electi v ] iquidini rat.quam- 4
"Ws ] : u RE t , ficut veri at. Facili luiffent, ele& tur , aliquidi in illis erat,quam:
nünlg ; Po& fa&u "MO lafl c DN imus non equam o u füfïa-- ab um ro LC :
! . ! u la € ; uimuls, lànt q : d tame : (it.Por ; N
| m , quia « hbl doa i vebis , id elt nota neriti,fedaliqui im alii electi ( 3 jus :
D. | ^effe Patrem , qui vtíepea ; vebis , ide - Imeriti,fe iàs,quàrm alij cl ; , & Euthym |
lfüfc Ü erat, Ver : 1 fieni Ccai M 4"'9,[1110 ante, le'Cln IPAP us ThCOP ) . * a[abOhr P
n þïf p ii lunta;em ^ admodum P E faöcfe dc-— * Chl 10[to;nl : jn vinez P j l t 0655
imcos r [Cd VOl m qucm : -d C& q[lld NUA d (1t1$5, ! y -& um adhuc-' - dlle E(gaf (;g Ro
a facere decreui 5 qu DI lus , 1 | fit; quo i(timant Chriftc lcm modo d Mi aad làn-
N j 4* a fuciar da A tellige OA -| |e od fi ita eff, e à m vinean .
W ne[cit , qu fo autem lnoao,j' iiï'c,quæw?ahl'chiü- ftare. Quod m agricole folént , zencrofiffimas vi
u erlt-Qþ " itre audiu , " &8. 26. dmodu Y Íque & Ó Tam, ]c- j
Owyo E crcu E : rcäpatr ,7. &. quefna itimas qüa q : vine4m elf : *
..l,k l Chriítus d;cl;r Potcrät-. p* 3 hii : tagcvohlntrüpt, quit Pl.,z:zmzæz k dificauat turrim
D M MTRU e : (^l - 1n , "
L ] ; uàc »elegi vos.). Chryfo- igere , Ego , inq! lflam , €c
M ftio tchq JAELOS ') elegt v05.) : : . jteseligere, "uf ,eAVA € . | ! .
-».l::.ï-» . ó Non vot me : Bs Eut.lyml, ,H'e , vt füuum X - dia eius,l(a:-;-z.. M f;ügum di&f'&!ïf $ minaui,
L L[t : .IS ThCOPhy ai&uln hoc addldl *;*roumcn" Mexop p,iws,wedw*am quoS modo no intör-i
" TE tinanridce C 1alio confirmaretarg sre| | Etpe r.) Autores illi, « uari putant , i us
* æ* | :cxilhnl(al? loz äa.l()reü'lax 1? amantibus 2d co "*[re velífer m(me*ä . in vinez contimu i, ficut vincat», ICP
n'-lï?:&::::öj diícipu illis prius fe : t ) amauliie, : etaphora - hntaüb are ; quinj
^ [ g crga F r[' ab lllls P . $ priorem : qul m í ld Cü P c 3lallïal 3
TOR : on ruilic : fcd Íe eo r mero po- : tur P"[;" E. ineam proE »enecam| ,
. D to, n : ocatum ;j ; ( orunm nu : 2Preran 3. onere vll E aPud' 5c ]
Rl M ádos prou , Icorum ífu« Chriftum| : lifoani dicunt Iere coden huic fen-
ïfx.ïii'l'ffk"f; :V 15011&!'*' , &Lecn.uu r i 1mitatl MP um ver E Congïu atti/ , id
Kü ! ; yrillus vero , & fuum ex de falute| : Icgitle m CRpOUHHE: longé, "
n fuiffe. Cy hortari , vt ihil dum de fignificatu iam verbum cxp: IpIDESAPDE
l gises exhortar: óique nihi expectent)| c ffig : uens etiam v uc propag du
Más A-lfclPulosx lant, có:q necexpe tentiz feq Imites, atquc v[que ad n
n L E uenia üucant,n ; - "- . is, vt palm . 65 fnos 1 TEU
"N | | (ua COgitantcs, a(cut ip(e non CXP, auit eleglfque' .l täque CXtcn.,daus. propagmes euss , ptai. ï&n;m Pafw' :
L | puopibs iant ;licu lOr eos vocault, la| jate d flamen prop & craclcotes &4 :
"v tipfi venian (cdpriore . ne qu 7* v[que a us Hera " Cümenim
u -VUP(l ! jtent,icdpr iffe Chriftum , | rec vque or, I heodoru laraui, Cüm
" H iad íc venire: fubiecitle Chriftur fferrentur; iciüs,opinor, Th vederba, diclaraur hoc cft
VA .,.[1';0113 n Ra u ntiu r mgc c hc]US) P G dgulä, ec i r tur,1n :
má |Alij ideo hoc alcäaue rat, nimja lædïuaxifre ; dum äjcm effe putat, qu:i (icatus , priüs df!ä ioip
^. : . J ii 3 C ' A 4 u D * a ; 1 Oi E
! 1COS QPP : cafionem ve$, Hoc iquis elieitur m 2 'atur, & in &01051
jeos amico rbiendi occaiio! dego elegi aliquis eligitu de declaratur, iftus Apoftok
itaque fupcrbiendi hgiffis , [ed ego elegi ne pu- natur,deinde de Priüs Chri lutin
Es ladiunxit. No» T Rupertu m decla- ituitur, hoc eftp Luc 6. 5. radi-
f0 . adlunx 41 S lndlcat' REO 3 l Ssamore - &ltultu 5 Mar. 3. 1404 . ; tens ad P
1. ; . Cyrillu di(cipu iisius ficat popu- it Matth.10.1. ofuit mit Hoc *
IQ à lpfüm ; fuum crpa elegisis , ficu P clcglt r ftolatus P Luür9.nxX . 16:tfs
" 'iftum UoS ?E Cieg. . ihi , fed If-ifs nC'APO 6.7. & Lt * dicit,|Marc.
at, ll ]tat Chr ans, mon « , nón Vos m | |polfeffio ium Mar. 6.' 'cétionem i
"- [ are,in;erpäïlm folet ehgeäf: ,Dnubiuüï de qua aga,tïD ïand-üm Euan.gc;ixcüut illis poft rzfudïïcggdlïgfüäm azmx
em : dedi. | p de pra- ! Ut eatis, : redlc a. eos fulipt
Wt lus Reg is auctoritatem & lib. r. c&;?"/hl ! ) gmüe'f':*m a "u . 2'7'f; : : |
: ! | bls au . hoc lOCQ ? : ue hunC : unmnaam , ,;Zum Af&,'*' e-
Tony | ego vo euftinus 17. & vbicunq Euntes in od dicit , Ef frec c&um non p
unus ïjc&wnc- ?äïlöbrum C«"in 17.contra COu*"ïm,c;-31 : creature. Qloää rcfolumldum.*, üfïrïua&'cratisa quod |
li $ia ne i inlibro | aunli fe- eAt , ' iutü illos ca-
: | Ideftinatio tat, Profperinl da, & Lat vefler man Ó perman : a illos
! | | tüo p fius erg
À. ra&at) $ fal 131. BC X M r atque i^ (Gd PQI'PC ionem IP c h ['0&.
nmin : ocumt 1in * . tantur , : 1 rutn,ic :ndatio L Ly
- E 41& A Cc,mmcm,-dc &iäationc lg?erïänis caufam in) F;,tfl':un & ad comggïïä ol Mopgzelf;änocndum
! 11 : : t ina ife-| . Inervr ; errungena
1es de P rzde ; clegl e M rüunet,v : ndit a P rillus
m reomne: nullam p E rlores ritatis pertine I$ accendit utat Cyril :
M h obant hos ipidih DP il difputo;! . »,&cos mag ofrucum p i 1,id ï
nc pr ia fieffet, n pews hi D : ant, 'vero fr : iul,i Rusqu
a ïgbisszc *q'";-la- üäipr;dcüinauohms ?:,CO HO5 mf?ilccium. Manentem [ïirilm, quae lfgahdï:nö CEARS a ptoras
| | o : 4 C r OILH ; r1iu WU Íura ].le(t vita x
OU ftinatione ho Ut edtit, licam voca erman llari.*
bl mus. D ico de praedefti : ftolorum, cuangceiicam tur,quz p fic appe tetna.
du ntüm dico de pr« ium Ápo imirum ele- iuftitiz oppona |tx sternz . d eonme
Dd tantüm dic ad officit . a nimiru E left iuftiti "uctum vite Hinhe meo y det| ,. -
"!EHQE , &lone : tu- De c , i e 0 1)05 : LY Crcdo f.l.ll & W [r&m tn no s (e— quc]1t!am,
-« | [Cd dc Cle ; &um dfärd i i Nonne g L^ d Ootius ritié DPa Lcd COn ( &u;n—
" : , erat. Ed led p e petie aufam , . ; j&effe
QU s u U"j;", 6 79. dlx e Vbl e nadfu"q" P ;O non caàt n dl* letienat.
d letio inquit ; A M P MM olus efl : : F£ quicum; .locon. PUOL CUM EOE
m ïäaïwe- &gnc, dequa c gxxvol'" Vi Di«b " efjï; probare, vibi.) Ditio ,v,ähwue ignificat; nolræ dicandum
at Bol u duodecim elegs , Wnön agi, quid (;'P&um effe dicat, quentiam , Cffc(& uü; cclieoiffe ; aug ad 'PUiS daret ; aut
ag — dinod inatione nón ag bolum fa inatus fit, ICa1ccos cieg erent, i od
] u tzdeftin: electis Dia j deftinatus * ropte idà Patre peter uldquu
A ra cre ! : à Ne, vCq
"" ïüm Mu ?tcf:t non poffe, qualggc ele&ione ; qï-a ;1iüäc' s qmdfqpäu mafferre F ïibfL ue, vtfifrudum
" : H ) . ea & N 1 18 ru : & Oor ) d
t , mo du ; ue de d;fcxpü ! Ircacos iticerent; fe uo
M ul & ne Dcnlq P. /OCAtls ropte , btinere ) 'e peterent,q
; m fieri. dicitur v itaChry-| pror terent , obrif (uo à Patre pete ! Cap.
fs Dlabolu 6. 15. . Ataue ita : I Patre Pe RU inc tuo MM (:'Hn c P
"C 1] à AD. . v PA d : om ^ d A :
at apud LuCäm'cl'PA oftolos elegiffe doï'us Heracle (ferrent;nihil in n ererum fenrentian aïnblguam
";.;'ä?äfaü'",ïï däodccim ex il 'llïusp Leontius ,lTäeo & Euthymius an öbtincrcut.. gæs T lwca.ucfn.mnir«n porefl,|
a dm EU I6 hyla&us, & los| n larauimus. aspiy, verti enim.
« (&omüs,cy Thcop J Apoftolos, 14. D. decla d UY » CH ftomus,
P oitO eft. MM Cpormo Pig. n. OM emud: hryto
d. . Gs,&MOP.(u At quemadm?d e fi nulla nj !MT le&tionem Grzc is. Etquidem C : )qm PerfO"
M ? loco fentiunt. es elegit ; itaqu einpre-| .clie bis , vcl dem Vobls.h mius, perprimam ,3 di-
eunith € : nnes c:eg ieque 0 ! ,, C Cap- 14« 1. di-|
TIC,.MC?; ltc; Pfædeüllïatgïg:, cle&tionis fuæs,. npcl?ædeffinatlo ngcïïZongla&us (« ä,:ïnZuüsanafn Á Cap b;* fdgigm, !
) i ; att KM gt $F r & : a Xb 'nemeo ,. hb ie d à
'.chc«g l. | APOROhS Ca;äe&inanoms Cur[i maior pars vete Mam vertun;, fo;tepe;jerzm innamznïc loco Anx:lnfïj 1
J El inatis pr O . Num deftina- | t4n4 ex vtroat 1. hic fe
W ftinatis p : niatur , vt redeft | Md ex v '"um,hic
T d | 3ïæpawi0 d s. Ri g cuiad TEb ïgheoPhyläæïmbdmic ag pe-
g um difüni cau M Ata fellit, n idquid à
E w rum auctorum nisAPO&Qlo-r um&ionem fü,amnon- Ium errorem reiel olliceatur, quidquid,
uBl ionis, & electio »oftoli ele mereri| - ) Chriftus p o
Q00, : UODIS,; & Naia APO x 'taln ecernam | !daturuln : ]7,-[3';&..
SM I | . [meruerunt,prade diffiniatur piaHepk ratioeft, — tier a
u 23 pm . Sinautem di idem vtriulque r
'ü ) l | P : Auou&- cadetr :
l ,ï'; l 1 diH*ïnltMO )
! cl " | T a Y
"'-/v'v.f, l ] ER
ii
[ IJV'J'W,I
pl ".

d

|Superlati-

Mundum

nic Vocat
pixcipué
Iadaos,

Vitgil.
Ecloga.9,

uus pro có

.[patatiuo

"-

pofitus

fj.

Greca phta

|hec mando vobis, vt mutuam habeatis ; caritatem.

|Primüm docet non debere mirari eos , fife viderint] -

liffe, & folatio illis effe oportere, quód fe eiufdem

Jticem extoliit? Recn[as e[fe in corpore, ( nom wis odium mundi

|magis emphaticum. Quod autem Gracé fequitur

[qui vobis mclior fam , odio habuit; me;, qui Do-

Inon przftantiam, fed tempus fignificare , quod per
jaduerbium temporis refoluendum fit, id eft priüs

ibium effe , priüis meedro babuit ; quod & faciliüs eft;

P O URMIC ts

1029

1OAN. MALDONATI COMMENT.

1030

17. Hecmando wobis , vt diligans inutcem; ) Chry-
(oftomus, Leontius, Theodorus Mopíuett. Theo-
phyla&tus , & Euthymius fic interpretantur , hxc
'obis non vtaut ipíe gloriarer , aut vobis exprobra-
rem , dixi, fed vt mutuam intet vos caritatem ha-
beretis. Itaque verbum .e/léAAona] mando , viden-
tür accipere pro A£5* dico. .TheodorusïveröHc-—,
racleotes videtur ad fequentia referre , fi vultis,
inquit, mundo refiftere, qui odio vos habiturüs eft;|

Augultinus , & Bedà, quia dixerat, vr ffutfum affe-
r4t15 , dcclarate nunc, quis fru&us ille fit; nempe vt
lefe mutu9 diligant. Sed iam docuimus alium illic
fra&tum fignificari. Rupertus hoc refertad ver. 14.
vbidixerat, Uos amici mei e/liy )f fccerifis, qua ego pra-
cipio vobis. Cüm enim duo illic dixiffet , alterum, 7s
amici mei effis , alterum , ff feceritis , qua ego pracipio vo-
bis , ha&enus declarauit, quomodo difcipuli amici
fui effent; nunc autem declarat, que fint precepta
illa, que fi fecerint; amici (ui faturi (int. Ea vero
precepta non multa, non difficilia, fed hoc vnum,
& facillimum effe dicit, vt mutuó fefe diligant.
Propterca cüm plurali numcero dixiffet, bac mande
vobis , non nifi vnum fübiunxit mandatum, quiaad,
illa verba, que ver. 14. dixerat , alladebat. Qu
cgo pracipio vobis , quaíi dicat, hec funt, quz ego
pr&cipio vobis , hecfunt omnia precepta mea, vt
vos mutuó diligatis. Quod magnam gratiam, &
emphafim habet. Vide quz diximus. ver.:z.. ——
-18. 19. $imundus vos odit, [citote , quia me priorem
vobis odio babuit, ) H:x:c noua fententia eft, diuerfám-
que confolationis genus. Munit difcipulos aduer-
us mundi tempeftates, quas animo | prouidebar.|

)

à mundo odio haberi, fe priorem odio habitum fu-|
perfecutionis ocium ,aut potiüis ducem habcant.
Cur ego [e membrum , inquit. Auguftinus, fopra ver-

[nflianere cum capite, Deinde oftendit non folüm de-|
bere cos hoc mundi odium xquo; patientíque ani-
mo ferre, fedponerectiam in lucro, quód id cer-
tüm fit argumentum nihil eos cum mundo ha-
bere communce. Mundum hic non omnes om-
nino homines malos, fed przcipué Iudxos vocar,
vtex ver.:22. colligit Augutt. Quod nofter inter-
pres vertit, farote,Grecé eft. j,vdemere , quod & fci- p
tte, & Ícitis verti poteft nullo , aut perexiguo.
difcrimine fententie, nifi quód fcitis videtur cífe

,

réque preftantiorem vt c. 1. rg. ó746 &yric u nv
quia prior me erat id cft dignior, atque praftantior.
Sic hocloco meprirem vobis odio babuit , id cft me,

«pocy 0j , quidam nomen effe putant, Hgnifica-:
J

mninus fum atque magifíter, vt dicit ver. 20. In
quaminterpretsationem. videtur Theodorus Mop-
fueft. inclinare.. Alij nomen effe putant, cxterum

me , quàm vosodio habuit, ficut poeta ille dixit;
Lupi Marim videre priores,. Idcirco alij malunt aduer-

& minus ambiguum ; fed idem eft fenfus noftrz
verfionis. Hllud certum, fuperlatiuum Gracé , pro|
comparatiuo pofitum effe, quod paffim fit. :

A

-16. Víus ibi ea fententia faerat , vt doceret nom de-

|memores fücrint

jpus fit. |

F )mm baberent ; nunc antem excuþtimem tot babent de pe-
(£4t^ fav. ) Intelligenda eft fecundo etiam loco ne-

degit, fenfum, vtopinor, magis quàm verba fe-
jcatus. Quiadixerat eos ignorantia odium in fe ex-

20. Mementete fermonis mei , quem ego dixi vobas,
Nots e[t feruus mair dommo fuo.) Dixerat hoc illis. c. 13.

bere recufare eos facere, quod prior ipfe feciffet;|
hic vtitur vt doceat nion debere recufare pati, quod
ipfe prior palfus cífet. Chrifls , inquit; paffe ín carne ,
7* vos eadem cogitatione. armamini. 1. Petti. 4. 1. Et,
Chriffus palfus eff pro vobis , vobis relinquens exemplum ,

um nnpcoytoere ambiguum eft , poteft enim verti,

tinérecordamini , & imperandi , & indicandi ver-
bum effe poteft. Sed maiorem habctemphaflm im.
peratiuum; fignificat enim fore, vt fi eius verbi|
Don alia illis confolatione o-

$2 me Perfecuti jïm't", €2* vos Pcrþqummtj; /ï þrmanemiï
meum [eruauerunt , €7* ve[flrum feruabunt. ) Vtroque in
loco $, pto 4»i ponitur, ficQue oratio refoluenda
ïcfi, quia »e Perþcuti funt , «2 wos per(equentur ; quia
meum fermonem non feruauerunt, nec veftrum
feruabunt. Sermonetn doctrinam , & pr&ceptum ap-
pellatex Hebreorum idiomate.

jeffet, fed quódper diuerfos miniftros traderetur,
Monetne mirentur, ne animum defpondeant fi
nonrecipià plerif'quc;, fi contemni, fi conuicijs af-
fici viderint doctrinam fuam, docere pergant, &
officio fuo (atisfacere. Documentum ad omnes Ec-
clefie doCtores accómodatum , quibus & hoc chri-

debet, f bominibus placerem, Chriflt feruus ntn effem,
at Sed bac omnia facient. vobis prapter tomen meum ,
guia nefciumt eum , quimifitme,) Non eft hec excua-
tio,fedaggrauatio potiüis, & cxageeratio pcc-car;'T

D Iudcotum , quod duobus modisamplificat, & dum

D

ldici t ,propter nam(rz'mäzïim ; ideft, [ropter nominzs mei

odium, Vt Rupertus interpretatur; magnum enimLib, s.

& malitie plenum erat odium non felàüm Chri-
ftum perfequi, fed etiam Apoftolosnon alia corum
culpa, non aliam ob caufám, quàm quódà chri-
3ü.o miffi effent. Hoc cít, propter nomen menm ; & cüm
)'d"?" » qM ne[ciumt eum , qui mifit me , id ett, qua fiare
molunt , vtidem auctor exponit.. Accufat ergo illos,
quód intelligere noluerint , vt bene agerent, Hic
Áenfus ex vería fequenti colligitur.. Poterat dicete,
quia nefciunt me, fed propterca dixit , quia vefaunt
f"ms qui mifrt me, quia quoód fe nefcirent, minüs mi-
EIum erat; quod autem nceícirent Patrem , quem
)fe tantopere fcire profitebantur , id verb & mirum
erat, & maximéreprehendendum. Atcur non di-
xit,quianefciunrpatrem meum, fed quiasefciunt
ewes, quimifitme? Quiahoc maiorem. habebat em-
'phafïm ; quafi dicerct, quia nefciunt, cuius ego per-
Íonam gero. |

22. Simon veniffem , e- lecutus fuiffermei , peccatum

gatio a7rosoms, Jinon veni[[em , €2* locutus ess non fm'[—
[em. Quanquam Bernardus epiftola.77. negationem

crcere, docet eaignorantia corum culgam excufari&
nonïo(fc,quiaignomntia.ipfa culpa fuit; propte-
rca enim ignorarunt , quia fcire noluerunt, vt

Ipaullo ante dicebamns, & quia odio erant occupati.

d

vt fequamini ve[ligia eius. 1. Petri. 2:21. Grecum ver-|-

aut memorces cítis 'aut. memores eftote, ficnt La-|-

$i ptoquia

Sermo do-| - ;
| Suum autem, &il-Bm& | :
lotum fermonem dicit, non quód diuerfa do&rina? P ; |

fti verbum, & illud D.Pauli femper anteoculos effe d. Gslae
i. IQ^

Pfal, 35. 4-

. ]taque

!

nomwï
í chriüqs:
" pon ch['.
; ftt, Iudæl
4 cccfdü nö
ia

A
Gtrth :d*(
QU5 hrj«
dusnövc.,
hi mPCC—;
n
"NT
1 |
Tid, 89.gn

i;
i

i

| E5 :
OUSSSNE 103 : !
- ifle, vt P nin |
d : idifle, om : ;
XV. um addid ban i, quid-
T " m ac :;C, Cr1,5 : :
as sgec l&tll dOV roüt .la[n I6
: PV. 'hoc Chr uen D la Sup.c.9
AN. CA P:efca*hoiïyfo Pcrfeiäi dicerezes VtTDetirät- IZO-?
— A * — | fo iil] nt : : ace : C 0Als
IN IO ía crat À äuoludit Solcän"* ldäfrï&"ïlydlfum"""wfia""' |
: - à : : u þ 5 er o 'ck : a fen
| | & ca of- mouei faci àquo ; f defend &
Ws k ctus , cognc vindd in re shosdri £02 eum r1t,
| la & eífe t, ne * die- id ca Icaren Y o4 D vt D i feode :
: E diebat, impce . qu indicai c bom beífe, ia qui
AI MESEPS oran impec iciffim loni- uam v iunt., hi na uia q
X 103 : iign ium it in( vici ratio : iua, ulunt, ntutr nt,q
NU iplorum igi deu, iaipíd rgo Liunt, ig R -R
| i u't"izluelä.g(ztgs;qulzaufa:qulaguabläu;grtus alïgc, | eE!ï.:rO often?cïs odio hab
j. Effe ii bl & berep cum pot
" dll" itat : od us , ha '[ï'uS cum p
Wüüï ïä ! (C)Ctent Vlï;PonClCgäophylaafationenääquo xnlqü() vt
"E 1 | u ; ^
,,C.u. b neli ; V[T N exc 1S 5 : &100
| at, dit, atke exc qu s qua
ndit rai &is ; risq
w i u5 OS 19 uia VUD
d llame bis,& q rauetat.
| : nu . 'Cr Es lala
Qu : & quia xe illis dec
", E edo c(Tet fæP
a E. eucue
W'üm: [

ref-
m
locu
hunc
* 18.
.ful.
Ver
: EgO
arltO
, ode
c!.'n;
Patr
* OS,
iffe habitur
fui
Imnon
atum
ecc
&os p
; tlüd
dica
us do
sss
E non v
w E

SENN Te;
j odl
illis :
TM fe ab
im illic
atenim
. rate
. Dixe
n rol. -
rbit
cica
faitlet illis.| — |p
ul: :
on.
$n
cutu
& lo
-qet E
ii
ven
on
osn
i (1ade
fet ,

eccatum |
üit p uia
rauc 'em,q 4
uàm ga—e Patre a quz y |
nc,q odille cater ne *
ct nu imirum it. Nam cafio "
doc gt E ", OC i
um , tum m 9 , hgbai jit. V
habit uan fuu : a ecit. 4
sl n ilefe, q atrem ibi ,» jone ne & ad pro L
fententia r '| b'odi Íc odit,& p sH m ex fern Poteft danquami.
e HABCI uiíe fi nt; ne 17. d : &
'üum ahfluaucent ï-*tuïinon intcm.'äa, dum f« üm,leïque Caufauuam hgïbanü |
etia Ht ergo dpecc icti ile fe in us e bvt cre in * 1 in li-
; rum 5u uodp onui uiile | |m rcferri, fce non terea ró fu t.a
itü nÓ Malo ('ulïï'. nonq dum c pot nec ima iin fe : rop ium ve diffen : bod
Pccc-.ircnt : ndæ Hc $ non non uam;s [: X 4n qu uin P : odll lünl o dlfïï m
| habui cita ictum e od ipfi habere j t vnq me ob re lonem,q :cati Ío i(les o ua
al | i 1od ip habe idiffen ndur ü fation ccx idem euetieuee t,quaj
J hocd fed qu on ob de ufa nto (e Qu o derint, c :
L. e (e n nec ia diíc /$,1dC Cxc lO era f u beïcP 20 1en
lwl ^ (fent ; um 1 em ntia bgren*? m : odïk Nam , ha Deum rumi [
w e cat 'e,qu nte ba uem E! : lonem od rbo Tel«o,
E. ec :edcere, a fe 207 ahq q dare. fatio u ioía ve moa
It fellf.P koieigcis cept: atum i um cati 'edun jjexcu isjatq ei » quomo c :
E hriftum Siàre iri p nb s p n Sdiiess ercnofierb *&inuS.* u odili |
»d | tT lu int aDCE ione xcu ind inem a ect Z 2i. Q uc :
LT aud llem on [atio tem e n in C Imine: ionem nou iddes D. Áug fle
Il a tn xcula C ARU HUR "m ationer nb itvt od D. d
| | fct'm- offen on € HH atum folüm Xcuia ftion rabant, Is qu *, Vnt L:
| E. EM P : (in' ffe * ecc idue Ío ; € ia aua s no : crbl.' nere RO U. :
70*'-'33";*:*'2: | Cxcu'?i*crcnwr Videvïlrui * Bele qüamoh'ic pec- Patrem ,t: Dicam ïantDeu &'ciufm. atin iPntia | : ;
OW : : fui Z; bt vlä-dï.cx Cufatloü-l.æ Vidcoo,n Ogïn.c n odin Potcranz l.ti s.Noüï1 ditgrenï c, &itaban; ?ua mbüäcih' i5ds
: : n ig,[fede ihil ca mus,n Uigh O5 icitmt que cot itteris imüme vCIO; vtiQuo i Deü]
^; Qu | ds ti$, d nihi iícedam inte iftus ade : dic T que c« litte tprimuü eov e, vt ludziD &
ag s . Ocen Sed t diíce illudii hrüfta lia li , tez in facris ilicet p deD ififfe , tré , qu
Mu n cre. ntla m iiu áüc :q al teoe « 6 in ia fcili 'rum m CC-|Pa abát,
N APE uni l*mpec. eN snon f habui TA nt,e Dceum. liere efentan ,hac.ed;ne r
AW mimm [:d folü idiífen m eís1 ó non. nt. P orabDa! lum x mtl eore : nt& : fants
Ms | Em fc redi cam eró 1 onun ignor Chri 1m ex am rep rabiai ifcrat |
r , n cr tus Cv exp -H g (Ie Ch: üundu fona lUno muere
catu no locu ho loco CC nul mu *CI n, ID fuo it
d de bb & dé um pe IOP RERE ines peri Bupe ls ium odit,
Chri iffet , ecc da ho 77- uo « inh homi cing iem k ilium ;
o zddpe du ntp Beda àc la. sq le ud et. Ho uiaqt üi Fiiiu 'Otcs,
k , ve l(r(f : & : líto tus, b '€ $ "atet. ula qu lco
"E | non habu inus, di g at temp lsa D a ap iberar t q r& Heraci J
Af el : ; : P ) .dcm u&ln tnar : scon Magl um fu: : S ll bcban bantu ? ius ,.155 f;-f )
TP qui tÁAug io Be huiu m. dii in üs cos lii ha "ane 'heodo 0 4l o
üicsd vt fiti rent nceum. | odiJ ca odio rofeque The nem 0
- | .. Íent, '[CXPO habe rem r ;atum um. tione dio p onit : que: nt,C" l.
pui : redite non ia ecc igend n €,0 Ü CXpi HEMU. vidern er. 2
U : Quo inquit, t, dC p? qui pe tellig E min jt.v iffem "E rat v 3
Msb ! »inq (erun ) 3 edit, at in icorum no 3 odi 05 flf autem Ocuce ia do
v dN temp us difc lus put reuc atuim Patren iepera n Rune )D ob lo^ ,
pig;-yufa'. | , : con! ert eiu n h« ecc i | $1 J berent $ eum. ionem 1n
MIUMEL jme fu Rup uem "U tem p nim M n ba em m cufat ulto uec
ld* ; fen pa nou elita Ncce, 9 o AfT e.ecxc c muit ntàqu
N hoc & pe am infid CM IUN 4tu C pa ber un tà |
" : iftum , ida Misiaes are. — s p 'pecc 6; -ha et n M odó s
" : -lftu» : qu lam iuftific litati Qemh ) £72? 8 cati : doc int to om : a *
1 | ; . (:hL * ejtur : t fo tilu du l Hctt i nt 67 CCC : [*3 'derln . ll -
1 un icun incre eni ru os p ideran di ieniti. (L n vi
ULLT : InCPte 9 olhg K dic in n v ha | ne dide crec l 1cti no
. C m hoc 10 um llar red Pv fac iueuls .
,, o hide (ed : S 1 cfiatc nu nc od no la acu 'illus,
m hoc loc folam c ad.co hazre isad| . i no uo iracu l, fi mit us
il O o llum, : f O iquisa centi n quea mirac 1, fi Cy f !
A cut T nu [TCJ i acn : hqu E ce bere ? hs tur1, tem . fb[l 5 )
"r bt Á na dice ru em "um fent ita 04 'e, *
n Vitus di Ls not lAt ius fue ERE ut :llen P nem er
— st quodil bige diiuens P fpondff n p m ,-neir»fi"ïusoPPO"n fc- :
lt GRU cít iíunt, E xque t? Re deom- — CGATM illic exp eaffem i "bed - la no al «
L ; ene ati lu it, qu crunt : nonáco pe t , MiX anen fe í(que is miracu het
u Sedb refut venit habue 'onem que iffent , Sroper het illis m " j
( | | . M non on cufatt £CAf0 , d dicit, prop am il uamp ti Íni,
u 26 C'aln hriftus um n illos ex boc pe uibus üm Mofi , pi ra cor llus vnq eCund t
" : Gcntcshri-ä as Ch Cenat baberei ed dehoc. u u v fefe fi maio AUv Hds uam p offunt,
um du ve.qu tum, pe $, Wab bis) fe 5$ p ia at, i [es , « it aliq bere po. &
u | Ítusnóv duen : &lnu ver $02 ,)- dd 7 d ( dic Mo be[fl ha . Id
od2 Q | -(ius n pec-la Aügu : vtot dquö oh; P] tá0 quali j läm ha : em ; nino ER
zi n i * : S fí4 "mevr EU q ql' ionem üuon ^ Gul I no
k Rira arue dem (elu iderant, t n« lecut iífem ; auonen ufía , qi Ipere - »
iL Va " to fuo edidera fen ipulos eft fes C cille ufat Cxc int , ecip ui :
. | int. — | pecca 01. CY B c0 r difciptlo t 4d ven s Cit,eCxc uam 'Ceper 'ero f int , q
um rint. 82 mi pe ífÍum n 0n i rdifcip "f A net; lts Yque ICCep: VE Cr C
À. &. N GE fed a : er venit 4 erfi fec en OS ; me" ; habu ipfar
vih p " Cn/;llamtw' 327' 7"'Lwläïd"*[;' dmdlvöc cigd P/ffc"""* has auotPhCtas lä feccred,'orz)ouüs läe* hac]ngc" PX
*C v?',,»';.;' , 4 . 4 * 65 '— r " u d 1 . [ IS NU N 1 at j :
t Bo sss entt ; er Ecc bus ; " U eri üm p miract ibili o rim. hrift li-|dic fe-
ent u | n u[lo' [4 i 4 P . enti ; (7' q ' exp cu : a n edl & feCC . t C r : tel l us fe
hn d&fc'f' at n amdect a il s Paulus , ffat 1ClOr incr iora dica fiin jiuS,| . opera
La m[scti lo4 pe rectp lus Pau ?RC paus fed ma odo« Nam lius, ; ;
"w ! no Ft*'m ipit . me 0(30 ilus: "o 'int; anto 01D t? cciílet a . qua
" C 14m I lt'l ; -/fP Ch" ; q" Fl jctrl 1 ft qu ieceri feci |1& m es, :
du Ecclefi !V05 TECHp 4 Inquit für , bi, t lura, OO sfe B r am alius
E : er Wi vo t ma loquitu i mum C to p orp aliu üx nem icits n * urmo
V4US C^ E P (ld;f,q TLT s me vodq inus ;v tes , tan IC& nemo ua dici | veroó ,
"t | ww vint "u m ftinu d gen &- bitare uzn ua,q um it. $i* fecit.
not .|4^ f. T 1gu m.4o epr du eciffe, q ifle no j AE fccit. líquam
) " , h. 10 . 7 enmi * eel'w, Al' g le/ïd Fn Cl ,' lirc -act , P : n z (qu .
Matt me [ uperer idem Ejeiejta m ffa- ia le fe fec feci ipíe no MA -
v Ml / A€ t "wet 1 vita i excu B : fe ffe fe lp ätïlq : Of
X i j | 40. 16. nentum inaui jeniret rvent .v hd"': j ï ; l ua rta uze qu & m »
TM hp Pa : Inqui ve rent , e dlam aiqu fo ! : m (
;'EC*'*'I! 1 "Luäor'- Hs inquirere fm C-L)f','/;mm ena 4wdlonnt ]9456: (Fug"e ddlegg ïïältet maïorï'ecerantf,ci?]& Opcbr?tatufr I.Iasopus fieri
" ! CUM " n ne u1cet tr " . e aiu
"7 s qu ngeuum rur , po effn HO ii aliau Oa u fo du m
É [ Flb , Euang iumn ideo p tnerunt , lij aliq mai lpio lum
,'dz:cm'ï | : P ,/wülm rauen d nl)n eccan E ] . it (e choc onu '
. | prinfa fant , (eup lane , fe fine lege p ib int?"*gauus d runt, qu
m Pf d d ec VARYA D
Lj ; à : 7) x ( 1O |
] » tionem £uc meum n dc folc hzc — f« s alij
W 0nemi, trem ; 'Net (atis tuo
uti !] | : ( AO f , €9" p4 [jore i non ft.
M * Vthu 1 19 uo hærc :
0 r 23. 0 $ Co1:1$ eq (e
Y "EE : 3 uPCrtu ionem e[f' : tibus C
w l bis R. 5 (rtao eden
"a s b odij ler przc
o [ CatO r cum
[al -deantu
dii yI
p p |
49

euuHimen
Yy

uft.!
: (Crä AUg :
ulta in
licct.m
rba huc
ffe. Ver
t (|videtur po
s putant
hyla&u
| Theop
&
fueft. -
Mop
T heo
rOF"( l:
Iï[

E
E

05 I1OAN MALDONATI COMMENT. 14 ——

Tma&.pr. o proponit queftionem, & foluit. Nwll4, inquit, s

leperibus Chrifs videntzfr effe mfiara á qfuïm fufestatto mor-
- tuorits, quod [cimus ertam antiquos fealfe prophmæ.. Fecit
l. Reg. vz.] oc etiam Elias , fecit Elifeue. 7- cim n bac carne viueret ,
M.i» — |eg'gnum in füo monwmento fepnl:w laceret, Nam quidam
r portantes mortuutm cim irruentibus boflibus eo refngiffent ,
etmque ibi pofmiffent , contimuo ve[arrexst-Fecit tamen Aliqua
Chri(us, qua nemo alim fecit , quód quinque millia bomimin
de quinque , €7* quattuor emllia de feptem panibus paut 5
qubd þper AqUAS ambulawit , «9* Petro , vt bac faceret , pra-
Jlitit 5 quod aquam mutauitin. vinum 5 quod. apermt oculos
c&ci nati,e7* alia multa, qua commemorare longum efl,. Sed
refondetur nobz. 7 alios feaffe » qua ipfe non. feit , e7
Exo.6.7.8. |quid nemo 4[524 fecit ; qm:a mim nf Mgþs ,/Egypti?s Pli..
Exo, 1.ui. E f0 o tantique percufiit , dimfo mari populum duxit, ma-
[12-861614.1 4 de celo efwrientibus impetrauit , aquam de petra fitienti-
H.16. — [ pus fadit? Quis mi(i lefus Nawe populo tran[sturo Iordanz

lof.3.15.16. . p
17.& 19.. ! flnenta dimfit y e27 currentem (olem emiJa ad Deum oratione| .

dv Afranauit , C* fixit ?. Quis prater Samp[on. propter faam fi-
:t6———— |eims maxilla mortus Afinb. exundante. [atiatus efl ? Quis
ARCE-2H1- p efoy E]j an euypty igneo r alta [ubuettus. efl ?. Quis pra-
| ter. Eli[eum , quod. paullo ante cominemoraui fepulto. fon
Daniel. &.|cadanere cadauer alterius reddidit vite?. Quis prater Da-
ii« 14«40| rl lem inter ora imleforum. (écum. lesnum efavientium vi-- C
&i innocuus ?. Quis prater tres viros. /Iuaniam , .A (4-
riam, Mifaelem in flammis avdentibus e97 n vrentibw
deambulawit ila[us ?. Pratereo catera , quonam bec [atis
effe arbitror , quibus. demonffrctur , e77 alios fanttos qua-
dam opera miranda . feciffé , que. memo . alius. fecit. Sed
qui tam multa vitiayvexationé[que mortalium. tanta p
teffate þnaret » unlus omnimo -;ligitur Antiquorum 5 vt
enim taceamus quod. inbendo, . [icut. otcurrebant ,. faluos
€1.31.3)4 [Fngules. fecit,. Marcus Enangelifla quodam loco ait, Fef-
pere autem. fatio cim occidiffet. fol , afferebant. ad. eum
omnes male babentes , «* damonia babentes , €27. erat
emnis cinitas ad. 1amnam. cóngregata, «" curanit emultos ,
qui vexabantur varijs langueribuss 7* demonia multa e5-
€$.56- |cebat. Item alio loco dicit Marcus ,. Et quocnnque loco in-
trabat in vicos , velin. villas jaut in. ciuitates , in plateis
ponebant infirmos , e7 deprecabantur. eum , vt velfim-
briam. veflimenti eius tangerent , Q9 quotquot tangeäzmt
eum , [alui fiebant. Videtur igitur Auguftinus fic
hec Chrifli verba interpretari , quafi chriftus
non fignificet maiora fe quàm alios, fed plura
miraculafeciffe. Rupertus hoc. vi&us argumento

Ib.4. 3. 94.

nemo alius fecit , Ícilicet malus, aut peccator, qua-
lem vos me cífe cxiftimatis, Sed hacratione non
probaffet Chrittus, quod volebat, debuiffe illos
pro promiffo, ac vero Chrifto fe recipere, Altera,
e vtpcr prateritum loquatur de. futuro , vt ver. 8.
id eft de refurre&tione fua ; illud enim tantum
Au&orig |feciffe miraculum, quantum nemo vnquam fe-
expofitio. | ciffet alius, vtícipfum fufcitaret. Ego duobus mo-| .
| dis hocintelligi poffe puto. Altero, vt non folüm
|de numeto , ícd etiam de magnitudine eorum lo-
quatur miraculorum , quz ante iam fecerat ; non
— [quód fingula eius miracula fingulis quorundan
aliorum maiora clfent, íed quód modus, quoab
co fiebant , maiora fecerat: videbantur enim ex
|eo tanquam ex Deo , tanquam ex fonte manare
natura fua, vt illa indicant verba; z quotquot tange-
|jUont , fant fiebants àquacunque detinerentur infirmitate,
Itaque alij vim adhibere videbantur, vt miracula!

commentarij loco , quod & Beda fecit ; quibus ille| A tem fuam cohiberet , ne nifi valde necetlaria mi-|

a . . . ; l 4 . . , : .
alias duas interpretationes adhibet. Alteraeft, q*4| p coloco, quem modoó indicauimus , differnimus.

racula faceret. . Altera, vtnon tam magnitudo vel
numerus , quàm.- miraculorum qualitas fignifi-
cetur , ca fe miracula feciffe, qua íe abunde Chri-
ítum eífe declararent , quód talia omnino cf-

xichnt, Tunc , inquiunt , 4pcrientur eculs €&corum , e*
aures fardorum patebunt, Twnc faliet fictat. ceyuna eláudus ,
]Q aperta erit lingua gmutorum , YMai. 3$. s. Et, languo-
res noflros ipfe tulit , «9* dalores noflros ip[e portauit.. 1ai.

ffaciebat, vt alia vix faceret.. Hac ergo funt, qux
.|nemo alius fecit. Atque in hanc fíententiam ca
Ifaiz teftimonia Matth. citat. c. 8. i. & 1$. 30.
|vt probaret Chriftum promiffum illum eíffe Mcef-
íiam , quando illa miracula feciffet , quz pro-|

(Quod fcquitur, Nunc autem e2- viderunt , es oderanti
Q" me ( patrem meum,perinde eft,ac fi dicat, nunc
[utem videntes , atque fcientes. peccant. Quo
ergo modo prius dixit patrem fuum nefcire ver.
11? Nefciebant, quia nonctedcbant patrem cile
Chrifti ; videbanr , ac fciebant, quia videbant
operà, ex quibus;nifi odio czeci fuiffent , co-
gnoícere poterant eum omnium, quz per Chri-

fent , qualia prophete Chriftum fa&urum predi-|.

3- 4. FHac autem miracula ita. Chriftus paffim|.:

|pheta Meffiam, càüm veniret, fa&urum dixerat.|.

ítum gerebantur, auctorem effe; ficut. c. 7.28.

idebctis ,autícire polfetis, fi velletis.
25. $ed vt adzmp[eatur fermo , qut in lege eortm
feriptus et , quia odi habuerunt me &rate. ) Sepe hanc

i
í

id, de quo agitur, fit accommodatum. Hoc igi-J

Quod Chriftus aut de fe dictum interpretatur

J

Íuam caufam accommodar.. Vnde colligimus mul-

quamuis de ipfis veré, p-ropriþc':quc dicantur , longius: .
tamen fpectent ad Chriftun.

facerent, Chgi&as vimpotiüs adhibebat , vt virtu-| -

|dixit, ev* me fcitis , e»* vnde fim fütis, id eftícire

phraüm explicanimus, vt c. 9. 3. & c. n. 18
|vbi docuimus in huiufmodi locutionibus de He-l

: : j Adch:iitü
aut ditum de Dauide in fe transfert , atque ad ! caan:
multa à
^ . 'prophetis
ta Dauidem , ceterófque prophetas dicere , quæ;g;&ï,

e Mpeen. r " n m at

26. Ctim

Z
^

Ü

à

1

| Detsin
Wtotat,

(
!
(
X

|

i

|
i
|

foctj Fh (

m

—— 1036
MU WY UE W NSyER s P | X V- p lia ex licatuf)
u , C A r . la CXP Cur non
u OAN.. ! : t. Hinc ali iaid , C
: — . : () P m re ".&'*'d' : | ? quial dixerit
| m IN I ego mittam. A |poft dicit, Qw 4 Patre p tiam à fe Proccdcreqd € Chriftas à
| T 5 . Bo tAcletus , quem eyo mittam, A |po io;cur non dixerit E »quàm commendar fe proce-
- l OHS MUFMUR x hbpdld f ia iwdeescpsem i - Eu i g
t E r s Wrme st hriftusad-| : t eius teftimoniü. icti teftimonium t (
s à Patre piritu gerigm nec C nriitus à ^ poterat ei i potiüis Spiritus fandti z 55d,
w E ( A bibebit deme.) Qu étores inuenio. fafpetum potiüs Sp Preterquà quoc;|
| |E : * . TUME ; : ^ d ll Pc . dere. IQ AUAU :
MM | ( fere fententias , qu it5quiadixerat! |re etur,fi dixifset à fe p us itur. Sp
A B : ; reic 'rnius putàat,qui; : deretur,fi ltaloqu
BI 38 erit , tot 1C1t ur, Euthymius putát, idille, —lvi iX odeftiüs s /'et.17.do-
Lhïl-ä | 1ec vldctur) EM VE deos credidi , iodó diximus ;m - TlOIl Cap.vet.17 AE
E |Cyrillus, & vt videtur, aculis fuis Iude vt modó : e—llct,fUPml dirersliadhi-
B l : qernsus bis , neq; mira : llegare. Nam item veritatis cur appellet,ft ille vtiliter illi ad
"I || ;DIS , neq; i imonium a eg | tem verit titulus ille v :
"u E eque vVCI initatis teftimo : $16 I7. au em loco tit : mcnda.. ;
lædl.i Ü : nes Trinita x liffe cap. ó.16. : Hocaut à 1nonium com ? |
.» unc - rotuitiie, cap. cuimus. : teftimo iricia h. :
i) 0»[ k 1 'deln & a ep utd!ö M b' S e&, qLIO g " ; uomodo P ] &
LI E , füum quidem & I eum verum ejt.q ptum eft Itus ( Itur,vt dicamus quorm i. Non voce]|. !
:«;w,i, [j i inidico evoiidicium m le eopcfrd Fr 110 ii : s r SCqUIturJV ift rgbuent. u u )
"WE Etfim Wxgï - | PAters €97 (n 14 hicautem| lretur. . ium de Chm; o P DA los illapfus, ! *
LOBI- i ! ;mtff mv nm efÍ ; hic r eítimoniu n in Chrifti dlfclpu OTPSMTS : : :
od l. | d ego, C quenm nmnngpgnium ver. dorus| d|étust fed cüm in Chrif is. eáaue facie: *
KE Í qeume bominum teftmenim fancti. Theodorus idé vlla fua , fed c batur linguis, eáque f :
] quiA duorum MP e Spiritus : ixerat fo- qui : ib Sloque at in Chriítum
"NI n us PEdEer F , dixera B omnibu ',vtin Ch
-t tetimonium &c Theophylaétus vos ä;ziritum fn-| |saper ieiocredaliffüa d ónc. Sdieicus enie d
u iT ae leotes, N D los habere PES ) bat qu rent. P ! : 336 :
| Heracie io difcipulos h: . dfit. At de ? facilé permoue iebar, & loque u
R : indus odio: ilaborantibusa n crederet, facilé permc nia & facieba - ruicdi i
! | revtmt i uilabo feipfo ad | per Apoftolos omnia & facieb imi, fed [piri a m
: | illis promittere , qc . e de feipic at,qui per Áp it; eff v qui lequimini, |
i L llis promittere , ntius , ne di erat, qui per 7 inquit, efA,qui lequin :
2 meg de äPO&OhS as ?äc&ümque ipfi usldC le lbatu'ä Nen enim 7'.0;' m'ql;it:; 'zjzlob:rfq buis u
z - polur vt ideretur , lufpectun - racletus, J vellri,aui loquittá d k 4 ab initio mc-
u- pon ut videretur , ns parac -mj?rl,qu 1 belstis , quia ab in
o I E loqul v1a À 'e,vt venie P "gpdfrï'f ; : rh; eoHu u , !
UC OE eratiam : dicere fOlcä : onfir- : [hmanmmpf : ftolorum
üm D. C o . : 1um,dicere v as nio fnoc j 27. Etvoste . imonio APO
W oW | fimon teftimo i ae j 27. s &i teftim . fed
- : cílet teft uerit , ac fecerit, . Phcif eCc- ; us fancti ! rfum ,fíe
ma . | euet it,ac , Chriftus p | i*. ) Spirit M uam diue
WW i j ipfe docuer uta IudQOS di Chm 57? . : 1t, non tanq ; 3 efsent; j
il | FEIP ftinus, & Beda, d ] e fuum odio imonium adlung : &i miniftri futuri efs x Lb
j : mer. uód iC , p u fan&U, li Spiritus & fuum, :
BR Crat , quo: Spiritum ' 9d Apoftoli Sp íermonem ;
E M 'atiinfimulau L n turum opiritt : uod Ap dem fer : ddit
. : cat1 11 m dlCcrc vcn : : quam q . ci 20.eun : * nem re 2
ml is habuiffent, | robabilius; quam- ficut fuprà ver. r ergo hanc ratio : |
.u.æwf. Oïatls lïabu SENN 1 incat. HOC P ?. . sE 1n1h1 x IC ^ ) :l 't Cur elgo " .o s Iän&l tc- h N : m
m : * qui illos PC : ur eíle fen us5 . d runt,| MWort "EE ii g/?za?qmaP e ' : lus erat ;
nis mihi alius videatui iracula facienti credide il- C lauia ab smitio mect iam teftimonium p 3 -
L* us [nlhl aïn' RR UA n'aCul-a ac ' d il- C qui : ivnforum cuam icere quo
"a , - ? docenti , " afatis ma ihil . ftimon "x d veré po faust FePtia
EM d | peu o ue facta me lij amen mihi is habiturü , quod vc fnfetawit ter
e(h [ dedeeeiS fbag neq d erunta l] tam & onderis ha ; dicit, Z usnc Deus ""
"u ;. neque verba, iums non de ílimo-| |p : Petrus dicit, : populo,fed tefhi
X : f los fuere te & Spiritus Ip it.auiai . !À db mfl-j?umfe"* : bibi-l
9 | j 'OS P ellamfaq dedit ewm ma . - ducawimus, d da
am & vos, A letum app die eg'ded: | bi,aut man , I
d : tefítes,n liibebitis. Parac : uód . natis A Deozno H5 GD apite I.21.
| IN TAE 1beDitl : d sctaC-CL.- dinatie 4 ) 4f & mortust «& C p |
| 1, $s à 1h1PCï ; Ittenaus e€ bWJPM". exit & mor. 3 : "
| B. nium m folationem m v fan&dumet-| | . flamam re[urrex regAU n 0mom
; j inum confolat s Spiritum fan : »us cum illo, poftq i, qui nobifcum [unt congreg AR
T E -T ad homi ; bis 4 Patre, Sp Nam| " ViTM , q'E f0 Iefus,in
PM E t I VOU À . entum. EE UF ITH qUETOPIN s Dominus :
RR icit, quem mitt4n ttum eftargum ; Oportet erd : tnit mter no eff|
i p dicit;4 rocedere certum flenearro-| |op IITAWIE, (* extut mter. "4 affemptws
L2 Brrout . Filio proce p dere, forta ; Teriparesdot DAL COT jne in diem ,4 du
21 fione Spi- ljam à * dicità fe proce ; ja Ícimus E R fmo Ioannis, v(q - ; Vnum exifiu,
M etfi aperte non di a taten qui piens a bapti[m : alzdf'"mf" p
iE [ ; ; E (l IDIOqU ' t**l 143 Hlüaquap' EE ; te'em"fi"'r : I6. Nontn,» N O : À
CHEEN &i. antiüs de Íe P i mitti dlLIJ A. 480515: u.ros Iü.cap-l- s. Ir^ | Y
TM B . |gantus ae tei is perloná í etiam à Filio pro- : Ícribit z.ep ininoffri lefa Chrifti v
P nullam T igimus Spiritum fan enim q - fecimm fatli illius maenitudi-
"* r | it ; colligimus $p : ifsus eft. Cur enin bulas fecuti tatam latores facli lss magnitud,
Ewwrs | : Cedlt ;Co g ideln ab luo m : f dic,itur) fd tiam,fädäem 4 dfui: 46 Itfto,)
WE juandoquidem &o mifsus efse if D lturem,e7 prefen ift.cap.r.1. Qued '
HRES Cedere' q à Spiritu fancto ' nifi futem , Itl ann.r.epiit. ! : od ,,]]:ext-
i'.wt,;,'ff.'/n Pa f uam a, P : fgc conceptus $ . .& uod alt 0 As (* ünopru',qu P s
L Filius nufqua fan&o dicatur e o vtitur jp5, & quo uod vidimus oc bo vite,Aumun-
" N de SPlIltu 3 it? Quo ar umento , od Audthtmwïq Gauerunt de verbo v sE ERSA
Fonpae. rocedit? Out ï uodfi ww i ffre contretFawe Y perprupérre
o 43j us on pi« $ ocum. (L. : '7* AVMó 920 danm vertun Mp
- ab 1110 n : : 1S ad hunc : 'f mm',ü' 1 ; d uidarr :tnam
gua : mentati : on dixiíset . 5. Itaque quodq 1 probo;n
It B. - ;in com 6 terpres,n ) uá 00['55- q : e uaquan P :
; Rupertusin con aduertifsct interpres, noi adpro-) jtamws vol lij;teftes eftote;nequ efse poffit, |
f Beza in hereticoru ) GqulS,ncq ecitari. Quid| |tefte d &unpefa ro fu- :
n ait X üm,nequeà 6 apte citari, Qui icet & indicandi , & impei Íse pofitum p *
Annotat hunclocüm,n &i effionéap ; licét ito indicatiuum efse p iritus fan-
Z | » 1 proc ! ftatim ex- dubito indic u Spiritus fan z
m L : iritus fan. dentem, vt ftatin en non du tfuüturum P ]
gurti bandam SP It f?ADPatre proceae » beo ltam fà ver.14. opponi A quem
l M ? à . - i 13 VCl.o 4 "u NS rlto fLIO, q : i
1 000 — iNPYRUDU C lacet,quem mitta [O , vt !up imoniü prete
Crgo €it., « d magis mihi placet, . £adrem' turo; lorum teftim Atque eo-
| erg mag : id hoc ad; i& Apoftolor : reffit. Atq
:X"H[ ! , . al]t 110 & ; : At u a d 2335 ! l & : AEN &cr Cx
..Lm.; L. ï llcabvbi igter eft; à finu Paäältset tef&monmm; illius är:fum gPUmemtcräres snl:git P 4 :
g BA R ROENU mmen ! |Lex finu ve- uguitünu d
sl [irtinebat s v e?uincgo;rauiiïimum fof? m exaf:quuc dem modo D.Auguftinu 3 !
imnt H E 1 iUl . 1 lcns $333 ' :
il teftimon d Patns C
: enim 1ia myfteria ] : llo
& . nia myl lone Pan ;
Molt. iret Patris , omni. dem ratiot
" toludid nitec Pa inem fallens. Qu aben
Ll legatus neminerr
r i f, : 3
wb : [ ;
'H |
'::ïfc | '
g ! 1,
ew —|
»'.!**'". " 1
i *
Wö?')-jnï
n ;
:mzf.ïïj p à : CAPVT
ls ï*i*äff'ä' Yy 4 UC
ao —
: g!?ïi;';ii- &
"
.
o
ï.

[ Sup.14.b.t;
Matt.7.2.7
Rc^f. C. 22.
]Mar.tr.c.24

i5 Meucett. b. 9.
"Hus 1.2 $.

EN

——
RC gv TEU AEERS N-

CAPVI XVL.

O

modicum , & videbitis me,& quia vado ad Patrem? 18.. Dicebant ergo: Quid eft
hoc,quod dicit , Modicum ? nefcimus quidloquitur. 1». Cognouitautem Iefus,
quia volebant eum interrogare , & dixiteis: De hoc quzritis inter vos quia dixi,

|

interficit vos, arbitretur obfequium fe przftare Deo, . &
hzc facient vobis , quia non nouerüt Patrem , neque me.|
; l . ' ) , ' i
4. Sed heclocutusfum vobis: vt cum venerit hora,eo-| -

& videbitis me: quia vado ad Patrem. 17. Dixerunt ergo ex difcipulis cius adin-|.
uicem : Quid eft hoc , quod dicit nobis: Modicum,& no videbitis me: & iterum|.

Modicum , & non videbitis me: & iterum modicum , & videbitis me. 20. Amen;|

/E C locutusfum vobis,vt non fcandalizemini. 1. Ab£]-
quc fynagogis facient vos: fed venit hora , vt omnis, qui

|

amen dico vobis: quia plorabit'is , & flebitis vos , mundus autem gaudebit: vos|
|autem contriftabimini, fed triftitia veflra verteturin gaudium. z:. Mulier eum
|parit, triftitiam habet , quia venit hora eius: cum autem pepererit puerum , iam
Inon meminit preffurz propter gaudium : quia natus eft homo in mundum. z2. Et
[vosigitur nunc quidem triflitiam habetis , iterum autem videbo vos, & gaudcbit
cor veftrum : & gaudium veftrum nemo tolleta vobis. 23. Etinillo die me non| -
rogabitis quidquam. Amen , amen dico vobis: fi quid petieritis Patrem in nomi-|
ne meo, dabitvobis. 24. Víque modo non petiftis quidquam in nomine meo:|
Petite , & accipietis , vtgaudium veftrum fit plenum. 25. Hzc in prouerbijs lo-|
cutus fum vobis. Venit hora cumiam non in prouerbijs loquar vobis,fed palam|
de Patre annunciabo vobis. 26. inillo diein nomine meo petetis:& non dico vo-]
bis quia ego rogabo Patrem de vobis: 27. Ipfe enim Pater amat vos , quia vos me]

UE

dum: ,

à 3 t « N í . P ul "
amatlis , & credidiftis , quia ego à Deo exiui. 28. Exiuià Patre, & veni in mun-|

-

p "

i?-lf!? ]
m
x;*' j 9&
"UMv
& L]
^ ium(
i

! yWJ:

AIHCL:

; '^(
i YU

&f CUU

TASRSETYHERENS I Lsf

?

- 3038

TRISARCEREOXVE — —

1039

Idum : iterum relinquo mundum,& V?do ad Patrem. 29. Dicu*nt'ei ditcipuli eius:
Ecce nunc palam loqueris, & prouerbium nullum dicis. 3o.. nunc fcimus quia
(cisomnia , & non opus eff tibi vt quis te interroget: in hoc credimus quia à Deo
exifti. 3. Refpondit eis Iefus: Modo creditis? 32. Ecce venit hora , & iam ve-s
nit , vt difpergamini vnufquifque in propria, & me folum relinquatis: & non fum
folus , quia Pater mecum eft. 55. Hz:clocutusfum vobis, vt in me pacem habea-
tis. In mundo preffuram habebitis : fed confidite,ego vicimundum. — .. — |

r

Matth . 26;
C.3I. x
Mar.14.C.3r

2:) JE c locatus um vobis , vt non fcan-
(/2 daliemini. ) Sunt qui hzc nec ad
3 ca referant, que Ioannes ante
|1») narrauit , necad ea, que. paullo
] À »oft di&urus eft fed ad id, quod
&f upud Marth. Chriltus dicit ; cap.

lmini in mein ifla nocle: quod etfi Ioannes non recita-
uit, credendum tamen eftante hzc vetba Chriftum|
dixiffe. Ergo nunc rationem reddere, quamobrem
ante dixiffecillis fore, vt omnes illa no&te fcandaliza-

que [jnagogis facient vos , quod propterea vobis pradi-
co,ne càm Id euenerit,ícádalizemini, vt Beda in ho-
milia in hec verba. Alij ad id, quod de Spiritufancto
modó dixerat, vt Auguft. & idem hocloco Beda,
& Euthym. quafi dicat propterca Spiritum fan&tum
venturü dixi,vt cüm mundus vos perfequetur, bono |
fitis animo,fcientes vos Spiritum fanctü adiutorem,
& paracletum , id eft cófolatorem vobifcum habere.
At Chriftus non propter Apoftolos , fed propteríe
Spiritum fan&um venturü dixerat , vt de fe teftimo-
nium perhiberet. Cyrillus,Leontius, Theodor.He-
racleotes, & Mopfueft. & Theophyla&. referunt ad
id, quod fuperiore c. ver. 18. de mundi in Apoftolos
odio,atqs perfecutionibus dixerat. Hac,inquit,quz
de mundi adueríus vos perfecutionibus dixi, pro-
pterea dixi,ne, fiimprouifa vobis eueniflenclcanda-
lizaremini, id eftanimo perturbati de fide dubitare-
cis. Nam preuifà minus tela ferire folent. Premoniti
enim à me, quid vobis euenturum fit, tantüm abeft,
vt cüm id euenerit , occafionem vllam de fide dubi-
candi ,aut animi abiiciendi habeatis , vt potiüs ma-
cnum & fidei,& confolationis argumentum fitis ha-,
bitari, quód videatis omnia , quemadmodum vobis
predixiffem , eucnire. Hic verus eft fenfus. Itaque
quiíquis Euangeliftz capita dittinxit , neício quàam
lcommodeé initium hicfecerit cap.16. - :
2. "Abfque fynagogis facient vos; fed venit bora,vt om-
nis, qui inter[icit vos , arbitretur ob[equium fe praflare Deo.)
Ne fine caufa dixiffe videretur , Hac locutus um vobis,

carum períecutionum , quas paffuri effent , fore vt à
Iudzorum fynagogis tanquam homines execrabiles
leiicerentur, hoc eft , Sirosuuay w yc xoncwaw 0puxcs vt

IN CAPVT XVL

A& Beda, Qwuid mali, vtloquitur Auguftinus, erat æfpa—

eepturi, Simpliciüs , vt opinor ; refpondilï'e*nt ;Ghrr
26. 31. Omnes vwos (candalnmm patie-|-

" Ifua prohiberent. Particulam fed , quz ftatim fequi-

rentur,vt minüs , nimirum moniti ,fcandalizaren-| *
tur, nefcio an fatis quifquam explicauerit. Vidit Au-|

|cur. Ica Rupertus. Alij ad fequentia referunt, JAL[-

- iquando , vt etiam infra verfu 32. Non pudet vera di-

vt non (candaliXemim , proponit illis exerpla aliqua.

|cap.9.22: & 12.42. hoc erat apud fudzos , quod apud
nos eft excommunicare, lam enim Indei con[Pirawerant,

Jot fi quis eum confiteretwr effe Chriflum ;extra [ynagegam

Lfïeret ; €. 9. 21. Proponunt queftionem Auguftinus,'

äjfalz& expells de [ynagogis ludaicis , quafi toti inde faeraat fe
(eparaturi, etiamfs eos lls expelleret $ Refpondent my-

boc voluit denuntiare , quód Iudei Chriflum non. u erdnt re-

ftum hoc non dixiffe , vt fignificaret hoc Apoftolis
malo futurum efle , íed vt doceret , quàm eos Iudei
odio effent profecuturi. Nulla enim re magis odium
inaliquem fuum declarare poterant, quàm fieum
tanquam hominem Ethnicum , &atheum fynagoga

guftinus , & Beda etiam non bene cohzrere ; cate-
rum nefcio an fenfum , vimque eius viderint; putant
enim fignificare gaudendum difcipulis effe , quód
eie&ti afynagoga plures effent ex centibus ad Euan-
gelium addu&uri. Cyrillus , Leontius ; Theophyla-
&us , & Euthymius hoc fenfü exponunt , nonfolüm
autem vos ex fynagogis fuis eiicient ; fed veniet et-
iam tempus , quo tempore quifquis vos interfecerit,
magnum Deo facrificium offerre putet.. Rupertus
veró , extra fynagogas quidem iam vos eiiciunt , ve

vtomnis, qui interficit vos , arbitretur ob(eéquimm [e prafta-
ire Dev. Itaque fi docuerimus folere in facris litteris
dAAd fed , accipi pro vr) aut 99 quia , aut enim, nemo
dubitabit , ita hocloco accipi debere. Atqui obfer4
uauimus in Idiomatis Septuaginta fepe folere , vbi

gum 6.3.& 8.7.& 2. Regum 15. 52. 53.& 2.Regum 24.
l24. & 3. Regum 22. 18. & 2. Paralip. 6. 9. Dictionem
autem jya vt , alij ante me notarunt accipi pro $r«

centem quamuis malum au&orem fequi. Quod no-
íter interpres reddit obfequimm , Grace Aaageta, cft,
quod Dei fignificat cultum,quale eft facrificium,ita-
que hocloco proprié pro facrificio accipi puto ; vt
ad Apoftolorum slludat mortem , qui tanquam oues
eccifienis mactandi erant , ita vt quifquis aliquem oc-
|cideret eorum, gratam fe Deo victimam putaret oc-
cidiffe. Accedit, quàd vbi nofter interpres vertit
praflare , Gracce eft, mposgepem , quod proprié figni-

fterij caufa hoc dictum effe. sed mmirum , inquiunt;|

niec autem. tempus , cum etiam de hac vita elicere|
conabuntur. Seníüs poftulabat , vt loco, (ed, diceret
lenim , J"[fb[que (ynagogis facient voss venit enim temput,

Hebraicé eft »3 44 aut epim ,vertere &AAc fed, r. Ke- dAAd fed,

Ttad.95.

Summun j
malum Iu-
dxorü opi-
nione ab
eorum ex-

gOogis.

q
Pto oT/5

aut WS

quia , aut
enim fre- €&
quenter
vfurpant |
Septuagin-
ta. :

Rom.8. 36,
Pfal. 45. 23«

ficat offerrefacrificium. INam & facrificium ipfum
Gracé qpocgopa , licut Latiné oblatio vocatur. Do-
cet igitur Chriftus his verbis ,. quanto in pericu-
*lo Apoftoli verfaturi fint, quando non folüm im-

pune , fed veluti magno etiam propoüto .Prït

mio,

pelli fyna- |

*

*

Lib. 12.

I Matth.1o.
3o0. :
Luc. 11,18.
19.

mio, qui , r a od
ldendi. Non fecusatque homines ob execráda fcelera

wad ^ IOANJMALDONATI GOMMENT. $

"['qïiis voluerit, illos facaltare habuerit occi-

profcriptos, in quorü caput magnü p£emium pro-

poni foler.Sic dixit Mofes illi.s, qui idololatras ecci-
Iderant, Exod. 32.29. confeera fl« mants veflvas bodie Do-
Imine vnulquique im filio , ez* in fratre f0 , fimilis locus
IDeut.u. 9. &17. 25.& Zach.1.3....—

3. H facient vobit , quia non nowerent Patrem , neque
e E b5 A t » V
me.)Quomodo dicst nec fe, nec Patré cos noffe,cüm

uatio.:potiüs, & exaggeratio peccatieft. Duplicis
cnim culpz accufantur, & quod hac facturi efsent,
& quoód Chriftum , ciü(que parrem, quem tot mira-
culis cogno'cere potuiísent, ignorarent.
A. Sed bac locutus [nm vobie , vt eum venerit bora , eo-

qrem yemini[camivt , quia ego dixi vobu.) Hoc etiamlocoj.
|videtur di&tio aduerfatiua, fed , non bene coharere.

Et Cyrillus videtut interpretari, hec qua de Iudeo-
ram in vos períecutione dixi, non idco dixi , vtani-

imum abijciatis,aut triftitia conficiamini, fed fortiüs
inftantia mala (uftineatis,fcientesà me efse przdicta,

pofséque me;qui ea ante quàm venirent, vidi;& cüm

nec idco ea vobis przdixi; vt vitaretis; nec enim po-

bis przdixifse. minüfque grauiter prauifa feratis , vt

"m »

-a —'

iver. 1. dixcrat , Pt so» (Edndalz'äemmi-, vt Theodorus
Heracleotes videtur exponere. Aliquanto vero ali-
ter Chryfoft. Euthym. & Theophyla&t. vtrecordati

hzc à mc przdicta fuiffz, intelligatis me non ad gra-

|tiam , fcd veritatem, vtilitatémque veftram locu-

tum effe; fi enimadgratiam loqui voluiffem, nóad-

uctfa , fed profpera vobis denuntiaffem, vt folét adu-
latorcs facere; & vt videntesrem ita; vt predixeram,

. jeueniffe, ex his czetera ctiam credatis, quz vobis fu-
türa dixi.Gcnitiuum eoerem Auguftinus,Beda , & Ru-|

pertus iungunt cum normince ber4 , vf cum venuit bora

erum; neque feníus malus eft , fed meliàs coniungi-

tur cum verbo, Remmifeamini , vt coniunguntom-
nes auctores Grzci, Chryfoftomus, Theophyla&us,
Euthymius. | ! |
g-Hac autem vobi ab imitio von dixi,quia volifeii eram.)
Duplex in his verbis quatio eft ; altera; qua ea effe|
dicat , quz fignificat fe illisab initio dicere oluiffe;
altera, qualis ifta fit ratio , quam affert , quia volifeum|

Qut ea fint
que ab ini-
tio Chriftus

l
Apeftelis |
non dixit. |
effem,alio vobis paracleto opus non erat ; nuncau-

L
: lThe:adorus'Irleracleota,& MOPGICR.Cyrillus,Lcon-

eram. Auguftinus , & Beda & Rupertus hec ad eare-
ferunt,que Chriftus de aduentu Spiritus fan&i ditci-
pulis dixerat c.15. 26. quafi dicat:de aduentu . Spiritus
fan&i nihil vobis ab initio dixi,quia cüm vobifcum

tem cüm difcedendum mihi fit, ncceffarió de aduétu

Spiritus fan&i differendum vobis fuit , ne deferti re-
linqui videremini. Greci omnesauctores Chryfoft,

alibi dicat & fe, & Patrem nofse,vt c. 7. 28. fuperiore
capite ver. 21,& 24 docuimus.Ceterum quemadmo-.

|dum illic monuimus,hzc non excufàtio , cd aggra-, B |fuis flagellabunt vos, «* 44 prefrdes,ev* ad Reges ducemmi,

vencerint, vos ab illis liberare. Melius Rupertus;Har,
inquit, facrent vobi, fed vos coufclamini, Nam ideireo nutic
e4 præ:lica vobsr , vt cum venerit bora earum,reæm(zzfamiæi,
quia ego dixi vebs 5 eg reminifcentes illud queque nen abli-|'
sifcamimi, quod pollicitus [am, quia m ommbws prefforiu , nec
capilus de capite veftro peribit , eg inimicis ocaidentibw cor-
pora , im patientia vefira po[adebitis animas veflras, Caete-
[ram neque hic vetus videtur efse fenfus; non enim
eorum,quz iam olim, fed corum ; quz illis modo di-
xerat,iubet eos,cüm ea vencrint mala, reminiíci.Se-
füsergo mihi videtur efse. Illi quidem hac facient,

tcritis, fed vrc/um venerit bora ,reminifcammmi me id vo-|

. |& necopinantes opprimerent. Quid cr[go ? annon

À jitius, Theophyla&us,& Euthymius referüt ad eïæ'
de mundi in Apoftolos odio , & períecutioriibus di-
xerat,cafe ab initio non dixiffe, quia dum opus non
erat eos füturarum przmoncre perfccutionum,quia
cum illis adhuc effet, per fe protegeré;& fuftétare in
omni periculo potetat. Sed hzc ipfafolutio aliá ma-
iorem quzftione gienit,quomodo dicat pihil fe illis
de futuris dixiffe perfecutionibus, cüm apud Matth.,
C. IO. 16. 17.18.28. tam copjosé de illis locutus fuitTet,
Ecce ego mitto vos ficut oues n medro lnporum,. Cauete autem,
ab hominibus ; tradent. enim vos in conalys,ev* in þv:agogi:

m teflimonium illis . Et nelite timere eos ,qui eccidutt corpus,
animam autem no po][nut occidere. Duobus modis Theo.
phyla&us refpondet, primüm , illic nullam mortis
mentionem feciffe, fed tátüm dixiffe fore,vt adPra-|
fides, ac Reges ducerentur , hic autem dixiffe veniffe

maret obíequium fe przftare Deo.. Deinde, illud de
gentibus,hoc de Iudzis intelligendum. Priorem tef4
ponfionem probare non pollum; fatis enim illic
magnam de morte mentionem fecit, cüm dixit, Ne-|
lite timere es , quioccidunt corpus , animam autem non po[-
fnnt eccidere.. De Íccunda. paullo poft dicam. Eu-
thymius veró refpondet , quamuis vtroque in loco
de morte locutus fuerit , tamen aliquid hic dixifse,
quod illic non dixerat, nempe forc, vt quifquis eos
- J|occideret;arbitraretur fe obfequium przftare Dco,
atque ad hzc tantüm verba referendum efse prono-
imen illud bac , cüm dicit , Hecautem volis ab imitto mon
dixi, Alij exiftimant illa, quz de hacre Matthzus
nartat,non fuifse tuncà Chrifto difcipulis di&a, fed
inftante paffione ficut hec,aut poft refutrectionem,
cüm eosnon iam inter Iudzos, fed in totum terra-
irum orbem ad prezdicandum mitteret cu'angclium,
D 'quodctügrauem nullum habet auctorem , proba-
bilius eft, quàm quz modó ex Thcophyla&to,& Eu-
thymio recirauimus. Nam quod apud Matthzum

argumentü non deIudzis, qui Regem iam nó habe-

erant Reges. In primaautem illa miflione Apoftoli
non ad gentes,fedad folos Iudzos miffi funt, Ip viam,
- [inquit, gentium ne abieritis, o* m ciuitates Samaritanorum
neintroieritis Matth. 10. $.. Vnde Theophylaái fen-
]tentia refutatur illic de Gentilium, hic de Iudzorum
E agi perfecutionibus. Hincfíecundaexplicatur quz-
|ftio,quid ifta ratio, quam Chriftus reddit,fibi velit,
Quia vobi[kcum eram, nimirum non erat opus periculi
vos admonere, quia me ducem habebatis ; nunc au-
trem cum meabeuntétoli maneatis, monendi mihi
fuiftis, ne vos vcnientiafubitó pericula improuifos,

|etiam cüm hzc diceret, cum illiserat? fic enim lo-
quitur,quafi iam cum illis non cfset. Quia vobifcum,
inquit, eram : erat quidem, fcd quia ita erat, vt paullo
poft difcefsurus efset , iraloquitur , quafi iam difcef-
hfset;ficut qui morti proximus eft;ita de fc quafi de
F |homine iam mortuo loqui folet.
| 5 Et punc vado ad ewm,qui mifit me , eo* nemo ex volis
mterroäat me,quàó vadis?) Hzc verba nonnullià przce-
dentibus ómnino difiungunt, quafi noua inchoata
fententia dicat. Nuncautem, cum ad Patrem eam,
nemo tamen vellrü interrogat me, quo vadá. Átque
ita videntur Auguft. Rupertus, & Beda legere.Cótrà

auctores omnes Grzci cum precedentibus iungunt,

—— — —À À

ab il-

" à d —

tempus, quo tempore quiíquis eos occideret, exifti- -

Idicit, Jt4 Prefides , €7 Rfcges ducemiti, certum cfít c.163).

......

bant, nift Czfarem, fed degentibus agi; quarü multi "297«

hbt 61
ipteprtte
t qu |
lulynj d
&O
( —
i ICPI
gll()l
lts
n

üftmt

mll v
fäzmnh»: ;

M
.

"a .

—
s v ER

hia
Y i
T
n
;c pro
T

Va

T N

|
lum |
.Z'ätümy
b
"n
( ;!302'
| e":'ü I/:' 4
?Jk'dm L'l |

d I
at

a
h 11
p !'M'
n "

^ !
'1
hii |
l.;;nimx' : ,
r
l

, ;
wam m
f D

n';ll.ä.'

wl

hl
1
! Í

|

l

l

TT L MM

aül»ü
hi
AUf C, p
fv
p
m
ii
v
m
:3; i b.i
giiat

Eu :

T H
quah 3! |
|

L Wæf
at
jndo
uml
.A
«
"
j

é

Ü —

*«

x f
P*

-Audtoris
interpreta-:
tlo, quz ,
Éuthymij,
ac Cyrilli.
eft' HO .'-'

[terroget me,quo vadis ? Nemini hic nó occurrit fta-|
tim quqüio;quo*"mc)do reprehendens Apoftolos di-|
cat, Et nemo ex vobis imterrogat me,quo vads £ cüm & Pe-|

[que cogitantes. Sententia minàs probabilis, non|

ctenus inz»errogabatis me,quoirem , quia quo irem|.

lracleota , & M'Opfue&. Leontius, & Theophyla&us

Iconálijmentifque inopesfitis, nemo me roget,quo|

l(atis tamen ex fua refponfione; quo iret , intellexif-

rum,donec perfe&é dilcerent interrogantes. Quam

1042

CUEN IOAN. CAP. XVEA

| - |

ab illiíque pendere volunt ; Hec autem vobis ab ini-,
tio non dixi, quia vobifcum eram , nuncautem cüm
ad Patrem eam,vobis dixi, quáuis nemo veftrum in-|

j
i

crus non multo ante cap.15.36. interrogaífzt , Dossme

det fenfüm effe;antequam mead mortem ire fignifi-|
caremyinterrogabatis me; 4wo vadis ? quafi quocunq;|
tanderm irem fécururi ; nuncautem cüm ad mortem|
meire videatis, nemo me , quo vadam interrogat;|
! a. Ls lo
quafi non de fequendo me;fed deferendo,fugiendó-]

enim ad mortem;fed ad Patréirefe dicebat : Neque
magis Aaguftini, & Beda interpretatio conuenit;|
Chriftum non dc praterito, fed de futuro loqui: ha-|

ignorabatis; nuncautem nemo veftrum;quó vadam;|
interrogabit , quia omnes vos afcendentem me ve-|
(tris oculis videbitis in cxlum. Duo Theodori He-|

putant reprehenfionem effe triftitie ; hactenus cüm|
de meo vobifcum difceffa loquebar , quia compotes
adhuc eratis veftri , interrogare folebatis me,quo|
irem ; nuhc cüm de fututis 1n-vos Pcrfccuti'dn--äbus
locutus fum , tanto eftis '?Pprefïï moeerore,vt quafi

fim iturus. Euthymius duobus modis refpondet,pri-

müm-nö'ügnifïcatc neminem interrogare , quo iret;|
id enim vti diximus , non femel interrogaueranrt, fed|
quid ageret vadens , féque relinquens. Deindenon|
reprehendere difcipulos , quód non interrogalfent.|
?uonam itet ; fed quód cüm id interfogaffent , nec

fent, non pergerent , inftaréntque iterum atque ite-

interpretationem etiam Cyrillus adhibet ; eftque o-].
mnium probabiliffima. - t

6. $ed quia bac locutus (m volis , triflitia mplemt cor|.

fatiuc confiftit , fe , quam nemo mihi videtur obfer-
uaffe. Si Theodori Heracleotz, & Mopípett. Leon-
tij.& Theophylacti,quam modó recitauimus, inter-

|pretatio veta eífet, (ed pro emm poneretur, vt verfu 2.

docuimus frequenter fieri folere,vt eiTet fenfus;ideo

impleuit cot veftrum. Sed quia eam illic interpreta-

[me, qua vadis ? dc rebus faturis,de czlo; de vita beata

firum. 2000 |

fententia confiftit.Seníus antem,vt o pinor,eft,7r;fi-

(tatim declarat. Quodait,veritatem dico vebis, perinde

—— M Rs ; 2 —
. lo p C RRM i qo EUA s

eftac 1 dicat ; quamuis iucundum vobis non fit au-

quo vadis? 3c Thomas Cap.14.5. Dominene[cimus quo Va« |
|dis, g* qmomodo po[Jaumms viam [cire ? Rupertus refpon-|

veflrum.) Intelle&tus huius loci in vi patticulz aduer-|.

tionem fecuti non fümus;alia quoque querenda hic|
nobis eft. Ego .fïcvinterpte;zor , Nemo ex vobis int'erroggt :

folicitus , fed defixi omnesin terram , nihilque me-|
liüs,quàm corporalem meam prefentiatn cogitantes|
ad mentionem dilceffus à vobis mei triftiua repleti|
eftis. Hoc eft meo iudicio , Sed trifltia implewit cer ve-

7. Sed ego veritatem dico volis , expedit volis , vt égo|
vadam.) Ecce aliud fed, in quo fimiliter huius loci|

ia mmpleuit cor veflram ob diíceffum meum , fed fi in-|
tellizeretis,quid vobis commódi inde fit prouentu.-|-
rut , non triftatemini , fed vehementer gauderetis;|
expedir enim vobis , vt efe vadam. Curautem expediat,|

nemo veftrum interrogat me quo vadis,quia triftitia| -

;

A

F

|que modo eum etiam bicc

Mopfueftien. Leontius,& Theophyla&us interpre-]
tantur t UR NDUEUCE. |
— Sienim non abiero,paracletus non veniet ad vos, fi autem
abieromittam ewm ad vos, ) Ptopterea dicit expedire il-
lis,vt ipfe abeat , quia expediebat vtique eis, vt para-
cletus ad.éos mitteretur , clui nifi ipfe abiret , mitti
non poterat. Sed de hac ipfa re queítio eft, quomo-
do Chriftus fignificet Spiritum fanctum;nifi ipfeab-
ijffet , venire non poffe. Rupert? interpretaturideo
venirenon p'otui(ïe, id eft nó conuenille, vt veniret,
(fic enim intelligimus , càm dicimus non poctuiffe;)

venire poterat. Non proborationem ; fienim non

ueris medicum.habere. Atqui Chriftus affirmat ex-

nire, nifi Chriftus abiret , quia fepta illi , & impedita

fan&us.Augultinus, & Beda hgc loco,& Gregor.lib.

.|8. Moral. cap.r7z. & Bernardus ferm. 6. de afcenfione|

Domini , adallegoriam inclinant:fi non abfügl
vobis carnem , non habebitis Spiritum. Sed pr
Augufítini fengentiam. Auguftini verbis exponere.
Expedit inquit,vobis vt bec ferma ferni auferatur à vobis,
Caro quidem fatium verbum babito in vobis[éd nolo me car-

tere? Quis boc dixerit? N
rat,C7* fic venerat à PA

dire, dicam vobistamen quod res eft, vt Theodorus|

t

quia fi Chriftus non abiret , id'eft moreretur , nullal
confolationis materia futura erat ; qua enim de re[
Spititus fan&us APOPEOIOS -COlïerl&ï'Ctur, f—inu-ll&'mf
triftitie caufam habuitfent ? nullam àuté habuifsent;|
(i Chriftus non difceffifsec. Paracletus enim noii nifi]
ad fungendum officium fuum ; id'eftad cofolandum| ^.

ob aliud,quàm vt confolaretur,Spi-ri'tus fan&usven-| '
turus erat; ideóque non nifi abeunte Chrifto venire] ..
|potetat , tanto magis Apoftolis expedifset , vt Chri-|
C |ftus non abiret , quàm vt Spiritus fan&us veniret :|
[quanto fatius eft non cgrotare, quàm cum zgrota-

pedire difcipulis,vt ipfe abeat. Theodorus Mopfuett.| . usee
Leontius,& Theophyla&us putant non potuifse ve-|

erat via , quam oportebat per Chriftum priüs expla-]-
nari. Necenim Spiritum fan&tum in homines péc-]
cato adhuc obftri&os venire potuifse, peccatum au-|
cem non nifi per abitum , ideft per mortem Chrittil
remoucri potuifse. At Chriftus non dicitfead mor-|
D |tem, fed ad Patrem ire, & poteratfoluto per morté;|-
& refürrectionem fuamsgpeccato & manere ipfe per-]
etuó cum Apoftolis , & ad eofdem venire Spiritus|

zltat]'

naliter adhuc diliäatis, « iflo latle contenti, femper infautes|.
E. effe cnpiatit , expedit vobis vt egw vadam , [renim non abierey| —
paracletus non veniet ad. vis, $i alementa tenera, quibus was| .
| |alut non fubtraxero;folidum cibum nmon e[urietis.51 carm car-|
naliter hæferitis : mpace: fpiritus non eritis : nam qmdb[?,* ff
502 Abiero,paracletus non veniet ad vos;fi autem abiero,mit-|.
tam eum ad vos ? Nwmquid bic pofitus eum non poterat mit-|.
gum vbi illeerat , iffe indevece[o-.
mancret in Patre.Poflremo. —
WW no poterat mittere,quem.

Quomodo
Spiritus ]
fan&us ve-
nire non
poterat,ni-
1 Chriftus
abiiffet. .

Trac$4. P.

[Cimus faper eum baptiTatum veniffeatque manfiffesimo ve-

ró 4 quo m enm nnnquam (eparabilem fuiffe ? Quid erge

l, ff non abiero,paracletua non veniet ad vos, nifi non poteflts
capere [Diritum. quam dim [écundum carnem perffhitrs noffe|.
Chriflum ? Vndeille ,inquit , quitam ceperat [iritum ,etfs

noueramus, z'nqw't,þmndiom carnem Chriflum,fcd nunciam
non nouimws , N erum. ego fenfüm efse iudico , quem

Euthymius, quód fciam,folus indicauit, non fignifi-
cafse Chriftum Spiritum fan&um abfolute venire|aus proba-
non pofse;nifiipíe priàsabiifset. Enimuero poterat,
fed pofito diuinz prouidentiz decreto non pofse.
Sic enim ftatutum à Deo fuifse,vt omnces tres perío-|-
nz Trinitatis procurandz faluti hominum opeta-|

Sup. «ap.t.]
gug6 ].

g.COIinths ?
$.16-
|Expofitio p
Euthymij; |.

tuf aucte^ ) -
ti,

É*

rentur,

z.

1944

IOAN. MALDONATI COMMENT.

» 1.045 5

rentur, Pater mittendo Alio , trahendifque homini-

|busad eum; Filius docendis, rcdimendis, liberandis

hominibus;Spiritus fanctus perficiendis,&varijs di-

luinis donis locupletandis;fuascuique vices fuiffe,fuiá
cuique rempus,fuam quemque egiTe perfonam;ita-|

que nifiChriftus abiret, & de theatro quodammodo

ldifcederet , Spiritum fan&um venire non poffe. In
hanc fententiam Euthymius.Plus etiam quiddam fi-|

enificari mihi videtur , nifi ipfe abeat, Spiritum fan-

mittat, & nifi mittatur non effe venturumsneminem
autem poffe eum mittere preter fe. Hoc enim indi-
cat; quod fequitur, $s autews abiero , mittam eum ad vos;

[càm enim ratio poftulare videretur,vt dicerer, fi au-
tex abiero,venietad vos,ficut dixerat,$i son abiero o

venietad vos , maluit dicere, Mittam eum 4d ves, vt cau-
Íam indicaret,quare fi ipfe non abiret , ille venire nó

E
äQ&:n .fenfu
| Spizitus sá-'
. &us venire,
, nó poterat
nili miflus
jà Chiifto,

!

iMittivnam
petíons ab
alia, eft ab
. |€a procee

poffet , quia ine fe nec eum poterat mittere.. Quid
ergo? an Spiritus fan&tus venire nó poterat; nifi mif-

Íus? & anà Patre mitti non poterat? & an Chriftus

ipfe etiamfi nonabiret, eum mittere non poterat?
Poterat quidem; nec enim coactus venit: fed dicitur
venire non potuiífe nifi miffus,quia mitti vnam per-
fonam ab alia eftab ea procedere , & in mundo vifi-
biliter apparere; & non poteft Spirit? fan&usàFilio

um venire non polfe,quia futurus non fit,qui eum|

dere,

E'

1

T$

|non procedere. Curergo dicitfe poriüs, ?uäm Pa-
irrem milfurum effe,cirm nó folüm à Filio ,

ldum el

| ,Elcü. & Anaftafius,ex D. Bafilio q.69. edifferüt , nifi

Ma£eBoni-
ani tefgta-
tié

|cüm opus Chrifti perficiat,quemadmodum Chryfo-
Iftomus, & 'Th-cophyla&us difputant.

—Cneflitia, ez* deimdicio.) Inci

ed ctiam
à Patre procedat? quiaipfe non folàm eum mifit,fed
etiam meruit, vt mitteretur; & quia non folàm mit-
tit táquam principiii, ex quo procedit;fed alio etiam
peculiati modo tanquam caput , tanquam. fummus
Pontifex , tanquam rector Ecclefiz, cuius officium
eft, ne quid illi ad perfe&ionem defit , operam dare:

propterca fienificatnifi ipfe mittat, venire nó poffe.
At cur non potcrat mitt cre,ggiga
terat , fedloquitur dy9perom2S4; tanquam homo,
& accomodatéad opigionem , & mores hominum,

T qui quoniam vbique nó fünt,& alibi,quàm vbi funt,

on poffunt, cüm aliquid remoto in loco agé-
;necelfe eft, vt eo proficifcantur. Alia adhuc
manet quzftio,quomodo dicit Chriftus expedire di-

gere

| -fgipulis,vt ipfc abeat,quód alioqui paracletus ventu-

rus non fit , an paracletus mceliorerat i pfo ? Minime
vero , fed vt diximus , fuum cuique períonz in pro-

Chrifti munus fuit peccato homines liberare, Spiri-
tus fan&i diuinis cumulare donis ; expediebat autem

. [nimirum difcipulis , vt nonà peccatis tantüm folue-|.
jrentur, fed etiam complerentur diuinis donis. In

uam fententiam Theodorus Heracleota , & Mop-

quod ille prior non ad do doc&rinam refert,
expedire illis , vt Spiritu
Chriftus propter iplorum infirmitatem non docuif-
fec,ille do&tur? effet. Itaque n6 cfficitur ex hocloco
Spiritum fan&üChrifto cffe maiorem,fed illud certe

contra Macedonianos cfficitur, minorem non effc,

$. Ktehm venerit ille, arguet mundum de peceato, eo de
agimus in lecü, quo vix alius
apud vllum Euangeliftam eft aut maiore impeditus
difficultate , aut maiore interpretationum varietate
perplexus,& diligentem interpretem, & attétum le.

|&orem poftulat.Eftautem hicverfus cum tribus, qui|

mfi non abiret? Po-|

curanda hominum falute aíffignatum erat officium; |
E arguendi fint, Fateor quidem ad eos hoc pracipué

venirct, quód quaj.

A |lis explicari n6 poffit,itaque omnes fimul expläjï;ïc
ueceffe eft. Primàm videndum , quorfum Chriftus]
, [hoc dixerits nam & hoc ipfum ad faciliorem huius
loci intelligétiam aliquid pertinet. Minimé dubium
cft , quin voluerit docere Chriftus, quid vtilitatis ex

. Kfore, vt Spiritus fanctusiuftitie mundum accufet,

larque conuincere duobus

.jcàm perfpicuum fit fecído loco non Iïgni care ac-

aduentu Spiritus fan&ti confecuturum effet , quem.
admodum Chryfoftomus , Cyrillus, & Theophyla
&us exponunt. Dixerat quas turbas mundus aduer
lus Apoftolos excitaturus effet,docet nunc;quid illis
vtilitatis Spiritus fan&tus fit allaturus , hoc nimirum
vt pro ipfis pugnuet;vtipforum cóuincst hoftem,hoc
eftarguat de peccato, fe pro illis cum diabolo pu-
gnatle, Spiritum fan&um cum müdo pro ijífdem pu-

&US', & Dxabo
Ergo vt ad explanationem huius lociaccedamus , in
nónullis plures ettam fant.Quinique auté fünt verba

gula oportet excuterc. Quod nofter interpres ver-
ut arguere, Grecé s dIyery eft ; quod,quemadmodum
arguere Latiné,non folüm accufare , aut accufando
conuincere, fed quoquo etiam modo rem aperie
docere, & demonftrare fignificat. Itaque cüm di-
cit Chriftus, arguet de mfhitia, non fignificat opinor

quis enim virtutis accufaturs fed fore vt iuftitiam
demonfítret, ac planam faciat. Poffetquidem hoc
verbumambigue fumi , ita vt (Primo loco accufare,
: cquentibus demon-
ftrare fipgnificaret , idque , vt fepe diximus;à confüc-
tudine Chrifti nonabhorreret;fed cüm ea ambigui-
tas nullam hic vim, nullam fingularem gratiam efse:
habitura; malb codem modo femper accipere , &

cufare, fed demonftrare, idem primo , & tertio loco
fignificare credendum eft ; itaque non eft fenfüs ar-
uet, id eft accufabit, aut reum peraget peccati mun-
dum, fed peccatum illi ita ob oculos ponet, vt ne-
sare, vttergiueríarinon poffit. Sequitur normen
mundi,quod nemo dubitat, quin pro peccatoribus,
& mundanis hominibus accipiatur , vt fuprà cap.1.
i8. 19. &14. 17. 22. 27. 30. Sed nonnulliadfo-
los reftrin (guht Iudaos , qui peccati crucifixi Chrifti|

pertineres fed ad folos pertinere nó arbitror, quem-

Jadmodum & Rupertus admonuit;quia, vt poftcal
[di&turi fumus, non de co , aut certé non de eo tan-

.àm peccato agitur. In nomine igitur peccati du-

^ecipiendum , ranquam fi diceret , Spiritus fan&us|
declarabit vter nofttum peccator fit , egóne, an mü-
dus, qui me peccatorem folet appellare. Quale au-
tem peccatum intelligat , de eo nonnulla interin-
terpretes diffenfio eft. Nonnulli , vt modó diceba-
mus, peccatum illud fignificari volunt , quo Chri-
flum Iudzi crucifixetant iuxta illud Zachar. 12.10. &
Ioann.19. 37.Videbuntym quem trásfixerunt; & illud Pc-
Ui À Qt.2.56.37.Certiffimé [eiat omne domus 1frael quia g"

gnaturü.Duo Fro noftra falute pugnarüt paria,Chri--
us,Spiritus fan&us, & mundussChri- -
]&us Diabolum,Spiritus fan&us mundum füperauit]
iingulis verbis fingulz vt minimum difficultates , ini "4 E

arguere mundam ,de peccato de iuflitia, de indicio, quz fin-|

plex eft queftio, cuius & quale peccatum intelliga-
rur. Ipfius mundi peccatum intelligi manifeftum| rE ec-
videtur efse , itáque id ab omnibus tanquam certi(-eatum in-
imum ponitur; fed poftea docebimus generaliter|foco.

MOOiena n aeete d

"
» (

Arguere& |-
9d

cent, — T

.Matth.s.n"
[up» C.4.15.
& 9. 39.

Mundi no-
men pro
peccatori- |
bus, & mi-
danis.

Cuius, &

telligatur

Deminups eum,C7* Criffis fecit Dems,bwunc lefum,quem vos
ernctfixiflis. ss auditis copuntis (ant corde , €7* dixeriita ,'[

proximé fequuntur ita connexus,vt nifi explicatis il-

Fetris, €0 ad reliquos /tpoflolos, Quid faciemus viri fraeret
| Hoc

x

w

w/
1
|
|
[
'(
(
! j
! j
t:
g Tra&.94e |
j — que 5
! — hst j
LE
., :
1
ä :
H
Wi

Sirit z.
Q t ver

WUY

F

»m;ä )*x |
VW

Meln.
|

Ü ^wem dl
* bl u

lts
A 1
I
U
aL
AEMO

,. l
emhn. |
KOA L
I

: l
A nen ^
at

| "ani
&*.vm»v

"i

agl
Amygu-e-
M 14 "d
AHR

hm at "
Al vv 2:[9

H
[ 'i
*nnaná i
Tuidm !

I
4 !
i

gen^ MA
EXMW xlvch

DO g
P08) 1l ib
TU d
u
IzCpo |
,qUem
À l ,'

^a..l l
t

!
PUR

nl
"d
nj
DA tuiti
LE I ,
D qadt f*
p u

^

^ A!VPiio-.ammm'

j m Lal i !
h h E.
r gf
* | R

7 MM

g^

yetil

j a

/

* .
a C HRTNCISEUGPIS
d

(/

SENAPOSEAMANTN 3 À d mnbdee:

Traa., 94.
timen 95.
legit vt
nOs,

&
w
-

$ 2

Icati mandum;quód in Chriftum credere nolucrunr.|
|Przéipuus haius fententiz auctor eft Auguttinus,
| cfäcm (uo more Beda fequitur, eodémque módo in-
|terpretari vidétur Chryfoft. Theophyla&t. & Euthy-
mius;éftque recepta vulgo fententia. Mihi nullü ccr-; B

Ivcniret , tótus mundus obftri&us tencbatur; itaque

argaendum;quia non crediditqua vcera via crat,qua

mini, Dixi volis,quia mortemini in péccatu veffra s ft enim

|tibus peccata remitterentur,o,

1046 | | *

1047

Hoc enimuero effe arguere de peccato, cogere certis

lib.4.adueríus Arium. Ceterü cum hac fententia nó
bene conuenitilla ratio; quam ver.9.reddit Chriftus
De peccatoyinquit,quia non erediderunt i. me, Cyua addu-
&i ratióne alij peccatü, quod vocant infidelitatis, (1-
gnificari putant,arguédümque efle huius ipfius pec-

argumentis peccatü confiteri.Sic MariusVi&torinus|

tum peccatü videtur irifinuaxi ; fed generaliter illud!
fignificari peccatum,quo ante ctiam,quàm Chriftus

non docet Chriítus fore,vt Spiritus fan&us vllius in
fe admiffi , poftquam venit, peccati mumium coar-
guatj fed fore, vt müdus vifis admirádis Spiritus fan-
&ti operib* agnofcat fe vetere adhuc tenesi peccato,
cüm videat non potuiffe nifi ïer Chriftum àb co li-
berarisper Chriftum autem liberatum nó effe , cüm

& Augufítinus, & codex Vaticanus leeit;nó enim fi-
A'upteba . - ; Ó :
gnificat propter hoc peccatum arguendum;quód in
ipfüm non crediderint,íed propterca peccatum cius

À peccaro liberaretur;quemadmodum c.8. 21. 2 4. di-
xit, Ego vado €7" quaretu me , «" 1n peccato ve[lro "morie-

non credideritis , quia ego fum , moriemim in peccato ve[fra.
Videbar mihi au&or eífe huius interpretationis,me-
umque mihi placebat inuentum ; fed quia fciebam

rebam aliquem; quo meam confirmarem opinio-
nem,& ecceanimaduerti eodem fenfu Cyrillum in-
terpretari, candémque apud Leontium, & Theodo-
zum Mopíueft. explanationem inuenio ; nifi quód|
Theodor. quod ego Chrifto, tribuit Spiritui (an&to,
qui càm idco venturus effet, vtin Chriftum creden-
ftenfürus erat cos, qui
non credidiffent, in peccato adhuc fuo remancre;at-
que hoceffe argaere de peccato. Vna hic (upereft
dubitatio , qua ratione Spiritus fan&us hoc iplum
declaraturus etat , quod idem de iuftitia, atque iudi-
cio quzri poteft. Nempenon verbis, fed fa&is,non

in illum non crediderint. Atque ira intelligenda ra-|.
tio eft,quá Chriftus fubiungit,Depeccato; inquit, qui4 C
[nen crediderunt in me,aut vt plerique Greci codices ha-
,ï)ent, 0T. d TTIG'sUGCI qmïa. non credunt , quemadmodum

INIOAN. CAP XVL .
*

k

|Chrifti iuftitia interpretantur, futuram vt Spiritu|

- (riz fuz non aliter 3Q

ïcï:am , qua ipfe iuftus ci?;,, "de quá ,iïQS iuftos CHiCïïä-
quafi dicatfore, vt Spiritus faictus doceat mundum
effe peccatotem , fe veró effc eum , qui iuftificat im-
piü,aáteos, qui in fe credunt iuftos effe,quales Apo-
(toli erant;propterea cüim priüs, cüm de peccato 19.'
iqueretur dixiflet, quia mon credidermnt n me; nunc non
dicere, quia non videbunt me, fed quia iam non vide-
bitis me.In hunc modum Auguftinus, Cyrillus; T heo-
dorüis Heracleotes, & Moptucft. Beda, & Rupertus.
Mundws, inquit Augu(tinus, de peccato quidem [uo,de in-
llitia verà avguitur aliena , [icut arguantur. de lumine tene-
br«. Magna prdfe&o.apud mo; proinde ac debet, au-
Goritas cít Auguftinis fed fateor intelligere nie non|
poífe, quomodo cum hac eius interpretatione fe-

non videbitis me. Explicát quidem id Cyrillus, & vter-
que Theodorus,propterea fideles iuftificandos, quia
vadit ad Patré, & nihilominus credunt in eum,quem

fhi me Thoma ,eredidiflt s beati qui naäi viderwst , cg" credi-|
derubft. Sed hocipfum quomodo conueniat , non
intelligo. Bernardus in patuis fcrmonibus, fer. 1.
omniarefertàád mundum. Spirirme, inquit, (an us ar-
guit mundum depeccato , quod difetsmwlats deimflitia, quam
non ordinat dum fibiynon Deo eam dat de indstio j4:0d vfur-
pat, dum tam defe , quàm de alys temereimdicat, Chry-
(oftomus, Leontius,Theophyla&", & Eutliymius de

fan&to docente mundus iutelligat Chriftum, quem|
peccatórem folebat appellare, non peccatorem; fcd
iuftum eíle ; atque ex Dco,. quandoquidem ad Pa-
trem vadat apud eum perpetuó regnaturus. Átque
hoc císe , Quia ad.Pátrem vado , «y* tam non videbitu me,

enim fuam iuftitiam non aliter probat, quàm di-
cens fe ad Patrem vadere? & cur perpetuitatem glo-

(s me? Credoigit
tem fuam cum hominibus coníuetudinem , du iü

nundusappellaret, quód carnis cius infirmitatem|

ftus in celum aícenderet, quód cettum id futurum
efsetargumentum , eum plusquàm infirmum ho-
minem efse; potentem efse Deum, qui fua auctori-
[tate in czlum confcendifset. : Hoceft, Quia ad Pa.

quentia verbacohztreant, Qwia ad Patrem vado,cg7 1am|

His egó auctóribus vehementer afsentior , nifi quód|..
: dilucidiorem verborum explanationem defidevo; &|-
me minimé idoneum auctorem effe,meliorem que-|D imaiorem quandam in illis vim latere fufpicor. Cur

àm dicens, Etiam non videbi-

irallufifse Chriftum ad preceden- i
a^ . expofitio.

videret; qua occafio auferenda illi erat, càm Chri-

Tra&. 9;

[minimé vident, ficut Thomz di&um eft, Qmia vidi. £nc2025

caufaerat, cur illum peccatorem cateris fimilem| .

! n

(SNE.

Spiritus si-Iper fe ipium,fed per Apoftolosceterófque Chriítia-| |trem vado , €7* m ton videbits. mey iam occafionem|
æ, d ;ï nos,quos erat numine fuo repleturus. Futurü enim |non habebitis ex confpe&u— carmis, & imfirmiratis|'
feipam, lerat, vt mundus videns , quz afflatu Spiritusfandi| |mez, humiliter de mefentiendi ; nón enim videbi-
| ää&iïa Apoftolifacerem, imperitoshamines omnibuslo-| | tisme. Curerge non dixit, & iam non videbunt
ftol.smun|qui linguis, zgrotos curare , fufcitare morruos ,fa-! |me, vt quzrit Auguítinus , cüm ivon de Apoftolis;|
du'wargw' teri cogeretur Chriftam , cuius.nomine hec omnia| |fed de mundo loqueretur? Non loquitur de perfo-,
|facerent, verum mundi , vt illi predicabant; falua-| . |nis, fed de genere, cz v» videbitz me, id eft homines;
torem effe, féquc in fuis manere peccatis, quod inil-| ' |quales vos eftis, non videbuntme, vt , Quem ves cru-
lum non credidiffent. HocinillaPetricóciome Act.| — leifíxif!is , idcft; quem Iudzi, quales vos eftis, crucifi-
2.37. vVidemus accidiífe , vbi cüm Petrus ,Chrüu m| Jjxetunt , illi enim ipfi quibufcü loqucbatur non eru-
vnicum effe faluatoré docuiffet , do&rinàmque mi-| F |cifixerant. A&.2. 32. & 4. 1. Dixit autem, Noz vidc^
raculis confirmaffet ; compun&i funtauditorescor-| — |Dits mepotiüs, quàm nó videbüt ime, quia Apoftoli,
de, dixerüntquead Petrum,& ad catetos Apoftolos, |non mundus eum in czlü aícendentem vifuri erant;
quid faciemus vimi frátres? QDN ] [quafidicao videbitis mead Patrem euntem , fed am-
J Scquitur vt de iuttitia differamus, Er deruflitia,| — |pliusmenon videbitis; vollar enim ab oculis veftris;
| . [inquit, qui d Patrem vade , €7" 141 non videbitis me|. |vtLucasaitAQ. 9. 0 0050 0500 0.
| l,uäïi?;ïl: De cuius m-fhu.a; !qquituy:? Sn.n.mt qui putent 1p&itiam* Vlti?nu m re-l.igm..lm. eft verbü ov-de-mdzrzof,.qm;; prin-
|fermo fis. Ihominum intelligi ; autiuftitiam certé/Chrifti;non| — leeps bwims midiiam indicatus e[l. Eadem de iudicio,qua:

2

Cjum in-
tclliga;.

!

3

95 -

'mundusï
tvïi&ü efle.
Diaboluim

l llt.

Cuius& cium intelligat.
quale iudi- putant , & actiue füraunt ,'quafi dicat ,

cognituttus

' 1048

IOAN. MALDONATI COMMENT.-

. . 1049

e iuftiua,& peccato querenda , cuius, & quale iudi-
Quidam Chrifti iudiciugx ftgnificari
piritus fan-
éótus mundum docebit me iuftum iudicem elffe vi-
uorum,& mortuorum, cüm videat principem faum
à me iudicatum effe. In hanc fententiam Chryfofto-
mus,Cyrillus, Theophyla&us, Eurhymius,& Lcon-
itius exponunt. Alijad Chri(tum etiam r*cferctgcs,
iudicium pro recto mundi ordine , & reftitutione
perditarum rerum accipiunt ex Hebræorumgro—
prietate , quafidicat cogniturum mundum deui&to
principe fuo , qui omnia fürfüm veríüs perturba-

bat,omniaper Chriftum eíle in meliorem ftatum

Apec.ziaoreftituta, Ecce, inquit, poua facio ommia. Malusauctor;

qualis fententia fit,do&us le&or iudicabit. Alij re-
ferunt ad mundum , fed actiue etiam accipiunt pro
mundi iudicio, quo ipíe iudicat, non quo iudi-
catur , quo fenfu Bernardum paullo fuprà intc:äErc-
tantem induximus. Alijad mundum , fed pafíiu,
lfore, vt cognofcat mundus iudicium fuum, id eít

ofuam condemnationem , cüm videat fe iam in füo

principe condemnatum. Sic Auguftinus , Beda , &
Rupertus. Atque hic eft verus fenfus , fed aliquan-
to rmagis premendus eft.. Principem huius mundi
IDiabolum appellari dubium non eft , & omnes mo-

Chriftus principem huius mundi, quàm mundum
iplum damnatum effe , id enim ad intelligédum per-
fe&te fenfum pertinebat. Primüm quia princeps iam
veré damnatus,iam victus erat, mundus non damna-

jtus ,fed damnandus erat; adhuc enim viuebart , ad-

hucípes illi erat veniz.. Deinde quiafe damnatum
inifiinfuo principe cognofcere non poterat. Deni-

4que quia maioris vi&toriz erat principem mundi,
quàm mundum ipíum deuictum efle , atque debel- |

latum. Ttaque fecit Chriftus , quod folentin bello
facere victores, fi hoftium imperatorinfcio , vt Lepe
i, exercitu ceciderit, füblatumjn haftam eius caput
hoftibus óftentant , vt fe mortuógim peratore fuo vi-

Quomodo|ctos effe confiteantur. At qua ratione hocipfum vi-]

&um efle Diabolü mundus cogniturus erat ? Videns
nimirum nullam contra Chriftum, eiüíq; difcipulos
habere poteftatem,eius nomine de obfetfis homini:
bus pelli , eius prohibitum poteftate , ac folo figno

tareumento veteres illi omnes auctores, Iuftinus in
diä.cum Tryphone,& apolog.r. Tertul.ih lib.de co-
rona militis, & lib.ad Scapulam, & in apolog.c.37,&
lib.de anima, & lib.de fpectaculis, cap.de munere,&

Jlib.de idololatria , Origen.lib.r. contrà Celfum, Cy-

prian. ià epift.ad Demetrium , & in lib. deidolorum.

& lib.4.c.27.& lib.g.c.22.& 25.& Athanafin libro de
incarnatione Verbiad conuincendum mundum , id
eft Genriles vfi fünt. Credo fatis explanatum effe no-.
bilem difficultate loeum;nam nefcio quid;quod mi-

fortafle defiderabit,& debeo mihi égo aliquid refer-.
qz. vEdbuc multa babeo vobis dicere , ftd n peteta
portare modo.) Primüm hic illa queftio explicanda no-|
bis cffet,quo modo dicat hic multa fe habere illis di-
[cenda , que non diceret, Quia portare non poterant,
Icüm c.15.15.dixerit , Jam ton dicamsvos fermos , fed amicos,
quia omnia, qué audimi & patre meo tieta feci vebss , nifi illic|

nent ; illud veró dixiffent vellem,cur potiüs dixerit|

crucis eius territum in idolis refpon(ä non dare.Quo|.

vanitate, Minutius in Octauio , La&antitis lib.2.c.6.]

hi preterea videoranimaduertere , neque quifquam].

A

D

3

]cam cxplicalfcmusfomneia illis tunc dixitfe, non quæ?

jeft decreuiffe illis dicere, fed quia ferte non poffent;|

'r?ui queipfe non dixerat , pro fe di&urus efset. Que
h

[mus,que fciri non pofsunt, verum etiam ne dum te-
Jmeritatem querendi fugimus, quz fcire pofsumus, !
| negligamus. Dupliciter hoc loco abufi heretici fünt.] "mäïeï *'
[Alij dum ex hocloco omnia fua commenta probatc|]ossiur-
|volunt dicentes non efse quidem à Chri-iïo,,,& A po-jter hoc
[tolis tradita, fuifse tamen per Spiritum fin&um,

|rantüm eorum, quze ipfe dixifset,explicationé ; fenfo|
.|verbis Chrifti penitus repugnante. M»lra babe vobi .

ille dicenda haberet,led quz ferre illi poterant, vt ex
muültis illic auctoribus recitauimus; aut quemadmo-
.[dum Auguftinus,Beda,& Ru pertus intellisunt, non|
illic de re preterita , fed de futura loquebatur , dixít-|
que fe nota feciffe omnia, quia paullo poft per S Eiri,- .'

tum fanctum omnia illis nota facturus erat. Hal ere
hocloco nec fignificat poffe,vt quidam interpretan-|
tur , (multa enim dicere illis poterat , que nec tunc

neque debere;vt nonnulli alij,fed habere dicenda,id

in aliud differre tempus per Spititum fànc&tum non
meliorem quidem quàm fe magiftrum, fed commo-
diore tempore dicenda. Quod autem fequitur , que
non potefHs pertare modó , quam tanquam rationem af-
fert,quam ob rem illis ea non dicat,nó fignificat eos
pre dolore ferre nó pofle; fed nondum fais efte ido-|
11€08, vt ea intelligerent , quemadmodum Chryfoft.
Cyrillus, vterque Theodorus , Auguft. Beda, Theo-
phyla&us , Euthym. & Rupertus exponunt. Adhuc|.
enim carnalibus Iudeorum moribus imbuti erant,
necab illis, nifi perillam fpiritus affluentiam , quam
poftea recepturi erant, elui poterant , vt Heraclcora
interpretatur. Cüm enim Chriftus difficilem admo-
dum fermonem ingreffus effet,quafi animaduertens
altiora fe attingere myfteria,quàm que intelligi cunc
ab Apoftolis poffent , orationis curfüm inhibuit. Ita]
veró inhibuit , vt fpem illiscertam iniiceret forc, vt
non longé poft illis per fpirit dicat. Qua re & A po-
ftolorum ftudiun excitauit, vt que illis Spiritus äg—
&us dicturus erat;auidiüs exciperent fcientes ea cffe,
que Chriftus fibi tanquam altiora ipforum ingenio
mylfteria dicere noluifset; & Spiritui fan&o apud cos

Ed

la fint;que tufic Chriftus non dixetit,quia percipe-|

fe dicereiam capacem ,jme illscapere not valebant ? /fc per
boc nea, à tné expeflanda fant vt dicantur , qua forte non ca-|
perem, f mibi ab alio dicerentur; neque vosea pertare po[ferzs,

; ! | »*. . LRIM"
etiam[, ego tantus effem, vt & mex/La, qua volu altiora (imts|
auwetn. Et fieri quidenipoteflyot finit m vobis alsqui ad ca-

piénda iam idonei, qua 4 Eimpen sosdum valent, e7 f rm;'
eintiia , de quibus magifler ille Deus dicebat , A4dbue multa

gmm fent ifla, qua ipfe non dixit, temerarium eft velle prafo-
mere , C2* dicere,. Cauetidum autem non folüm,nein
errorem incurramus témeritatis ; dum fcire ea volu-

quemadmodàm Chriftus predixera, ipfis reuclata;|
quod'de Gnofticis nefcio quibus fcribit Auguftinus.
Cotitra veró Lutheranorum , & Caluiniftarum in-
tetpretes , dum idem nobis , quod illis Auguft. obii-
ciunt,quód quidquid nobis libet preter verbum Dei]
inEcclefiam inducete, hoc loco ftabiliamus ; aiunt
alij nihil hic noui Chrifti promittere;quod per Spi-
dtum fanctum Apoftolis dicendum fit,fed maiorem

* "

perfe, neque poftea per Spiritum fan&tum eis dixiy

auctoritatem conciliauit; quo faciliüs illi crederentjl

r€ Apoftoli nó poter&t;promptiuseftquerere,quàm| - :
dicere. Qwis enim nofirum «udeat, inquic;:»Augu&. OTWD Ya nse l

|babeo vobis dicere , tamen eorum (ortaffe nonuiulla ; fed que-|

loco.

|icereque no potefls portare modo;alij quidquid Chriftus| -

tunc . —

4

fdela

: B laieat

k flpifdïa i
[cut Chri-//
hl

W; 3A
m ii -
[ 4 .
TEUROBEEC:

'
------

Pt ;
n L
?ïïf-mf:x&.,;.f
M
Fr;'.'w;þä
::m'-;?::?,g
3 mr,i
Mnj |E
ul |
pm
T.

LIE.
Á t*
?'jwt

l
b l

A
im:*n*m
Ó|

Ecclefia
|creuir ctate
& fapiétia,
ficut Chri«
ftus,

L.

€ap. £.

I Deducere
jin omnem

verit2cem

| quid &t.

' Iue34. Ergóne tam ftupidi fumus, vt quidquid aut fa-

donec ipfe ad iudiciurn, id eftad colligeridam Eccle-

dritset[i ab aduer(arto [Pirira fuerite Non vtique. /tduerfarim

[quemadmodum Grzcé cft,& Greci omnes auctores
latque Latinus etiam Auguít.legunGquanquá Latini|.-

- Jlib. co:
badius veró in lib.aduerfus Arianos vertit , Enarrabir|
emnte veritate,Fortallc & nofter interpresvertit, Dedo-|

autemSpiritus fanctus poftca dixilIct,ea nobis Apo-

Theffal.2.1$. Quid eft,cetera com venero difpoua? 1. Cor.

cimus, aut docemus, quod facris litteris cófignatum

(tolos omnia ttadidiffe. Quid ergo cít, Zenere traditio-|
nes,quas accepiflis fiwe per fermone, [rme pev epiflola noflra?2..|

nó fit;cótinuó id effe dicamus, quod hocloco Chri-
(tus fe dicit filentib pretcrijffe? imo docemus cá Au-
guft.magne elle temeritatis fcire velle, que ea fuerit,

hocloco conftare, Chriftum non omnia dixiffe,qua:

4 ; : ; 3 s: 1
Aad falutem noftrtam pumbat pertinere ; idémquc te-'

ciffc Spiritum fan&um credendum effe, non omnia
continuo Ecclefiz reuelatfe, quia n6 omnia portare,
fimul poteratifed vt ztatc cteícebat,ita & fcientie in-
crementum accepiffe. Recté enim dixit Hilarius, 5;-
cit Chri[hu olim järteba.!*, ita nnc Ecclefiam ( quamuis
fenfu alio)etate creféere, atqme (aptentia, Ydern ab Apo-
ftolis fadtum , vt non omnia Ícripto, multa etiam ne
viua quidem vocc nobis traderent , illud ipft teftan-
türs hoc rationi confentaneum ettfiue quia Chrifti,
& Spiritus fan&i exemplum imitari voluerunt, ftue
quód necdü homines fcrte omnia poterát,fiue quód

nequibát. Cedo enim; iftá doctriná profectó veriffi-
mam, quz nobis vobifcum cómunis eft, in Chrifto
vnam tátüm petíoni , duas cíle naturas , vbiná Apo-
ftoli aut voce;aut Ícripto aperté rradiderune?Non cft
cam Apoftolorum vita binitü Spiriuisfancti magi-
fterium ; do&or profe à Chrifto Eccléfiz datus ett,

fiadt vencric, eius eft officium duratarum. Denique
rc&ó illis pro nobis, Tertul. in lib. de Monog. hunc
locum edifferens refpondet. Erj »inquis,bac argumen-
tatione quidui neunm e7" onero(um Paracleto adfcribipote-

enim jDiritus ex diuerfitate predicationis apparet , primo re-|

omniatá& breui tépore omnibus in locis docere ipfi|

: us lE m : k d
quz tuncChriftus dicéda non puteaucnc,fcd in Spiri-

C

D

gulam adulter&s fídei, &v ita ordinem adulterans difaplina;

7;;;'4 guimgmdm pr:ar,e[! » €LM5 cofrupfeid anm'e'dn,-; ef f.|
Tdeique prior eff dfciplina. ZAnté quis de Deo bareticus (it,

pece[fe eff, z tune de inflitete. :
-5- o . ? e e af
1. Cum autem venefit ille firitus veritatir. ) G. ovav
d OO (xérvoc , rb irviuua nv o tD elac.Pronomen i/e
nonrefcrtur ad nomen fpiritus, quia Grxce Gram.
maticz ratio nó pátiturslcd ad nomé paracleti, quod
vcr, 7. prcefferat;itaq; magis emphaticus fenfus cft,

vos omnem veritatems aut deducet ves in omnem veritatem,

alil " '.

;legüt, quemadmodum Idacius Clarus in
tra Varimadum, & Rupertus hocloeo.Pha-

cet vosin emne veritate,cüm verbü od wIyce: deducet cutm
verbo &«2 dacælvit,æi fimilitudinem vllam habeat.
Nififortefenfum , non verbum voluit exprimere.
Séfum autem fi fpe&es, quidaliud eft in omnem vc-

quanquam qui reddiderit, Deducet in omnem veritatcm,

in omnem vetitatem nó fignificat quoquomodo vc-
ritarem omnem docere , led ita docere quaít magi-

Ile,paracletus;qui(id cft quia)ffiritusefl'merstatis docebit| -

: » *
ritatem deducere, quàm omnem doccre veritatem?|

séfum haud dubié maeis exprefferit. Deduccre enim|

E

Lftcr difcipulum manu ducat, viámqueilli accom-

jomnia fimul, non ordinc przpoftero , priüfquc dif-
ficiliora , deinde qua faciliora funt tradenis,fed cótrà

. [tur, quemadmodum in tcrfretamur quod de -fcip(oï
dicit Chriftus c.14.10. Fer

faciliora priüs, mox difficiliora; fuo quidque tem-

ed'wyscei, Quzrunt Auguftinus; & Bedaquomodo
Spiritus fanctus omnem Apoflolos vericatem do-

nulla tamen poffet caper:
id non de hac, fcd de altéra vita intelligendum effe,

deducitA ptiüs,vt opinor,Euthym.omnem veritaté
bat fÍcireseodémq; ferefenfu Cyrill.& Theophylaà.|

Non enim lequetur a femetip(a., fed quacunque awdiet,
'oquetur,) Chryfoftomus, & Theophyla&. ideo Chri-
Itá hoc putaritaddidiffe,ne quoniá de Spiritu fancto

quam exiftimaret ipfo effe maiorem? Reddit autein
rationem,vtRupertus ait;iquamobrem Spiritum ve-
ritatis eum appellauerit,qwia non loguetur inquit, à fe-
metip[i,quafi fià femetipfo loqüeretur,nó veritatem;
fcd mendacium locuturus cfset.Quod quomodo ve«
rum fit,non fatisapparet,cüm potiüs idco vcritarem

loquitur; cunfenim à femetipfo loquitur , vt Deus
loquitur , cum nihil aliud quàm Deus fit ; cum au-

(et facere, tunc nimirum pofsct, quando non àfc-
metip/o;id eft non ranquam Deus]oqueretur.Qua-
ritur igitur ab Auguft.& Beda quomodo intelligen-
dum fit nóloquià femetipfo.Si enim in Spiritu fan-

na, alterakumana, autaliquaalia, pofsemus fortafsc
dicere unc ex fcipfo loqui, càóm vt homo loqucte-

4, qua ego loquor vebit, à me-
tpfo non lequor;& quod dixit c.7. 16. mea dollrina non efi

|measfed eius,qui mifrt me, Cüm auté Spirit?an&tus vni-
ca, cáque diuina natura fit , vt D. Auguftinus difpu-]

. jà Patre, Filióque procedit, ita nonloquetur ; nifi

tat; id dicere non pofsumus. Refpondét igitur idern
Auguftinus,& Beda Spiritum fan&um nonloquià

ipfo:quemadmodum ergo non cft à femetipío, fed

poreprout proficit, prout potceft capere. Hoc eftj-
&urus effet, quam quamuis ipfe docere poffet;|
apere mortalis inens,Refpondét| -

vbiomnem veritatem cognituri fimus,in quam nüc|.-
cus fan&ji magifterium reijciéda? Sed hocdicimusex D. Spiritusfan&us,doneéc có perueniamus , paullatimi

intelligit;nógeneraliter,fed omné,quá illis cóuenie-|

Cur fpiritus veritatis appelletut c. 14. 17. dócutmus.]

ita locutus fuerat, vt fibi eü preferre videretur, quif-|-

dicat, & falfüm dicere non poflit, quia à femetipfol

tem vtDeus loquitur,métiri non poteftiquod fi pof-|

&o, ficat in Chrifto duplex natura efset , altcra diui- |

(emetipfo nihileíse aliud, quàm non efse àemet-| -

» Í
*
m | TE SUSOINSSENIUSEAUIQUSDMOAS uN TNUNQUORISSESEP MUU
1050 -u IN TIOAN. CAPF. XVLE. |OXNOU — T
]tïtïïc non dixit Spiritum&n&um p/o&ääiäü'c;quæ À ,tnodaté ad cius ingenium vetitatis oftendat ; vt non S .

uX
Quo fenfu
Spiritus $& -
étus à fe-
metipío n6
loquitur.

verba Prophemmm, qui Iprophcfant-vobir » ( decipiunt
oqumntur, non ex ore. Demini.

«.7.16,X14
16...

*

|

i

!N

$ Wet.tj

Ll

Quomedo
Spiritus
fanétus
clarificabit
Chriftum.

- |Tta&t. r5o.

Matth , t9.

|bis confirmare , quod dixerat , faracletum fpiritum

|etfec, ex qua refacile cognofcerent;quanta apud cos

|tiabit. vobis.) Pronomen iZe emphafim . habet. 1/le
lícilicet Biritus veritatis , cuius teftimonium falfum

idsum carnem . prims tantummodo nouerant , «2*. hominem fi-|

|ducta repleti annuntianerunt bominibus C /in(?um,ac ficfa-

iper totum mnndum dabitis odorem, commendabitu bonorem.

Ivelim. Tantüm dico mihi perfüafum omnirio effe
*k cum non effe íenfum. Cur enim non dixit clariüs, de
[me,.aut à me accipier ? Cur,non accepit potiüs,

'|& Filio,non futüra,fed preterita iam effet? Nam etfi
Jad hecà quibuídam refponderi fcio,malim equidem
Inihil dicere, quàm id dicere,quod dicunt. Praterea
|quomodo cum ea interpretatione harere poteft,
[Qunta , qua babet Pater, mea [unt , propterea dixi , quia de

|Spiritus fan&us de Chrifto perhibiturus erat, quóq;

10$2

IOAN. MALDONATI COMMENT.

1055

id eft quecunque de me in facris litteris fcripta effe
Ícit.Quid ergo eft;fed quacunque audie*,loquetar? 1d co-
dem modo intelligendum , atque illud.de Chrifto;|
Cap.5-30. Ege, freut Audro, 14dico, & ilud c.8. 26 « Ego qua
landuus ab eo,bac loquor in mundojillic ergo huius loci ex-
plicationemle&orqugrat. — . — :
| Etque ventura futit , anmuntiabit vobss,) Quorfum
lhocadditum ? Theodorus Mopfueftien. Cyrillus,&
Theophyla&us docent voluifle Chriftum his ver-

elle veritatis, quia etiam futura .illisannuntiaturüs

illius teftimonium auctoritatis deberet effe. Hinc
autem conftat inter alia diuina dona , que Spiritus
fan&us in Apoftolos effudit;etiam fpiritum illis pro-
|phetie tribuiffe. Quodre ipía paullo poft compro-
Eatum eft; AQ.11.28.& 20.29.& 21.1. :

14. Iemeclavificabit, quia de mes 4(:;'401'3, C2* 4nnun-

effe non poteftg 1Z» talis, ac tantus, vt Ru pertus:ob-
Íeruauit. Clarificaturum fe effe fpiritum dicit , fiue
quia , quod ipíe de fe hominibus non perfüaferat,
fe ilium Dei , verümque Deum effe , id Spiritus fan-

omnes, Theodorus Heracleota , & Mopfueftüien.
(Cyrillus ; Leontius , Theophylactus , & Euthymius
interpretantut , fiue, vt iple Chriftusvidetur expo-
nere ,quia de illo accepturus erat , id eft eius nomi-
ne tanquan eius legatus locuturus , vnde fieri cer-
ta conie&ura poterat , quantus effet Chriftus , cuius

do verum effe fenfum. Augufünus , & Beda alias
duas afferunt interpretationes ; quas quo minüs,
qui volet fequatur , non impedio. /Zemeclarificabit,
inquit Auguftinus , potef? sutelligi , quia drffundendo in

clarauit em , quomodo Filius Patri effet aqualis , quem fecun..
cut bomines cogitabdnt;wl certé, quia per ip[am caritatem fi-

"a eis dzfuþz esl im toto otbe terrarum , vt [fc dixerit , Ule
* ) ] * , i
x clarificabitytanquam diceret 5 Vle vobis aufcret timoremy
C2* dabit amorem , quo me ardentius pradicantes gloriæ "méa

Quod enim fatturi erantsm. Spiriti [antlo , boc eundem [pu.
ritum dixit effe fatturum.: Quale eft etiam ilud , Non enim
vos eflis qui loquimmi , (ed. [iritus patris veflri , qm loqui-
tur in vobu. Diflicilius eft aliquanto , quod fequitur,
Qwuia de meo acaipiet, Recepta vulgo recentiorum in-
etum Tententia eft , quia de meo accipiet , id cft ex
it, qua de re multas hic apud quofdam,
àm folidas,neício quàm ad rem accommo-
tilitates inuenio, quas ne.recitare quidem

quàm accipict,cüm proceffio Spiritus fanctià Patre,

mt acapiet? Deniq; agebatur hicde teflimonio,quod

&us vi miraculorum períuafurus erat , vt Grzci fere|

tantus , támque admirabilis legatus effet. Hunc cre-|

D

cordibus credentium caritatem , fpirinaléfque faciende. de-

À

D

C

L

F

Jargumentum afferri potuit , vnde difcipuli collige-

.|hoc enim fenfu quod fequitur apté conuenit , 0moia|
quecunque babet Pater,mea meSPWMWM disisquia deme) -
Jaccipiet , vt ftatim . explicabimus. Plïöpte-rea perfutu-| --
tum dixit , eccipiet,quia accipereab eo , e(teius mitti| ^ ^

. Jhaberet, fed quia, vt;ait Cyrillus , accommodaté ad|

cuum;atque ä;nifc&um,alioqui quomodo pïegfä
illud Chriftum clarificare poterat? Proceffio autem
illa effentialis non erat confpicua;non ergo tanqyam
rent Spiritus fancti opera in Chrifti loriam redun-
dare ; hocenim erateum clarificare. fï(
gtuenter fuperioti fentenrie fuz exponit demeo «cci-
piet ,id eft , de eo , quod de me in facris litteris Ícri-

Vera igitur interpretatio , 4/a de mea accipiet , id eft

vobis tanquam legatus meus do&trinam tradet; pro-
pterca enim operum , atque dodtrine illius gloriain
gloriam meam redundabit , quod eftclarificare me,

vobis tradet, non alia, quàm mea faciet Opera. Cum

nomine,& quaíi mandatis ab eo acceptis, & nódum|

bus fuis , quidquid inter homines do&urus , quid-|
quid facturus erat ,'non quód eadem ipfe ante non|

humanum loquitur Íenfum. Sole,n't.(c,nim'legati cum|
à Principe difcedunt, accipere mandata, quzque di-|
&uri , queque fa&uri fint.. Neque veró nego colligi|
ex hocloco Spiritum fanctum à Filio procedere,|
quin etiam atgue etiam affeuero. Nam vt füprà ca.|
26. docuimus nulla perfotia mitti dicitur , aut ab alia]

reillud enim temporale;hoc eternum eft.Càm ergo|
Spiritus hoclocoàFilio dicatur accipere, à Filio vti-

dotfrina non eff mea , & , ficut audio indico , & aliis huiul-|
modi , quibus (ignificat fe nihil facere , nifi ex Patris
voluntate, rectc fequitur illum à Patre procedere, &
ex hoc profe&tóloco golligitur Spirittm fan&tum à

centiorum Grzcorum orta eBfet herefis , Ienatium
in epiftola ad Ephef. Martialem in epiftola ad Bur-
degal.cap.1o. Cyrillum Ierofolymit.catechefi 17.Epi-
phanium in Ancorato, Chryfoftomum homil.i& a.
in fymbolum Apoftolorum, Didymumlib.2.de Spi-|

ítola quadam ad Neftor.& lib.is. Thefaur. cap.z.& 5.
Inuenio etiamin Graecorum Cartena egregij aucto-

a &NTE. 0v , dÀ Tl diotay durii é£ayy £0 . Spiritus enim
[ancins teflis (wit dininitatu zimgeüi,cüm ex eine e[fet effen-
tl4, qü?vitiimquc eius declararet, Ptobat etiam . Tertul-
lianus ex hocloco Chrifti diuinitatem,in lib.de Tri-
nit.effe enim Deum , de quo Spiritus fanctus dicatar
accepille., 9. : T *
1j. Omnia quecunque babet Pater, mea (nnt y proptere4|
dixi , quia de mes accipiet, «9* anmumtiabit vobis, ) Eodem|.
modo hac verba,quo fupetiora intelligenda funt.
Reddit rationem Chriftus,cur Spiritum fan&um de

upertus con-[:

pcum elt ; fed tam alienii hoc à fenfa, quàm illud eft,

quia meo nomine , & non alia, quàin mea myfteria] -

milffus erat. Propterea dixit , deme», non de me,quiaj,
Gglïificarc voluit accepturum de do&rina , & opeti4| -

Filio, procedere; Scióque multos etiamid Grecos| -
[auctores tradidiffe , antequam ifta pertinaciffima re-|

ritu fan&o duobuslocis, Cyrillum Alexandr. in epi-| *

quidquam accipere, nifi ab ea procedat; quamuis| -
ipfum mitti;atqueaccipere aliud fit, quam procede-| -

M g5
1*!*1 2

que procedir.Nam fi ex eo,quod dicit Chriftus, Mea $»p-csp-7-
16. & j. jo.

ris Grzci Theodori Heracleote , & Grecajatque Jdpeuton
antiqua manufcripta expreffam , de hat inten-|. 3- Pïg '
tiam , quam libuit hoc loco defcribere ; Tó99 aov ccffione
20 / / e: M ( 7 - - Spiritus
vrieDjue, utpluc * e'yeye rie ** uovonuae -Seóviloc x i

,' l— -
$ €01 o ndi,.

cum erat glorificaturus,quod oportebat effe confpi.,

*

Iüo accipere dixiffet, quod perinde erat, ac fi dixiffet|

Spiritum,

Vera in- |
quiameo nomineveniet,quia nó aliam,quäm meam|]|' ?retátio

[*

Trd.10

,tl
utyets- n
Mf !
du &
s
li
NU
Qu
ü
M
VW
(
|
!
L
i
a
;
f
OR

"

N ARTA *

1064 GOWOBINIIQL AU C AD. NV 1. PO
Spiritum fuum eíse, qui fþi.fifüs Patris efäse diceba-| A. qaod elfet modicum illud tépus,quo iwi,i;mi vifuri flä
tarab eóque quidquid hominibus impartiebancre-| .. |effent,ait, /£wensamen dico vatus, qura plorabitis z fcbt-j
I debatur accipere , 44 , inquits omnt4,queecunque babet| — |ris vos , mundse .mtemig.-tudc-lm j qülb'-ls Vþgb'ls, totum
Pater,med [autjitaqs quide bonis eiusaccipits de meis| — |haud dubié cempis fignificaz, quo Apettoli ,ve.rfai"-:-
2ccipic Cüm dicit , omsmid , 45 babet Pater, mea [un»r; turi in hac vita erant.Idem ver. 2r. & p dcclgtam:;
non dubiam quin cffentiam. imprimis intelligat| — |verfu. autem . 23; loquens de illo altero temipóre;
proptcreaenim omnia , quz h.abïct Pater;eiusfurt, — |quo vifuri cum ciï?;nt , non tempus refurrcdtionis; j
.. [quia & Patris effentia ciusz«,m qua omniajque Pa-| |fed cempus vite zternz hgnffi cat. In fäa 4:: me mon ro- x
Jl.acu*s aper ter habet, fíummatim contililentur. Itaque recte Caà- ga"lum quicquam ; quando enim, nili cum beati efferts

sv veatltetbps p n Mi g Mesem jf rR Es m P PT n vlf p w Vunt n n m2 p
? R TUNESU »
E

us eo2t:a cholici do&tores,qui cum Atianis difpgtarüt; magnuá| l(omniaquefcirent, Chriftumgnon erant quidquam ä
Aasot. 3in hocloco adueríus illos prefidiü poluerunt; Atha-| . r-:)g:'xturi"ï5 Obijci coütrà poteft, quod tempus illud;| | &
nas.oratione 2.cótra Arian.Epiphan.hzres.69. Gre-| P |quod ab afcenfione víque ad fecundum adaentum E
gor, Nazianz.orat.j. de Theolog.Didymuslib.z.de| |üt, moódiciüm dici non poffit; cxgx.m plus iam mille E
Spiritu fan&o, Idacius libro 3. adueríus Varim. Au- anni pratéricrinc Prompta '*^rc£Ponfic ; quàm & 19« tém;*

us víque -

Tud ii guít. hic , & fermone 2. de nátali Domini, Cyrillu.s.,f. D. Peirus z. *cpi(:tola e. $ 9 in ca'gl(;m qua-ià iadad,
- |Theodor. Mopfueft. Leontius, & Theophyla&. in| füonc.adhibet, mille annos ante Dóminum Qp
lhuius loci commentarijs. Loquitur tansen Chriftus| — jquam diem vnum eífe. Denique tótüm hóc tem-j
lde effentia tanquam de bonis,ac polfeffionibus,quia| |pusnonfolum breuc D. Paulus r, Cor. 7. 29. fedl.
omniadiuina bona,au&toritas,potentia,doctrina, &

etiam nouitlimam horam Ioarnes appellat 1. epift.
! duicquid cítaliud ex diuina manateilentia, que oia| — cap. z. 18. Ergorátio illa, quz fubijcitursquía vade
m . | (ua eife dicir, itaque neminem ex Patris bonis poffe| — |ad Parrem , non ad vttumque ,. fcd ad primádi tan-
TM : quidquá accipere,quin ex fuis accipiar. In ipfoenim| !tàm membrum teferenda. eft. At f hic. fenfus ett,|
lw | |Celof.i- - e(fe omnes thefauros fapientiz , & (cientiz Deiab- C., quoríum hoc Chriftus adiecit, cm de Spiritu (an- :
TM M | fconditos, quemadmodum in hancfencentiam pro-| — &o loqueretur?. Nám Chryfoltomus quidem, Cy- l
ä;'mf; 3 fert Theodorus qufuc&. UR i r N ;Il'11!:!$ï: &Tlicophyla&tis , qamlgtcr explicant, ide ï
d - 16. Modicumy e7* iam non videbitis me,ez* iterum modi-| — dixitfe putant ; vcleis triftia miícerec, & poft con- .—
wb cum, C* videbitis me,quia vado ad Patrem.) uattuor ha-| — jfolationem Spiritus fancti iterum exerceretad pa-|. —— 1
"TE ius loci interpretátiónes inuenio, Prima eít, vtnon| tientiam eorum animos, profc&mnis fug, é&ccod . . [
vl fignificetur modicum reftáre tempus víqueadtem-| — rum, quz fe profe&o paífuri etfent illata mentione.
TE pus illud, quo ipfum Apottoli viluri non erantsfed| — :Refpondeo potius quxrendam fuitfe , quorfum de
lV m;z;; | ' & j : REO EU. EL : " x : J
d empus 1pfufn, quo cum v1.('urx non eranr, modicum SPu:.xtu iï:m&o locutgs CLHCI.'* nam de ijs '.?uæ patfuri
a fore;id eft trium dierü fpatium , quoinfepulerofu-| difcipuli erant, omüis cius inftitatus erat fermo; fed|
JK [ ' — . lturuserat. Quéadmodum Alcuinus apud D. Thom.| 'quia«gré eos videbat ferre fermonem, interiecit de
QQMA , , C POM . P n u* ; : . E
--— E lin Catena, & ipfe D. Thom.explicát in cómentarijs. D ISpiritufancto, qui coníolaturus cos efset. | 2
'f-":i&,,;;l | |Secunda, modicum fupereffe tempus víque ad tépus| - 17. 18. Dixerunt eïiï,':x difcipulis eis ad, smutcerm.)
pl 3 | illud,quo ipfum vifuri nó crát,id eft v(qucad horam| — |An omnes difcipuli dubitauerint, quid verba illa
lst [mortis,deinde ab eo tempore;quo ipíum vifurinon| |Chrifti ibi vellent, necne, Euágelifta non dicit;/hoc,
g erant , modicumgtiam fupereffe víq; adtépusaliud;| — |tantàüni dicit quoídam corü inter fe mutlitafse;quid-
E [ ! quo vifüri eum eflent , id eftà morte víqueadrefur-| — |nam fibi vellet.. Hoc enim eft àx paomrav ex difapulis
ia re&tionem,vt omnes Grzci auctores interpretantur,| — eim , id cft ändam'dxfcx-pulomm eius, vt Matth. :5.
2 B N Chryfoft. Cyrillus, Theodorus vterque; Leontius,| — 34. & A. z. 16. Ficri autem potuit,vt cüm ne-|
m;* Theophyla&t. & Euthymius. Quam interpretatio-| |mo corum inrellexifset, non omnes tamen inter fcl
o^ nem probabilem etiam iudicat Auguftinus. Tertia;| |murmurarent. Mirum aut quenquam eorum non
ml poft modicam tempus nunquam ampliüs vifuros, — jintellexifse; quod tam epe illis iterauerat cap. 7. 3.
ignatun d poft aliudmodxgum tempus femper vxfums.,nä eft| E. l& 8. 21 22. & 12. 33. 36. & 14. 2. 4. 12. 28. &'hdcxpfol
poft mortem,quz in proximo era, nunquam iphum| — cap. verín 5. 7. C.hryfb.&omus,Thquhylla&lus & |
vifuros mortali corpores & rurífum poft diestres| — .Euthymius, duas eius rei afferunt caufas, alterá quód
femper vifürosgloriofum & immortalé,Sic Ruper-| — |veré obícura efsent, que Chriftu$ dicebat; ncc enim|
PX LA L : * .— , * SpoP Qs D i | m
| tus exponit bonus Plexgque au&o.r,(cd quifzpe mi aperté dicebat fe moritarum;, refurre&urdm , &
Interpreta- &nüs accuratas fequitur 1qterpreta;rones.Quarca Au-| jin celum aícenfurum; fed per metaphoras, & am-
| äfgfgü"gu&ini,& Bcda cft,modicum manere tempus víque| — ;bagesloquebatur. Alreram , quód uiftitia adeo| — * | e
^. |quz & au- ad fnum ab illis dií(ceffum , id eft afcenfionem in cx-| — ieísent occupati, vt eniam quz difficilia non erant;
denh b dam, AF quo tam multa illis dixerat; poftquodtcm-! — intelligere non. poísent; Rupertus cxiftimat cau.
P ïpus'vi uriillum non e(fcnt ; rurífum veró non mulf fam fuifsc, quod refurrectionem cius, vnde cetero-
| tum reítare ab afcéfione víque ad fecundum in iudi- rum pendebat iatcelligentia, nunquam fatis intelle-!
— .. |eium aduentum , poft quod illum perpetuó viíuri, F xiísent. Auguftinus,& Bedanon de tota fententia,
' as erant, Non dubito quin hic verusfitíenfus. Etquia| — fed detempore ;[quod defignabat, putant dubitaísc.
M iA12^ 4 1 , T erg " ; 1 » ice ' à
vbicunque aliás Chriftus cadem vtitur Phrdfi, modi cüm enim ante folgtus eíset dlccrczvadp ad Patrem.
cum víquead afcenfionem fuam fignificat tempus| — Inon adieciíse modicum, nunc veró adieciíse, itaqu«

| vtcap.1.33.. Filieli adbue moduum vobifceum fam , que-|.— deillo modico omnem corum fuilse quaftionem,
' — dreneme , C ficut dixi Indass , quoego vado ,vosmn petefl| — quideft bec)qued dicit nobis wodsumiEtveró quid mirum
| venire. Etcap. 14. 19. 4dbuc modium , €77 mendus me| — |diícipulosadhuc rudes, & euentu nondü rem expli-| -
ljam non videt ; vos antem videbitw , quia ego vius , C ves| — Ic&te, Chrifto nondü ,quid vellet dicere, interpretato.]
viweti, Etcap. 12. 3j. "/fdbuc moduum lumen i vo-|.— |nó intellexifse,cü ne nos quidé nunc homipes, vt no-
bueft , vtijídem locis explicauimus. Deinde quia| |bisvidemur;1cuti;poft Chrifti cqu(ïtionö,po& cué-
fequentia omnia hocindicant, vtver.io.cxponens, — tumrei,pofttot Ícriptos cóment. fatis intciligamus,

M Zr 3. — 900 i

iif .

NUR.
eASUNSQERU

—

D RU MSMPAE

*

Quam dif
civnlorum
triftitiam,
& mundi
, [lztitiam
intelligat.

" Cap.28.

| [uesmundus autem gaudebit. |
fueftien. & Rupertus adnotauerüt,ne nuncquidem|

Jenim docet;quid fit illud modicum;quo ipfum vifüri

. [tempus refurrectionis , triítitiam Apoftolorum in-
|terpretantur eam , quam ex ipfius morte percepturi
. Jerant, gaudium veró mundi, quo Iudzi eius erant|.
|morte gauifuri. Ita Greciomnes , Chryfoftomus,

[dum eius aduentum futurum eft , reculiffent, tamen

|gaudium aliud efle poterat , quod ab illis nemo pot-
llet tollere,vt dicit ver.22.nifi illud, quod in altera vi-
[ra crant habituri? & graues quoque fententiz mez
lauctores habeo, "T'ertullianum in lib. de fpectaculis,
[& Cyprian.inlib. de mortalit. & in exhortatione ad
[martyrium. Itaque non Apoftolis tantüm, fed Ápo-
ftolorum períona Chriftianis omnibus hoc dicitur.

J[etantur , nos confüctamur. Seculumy imquit , gaudebit, vos
deriftes eritisslngeamus ergo dum Ethmici gaudent,vt cum lu-

leranquilitati dederunt, m ea gaudent , im ea atocantur , in ed
Jetam gloriantur. Ttwmibi metas,e7* (Cenas,eo" puluerem ,ez

— |alsud votum noffrum, quara qued 7* J"tpoffoli , oxtre de fe-
- jeulo,e7* recipi ad Dominum $ Hac voluptas, vbi €2* votum.
.. |Voluit ergo Chriftus difcipulos commonefacere,ne

.. 1056

gare.) Cognauit vt Dcus,quia cognitas eorum habebat|
cogitationes , fine indice , fine coniectura. Cyrillus,|
"Theodorus Heracleotes , Leontius, Quód autem|
'ciicit, Quia volebant eume intermcgwre ; fortaffe non fighi-
ficat decreuiffe difcipulos eum interrogare , imo eft
probabilius non dccreuifïe ; fed' tántüm defideraffe,
atque hoc erat velle. Si enim decreuiffent, expectat-
let vtique Chriftus,vt fþ interrogarent,fed quia vide-
bat cos velle,fed nongudere;fponte fua non interro-
gatus refpondet. Quanquam Theodorus Heracleo-
t65, & Leontius exiftimant etiam: i-nterrogaturos

temrdeclararet; |.,
20. o£men,amen dico v Ibi5qui4 Plaraöit:ä*,(y" jïebm'a
)Red&e Theodotus Mop-

Chriftum difcipulorum qucftionem explicare. Nec

non erant, quod illud alterum, qüo vifüri erant.
Quod rneritó mirum videri poteft , fed vt Heracleo-

Gone mortis difcipulorum animos vulnerare.Quam|
ipforum triftitiam , quam mundiletitiam intelligat,
ex verfus16. explicatione colligendum eft. Nam qui
primum modicum , aut tempus víque ad mortem,
aut triduum intelligunt fepulturz , íecundum veró

Theodorus Heracleotes, & Mopfíueftien.Leontius,

cum ad tempus illud , quo Chriftus in hac vita futu-]
rus erat ; fccundum veró ad id, quod víque ad fecun-

hic eodem modo,quo Greci, Apoftolortü triftitiam,
& mundi gaudium interpretati funt.. Non dubito
tamen quidquam, quin Chriftus eam Apoftolorum
criftitiam , eámque mundi letitiam intelligat , quam,
toto huius vite tempore habituri erant; quod enim

Uicbus , inquit Tertullianus , dzfefrta res eff, Numc illi

gere carperit , gaudeamws , ne pariter nunc gaudentes , tunc
quoque pariter Ingeam.. Delicatus es Crifliane , i 7* in
fecnlo woluptatem concupi[cits imo nimium flultws , fi boc exi-

fFimas voluptatem. Philofophiquidem hoc nomen quieti, e7'

tes refpondet , malebat Chriftus , vt quid vtrunque|.-
[modicum effet, ex ipío potiüs euentu,quàm ex fe dif- C
cerent ; aut vt ego piito , nolebat tam expreffa men-|'

Cyrillus, Theophyla&us,Euthymius,& Latinus Ru- D
| pïärcus. Auguftinus,& Beda licer illic primum modi-

arenas (afhiras ? Dicas velims non po[f&gnus umere [fne volu-|
ptate , qui mori cur voluptate debebimus ? Nam quod eff|

lin rebus , quasin hac vita plerumq; aduerfas perpef-

dOAN MALDONATI COMMENT. —

DP Cgïnamt"anteml:fw,quia volebant eum interro-| A

B

Chriftum preuenire voluiffe , vt fuam illis diuinita- -

E

" Metur n gandium. V biacul

[dicunt,vt fignificaret tépus doloris huius vite,fi cum

[minauimus, exponunt. Putant Auguflinus , & Beda

rl E und Palts
fati erarit , animo hererent , fed in remünerationcd
afpicerent , vt de Patriarchis illis dicit D. Paulusad
Hebr.m.6.Proptereaaddit: ^— , ——
Uos autem contriflabimim: , (ed triflitis veffra vertetur
in gaudium. ) Dictio awtem, Grece, A non videtur füo
loco pofita effe, itaq; vt recte cohereat, repetendum
eft o uor$ vltimum membrüm , Mundw ;inquam,
gaudebit, vos autem contriflabimimi [ed trifitia veflra ver-

bat, vt difcipulos confolaretur ; nempe 'riffitía ve-
Jfra vertetwr m gaudium , &c gaudium eorumin trifti-
uam. San&tos in hac vita aduerfis, iniquos profpe-

2.3. 4. & Pfal. 143. 12. 13. 14. & Iob zr. 7. & Ie-
remiz 12. r. Habacuc 1.3. Sed eadem quoque döï-1
cet illorum triflitiam in gaudium ; iftorum gaudi-
um in triftitiam effe vertendum , Matthzi j* j-Lu-
€z 6.25. Roman. 8. 18. & 2. Corinth. 4. 17. Ia-
cobi $. 2. 3. ! : ii l g

pus tempori illi comparat , quo mulier grauida par-
tus cruciatibus agitatur; tempus autem vit cterng
in fan&tis tempoti , quo mulier faluum in lucem edi-

,

ad doloris magnitudinem exprimendam , quàm ad
viciffitudinem doloris , & volu ptatis declarandam
parturientis exemplià Chrifto propofitum effe pu..
to. Hoc enim agebat. Eadémq; ratione iis non affen-
tior,qui propterea hoc exemplo Chriftum vfum effe

tempore, aut potius cternitate gaudij vitz beatz có-
paretur,admodum effe brCue;qu'cguadmgdum tem-
pus , quo partutiens cruciatur , multo breuiüs eft;
quàm illud, quo nato poftea gaudet infante, etfi Eu

verum eft , quemadmodum docet D. Paulus, 2.Cor.
4 17. Íed non id Chriftus agebat , & videndum fem-
per eft, quid agatur. Itaque verb um illud , Quia veuit
hera etus , non eítad fignificandam breuitatem addie
cum , fe ad declarandum tempus conftitutum,& ex-
pectatum partus. Similis fententige eft parunlum in-
terpretari Chriftum , quiin lucem editus fignifice-
tur , tunc , cüm ex mortuis refüurrexit ; quemadmo-
dum Diuus Paulus A&or. 15. 55. interpretatur illud
Pfal. 2.7. Dominus dixit ad me, filiws ymena estu , Ego bodie
geni te. Etfi non folàm Rupertus , fed. Grxci etiam
auctores omnes, quos füperiore verfu citabamus,
ita videntur interpretari, Paruulum ergo vocat in

vt verbis vtar B. Pauli , etersum glorie pondsa , maius,
quàm dici poteft , quod id, qued m pre[énti efÍ memen-
taneum €7* lene tribulationgs nofire operatur i mobis ,vt
Tertullianus ; & Cyprianus , quos paullo fuprà no-

aliquid etiam habere momenti , quód non paruu-
lam , fed paruulum dixerit , quód maius tunc puer-
pere gaudium efle foleant, quando non puellam,fed

tis rebus vti multis lócis fcriptura docet, Píal.72.]--

thym.in hanc etiam fententiam inclinat. Id quidem|

puerum peperit. Eam obíeruationem Gteca lingua
| | non

n T Rupertus obferuauit al.]- .. |
terum etiam membrum oppofitum intellisendum] ;
efle; quód Chriftus non dixit » quia hoctantüm age:|

aL Mulierehm parit ytriflitiam babet, )Quoddixe| ——
rat,vulgato declarat exemplo, totum huius vitetem-| -

dit infantem. Vehementes dolores doloribus partu- P:ïggfftïs |
. . ^ ; . : : us |
rienüum comparare fcriptura folet , Pfal, 47- 7- EC-|comparati

clef.34.6.& 48.21. Iai.13.8.& 214. lerem.4.51. & 6,24. |vcheméta

N u d d TE ! delores,
& locis aliis inmnumerabilibus; fed hoc loco non tam

HRUR " MW NT w Pueram,]-
muliere quidem pariente , ipfüm, quem pepetit; in-[e, paruu-
fantem;in Apoftolis autem vitam illam zternam, lml
quam prefentis vita dolores parituri erant , & illud;|cucitus. [

T L d
*

Ia.

Wt

4 Cælo)& 4

gaüdigm Y
mud o

:j

AU
AL |

M
w&&l*:&:'

"ahm X [.
"A WL

N

Tiv
m
R
Ux
I ,'. EC' ;im

ART.
A

am lt
|

&ü "W

em adü

L l 3
u l W

vt lrP
: PL

lp*

!t ;y;;l '

- [mundi op:
« ipofita.

"

T POPT PNS

|puerum;& pucllam communiter vocat. Quanquam

[homo in mondii perinde eftac fi diceret, idco gaudere ,
|quianouaducta fit prole; itaque vereor , vt folidum

K1058»

— INZIOAN. CAP; XVL ..

non recipit;que vódrajdior ficut infantem Latina, &

non dubito, quin hocloco pro infante maículo po-
fuerit nonideo vt maius fignificaret gaudium ; id

fit myfterium illud, quod chryfoft. & Theophyla&.

4

Gaudium
|fan&orum
]in ccelo, &
gaudium

|fibi homo natus eftfed,quia natus eft bomo i mundum ,

|müm non dicit, quia natus eft ho

lindenon eft Chriftas,vt diximus, paruulus ille, de
[quo hicagítur; fedille fempiternus laborum huius

lautem. videbovos , «v gawdebit cor veftrum , €9* gaadium

|explicatio eft fuperioris exempli.Quodautem dicit,
- Hterm videbovssauctoresilliomnes Greci;atque La-|
|tini nónulli, quos diximus ver. 16. exiftimaffe Chri-
|ftum per primum illud modicum tempus; quod ví-|

tem,quodà refurre&ione vfque ad afcenfionem re-
|ftabat fignificaffe; pzzter eos etiam hocloco D. Au-
|guftinus, & Bedaputant Chriftum hic de ca agere
|vifione, qua difcipulis poft fuam fepe refurre&tione
apparuit. Ego in mea perfifto (ententia de fecundo
lad iudicium adüentu fuo loqui,quo iterum difcipu-
|los vifurum fe dicit, & ita vifurum ; vt eos in regni

lc. 14. 3. dixetat, Ef fr abiere , 7 preparauero vobis locum; | .
ierum venio , «g* acápiam "vos ad meip(um, Nam etfi
| poft refurrectionem Apoftolos vidit, non vidit ta-|.
: |men nifi obiter , & veluti per tranfennam; & illud
- diximus, quo eum vifuri non erant; Ver.16. Et mani-

|verfa fuperiore docuimus, vitazterna eft5omne ve-
|ro huius vité tempus veluti dolores partus. Hoc eft;i

|4 vebis , vtadgaudium alluderet huius vitz, quod

. la morsab illis poteft tollere. Facilior, vt opinor, &

in his verbis obferuarát, propterea non dixiffe, quia

quia Chriftus per rcfutre&tionem non fibi,fed nobig,
ideft mundo vniuerfo quodam modo natus eft. Pri-
mo mundo; fed;z

mandum;,quod conítat diuerfüm habere fenfum. Dc-

vite fru&us, quem in vita altera percepturi fumus.
ii Etwoiigifur nuncquidem trifhtiam babebitis ; iteri

veflrum nemo tollet à vabis.) Accommodatio fimul, &

que ad refurtectionem fupererat; per fecundum au-

(ui eternam poffeffionem inducat; quemadmodum

ipfam tempus ad illud primum modicum pertinere

féítum eft hic agi de partu; quem mulier pregnans,
id ct Apoftoli editurierant; partus autem ille,: vt

quod Íc qui(ur,Et-g&ud:Lit cor vefirum , e7* gaudium ve-
firam nem tollet à vobis id eft vtita gaudeatis, vt nullü
finem gaudium veftrum fit habiturum, vt perpetuó
gaudeatis. Eodem proríus fenfu , quo c. 15. 16. alia
dixit metaphora, Ero elegs vos ; €7* pou vos , vt eatin 77

gaudium illud cft,quod folum nemo ab ijs , qui ha-

multis cafibus , multis interturbationibus propofi-
tum eft. Opponitautem füturumin celo Apoftolo-
rum gaudium ,gaudio mundi, quod hac terminatur
vita.Acpropterca non dixit fimpljci ter, & gaudium
veftrum perpetuum erit; fed gaudiw veffrum nemo tollet

mult£ tollunt , multa perturbant; fi nihil aliud;ipfa
certé mors,qua nihil poteft ijs , qui hac vita delectá-
tur , acerbius accidere. Illud veró beatorum gaudiü
nullus cafus,nulla infirmitas humana;nulla vis,nul-

enim fiexprimmere voluiffet,maículino víus etlecge-|
'neteroi4'a, àutaliquo modi ciufdé, fed quiain ex-
emplo magis pucrum,quàm puellam fignificati có-|
luenit. Quodaitpuerperam gaudete , quia natus ef

frattum afferatis , €7 f'«diws vefler maneat. Hoc enim|.

bent; potePc'tollcre; omnealiud huius vitz gaudiü|

A.

B

D pum Rupertus, & Euthymius animaduertunt. Quo

fueft.Leontius, Auguftinus,Beda; T heophyla&us;&
-|Euthymius adhibent, nemo gaudium, quod de imeáj
|percipietis refurre&tione, à vobis tollet, quia poft-|
quam rcfurrexero,non ampliüs moriar, quemadmó-|
dum poftea dixit D. Paulus Rom. 6. 9. 'Chriffws.refur-| .
äen's ex mortuis iam non moritur ymors Ms vltra non domina-
itur. Etquàm alter ille Ruperti, Gasdium veflri nemo|.

- |corporis vero letitia tolli poteft, animi non poteft.

|ludit enim ad quzftiones, quas paullo ante illi pro-

|videtur verbis fequentibus fignificare, J men , amen

Jis. Multo meliüs-Cyrillus , & Leontius, quodidem

|que ftatus indicauerat ; alterum in hac vita , alterum|
|in futura , ha&enus explicauit qualis illebeatz vitz|
" ftatus futurus effet)nempe omnis gaudij , omnis fci-

[quidquam eum interrogare; nuncreditad primum

|rauerat;confolatur eos dicens fe in medijs etiam illis
doloribus non defuturum , corpore quidem abíen-|

[veraficfore, vt quidquid Chrifti nomine peticrim",

petiteyey acoipietis, vt gaudmm veflrum fit. plenum.)

Cyrillus',TBeoddrus vtei;;'*qqc.chfädföïCS ; & Mop-

tollet à vobis, quia non corpore,fedanimo gaudebitis;

23. Etin illo diemenonrogabitis. quicquam,) Quem
diem intelligat;ex füperioribus colligédum./Omnes
igitur auctorcs illi, quos modó citauimus , qui prz-
cedentia de tempore refurrectionis intelligunt ; hoc

die, id eft. cüm refurrexero , & Spiritum fan&dum ad
vos mifcro, non erit vobisopus me quidquam ro-
gare,quiaSpiritus fan&us vosomnia docebit. Ego

non regabitis me quidquam, quia nullisiam quzitioni-
bus locus erit. Omnia vobis myfteria patefient;ita vt
nihil vobis opus fitinterrogare. Quem fenfum etià
Auguftinus,càm priüs contrà fenfillet;/ hocloco me-

bum,quia & precari; petere, aut interrogare fignifi-

non dubium, quin pro interrogare pofitum fit,. Al-

pofuerant. Domine quo vadis? c. 13. 36. & Quid efl , quod
dicitmodicum 2* non-videbitis me? vcr. 17. quemadmo-

magis Chryfoftomum, T heodor.Heracleot.& Mop-

de die Pentecoftes interpretantur , quafi dicat ; » iZo .

congruenter etiam fuperiori meg interpretationi.
. lexplico, I2 o die, id eft cüm iterum videbo vos;, &
in fempiternum beatz vite gaudiü meciüi induxero;| .

liàs perfpe&are coa&tus cft confiteri. Hicenimeft — —
Gtzcorum verborum fenfus, £. dx épor r'cere. odd &v . R ogandi .
JObferuat Auguftinusrogandi ambiguum efle ver-

(..0$9 .

verbum
quomodo |
hic fuma-
. ^ : tüt, ;
care potelb,vt ex ver.26.manifeftum eft,fed hocloco|ra.si.

(uelt. & TReophyla&. miror, interpretari,sen rogabi-
tis mequicquam, id cft nullis vobis apud me precibus,
nullo aduocato opus erit, quia fola-nominis mei in-
uocatione,quidquid à Patre pctieritis,obtinebitis,vtæ

dico vobis, [iquid petieritis Datremin nomime moo, dabit vo-

etiam Auguft.Beda;Rupertus, & Euthymius magis
probanr;nihil interrogabitis me,quia nulla amplius

non iam de illa die,de qua priàs loquebatur,qua n
hil eum interrogaturi erant, fed de przcedente diem
illam intelligitur tempore.Quia enim exemplo.pre-
gnantis mulieris duo Apoftolorum tempora, duóf-

entiz pleniffimus;ita vt opus illis non effet futurum

ftatum , quem quia parturiétium doloribus compa-

tem, virtute veró przfíentem futurü effe; nihil enim
eos in nomine ipfius à Patre petituros , quod facile
nó fint impetraturi.Quo auté modo hec ipía fentétia

obtincarus,fepe docuimus,Matth. 7. 7. & 21.22.
24. P[quemodó non petiflis quidquam $m nomme me ,l

Cui

—— À

|congruentior hic fenfus,quàm ille, quem Chryfoft.'

IZ£ 4 hoc

de re dubitabitis. Quod ergo feqüitur, vemen ,amen —
dMico vobis , ff quid petieritis Patre n nomimemeo,dabit

—R um '53

ec.

CUPU

E

| 1060 IOAN. MALDONATI COMMENT. IO61
hocloconon ftatim occurrat queftio, quo modo|A [tute, & beneficentia femper cum illis futurum cffej]
veré dicete Chriftus potuérit Apoftolos ante id té-| |plus enim ipfisabíentem , quàm praíentem profu-
3:3530 pus nihil fuo nomine petij (fe; 1?:ulta quippe cos ante turum. Quod fequitur, 77 gcudium ve(lrtem fit plenue,
anté hoc. poltulaffe legimus , atque hocipíam interalia, vtfe| D. Auguft. Beda; Rupertus interprctantur ita,vt hoc
conpus d- lpetere , & orare doceret, quemadmodum Io'anncst ad verbum, Petite, ceferatur ; quaíi hoc ipfum petere
hilinne- difcipulos fuos docuiffet, Luc. rt. 1. Itaque docuerat| — iubeantur, vt nimirum ipforum gauditrim pleiá fir.
ä.;:ääï eos dominicam illam orationem, qua fi nihiltanc| |Meliàsomnino Cyrillus, & Euthymius intclligunr
Chrifti nomineà Patre petebát, ne nos quidé modà| iubere Chriftum , vt Apoftoli deinceps fuo nomine,
petimus Matth. 6.9.Peticrant , vt fidem fibiadauge-| |quidquid voluerintjà Patce petant, fore enim , vt fic
ret Luc. 17. $. ciecerant eius nomine demonia Luc. :
1o. 17. Domine etiám damonita [nbtyciuntur nobis in nomine x
1(.Diucrfis modis au&ores diuer(íi quzftionem fol-
juunt. Cyrillus, & Rupertus fccifle quidem aliquid
lApoltolos priüs in nomine Chrifti, nihil tamenà |
Patre eius nomine petijffe, quoód nondum cognof-
Icerent eum eífe mediatorem Dei, & hominá , caius
nomine,& gratia omnia effent à Patre beneficia po-
|ftulanda. Lcontius trantüàm veterum fignificari con-
fuctudinem, & nouam inftitui;ante id tempus non| — ;prefemtia. Opponitenim gaudium illud, quod fd -
* . [fuiffefolitos quialiquid à Deo poftulabant, Chrifti !ablentc habituri erant illi; quod prefente fe habebát,|
nomine poftulare , quia ignorabant redemptorem | — lalludícque ad triftitiam,qua propter funm difceffum|
àc mediatorem fore; nunctradi formam orandi, vt|— Jafficiebantur, quafi dicat propterea meumà vobis
quidquid impetrare à Patre voluerimus,Chriftino-|. — Mifceffum tam zgré fertis, quia mca gaudetis prx
[mine poftulemus. Áuguftinus, & Beda duobus mo-j j(entia, atqui gaudium iftud carnale, & imperfe&um
| |dis exponunt, prïi mi.m? aute id tempus nihil Apo-ic (eft ; plenum & perfe&um ex meaablentia percipic- !
tolos petijffe, quia nihil fpirituale, quodad falutem| ^ jtis; magis enim vosabfens, quàm przfens confola-
animz pertineret, fed corporale, tcmporaläque pe-| jbor, quia quidquidà Patre petierit» im nomine mes,da-| ——
| tijffent, & non peterei nemime Chriffs id c(t faluatoris, itvobr, liaque quamuis plenum hoc gaudium ad |
Trat. 7s &|vtalibi idem dicit Auguftinus , quiad falutem perti-| ,bearam vitam proprié petineat; tamen Chriftus, vt
hs nentia non petit; quam interpretationcm & Grego-| . |Cyrillus, & Enthymius re& fentiunt,etiam de gau- 1
rius hom. in Euang. 27. & hocloco Theophylact.| |dio, quodin hac vita percepturi Apoftoli erant, lo-
afferüt.Hac interpretatio veraeile nópoteft,quia,vt| ^ |quitur: caufam veroilli, cur. Chriftus hoc ipfum
ipaullo ante dicebamus , iam Apoftoli petierant, vt| |gaudium plenum vocet; non vidcrunt,qüöd nimirü
hdem fibiaugeret, quod ad falutem maximé perti-| |eaudium hoc.fi cum altero , quod ex Chrifti praícn-
üebat. Deindeexponit Auguttinus aliquid priàs in| — |tia percipiebant compareturplenum fit.
nomine Chrifti Apoftolos peti j[Tc,un&etiam fpiri- ag. Hacin prouerbijs locutm?tgn Vols ) sl rapoulay |
[tuale,& falütare illis effet, led id comparatione vitzj., |dvri vic cvee. Go vc ld cft,pronerbium pre par.zäaü pofuit, Ptouerbii |
eterng , id eft illius pleni gaudij, quod modó petere| ^ lidelt profermone non manifefto, fed fimilitudini-P2?* | —
iubenturnihilfaiffe.Oprima putatur Euthymij fen-| | :businuoluto, vt Cyrillus,& Theophyla&tus docent. mb
tentia, Apoftolos multa ante fecille in nomine| |Dubium quomodo in prouetbiis locutum fc effe di- |
Chrifti, dzmoncs cieciffe, egrotos curaffe, tamen| |cat, càm nunquam apertiüs locutus cffe vidcatur, |
;fä;fcx?o' à Patre inciüs nomine nihil perjiffe, Hzc & facilis,] |víqueadeo,vefinitaoratione difcipuli dixerint, Ec« |
ol probabilis explicatio eft; fcd animaduerto,nec, vt| — |n»ne palam loqueris, €2* prowerbium nullum dicis, ver. 29.
!L ? opinor,fallor.,Chriütlnï hoc,quod.dicit, qfaidquid p* ! |Theo hyla&tus non ad omnia,que Chriftus dixerat, ;
| tieritis PAtvem in nomine meo,dabit volm', prefentiz iux| — |fed ad parabolam illam parturientis mulieris hoc
opponere. Non enim folgmus quidquam autpe-| refert,ver.21. Acgeneraliüs Chriftus loquityr,plürä—
Jtérc, aut agere nomine prafentis, fedabíentis ; lcga-| p que videtur comprehendere. Rupertus exiftimat nó
tus nomine principis, à quo miffus eft, procurator| fignificarefeobícuré , atque figuraté locutum etle; !
nominc clientis, qui adefle caufz non poteft. Víque| fedresipías, de quibus locutus fuerat , myfticas effe; i
j ad illud tempus Chriftus cum difcipulis fuerat; ita-| — figuratas, paffionem,refurrectionems afcenfionem,| -
r . que fi quid petendum eratnon à Patre eiusnomine, — miflionem Spiritus fancti; qua ominia priüs ngrisl
ä*;:ä fcd ab eo ipío polftulabant, Domine adauge nobis fidems ^ adumbrabantur, nec fatis aperté ab ipfo fuerantex-
|Donineoflende nobzs Patrem,ez7 fufficit nobis ; docet ergo *prelïä,paullo vcró poft patcfaciéda erant.Scd neício,
: cos,vt quodante ab fe petebant , poftquam ipfe ad| — quidapertiàs de morte, & refurrcctionc fua dici po-
Patrem difcefferitipfius nomineà Patre petant;ma-|. ( tuit,quàm fore,vrin manus peccatorum tradcretur,
iora illis Patrem fuo.nomine rogantibus dona da- lthagellarctur, crucifigeretur , & tertia die refurge-
tutü effe, quàm ipfe dediflet, fi cum illiseffet, Hacte-] — ret, vt dixit Matth.20.19.Mar.10.54.& Luc18.52.33.& |
| nus eos cxpertos non efle,quante virtutis fiteiusno-| . rurfus de refurzectione,Matth.16.21.& 17.23. & 20.19. [l
mine Patrem rogare, quia prafentem habuerant ; J. ;:Mar.8.31. & 10.34.& Luc 9.22.& 18.53. Aut quid aper] — |
experturos cüm ab illis di.fccfïerit , maioriqueàPa-| tiüsdemiffione Spiritus fan&i, quàm quod in hac
cre beneficiapoft ipfius difceffum, eius petentes no-| — ipfa oratione fzpe dixerat,eum véturum effe,fe eum
mine,confecuturos , quàm fe przfente confccuti e-| imiffurum effe,fuprà ver.7. & 8.& c.14.16.26.& 15.6.
fent. Itaque expedire illis, vt 1pfe ad Patreim vadat| — Alij au&orcs ne quzftionem quidem attingüt. Cre- w
Huc cnim omnis cius pertinet oratio , vtmarítosob, — do ego Chriftum n6 ex veritate,fed ex di(cipulorum ïä:f;sl.o !
füum difceffum difcipulosfpe maioris cómodicon-| feníuiftadixi(fe; nam re quidem vera fatis apertelo4 I
| ifoletut, doceátque fe, quamuis difcedat , tamen vir-| 'cutusfuerat, fed quia Apoftoli non magis ea, quz
j- HEMVERUS EM ts i : dicebat !

E

! fü qüOiï
jpr
- futuco !

Morarc
Hebturc

i ï "O. mb — CLAATNUIN GED ARA CFOUR EC —— ]
xmïa j läïæbae.iliräiligqtg vi*fic-bgmflfï zqwnhm p"mef- ï-f?-«-Emhyft?gäiaii«öfi&i;iniveanii*l-la:;N:an).di.caäwbä qüää
p | .. |biis locucus fuitlet, dicic. fe. in-proucrbiis locutum] - pro futuro pofrtu m Pgtat;fþc*nf ümgg—lgfüe; tuhcnon| .
dj effe;quafi dicashxc quidem $uzvobisdemeoabi-| |dicam me pro 'vobis togaturum j ääemadmoäum :
W | ! w;üq&pïwi:ui(zgn&b*-*-;-—de päægæïefmmfs ,fdæ'.;pvcïcxfbugfæ;l* |nunc (01;-€D-dgcc;'iïc?,f;'nga. "" æ&n&æm», n uhrm—pam-
uj [ 00 Jeuminto nomiae fandendis-edeperfedo gaudio»| — detamedabirvibi: c.14-16. mon cniarópusctitquid-
wo000 [ 0 guodimpestatisiqs mco nomine periéritis,habi-| — quam vobispólliceri ; quia t ipfaexperieminilpa
a ( —— jurieftis, enigmatanondum expertis voblsvide- — trem vobis propter me omniajque petctis,benefici
hd | bunsuf:; mirto ergo vos adempaeræn dam , pfä V"Oäï fu P?æ*f?&&&ïf go negare Chufhrfnfe pro chf*'cr ;
li, L odelire iM endausi ia adüqund Dibdwehoietüomiire dl rec RRR
"J a h- Auudlt-*äüfm?ï v*tfrmhl qmdcm :gy;?cmr: ad*lädfqgf)! jrabilis eifgjt-äfef?.« m.',n.l-ü connnuä?*fequeretur, Pp[ävefftm
u 000 [ vercró dixérat;Madis r m aidehti me ii — Pater amat var s qua verba ron fienificant non eff
soos o midicwnrs r ideiti me d etim enigmna illis vifam| — diturum (e togetarum Pacé ; d ignificic non effe
m*«m p ä ia ;'faerat,g;ïftf;ä—lþgfgpg-& V€f$l7&r9 o bics d- ïrogatu-*mn?; qma opus n.(k)-ü; emc, cám lpfceospaïexæ - nl
L Hormor| "emth -9,34',-mm;4m:nam;mfrowäxu-:äoqudnfvväuædä& jamet. Cyrillasigitar; & Leontius; nefcioan etisrh 7 o
;-g*«ïxtm ; Hebraico - F»lam-dz PAtre annundtiabo vobu) f.Hosam';Heb:æchï :Thwphyl.ïïcoil-mümerare-dfenbïfaïfügg;qgæxnui-"s*ffn'—iüïisïi"o- ;
ag &gofïä?f; morenon pró vnius horgípatio , fed.pro:quamuis| — explicent; verum tamen fenfüm'mihi vidéturintel-,
^ qfuturo. t longo fataro ponittempore;Quodautem hicfaru-| — lexiffe; noluiffe Chriftum fignificare fe rogaturum| ——
Hq col dem rum indicettempus,vulgariseftquaftio, Cyrillus;&| — |anon effePatrem ; fed l'atrem adeo co. amaturam;,|
d. | [j : :

m .:' Leontiüisiti cómmentariisad hunc locum, Se Gre-| — 'adeo propenfam füturum effe, vt omfia illisétiam]

- T gorius libu3oi Moral. c. $. de altera intellignntwits| — inon petentibus beneficia fponte fua daturus fit ; ita
W'wüf | R nàm in hac quidem quantummcunque prüfiéiamus,| — jveneceffirium non effe videatut;vt ipfe pro illisto- |
nE 1.Cor.tj. nf*gmpægæäiän; videmus per- fpeculam m engmnátey tunc| — |oet. Obffängxgim us fuprà fimilidqusdam exem pla.| D
ubl ï*äan&;'z' autem facie'*:adfd:iem. Et videbimsis eum freuti eft ;ïffa'gi'æbi?a-"-.w UT 1N ais -Nalïzï.ïe' Inquitpstareyquta ego arm-ptmrw Fsmws
i ! þ d mürque,cümappaructit gloriaeius. Hunc fenfam| | lapsd Páttém , e[l , qui accufat vos , Moy[es , id elt ita vos|Addit au
äpctdggee Tta&. 101. ex veïbis'(equ—en cibus Augufkinus;& Beda ncfe?lkgmc, : .Mpyfcs' a&gäüfäbi—ts vt ncquäqüafil "Opus futur um Gïä äuo.rd aïa
Mdb | - dmnllo , 'iirciui'tä,dæi" nomine meo petétts ypetitio m-imæz,,ngh*f- vt cgo vos àccufem. Verüs; iiquam, hic fenfus eft. f.yrr illi ex- /
um ! fentie eff- , quiae ini vita illa beata.nulla erit. Chtyf?f:l:ïdy - |Sednefcio quid hoc loco praterea mihi videre vi-| ** '"?f*'
TE Thedphylaäc"zivs , & Euthymius de iliis quad;agiþtä dcor.-»*«Sölefbgt:in hoc mundo chriftus Patrem pro "
Lrftsr | diebus ifiterpretantur , quibus Chriftus cum difci-] |difcipulis orare,timere poterant; ne eo ex hoc müdo|
Mu - 4 pulis poft refurrectionem verfatus eft,/oquens', vvait| — difcedente hoc carerentauxilio;confolatur cos, fore|
Gs , | Lucas,de regno.Det, A& 1. 3-tüncenim vero fimileeffe| — vtnihil minus auxilij ipfiper(e non alio nomine,, ;!
TE | — fiecomnitillis myfteria magis: declaratfe. Augufti-| |quàm quód ipfius difcipuli fint, à Patre habeant, [
aaimirü " ni;& Beda fententia mihi placet; quz egdem Theo- . |quàm fi ipfein hoc mundo mauens pro illis peteret;| |
d dori Heracleotz videtur effe ,.de aduenca Spiritus| — liplosmettantam qu odammodo apud Patrem; qian- *
LE g (an&i hoc intelligi , per. quem fa&ti iam fpirituales| — itam ipfe habeat, auctoritatem habituros eius nomi-
diasi ita erant informaudi , vt alio illis do&ore opus non] D nepetétes: Patréipfos ideo aimare, quód fe amsét; & in
m effet; vt Patrem,Filiàmque cognoícerent. Quo ergo| . fe credát;hoc eft,quód vcïä ipíius difcipuli fint.Quid!
w»x:f;; modo dicit , fe4 P?f**m def&tre*'ïg'rmmrnaþo voba ; quafi elïgo c&,ätgrgdzd:ffzs,,ufa Á De? exints cür n(? dix-iït- pl.a-:- |
[fmmm',; ipfe tunc eos clariàs, quàtn nunc doc'ebat,. cïg&nrtls nius, E? cfafl:dzf?:s in mef Xfokut Gmul f)fphcare;g.md -
sb elfet? Ipfe fe docturu tn.-(ign-xj'ü;cat,qnl-od f»plr:xtus-fap— effet'vere in fe credere, n epe creder'cï eüà Deolexu[ï"e, |
TR &us do£&arus erat, quia Spiritus fan&" ab ipfo mit- ideft verum , ac naturalé filium Dei cífe,ab eóque de|
ertr n ï Fmdus.eäat?;& cius nom;geygcn-n'lms ; itàque quod / celo 'Pm.PFcf ho mmum f?.l"'em m iffu m fuiífc. v
am» ille f?Cl?þätf Chriftus fac1e.b(a;t..;v.æg,.26.. Hoc eit quod sz Extai à Patre, e7* veni m-muïn.dmïa s iterum relinqie
WE EE füprà dixit veu41 !le "e clm*g;ïqæbü,qumäe "tb accipiet, mgna'fom,gy' ?Fdo 4d Pa—-tregz.) Quia dx.xcrat, Qred:d:j?:s, |
r 0 z annuntiabir vob R UCH R ] us a Deo exiutyque fum.ma erat fidel,artrepta',yt fæpe
" ! (|026.27. [nillo díe i nomine meopetetie , Q2* vion dico| — alibinotauimus , ex vltimo verbo occaftone decla-
u.(?r'wä : : ml;;,-,,qm ego *ragalea Patrem de veby ; ipfe enim. Pater amat E rat,confirmátque,quod dixerat, Credidiffis, quia 4 Des].
"mmü,?cï | ws,äüiä'äüos meamafis.) Ex his verbis, vt modó dixis, exiw & non falso , auttemere credidiftis; veré enim
Wyï n*us,rcété probat Angu&;hæc de huius vite tempO-| exmi à Dee,e7 ventin mundum, propterea nunc relin- i-
" | re effeintellizenda. Occurritautem ftatim quæfticgi dquo mundum , & ad Deum redeo. Nemo enim afcendit i
-— H quo modo Chriftus dicat tuncíe Patrem non roga- ïin'cælwm, nfr qui defcendit de cele filius &ominn , qui efl in " je
p ! turum,cüm dicat D.PaulusadRom.8.34. etiam nüc, — eelo,vt dixit. c. 3. 13. Eodem pertinetquod fcribit D.|
r .5 | pro nobis interpellare,& ad Hebr.9. 24.eti& nácap-| | Paulusad Ephes. 4.9. 10. Qa0d antem afceudit , quid eff|.
S*SBC,MO (IE | parer"e velrmui Deipro nobis , & C.7. 35. propterea faluà-| - nifí quia e7 defcendit primiim in. inferiores partes terra?
p - |tein perpetuum polfe,quia acceditper (emepripfum ad; — |Qui de(cemdit, ipfe eft e7* qui afcendit fapra omnes calos , vti |
x ' f)mb/?mprr viueus 4d inrerpell;m iuo pro nobis, & Ioan- .imPleretamnia.Itaquc fecandum huius periodi mem- l
m ncs.r.epiftola.c. z. 1. nunc etiafffSduocatum effeno-| j|brum caufam primi tacitam continere arbitror,
ö.;l-ää-&l trum.Auguft.Beda, & Rupertus interpretántnrnon| — [quemadmodum expofüi, Cüm ante dixiílet, Qs«
K "ogaturum tanquam Deum; fedtáquam hominem,| |4 De» exisi, modoó non dicit, Exiui a Deo , fed
»Luid:ffj quam etiám interpretationem apud Theodórum|. lxrw 4 Patre , G vade ad Patrem , vt docerev illum
"T Mopfueft.inuenio. Sedifto quidemimodo idem de ipfüm veram Deum , àquo fe exifle dixerat , ve-| TY
j nuius vitz tempore dicere poterat;nam necdum in| — |rum quoque patrem fuüum cffe. Notaüit etiam non- *
;,3;;.!5-1 * nac ver!abatür vitatanquàm Deus,fed tanquatm ho-| nullus interpresnon dixiffe , Rceliqui Patrem &
gü[,Cf-';*i " o Patrem rogabatatqui dubium non eft; quin té-| |veniin mundum, ficut dixit , iterum rélinquo muh-
PuWW |pus opp0nac'-temPOri,dOCcaäthæ:e fíc tanc Patrem ro-| |dwm , e vade Ad Patrem $ fc.d e:xzuxz 4 P.Atre. » quia ità
,ng::ä( gatutum noh efle, quemadmodum antc rogauerat.] lcxieratäPatrc , vtillum minimé rehqm(ï"cft«. Sut-
al La . pecta
" . OCRU -
,
] | |
(i ïï ) ü
.cfg;?
: ; .

z

slv ; ;
t .
: O Mu r m /
, E »

|quo modo difcipul--inegcnt Chriftum in prouerbijs| |nosaliis inlocis diximus, nonideo dixiffe difcipu.. ?pi;&igua d
N f * d $ j : * TM Hamet, .
loqui,càm Chriftus iple confeffus fucritíehactenus| — llos , munc eredimw , quó d ante non credidiffent , idem Supe d

in prouerbijs locutüm fuiffe, Nmwzquid, inquit Au-| |cnim lon(gö ante credebant , fcd quód tunc expe] ^ 54 :

e

-1 1044 — IOAN. MALDONATI COMMENT. 106; |
T ipecta mihi fubülitas eftynam quomodo Patrem non. À -ngimu praparationem cords; ermm exaudimit auris tual |
x d reliquit, càm in m u,nduxïa wtcnit ;nec.mun dumirclx- pialïzio..1'7.Entque'4nttqu2.i damet,,ega exaudiam,adbuc es ä:ä;äx:m ï
: |quit;cm ad Patrem redijt,id eft quatenus omnia (uar, Vequeutibusyego andiam,lai.65.2.4.In boc epüdeftprop. —— . ;
- jimiplet diuinitate. Quomodo ergo à Patre cxierit,&| : |tet hoc, hf)c.argumqntq (Hebraifmus )eredime , qmie | j
CNUEAT ad Patrem reuerterit , ma.x—la A—ugu&';gxi- vcrbxs expli- " Df'ï fx']?f , .-xd eft quodà Deq miffus.es,quód filius| — M
| — ^ cafft. Plant, inquit,eredidimm ; nequé'tnim propterea dc-|.— Deitisturalis,ac verusDeus fis. Quanquam non fa- |
bet meredibile videri , quia. fic ad mundum veniens exijt à|— tis conftat ; aneo v(quecorum tunc fides peftenif- : ! q
| Patre, vt non defereret. Patrern y 7 (ie vadit «d. Patremre-|— fct,vt ctederentillum naturalem filium Dci,verám- | - !
Mil munda,w*mndcfm: mudum. Exijtenim 4 Patre, q'.m'a queDcum effe, gd»hütcnim cx multis äpparctrebusi É (
; |de Patreeff n mundum venit,quia mwnde [uum corpus ofie-| |anteaduentum Spiritus fandti ,vt Chfyqutomns:-& Apoftcli | "
|dit, quod de Firgine affospfit.| Reliquit emmndum corporali ITheophyla&us folét diccre,rudem ,& -i.lïïdperfe,&am an Chriftá] - a
| difceffione,nec mundwum deferwit Pn:jgnmgubemdtiwc. D jcorum fuille fidem ; vt Chriftus ipfe interprete He- :Iz)aïufä:ä | m
| | (29. Dicunt à difepulieiin , Ecce nomc palam loquerss C racleota,Chry(oüomo,& Cyrillo videtur (latim co-redide- | - X ü
b 0 prouerbium nu!lumïdicis;)(&ærüt Ausguftinus, & Beda| areuere.Obferuarunt hic Leótius, & Cyrillus, quod':ä:ätu;f | od

Tract. 10j guitinus, bera i4m. venerat , qua nen 1am in pronerbys(^| — |rientiaipfa compulfi magis,certiüfquecredidiflent —^ | - u
] ilis promijirüomtumm? Prorísts quod moudum beorailla| — |Rettits quam Chryfoftomus , & ThCOphyla&us,i M "
vueniffet , contintiatio verborum eime oflendit. Etnos ver.25.| — |qui videngur exiftimare ante difci pulosnoncredi-| —— L b
docuimus per horam illam aduétum Spiritus fan&i| — |diffe.. Sgpe notauimus aliquando. per verba nonl - BN
fignificaffe. Refpondet Auguftinus putalfe difcipu- nouam actionem,íedactioniscontinuationem,ind .. ] - B-
! los íc intelligere ; quod nondum intelligebant.Priüs C crementumque fignificari , ficut iuftificari dicimur B
: quidem nec intellexiffe, quod Chriftus dicebat, nec| non folüm , cüm ex iniuftis iufti , fed etiam cum ex [ i EAJ

*

| j telligere, idco ea; que dicebátur, prouerbiaabillis| — ifdficetwr adbw ,Apoc. 22.11. Sic etiam dicuntur "
| & quafi znigmata fuiffe iudicatas nunc veró cüm| — difcipuli vifo miraculo aquz in vinum conueríz

[exiftimafle fc intelligere.fed potiüs vidiffefe non in-| iuftis magis efficimur iufti. Qw inffw , inquit , eji;

: *[nihilo magis, quàmante intelligerent, tàmen quia| in Chriftum credidiffe , non quód antenon crede-| Er
- [fcintelligere putabant, vifa illis prouerbia non effe;| — ;rent, fed quód tunc magis , quàm ante credidcrint| - L : gæfhfgm- :
|quz priüs videbantur. Sententiam Auguftini ideo| — |cap.z.rr. d : : | 1 IT |
non fequor,quia ex fequentibus'apparet eosnon de 31. Reffondit eis Tefoe , Modo ereditw. ) Omnes Graci u
z .. |werbis,fed de fa&tis loqui Chrifti, non enim fignifi-| au&ores Chryfoftomus,Cyrillus, Leontius, vterque
* j cant cum clariàsloqui, quàm ante, quanquam ali- D Theodorus;Heracleota, & Mopfueit. Theophykl&:! d 1 "
r quanto clariüs locgti';s fuerat, fed fa&is eum perfpi- i& Euthym. notant voluiflc Chriftàm difcipulorum | | ir;v
cué declaraffe , que verbis dixerat obfcur/ilgs, cüm| ja&antiani reprimere , quod glorisri viderentur,| - 4 | i fl
corum cognouiflet cogitationes volentium inter-| — quafi perfe&tam iam haberent fidem , & magnum : ET :
- rogarce, Qwid eff boc, quod dicit moditum ? ver. 17. & 18.|.— Chrifto praftarent beneficium;quód crederent eum ; p g cfomæ
Qnafi dicant, tu nobis venturum dicistempus, quo| à Dco cxiffe; docere ergo eum adhuc ipforum fidem : B i
z. [ 'tempore palam;ac finc PF abolisdere;patréquetuo| adeoeffe infrmam, vt paullo poft omnes fintfeío-| j äs
» nobi'cum loquare. Àn clariàs potes]oqui, apertiá(-| — lum inter manushoftium reli&uri.Hzc verba,Medó|. — ( j | !
| .. [queoftendere te filium effe De1, quàm intimasani-| — creditis.aut per affirmationem , aut perinterrogatio- 3 j
: moruf noflrorum cogitationes declarando? Non| | nem legi poffunt. Si per afExma:ionenl lcgantur; JORI
cít tibi opus loqui veibis, fatis claréloqueris factis;| E hunchabentfenfum ; mod quidem creditis , auc ffh
co enim ipfo, quód cognitis cogitationibus noflris; potiüs, modó quidem credere videmini ; fed paullo — ?Pfï
! |ifta quantumuis obícuré dicis , fatis aperté oftendis oft oftendcus vos non fatis credere , càóm compre- XM
: — [tefilium effe Dei. Hoc eft, Eccepalaem l'oqueris, ey7 pro-| - Eenfo me ab hoftibus diuerfi diffugictis: quo fenfu| . | XW
werbium nullum dicis, vt ftatim cxplicant. mihi videtur Nonnus1cddidiffe. Si per interroga-| | ]ra
30. Nunc feimt, quia [cin omnia , e7* non eff opm tibi,| — tioncm, duplexfenfus efle poteft , alter vt exprobra- :
| vt quis teintervoet yin'boc credimm ,quia à Deo exofi.)De-| — (tió fit tarditatis, quóbd nunc tandem poft tot fernyo-| l
clarant,cur dixerint, £«ee palam loquerz , ey preueibium| — ncs; poft tót miracula , poft tam diuturnam cum )p4 »- (
e| * nullum dice , nempe quia hominum perfpcitasíeha-| —fo familiaritatem credant , cüm multo ante crederc| l | n
^ bere docebatcogitationes,dum palam casapericbat,| — debuiffen;quemadmodum Chryfoftom", & Thco-| - | l
. quod erat clarius loqui;doceréque fe efleDeü;quàm| — phyla&tus videntur exponere. Sed cum bac inter- : ;
| | vllis verbis loqui, doceréque potuiffet. Alluduntad| pretatione non videtur, quodícquitur , bene con- 1 . — d
| — lid,quod ver. 19. di&tum eft, Cogneuse. autem Iefris ,quia! , ucnire , Eece venit bora , (7- iam verit , ut difergamim : D
velebaut eum interrogare, Q7* dixit ew , De boc quaritie mter| ^ vnm[quique in proprig, . Alter fenfus cft, Mtodo crédiri? | *' t
vos, quia dixi vobis, Modicum, (9* non videbity me, Prop-| | ideftimodó dicitis Vg credere? citó vosnon crede- p l
terez,vt Rupertus,& Euthymius, infinuit,D. autem re declarabiiis, quo fodo Leontius, & Euthymiu | T
Auguftinus, & Bedadiferté monuerunt, cüm dicen- æxponunti Ego non exiftimo per interrogationem ,. l
dum potiüs videretur, Et non eftopus tibi quéquam| — legendum effe, quia in interrogatione non porcfl] - '
interrogare;aut vt quifquam tc docceat, dicüt ve qus dictioilla , wmodó locum haberc, nifico fenfu, quo D "
* | zet;quafi dicant , cognofcis hdminum cogi-| |Chryfoftomum,& Thcophyl. interpretari diximus, u - p
j : S;prouidcfque;antequam te quifquam inter-^ |quemiWfenfum Ícquentia refellunt verba. Quid enim| 5 B. h
| i Cosiario |róget,quid velitinterrogaresquemadmodum in no-, — left di&u, Modó eredirit?id cft modó vos diciiscredere! - |
|num nofie| bis modó fumus experti.Id autem proprium eftDei, — |cü interrogatione,co fenfu quo Lcótius,& Euthym.| : . l
ïäääo' de quo fcriptum eft , Defiderium panperum exaudunt 'exponunt ? quid facit illud eedó ? quis non vidct : "
| g : " dR | , - | nullam li
j s. ]
* '( * "

. | : T

B ' : 1066 p : —— r onfolatior ,aAC pacem vtere-,
"! odb ODMSESDINRPUNT C RUA EUN b rodie À ad.dogmata,fed ad confolationem ; ppaeem.veel
hu .. inullam vim habere , fire&o iudicio verba láds sb mini f emisin D dille - R QUA. pallione
;PWPW M deric? Sic ergo lcgö»atqügmfierpætiïmdæïäz g?: *ldiXi' ,hæïrc'ätisä'þuuiabms me. minorem elle Patre,|. ..
adeuc:ide(t modà duidem oftenditisjac dAUC P o NT i E lià multa; qui-
hN dem creditis ; id et moqü L od ftis, càm nihil/ Atctiam dixerat fe ad Patrem ire ,öci.älïlïä,.fnukl.?q.æ : i
Éw 1 fitemini vos credere , cümin tuto e a prame fbus['c'*æqmleni Patri dcclarauemt;-xtaqt-w,hæal?ïxm* b
ou!? |: periculi cft; Ecce venit bora, €7* mnl; venit , vt 436 äa lccüretasioem mliiidié récipia: CyfiiIUS:hæ? 'c:im: |
OUE:. : qpscig n RE i4 , €9* me folum reinquaris, 1ra-| — terpretationem mi o üs um dsP ..
hn mini vnquifque im propria , C mefo -cqutia quafi nia differui, nou temere, non(ine caufa, diy- Puthymd .
N - ique illad m»dà nonrefégtur ad præä .ogx;oïuilï'e confolàtionem in me, & pácem habcreris. ?J"t l- osge a
W '" t nódó, quia vidiftis me veftras c: us melins ; bec locatus (um vobis , non vt perfectam lior inter
us | ; ;[enfus üt,hOdO, quxa v;-däüïl (eduentia,id eft ad ho- !mIUS .mchüs ; h.ec- lomtuaþfm wlng , llOthPel (.832 pretatio.
t cógitationes, credius j iedaeteque! onit enim, |vobis tráderem myileriorum Pognidaheme a i
LU | ä illam quám iam veniffe dicits opponit enimj r dixi me in àduentum Spiritus fan&i reijcere 5'
gt ra cdatéh sv & tranquillum tempushorz, — iam dixi mein aduentun MM IT H
Wüäï-e modà , id eft pácatum , & tranquium * »ericulis! & fed vt vosconfolarer: itaque non dixi HU NOCR E
à h&æ illi , idcft rempori Perfecunomg ) a(f x 5 facdg do&rinam , fed quaritum ad confolatiónem veftram
Ut a Y : . : ecutnd4tls | PA ! iE T. UM SUS DTuES "
-- 4 tanqsam dicat , vos quidem rebus cd inftan| — fariseffe iudicaui. Ego ad ea potilimüm Lefgfo:qlï.æf;
as " -reditis,fed tempore tribulauonis, quod 1am " - ixcrat, quó fe filium Dci, mundtque vi-
E | creditis,fed temp dumin illaapud Mattli.c.13.21|. — de feipfo dixerat, quo fe nium Dcl ; POR
P. tccedetis,quemadmodum1 d CA étorem declararet ; cumüfnodl eft, quo 21:31!:[ : u: &
M t ; N . g 2q7 M : s »q" : : i ; Iw y
| *"c—ïu?"[ : párabola de gh;s dixcrat ;t. vt diBergamini vnw-|. — g. 7. 8. 9. 1. 14. 1. ;temq;ïcgdfca, qu& defutu- -
u N 32. Ecce venit bora, q7* iam venit, vt difpergamina v ra mundi in Apoftolosperfecutione dixerat. c. 15.
NT Lepstbidg d lum relinquatis.) Mlad;Eccej — ] p ndi car
lo robria , 9* me (olum reunq sss j && de mundi contra vos |
TR iquiíqueim propria , ! ] itiam inftans| |18. 19. hec,inquit, que & : g D U
MO . :: m habet w halim , oppomttlam N- : : ilio loéutus fum propterca dixi; ".
taei) | ii um d "L (i vnum medó alteri odo, per-| odio, & de meoauxilio gopuid coptera
;u. l.« | ftcmPOIl præfäm, qua 1.vnu : o s b R x r us pacem babeatis. Atquc hoc 1(P:um prop -
w lndesc ft dininile, aiidieeruidér ) Hhoes pUUPA E illis dícit, vt ijs, que audierant, vti ícirent, Sepe ex
"B d *— creditis , id eft non credere oftenditis. Primum enir E L nb s verbigfBuc kebus sdhibi-
n | 1 » E ' ; s : ' - ; 3 ; P , v
mll prafentis elt temportis, $ xgd'b-ka-l v erætcf,':lc?', M tis minorem, quàm poffemus , deberemufquc fru-
m DaAvSw, quod ipfüum vim orationisaugeb quatrdr] - ipimus, quiaignoramus, queminfinem —
E eAnAv.Ze, quodi db jiam adeft ; veni(Íe| — j Cctum percipimus, quia 15noramus , | od as vet.
X 5 cetét , Ecce veniet hora , imo ecce1 : adhibeantur. Alterum cft pacis verbum , quod , 7 PA
& -| | TE ia etfi Iudascum cohortenon vene-| adhi i id eft recóncilia- nocloco |.
WUM aurtem chgu', quza cti1 iu d C"hfi* | lcrlque Pacem aducr;us DC'LIID) id € 3 E P th
WU rat.nox tamen venetat , quecem s »i iïionem cum illo interpretantur , iuxta illud, I."/h*
T d. z (urus. L]OddlClt:vtd!äe':zdmmt d : ; ad Deutmn per Dominum — :
"od i fgni-|ftum eum cóprehenluru ; nufquifq; — |ficati sgutur ex [rde pacem habcamus ad Deuwm p .
d uid fi : : ueowpp r m à "E ; l . : : a m
a i ä—ü hic :W"fä""f?'*e'"P'"P"d*"o'Ggmücat wratt Clt :þ neflrum. Iefam Chbriflam. Kom. $. 1. Siccerté Cy |
F ldifpef.si inin domum fuam fugiat , vt Nonnus mtergäeta u tillüS B Eudetuinn Roe ol hic pro fottitu-
|| topria. (2 EH ERN e d : t tU yoylec 5 , - VEX
"RE ptop B-;E»'ö:ä*äpgävoä $o , ore enid vadie Q , dine , procon(tands, proípe, fiducxapo.mPuAto,
--— 15 PRUDCTETIIME E. ! S$ T iani 1 aximis pC-
Mu - i€ &0y cixoy exa g"e6 5 - A. . iftatu , quoetiani1in m p
TAE LR domos iam habebant,fed flgnificatnon| jideft pre gnamm x hutitbamr, ftdi
m nonm ao .d3in. diuerfas diuer-] ^. lriculis nihil commouetur, ni
hm | T in&os partem , fed*iin diuerfas - ; T ompoÍ(illt, pacatus ma-
W in vnam ct p |Sdsw R aziD ünterritus, tranquiiius, compoiiu pac !
m fos fugituros ; quare non fïm'm qg?mdtïq net. Quamenim nunc pacem vOgat, ftatim confi-
n .f . : n if n Jlaln Ctlal'l'l , 1 1 a- LU .. : TT 2b z,mdum'
( M F. .compoütacffc POU.Z&.; &d"conön bugísne fed tetx)n- dentiam appcllac, Confi. ite , Àiquit , ego vicium fida-,-ï :
m qu4nde. |tionem declarat.Duf:ho Vi wanón 8 , ^ vert'i; hegergoetLetesiri s babeatis, vtin me conf L
d | [ s fignificat) accipitur enim pro,quando , ; hoc dicat declarat. |
"T - 1 . pus gniicas ietiam notauimus ver.2. && cap.| |tis. Car autem - : du Nrs lun
n | ; Nonnus7: vt fuprà etiam notauimt hehihs jn munds prefferam. habebitis , [ed cenfidite , Ego vici|
&b [ digas Clüm addit, grmm fom felo , ipphiccieg -u E RNE I ) Quafi dicat, magnum quidem aduerfa-
:»v:a&; þ | : oltendit cos quidem , quahntum n IPGS ï)de Bo rium mundum habcebitis , fed maiorem habebitis
w? : 1 relicturos; & omni deftitutum ope; quod autem re auxiliatorem me , qui illum vici. Vicille autem fe
* .r'ä : — lipfa folus faturus non cflet, non ip (orum; Ws a dicit mundum , quia eius principem Diabolum vi-
'w,-'?ej | . (fed (uaipíius natura fieri, quod Deus effet , i i erat, ficut dixerat, c. 14. 3o. Uemit emim princeps
z J ts itaqs feparari ab co,& folus effe nópote- — icerar » | L idquam. CQuuam vi-
Qu cum Patre;itaqs fepar (oft.his ipfis verbis,| E mundi hwims,e2" i me nen oabet quiéquam -
: :ïm"ï | rat. Adnotarüt Cyrillus, & Ch-ry,o . lshp. deb m-,- »*&oriäm quamuis per mortem proprie fuagn fuerit U
At ! Iquibus difcipulorá incóftantiam reprenedebat, nfecutus, tamen,quiainproximo erat, itadeca| —— — OUU
Itf Pa PA 5firmaréque voluiíle,& dicédo,| . ;confecutus, tatr : ffet, quafi iam |
b ho ts dptoprium, doquitur,quafiiam confecutus eam cílet; q "
ln g cmt,Vtcynnusfmlt,qml'Pm?u&ïbdt in manibus haberet ; ficut dixit. c. 12. 31 Nwne| —— !
"« MR * Q; | reiinqui "m OO ici inci el
æræ ( 0] 5 ojefDei& dicendofenon P(.)lk c-)tläär* g&q v')q princeps buius munds ejcietur foras, -VICUTC. Iz)fm?lf)cm "
mE 4| Pater femper fecum tit, vtinqui yib,ïb- 25 )In» mundi , mundum ipfum viciífe erat;. ia et itaque-
ial q 33. Hac ggc,,,,m[;,m,uobu,vttn "t p pa a d Apoftolos bono eíle animo, quöd corum lpfc ad-
w | | duobus lic vetois eois od 10(9 : mtcnlgäm!avïl- uciï'f'zu;ium proítrauiffet, Quod non ad Apoftolos
du 5 w t ' atis expenderit. Al- . | pl tefent
". |fatur , qux nefcio an ququan.] » dicit, H«c| . modb, fedad noscetiam omnes peruncet,. Deg aite
m | |terum eft , Z4c, quas res intelligat ^ v ewvs £ t ratias , inquit D. Paulus. 4widedi nobis vatlortam per
*&'m* | locutms fwm vobis, Nonnulli adlc?folu.ma quocïddc ii thomim;m noffrmm lefum. Chriffum, Y Cor. 1$. 57.. &
EI . ( APOROIQrum inconftantia dlxerat,'wf ïïnmr feribo vobis adeIEf;enfes » quonim viafhs malg?ftfm-
"] SEG referre» quafi dicat hzc non exprobrandi , i gïä 1. ]oan, 2. t. 14. & rur!us, Zos ex Deo f/*'-'fl'al'*?
TT ME AR g .. «obis dixt rrmonitià|. I. v* D : d - |in volus
m ciüs animandg C?-U(? TOU d";l'?' FTET amin| [weiffis eom( mundum ) qwonam maior eft , qui in v -
gont? [me, & admonitione ipfa przmuniti nä'ïqud -rus- efl , quam qüiinmu-nd 1. Ioannis.4.4. & enmue quad."f"? )
j ! — "Theodo : : db |
WH E pofterum deferatis. In. quem renaä?l foftomus,| vf ;x Deo *vincitmunäm ; &* b«c eft U'&"rtd'q"'e.vmm
fu;qi'ol 3 Mopfueft. & Leontius exponunt.. Chryto ; : dnndun Pdnwfra. 1. n gc d &,m/i vicerunt|
u C .Oyrillus, Theophyla&us, & Euthymius ad om-| * anguinenm agni, G prepter ver-
um , V v 4 V,Cyrl us , J A s (t cenam um(Dl&bOlUln)PmP"T c4 ( o :eiffi
j " nia fuperiora reterunt, que Ch;:ftu? P.to' us, &| bwm teflimon [ , Apocal. 11. 11. Dicimur viciffe
Ldl E . Y mueAS Ü us - : : ' : :
TE ikcrarrded L UMH Clgry äï d ;1 vti nos,non quód nullain nobis pugua reftet ; reftat
! || ! | : ial n z
5 [Thcophyla&us hoc fenfu, hzc vobis dixi , no etenim RUE
M I n d : n ! N UC T t
E h ss - s EE |

u

[5 . IlOAN. MALDONATI;COMMENT. iA - —| 5
d- À nein celeffibus , Ephes. 6; 12. fed quia nobis per mor-

|etenim *käüidcmmagna gon. aduer[ns carnem , €7' :
d(anguimem , fed adwerfus principts,Gc poteflates , Adwerfus — tem Chïlfïjïylncödj-p()teüas fa&ka eft ; vi Cimuä,quia
| Á volumus, poffümus vincerei * |

. Imundireiores tencbrarum barum contra fpirualia nequi-

A ZEC locutuseftIefus : & fubleuatis oculis in czlum , di- |
l^. xit: Pater venit hora , clarifica filium tuum , vt filius tuus :
£& clarificette: 2. Sicutdediftiei poteftatem omnis carnis,|
* vtomne, quod dediftiei , det eis vitam ateram. 5. Hzc r
eft autem vita aterna:.Vt cognofcant te,folum Deum| /— | —
) verum , & quem mififti Iefum Chriftum. . 4. Eeotech-. - . d. 3
a 946 57 22) rificaui fuper terram: opus confummaui, quod dedifti| — :
|mihi vt faciam:$. & nunc clarifica metu Pater apud temetipfum , claritate, quam, :

,ä :
: .Mat. 28. dæ :

.18.

CT l

VAE CSATE SGUUA UER GPse r HMA

ihabui prius, quämfmundus effet, apud te. 6. Manifeftauinomen tuum hom*inig | f | ä
bus , quos dedifti mihi de mundo : Tuierant, & mihi €os dedifti: & fermonem|] — —
|tuumferuauerunt. 7. Nunc cognouerunt quia omnia , quz dedifti mihi ,abstid ] ,
| funt: 8. quia verba , qux dedifti mihi , dedi eis: & ipfiacceperunt,& cognoue-| ^ | — | /
1

V.

| runt vere quia iteexiu1, & crediderunt quia tu meltnififli. o. Ego prolewropo: ^ q 41 ä;ää
.|Non pro mundo rogo , fed pro his , quosdedifti mihi:quiatuifunt:10. & mea] — | - i
Jomnia tua fffüGt , & tua meafunt: & clarificatus fum in eis. u. Etiam nonfumin] L 9 "4
inundo , & hi'in mundo funt, & ego ad te venio. Pater fancte, ferua eosin nomi-|-
ne tuo , quos dedifti mihi:vtfint vnum , ficut & nos. 12. Cum effem cum eis,|
j&es, [€g0 feruabam eos in nomine tuo. Quos dedifti mihi,cuflodiui:& nemo exeis| — | — |
"* . jperijt, nififilius perditionis, vtScripturaimpleatur. 1. Nuncautemadtevenio — — r
^ . |& hzclo quorin muiüdo , vt habeant gaudium meum imPletüm,in fe'metipfis. 14.|
Ego dedi eisfermonem tuum , & mundus eós odio habuit,quia non funt de mun-
do,ficut & ego nonfum de mundo. 1. Nonrogo vttollas eos de mundo, fed vt|
ferues eosà malo. 16.. De mundo non funt, ficut & ego non fum de mundo. 17.
Sanctifica eos in veritate. Sermo tuus veritas efl. 18. Sicuttu me mififli in mun-
dum , & ego mif1 cosin mundum. 19. Et pro eis ego an&tifico meipfum : vt fint "
[j* — j&ipfifan&tificaiin veritate. 20. Non proeisautém rogo tantum,fed & proeis, — |
(qui credituri funt per verbum eorum in me: 21. vtomnes vnum fint , ficuttu Pa-—þ
: terin me, & egointe, vt & ipfiin nobis vnum fint: vt credat mundusquiatu me | l
| — [mififi. 22. Etego claritatem , quam dedifti mihi , dedi eis: vt fint vnum, ficut &| "u MR
nos vnum fumus. 23. Ego ineis: & tuin me: vt fint confummati in vnum: & co-| |
gnofcat mundus quia tu me mififti , & dilexifli eos ficut & medilexifti. 24. Pa-| — | N
jter , quos dedifti mihi , volo vt vbi fum ego , & illi fint mecum: vt videant clari-|.—— Dd
[tatem meam , quam dedifti mihi : quia dilexifti me ante conftitutionem mundi| — |
a5. Pateriufte , munduste nón cognouit. ego autem te cognoui: & hi cognoue-| -B
jrunt, quia tu me mififli. 26. Et notam fecieis nomen tuum , & notum facidd - 5 EU

|vt dilectio , qua dilexifti me , in ipfis fit, & cgo in iphis, - — b E

.. "Inf.x,S,.b.g.þ

PL I TOE |
IN-GAPe- " T 4 !

ub ininssns

s u " P D 2 d " , A Ao - pv

f**«*""'"" 5 — !
^ : ; a

" : ! .

.
CRUEUUNIES CL TITIT EOE MM

'AmiI

LU

Y^nam.
««Uliem

E T ;

RA A

Mi i ;
l C
VLUWVI [

TT
T OVL
"av

"

I
i
L

MENEDTRERENRUR II r r st

|

Sftne hazc
Oratio Ci-
dem cum
ea,quz in

horto ha-
bita eít.

! Pfat. n18.
| 126.

w 5 INIGAN CAPYI XVÀ —— iA

RUK SOSCPECONQEC E ROE Pdtita G I 3
Dd —-—*-—-————

L | UE C locutie eff Ie[we, eo fablena-
[7 . nsoculisin celum dixit , Pater ve-
IKES n bora ,clarifica filium tumm ,vt
,ä/ filius tnws clarificet te.) Finita ora-
MÓ done, quam poft cenam ad
4 difcipulos docendi, confolan-
| díque caufa bene longam ha-
buerat, quattuor faperioribus capitibus ab Euan-
gclifta compreheníam , ad orandum Deum fe con-
uertit. Quod Chryfoftomus ; Leontius ; Tlieo-
phyla&us; & Euthymius ideo feciffe putanr , vt
quod verbis difcipulos docuerat, exemplo , réque
ipfa confirmaret, Predixerat multasillis , magnàt-

|que futuras perfecutiones. c. 15. 17. 18. docueratj
lin fe confidere. c. 16. 33. Cenfidite , ego vici mnndum;

id nunc exemplo Íno docet ; qui quatenus liomo cft,

càm imminente periculo ad eum fe precidum con-
uertat. Idem illi faciant, idemi nobis faciendum.
Cyrillus veró, & vtvidetar. Auguftinus, & Beda,
exemplum etiam fcribunt nobis prebere voluiffe,
fed fenfu alio, non vt nos càm in periculis ver(à-
mar. ad preces confugiamus , etfi id ctiam cum pri-
mis faciendum eft ; fed vt aliosipfinon folis verbis,
(ed multo magis exemplo doceamus , confolemür-
que. Qu ifta facritoratio, num illa eadem qua ab
alijs tribus Euangeliftis ia horto Gethíemati à
Chrifto habita fuille dicitur, P«rer m , fi poftibile
efl tran[eat a. ne calix iflej Matth; 26. 39. Mar. 14.
;5 Luc. 22. 49. quzftio eft bocloco noi indigna,

omnem Íuam fpem,omne przfidium ponat in Dco, -

Euangelifte. c. 14. 3n Swrgiteeamwus, Ceterum Io-
annem longiorem, quàm czteros Euangeliftas orä-]
tionemretuliffe , qubd cüm Petro , & fratre fuo Ia-
cobo interfuiffet. Sed hanc opinionem. c. 14. 51.

nem, fermonémquetotum fuperiorem in horto nó
habuiffe ; ídque cx capite fequenti ver. 1. perfpicuum
eft, vbiIoannes dicit Chrittum , poftquàm lizc om-
nia dixiflet , trans torrentem Cedron, vbi liortus ille

rare voluiffet, fummam illius faiffe preterituruve;
Pater hi , fi po[sibile eff tran[eat À me calux ;f'e. Faciliüs

pretermifile. Preterea alij Euangelifte fctibunt
otationem illam in horto proilratum in terram ha-
buiffe, Matth. 256. 39. Mar. 14. sj. Ioánnes au-
tem iftam , fuüblatisin czlum oculis. Defcribit au-
tem habitum orantis codem confilio, quo co Chri-

I128. 194, l08 vÍus e(t , vtnos ab eo orare difceremus.. Peterat, E

inquit Auguft, Domime noffer vnigemitus 7* conternus
Patri m ferma ferui, ez ex forma [eru fÍ boc opus effet, orare
fïlen t103 fed ità [e Patri exbibere voluit precatoremyvt memi-
nijfet noflrum fe e[fe dotlorem, Petit igitur primüm in
oratione à Patre Chriítus, vcíeclarificet, vt & i pfe
viciffim fe clarificetur ; horam veniffe , tempus faci-
endi Donune , tempus faciendi , quafi dicat, tu me hacte-
inus & miffa de czlo voce, Hicef? filius meus. dile-

quam folus , vt opinor , inter interpretes Rupertus|
lattigit. Is autem in ea fententiacft, vt vnam, cart-
ideimque eífe putet ; motus verbis illis fuperioribus p Filium omni carui, id ct non Iudzis tantim ; fed
| jetiam Gentilibus innotefcere. Ergo. quandoqui-

rcfütauimus , vbi docaimus Chiiftum hanc oratio-|.

etat , egreffum fuiffe. Neque vero fimile eft Ioan-] .
nem , forationem in hortoà Chrifto habitam nar-| E

creditu eft totam , quàm partem cius , prcipuam|-

IN CAPVT XVIL

A i , & delaþfo ád inc Spitim(fah&o Matth. 3. 17.|

& Íoannis teftimonio , Ecce agnus Dét, ecce qui tol'itj

D

C

. ántecedente, vt pfal, 10.. 4. Demimus i templo (ani-
l&lo fuo ; Dominus i. calo. fedes eis , ideft, Domins (e-
des eft in celo; Singula verbaaliquid habent difficul- .
taris, Primüm di&io illa , fie«t , incertum , quoJ
referendas Auguftinus enim, & Beda adillud vl-
Itimum referunt verbum ,. Pt filies tuus. clarifcet te;
iquaft fenfüs fit, quemadmodamaü filio tuo omnis|

carnis dedifti potcftatem , ita fac vc filiustuus clari-|.

|
i
h

|Patrem redit ; ficut.. c. 12.23.28.. pro eodem accepit

jtem fit clarificari, illic explicauimus. :

peccata mundi, (nprà; c. 1. 29. & multis cditis mi-
raculis clarificafti , iterütnque cüm maximé opus
dï'ct",äclarifïciäturum romififti. c. 12. 18. Z da-
r:fcaz':i; Qg" iterum clarificabo 5 ecce nunc tempus jl-

lud venit, quo maximé tua mihi clarificatione opus| -

A p a a et O RE s

cít, quia adeo obícura, & ignominio(a fubeunda
inors iniminet; vt nifi mie tu clarificaueris , nift
mie certis, confpicuífque miraculis , filium tuum

efle declaraueris,omnesime pro puro, eóque vili , &

abic&to homine habituri fint- Mea clarificatio non
tam mea, quàm tua eft, hoc eít, quod ait; vt filius

tlarifictt te, quia ipfum clarificarià Patre Filium eft]

PatremàFilio clarificari , quiaomnisFilij gloriain
fe clarificari , & nomen Patrisclarificari. Quid au«

2. Sicut dedifli ei poteflatem omuis carnie , vt omne quod
dedifls ei , det eis vitam eternam.) Hebraifmus eft ad

omn5j cAyDh. , vt omut , qued ded:[liei , det vitam eternam,
fedundante nominatiuo , & pofito rclatiuo pro

cet te. Clarificari enimà Filio Patrem, erat pet
ficet te. Clarif à Filio P rat pet

dem filio tuo omnis carnis porcftatem dedifti ;
fac vt te apudomnem carnem clarificet. Non in-
congtuus fen(us. Leontius vetó ad vtrumque rc-
fert , Clarifica. filium twwem , vt filins tmws clarificet te ,

tus &d primum menibrum, quod przcipuum crat,
referre malo, nam alterum velutioccafione qua-

trada me tanquam legatum taum , quemabs te
coram omnibus clarificari, id eft recognofci, &
honorari conuenit ; da mihi zqualem potefta-
tem ,. honorem , ffeu dediflt. mibi. poteflatem omur
carms , 13tà me apud OÓmnem carnem glorifica.
mnem. autem carnem ex Hebraifmo proomni
homine pofuit, partem pro toto, vt D. Augu-
(tinus obferuauit; ficnt é contrario animam A-
poítolus pro toto homine pofuit , càüt dixit,
Omnis anima poteflatibus fablimioribus. fnbdita ft Rom.
5. 1 Hebraifmus etiam elt , quod dicit ; pete-

nem autem dixiffe carnem , vtnullam gentem,
nullum hominum eenus, nullum denique ho-
minem exciperet , & omnern carnem folis op-
ponetetludzis, Chryfoftomus , Leontius, Theo-

hunc modum refoluendus, $mwtdediffa e poteflatem|.

idam adie&um cít. Senfum igitur effe arbitror,|

flatem omnis carno , pro;in omnem carnem. Om-|

»hylaétus, & Euthymius adnotarunt, Nam ante|

Hebrat (
mus. F

fient: dedifli e poteflatem. omnis carnis ,fenfu. fimili.|napert ex| -
. i Vterque vetó probabilis; fed ego Rupertum fecu-

babilior,
qua &au-]
&oris eft,

; |
Traé&t. 10j.
Cato& ani
|mà pro to-
to homine
|

"

mortem quidem, & refurre&tionem;qua clarificatus|

Aaa Filius —

1

pofitio proi

Ira&. 10j.

Vita zter-
naFilij; &
Patris co-
gnido.

Hebraif-
fuus.

N Q
d epto
L x
antem pro
enim.

r

1Filius eft Patrem in fola Iudzanotum fuiffe ; poftea

J

1072

CIOAN. MALDONATI COMMENT.-

1673

veró in omnces gentes cius cognitionem , culturám-
que permanaffe. Quando iftam poteftatem Pater dc-
deritFilio Auguftinus difputat. Facilis refíponfio,

Theodorus Heracleotes, & Chryfoftomus. -
|. Ftomne,quod dedifti ei,det eis vitam eteruam.) Nihilo
magis certum;quo dictio illa,v/r,referri debeat.Leó-

clarifica, vromnibus ijs,quos illi tradidifti,det vitam
zternam. Mcliüs Auguftinus refert ad verbum 4edi-
/Iisíed non putat caufam, fed effe&um fignificare ; in
hunc enim fenfum exponit, Sicut dedifti ei potefta-
tem omnis carnis, iddue non fruftra; fic enim ei de-
diíti, vt omnibus , quos illi tradidifti , dederit vitam
eternam. Qui fenfus verus mihi videtur effe;ac nef-
cio anà quoquam ex ijs etiam , qui Auguftinum le-
gerüt,animaduerfus. Per totam enim reliquam ora-
uonem italoquitur, quafi iam hoc feciffet,quafi iam
tunc dediffet vitam zternam ijs, quos ad fe 'ater ad-
duxiffet. Vitam enim aternam vocat fui , patrífque
fui cognitionem, vt exponit verfu fequenti, quam
cognitionem dicit fe predicationis officio perfun-
&um tradidiffe. Quanquam n6 inficior alium quo-
que probabilem etle fenfuzn, quem omnes vulgo fc-

nempe vt vitam eternam omnibus daret.Hac ctiam
oratio Hebraifmo implicata eft; fic erit explicanda;
vt omnibus, quos ci dedifti, det vitam eternam : re-
dundat enim relatiuum e5 Hebrzorum morc , &
|ponitur in plurali numero, cüre fingulare przceffif-

putent hanc fuperioris fententiz exceptioneni effe.
Dixifle enim omnis carnis potcftatem. fibi datam
effe ; nunc non omnicarni, fed ex omni carne ijs
folàüm hominibus, quos fibi tradidiflet , id eft. quos
lad fe traxiffet dare vitam zternam : ficut dixerar.cap.

/16.37.39. Omne quod dat milii Pater,ad me veniet , €7" emne

quod venit ad me, non etjctam feras.. Hecefl emm woluntas
IPatrisyut omne , quod dedit mibi ,nen perdam ex eo , fed ve-
fn[Gitem. ilud. im. nout(fimo die.. Chryfoftomus, Theo-
phyla&us , & Euthymius pro eodem accipiunt,
Omne quod dedifti ei;& omnem carnem , quafi di-
ceret , ficutdedifti ei poteftatem omnis carnis, vt
omni carni vitam eternam daret. Atnon omnibus
hominibus vitam aternam dedit. Refpondent de-
diffe,quantum in ipfo quidem fuit;fi aliis non dedit,

- |non per ipfum , fed per illos fletiffe, quia in illum

Icredere noluerunt. Eodem res teditjnam fi hzc ex-
ceptio eft fuperioris fententiz , intelligendum eft
[Chriftum declarare voluiffe caufam , cur non om-

quos fibi Pater potcftatem dederat, ad fe adduxiffet;
nonautem adduxit, quia illi aut credendo , aut bene
viuendo venire noluerunt. p sl
, Hac efl autem wita eterna ,. vt cogno[cant. te folum

quomodo omnibus ; quos fibi Pater dediffet, dedc-
rit vitam zternam,nempe tradendo illis fui , patríf
que füi cognitionem. In ca enim vitam zternam ;
pofitam efle.Itaque 4« pro 59 hoc loco,id eft;autem,|
pro enim pofitum puto;ficut Luc.20.58. & alijs plu-|
rimis locis obferuauimus. Sic confequentior fen-|
tentia eft, vt probetfe vitam azternam illis dediffe, |

À quibus fai Patrífque tradiderat cognitionem , quial

cüm homo factus e£ , loquitur enim vt homo; fic

tius, Cyril. & Rupertus vidétur referread verbum;|.
dClarifica filium tuum;quafi fenfus fit,ad hoc filiü tuum

quuntur , vt particala,77, finem declaret ; propter|
quem Pater poteftarem Filio dederit omnis carnis;|

líct;quia non vocem, fed fenfum refpicit. Sunt qui "

nibus vitam daret ; quia nimirum non omnes, ini

p Patri, fed Filio ctiam attribui per coniun&ioncm|

Denm verum , e7' quem mififís le(um .Cbriffum'.) Docetl.

hac eft vita eterna, vt vterque abillis cognofcatur.
Probatex hocloco non (olüm magna fcholaftico-

quiores Patres beatitudinem in vifione, id cftadtu

4

bratitudo dicitur ; fed inchoationem quandam
Jeius äþgellari , quam in hac vita, quafi pignus alte-
rius habent, qui hzredes illius funt. Nam vt fuprà
docuimus , & ex toto capite perfpicuum eft , deca
vitaeterna Chriftus hic agit, quam iam difcipulis
dederat ; atqui czleftem illam nondum illis dede-
rat. Quod fi ex hac licet de illa cxlcíti conic&tu-
ram faccre , potiàis colligemus in voluntate, quàm!

d | d j fone , &
intelle&us Dcumm clare apertéque videntis pofitamav ineel.|-

eíIe. Sed manifeftum ex adiunctis eft vitam xter- !

: iitat,
nam hoc loco non illam caleftem , quz proprier

U.
Ea s. Cuasete i g

iram Theologorum pars , fed nonnulli etiam anti- Beatitudo |

f

an in vi-l]..

G&us con-

quz illius inchoatio cft ; potibs in caritate volun-

jtemia corüi qui intelle&u beautudinem finiunt;af-
|inis nouorum hzreücorum errori vidcetur efle,

in intelle&u confiftere; quia huius vitz beatitudo,)

tatis, quàm in fide intelle&us pofita cft. Itaque f(n-ï

qui fola nos dicunt fide iuftificari , id ef beatitudi-
nem huius vitz in folo intelle&tu fitam effe, Quid

-

igitureft caufz , cur infolacognitione , idcft in

|t€, quodíola , fed quód prima illis caufa fides fit.
NEodcm prorfus modo , quo iuflificatio , & vita

quemadmodum ex hocloco colligere non licer vi-
tam aterpam in hac vita in fola confiftere cogni-
jtione , quamuis fola hic cognitione diffiniatur;

vita , in Íolo intelle&tu , vifionéque confiftere,
jquamuis difhinircetur fola vifione. . Scd hec prater
D morem diximus. Maius bic nobis ncgotium Aria-
| nifaceffebant , folüm híc Patrem verum Deum
appellari, Filiumab ea excludi appellatione, 71 c-
- &mofcant te felum Deum verum , & poftca , ev* quem mi-

lola fide vitam etermam ponere videatur?. Non cer-

illa caleftis eterna fidei folet tribui , quemadmo-
dum cap. 1. i. & 3. 16. declaranimus. Itaque|

ita non colligeretur , quamuis de futuraageretur|.

»

|

;Ari-anorü. :
ex hoe lo-]-

co obie-
&iones. |

fifü, lefsm Chriflum, Auctor Hilarius lib./4. & s.
& 9. de Trinitate. Ambros. lib, . defide. cap.
2. Epipbanius hzres. 69. Gregor. Nazisn. orat.
4- de Theologia; Bafiliuslib. s. aducrfus Eunom.
*daciusinlib. contra Varim. cap.34. Cyrillus Alc-

xand. lib. 10. Thefauri.cap. 6. Auguftin.lib. &.
;de Trinitate cap. 9. &hoclüco,itc*mque'.Chr*yfo-;

ftomus hic, Czfarius dialogo. 1. Quia magnum
.ihccloco praefidium errorisfui Ariani collocabant,
magno contrà ftudio Catholici vtebanrur ,. vteos

Varie ref- ]

inde deturbarent;itaque multis modis refpondebát;

'Arijatate pofterior is auctor eft, cui de Trinitate|
lib. 9. de Trinitate, & Ambros. lib. $. de fide,
cap. 2. & Augulftin. & Bcda hoc in loco rcfpon-
dent, tria illa verba felues Deum verum , non folàm

illam , €ex , Etquem mifrfla lefum Chriftum , quafi is
fit,vt Augufl.ait,ordo verberum s. Hac cfd vita aterna, vt
te o quem mififii lefum Chrium cognofcant fslsitm verotm
Deuts ; nam vt ita loquamur , fermo ctiam Lati-
nuspatitur. $z nelwiffet (e , inquit Tertullianus,eriem
Deum intelgi , cur addidit., Et quem mifisti lefum Cbn-
J[fum , 2fi queniam. €7" Deum accipi veluit. $ quontam
J5 (e Deum nollet intä/l:c'gi , 4ddidiffet , Et. quem mififh

bomimem le[um Chrifluma ; nunc antem nec addidit , tiec(e

nolz

d dÉ (
MORT . " z ; PUUMUL.ICS :
fiue Tertullianus ; fiuealiquis & Tertulliano , & Catholico
' tuaado ;
1 " ; : , * e e * "l " c&ionCm ï
intet Tertulliani opera liber infcribitur, & HilariusAuznodt. |

t

h w

p

AO SNETEE TE ME

gpelo

L.
UL I
LUE
MC
E
ITAN
AC
]
m.,,('.ï" !
»Ngud'u-i
d
! hn
Un2mi
r u-.mi
i

M '1 |
EM "QN

|
A !
f,.;n&hh |
V Í

p i« a j
OUU |

T (
H»gv [
J TT
TET
4.1"- b
viebi dl T d
DO
à ]
&^. A
"y MTUUR
FE

"p hi 4 m
fI adu

]Vezaexpo-
|fitio, & au-

folum. — .

L

" .
W - IN IOAN. CAP. XVII. LE

|

ipoffe noneffe Deum?atqui non folàm in Patris, fed

Ifuiffe. Epiphanius veró , quo modo poífe verum

suo.e.r,, D eam non elfe , qui vera Iux fit sluminans omnem bo- B
UP; »4ào079 0

Ibansinprimis illo , qui huic valde affinis eft.r.Ioan.

1
IChriftum fententiam exprimere voluiffe, non fo-

leffe Deum. Neque me later, quid in illum locum

lvj , ideft ,. quod ingenitw fit , vt Theologiloquun-

offit, non inuenio. Aliter quoque idem rcfpondet|
Ambros. Chriftam non excludere fe, quin verus
Deus fit, ex hoc ipfo loco perfpicuum efle'; illum
enim , in cuius cognitione vitaternapofita fit , qui

etiam in füiipfius cognitionc vitam zternam po-
minem venientem in bunc mundum ? Rc&é ille quidem ;

(cd difcedit ab hoc loco ; quod fi facere liccret, il-
luftrioribus teftimonijs id Bafilius;& Cafarius pro-

f. 20.. Sc:mm;quamqnïl-'ilim D vensit €g dedi( nb
fen(um , vt cognafcamus verum. Deum , e77 fémws im vero
filio eius . Hic eét verus Deue , Q9* vita eterna. Vbi cüm
petfpicuum fit candem Ioannem , quàm hoc loco

làm non negauit, fed etiam affirmauitillum verum

inon Ariani modó veteres, íed alij etiam hoc tem-
pote corum fectatores commenti fint; fed eas ca-
uillationes; càm ad eum locum Deo iuuante vene-
timus ; refutabimus. Nouam aliam, & nefcio an
aliquáto audaciorem interpretationem apud Theo-
dorum Heracleotem inuenio, Chriftum folum pa-
ttem fuum verum Deum appellaffe :d/z 72 aytvvao

tur , ideft ab alio originem non habens, fed ipfe

30[i5 3 ej("—
cludi can- .

itum 1dolà

di&ione

v

|referri Parrem , non quód Filius excludatur ; fed

|ligant non effe immortalem , & non effe lucetn,
[quiaidem Paulus fcribit. 1. Tim. 6. 16. Qwi[olws
babet »mmortalitatem , €7* lncem mbabitat imacceffibilem,

qué expofitio eft , quam omnes fere Graci auctores
tradiderunt, Gregorius Nazianz. Bafilius , Caefa-
rius , ijsin.locis ; quos fuprà defignauimus ; Chry-

|foftomus, Cyrillus, Leontius hocloco; Theodo-| :
Iris Mopfueft. & "Theodoritus Cyri Epifcopus in
IGracorum Catcna citati , Theophyla&tus, & Eu-
[thymius in commentarijs , & ante Arianorum na-

tam harefim Cyprianus in exhortatione ad mar-
tyrium , verba illa, Jolum - verem -Deum , ad folum

vt excludantur. idola ; que veri non erant Dijs
non eigo hisverbisFilio, & Spiritui fan&o, fed
idolis Patrem opponi; in co enim vitam s&ternam

Ipofitam effe, vt relicta vana illa Deorum multitü-J-

dine vnum verum Deum Patrem; ciáíque Filiurm
Icfum Chriftum non vtique falfum, vt idola , fed
verum ctiam, vt Patrem, Deum cognofcamus.
Nam vt Gregorius Nazianz. & eius frater Cafarius
argumentantur, fi propterea quód Pater hic fo-
lus, verüfque Deus appellatur, colligunt. Ariani
Filium non elfe Deuin , colligant: etiam Filium

16. 27. Soli fapienti Deo per Lefomn Chri.(?um glorm-'; Cblfe-

càüm fe Chriftus paffim vitam , & lucem vocet.
Illuftrat mirificé 'Theodoritus hunc fenfum loco
alio confimili D.-Pauli. 1. Thes. r. 9. Cetmerfi,
inquit, effi« 4d Deumà frmulacrun ,. (erurre Deo viuo,es*

norum argumentum (Pcnitus cncruatur , nomen

nabis homnem tantummedo. Chrifius. tradidit , (sd.Deo A
iunxityot (g* Deum per baue commnilionem , fecut eff , n
telligi veller. Ne(cio an hec interpretatio ab ijs, qui-|-
ibus non placer, refatari poffit;cgo enitif qua ratione

|verus Deus, fed vt cognefcant te qui es ille Deus, qui

- T m F l. E 1
Gtzca prz fe ferunt , fra jiyrioxwoige TOV A0 0Y dÀw-

. jalteram , illud epitheton folius, ac veri Dci Patri)

Jetiam ; & Spiritus fan&us Deus fit ; ficut nomcri
IDomini datur Filio, quamujs Pater dominus vti-

C Spiritui fan&to , quamuis & Parer , & Filius Spi-
; -.P 4 : r * * f . P
ritus fit. Altera. eft; quód volucric Chriftus de pa-
|tre quidem fuo , vt filium decebat, honorificé, dej
ife veró quàm modceftiffimé loqui; ideo non fe, fed
inec enim dixit, vt cognofcant te & me , fed , v*
[nam de F:i(f»fo loquens , quod maioris modeftiz,
Iquàm feipfum , cüm de rebus agitur honorificis,
potiüs omnis diuinitatis origo. Vera , germaná | D |qualis hzc erat; noininare. Acceffit quód, dum di-

icit, Et quem mififH lefum Chriflum & fe fimul demon-

|fui, etiam:quatenus homo erat, vitaxterna confi-

E |Patris, quód abco miffus effet. Dcinde voluit fi-
|gnificare, in quo potiffimüm fides ea, qua caufía

non effe fapientem , quia D. Paulus dicit Rom.|

vere, Denique illnd etiam obferuandum , quo Aría-

illud felu» non eíle (ubic&um , fed attributurm.

Nonenim c& fen.[us; vt ïegne/fdnt f qui f?)lllä Cgf
folus verus eft. Quem fenfum : magis etiamnum
Suyóy. S«iv. Ita effe ex alteró conftat epitheto. Si
enim felnus ad fübiectum pertincret , eodem verum|
lpettineret; at veram , non ad fubic&tum profecto,
rum interpres, qui vertit, vf coguo[cant te falum effe

verum Dewn , verum fenfum nó eft affecatus. Duplex
adhuchichzretquzftio. Altera ; quate non dixi£

Theodori refponfio locumr habere ; nomen . Dei
tam. Sed duas etiam caufás alias potffumus redleres

per attributionem dari folere , quamuis Filius

que fit; & nomen Spiritus, atque paracleti datur

Patrem Dcam appcellauit ; ebdem , vt opinor, per-
tinet, quód ne fe quidem ipfum nominare voluit;

cognefcant te , 7* qnem mififli lefum , per tertiam perío-

ftrat, & rationem declarat , quare in cognitione

fteret. Scilicet quia miffus à Paue erat , quia Iefus,
id eft (3lgator , quia Chriftus, id eft promifus Mef-
erat controuerfia ; confirinat autem ex auctoritate

hominibus falutis, hoc eft vitztérnz effet, ver-
faretur s in conimirum ; vt falatis cognoíceretur

lauctor ; an&orautem falutis etfi omnis communi| -
|quadam ratione Trinitas füit; tamen priuatim, ac

proprié Pater, qui filium fuum mifits magis ctiam

|propriéFilius,' quiafuo ipfe labore , ac veluti fuisïï
.(Amanibus noftram eperatus e[ [alutem m medio terre, Ax-
|que hzc caufa eft,cur c hriftusnon fidem in Patrein;
pon fidem in Spiritum fan&tum ; fcd fidem in fe ad
falutem requirat , t emnz, inquit ; qui credit in um
A filium ) ven pereat;fed babeat vitam etcrnam,

quemadmodum Auguftinus. dixiffe patat ; vt co-|.
|gnofcant te, & quem mififti Iefum. cliriftum fo-
. |lum, & verum Deum ? Poftfet hic illa fuperiot

Patri , tanquam omnis diuiniratis foniti faifTe cribu4.-

à4. Ego te clarficaui fuper terram y opus con[ummiani,

Leontius; & Theophylaétus interpretantur.

VFGU 7 VRR

E. . Aaa 21

, enim.-

fed ad attributum pertinet. Itaque ille heretico-/Th-Beze.

fias erat;" Altera cít queftio ; quam Caíarius atti- Cur desi.|
|gir, cur deSpititu fan&o mentionem nullam fecic ?i àn&ep

mentio

|Facilis conie&tura ; non erat necelfe tunc, nift vtaulla hic
Ifuam ipfe auctorirarem confirmaret, de quo ómnis P&

Süp.c. 5.155;

-Jquod dediffi mibi,vt fatiam.) Quafi debitam fibià Patr
merceder clarificationem fuam petit,fe cam jam
meruiffe ; Patrem priüs clari&cando; & opus con-|.
Ifummando, quod fibi perficiendum tradidiffet: fei
liam feciffe, quod in fe erat; faciat ergo Pater, quod
|in ipfo eft, feQue clarificet, vt Theodorus Mopfueft.
o
modo clarificauerit Patrem ;exponitc cüm dicit,' Opus
cbnfämmdui,' qued-d:dil/?imihi*, v'tfïa;fam. Pgrficiendp

|

»iboe
r

D N
——

TAU

*

Pfal. 73.12-

*

Píal.21. 17.
18,

JOpus prz-
dicationis
Jofhcium.

OQuomodo
|filius à Pa-

p

|tius , Theophyla&us ; & Euthymius ;;

1076'

IOAN. MALDONATI COMMENT.

1077

cenim officio à Patre fibi cómendato gloriofioré,cla-
rioréque apud homines Pacrö reddidit. At p»ondü i.d
opus Perfccerat,quinnrchqua mors crat toti" operis
fumma; qua maximé clgr-ificandus Patet erat. Au-
gu(tinus , Chryfoftomus; Leontius,Beda, & Theo-
phylactus exi&imant Chriftumn mortem etiam ip-
fam comprehendere voluilfe ; fed cur fe perfeciffe
opus dicat,cümgpcrfc&nm non fit,non candem ont-
ncs rationem afferunt. Auguftin, Leontius, & Beda
iiore prophetico de futuro tanquam iam praterito
locatum fuifle, icut longé ante ore Dauidis locu-
tus fuexat; Foderunt manus meas e7" pedes meos , dinwme-
ranerunt omnia offa mea Chryfoftomus,& Theophy-
la&us dixille fe opusperfecifle., quia radicemiam
plantauerat, vnde perficeretur , iam humanam na-
turam jumpferat , iam eaangelium predicauerat,
liam ' veritate liberé dicenda extimulauerat in ra-

finis eratoperis. Aliseretiam Leontius, & Theo-
phyla&us,dixiffe (c opus coenfummatfe , quia quan-
ram in fe fuerat, fecerat vt confüummaretur. Faci-
liàs Rupertus;opus hic predicationis officium ap-

ficatione 5 clarificari autem Patrem , erat eius no-
men , acgloriam hominibus manifeflari. Itaque
(uperuacaneam eífe putar Auguftini quzftionem;
[quo modo nunc dicat, Ego teclarifizawi , càm paullo
ante dixerit » Clarifica filtum tuum , vt filius tuws clari..

- |ficet te.. Mlic quaíi priüs Pater Filium , quàm Filius

Patrem | clarificaturus . effet ; .hic. quafi Filius
Patrem , quàm Pater Filium clarificaucrit. Facilis

|enim folutio , priàs Filius Patrem eius nomine| -

hominibus manifeftando clarificauerat .5 : deinde

[quafiloco mercedis petità Patre,vt fe viciffim mo-

tientem clarificet ; vt caipfa mortis fuz gloria in

:confultó

Chriftum addidiffe verbum illud, feper *

[declararegqua rátione Patrem clarificaffet , nem-

pe non veré,non ficut in cxlo.clarus eft ,. cuius

|clarirati, & gloriz , quam . apud. fe , & angelos

habet ; acceflio. fieri non poteft ; fed ficuc. fa-

Cyrillus ,. & Leontius codem fen(ü Filium à Patre
clarificari , non vt Ariani putabant,. eius augen-

i-| da gloria , fed gloria ,. quam natura fua infinitam
. [habet, hominibus declaranda. Opus vero, id eft ne-
[gotium officium datum fibi à Patre dicit ,. fiue vt
|Auguftinus, & Beda putant, quia per humanam
..|generationem hocacceperat à Patre; fiue ,"vt Cyril-
- 1lus ,-Chryfoüomus-,üc Grzci fere omnces. volunt,
|quia vthomoloquitur,cui Pater przceptum dederit|

*

: |Euangelij predicandi..

$. Et nunc clarifica me tu Pater apud 't:metipfum
claritate , quam babwi prins,quam. mundus e[fet , apud te.)

lAduerbium illud, sw»c , vt Theophyla&us inter-
|pretatur illatiug particulz vim habet , quafi dicat,| -
|Ergo clarifica me, t ; quandoquidem cgo te priüs
[clarificaui. Meliüs fortaffe Euthy mius, Nwnc , id eft
jdeinceps, opponit ehim tempus tempori; dixerar

Íc. iam clarificaffe Patrem , petità Patre , vt fe dein-

ceps ipfe clarificet.: INon poteft hic locus intelli-
Igi » nifi priüs difputemus ;'de quaclaritate Chriftus

TeY

| | -| |&o locoillo , D. Pauli Philipen. 3. 6. 7. 8. 9.
biem Itidzorum animos , vtfe crucifigerent , qui[-

pellari , vt ftatim declatat ver. 6.. Mamfeflam no-| -
men tuum borminibus., Agebatur enim de Patris clari-|.

|Patrem redundet. Adnotarunt Chryfoftom. Lcon- D

| jarbittor ,. non vt clarum apud femetipfum cfficiat,
fed vt,quàm clarus apud femetipfum fit, hominibus
oftendat.Itaque on opponuntur, JJpud temetipfum,
J& fuper terram : fed A pud temetipfum , & apud bomines,
.quafi dicat , fac, vt ram clarus-apud homines fimj|.
E ,quàm apudte füm : quo pertinet;quodlib. ro. The-

per terram ab hominibus clarificari dicitur ; cüm| -
ciusclaritas hominibus innotefcir.. Hinc colligunt

o iil

$5

clarificari petat. Omnes fete, quosego legerim,au-
&ores degloria humanz , non diuinz natutz,lo-
qui putant$.nam diuinam quidem naturam infi-

|vteagloria , quam diuina femper natura , etiam an-
jtequam mundus fieret , apud. Patrem habauiffet , in
jhumanam quoque.naturam derinetür , non folüm
itefufcirando illam à mortuis, & in celum euchen-
Ido;fedad dexteram etiam Patris , vbi femper diui-
na fuerat, collocando. Huc licet alia alius via om-

& Mopfueftien.Cyrillus , Leontius , Auguftimhs,
Beda, Theophylaó us,Euthymius , Rupertus. Op-
timéautem omniüm Theodorus Heracleotes in di-

deca , quam vt homo crat habituruss & quare fe] -

nitam femper gloriam habuiffe; petere autem nunc,|

ncsinterpretes tendunt, Hilarius lib. 3. & 9. del
[irinit. Chryfoftomus , Theodotus Heracleotes| —

QU.) t cla-
titatem in-

Ltclligat,

?

| igui cimin firma Dei effery non rapinam arbitratus eft e[fe
] ecaipiens , i5 Bienilitudinem. bominum ftfus , g* habitu in-
]wentus vt bonzo y faétusobediens víque ad mortem , mortem

|onawit 1l momen , quod eft. faper amng nomen. Rogare
ligitur nunc vtad illam gloriam , à qua fefe exina-
Iniuerat , reducatur. INolo ab omnibus vnusau-
-Ftoribus diffentire ; fed nihil tamen abíurdi Ícqui
|video , fide diuinaetiam natura;aut communiter

complectente naturam in terpretemur , quemad-
modum & Theodoritus interpretatur in commen-
aariis in pfal..92.. Sienim abfurdum non eft, vt Pa-

lgloria per Filium hominibus declaratur ; cur ab-.

terram,led apud Patrem ipfum clarificari poftulet;
[ideóque putant & de humanz tantàm naturz cla-
jrificatione , & de eatantàüm agi , quain czlo ad dex-
[teram Patris fedens clarificandus erat.. At verbum

qualem Deo , [ed. femetip um exinamiwit , formam féruil

J ietemr crmem : propter qued €7*. Deus . exaltauit illum , w !

ide perfona Filij ytramque & diuinam, & hamanam|

ter,quatenus Deus eft , àFilio clarificetur ; dum cius|
|furdum erit , : vteadem rationcà Patre Filius clari-| -

|ficetur? Meuctomnes , quàd Filius dicat fe fuper
|terram Patrem clarificaffe ; à Patreautem non fu ïc*: |

fllud ; 24 pud.temetipfam , alium ego fenfum habere

fauri cap.. 9. Cyrillus obferuauit, Grecum nomen

. iSEa y xnde Zo£aCavclarificate dicitur , non folüm
Claritatem ; fed etiam opinionem fignificare; itaque

Aenfumeffe fac , vt quam tu de me opinionem ha-
,besseandem homincs habeant,| Quod fequitur , E«
selaritate , quam labni prisquàm mundus efft , Apnd te,
;quo modo omnes aüctores interpretentur , modo

p diximus,, petere fcilicet vt claritas iua,,quamdiuina*
,natura,antequam mundus fieret, apud Patrem ha-

buerat,cum humana communicetur. Solus Auguft.
.j& Beda de humana natura hoc ipfümi intelligunt,
jfedad przdeftinationem referunt; humanam enim
jnaturam ; ctiam antequam mundus fieregy cam ha-
ibuiffe gloriam ,' quam nunc Chriftus quafi iure
.debitam à Patre petit ; nonréiquidem ipía , fed Pa-
tris predeftinatione;qui eam humane Chrifti natu-

N

i& abomni cternitatedeftinauetat:ficutagnus amþa:ä

,45 erigine midi dicitur A pocal.15. 8. Aug.licet infenfu

jagat , de eáne , quam vt Deus femper habuerat , an

E

dutads

pÓ

fus

alioquin Arianorü hoftis videtur Catholicorá aduer

cN'Ea &
claritatem
& opinió- |
nem figni-
ficere po- .
tc&o" i A

P -^

Ms P " * i ——

j

Aritmoti |
l J

j
nifefh.
( tomen
ii quid
(l

:
|
l
f

wri
uj
um
d
at

1i

À .ï l |
13 d

vt
m!fääcrf
ïgcfmïir,æ |
m
ii
d
j
C&leä |
m
mig?u» |
1
ins
iT
pOm
! IOIW Z*
T
gnitn

&

TYTPRTWIPN

|[Cap. 24.

* J |

[Arianorü
ex hoc lo.

€o obie-
Qio, ..

irc no:aen
! Parris qnid
hht.

I|modo ex

fhirutionem. Hacille Ergo D. AuguftinuscümiE
Colligebant ex hocloco ctiam Ariani Chriftum

Cyrillo lib. 10. Thefauri. c. 9. perfpicaum eft;

loqui , fecundum quam quia ante mundum non|
[deftinationcíola df&ithabuitfe, — ^

B. 'Mænifefaui nomen tuum*'hminibücg quos ded:ffs : |
mibi de mundo.) Exponit, quod dixerat ver. 4. Ego

dMftare, vc Theophyla&us, & Rupertus exponuntj

1078

1079

fas Arianos firmiffimum arguinentum enerua(fe..
Sienim de przdeftinatione hoc intelligatuc, quo-
gbc-loc*o ptobabitür Chrifti: diuinitas,
quam hocatguméto optimi auctores probauerutit)
quod chriftus, antequam mundus fieret , gloriam

J.Japud Patrem dicatur habuifle ; quám fi ipíe non:|

dum erat; haberé profe&o nou fk*pöït'uiffet ? Hilarius
lib. de Trinic. 9. Cyrillus, Theodotus vterque;&
Leontius hocloco , & iam'olim Tertullianus , aüt

dem modo, quo- Auguftinus interpretatur , inter-
pretari folitos. f« hemo , inquit ; tátstummeodo Chriffus ,
quomodo dicit , €9* nunc honorifica tte gloria , quam babe-
Zæm apud te Priiæf,ïqüäm mindim effer ? Sg'dntgq:iäm mun-
d us efft, gloriam habuit apud. Deum y €9* claritatem tenwit
apud Patremnte inundum ftfi*t;"necemm babwiffet glorimgj
nift ipfe priits fwiffet , qui. gloriam poffet tenere, Nemo enm
babere aliquid.poterit , mfi anté ipfe fuerit , qui aliquid te-

e adyctmn&uæ;? so mado 7 detrnäïfil:wfb/ïtü; non potef)
ergo dici 4 sod no pateft adyei, Subluta ergó pradefitatione,
qua non eff pofitas i fnbflantia fmit Chriflne ante mundi in-

aut nihil de Atianis cogitabat; aut vt eorum argu-
mentum depelleret , noftram etiam infirmauit.

lam de Præde&ihatione interpretationem adhibdüï

non efle Deum, cüm à Patre polftulauetit , vt fe clà-
rificaret , vt ex Athanafio fcrmone. 4. contra
Arian. & ex Bafilio lib. $. aduerfus Eunom. & ex

quod argumentum cüm illís eripere Auguftinus
vellet;dixit Chriftum fecundum humanam naturam

fuerat , neque gloriam vllam haberepotuerat, pre-

*

qui(qdis au&or illefait in lib. de Trinit. & Cypria^|.
nuslib.r. contra Iudeos. c.i Ecapud Tertullianum
lego eos , qui Chrifto diuinitatem detrahebant, co-

net, Et poft pauca. Neque predeftinatio ifHa dicatur,quo-| .
niam nec pofita ej? s ant addant béc , qui béc putant : fed ve|

Aï[quatuf Iudxis, apud quos tantüm Euangclium|. -
przdicauerac, & de nomine Patris , non quo Deus,| -
ied quo Paterappellatur. Nomen enim Dei ludgos|
Jante coguouitfe, nomen autem Partris non cogno-
[uife; id chriftüm illis manifeftale, dum docuit
. Jfefiliam effe Dei. Hoc etiam videtur fuübrile effe;
(agebatenini Chriftus demanifeftatione eius rei, in
[qua fumma: verfábatur - humanz falatis: humanz
autem falutis fumma non ineo vtique verfabatur ,
vtícirétIudzi Deum nonfolàüm Deum , fed etiam
|Patrem & 'effe ; & appcllari. Itaque Cyrilli inter-| -
B |ptetationem tiagis probo nomen hoc loco proy,,

H

lita effe ex eo' perfpicuum eft, quód pra eodem ac-
[Cipiatglorificare Patrom , id eft eius declarare apud
|homines gloriim ; & nomen eius. hominibus
[manifeftare; 'Continet ergo hoc loco nomen Dei
quidquidin Deo gloriofurn , quidquid beneficum,.
quidquid hóminibus falatare eft;' quale impriinis

Mib o

genitum daret ,| vt omnisqui credit in eutn n pereat , fed.
C |oibeat wtami aternam, Hoc . Chriftus Tudzis mani-
|feftauit; quodilli minim? cognofccbant. Hoc vcró| :
[qui nefcit ; vt nomen Dei vel fan&iffimum illud| -
|iciat quattuor litterarum , quod fudzis ncfas crat| -
|proniunciare ; vim certé virtutémque eius ncícit.
[Nomen denique Patrís totum hic fignificat Euan-
Jiclium. Cüm dicit, Q»uosdidiffimibi, non fignifi-
cát feiton 'omnibus ludeis nomen Patris manife-
[ftatfe, fed nou omnes , quibus manifcftaffet , credi-
ditfe ; credidilfe autem qui fibià Patrc dati erant , id
; [eft qui adíe tracti; ficuc capite. 6. dixit, Nemo po-
: :q/l ventre ad ime, nifi Pater,qui mifit me,traxerit e»m y tra-
D|&os autem ; qui predcftinati : predeftinati au-
tem qui,& quare, idhuius noncft loci difputare,
Hoc teneamus , quod pars. vtraque céncedit de
|przdeftinatione difceptatium;omnces credidiffe,qui
|voluetüt,& qui nó credidere;propterea nó credidif-

re clarificami [nper terrams clarificare enim. Pátrem
faper terram fuit, eiug nomen hominibus manife-

aut, vt Chryfoftomus ; Lcontius, & Euthymius

nifeftare.Manifeftare autem nomé Patris quid (it;fua
non carct difficultate. Theodorüs Heracleota, Chry-
(oftomus , Auguftinus, Beda; Theophyla&us ,- &
Euthymius de gentibus, & deré non praterita, fed
furura putant hoc intelligi;glorificauit enim Patrem

putant, declarare;quod fit opusillud,de quo dixerat,| -
- jopus confammani, nempe nomen Dei hominibüs ma-|

! Manifefta-

fe,quia credere noluerunt. Desmwnde autem fibi dc-
|diffe dicit ; id eft cosà non credentium multutudine,
|quam mundum appellat, fegregádo. Theophyla&us
Jexiftimat propterea dixitfe , ded:ffi mibi , & tui erant ,
1 vt oftenderetfe cos non rapuiflc , fed cómunces, ficut

E |Cétera vfque ad ver. 9.explicatione non indigent.-
| ^ 9.Egepro ei rogo,non pro mundo rog?, [ed pro bs,quos
|dedifli mibi. ) Ha&enus Chriftus pro fe orauerat, vt ä;
-]Patre clarificaretur, & rationes tmultas adduxe-
|rat, cur exaudiri ab co deberet , quód ipfe cum
prior clarificalfet , quód opusetus pcrfcciä'et,quöd
Inomen eius hominibus manifcftaffet, quód non

gloria pofitutieffe;" vt apud Salomonem cüm di-gloria hi
t Melius 0i bonisa jabdio al ippadpottum:-
Cit, Melius eff Aenieti botiutn jquam diutie multa, Hod?lgrö üedis
1146

|tuit; quódita mundum dilexerit , vt filimm faum vni- Sap.c4t6.

|reliquaomnia; eriá difcipulos cum Patrehabuiffe.] .. |

i

:

cfficiendo , vteius nomen ;quodgentibusidolaco-| |finefru&u officio defunctus effet; credidiffe enim,|
lent basignotum erat, notum effet; quod tunc| |& fermonem Patris fe auctore feruaffe , quot-
- |quidem nondum fa&tum , fed paullo poft per Apo-| — |quot illius eterna pradeftinatione eranr. Otrat
l tolos cius aufpicijs faciendum erat. Valeat,quan-| F nunc prodifcipulis , qui credideranr, caufafque| :
- tum par eft, horum fcriptorum-áu&toritas; tamen| — |multas item atïirt", quamobrem pro illis rogans ex-
» |non facilé mihi perfuaferint Chriftum loquide te| — |audiri debeat. Prima eft, quàód ses pro munde Juundi no.|
tutura. Alludit enimadillud, quod verfu quarto| |id eft pro 'hominibus fceleraris, incredulis, re-jvine aut-
dixerat, Ego te clarificaw ; illic autem de re loqui pre- probis, indignis hoc tanto bencficio , fed Pro!iïtäl?;:n-
terita inibi probauimus : omncem enim vim, grati- i*js, qui Patris fint, qui eredant, qui eius fer-jur. |
àmque fententiz in co vtique verfari , quód pro| |monem feruent , qui cognoícant ; quod à Deo'o :
perfan&to iam officio mercedem à Patre perat cla- ipfe exierit ; eümquce Pater miferit , qui digni
rificationem fui. Aliam idem Chryfoftomus,Theo-| ^ his omnibus titulis fint vt , pro €is orans ex-
1 phyla&us, & Euthymius, tum etiam Leontius, &| |audiatur.' Hanc empha(im habet illud prono-
: Rupertus interpretationem afferunt, vtde folislo-! |men , Pre b* , quaíi dicat , pro bas rge , qui[.
l. | | m | aup. w o us

:?
neget fe -

j]orare pro
dmundo.

d. Timmh?
lodX 6. !

m E

Jrretiei -
nO&ri tem
Bpiis a
Biedefis.
hoc loco,.
Labufi, 1 s.

J

^

Hinemari
Remenfis
liber ad.
uerfus Pre-
deftinatia-|
nos. |

E

Luc.25. 34.

k *

J GR N- r n

g

jichr&us |figentibus paullo poft orauerit ; qui mundus vtique

|& ad Chrifti m,xorrvicn'tis , Patrí(que ad mortem mit-ï

;?:'.;P-fa coni

joratio diftinguenda, altera fufficiens quidem, fed
jnon efficax;altera, & fufficiens , & cfficax.Si priori
Jillo modo & mortem , & orationem chrifti confi-
|deres , & pro omnibus hominibus mortuus eft , &
|pro omnibusorauit ; nam & ciüs mors fatis habuit
. [meriti , ac vis, vtomnes homincs liberaret, & eius
|prima , & antecedens voluntas erat , vtomnes libe-
rarentur,ideóque apud Lucam pro omnibus orauit; E
|fiautem fpectés cffe&um , quia is non ex fola Chri-
Ri fcd ex homimur Wi crant; vo.
j|luntate pendebat, quia non omncs oblatum à Chri-
|fto redemptionis beneficium . accipere voluerunt,
[non omnes faluifa&i funt,neque pro omnibus ora-
.uit, fed pro ijs, qui credidilfent. Alio denique fen-
fu pro omnibus, quàm pro difcipulisfuis , & iuftis

|(mnt,eo clarificatus (um m eis )Duas hic Chriftusratio-
. [nesaffert , quare fc Pater pro difcipulis orantem ex..
audire debeat. Altera eft , quód difcipuli fui, Patris

fint , debearautem quifque fuorum . habere curam;!

|quód hoc illis debeat , quia fe clarificaucrunt , &

Cf aaror ia

Bo

E |tales funt;quales modo defcripfi. Poteft queri quo-| À referunt, vt pratcritum pr o futuro- pofiram (it, vd
[Quomodo| .. sovetlins | - U s.

-----

cutus eft , & voluntatem, quam conlc-|
|quenrem , & efficacem appellant ; ita duplex cius

ominum ctiam , qui faluandi erant, vo-

orauit. Nam.pro omnibus , vt.crederent , Giufti

|fierentficut nos pro hareticis oramus; pro difcipu- r
Mis & iuftis,vt cos conferuet, detque illis vitam zter-|:
[nam, |

.10. Quia twi [unt : €7' mea omnia tua fant , €2* fua mea

altera;quód in illis ipfe fuerit clarificatus;quafi dicat,

zquum eft,vtPater ijs, quibus Filius obftri&us eft,

Á*

Imercedem foluat. Czterum hoc quidam ad futurum|

Ms

r 4

p thymius per preteritum explicant, fuitfe ha&enu

, gifterin difcipulis, glorificarur.. Nam;quemadmo-

qui & ipfe videtur in eandem ire fententiam.Idem| C ftd ad omnia omnino rcferri , dc quibus dixerat,

m n r

fuprà c.15.8.tanquam dicat;. Ego quidem abeo , iftil
meo manentloco ,. vt me clarificent,.id eft nomenl
meum,mcam crucem, meam victoriam long? laté-
que vulgent,da illis pro hoc ergame mefitodignum

premiurn. In hanc fententiam exponunt Auguftin..

(& Beda, & , vt videtur, etiam Leontius , videtárque

€ bim midofont. Melitsopinot-Tbeophyl. & Eu-
jin illisglorificatum y*ficut dominus in.eruis. , ma-

jdum qui in illum.non credebant ,. illum quodam
| modoob(curabant; tanquam putum., & abiedtum
jhóminem reiicientes; ita qui credebant, clarifica-
-yban.t.. , oftendentes fe preclaram de.illo »atque diui-
jpam opiniotem. habere. Nam. quod fequitur, Er
gemnon (um in mundo ,. huc non pertinet, fed, vt mo-
idó dicemus , tertiaquedam eft ratio;. Placet etiam

Andicarunt,relatiuum , E& , non adíolos diícipulos,

|Et me4 omnia tua. font , €7 tua mea ./;'??ï"-.gHæ c attein

- Apfa, qua interie&afunt, verba omnces fere aucto-]

rcs ideo putant addita fuiffe, ne quia.dixerat, Q»;
dedifht mibi , fignificare videretur dixiffe Patris effe,

aut quia dixerat, Twi font. , non effe[uos, aut modà

fuos effe cospiffe,càm ante non effent.. Ita C hryfo-
ftomus, Augufkiqus » Leontius ;; Beda a*ThCOPhy'
la&*, & Euthymius.Mihi ratio reddi videtu t;cur di-

ixiffettwr fant 5 quia mci funt ; tuietiam fuat, quia

TRU MSSINE U. CM at o , —

fisx vetbis fequétibuscófirmari; &t 14 nep um in mundo;.

mifhi,quodTh,hcodprus Mopfueftien.& Euchymiiuäs :

jmea omnia.tua [nnt ,-€7* tna mea [nt , Itaque coniun-/£! ?'?

itne (unit , pro quia politam:effe credo Ka] , 4rr159 , 8

. avT? Umep,, vtaliis nonnullis locis adnotauimus.|
- |Da nobus auxilimm de tribulatione,Hebraicé,eo- vana fa4
B baminum,, id cít, q:uia. UVádnd þlw;lygmini;, vt nofter!-
| |vertit interpres.pfal.s9.13.8 107.13-Apertum hoc cft
j|diuinitatis Chriftiteftimonium$: . — — |

3 m Et iam phh. (nm in. mundo , «g* hi inmundo fmr;
T egoad tevenio.) . Haec tertia.ratio eft , qua probar
cebere Patrem.fuas pro, difcipulis preces audire,
[quod ipfe ,.qui eos; ha&enus tanguam pater filios
protegebat , de mundo difcedat , illó(que orpha-

jionem, .Er , prioriloco cüni dicit ; Et mea emnia]

Dicit fc non elTe iam in mundo,non quód tunc non

inos, Adefqrtöfqupiäemlinqua,t ; nifi illis Patet ad(t.i

! fs

INomé, po
finim, &

Ihuty
inifai.

eflet, fed quàd paullo pof faturusnon efftt,. Càm|
dicit , E7 cga.,.ggl te: veni |

.

|dixerit fe jam in. thundo ;non effe , quia «d re,
linquit, vesi. Eftenim totus hic locus Hebraifmis
Igatehs. o odsdpevusllonmtociiitg :
.. ,Pater fantle jälräd* e05 17 nomine tuo , quos dedistims-|
Ihz., we fit unum y (jcnt e7* m0s.). Declarat quid à Pa-
tre, pro difcipulispoftulet , nempe vteos feruet, &|
vt ynum efle intet fe faciat, Sed explicandanobis

|dis , gratiofifque vocabulis Patris bencuolentiam
!diciat;nom quódopus ipfi eflet vílisapud Patrem ad

Jobtinendum , quod petebat , blandimentis, vllóue
'artificio , neque omnino illü-orare,cüm Deus Patri

| di-(CiPulis opus erat.Si enim ipfe illis promifitlet fo-[
r€, vt cisfemper adeílec , etiam poftquam ex hoc
müdo d,ifccf!ilgt, vix fatis perfuadere potuifTet; quá-|
Mib d M 23 » EE quam ;

venio. , ctiam , Ef , accipio pro ,|Etpre
Wuia , vt. paullo ante ; reddit enim | caufam , car d* -

? , Cut Patré]
Kfunt fingula. Quód. Deum non íolàm Patrem,rsasm.

fed etiam fan&um appellat , e6 pertinet , vt blan.jserclle

jequalis ipfeetiam effefed quia , vtait Theophyl.id.

'tum eff
Qd hoc
lo de.

Nut,

* — p 85 ii
És : 1111 loco refel |
1 * : : . vnu i tuE..
: te . lun
: d. ^ |OR V(ïl-untäE iUS;pe-|
—— X oncordia ori ficut ip
TMER p.; ola co au& m fint, fIeg —
— A ed fola riobusa num fi | pete !
: , C a.Ííe iperio yudi vnu ( hon p | J
| - |INS ! ol füperi ipuli vn mfitn Hi-| [ re
| NWaut na ex (113 feftum do x |
— I O A X A hon lnpatre,.&" vt dl . anlfaüq .(ä;lomo O»do !
TIN. DC m Pa- fe cum] horto-ssicae. fint.Quc us m
g . d at nul- en e ev Int.ex : A SE
Iu immns: cum rat,vt nul- tere tervnum voluntat ndä*ïlntï,öü:us,& us,re-
— T*'&.lcglm &ita orat rater- & Pa -a.fed vt : srefpïod | Alnb*»l'ï; -rau*'lm m
ä o82 libi fccl*gäïli s Oraty CM Pxnnfc.äg l nacula*EPiPhanlu Meliüs mm:clnï. uere, AI:H-e 2
'ï 4 IOó aeriali is pro il is art vtomn n &L ligitur. nodó co ; &;a"', fuitIc :
| Bu üam id etiam illis.p : ionis : fore , icit Da- larius, é intel D Em maxime r ídem fu. [5 E :
: a ide ibusi Oration dit fore dic d $,l cisquo &obis i Íe eiu , vt eiuí- |
XX EX lam ientibi m o dlen 1d€0.' m ab Iximu od Ivcls»q ] HO inter fe d.vt :
qu audt . nuuu 0&5 bertus lonem . dix lisin o iclocum 11o$s int ! .'H',U.ln, n Pa- 1
rem au Is fpem c Rupei icatio imis inus ls ir hancloa ipulo e Chriftun rl
m p ffe&un mcl&:ä— uri.R incti i ,ni | ftir erüt,. 1am difc a Patre ii ipfe isefles ——
W | ]uma iagna MRUMM ia fan 44 €05 , t. ader iinam ara iodum Is n *
| ] um mag , r,nt ha- sq,tll : .t -F'r" Ctatut ..fPOn -fa['-l; tem w O : itat a b :
.*AW | ICtat , ilium fi llaíse , 10d ait , : tf:l?Prx Are nis adüér tulatfe is,.queim 3 "NOi fl lice
! * m uml pei 'Quod or in SHENOEE — oftula us,q iuídem Stum fþ no- ï
|| j : fan — oftu idem: Dorrapt; "m r nat ï*entvo naturz ,. Jnbrofi Wwenw, Et 'ennare) :
lts | trem IIISP liter i vl .WPP Bantur. : Mó , * n el lcm na & .. Aimn 3 IMCT B. '(x'"".
H ! «tr-diïclP"- fabcilizer i amtat ii Ài fuim ii jinqhir die derimet ii par
«ll : illo d icio iubd as N Viie nan fit, p usiiueh fidainq ag PFvnitate er Parrec
"UE E | i ,'ud*.;.-.-. TE djirgumos * dam erum i mbnio fide —R bipiieiee — € f-
! ) w ; BR " Deimt 'Wámwur.H. : |et rel 215 Gam n diiui rar Ra en xc :
Lwlt) b P äser : 0 ( 4 i aDe. l,k rudm L] * 1&0 ln re N . l!cäm .f tur 3 W:tM æ/t—te :
J [ [ riban. élLe pofsrtii iflo snund ; 'PP -A enmi1 torur yvt|. | Jes 5 Vided mes. fs natur.
x B [Li ,M&P.. m iffo n ria dim itiné coue eccatot $v talis nter hm vuitds j
| - imitatis euni eigratia ninimée iam p hriftu "" K ss mfe nHnes vn metis,) ]
f : mirgn $ Deig TV SR dgsedora Chrift eo| " TCR In ef bomin IÉ hss :
- : sb péác - cum m eran Ts at & 'adinei conante , gtala hfs ; !1n nom m !
d | PT szm :télocu ati fue EE nrog liberat [;um»q : ;cr«*tPf EM eas 1n : ua
M 4 fed v c certé: '*'-(feruat-'. jue no jam lib i per- F lián in 45,,03 s eius,q: . ;
| inchunc ifcipuli . i:itaqu edvtiam orum tus ydi licet eti« : a-ff:"'",, tioni; fi dicat, |
u s inh d;fclPu,f cuui zi , fe e quise fecutus| da , li Mil en e tlo ra ua illis;] |
EL | : "OE 1 t - onic ,,;tllr', .ne'q onic j -- : Afe na4 €»0n mnä... : do-'(l ; :111 d B
"M fs .f do ia em cOo: 'bcïenv tut, lam C ieerat;l tenat m e[fem —— ! iunao alio |
" TU TM a ne fD 11 oferuen l2.4q1a : Ugcr n L Cum lo.autc : » 1 non [,€go
"N ! ïmlmaä peccat**ïnæ Cofïar:gfatm,nïilud?cp ia at F st cfïfauogiammæfflis -'Cfam,-m rüebahiäis H
d E. iiv v cic odum. ddit, 15 no x-| alia : 1. E, 1 enir tuo1 ]
Qu | : ;nuh À quO eade dmo veroba f me | Aut '"Nver.12. cum L egO mc m -
a j tu,in u æblc . uema d.rVel' | fen,u : d' : a erat v ,undo : ihO) A .äyenïe d au'te j
L ftat ie quis ab lo,quem: EOs hunc! Wosrióm R tug in m aux difce dpigi ;
'atyn ;benefici [uenti. & tes i 1um;q $,eo'C lm eg ODts icaute fera is feru
i F. ca ratbe if'gq racleo tuum 'OS j cum O Op pv de tris phv-
T fuoe licat vet ; He illis non A CH H BAR 9271 quam me n €05; nel ain eThe : |
LUE ,' »lica Oorus illis i:fac ! eflis « quat bam/ reo in norn &te on. :
F /texp heodor cumi icafti ; £ -d'-tyq'"'. fic;| 'otegebx eft , erg cos 1n no ? Red iÍq; c
j . : vt The E Icac H unic dixt, / (tien. T 10-', lopuse icit Í? eo In€ : lplu 4 'um ! 1
d - ,;ua-a.,- unmun comm ! .,Ego Xue m P ilio Op d dici «TC nom ret fpe ,.. d eoru v ; :
üm ais hCR r d eft , Ego Moptueft bceii aux uo besridape dar EE hri- i
, u deto 105 & mect : ufn,,. idorus nic url * :lf:'q Pt fel llhs 10da C :
ul : ! oón &fn s dl& dOf mu . .:-tur1 bl Vu 4 qu lus nmnmo de : 4 *
L | i P. dum & e aliis 5 'Theo E comr vide d dü dicit üop com ilonam : ituri s
, : MR DN Tesug vi, b ac is dignam « dit ,
m í mo o.de ero & tnihi CS?' utcln.' omen r nori : detïq & vt 1íatis i Ccre Ea :
H ;. do,qu ]ter v &m illusa nol cu fpon . Ü dü faà lius lomine 4
1 | es, Alter v las rili ul d s reip ibere inon faci om : |
u | : - imo : ne»f-'A ; ch . | Cy : 16, q U om | l éctus : dhl 1no AE ue & [in . |
Mu ^fal.8r.6. | elfi emn atet, um, j;in m ime or : d lsa n,qu Itaq am | fore, "
| p d.10. *excef...-. fis p entu id eft ; in . Opt .lo- lation fnfün*'. nem, 15 ,qu | Ípei m |
"Wa feup. c. vt illis fi i nomei uoyid OCOt. hoclo- AMo etur leni 'inionen Patri türlip um | «f
j fac v iternum ominet 1 &v i Vapacde! uc VAES t opir mine o a pofte |
u 4 illis pate i.innom &fum; ius,n0l 6; itàq loq eban noi intc in eti
, din 'nificare; É be et fe 'Tà1 Gl doc |
NI . illis p "— eus & thym ifica 'ote-] ha iceret iÍquee iflent , llus ;
M L a "E& ;eTpre uiD & Euthy Yagn ua prt fto . fi dicere láque ti fui d Cyri ilegatü
É i Intc -4ro,q &us, .»thum" ['ub t "n 461 ant; "e033P Íerüa uo luti : t
"NU ! ituum ge hyla n au |ua eos Domint D jer uaffe « inte inet,q & velu ia gel- &,
N .tuu -hC'OP virtutet oníeru jomen €-|. " Ifno fer inea erti inem, iisomn : o |
i RE ium T jam; virt ifset. con n nom O.RCP íu nom demp homin iciis o ittas,|. ; :
hh | 5 Po"iniüm Wwaim, dixifse " rt'/f'm b.18.1 at1o- vos Eo lam .*aüfP erm : o
hts | »ome,P& ^ otcn cfi : rrk**fb -OUCT .eius ra " weq entur. tanqt ' atCþ icat ncP àte :
EM Wentiam, jcop eít,a la. T& Liror,Pr uet.e: iteml feruar iftam ritate, af1 dicat, 1 funt ,
a . pl inde tute Itabitu KM Mrpteiede " i Chrift ; auictol jqua feruat CM 7-
nE rirtu IDCr ue exa oriam : hs Pr met| ul 1 eiusa ,m,q 1 € le rnan À &. 10
dMignificat. . . d a od RR 1puis [ cneme loq 1 C1t pune i, 'àm i defi Ts
LUE $n &ione; u/*'"'. mem dl,fCP. atsfac. é is, qu In nei Aune eruari ne tuos :
| ; reti ibi, vt ro dicatj 'apte| Patris, fTe, nonR eíer m nomin e
TE | p[am curret imibi, vtíe pr uafi dic ^i n sptd hoce iUs tuo beunt esim n nomm
" | : zpf' dedifti ierat, : ,/,z;q' ift. It dedifli| fiffet, enus ea erie ens n . In ol
NU o , ; 1t,44405 . pet : 107 ffeci 7405 ec| |dü j ha& ine hD uft-[ fernabam s buman |
m Ut.4 36 uam-pe 'mqu.. Isent, eft &;4 fthzc 'qui. nnom it Aug pfé (erua u5 hu *
i^ : 4 Íse 4, eft vtq mn ait A spfe UNCACN " i
iund: ^ : s,obq dedifti, s onferu Pot t| oden ad te, C ? r lij feru
Ts teoniigi t uos ijvtm iunxit, e Mnmá, lifset , v — Ituoe uente d. ei5 eram , us bomo , ne Fily dein
n* LA j dlrctjq t qü.l) niun : mf d etiiis T t . veni | " e15 Flllw : n9min i e,de : 643
"TE hs aud [inant, o con noi vnu te p FU Hs uando cu | fmos rimn s quipp ' .el
- i e defi duo« f0 Yman det: ; Wf d ud Iioules i4m Pate . buq n inisos
z li císe hec cut C* cum immam de ]li- besio ^ i t diféip fi4m tebat, itis PAtre j ,
78 2 odum vnum.fi lO , itavt - fufnm. inte : quo ertabat 4 , fede 5 exaud. terifis iftus fic x
"W ! dm tvnsum 10 ; It illis illus : er| t (erná - I'M—'.., ?fes e. d peti iftus à
| soin BI üuo t1 Cvr d alit trae [e infhitu lH peten niá p hr M ,
H hi ; vt fin fse pe inevt i vt Cy (eda E |Patt « emfit Filj p lis, fíq m b illi alb |
u l Euv ^ mibi E dae tat nu rdiaim , ima fit , ; fit va[enti in nomine: 6 U6b15; . aute fta ; "
«l E T et rdi 'óma fum r nom dieo uür lo po im|
w ha t diu : gctsP, nco ptrim: TRU f" 0515 4inen "HUR UIOP fiia
Ruklhi'« I ä atl U l&rua u.c CO culn P1 fi ho rum- b : qu : J * Loq : la Pa ., ua à 3
| : ! n c ua . Vt 4 , Jverat, aþtS. qu ei$5q : & x
| | €os co m atq eader Sq e fint. n lius dix Litv flet, lit . cusms . nde. 18. 9. ,5
| ione vt la&u er fe 1no Filius da ; nc inquit , um *|Inf. 8.8. 1
18 junction L5 aut vl hyl: inter num nemeo , lllis no inqt "WR atf fi- n l. 10 :
d "U Wun idetur; It Theop um fse?.v lun- pomime meo m 1ilis em , m en (um i rit, Pfa M |
« h : t vult T tvn eis ,volu p cu "m m 25 pe nes,l 3
M u. ere vi vt vu e,vt 1ium ofenfu, : fiiam 1S ; €t4 Et i4 VINMMP mn - :
prL" | L ii , g 1. -a,ï Hiccr d c& vn d COIC Paulu:s-, *ua l i [rufu. 7. * Vet.l. rta €in$0 & ltà O ex
i | 1C1;g re,€ ul t, Íe itait D. P J** |q t diíce dixit 'ut,ü»æ1 Ide ; jemo €
d | GU P -ärüa. Sedq fuerant, 1cütait 5X nd]f' rat j ficut v uj?od' iptura. ) 1,vt ne di-
Ll : « roba 'tíemp ja, Ípirit ati eft ictum . |nonefi dz/hml leretur fc ifti , feru um mi ad ï
u L ; i : a, V 'd13, P téf 'voc d [isd 2f« n ) sde : Pe 'dlfth um lotuoa I
M "N ue p atura, oidl,. 6 . licu ill lp nii d m di C icio t . :
m | jà nc $s , llis cor vnib, Quos MU tra tu, cu icio e ! :
w l !; 3 -d ]0 c, c& v—. 1 3 -4. —"e 'e * rac P ; , f i l .f'i e € á at xn m
a Is de: tat orpus , hel.4.4 5 4ute cr s Herac ius,| d vsibs d Fum;c deras; Ituru |
"N b otet: 28 P F Ituat . Eut ic. F illis peri eíse ihi : ump. cvn : ]
4:/1!:' | ij -. » 2 ? 1 - ü ; t — x 1 : .. | , " e ! » tu ; 1 * : S : ,
ue d .' t Acto Ita ias, Theoj & Au incarna t o [di icum det Ícript mn nibu idem i
EM | anim eft.Leo de fide Juidam a Chrift is| lin eriit,n ir. Quit Íe fuit , inem fu Spse| lius per
T d c€c (ue, s lib.4. ini. Qu erit C arni on p« lerett min emi J per 15| Fil jis .-
m k l& Mop fius li is Domi f1i orau manzc IBN imp antu n , nen rop dition ditio: Hé- |
d 3 & brofi bisD uatt m hu : num x erat, f qu functu : It , P | per fti- hrafi a2
( , AÁm ver l rC,'q lonem terv XCL ificat Íe M Criu S Pe hu1nP def P 4« - |
| j & L.de etiic ptlon & Pa H f€) enific iíse P fi qui ideo fi itionem d lbraic | 1
| m.1. i hocr [uícep ipfe,. is,ficutip ó| |fig ibus fuifse iíse ; fi nide :ditionem 2
a ! & fer hrifti l ter At.ficut s at1S, 1. eroó rtibu la peri ! quer d per llauit, à
od i ' | m Ch ; qui propt 'e erát, olunt llarius v R. perer nta p das fuit, af1; j appe " m 1
!B "— 1qu 1 nature ntv Hila /hri- th is Iu f qu | ulus. hetla n
1 | | Ícipu ïi na4 iam else f69' ec C neg alis hta 3 "D.Pa drbeis T :
a ! dilcip íecum gt ol hetef. hi opte culpa,qu cat p & :
| | AUE lus etiz nius her uafi cum, ulpa;c , vOC um 1
Wt | : natur rant,tic d Eu ris fui' uema al m, quer |
21 ( v ifate ad TU "fiant, q n efse natu — | '
m pat initat ii as É i. | . '
p ' i. $d Tfisz"Olänatufahtcnröqu sentFilium
n'*i * 1 . ; 4 N 2 a à r : B
( . Cr Y , N ( tur . à
, : » E 11 : a : ; l :
ii & ipf Íechim P hocabuti l.
j 4 dum ip A d
TM ; Ariani Solitos ASSRSNISSNQSUNS *
:ï[i':) : f'«;abuühoc I LE RRR
T ï
TL":' l ä ! "

.

* [pati:

peterat.
1

In pfal. €8.
fer.r. 3.5.de

poft védi-
tü Chriftü

1084

IOAN. MALDONATI COMMENT.

ET

Thellal. 2.3.non quód ideo ille perierit, quód à Deo

perijffe;ita loquitur quafi caufam perditionisillius in

nium conijcere videatur. Itaque cum dicit , Pt pmple-
retur ,Gripmm ; di&tio illa, 7f , non folam confccu.tiol-
nem,& euentum, Íed etiam caufam declarat; caufam
veró non veram,fed apparenterh,quemadmodum in
huiufmodi phrafibus IPæpc diximus fignificar

Afuifse predeftinationem , adeo veram fcripturz pra-

l

|dam,dum adhuc in mundo fum;hec pro illis loquor.
|Sic zefoluendam orationem puto. R eddit rationem,
cur nunc potiüs,quàm ante pro illis oret,& quodam|

que nihilaliud indicat, quàm adeo certam diuinam

di&ionem , adeo conuenienter vtrique Iudz inte-
ritum accidifsc , vt non alia de caufa contigifse vide-
retur, quàm vt diuina predeftinatio,& Ícripturz te-

quem alludit,eft ille Píal.108.8. Frant dies us pauci
epi[zopatum erws accipiat alter, quem Petrus Act.r.20. in
eandem fententiam induxit. —
1. Nunc dutem ad te venu,q7" becloquer in mundo, vt

nu$ quidem , quiain mundo cum illis fui , feci quod
mei erat officij ; cuftodiui enim eos fic , vt nemo ex

ditus erat;jnunc,cüm ad te proficifcens ab illis difce-

modo apudPatrem excufat importunas preces.Cüm
autem dicit, Ur babeant gaudium mewm impletie in [emet-
ipfis, explicat finem,ob quemà Patre, vt eos feruaret

? 1l.';suxdium
fuum quid.
voOcesChri-
us.

Sermo Pa-
tris do&ri-

na euange-

! dicatio.

quo de me,gaudent " impletum inþmetipf:. Quod Cy-

gaudium meum impletie m [ermetipfrs, Breuiüs, & fimpli-

lica,vel pre'phylactus, & Euthymius putát,vocat do&triná cuan-

poftulauit.Gaudium fnum Auguftinus;Beda, Ruper-
tus vocare pntát,quod in difcipulos iple contulerat,
gaudium illis à fe datum. . Cyrillus veró , Chryfofto-
mus , Leontius , Theodorus Mopíueft. & Euthym.
paffiué interpretantur,vf babeant gaudium meum;id cft

rillusad hunc fere modum explicat, nunc illi magno
ex prqfentia corporis mei gaudio affici fibi videntur,
in cóque omne tuum prefidium collocát;putántque

gaudij ex mea diuinitate, quàm ex presétia corporis,
in quam defixi toti er&t, percipere;hoc eft,vr babeant

ciüs interpretor, facvt magis me abfente gaudeant
omni tuo auxilio muniti, quàm prefente gaude-
bant. | |
I4. Ego dedi es fermonem tuum, e7* mundwe eos odio ha-

ad interitum n6 folàüm,;vt Auguftinus loquitur, prz-
deftinatus;íed ctiam factus elfet,quéadmodum noui
heretici fümma profecto impietate docent. Nam &
ille,vt Auguftinus, & Leo magnus tradunt, etiá poft
ludas euilvenditumChriftum,fi voluitfet;per illum ipfnm;qué
vendiderat, fanguinem faluus c(ïe poterat. Sed quo
faluus efïeimagis Chriftus fignificaret illum fua negligentia non|

diuinam predeftinationem , & in Ícripturz teftimo-

ftimonium implcrc'tur.'Locus autem fc-ripturæ ad

babeant gaudium mewn impletum t [emeripfis.) Hacte-|

illis perierit,nifris, qui antequá mihi traderetur per-| .

meabeunte nihil fe confolationis, nihil auxilij, nihil;
letitiz: habituros ; fac intelligát fe nó minüs à meab-|
Íente, quàm prefente protegi, quin plus auxilij; plus

C

D

E

butt,quia non [imt de mundo,icit €27 ego nen fum demtido.)

id eft Patris caufa mundus , cos odio habeat , perfc-
quatur, zquümqj fit , vt cuius caufa patiuntur;ab eo
adiuuétur, quemadmodum Leontius, & Theophy-
la&us interpretantur.Sermonem Patris,vt Cyrillus,
Auguftinus, Deda, Theodorus Heracleotes; Theo-

gelicam fuam , quam illis tradiderat , qua etfi ipfius

Alia hzc ratio eft , qua Patrem mouet , vti difcipulis
- [fuis in mundo manentibus opem ferat, quód ipfius;[

Jerat,tamenideo non füam , fed Patris vocat, vt ratio

i

[przdicandi poft meum difceffum Euangelium , quo

B

jne propter homines, id eft quia hominibus audien-

Witmg?; &ut Satanam principem mundi, qui pro-

Locus eft in fpeciem facilis, re veró ipfa valde diffi-
cilis. Duo explicanda, quid hoc loco fit fanctif

, plus haberet póderis;magis enim obligaba: n

vt difcipulis propter fuá , quàm propter Filij do&tri-

nam perfecutionem patientibus fübueniretQuem-
admoduin alio loco dixit , mea defrima non eff mea,
fed ii qui mifit me,Patris jquia plusapud homines ha.]

ceret, Theodorus veró Mopfueft. Leontius, & R.

ponunt,fenfumque effz putát,ego illis officium dedi
doctrina tua cótineatur , quz res magná illis odium,
magna pericula concitatura eíl; tuére igitur eos , qui
hec tua caufa p affuri funt. Vtrumque probabile ; íed|

que vt recté Auguflinus adnotauit, qua per prateri-
tum dicit,de futurointelliggendafunt. .. —— —— -
$. Nop roge,ut tollas eos demiido;fed vt [erues eos à enalo.))
Loquitur Chriftus cum Patre tanquam cum homi-

tibusloquebatur. Si cum homine loquens dixiffet
cos non effe de mundo,&mundum eos perfecuturü

ergo illos de mundosquid illis cum mundo?Huic re-
Íponfioni;aut obic&tioni occurrit Chriftus, fe id ro-
gaturum fuiffe,fi fieri poffet,aut expedirer; nunc auj
tem fieri nó pofse;cüm necefse fit,vt Euágelium per]
ipfos Frqdiceturg proprerea fe non rogare,vt de má-
do tollantur,fed vtin mundo neceflarió manentesà

bitura erat auctoritatis, fi Patris ; quàum fi fuá eífe di.l

pertus fermonem Patris Euangelij F:ædi*kzationö ex-|
]

hoc fecundum euétus ipfe reddidit probabilius, Ira. 98 10$.| -

cíIe , in promptu fuiffet bomini refponfio,tollamus|-

Sug.'c.y.:c.

vtin periculis fübleuentur. In hunc fenfum Cyril-

qui exiftimant ideo hoc dixifse Chriftum , ne audi-|
entcs difcipuli putarent ipfum rogare Patrem , vti
cos anticipáta morte de mundo fubduceret. Ma-

mundo feruentur; non vt periculis fubtrahantur,fed|-

lus, Leontius, Auguftinus, Beda, & Rupertus, pro-| - —
babilius, quàm Chryfoft. Theophyla&t. & Euthym.|e -

lum aut ipfum vocat mundum , qui ferse ip maligsoi102n,449| -

prio nomine zewwpác malus.apgellawr,vc cüm in
orátione Dominica dicimus , fed libera nes à malo. At-

4 E

cum hoc Chrifti , vt re&té Cyrillus obferuat ; ad om-
nes pertinet;.ad eos veró maximé, qui prodefsc
alijs fpofäun t;patienter vt ferant, & inï
tiüs fortafse , quàm vellent, detineri, & multis exer-,

if
ippen. 1. 23. Eodémque prorfus fpiritu vir ille plane

noftra impij, nefariíque homines Caluinifte in pro-

erene. " --
16.: De mumi: son f[ant , fient ego. mon. fnen de wundo.)

debat. Theophyla&us ,. & Euthymius putantideo
idem repétijfse, vt audientium diícipulorum animas
magis confirmaret. Auguftinus , & Beda referunt ad
lequentia,quafi dicat, Quia ergo demunde non funt, vt
dixi , freut.ego uon fum de mbindo , (antlifica eus , ficut ego)
fan&ificatus fum. Pa *
17. San&iifica eos m veritate , fermo tusns veritascft.)

care, & quid in veritate fanctificare. Fere omncq

ddiscmsididuüb

r apttar

docent

que hoc modo Leontius interpretatur. Documen-Mauh.cas.].

2c vita diu. . Patientet
s diu feregdum

s . .- AE ,. detinea-
ai , inquit ; €z effecum Chriffs roulto mw?ä*ltltüä!mur, vta-

|permanere autem m carne ,nccefJarium propter vos, ád Dhi- B profi-
1nuse

ceri ïcricüilis,, vt iplorum incommodo alij iuuentur./^ P«c vita

Apoftolicus B.Martinus Turonéfis,cuius ofsa ztate| -
fluentem Ligerim proiecerunt , moriens dicebat|

[Demine fi adbue populo tuo vece[farius fumn , non recto la-|

Inutilis repetitio videri poterat ; nifi Chriftus efset;|-
| PHgn'iloqucretur, cui nullum fine caufa verbum exci-
á

t diutius

TM

qydifie
It qüid i'
l:l90

San&ïücä-
It predica
(torä buan
Itl come
Nituer,

; gosm 'F...I--f.:,vï:f-.-,'*:""«-'"'-—".-—; , ; s : . * : RO QD :.. i lioribus,
UM CAT XX " xcelleétis, ed aliis ligriiono |
DI NRUSUSS .IO A N'Q i Iudaico more in oniis; Hinc intel bfecuhda. (*
: EU : I N E cResin Gs :n--f—"",""'r'am,&' L D yst: scercmO, ^. tiam , qug « P fs verirate
s —— 7 "d UTR fän&o-cön?tm gel . hdefb pI Bd fänöhficz.zr t; " n&ifï*care,& qu proeis ä&idiin |
" SIMUABUN 1étificare effe uibus ageba Opfüelt. E . ftio,quid ir slp -Cümdlclï zálibus cere-
m ; 4 jdocent fandtihic: nes,de quib lcotes, & Mopftüefl erat queitia lo poftvelit , cum xim legalibus cere
MT San&ifica- | ündi periecuü dorus. da,Theop d Chriftus p ipíam, Veri dmodum EU
Ü 'e quid fit | tl & m. Th€0 üinus, Be 3 ; &inus,' ( &iþ*c'a metPfü it.unfna HEECIS lgrldm,
m dul hrvfofto ius, Auguf rit Áugu : e ofin ls oppon dES -l,,mm?""'g
Jd hoc loco. C y ntius, e qua E.j 'ntutr, g .a mbris P | dmmg BO VOI.
At "d Leo Itaque q &üficentu niis,& v 14. Fidi veritatis j & ver.
* Cyfïliusf Pupertit: wl GEaH 1 ( mon x T UN Cap.1.14. itiz,(7" Veri ia
"" : mn1us , Ixup 'iftus peust3 c eft effe fan s dixit d ; [gnumg" A guentas peti
" Euchymi : Chri : (fe,hoc NI i b i Patres p '4ti4 autem , E
s il . do nunc do non elte, : n vVert- | nigentti 4 4fA ell , oratia 4 Deum,
DE. d ostani disebar ndéeli Esbl um g ht n nl f ER MA: n Aor ramite
J quos . Refpondet his v fanchitate , j- [17.1 flnm fatta est, lerare, Auctorem ; fed
] ; H JA l m (an briflum - dorare; onum
mï-ï ?. |Ctifica "h --';,-',cddme NG chbF - d e R gerttdf"P ionis haber uftinus,Be-
"B TIMIIUe M ifieatii m m.Vnée C ; dincscd ao retationis hab uftinus,Be-
[ NI — |tatefah hs (ïncadm! ficauit meeptu rficiet v[-| B m ff iusmtelP. | poterant Auguí era in-
g lures i Nea, lo Pfasttipann v it;perficie ellem huius in pE p
W Guores profetctum , qu Y2 50numfæ[' x ,.Rüper— us 1 inuenlo. Y idifle (eníum ; fed lcenia —— ^.
ficante profs : vobis opue inior, quám R neminem us hunc vidi iderunt. Sic - Tract.108 ;
N ( gfica dicit ; Qui im iüs,opirior, qt é dicit. fed ertus erdiderunt. - itAte ba- iT
| olys éitit s Q . Meliüs, te fuiffe dicit, dà,& Rup is declarando p ue m veritatehba
N Dhiliau: &. /Po/) . b; ;jlzlf s. ideim anté üdüm ba-|1 - ii itatis de ; fur ifaque n fflfi*
Y philip n diem Chrifli le uidem ante f üdum uente veritatis dec &ifican unt [anci ;
TE RNCREN, tOs qUIS ; quià noniat polie ab Yus. Sancrificant & [neru al
'*I*e*l.w ! 7u:tqui eos Eïnö.hh;a(änäifïcaws : qäc baptifmus eft. Ícribit Augui.]cm:,'smiw verit4tis vn;i;ügthunc,quenï -7
d | (55 in verita idern putat ; ceris leeis, s feflamenti noui, ! Ouis nó p* ftinum?
| dum in ve ille auiderm d- ! a veteris 1CgIs '"dest'f/?am : 3 mn.ml,ls | mAugU ;
Itj |Rnonqat vtilleq t per facramenta n bapti- itienes veleris teflam aflecutum Av antlifi- od
| n - tant , vt EC )sianm tum ap pes ve . fenfum . , 85[ ; , C.14.6;
| u erani rura, vt p iftolos iam ' cAtienes wer : us fe : tateyUtiq Sup.
| puse Vfola figura, vt p ftolos1am t uctores ; dó expófuimus fenf WE TITOETA " veri
| j | p dul At Apott iximus, au dó expc m [antlificantur. UA CT* Vehie
1 | uononiola mur, At ibi diximus, auck ORCO iceaed i Ej cum [anéhificantur i t , Ego (um ' wl d
M | : ] é fan&tifica fere,vtali esfat loquc : d addits E e P er dixit , : t veba Poem. .Cap. 9;
! | : te : eré ner Íe res fatis il - lfeda ib d veracit berabit vos , . aP«f
" -. iedvelc. bo& OmncstF ss Yà per fe res ine Chrifti puidsE x chïf/füä : lgt Feritas ube £ V0o$, s;
nl ! fuilfe, & omne: etet;lplà per/ mine Chrift [eantur im Chrffo;« mando ait , F'erit« 1 liberanerit
"" IZatos moó doc T & 1itos no . nt? !L RP If(mq Ms 1 "n ;nd]l&l ) r Il?á- 4
uh'z'*.ï.»'a » &G nc g tbaptlza Qu b tlzaba s 0—003140 . t rif /; HAWS, « -«Sdlxwäv"
AmI docent, : im cfcda' aine €lrifti ap i hic aeil a lass s; auid dixe 4 -lyaffäPrm ; ROE AS n ..
QE * uis eni normine €I irds fanéti hic ag C ex ponens qui i, vt oflenderet liud in bec loce *
retur, Qu ui alios nom Spiritus land uid-| " |poff ex libers eritis, vt often d ergo aliud i ? Itaq;
T n fuifle, qui. ificatione 5p ;ic loco plus quid- nc vere libe m Filium , quid e eo5 in me f Itaq
| non fui De fanctificati re hóclocop etado;| |fmnscver modum .( néiifica : ali
: * in Late jinterpretatio| — |f ad pe(imodum F n [ani , &alij,
u .4.1,2. De Ia fanctifica ia interpt ttm ,quoá p 4n "Veritate, : uftinus , :
| caped t fed credo elior eft alia : effe, : tifica eos im v ntia Aug tsalte-
Ut 16 dubito;fe Itaque melió d. hicidem - TART 'f A noftra fente : difcrcpan ia
m nó du mET Itaqu | &ificare icatdrem Ti bus àno is.auctores - cüm
J i ificare. Mfert , fan ! redicatore iabus re inauimus,auc 'etentur, c
| dam fign tvíóftom. affert , oftituere pre dua ) nominau : interpre a as
AR tvíóftom. ftituere pr dmo- dó no »hriftum interp n&io ..
kno ho Q Chrylott are , có quémaamo. uos modómn Chriftum inte fandti vnétio- : |
| 29 ; ificà- [quant 'aré, defien erat, q q tatem imus, Spiritus n
mm *' san,fis'hFa qt tesgare, oj ferlïlo matris Ào od veri : inus , 5p1 Ccra, no
:edica- dfegregare, 1m re ieri b vtero rà,quó ius . vt dixi ignificet, qua vi RE
L* re,predi |quoaiest de hac en lium a icandum! | Otlus , Vt d. (ienificet, hriftia-
n toré Euan- angelij , de hac. Euange: d przedicandi internam potii ionémque us mnibus Chr R
gelij cons | Euat Paulus in Eua it, id eft ad p lat.r.15. t , fanctification ódhoc de om etentur, ID
eattsi R. D. e fuifse dicit, | ad Gala em ,ía rera.auó If ; interpre . & 3
" dtituere. dufn IC ful n 4 I,I.& i Ade n CT R.altvfajq r ntut ; i ag bus :
* í um ! Roman. : e. ficut :5 tilise p ftifica: - qui
UA (ue fe legat p um,; , " ficaTC3 mbra " Ruln 1u i *aellcls : p
M à "£* à * 04 APE arl,
Cri- E elium os eft vj exires de v WLgums 6p iftris ag Yfanctific
! uanpeug d Hebre otpteauam ni$; C de min illud. verbum ía Eadém- i
w | BRRT eft. z fnted edite,Tcrem.| — nis p lcillud verbun riü, Eadém- :
p ] lHocenin heta dictum ett, tibus dedi te, fed| , WIRP 1enit legale iliud i minifte do-
ia propne betam in gen lior altera eft; fe DI rié cont lij initiar 5 PheniriiTheo p
T L Püenaprer g Áibie lod elior altera c prop , Euangeiüjj 1 illi;Leontij, T h« .
w | anchificaun interpre idem iudi. ftad certu hryfoftomi, C; Zurthymij | !
l sa, fanttifo Interpr uidem iudic lej. le ióne Chry iti, & Euchyr d-
| uam;1nt ecoq ificare legale, g. lOne hyla&i, rarmi
n | weieihr ius loci m &ificare legale gislonipp u i heophyladti, & Et tem ve |
2 L.j Hec, i füm huius fan tmque| |q léote, The | per verita 4 &o
| ! n c loco d némqu - acléote; )r,qui per! tsf n&lf*' :
t : cum fenl igitur ho Íse;allufionén : |ri Heraciec n fequor,q fuit , San
" ÓIto vl t -edO lg b m erse) '3 cum W : non eq [ö CXPO M rggult
A lexhaurit. Cr« ] verbu i, quibus | [tationem rio igunt. Qui vet iuftitia , proft
J & vt ita dic notias VeteHis u -pcmmtla., fegre-| |&r itate ,1d eft vera,r heranorü , eft,
Á 1.« crem Dei mini minibus fegre- in veritate ,i . n,& Luth dsit d Crg o 6s
"- : fieriad c te 1que : ris homi " o ssts dluimftarum; Ó attigit. Quk nnes
| i * tes,cäæ id eftà ceteris h [ecrabantütq;; dio Caluin 'um fenfum nó attigit. € effi Omnes
TM facerdo ;Sid eftà. -confecr i&um| |ftu ifed verum fenfum n. veritas
"N ac i dicebantur, / ur,co ine fanctum. | fed verüm i. od 0 FH5 . mnes,
ificari dicebant dedicabantur,con atinefan | |fellendi,fed itur,fermo inino om
mm &ificari diceb: 1c dedicabar & Lati is| |fellen inu fequitur, fen 1u5, & omni: s
u . antut; Leuit. 9.1. nibusatque pol irpstuea modó citauir intelligunt, em , idi
" vf bus commar dam D. Pautus| auctores, q legiffe memini;in erfermo i
7« N * Exod. uodàre bi vim et ffia vialu pan- t uam iegi ; propterca pei onueni-
g | vnq , 'eft prop Eoco conu J
d . lid dicitur,q uam vero ebat,vt th ! quos vno €rus Cit ; pr buntur. i z :
ïldih';,,,g;a' h : eít. Q,. E mmdt'" dupigsd r cataf!bwa E chcusv f'nälflca .u ioc i fun*l in-j ï
| aratüum ixit, Z4lz e egAtus 4 peccato Euang itiam tuam fa 'ationi mex hoc P lium] ele
u lep ffit;cüm dixit;: [egregat: à Patre , vt octririam tuar tationi. noeliut
"Y "4*"" | ' ex re ac ns,sz i * » : r Chll " [ä- c ; rlorl ln us 'æe& nou du . - t lcx) E^
,hw*'æ;g j ; &M,znn i tlt lgltll u ellcm : : tcr fuPc s , 0 tum,l M 245 ualls crd i äï
M E. ex)þn ; 76.' Pe : ft ad Euang ii li- en ' uxaF"m É owias b.faühsäq ib o-
p . tf rum 7. ificet.ide | iam legali. retor, quia fermi 33DOVIBDERG is cerem
"m Hebrzo os fan&ifice UOT iet , non1 ie telta.. terpr 1 eft;non typic " folis externis « fpiritu |
lgf'ü.-w : ((cipulos fuos fteriimaue init . eteriste vera C&: iniftri non U nöquc p! i
z difcipu inifteriumque in uibus v zddisill - zes eius: miniftri n viicu h unds
a : : À S 3 q a ld c 1 : t vt cl . ( .a lu j 1 ? Velum,
p | tium, m. ceremonill in veritate, orte 1s VCE f' inonecim .
b CCIdO b-'ls ac cCc i fed,lnv . äm OP . ulto mag ; ocat leri . l m.vt d.
TU 4 illis vmbris, crabantut T ehusa qu Iniis de m ; ue non v W Euange lu A 'C'o]:inth*k
& busi iniftri confecr qui multo m ificat m ur. Itaqu ; id eft is,fed inii. Cori :
a . lftflc ; uim : &1603 ) . : Hccntu " i ielmoi * Y1S,1C : j '
min fan&to, q nines fan j Man&ificentui . fed quia : in figu j s
701 E x itüque fa iz,homir odü ia vera dicit, fed qui bris,non imeo- "
N re ipa , Spiritáqu: Mib at um uemadmodü| vgi ii dee ho ninvmb BgU EHHR C
"n re 1pia ; is legis c teffamenti , quemai Chri-| -.|q iuus Paulüs,no it. Árgume itatusfue-|-
» : €s VCLECTIS 1€ 9- 0$ 10141 fe im hic dicit C ]. laic Diuus 'aue confiftit. argumenta TE
AU omn it oimifer denim is, fed ve-| , |ai itu virtutéque 1p.4.24.8tg 'emoniis, '«
TEMI aptoiq ixit D. Paulus. 3 ítnon vm aron 'fþl» : (üs n]'OdODq lam lcgah AUE uit ; g/l
"B ipfo dixit D. F'aul e id eft non vi ua Áaron, em prorfu n non iat ritus ,inq t |
"" : W felpfoflqï""s ii ,Qris Vn&mne,qf:d interna demg ortere Däumlli]rcrcolefc d 'mm,riw-eefo"" .
,14 l 1 ' . : Y ; * ! ; , : Á & i » : X » 3 d
3 PA mms,tcmPh m-mlündcqualdem Iqa*nam*?a idcp od va-'m:ï"' us qEU I ego vuitto eos i *
n | &omnefan&ivn&lone* ionem babetis '*f liquis do- Dde"'e : uT d JGF'" mundum , gg*l,gü nc verfum
h : gPirituS : 30,. fed wos vni babetis,vt 4l aeorave. — me miltíti : 'iungltx iu ina
a^ 1. epift. cap. üs, Et non m . a8. heophylactus. Mairwiaeumwnii. RE |
T. : nia: Gcr 'e eis docet vo , inth.3:6. Q'f : dum-) Mp enti,vt : fenten sss MC
"A noftis om ; 7277 orinth.3. um mun imeé feaue | ——
| [Eod. cap, [f o5.fed [rcut vntt Paulus 2.Cor litteras(ed fpirituy im proxime Íeq n ,
ljliis vet Finlbiosnow fefid.m A &amentlä : : SESISUISUS
: E dl cit m,.mfiras od 1 eteris tC hr * : i
T C neos "0;/? eremoniis illis v ! TNSPOIEUNEONUS :
j '* MU m — | u od
E ;

píal.

l'rete

|

pofto

* P

cíle.

Ch

"FPApoftolus. ; "d du i ; s
Paris — [Paulusappellauit;/ Heb.5.1. vt Cyrill. adnotauit.Qué-

-Rogäm' 8';fiþanis, vtíanctificétur, id eft in facrificium fe pro ía-

»gæïïm;pfö futuro;milfurus fum,ctia Chryfoftomus , & Eu-

Roman. 1050j n rerram cxcat fense esrum. Quifquis recté intellc-
:8.pfad. 38.,| — - f Q T

; Süfnfh' tre fanctificari,id e&idon:g,vt loquitur D.Paulus,mi-
Quid üt A /

Tra& 1o$.ftolum effe,vt ipfum Grzcum nomen declarat, qué-

ä*ä- 44 $- confccrabantur, fed i» veritate, id eft eleo letitie preco-
À s CDE. I
9.& pfal, - , . b tl o lus
[5:215.- "Mdefcendit t evam veflimenti eiws , id eft*SFxrrtu fancto,
.. [quototus repletus fuit,Ifai.i.1.Sic & di cipulos fuos;|

d 1688

CIOAN. MALDONATI COMMENT.-

ldum, vt me fanctificarem, id eft in facrificium offer-

f&n*temia ad hanc modum,ficut tu mififti me in mü-
reins ita ego illosin mundum mitto f4nquam enes oc-

43.21.

lute homínd (uo modo fimiliter offerant ; fan&ifica
croo cos , id eít Spiritus fan&i virtute corrobora, vt
märtcm fortiter oppetát. Alij omnesauctores,Chry-
foft. vterque Theodorus,Lcontius, Cyrillus, Auguft^
Beda,Euthy m.Rupertus referütad pracedentia,hoc
Ía;quia fic&t cu me mififti in müdum , ita cos
ego milfirus (um,fan&ifiea eos i veritatejid eft Conüt—
ritam ma,& muni vera virtute. Poni enim prateritü , mifi,

4*. Q

thymius àadmonucrunt. Rupertus praterea videtur

de mundo;quia ficut tu me mififli in mundü;ita ego

!li um;itaque neceffe eft; vcin müdo mancant;denecin

xerit, que diximus fuperiore verfu,facilé hoc etiá in-
celliget.Diximus fanctificare effe initiare;& folemni
jritulcgitimü alicuius facri muncris miniftrum,con-
|tituete;declarat ergo nunc ad quod munus eos à Pa-

mflros fieri petierit, nempcead munus Apoftolicum;
Ia* lhocenim eítin mundi predicandi caufa mitti,Apo-

admodum & Auguft. monuit. Cümergo miflurus
eos fim in mundum ,id eft Apoftolos, ac miniflros
|Euangelicos conftituturus,& miniftriin lege fanti-
Ificarentur, (an£ifica & tu eis , fcd io veritate, non in fi-
gura; ficutillos. Atquid attinebat dicete, freut tume
nfrfiim mundwn ? Primüm voluic, vt opinor, offen-
dete fe cos non finecaufa,non fine exem plo mittere;

'ïdcm" de caufain mundum milillet, qua ipfe nunc eos
mitteret, Deinde id fe facere neceíIarió ; cüóm enim
jipfein mundü à Patre miflus effet; & ex ciufdé Patris
Ivolütate de mundo ellet abiturus,aliquos neceffarió
ifuo loco vicarios relinquere oportere;qui per totum
dimiíIi mundü i me's officium pcffungantümahaquc
hac in re caufam etiam agi Patris; nec enim polffelc-
|vicarios. Hoceft quodfoletD. Paulus dicere fe pro
iChritto legatione fungi.z. Cor. $. 20. &:Ephcf. G..
Izo. Quod ergo dicit Chriftus, fewr tw me mififli in

a ftum fpoffalum cenfeftionie noflre Chrifti 'Apoftolüs

Jadmodum ergofe Apoftolum in hünc mundá mit-
tcris Patcf fan&lHCQUCIQCId eft ihitiäü€fag$k0nfecraf
uerat, vnxcrat, non oleo illo,cæterifquccezremonijs-,
iquibus Aaron , & ceteri veteris reftamentiminiftri

fortibus fais quod defcendit in lvärlram,äarlmm,warm,qmd

À |Ex

B ificati n veritate))Omnes proríasau cores,quose go

cum veríau 15.iita coniungere.Non rogo, vt tollas cos|

eos tüitto, vt per totum mundum przdicent Euáge-|

lo Heracleotes, Leon tius,Beda, Theophylaá. Euthym.

D
| [in co enim fe Patris ipfius exäplum;im-itari,qgi feca-|..
— faliarum ceremoniarum ; quz in confecratione, fan-
. f&tificationéque miniftrorum veteris reftamenti ad-

gationem illá, quam fibi iniunxiffet ; peragi;nifi per|.-

[mundis,ez" ego umf &as,'"p'er'in de'eftac ürdicercgficuc.cgo :
lApoftolus tuus fum;ita font & illi mei.Nam & Chri-|

quo$ Apoftolos velletfacere;id eft in müdü mittere,
vt Euangelium pro fe przdicarét , in veritate fan&i-
ficaret,Hoc eft,quodait Píal.z.6. Ego autem conflitutss

. [tur;facrificiü sáctificari dicebatur. Adde;quàd poteft
' jetiam & de fe,& de difc rpulis codéloquiíeníu,vt idél

]fwm Rex: ab eofnper Sion motem [antlum eims pradicás pra-
reptum eius. H. »n303 vt nofter legit interpres, perfufms
,j?.'irz-(oleo) id eft inauguratus sü,vt italoquar, vt Rex

ffaciant, nón eft cur vllam, vtfe fan&ificent, offe;

lm & princeps corum; qui cius in' Ecclefia Euange-|

flvi&img, quàm meipío pro illis ,id eft eorum Io'cti;,

Bpthym particulà illam ««322 ficer , non perfe&am;
(ed inzqualem fimilitadiné declarare , ficut cüm iu-

&w eff. Necenim eodem prorfus modo Filium à Pa-
tre & Apoftolosà Filio miffos efTe: fed Filium à Da-
tre tan quïf DceumàDco,A poftolos à Filio tanquam :
crcaturas à creatorc. Szpe nos etiam monuimus có -
punctionem illam ez notam effe comparationis ex-|
pleta;quemnadmodum fi diceret , Sicut tu me mififti
in mundum, ita & cgo cos mitto. us
19.. Et pro ess ego [auttifico meipfom ,vt frut ez- pf fan-

.. leg(crri.m,intcrplïctämr, pro eis ego me in facrificium.
. |oierós nec dubium eft;quin id verba hignificétquid
|hocipfum fit;quzritur.Omnes ctiam ex ponunt, of-
|fero me in facrificium proillis, vtmeofacrificio &
jlli in veritate fan &ificentur, id eftiuftificetur. San-
j&tificari autem Chriftü dici;son quód (an&us fa&u:
jfit;cüm priàs fan&us non effer;fcd quódiin vetcri le-
Ige hoftiz,.quz offerebantur , (an&ificari dicerentur.
5ic Athanafius in lib.de incarnatione Chrifti, Chry-.
|loftom. Cyrillus,. Auguft. Theodorus Mopfíucft, &

Rupertus. Que quidem omnia vera fün 6Íed hoc vnü
'addo, Chriftum; quéadmodum ver. r7. ita ctiam híc
ad fan&tificationcs illas legales, & folemntes ceremo-
inias allufiffejideóque fanctificádi verbum vlurpaffe.
. |Petierat à Patre,vt difci pulos fuos i» veritate;id cft n6j
fiam veteribus illis ceremonijs , & facrificijs, quibus; -
mináflriveteris teftamenti fanGtificabantur,id cft in-
ftituebantur , ( nam inter alias ceremoniasctiamía-] .
(crificium adhibebatur;cüm Aaron, & reliqui mini-
itri facrabitut;Exod.29..5. )(ed vero fpiritu,veráque,
& interna fan&itate; dicit nunc, pre es ego [anclifico me|
pf« , quafi dicat; loco illius facrificij, & omnium

[hibebantur, ego me in factificium offero ; quod fa-
Icrificium càm non iam vmbra, fedillarum potiüs
|vmbrarum veritss fit, cüm co fanctificati difcipuli
[mci fucrint, non fola iam figura, fed in veritate fan-

jétificati erunt. Hoc eft, ey* pro enero fantlifrco meip[am, Quid f&
Icit, fanthrfice meipfum., quàm ; vt fimt ez ip/s f[antlificati, feipum.
]& quàm vet. 17. dixerat , Sancf'ifrca eos m veritate, Nam
|gàm dicit , Pro ex fanclifico meipfumn , fan Cificare figni-
|ficatin facrificium ofterre;cüm dicit, fantlifica es,& ,
Tutfent e»" ipfs [antlificatiim veritate, i?gnific,at initiari,
jconfecrarique facrificio. Cur ergo ca víascftambi-|.-
Iguitate,càm vno verbo dicere potuiffet, pro cis egoi
Joffero meipfum?Szpe docuimus, quanta cum graria
ffoleat Chriftusarguré ludere ambiguitate verborum
Vt C. 4.13. 14. hoc autem loco idfecit pene neceffarió;
Icum legalibus iam verbis vti ceepifset;&in lege non|
(folàm minifter, quia per facrificium ad miniftrerium
jtempli dedicabatur, fed ipfum etiam, quod offereba

i
Ifit(an&tificare fejatque folemni ritu;ac facrificio fefc
jinitiare ; dedicaréque ad facrum aliquod minifte-
irinm.Tanquam dicat, fi Euangelici miniflri eodem
[modo,quo legales illi, efsétinitiandi;,oportcbar,vt fe
ffacrificioaliquo fan&ificarent, non cít, cur hoc illi

rant viétimatn; ego hoc pro illis faciam ; ego non ali

lium funt predicaturi.Monét Chryfoft.Leonrius, &

u vemthehy

:

bemur perfecti effe , freuz e7 pater tofler celeflis. perfe- Motih.s.at

|

.j a : [ lo : . M S'Ch j í
Jwt fiut e2 ipfr [antlificati in veritate. Exgo alio fenfu di- 5 raitese

3

"

mefan- —

: Proponit
hi & fol.
3c:&f()l'
Vs |
iliones.
2 Atooft,

| AAs as du »5. o : | dpas :
ii p -' " | 1
; * ; ii . * ., . N WE. aL — '
à f Y 3 -- 1

sstb
E abant) '.
- liPrïdïc[ atur,
Ápofo Is audicb ft,l
-emlo Ap b illisa nim eft,
on qu at,&a ume s Pa-
bum, n dicabatg edand —oüolosd(f
ver | prec atA it s Jed «2"|
lofum-vv oftoli p ificare. :Pdabat Picltäsj itur
l n It
ifi-| À &ïl quodAF ifle fign Commä donem ioven m
ictifi-]. À fed olu TW a p me; inifter
ins fanct f Vo riftu men eortim in 1ni
hüsf iä- : etii : ht. "com eorte m m ln'
nülto m imore r |vid aocïetc'mtül - 'yerb'*"', lor s iam; cO a
jone r fanthfic quid torumig Junt per v Apolto glof**'dAugu |
| uon blatis vet ego d |, in €oi dituri ui rum N i-
a Ó ua rati ltiso Yo et$ eg as hau ttl; 'credi os,q iad eo id ergo om :
IO9 &cabs : d u Etp » Atqv, us b YTHi ditur im folia Qui ,-dcrnn.«. i
nétifica ipfife m »c eít, enitate. fiin LUE it cte j 1m : nt-Q. ui creditur i
ftific 1 a ipfi -Hoc 'Ín veritd do : l4 |oit C : en ineba E veIut red
: """'fan&. üá fi P t H- AftL D ve mo;: üm di- : culg | erant, li rtine » ?EO. [1Oo € nt; :
| mel nt,qu: allent. ificatiin s.Hoc cum — riera jue pe ndum ?E ifte iderant |
: vlpisqlos | I in di |
, leatieru :inétific ; f)n ropriu : itut, à Pa- -edltu.. ämq [P nde num íd: cte e-
u catier fàn ipfr f4 rop linqu doà ct ion efpo llotat íq; um ge
d | ificiis nt e7 isütp ste mo ro| ndat lonesr ftolo rum,.qu lo , tot lia
É E : : ; : : m, r'atio, ; A
"I Mb vt ff. magr locu iieiiom tíe p r ftioi ÁApo lioru rati ffe. .
Q E 'b[um, fus oni v ate,q dici do . uec | qui Ap al rat i volui ui
| eipfs ic lenfu ucíti &IHCC., irum len ftiniq s. q nium deme ligi volui lis,q
Mi : M nhi -lhq illis (àn tmnir f P , folos , làom ea intel -lo. ,111, i
n a ur.i llis et. Ni € Iup lé- te là o ant ieint d de ,
lib. te : ro ific éhi laom * x fe q irutie Ít ec q re N
ho -pre iftus p fan& i fan ificia o ini- 'ant; ditu vna ip iftere , ea € ftio-
u terp hriftus p fe (anà fos far rific in mini B lera cre ex vnaí exi poftea c HeIEOO
HP&- fc C 5OS IP. [];lP ium fäc quas! uti D £ juc c f let, Hct ant P amq ; :
cat tGvte ide dficium ias, qt '€ ; petiti quiq fieri fo inc po ue era »fede RSUE
l | p are , fact non hiber b vt vt eftio hi neq iítus . 0i
i d2 thI &IHC | filum eret -At ad 1 d e&, ! BUS; us . nt , | Chr eg T
id. illis fan illud nesc le era ificet,i is ipfe iorq didera orat ! : me,€ 1245l
j üli umi eom ecel &i illis P ma lss non ol fer m5 um f :
l. ; verut áfqu ione n itate fan em us o- ue c illis r f f5 Pa nnes vnun iui-|
ul Iper hqu .K AUt1OÍ : rita : qu 'em e ncq id PrO uimt j;cul ; tomn B hcsl
u : lia; re anáific Ui ionis , Patre ! Rgui diler m fint, tit, vf ot ILexp: rit,
ceali anea eos ificat ter fe.& | inu N ; Unum ituris pe fu n dixer
pI ma Inittat zo. I t bt S» |! LU uOdc- elligé H5c illic di &
Jl PSMUNE n ific i d p us, 2 (t nt uc ni |
à li fpiritui rv liil hs d- |nyHoc nodo i deestiseits cepes
t | illis meru ificà tADIU hry idi(fe . v : : mo hic AU ERN rel Hs
I$ 1 lo me &i 0 f4 C ditle ; v pe)e uo lm em ius ften
| o ( t fanctif vogo t4i é,) ;ddiditli qo dq irum h uem Eiu k ORE S
UUR H]O Il ticutr 12 : tutem n : tia indi i uo dtal uSJq In fe. alaln : elä |
de arti UOT orum titu -etur los| q s. Illu fg»ln ego : ch | oluit sü— |
tht : 'üm p pr " e Ch »nfolare itufis) ius. um fu C ego us ip V iritusfi-| . :
" ru NonP rbu € ; conío ditu IX losvn rin me , iít nt. r1tu,
4 : TU tho co re H nos rin Chr m r . fpï fi-
n 1o. nt per iftiman ipulos ione c 'sf:"l" icut Pate d b5 vno Ícilicet hoc f
! r:F*. exilti is difcip icatio ro ei il C cut tio P« dicat, 2 nobn Ilectcilic Vt n :
k creditu mius A ON radic ixerat, pr fle nií fed/; miusin ipfri (lé ve in Deo. AH
: : chy ,acm .bf ru p lam dix ne $ -hyml )t; vt (7 -OS€ id eíftin ft, t» P x
WY & Eu etiam , s ipío Ydoniat .no rbel Eut u 1t, ? n eose de .oc eít, Au
. C W tia l OoOS P uo cum gnP EH bllc 'iur blf,l RD hOC . vt . ,
Agis etia ult N nequ aret ifTe,n Cj fu àrev n no 1 nobis; am, Di-
lt mag ilis nv cro,ne c (tmar iecií er ve cum uar »(t n inno hoc en (t.
AA indol étus v is exi fgb ; 'f;,rlff. m- -'ch:q. hoce 105 1f S ) 'ndum e ue ;
jtwla ' Canc hyla-' iliauis : um, .d,fü"- idén doc : te , lcuti umus, ioen " eq d
: 3 ; 4iilqui ucur ! CY'É : us, : rita ixit. G.C 39 fu : lhg d $
TR : äüïf" ")etPgPOROhfscä C pro eï'ï?heolüdïunc Chtrion6 gn)iücaretin ERN Zecdäuïc æqua-l'lïïüs g l(täan-
" a. -T H N? It n ii s RE net, ifica . dixit : !
Tp fohs um , ut Huo &IHC ul o ((g onc ni : dl ent n
MM : Ó 49 aquc p -,m:CI- Eln : ;qü 607 dm fig E.II. lon RY no
Ml | Pï reYo r : I[zlq ecua . qd 1311], m : usa 1o0n x »V€ us m ln'lt.
ul i " rec 0 1n£, .hoc ! Ut , set rat ftin Afl inem, jla& Tt um ha|
ml | Aute nin ifh cet, re pe nne raueé gu a fícu ilitudi Opye 8.de sc Euch:
"u "477 s do a Patte tot umo io O nem | nlht The - S 1n ó. m no e- I.n. nü
Y bur c ertu iturisà t'em, v odu retat é&tio m fit ius.& ilariu ipfavnu ia perc riftia v m|
A | H RUP 'editu 'e Patt iadm - te£p imtis fecta Ytomu ; &Hi : 1pia lihaP re ipfacuf.
n : UC s cre n em. ein icuimu er tylofto icut uam 1j hat Pat ss ifto e
"R , q bus e(t ora qu ue cu 1R P hry llus . fic leec 'a Euc HEES btj
V'ubous e ificet, et. Qu Do 1| ic Q illus , fedr ra ipfa cu fä..-C. 3
00 id ific ificaret. tur. qu hic illu ate, fe in fac D CIpk imu
o lp ere ; fan& ifica futat effe, D Cyr itate; isin lac us reip fierir 8e
i ran i funt, . fan&". $;re rum Nec uam Ccar portant Filit m &
u i dituri fu ;olos fand UHESE reotm iA ;| de, & ca hiL Mi ynuu leota, .
^j ItU ofto dix prinmeol jiant di ola fi * e1us | &CL tre rac od
Md . GENINE t Áp 'et.f7. p du Initi: Boomn i loia T ia line, & lo Pa He ifiqu |
VN 2 V AEACEIA Y mP à ellsv Ot F ; , IH:OP 1ve : IP rus ent )A- ;
Q a iléex i ifie&di« r 1 iftus hoc inón . ionem Htiath The -eta cu i
F acilé ex ficádi v fac ftus hc din lis, ion etia do Th erpr um Íu ve- :
du i fac fancti icuits a 'Chri ifican fto pt (t,. O ius int i nosvn eníu |
u W U. : » a llc" X C 1 1 A O ] i e ln us ^ 110 Ib " 1
- i : a um anét "O P tutr um em nti dCl, dam itau
"T cnlm. &ros I-O,Cu n fä b2 , Pl. f' ut vn od ' Lco e-ü , üo ï th :
;::)älü"'ï : f in mini nü 1 l'bul foluü Od eq to : ue € VoME & ; fion fuo q lci e€; (llt,
n o u íine con it , ve on ?Qu iesosed E Atq ftien. nfen rod fuo sloc E MB
p ró fin 1Crit , v fe n re? d ver. T VMopfue , fed co t.Qu L huiu c Pat in
E : eroó repet dicit g ete && auo M0$, MOP N (ä, & i dicunt. íum illo,& Itate |
o hs mr teo itutis p ;f5 & qu iut e7* nreip eri di fenfu nil ar :
N | | bu ] erg litu ET ;f fic (üeft. nr ilio fier ^do um ucc | :
TM | ver L—ud : crec ; -umf : »num, OP l no : Flho 'cre m.c atq u
MAM juit. Q iibus "nhiet 'v", Qquit, v & M in- :e. G non 3 ,Vvnu ftfide, | 14
i du mnico tenn inqui t4. rtusin tre, : fed Tif -Rum.? ide | dus 1 !
tl ! roo erfu, v int, cleo i Rupe is aoi- eft; Chti ilio ,i "n
jonma fed p eriu, at , vt [f Hera ftea Rt P o1s agi-| um e in C F . dat m rum *
' imo v lerat * us ofte: . crbl. TT IT, junt 1r $ fin creaa brzo
al PORHEHSS "VHel odot idem p "ltISV. mante| | r-edu., Patre ; ivnum r erum He " no-| *e| e
d p ftolis p a The aci s mu iiatm alidl E C in i ilium v mf". lomate lam;
2 Í ||Apo dmodüá yrmius , a« done illis, qu ualis| (ed vt &Fi bs vna idio pfiinqu — — á
[ z |uema Euthy hicq id de il d ua CO s n itio e tUP (* Ip tognofc to"| Qn un-
e | äeonrlus f Dïïtera e&*äïhriftok?(-)&imater :)äet? d Ft (7;1?[) Rep eftï dicefe?äuituf* vïnäa quæïoc:ä*äääm. -
iean Vs ii d al E diliscoris Mi |
biwl | "bpreta 5 us. cum vt faC : lllls Yuia ; em| t uat autem : ,ff. 'ur.au n
Wa i Áug t& ta us , Vieesid: ife , fe irittis ürpata, . Qu« ; diffic intelligat debant ri
us ; ;aripaa t iderant, icodem ii didi Spiritus| vfurp frut. h, vtintel cre editu
I !bic. & fo 't ; dldc cl. Nico an Scre em P uj num u ',mf. -[äturï uilam docr ue
MAS I !hic, S lcre cl, adetat , )mhne fion :f eo$,q | Wsv 4 fu m «lb s n an neq
niilrgie uit moncsiNat 'té no quide & ett ri;int erari. due, q »feret m ,cot fed : od TO lI$;
m ia guft. cer illos q rum , dicuri,it num RE ^ in eó fer indü debant, Qu hE X le-
DO s D. Aug *tüunc t1 &010 tcrc i rànt, . ucat. V 1S 11 't tU ch us erai T d. Q, m ie
o ! A&. 105 £ nde O] tan ituri era L 1ql n voce ) ct dus dltur 1ne ER
M i Traé efpo m Ap iüse ditut is pié dici 'rünt zO VO adum iun cre nem f'rut'.
iM | | R :but orfect cre efatis p 1 cOeper loc 1 DOI uci am ret,nc Íeníe .
TM : ver 9er fed : gfäga cop e4 dqi uir idh MTMMT uta ius itafe mi
m per vel ltol 'ant, iroin auidem mére TOUM iquea tvnqg ip PCHERME ftati
n P timu idera Vlrö A qui 'erbum | ie AE tàq ran ;CCIP nti la
É SndH did : Beata "m r b GItáq ce t;à Leo entua t nt
né& redid Beata! fte Yve d rant, ne bant, $ fente TARNS
al la dumc. de ut po SMEEETRRE Íe no F'eran nt; "de i duo, 4 n1e ifti :
g Ício an de E EE lo i dicit inz deba ccre :idu rum ex -e- |
gf | non Ício at illis, q óofto i di Euai cte nc dori deeo ;TUUS ii d :
It | . , dne id de i EE AP lus , qui IL-um $us p mtu Theo fed upe idut ; h
"M 1 [3i9] juiíid hon Pe t d .u.m : g ],r[/l ; &O'* ul1la eit [l;ats & R. dnol. ditu- :
hn | ,. (L i, q en no L t Pa :mmc APO ^ q if fort ^ n : da; ; [C cre : i
a fa;, ien fui : -[efiy llo hic i. nifi 'fatis co Be ^dituri , cur Q- r
UE ! Alte j AH 1Od1v- ed]'-er ifine v Leliüs | l|egnn im fat inus, edit fam -'aAP !
35,5*;, X ( ; dcfe) uuín ; :'em,f .quifi it? Me n-l o cnim cuíti nt Cr icau rl qui fedl. :
i " crca nt?ct hbomin : 1118: q " didit ? inonta : non Auö iera ificat ditur * nt; :
nj ; iderun er latro . ctedi llari "o li- dicemus. ii qu ng cre 11 Cra fle,|- |
dxd? eque p t& la 'üce. crea ella UOCRT dice CIpi; nonig ntur futu iffum efl I
t : .. 1n6, n J[TC'A ipfa crt mapp Eua - : lis aC um dica rdes niffu
At f Galat. lium ac iiterio m ve ed verbur fum ilém| |p noce ropt fe co àPa & elie,
" peHutn intite oloru r,fe illud ip 'onem deba aüP inter ilium ;
r Luc.2. iort AP » dle. qu & is nona ( ifint, 4m 41 eder *
- / |2 . (,dl -. c ., À u Ó & r :
gcbïf b tüm,ququocunqu It*aquïï &lofü'm' ?tum- tv rioreni hiac leu *
o f eum,aqu. aban.t ! Apo $ äccck" ad p b
,thiæ; | gtf:;:(,li Pïfz'(ï:erbtïlährfüo 2 1;Oliüs Cïl?ä tamen Ap R
! ,"5 4 d 1.' i : € 1 ' 1 A ' :
d :- illulnüplcis, fed modo 11:uiH"c:t-'M —
lmï;«j "*ïïquc hoc ïefPonder : taseen
DO ']? 1 * : . [n as
" .. ne ;
U cítio | ER
2[7&,,4 : iqll -
I | : à
É iil
n - b UE |
1"33? l
aE

l,ï

o
! / Quid hic
clàritatis -
nomine fi-
gnificetur.
M;:chi 16,19

& eíse qui hoc credunt, inter íe vnum. Itaque fen-
um cfäe,rogo vt omnes Untm /inr,- id eft vtomnes crc-!
dant, qwi4 t» me mi[ifis. TY heodor. Hcraclcom & Mop-
Iueft. atque Leontius interpret&tur, vt cum fide vnü
inter fe, & vniti nobiícü fuerint , intelligant me tuo
confilio, atque volátate fatum císe vnü; quo autem
modo id fint intelle&uri,;nó declarant,íed vidétur de
ijs, qui iam eredebant loqui; qui ex ipfa experientia,
& quafi guftu quodam mutus in fide concordiz co-|.
|gnituri (int non fuifse rem fidam , & vanam incar-'
nationem meam , fed magno Patris confilio fa&tam.'
Meliàs Chryfoftomus, Theophyla&us, & Euthy- B
mius, vt qui nondum eredunt, animaduertentes di-,-
Ícipulorum mcorum concordiam ; adducantur , vt
credant mc à te mifsum fuifsc , id cft Euangelicum.
myfterium, quod difcipuli mei predicant , rem cfse
ex Deo, non cx hominibus. Nihil enimaqué iu-.
uare auditorum, fidem atque doctorum concor-
diam ; nihil zqué impedireatque difcordiam. Ita-|.
que putant, contrà quàm fentit Auguftinus, Apo-;.
ftolorum concordiam tanquam cauíam figuificari)|
cur mundus, qui nondum crederct , efset crediturus.]
- IMclior hzc interpretatio eft , quàm füperiores illz
— iduz ; fed hæcipiä mihi videtur non fatis efse germa-|.
na; primum;quia non obfcuré Chriftus videtur mü-
dum ita crcdentibus , & credituris , de quibus vtrif-
que cgerat, opponcre, vtab illis omnino diftinguat;
deinde quia fi, quod Chryfoftomus putat, dicere vo-|
luifsct ; non dixifsct , veeredat mundws , quia t me mi-|.
fil^ , led vt credat mundus in me, ficut ante dixerar,|.
Qri eredituri fatt $m mc. Mundum crgo vocari credo
cos, qui ncque credcbant , nec erant credituri, certé|
qui nondum crcdebant, cüm cogcebantur credere,
fateríque Chriftum à Deo miísum císe, Jtaque feu-
fus eft, vt mundus ifte quantumuis incredulus,quà-| -
rumuis mihi aducrfarius, videns tamcn fummam
difcipulorum caritatem , atque concordiam coga-
tut credere, idcft cognofcere, & confiteri me à Dco
miffum effe, idcft non effe, vt nunc putat, feducto-|
rem, fed homincm faltem diuinitus miffum , quam-
uis nihil preterea de me, meáque diuinitate cre-
dat; quemadmodum in caufa fimili dixit D. Pcetrus
1.cpiftola cap. 2. 1j. 5re eff veluntas Dei , vt benefa-
cientes obmutefcere faciatis imprudentium bominum igno-
rastiam ; & ChriftusMatth. $. 16.. src luceat. lu ve-

Fg:'arifcmt patrem vefirin, quiim celu efl. Nam & illi,co-|
ram quibus difcipulorum lucem lucere iubebat, ho-|
mines,ideft munduserant. —

[int vnum , ftcnt e97 nes vnum [nmu
hic intclligat claritatem. .Cyrillu
J|telligunt diuinum honorem; qui humanz npaturz
Clirifti ex coniun&ione cum diuinitate acceffit , vc
non folàm Deus;fed ctiam idem ille homo;qui Deus
crat, ad dexteram federet Patris ; hanc feà Patre elo-
riam recepiffc dicit , eandémque cum difcipulis fuis
communicaffe. Etenim cüm illos per fidcm , per
caritatem, maximé vero , vt Cyrillus putat, per cor-
poris fui in Euchariftia participationem vnum fe-
cum corpus effeciffet, quidquid glorie ex diuinitate
corpori fno accedebat, & membris, id eft difci pu-
lis fuis acceffiffe. Chryfoftomus, & Theophyla&us,|
& Enthymius claritatem illam intelligunt, quam
(ibi Chriftus volente Patre ex doctrina ?ua. « mira-
culorum cffectione comparaucrat; - qulaiä

1092

IOAN. MALDONATI COMMEN T. 109

!

racoram bominibus , vt videant opera. veflra boma , €77|

i. Etepsclaritatem ,quam dedifli mibi , dedi eis , vt
,) Dubium quam
; & Leontius in-

eandem!

A.
j(ac maiora etiam , quàm ipfe fecilfet, miracula fa-

dicat fe cum difcipulis communicaffe , quia cadcmy

ciendi poteftatem illis tradidiffet. Iraquidem fc*re*sä
habet; fed quid hocad vnitatem , quz ihde conclu-|.-
ditur, pertincat, non fatis apparet. Auguftinus, Be-
da, & Rupertus cam intelligunt claritatem, aut 4c-
&«v gloriam, quam in vita zterna . erant. habituri,
iam enim & Filium à Patre, & àFilio Apoftolos per
&ternam przdeftinationem accepitfíe; quamuis re|

inem reddat, cur Pater debeat vnitatem illam fpiri-'-

|efttui , dàque illisearn , quam peto fpiritus vnita-

C

D

i

[vtfüprà multis locisadnotauimus. Dc his auté ver
|bis fuprà ver. i. difputauimus.

(tum, caius temporis verbum cffe debeat; prateriti,
vtfui , vel fuimus ; an prafentis, fum, vcl fumus;

|Orationisferies vidcbatur poftulare , vt fubaudire-

lorabatenim. Omnes autem interpretes. videntur

ipíanondum Chrittus fcdiffet ad dexteram Patris,l
neque Apoftoli ad eius gloriz perueniffent poflet-
2lïoncm.-' Non facilé mihi períuaferim Chriftum de
1€ loqui futura , aut ; quod codem redit, de rci futu-
re predcftinatione, Nec enim dubito, quin ratio-

tus , quam difcipulis fuis petebar , illis facilé conec-
dere , quia ipfe illis iam dediffet, quod daturus ctar,
cam fcilicet gloriam, quam à Patteaccepiffet; quafi
dicat, iam cgo,quod officij mci crat, feci;fac tu,quod

tem. Praterea non folet officium predcftinandi
homincs Filio , fed foli Patri fcriptura tribuere. Alij| -
cxponunt claritatem honorem hunc, vt filij Dci, vt
aitloannes,nominentnr, & fint. Enm enim hono-
rem & Filium, quatenus homo erat, à Patreacce-
piffe, & cundem cum Apoftolis communicaffe, De-

mipeeitt, Seníus probabilis, fed ego non arbitror|
meliorem interpretem quaerédum effe, quàm Chri..
ftum;is verfu 36, quam hic claritatem, dile&io-
nem vocat. Norum , inquit, [ea es nomen tuvt, vt
diletlio, qna dilexifli me, in tpfis fit.. Scníus igitur, vto-
pinor, eft, ficurtu me dilexifti; ita cgo cos dilexi, fac
vt & ipfi inter fe diligant, qüz erat vnitasilla, quam
illis poftulabat. Vocatclaritatem cam dilc&tionem,
qua Paterfe , & ipfe diícipulos profequcbatur , quia

- [per cam Pater eum clarificauerat, oftendens, eum u s

effe filium fuum dile&um, in quo fibi bene compla-
cucrat, Hoc enim fenfu clarificatio pofita cft fuprà
verfu L. 4. $. 10. Eamautem ipfam claritatem 5-i

|lius difcipulis dedit offerens femctipfum pro illrisim:J

mortem; mortem enim fuam claritatem vocat, qui
per eam & ipfe clarificat" cft, & Patrem clarificauit,
vt infra c.21. 19. Deniq; tolleà claritate litteram vná,
& fenfum inuenics, | ; M aui, r
Ft fn: vnum , ficut 7* nos vntm (wmws.) Ideo pro
ills morior, vt vnum fint, daigitur illis cam vni-
tatem fpiritus, quam illis meroi: loquitur de fua
morte, tanquam de re przterita, quia proxima crat,

213. Egoim ei , CT tà i meyvt [int confummati im v-|
num.) Non dubium, quin aliquod verbum , quod
orationem expleat , fubaudiendum fit, fed incer-

an p;ræfcn tis imperatiui , vel optatiui,üm us intelli-
gendum fit. Atqui ex eo feníus pendet huius loci.

tur verbum imperatiuum, aut optatiuum, fimus,

verbum indicatiuum intelligere , fumus; certé Au-
guftinus, Theophyla&us, Beda, Euthymius. So-
lus Chryfoftomus videtur per preteritum refoluc-
rc, ego in eisfui, & tuin me, quod maloícqui,

quia videtur Chriftus declarare, quomodo clarita4

*

tem

L Cpi&, 3.:.'

dit emim eu potéflatem filos Deiferi , bis qui credunt i wo.|sup. i.

,

puttt
n diïfiflf'
üS [j j
nïlS qum
Til

Btrdefo-
US APORO-
Zj
IN
f

: X s.
s kpmgese : ais to,
-— X VII. pys P;ob icat op fua Pa-
335 . itatem um d ta füz :
, : 377 ..- : T ,. : [e 3 : i-
ss CA inde Filij au Qr; t rat, en faci-
EY N. It s lndeegc arbur'nl lmpcniareu?lä loco'nde'
U IOA taj À lnl tantis non enluö As C maxl*nrcccs " Fh
ÀIN ] accep cflcut-- Oäe k u . Cumzuod hhomo,d kequltu:,ica N i
ER ilb UAH tem , i« TRS q,' dcchlai folc-.t, aquam., id quo íle, n «lo,
. i dCdlrSCt, rf catrita : quem.- trlfe loqu | vbl ta &inus 111 Tl PO. d eü ID c : fi'*
094 j n mancba d eum i ais i s i"ï'f "qui difcem,nzf
1 dfclP T doi n fe . wfá. ieeat| en et D. Te] : um anm elum ,
um en Hatec 23. n KH OC $ InOC V quar lum *
: ne : tü : on : D- bus - | nun f19 c& n [07
[ n ma itate hM. - N Íse, at. uo atu E in 5 c&l
) .cm;,nemïfdetnc? "l;rat SRP 'fdfïemu:;clniïfïcpo-* x;,m'g"'dDeuS 10,.(1&1 : äquï 4[£fnduqui eft mid'cü
w "W rà h & age ro, inqt mea c t m um ego , loc
D erp fuP.- v Ap lis.; am ag ve ta des dixi j /20.: þ;[ iodi k .
Y i Pat dunï— 0"8."-,. *i u1ils 0* qu tfem 't fe 13. ll'm T t, v N [ino : aul-
LE dmo m*wf dilcip uia, q Pa onult, qua 3* TA« le , ff dica um potam :
aM s G n HUR eos -1153. m * p c4 no .€ Uite )1-
" lamn uíse,. r e1in&a Au l im i : i * nqu futura )pic "'*e'l itelliei :
Md j "tlam fuils icit - t imo SRUP TE« tta ít f in hoc , tanie! itel $ !
| jet sb 1c Y 5 Amo ni B a v du tal D iut m
S,Bf' fcd dgctc ; Cüm ;11 anatI;atfch ,GGC; ürcvtiquegan , aät ltpauuol ïso ia.ln :,311] : c&.x,s lnodbhïc tll].qïu..
i | ftulabat. ( vHS ss d in illis efse ter vt is fa- i : ve "b eeud cruat Áu |
UG* l &&ula , n -(1 ü n lul Pa dl&l V mu tü ; Po ' * &um : rcfu ts
WE Boerk efse. in- difc P m 1 & ia ex od loneg d.e i undo, Chzri ob n d
RU *: en ipu- n fe.u iam n Patre » erat , uia : QK-I. u QO r€C x us idem ; non d
in difcip ; tiam re ipÍo d q lult-. inus, us. in hoc ixim di Jat , uo
W ) [ eísee lude in 1pic dixit , Is VO ftin sE im in im d uo uenlia t,qu j
[ lisn amie nc ter 1 obl ugu "vt qu nlm d', q on -fl'n -1&0 , ;
ls qu it CO Pa d non ià noL : I,v to, qu enir Illu inàs cor um Cl ;
W I sss luit & uo lliei à tf , ntut ; ; lam ul. in KE me um a& |
TM Filius. Ihs , : f*mdï q p ite g : A'n UM reta vl[æ bcat) loq : ! ne m Et i i d cu üu1a
DUE GLIEAT t:s:dq [ H Ats 1 Interp lonem v inem /ereor fed , aliu eft, q illo
TE dl era icebatur [wmm ius 1n fectio ARC' hom ve i fint, . eít , -Mtus umi j
ts jllis. lligeb tcon[a hymi erie teft. . n [ inus " iibifi aftus 1 Chri fed cu Ir, 4
: , DN QO. re) t[in Eu»t & P 'l PO ir tCl ! 0'[1&1 11111 1 Chl' b;.l H:) : unu puotj ;
ls lequ Ruper loria | adij i de ] t Cy, . iud fite nna in illo g e mec -
n E ul 1 dé TM 6 liud í dar eus m die | (int me
N Beda, ad gic c u bat; nun PAUME m |iD od H Mi füitme)
tj Bed lonea ant , —r,q agei 9 | ; ctia lam 4 dem iXIP , Ef á-
E . tIO nia identt -n:us "oU Ts CXP um ffc, ; nqt ea illi dixi icit. £ eqn !
n hac rat 'eruenia vide Chrifl ntiu er cun C Jef iftus ta M eage illi dix dicit, £i me fca i 4
n ha $ peri mihi ippe C Leo um Pat ipulis hriftu i, q oni 4 du rát , n di-
" ete fentire. aqu eft. icvt dilcip -l eíle m dad ho i mibi m TIt ; io-
s g : dee : fü eri, m : u- on odu m ii t erit ; iama
M diüs f »,Ge €a op fier cum ifcip n dm denim: Qui £us ia
'S:Ilï;l L&IU Jtur s. us M 4 n€. ; um n d ma ' O r R G ra ? u m
! : -Atio -D-.- l m e j (!u IXerat , Ífe q cu
L fetaïfhcodoä þacï*ähri&?ls * RHARA id F&Cl:iia - aradiji, .16. d'x?äicü'm"-;'ï»'"""':bu"tmïncm
,vaï'Qä Fus ,, r(ïd e üt P & . Fiho, Patrc : aior) q ' i .nP CaP. Il' Ffm,' ergo dlä* [ : hab Commrt dl"
**fq. | fenfus e ä-lumptrcm ii ER cum,& cífe m tfintcon-| — cum , vl.:fg".t Cure ädicefeb ebunt cum , vt
L Pa aftovn »(t Pat. i vnu óté it, vt m 17 Q Éit. ]uaiuc ha C
TRUE | E. AUE li v ipo c eít, 10 f , me qu t m :
hd )Chr im-en ul lla p ocei vn it imecu bat , atis , bun 14 dá-
TU .R z en d;iclP, nu H corüm definat, tm be ignit na , QUIÁ
oc & diicu tate eus. corum defir g ha dig nreg hi, qu
3 (h e).8 .vni fleD 'fcéta co Ut " vim dum CO u I TR : h m'i J
- : is efTe ua iis e j»er n cap ra junt, rem ag tem, dedifi Euthy
Dii : lis hint ; q ifi vn ft, vt pe nur 4 vefira " dem -ditate .I2. RU foft. la-
Ut | [. : - nií à , 1V I4 VIt un rc .2 n hly ! nt c. W
u Deo e(t; n dde m ii Omn n5 vir e hz lim Atmque C bea á
b P h poteit um , broru d b L.5. Om 0 Chri- SIUIM lus 2. tAtem me sdi, ) vt ha eatur
non P un vn iem a a & c.ir. ero C | |im , Pau laritat ; p iffc, um cr lie-
ul lammati nm Co De,ó ut v Ixit D. ideant c fMtionem 6 dix eni m ali
É s jemm ltorum n lus 1. fem i 5 VircAp fh| xi "ide4 jfhita át nà llam 5 Ífolà ino
Á | / El [bus 40 lieris vir lexifli Ftv fecen feru /, nu nó n
TI" ] cu HUf« "N^ tem (, €9* d D 'fis me lact. Viáe e put m am
n at l tdIX j. i]?l' f 4n : . ( run[, l f/ï' hy 2 vít HO . l Ctia fefu
UM ficut em Cpr ff » caput à : :fï/h' dicta « thP fed,. effe. d illi reti ue
t ( éütem C e ; a tu mem uz con- la T eam, acem fe doce Itaq
quos brifius | B dfen q iftus coi ritarem me | capace fse , i,vt 'um. : |
M t CHv W s qu ex lJ5 Chri inil-| tate ifti füi e eba icaturum. uem
] in ritatt hr hri i idag icat 'uiq :
L i du at tundus , non nr, c eft il izC Chrift Hidape un dfrui, & vi-
) ts Dens. . EL Hoc noi BBUBE y ho daii- glor N imirü cóm v n C.3.5. m
" E Hl D : n,OF xilli ) i olllg ilexi : at5 d : $ àme : uin riam Q;ea(l : füpla 'enimiv ---
LE | Ftog dilexifli. i&is c s di ateata cari- num àir m,q is glo idem el frui fuj EE at £rai
|| ! Eal ex di o €o id SPP & 1 ! rariu lis ful. : Q Hs ftillo 36.N s fuos xigiel cter-
T 8 curm € fX e8 Cvt diam, ffe di- ontra ui cloc 1€ -u u los ft e-lvita x
T 8 ea.y,/; " u zdem 2 fa Or elic : [e i dI(.ClP hO De "na ; lpu -| V : i 2
"IT $5 q u 3 &1 d onc m dl" ' 'dcrc um . cer dlrc P - R:C 8 ij
a €X 1JS: doq lexi lo, co atre gl cum vi "ug K EE fue dife ate o i
d l fed : uan c di ftulo, ofc- utm - iftimo Crcg- ulvita 9 1t üeít i e- ! ;
d | - pe O gn fic un sudme ider á fr loric maie u :
d C : ,[icl, ro€ei ndt dlhg aff idem 1mo itam zt tatu Dectíti "ücipe fenfu,
od ï 1s fui, mp vt mu o5 du f cogn ide — lad e vitam Ores illis fne£ e Dar cle : m
" lis fu ua vt te€ Da, Vfco us ; R ev atori llis fp i efse p eho n- !
| . i der e& 1l rxe uc A« Leo
T N e€ams,q iam , m,& ver aul VIMMR sfpv vtíuam € olori z Atq ít. ; e
w | lis utu ana hac lic iftu vtfu g:or rat.At u n-|
em m 2 o t exp C. hrift ER AMA ídé ipes fue ill.Aug reji
o tem hu 1 velin I. ft epo E C leba eiu icipes , rill. a t.P'ide ;
) " ta non bl N fu 2 f'ls e um .g E VO ; lcbat tlclP & Cy , ut. & &
L inam id fi f fli.vet i fenft ,vblf d alte císe dvol | -Paf foft. : telhgn Íoft. ;
WE uinan Qu ififts , ve loci lo , vt ft, ada 3 cfe borü t Chry in Chryíoi di-
"" i(ti. em illius loci TAR TR eit; sct HO aret; iaborü ét, hym em loria
1 lexift 'at»m e illi : tb" 1t10 t dum lic Eut ut 210 d
m TE et uam A e) : äxP & Anta fis de & : fC :
k p Mu difim hac p RUA lter us n fatis tus, PU M nl j du
8 ». : du lam . item am du u et Rup babe fue amg ius ,
"N lm , ltera t av E - idem v h; Beda, e ,MOP n ian nt1u
UM en Pat, A Peti bent , ide TW ius.Be $; us rno Leo irz|
i * | 4DP a u iunctio us , ertu doï,. liPate illus , , at
10 |fint mec vitam Íecum h in oniun ui it R T n uaP Cyr an an
u i fent " premns vita licit cot ijs. q u & i, Qquan uus Cyr hum hum
Bctult Ü ;älj; tane : haCV . tcl o Cra , lOr l] 3 q h Imm. j q 6'& la rGC ue
litd [ , ; : CL : ln d ln . alt ntlo : clTe Eut y M loqll ,, . t. R Olo'l atlll,' Ls Itaq *
m ; -' [am P nem t; fe 's ; 1H nafrc . dI&a à : 'tatls dcd-lfsc E ta dc p uc'b ; icalut' ü[lb"
san iunctio bean dtatis . No tolis cre- uini do cleo oloq nunica emm
| uc : em 10 de AP ibus atq dem ene : 1S vt In COl " ua 1**
E uoq lon co g um übu ca H dort am' iícun e«gonll' 'ua,q 10-
i | 1u ;dem iil im cre fs ug Bu atur,n HOUH me w lon ftit . j
4 'coniü óode ot . C ebatu A ret rlam lexifti dilect on ixit
m c inc . ut p ; enim Oque Jlus,& n- F . Crp 1,0 '4 dilex di cCc dix : :
. -nemince 9H T $ lus, "preta nt 4 :es de nt m
[ätwl. Hzc dcffg' Eelc defoïhsz)lnnlfþl;n 20. loltqa Cyrgs intelplï]cneln i—uæ misuqrääur,ä,fqüägläshl'i&un:l Zam , (llï; ThCQ' !
F' x : æ á c $ u c : - u L o c * c Ms : 4 ; 121 m ca * i
Mcfm hs Apodlc!- t j C VCL tqu l,a h,) . t, Od : H m 1] & m c a . r qL dc
R an (t N fen t " dica uc tja wükaoue iqu tur, ui |
T lis no'g u'.t : 9) rat ; i1 aücto d(fll m afi q lüs c hom. Cunmn iCta ; o[a,q lum :
d2 &otis T Hs pe me lii au de quai ere ei m rat ; : terp 'acle Fili :
|| ru "" ditu niu us ERE us ; fiu | |m BEU ilexc WDESST Her: cus |
| fentcn ioom mne : .CJ L 'entia dt'dt Da- rfut di di Yi erat, ftea rD : i
| x atlo O dici Here $ 4 do ce n nau O : atec —
s od is diff » quo mo c mu deftinauc mp la D: : R
L In ue 1po $$ al Qu tur, i d o s ft. lone, itate. Pater
o aqu cen lus es; one. ua am lotria Íuec dilectio 1tat 25. .
*ïbca: | ,. r. It ur Hs ; anene qu u o op dile . pnasas
t 1 &lt 1 daC ftln L S1taà uanq 1 g . S-M ur It ate .
"u | mpiecc ve rzde Filia i q denti- doru 'etantur. dilex bb.
: co difhi , folap cur & cre : interpré ni diic D
t : s de fiue fo & A ibus W Yi Interp bom
7 ! 40 , u . ct, : rit ni intis H A
j 'Q iqam ina Jhomlnes dfllpfa ïeïc de omimPera-nuWS EM iDeum
| ilio ide tup 1 ol , antiq Al
yclh | rFll V lis sE V é&ani exp
a [er n us , fto It ; ; E tü
st docuim lis AP(OQ od dic dmod: ximinuy
If a de fO. s ema s Mx
yi | ibi itut. qu rfu
sE 1 loqu i poffet , adue
in pustss in libro adu "
d | s
äcnï"j bum VCCr'CahS L Rseticn
^i &or TE
M UE
, li J EM
^ | r
;;'»Wf
". ;
u

Luc.7.35.

*

€.36. E
Q.3t.

jo.
; Regum
I5 e 1

47
Matci 14.
e.42.
Lucz 24.
€.47:

|ftus es Pater, quód mein mundum mifcris,quamuis &pgt Apoftolos , & per Spiritum fan&um nomen

'Thcodorus Mopfueftien.Theophylactus,& Euthy-| | ^ vrddefis, qua dilexifls an fs fit , €9* egoin if/ïs.)
mius mihi videntur verum pcrfpexifäe fenfam. Cau-|. [Ex Auguftino conftat veterem verfionem Latinaml

lappellauerit.

ita cognouifse , vt docerentur, Deuws entmm nemo vidit fillis (imjid eft vnum cum illis fim corpus, non poteft
[umquam : vmgenitus fshius , quiefl im snn Patris ,spfeenar || — diletio tua,que in me eftnon efsein illissid eft,non]
ramt,cap.r.I5. Quo modoiam Patris nomen difcipu-]| potes non eos diligere , cüm me diligas.-

LUOAU

Matthi . 26. L .
Marci 14. $

Luc.22.d.

Matth.26.].

Icfus itaque fciens omnia, qua ventura crant fuper eum , proceffit, & dixit eis:

096 IOAN. MALDONATI COMMENT. 1997
ag. Paterin[le,mutzidws te non cognowit, ego autem te co-| A. lis íuis notum feciíset , F.lci.lä intelligitur, nämpcpc[
|gnoni , «g* bi cognewerunt , quia tu me miþjfli; ) Putat Ru- do&n'nam fqam , atque mlracula., quo autem mo*.cþ
pertus gratiarum actionem etfe , qualis illa cítapud| notumfe eciamnum fa&.urum dicat , de eo quzftio
Lucam cap.ro.21. Confiteor tibi Pater Domine cali «" ter- efse poteft.Diuus Auguftinus,& Beda fic edifserunr

( jre, quod abfcendi(fs hac a (apientibws , €7* prudentibus , e»| — Notum fett; per fidem , notum faciam per []eciem 5 notum fe-[Traa.ui;
renelafhi ea paranlos, Similiter enim gratias hicagere,| j cam Jfone peregrinantibus , notum faciatm fine fine reg54n-

quód ipfe cum difeipulis fuis Patrem cognouerit,qui| — &ibw. Meliüs Chtyfoftom.Cyrillus,Leontius, T heo-

Iparuuli & abieti habebantur, mundus autem ,qui| — dorus Mopíueftien. Theophyla&us, Euthymius, &| :

magna fibi fapientia excellere videbatur, non co- Rupertus referunt ad aduentum Spiritus fn&ti , per
gnouerit.Itaque vult ad explendam hancfententiam| — quem multo pletiiàs difcipulos docturus erat.Itaque

gnificauerat,fe non pro müdo , fed pro folis creden-| p pretatio , quam Leontius adducit., non minüs mihi
tibus orare, Patrémque iuftum appellare, ?uöd fein| |placet, vt hocad eos referatur, qui nondum quidem
mundum miferit;nó crediturum;quafi fenfusfit,Iu-| |crediderant, fed credituri erant ; nam & illis poftea

non credat meà te miíTüm effe; fecifti , quodtuam| |Paàtris notum fecit. Poteít & ad iiludquadmginta-
decebat iuftitiam,m/fificara eft faptentia à filiis fais.Non| — (dierum tempus referri , quo poft refürredionem|
patitur hunc fenfum Grzecus vocatiuus diggis : nam| íuam cum difcipulis verfatus c&,laquensdcrgna Dei,
i nominatiuus efset Jjajoc, pateretur. Chryfoftom| lA&orrg —— 077 - d

íarn reddere, cur non omnes, fed eos tantüm, quiin| leegiíse, -vtdile&ia,qui dilexiffs me, itaq; multis ille ver-
fe credidifsent , in celo fecum futuros efse dixerit; jois difserit,quare ita dixerit potiüs , quàm, 4u4 dilexi-
nempe id Patris iuflitiam;id hominum diuería meri- f^ , rectéque vidit efse Hellenifinum , nam Grecé ita
ta poftulare , quia illi Patrem cognouetunt, hi non| . left; s ayavr» yiy nyazruoac us. Idleue eft ; illud paullo

Chryfoft. Leontius, Theophyl.& Euthymius putant
4 | fenfum efse, vzdileifio, qua dilexifti me,im Mi fit pex co-
26. Etuofum fcci es nomen tuum, €o" notum faciam.) gnitionem;id eft vt cognofcant meabste diligi. Ru-.
Quibus sei ? illis,qui coznouetunt. Quid perPatri pertus,vt Spiritus fan&tus, qui eft dile&io,qua tu me
nomen intelligat, veríu 6.declarauimus. Putant Cy- diligis,in ipfis fit. Auguft.Cyrillus,& Beda;vt ea dile-

nominibus Patrem vocare foleat , hocloco iuftum

dicare, fe ita cognouifse , vt alios docerets difci pulos| |quam caputin membtris.Tanquam dicat,càm ego in

OE C i RO k ATAS As D. acioe
aA GE UOR RRR OAHD AR

d

-
Es

OU SPCS Q p o ia |
dC PT v YTIDE:

[c5 troiuitipfe, & difcipulieius. 2. Sciebatau tem & Iudas,
£^ qui tradebat eum , locum : quia frequenter Ieíus conue-
$ neratilluc cum difcipulisfuis. 3. Iudas ergo cum acce-

2 Ilros , venitilluc cum laternis, & facibus, & armis.. 4.

u
j "( '/ d . j ?
772 —— a. Rn o al -

Quem quzritis? $. Refponderuntei:Iefum Nazarenum.Dicit eis Iefus: Ego fum.

aliquid intelligi,vt, Pareriuffe , aratias ago tibi. Alie-| Cyrillus , & Euthymius hinc etiam Chrifti diuinita-| P* n
no fenfu. Quorfum igitur hzc dicit? Cyrillus,& Le-| cem confirmant , quód quemadmodum Pater, ita &[hoc loco
ontius exiftimantalludere ad id,quod ver.9.& 2o.fi- ipfe perSpiritum fan&tum doceat. Aliaetiam inter- Probata, -

cognouerunt. Átque hanc efse caufam,cut alibialiis ijaius,quid fit;vt dile&io,qua me dilexiftijin i píis fic |

rillus , & Leontius ideo Chriftum hocadiecifse, nel — &ione, qua me dilexifti, cos diligas, id eft vt fa&i per|
|quia dixerat , Eg» autem te cugnout, 77 hi te cogpeuerupt, — fidem, & caritatem mecum vnum corpus , quemad-
jrideretur fignificafse non aliterfe, quàm difcipulos| imodü ego abs te diligor, & illi diligantur, propterea
patrem fuum cognouifse, itaque difzrim ennuncin-| addidiíse , Et ego smsp[is, id eft , quia ego inipfis füm tan-

Ee»w. /E C cum dixiffet Ie(us, egreffus eft cum difcipulis fuis
&| [29) trans torrentem Cedron , vbi erat hortus , in quem in-|

1403 piffet cohortem , & à Pontificibus, & Plïarifæis mini-|

Stabat autem & ludas,qui tradebat eum,cum ipfis. 6.. Vtergo dixitcis: Ego fum: |

—— Ó ——X ]

abierunt

d : 2 : " i PVPT " POR p

PHPRIBRQT LOPCM

"

Ql

TT ,'x !
,PU)HU', 3
u)

|

ISimon ergo Petrus habens gladium eduxiteum : & Pcrcuflït pontificis feruum: &
labfcidit auriculam ciusdexterám.Erat autem nomen "feïuö"Mal'chUS. . r. Dixiter-
go Iefus Petro : Mitte gladiun tuum in vagiriarm. Calicem , quem dedit mihi Pa-
lter, nonbibam illum? 12. Cohors ergo, & tribunus & miniftri Iudzorum com-/

fermo , quem dixit : Quia quos dedifti mihi , non perdidi ex eis quemquam. 1o.

DEU UNOROAN CARM OUNMME . . od ^ ]
ïglerunt retrorfum , & ceciderunt in terram. 7. Iterïzm"ergö ifltermgauit cos:
IQuem quatitis : Tlli autem dixerunt : Iefum Nazarenum. 8. RefponditIefus:Di.|
[xi vobis, quia edoó Íum : fiérgo me quzritis , finite hos abire. 9. Vt i-mpfleretuf.
Sup.17.c.3£

Imüm, eratenit focer Caiphz , qui erat pontifex atini illius; 14. Erat autem Cai- Supau£4s]

go eis Pilatus : Accipite eum vos , & fecundum legem veflram iudicate eum. Di-
Ixeruntergo eiludzi: Nobisnon licet interficere quemquam. 32. Vt Ícrmo Iefu
impleretur , quem dixit, fignificans qua morte effet moriturus. 35. Introiuitergo
iterum in prztorium Pilatus , & vocauitIefum , & dixitei: Tu es rex Iudxorum:
4. RefponditIefus : A temetipío hoc dicis , an alij dixerunt tibi de me ? 3. Ref-
pondit Pilatus. Numquid ego Iudzusfum? Genstua , & pontifices tradiderunt te

derer Iudzis: nunc autem regnum meum non eft hinc. 57. Dixit itaque ei Pilatus:

Lué.22.f.(4

mihi : quid fecifti ? 36. RefponditIefus : Regnum meum non eft de hoc mundo.|
fiex hoc mundo effet regnum meum , miniftri mei vtique decertarent vt non tra-j

Ó

Matgzö.
f.t7.
Mar.14.£.:3

Mat. 16,
g- 62. !
Mar. t4.
g.67.
Luc.i2.f.,8

Miatt, 27.
Md
Mar.14. 3. 1
Luc. 23.a.1.
A&:10.c.28
&1a.d. |

l
Mat.:6.819

Mat. *7.
b. 11.
Mar.15.a.£. )
Lu c.23.a.4

|Ergo rex estu? Refpondit Iefus : Tu dicis quia rex fum ego. Ego1n hoc nàtus fum,
$: ad hoc veniin mundum , vt teftimonium perhibeam veritati : omnis,qui eft ex

Bbb z

leif Sct, "'

veritate ,audit vocem meam. 58. DicitciPilatus: Quid eft veritas? Et cum hoc

P

199 . IOAN. MALDONATI COMMENT. "m

|

Matth . 27.
Ü —
Mar.tj. b.6
[Luc.23. b. :
7 LJ *

Cap.26. 5o.

" aA
E D ia 1

*
d

Errot in
jGrecis li«
bris de tor-
]réte Cedró
vnde du-
|&us tit,

E .?1:

[ànobis effc;petcurremus tatàé,& fi quid forte,quod|
lillicnon dixerimus;occurrerit;id cxP,lanabimas:Di-*J
- [fputandum hic primo loco erat ; ynde egre(fus dica-|
" * [tur Chriftus,cum füperiorem.finillet orationeni;fed| -
. id cr4.3r.difputauimus,vbi demon(trauimus omnia,| p |pluralem , pro ? fcripfiffe $5f. Scriptum autem fuiffe
Iqueque feciffe » queq; dixifle Chriftum ab initio ca-| :
Jpitis decimitertij , víqy ad hunclocum Ioannes nar-
jrat inillo ipfoloco;in quo ceenaucrat, fecitle, dixif-
l(éq;, itaex co nuncloco egreffus fuiffe dicitur. Non|-
Jeltigitur Ruperti fententiaà prudenti le&ore fuíci-|.
|pienda,qui nune Chriftumà villa Gechfemani egref-|-
j[um eíle putat: tantüm enim abeít, vt ex ea exeat; vt
]in eam potiàs hunc eat. Quo fuerit egreffus diuerfis
|verbis quattuor fcribunt Euatigeliftz , Matthzus c.
[26.30.36. Mar.c.14.32. & Lucas c.22.39; dicunt exiiffe|
- m Mentem elivarum,Toannes hic,trans terrentem Cedrom C tetre fan&z plura legat. Ad rem vt redeamus , quod
|fed eodem vtrumque redit; diuidebat enim torrens|- mo , ir :

. |daico cap.5. Iofephus au&or eft: itaque credibile eft
.. Jhortum Gethíemani, in quem Matthzus,& Marcus

* fin Montei plo oliuarum, fed ad radicem montis poft.
[torrentis ripam fuiffe, ideóque contentum fuiffe Io-
lahnem dicere , trans terrentem Cedron egreffum fuiffe, -
IManifeftus hic in libris omnibus Grzcis error eft,

|pluralis numeri nominis appellatiui «e£poc Cedrus,;'
l

- Mas fuis.Obferuarunt hec Chryfoft.Cyrillus, Theodo-|

dixiffet , iterum exiuit ad Iud&os, & dicit eis: Ego nullam inuenio in co caufam.

dimittam vobis regem Iudxorum? 4o. .;Cla'maucmng;,gïtgg rüríum.o mnes,dicen-
tes: Non hunc;fcd Barabbam. Erat autem Barabbas latro.. - Ed a

N WOA t r u w d. w : : AR C du um i d Á
b r ; : * 5 7 'H.":
d $
* MM ^ $
P ; * pE Tb P
* 24 £U$ ;
2f j
i r * i : , à : : $ : E A AR i
ïgv X du 78 t* í u h "g " : LE » P. v ; : » $À . Y X M. a BIN L .;"7 H A d x ka I
ïi wI ) "5 4MCOA UV IES MX S AA EF 4 13 UA LT PUA OATE Oa LilonT 74 1
ä g du Y " EE il ud * T d * k EU 3 54 X 5 A
: p^ 4 jd i A u
& w ? d LA s
RT . T PUE X
i. ) »

ue nomen vallis ; trans torrentem vàllis Cedron. Vnde

299 J£ c cum dixiffet ?57',2; ,'"*äggr,w;;,,- BA
7) icm difeipals? fuit -trans torrentem - kze'nerït articulüfs;iïic;(äE;(gtï"u'si i ! qüi'ledtioné d epra-
x Cedrn. ) L ectorpm monitü vo-: / uauit , varie conie&turaz, alij patant aliquem Gracae
25) lumus tria fequentia capitade- !^ lingue peritum , Hebraice ignarum articulum addi-
59 cimum octauum;decimum no-| "g |
17 num; & vicefimum apud Mat4;

L Z

;..)«-?

1démque ratione accétum ab vltima;yt Hebraica po-
ftulat pronuntiatio;in penultimá tetraxitfe: alij,quo-
tum ego coniecturam magis probo,fcriptum fuiife,
repaty TV xyeipaipié Y xed'ouv , aliquem veró Grzcum;
|pon intelligentem zdpóv fingularem genitiuum effe
nominis indeclinabilis , putartémg; genitiuum élle

hs

|prius c& ex eoloco,quem modó ptoduximus s.Reg.
c.15.25.facilis coniectura eftnam & illic fcriptum eít,
E TO xeprbpeo 78 1ed pv non usf paip vt quidam ha-
, [reticus interpres legi putat. Deniqy aut vallem illam,
jauttorrentem Hebraicé Cedron appellatum fuiffe,
|nonex eolocofolo; quem modó notauimus, fed et-

Mpeme

De quo loco qui volet apud Iofephum lib. o. antiq.
c.7.& 6.de bello Iud.c.3. & apud Bedam in libello de
locis facris cap:G.Gc apud Brocardum in defcriptione

Chriftus domo; in qua caenauerat cum äifciþuiis,
egrefIus eft, & in hortum'fecontülit rraps torrentem

Cedron vrbem Ierofolymam à Monteé oliuarum , de]-
Cedron, non idcitco fecit , vt ludcoriü ranus fugeret,

quoapud Mattheum diximus,vt libro 6.de bello Iu-| .

"lhortum vrbi vicinum ;in quo Iudas fciebat eum to-
jtasorando noctes confumere folere;fed inmontem
'ipfum , & folitudinem aufugiffet : fed fecit potiüs , vt
quefituris fe Iudeis obuiam occurreret.Sciebat enim
|eosindice, ac duceluda ibi fe inprimis quefituros,vt
[ . |oftenderetíe fponte mortem fugirc, & Iudeos labo-
fedà multisiam atate nof(tra viris dotis deprehéfus. [ ire liberaret per diuerfa loca fe querendi. Itaque ipfe
Legunt Grzci , arepav T& yesutbba v uéd'pav, transtor-/^ feíein hortum quafi in carcerem inclufit. Atq; hoc|
rentem cedrorim , quafi. Cedron genitinus fit Grzcus|.. lipfo confilio Euangelifta addidit, Seiebat autem e7" Iu-
cäf locnm,quia frequenter Ifns conneuerat illuc cum difeipu-

Dóminum orandi caufa ingreffum cfle dicunt , non

,uörränfq; cedrorum dictus fuerit ; quód cedris con-

(itus vtrinque eflet.. Manauit errorin bonos etiam, us Heracleota, Theodorus Mopfíuefüien. Leontius,

39. Eft autem confuetudo vobis vt vnum dimittam vobis in Paíchà:vultis. ergo|

4diffe éxittimantem x4^por genititá effe plüraleni,ea-] -

.. 'llam ex 4.Keg.23.4. & ex Ierem.c;31440. manifeftü eft.].

P r M m

Theodor.|
Bezain
annotet.

Cedtó abi-
etit.

Cut Chtif

.|& latebras quereret, id enim fi facere voluiffet,nó in ftus trane
k : ' : torrentem p

T ii m o m NT MP

. . & graues au&tores : fed manifeftum eft Hebraicum| | -Theophylactus. Cüm autem dicit , Sciebat e2* Iudas, ]
d elle vocabulum rvY13,quod non cedros,que Hebrai-| |coniunctio,e', hanc habetvim,non folüm Chriftus i
J Kke cvnw non q972 appellantur ; fed obfcuritatem| | |fciebat e Iudam cum Iudeis venturü effe fed ipeet-, —
|declarat, itaque credendi eft vallemillam, quia pro-| / jam Iudas fciebat có fe Chriftum de more recepturü.
25 fundaerat,& vmbrofa,folique minimé peruia;imr5, 4« fe[ns taa, [Ciens omnia, qua ventura erant faper (e.) |
: id eft obícuram,& tenebrolam dictam etffe. Vallem, E Confultó dixit Euangelifta, fcrens omnia, ne quis puta-
:älxlfn nonün quam , illam ; nam hocíciendum , non torrentem| " iret Chriftum im prudentem in manus hoftium inci-|
|8a Cedróipfum,fed vallem, per quam torrés preceps decurre-| diffe ; càm enim non ignoraret, quorfum cohors illa
i o appellatam fuiffe, vt nó exIofephotan-| |veniffet, non fugiffe tamen , fed obuiam potiüs illi
cum lib.6. de bello Iudaico c. . fed ex ipía etiam fcri-. - proceffifle , & quodammodo interrogando , quem
ptura facra 2. R eg.c.rj.25. perfpicuum eft, vbinonle-| |quererent , prouocaffe , vt fefe DeU pE :
girur Greceutgi as ojproc d* Gropdo v ml xeralbio m — Vox enim illa, Quem queritis , non eft hominis, vtait
utd'ptiv led &y qud yenad b 9 ned'puvsid e(tyim rerrente (val-| - [Leontius, metuentis , & veluti fu gituri , fi illi ipfum
lis) Cedro», nifi forte error eft, quod non facilé credi- — fe querere refpondiflent;fed potiüs interriti,& lacet] |
derim. Ergo & hocloco Cedron genitiuus eftnon! — fentis. Hancvim habere verbum illu d férens, Chryfo-
ipluralis, vt vulgo creditur,fed fingularis;intelligitár-| : ftomus, Theodorus Heracleota , & Mo pfucftienfrs,|
- ! : 1 at Cvrillus,

WODT

Trdat.

Qutyotts
fitm bic
frm hr
ltüs olten
derisitea
lacratio-
M

'R"m;&n
D fafiä (
fte Qu
ittr)
It

qaMAn

x

ïxï

IIOI

IN IOAN. CAP. XVIII.-

IIOZ

Exoä.;. i4.

Tra&.in.

Cur poten-
tiam bic
fu'm Chri-
itus often-
deriG & cut

lhacratio-

AC.

dere quid.
fit ex D,
Gregor.

|vero, & Euthymiis indicant verbum ; fcrens , ad id,]
lauod fequitur, re erendum elfe, ey* dixit e:,Que qua-

-|Matth. c. 26. 48$. Xce 5
G. Vtergodixit en , ego [umn , abierunt vetrer[um , €
j . .€ : à e i* . : ab s AU rqSA
deecidermnt m terram.). Haud dubium , quin Chriftas
hac in re diuinam fuam potentiam oftendere volue-|
'rit , vtintelligerent aduerfárij potuiffe ipfum ab il-*
lis non capi , fi voluiffet. Chryfoftomus, Theodo-|

Jv munimen armorum $ Nempe vna vox dicentys , ego [um,

Iqui iadicandus boc fecit ? Quid regnaturus poterit , qusmori-

. 3 L . ["
inon aliarationc; quando multis poterat, eam ipíam

|declarare non folüm non poffe cos viribus fuis , fi ijs

Retro&nélfqum. Quod Grcgorius obferuat hom. in Ezechicl.

lin facié ca-

Cyrillus; & Rupertüs exillimant, Theophyladtus,

rit fquafi dicat Euangelifta, quamuis non ignoraret,
quem quazterent, interrogauit támen, vt oftenderet
Íc minimé timcte.- s m BUA
$. &e/jmdzmm ci, lefum Na'(areutim.) Hincapparet

|nondum milites, àc necipfum fortaffe Iudam 1pfum:
'letiam fecum loquentem cognoui(fe ; vt apud Mat-
jthzum diíputauimus. Nec cnim refpondiffent , Je-
,[w» Naïaäc:züm , led ccïpfum 'ïquærimus- Qgï autem:
Ifieri potuerit , vt Chriftum non cognoícerent, illic
letiamdifferdimus. —— — |
o Dieit en lefus , egofnm.) 1mIe :
[quem quaritis. Nam qui interpretantur , ego fum,
|duifüm, in quibus Rupertus, finc caufa mihi viden-

Eco füra Icfus Nazarenus,

tur Vim verbis inferre. Etfi erat quidem Iefus ille
idem, qui dixerat olim Moft , Eg» fom qui [«im. Quam
vim habeant verba,qua fequüuir, expofuimus apud

tus Heracleota, Theodorus Mopfueft.Leontius,Cy-

rillus, Auguftinus, Beda, Theophyla&us, Euthym.,

Rupertus. /2;sn5c , inquit hic Auguft. militüm co-
hors , eg" miniftri principum , cz- Pharifeorum ? Vbittrror,

tantám tnrbans odus ferocem , telifque terribilem , frne telo
vilo percufit , vepulit , firauit,, Deus enim latebat in carne,

fem. dicit y x impios deyait. Quid iudicaturus f«cier,

turps boc potuit! Simmilia (cribit Leo fermoner4.de paf-
(ione,& Gregorius lib.r7.Mor. c. 19. Quarit Ruper-
tus,cur voluerit hácipfam füam oftendere potétiam,
& nÓ potiüs cótinuó capi, & tanquam agnus ad ma-
&ationem ducizRefpódet, vt illi vifo miraculo nullá

huius loci quztftio cft, quam apud neminé lego., cur

potentiam oftédit potiüs,quàm ipfo refponfo? Non

prehenderent, itaimpedir&ur, vt non folüm appre-
hendcre, fed nc ftare quidem corà illo poffent. Quis

ego [am, manusin illum inijcerentzatqui illo refpófo,
quo incitariadprehendendum videbantur, difiecti
(unt.. Voluit eriá illis Chriftus,vt opinor,ea ratione

vti vcllet , rcfiftere ; fed ne fuftinere quidem nomen

9. retro iítos, non aurem in faciem cecidiffe , quód
in Aciem cadere iuftorum figqui furrc&uri per poe-
nitentiam ex infirmitate cadünt ; retro autem cade-

ftimo cam faiffe caufam , curretro ceciderint; hanc
potiüs, quod Cüriftus antc faciem corü effet , itaque
in terga oportebat cadere , vt cafu ipfo declarare-
turideo ccecidiffe ; quódante feftantem , atquelo-

C Jempitermus dusita membru ectaltabatur bumani , vt|
Maternis ,e facibus quareretur occidendus 4 tenebris.. Eg

calpa tuz haberentexcufationem. Altera nó aliena]|

eft admodum difficilis conie&tura ; voluit vt illo ip-|
Ifo verbo,quo ratio poftulare videbatur, vt illum ap-

enim non pacallct fore , vt fimulatque refponditfet; |

re reproborum , qui nunquam rcfürgant, morali-|
tet , & conctonatorié dictum eft; cxterum non exi-|.

À

.B

D

E

quentem Chriftum fuftinere non potuiffent; vt ap-

[texerint milires , cüm verifimile taméfit, antequani
|eos fecundó Chriftus interrogaret,furrexiile, Et ca-

|es pofteaquam tandiu iacuiflent, quàm opus erat,vt

- hionis prebuilfe, vt à tanto fcelerevifo miraculo dcfi-

C manus,nó fuifse prehéfuros eum, fi, quid polset,co-
' gnouilfsenr.Illius ergo quxftionis exitum non itinc-
jnio ; que nemini puto hzc legenti non occurrit,

yzec rpfe faceret , propter quod. venerat.. Eum quippeilh occi-
|dendum querebant fauiendo , fed quarebatuos e2* ipfé ma-

Itinere, quód cüm iá fe Iefüm Nazarenü ; quéquzre-

Jfolüm quzritis, permitto, vt me capiatis, modó hos

P N M N N e VOU L d» Dv
atv ec aurov ; Xj eTI vmnwä*eg,xjxim TrFAupegti ov À 07/0y,

pareret vnde illa veniffet vis,quz eos deieciffet. Nam,
& arbores , que vi ventorum conuelluntur, noiin
eam, vnde flat ventus, fed in oppofitam cadunt par-
tem. Non dicit Euangelifta quomodo profttati fur-

üere Ic&or debet, ne fabulis neício quibus fidem ad-
iungat, quas volitare per vulgum video. Creden-
dum eadem Chrifti virtute, qua ceciderant;furrexif-

cius, quem comprcherdere volebant;potentiam ex-
periripoffent. — Du : R
(( 7. Iterum engoiterrogauit eos , Quem quevitie? ioj an-
tem dixerunt le(um NaXarenum,) Iam non proftcrnun-
tür hac voce, quaante proftratifuerant, quia fatis
iam Chriftus fuam illis potentiam demonftrauerat,

uàt, idémque Theophyla&us indicat,fatis illis occa-

fterentne quis ipfum accufare poíset,quód fcfe fine
vlla potétiz fux declaratione.in hoftium tradidifset

quomodo aufi fuerint ícelerati illi miniftri poft tany
exprefsü argumentü diuing potétiz,manus in Chri-
ftum inijceres nifi quód füfpicor eadem illa potentia
Chritti, qua primüm cxterriti, proftratíque fuerant,|
folutos deinde fuifse metu;ne noftrz falutis remediü
vnicum impediretur. Hocipíum indicar Augufti-
nus. Ferum fi nunquam [e , inquit , ab eis permutteret ap-
prebendi, non quidem 1l facerent,propter qued venerant, [ed

riendo. Éandem rationem Leo redditíermone de pa-
hohcngps ss wl |
8. Dixtvobir,quia epo fum.)Videntur mihi hac ver-
bà tacitá exprobrationem imbecillitatis eorum có-

bát,efse dixifset,nó apprcehendifsét;fimuletia admo-
nitioné quandá diuinz in Chrifto poteftatis; cófide-

Iefum efse Nazarenum confefsus faerat.
$1 erga me queritis , fimite bos abire.). Videtur italo-

los defendere , qui vos vno verbo proftraui; fin me

finatisliberosabire. Iuuat hic Theodori Hcraclco—:
te verbafubícribere, 9c «arip Zy49c srprig-dpsvéc

véxyóy exelrec uD epo Troijérra] Tjo crerpacpX dya vj
Oy eizrey» e«udlov. d'e arpod id a. T'auquam vonus pater ante
em[antes fint , €7* vt [ermonem , quem dixerat , impleat, fe

Szpe nobis Deus tanquam infirmis infantibus par-
cisnon patiens seostentari [apra id quod po[Jumws fortio*
res veró factos maioribus pcriculis exercec; nam &
Apoftolos,quos modó fecum capi noluinforrafse,vt
ait Cyrillus , nefi tunc cum ipfo mortui fuilsent, ali-
quá redéptionis noftrz parte illis dcbere videremur,
poftea Spiritu fan&o cófirmatos pro fe mori voluit,
vt Theophyla&tus animaduertit. Denique voluit fe

» L ul E
z. A.

vt Theodorus Mopfueft. & Auguft. Bedáque obfer-|

rarét apud fe,quis cos impediíset,ne fc tencrét,quem|.

qui, quafi diceret,fi nó folàm me quzritis; fed etiam|
jiftos, qui mecum fünt, iam eftis experti pofse me il-

filios fHans extra periulum eos pomit , qu0d adbuc infirmi e'|

autem ip(um tradit, Ydem fere Theophyla&us fcribit.|

Tr£actn.

Thcodoti
Herael. lo-
cus ex mf.
Vatic.
e

1. €orinth.]
10.. 130

,—ï

|

rauit rcipfa , inquit Cyrillus, quod verbis docuerar

"P

Bbb 3j

Cap. 10.

folum capi;quia voluit tórcular calcare folus. Decla- rfagdgg. "u

T s ucdasst A BOR TDd mb A isa

ORE

e' 2;7.

b.15.

Matth . 17.

Luc.23. €/35

IPetrum iam antea feruo Pontificis Malcho auricu-

/H03

— IOAN. MALDONATI COMMENT. -

CAp.1o.1L Bomus pajlar'animdmþam dat proouibus [ps.
Hincaltera queftio, quam Chryfoftomus, & Theo-
phyla&us attingunt,facilé f'oluitur,qufd caufe fuerit,
quamobrem nó etiam difcipulos prefertim Petrum,
qui eos irritauerat; comprehenderint. Putant enim

À.

Refpondent eadem Chriíti potentia fuifle Pthibi;
tos, neillos caperent , qua paullo ante in terram de.
iecti fuerant. Id Euangeliftarn indicare , cum veluri
cius rei caufam exponens fübiicit, Pf jmpleretur fermo,

Muem drxit , Quia quos dedifli embi, non perdidi ex eu quem- pnels.

qunm.

HO4 . 777

Mntth.z7. €

Mardi i. | —

- Kfacit, contradicit Czfari. 13.. Pilatusautem cum audiffet hos Íermones, adduxit|

lam abícidiffe ; quod nosapud Matth. refutauimus4 — j

F«c tantum in boc cap. 18. vfque ad 2o. in aucToris autogvapbo reperta fu. "

SO R DRCA : 5 : X d p
$ rA 1
—— n a t t o VRs EL T

OO DO R XTX

bant dicentes : Si hunc dimittüs , non es amicus Czrfaris. omnis enim,qui fe Regem]

foras Iefum : & fedit pro tribunali , inloco, qui dicitur Lithóftrotos,Hebraice au-]
tem Gabbatha.. 14. Eratautem parafceue Paíchz , hora quafi fexta , & dicit Iu-|
dzeis: Ecce Rex vefter. 1. Illiautem clamabant: Tolle;tolle, crucifige eum. Di-

JciteisPilatus : Regem veftrum crucifigam ? R efponderunt Pontifices : Non habe-]
mus Regem,nifi Cfarem. 16.. Tuncergo tradidit eis illum vt crucifigeretur. Su£-] -
ceperunt autem Iefum , & eduxetunt. 17. Etbaiulans fibi crucem exiuit in eum,
- qui dicitur Caluariz ,locum , Hebraice autem Golgotha : 18. vbi crucifixerunt

eum , & cum co alios duos hinc , & hinc , medium autem Iefum. | 19. Scripfit au-
tem & titulum Pilatus: & pofuit fuper crucem. Erat autem fcriptum : Iefas Naza-
renus , Rex Iudzorum. 2o. Huncergo titulum multi Iudxorum legerunt: quia
prope ciuitatem erat locus, vbi crucifixus eft Iefus : Et erat Ícriptum. Hebraice,

dGrece, & Latine. 21.. Dicebantergo Pilato Pontifices Iudzorum : Noli fcribere;|

C EE .

" m
rE R L C

]

Efat,au—tf?m tunic;va'incxonfmilis : defu per cOhtexta perjtotfum . 24. DIXOtURE -erg"fö

matum eft. Etinclinato capite tradiditfpiritum. 31 Iudziergo, (quoniam Paraf-
ceue erat) vt non remanerentin cruce corpora fabbatho , ( erat enim magnus dies

lilleSabbati ) rogauerunt Pilatum vt frangerentur eorum crura , & tollerentur. 32.

Veneruntergo milites : & primi quidem fregerunt crura , & alterius , qui crucifi-

Ixuseftcum eo. 3. AdIefum autem cum veniffent, vt viderunt eum iam mor-
tuum , non fregerunteius crura, 34. fed vnus militum lancea latus eius aperuit;

& continuo exiuit fanguis , & aqua. 3. Et qui vidit, teftimonium perhibuit: &

|verum eft teftimonium eius. Etille Ícit quia vera dicit: vt & vos credatis. 56. Fa-
|&ta funt enim hzc vt Scriptura impleretur : Os non comminuetis ex ec. 57. Et

iterum alia Scriptura dicit: Videbuntin quem transfixerunt. /53. Poft hzc autem

[rogauit Pilatum Iofeph ab Arimathza( eo quód effet difcipulus Iefuoccultus au-
|tem propter metum Iudzorum) vt tolleret corpus Iefu. Et permifit Pilatus. Venit
lergo, & tulit corpuslefu. 59. Venitautem & Nicodemus, qui veneratad Iefum
[noc&te primum , ferens mixturam myrthz , & aloes,quafi libras centum. 40. Ac-
|ceperuntergo corpus Iefu , & ligauerunt illud linteis cum aromatibus , ficut mos
left Iudzis fepclirc. AT.

Eratautem in loco , vbi crucifixus eft, hortus: & in horto

monumentü nouum, Iffq

n ad

"Bbb 4 CAPVT

uo nondum quiíquam pofitus erat.. 42. Ibiergo prop4
|ter Parafceuen Iudzorum , quia iuxta erat monumentum , pofueruntlefum, ——

IRex Iudazorum : fed quia ipfe dixit: Rexfum Iudzorum. 22. Refpondit Pilatus:
|Quod fcripfi, fcripfi. 25. Militesergo cum crucifixiffent eum , acceperunt vefti-
mentaà elus , ( & fecerunt quattuor partes : vnicuique .mililf.i; partem ) & tunicam.;*

M'lt 27. d.
3?- iE '., i
Mar.ij.b. -
N
Luc.?3.c. |
34

lad inuicem : Non fcindamus eam , fed fortiamur deilla cuius fit. thhlptum im4
[pleretur , dicens : Partiu íunt veftimenta mea fibi: & in veftem meam miferunt
Kfortem. Et milites quidem hzecfecerunt. 25. Stabát autem iuxta crucem Iefu ma-
|ter eius , & foror matris eius , Maria Cleophz , & Maria Magdalene. .26;|
|Cum vidiffet ergo Icfus matrem , & difcipulum ftantem , quem diligebat , dicit]
Imatrifus : Mulier, ecce filiustuus. 27. Deinde dicit diícipulo : Ecce miater tua;|
[Etex illa horá accepit eam difcipulus in fua. 28. Poftea fciens Iefus quia omnia
Iconfummatafunt, vt confummaretur Scriptura , dixit :Sitio. 29. Vas ergo erat
Ipofitum aceto plenum. Illi autem fpongiam plenam aceto , hyffopo circumponé-
Ites, obtulerunt ori eius. 30. Cum ergo accepiffet Iefus acetum, dixit: Confum4.

A«Pfal. T
19.

Pfal.é8.c;
Z2e

Exo.ji.d..
46;
Num. 9. bi
I2. :
Zac.12.C,
Io. ;
Mat.47.g. |-
$17* :
Mar.1. d.
41.
Luc.2;.g: |
$0. |
Sup.j.2«t.

; r
, 7 : : " "
TA ; - - Z |
/// j D * 20
U T Z) z -
, j & UÀ T5 ÉÀ r N
É 7 Z g "P z " r AA
", ^. . -
" h L. 7À P /,.. ,"/- 2 *
n * z -
7 cr 7 b T
Q 5 ; E I
£7 « À Oa » "WASZZZ . e
æ Q x - A & $2573 Z /: ——
^ L
; 5 » :
A ; - g zz- d : :
MO ,
T

i .

Luc.24.a.1.
|

rM att.58.
a. T
Mar.16.b.$
Luc.24.2.4
|

Mar. 18. c.
14. :

$-«* reseffent claufe, vbi erànt difcipuli congregati propter metum Iudeorum : venit
i;coert ITefts | & ftetitin medio , & dixiteis: Pax vobis. 20. Etcum hoc chx;Het 1 o&cndg
sss Il manus,, & latus. Gauifi funtergo difcipuli, vifo Domino. zr. Dixit ergo eis
^ — Hterum: Paxvobis.Sicut mifit me Pater,& ego mitto vos. 22. Haccum dixiffet)
Jinfufflauit: & dixit cis:AccipiteSpiritum fandum: 23. quorum remiferitis pecca-
|ta, remittuntur eis: & quorum ret'inuäritigretenta funt. 24. Thomasautem vnus
ex duodecim , qui dicitur Didymus , non erat cum eis quando venit Iefus: 25. Di-
[ Ixerunt ergo ei alij difcipuli: Vidimus Dominum. Jlleautem dixit eis: Nifi videro
in manibus eius fixuram clauorum , & mittam digitum meum in locum clauorüy
& mittam manum meam in latus cius, non credam. 26. Etpoft dies octojiterum
erant difcipuli eius intus : & Thomas cum eis, Venit Iefus ianuis claufis, & fletit in| |
| | ' du UE hn -medio

Wägïïäæxs
UOAU

hfat.z-aua- I'o. j
Marmié.a.r| *

- |dicito mihi vbi pofuifti eum : & ego eum tollam. 16.. Dicit ei Iefus : Maria. Con4
juería illa , dicitei: Rabbon:(quod dicitur Magifter.) 128* us : INc
tangere,, nondum enim aícendiad Patrem meum : vade autem ad fratres meos, &|

CIOAN. MALDONATI. COMMENT.

IIOÓ

RRR À

—

: p —«." — À —x. - ",—-.----':5'—- - : - p
SRiduu xl mcA MÉ netcpmm OM UC, EUR Inmut ul d as us

(APV/IOINX.

o Z5 y N autem fabbati , Maria Magd'alcne venitmane,cum
v a& CB !O TO wl ab * : 103 ;
| G cpe £ adhuctenebrz effentad monumentum:& vidit lapidem

a E » N : . i .
27 fublatuma monumento. 2. Cucurrit ergo , & venitad

A ;
(9)- 4€) Simonem Petrum, & ad alium difcipulum , quem ama-
? EM bat Icíus,& dicit illis: Tulerunt Dominum de monume-
( 951 to, & neícimus vbi pofuerunt eum, 3. Exijtergo Petrusy;
C & illealius difcipulus , & veneruntad monumentum. 4.

uxris ? IHla exiftimans quia hortulanus effet, dicit ei: Domine,fi tu fuftulifti eum,

dic eis : Afcendo ad Patrem meum , & Patrem veftrum , Deum meum, & Dcum
veftrum. 18. Venit Maria Magdalene annuncians difciPL1lxs : Quia vidi Domi-
num , & hec dixit mihi. 19. Cum ergo fero effet die illo , vna fabbatorum , & fo-

icit ei Iefus: Nolime

m p "

corum confirmaret fidem.Quod magis etiam intel-
ligctur,fi in memoriam reuocemus,quod apud Mat-
thaum.c.28.16. cadem no&e, poftquam aduefperaf-
fct, & Emaunti cum duobus illis cenatTe difcipulis,
& decem Ierofolymz congregatis di(cipulis appa-
csa ao ruiffe. Scribit Lucas,cum chriftus ad hos venit, iam
| duosillos ex Emaunte rediiffe , & cum illis fuitfe
narrantes,quomodo vidiffent Chriftum, eümque in
€ut noca ftactionc panis cognouillent. Car no&u potiüs ve-
pois — pnerioquàm interdiu,ctiam indicat Euangelifta, cüm

Chrift Wi À. i N : ; :
'ap;;r::m dicit; 'sz erant dtjftpult congregati , Ícilicet. propterea

difcipulis. noctu venit, vt congregatos inueniret, quemadmo- E

ï:dum Chryfoft, Leontius, Theophyla&. & Euthym.

D|pofle id nifi impudentiffimé negari. Noui tamen|.

cxiftimant.Poteft queri, quomodo dicat Euangelifta
. |hoc primo dic accidiffe,cüm nox iam effet,& Iudai
| ab occafa folis dicm inchoarent. Refpondet Theo-!
ï idorus Mopfucft.cüm dicir, fere , perinde effe ac fi di-|
ceret, finita prima dic, & inchoata fecunda, De hac
| ' phrafivza fabbaterum.fxpe diximus; vide Matth.28.1.
?ä—ägïdo Quód dicitfores fuiffe claufas,ad declarandam futu-
| claufis in- rl miraculi magnitudinem pcrünet,quód cüm clau-
geffusfit f foreseffent, tamen per eas Chriftus ad difcipulos

F |Chritti fpecimen faiffe, fed quzerendá non effe;quo-

jmedio, & dixit : Pax vobis. 27. Deindedicit Thomz:Inferdigitum tuumhuc]. — |.
|& vide manus meas ; & affer manum tuam, & mitte inlatus meum : & noli effe
| — lincredulus, fedfidelis..28. Refpondit Thomas, & dixit ei: Dominus meus, &|
Deus meus. 29. Dixitei Iefus: Quia vidifti me Thoma , credidifti: beati qui nor
T22 viderunt , & crediderunt. 3o. Multa quidem , & alia figna fecit Icfus in conípe-
| .. j&udiftipulorum fuorum,quz non funt fcripta in libro hoc. 31. Hzcautem fcripta
Ifunt vt:credatis , quiaIefus eft Chriftus Filius Dei : & vt credentes , vitam habeatis
BMROBUREBASS 5 o . Pubnis l
acooo] o A9. . Cum ergo fera effet dieillo vna (abbaterum,e7' fores| A .Nec antequam Caluinus hareticus factus effet, cui-
[ cdefentelau[ayvbi erant difcipnli cogregati propter metum Ia-|— |quam venerat in mentem aliter intelligere Chriftá, !
o |deerum.) Qua ifta Chrifti fueritapparitio Matth. 28.^ |quàm per fores ipfas claufas ad difcipulos ingretfum
"7* f6. docuimus , nempe quinquies iam anteilloipfo| faiffe; quemadmodum & ex matre claufo exiiffet
77* |diequo refurrexerat, diucrfis aut difcipulis aut mu-| — |vtero , & ex fepulcro nondum reuoluto euafifferla-
|Mieribus diuerfisinlocis apparuerat. Eodémque die; — |pide; Iuftinus.q.117. Chryfofto. homil. z. deIoanne
V;tüïþguanfg;li&äbte&z?;üi;feigpc&) decem ditcipulisle-| Bapt.& hocloco,Hilarius. lib.5. de Trinitate,Eufcb.
fofolym& domi latentibusapparuit.Et diem,& ho-| |Emis.in homil.in hzec verba, Auguftin. hocloco, &
d fämdlcxdrhgentcx Euangclifta defigaat, non folüm fïfe'rm.dc tempore 156-& inlib.de agone Chriftiano.c.
vt fidem adhibeathiftoriz , qua circunftantiarüm| | 24. Ambros.ferm.ro.in pfal. 8. & lib. 10. in Lucam.
|defcriptione fit probabilior , fed vt aliquid etiam ?Epiphan. hares. 64. Gregorius Nazianz. in Chrifto!
. [aliud, quemadmodum modó dicemus , fignificarct. *Païenæ- Hicronymus in Epitaph. Paulz. Amphi-]
[Diciteodem die, quo refurrexerat, quz v2 , idcft ^ lochiusapud Theodoritum dialog.2.Leo fermone.r.
prima dies hebdomadiserat , que nunc Dominica — de refurre&tione, & epiftola 1. c. g. & epiftola8j. ——
j iV(S.CäEu-r?äirdPulä apparuifle,volens , vt opinor,in- & Cyrillus. lib. 12. comment. in Ioannem cap. j5 "
dicare, quantam Chriltus habuilfet curam probandi & lib.de re&a fide ad Reginas, Theodorus Heracleo-| T
jdifcipulis refurre&tionem fuam;non diu paffüm effe/ — ta;, Theodorus Mopfucft.Leontius, Beda, Theophyl.
benignum patré filios fuos orphanos in luc&u efle, iEuthym.öc Rupertus hocloco, & Nicephorus lib.r.
! non fuiffe negligentem, & otiofüm, eodem die,quo' — c.34.Neque veró Ípe&tandum folim eft, quid dicant
iMagdalenz;ctiam difcipulis apparuiffe ; imocodem j|hi tot;tàmque graues anctores,fed multo ctiam ma-| ..
die;quo fuz primüm matri,deinde Magdalene,ter- iximé,quomodo dicantita prorfus, vt nec in métem|.
jtio illi; aliifque mulieribus, vt maiorparsfentitau-| quidem illis venerit poffe tam impudentem quen-
&orum, quarto Petro, vt ait D.Paulus.1.Cor.15. . & — |quam hareticum reperiri » qui id vnquam effet ne-Lyrioni]:
—— . [Lucas.c:2434. quinto duobus illis difcipul is eunti- C igatutus. Abutebantur hoc loco Marcionilte,vt pro- (t« hoc lo-
| . |busin Emausapparuerat. Horam autem diei notat,) ibarent non habuiife Chriftum verum corpus , vt ex ïaäïïj
; Cim [ero , inquit; effet , id eft cüm iam effet nox , &c "51 Hieron. Auguftino, & Cyrillo in ijslocis, quos mo-
: óinc,& vt ranionem redderet;cur fores effent clan[e, & — |dó notauimus;intelligimus. Abutebatur Manichzi;|
Í vteandem Chrifti commendaret diligentiam , qui| — |vtidem indicat Auguftinus. Nemini vnquam Ca-
] jneno&urnoquidem, & incommodo temporipe-| tholico venitin mentem refpondere, quod. Calui-
h: percilfet,vt Apoftolos confolaretur , & vacillantem L]iüæ refpondent , non fuiffe claufis , fcd apertis fo- :

ribus ingreffum ; càm , fi id probari putarent poffe,
nulla tam expedita ad refcllendos hzreticos ratio
inueniti potuiffet , quód nimirum viderent non

hatetici , ne ,f1 concefferint corpus Chrifti per|
clauías fores penetraffe , & illud concedere cogan-
tür,inquo maximéà nobis diflident, polfe etiam|
in Euchatiftia ita effe, vtlocum nullum occupet;
lalij dicunt fores quidem , càm Chriftus acceffi| . *
-Jfuiffe claufas,fed cum pulfaffet;aliquem ex ijs,qui in4|.
tus erant;illi aperuiffe ; alij Chriftum ipfum fua po-|
tentia aperuille, aut vltro fores illi fefc páditfe, quod
-& cum Petrus é carcere ab angelo educeretur , fa&ü
legimus, A. 1. 10. alij perféneftram, aut quaalia
via ingreffum cffe ; qui omníum prudentiffimus vi2^, , ..
deri vult, princeps eorü Caluinus non probat qué-5.4enscó-|

quam Chrifto fores aperuifTe ; illuftre enim potétig mentam
" ! in 20.Ioatt:

EL

modo fuerit ingrefTus,hoc tantüm nos tencre iubet;
per fores non penetraífe, Cur ergo Ó infane tam di-
ligenter Euangelifta notauit forcs fuiffe claufas , íd- -
que bis itcrauir, nifi vt intelligeremus per ipfas cl;;u-*j

L Chïï&aäv | , x E : , T * $ 2 Cv2 : 3 ]
Bo »penetrauerit. Hacenim dc caufa, & hocloco, & in-| ifasingreffum fuiffe? Quod meliore profc&to quàm
t fra ver. 26. tanta diligentia id Euangelifta notauit; . tuiudicioin.3. de Trinit. libro HilariuscxPendin*
l | Quaro, —

oO AE

i Lib, 14. ex
cap.j. Adt.
|23. 23*

fhabet, vt indicer fubitum fine vllo aduenientis indi-

11O9

IOAN. MALDONATI COMMENT.

. MIO

Quero , inquit ,per quas claufe domwe partes fefe eorporees
intuleriti Diligenter enim Euangclaj?f cxp(c-j?:r,dtcens,Ven:t
Iefns ianuis clawfis , €7 ffetit in mcz.ho d:fczpulamm fhoru.
Adde quód verbum illud,ffetit i medio eerum , hàc vim

cio,(ine ftrepitu,finc apertione ianucin medio con-
ftitiffe. Petrum, inquit € aluinus, e carcere cgrcj]igm legi-

aperté Lucas dixiffet claufis foribus cgreffum effe ,
quàm Ioáncs dicit ingreffum fuiffe Chriftum, haud
dubié diceremus. Deinde quidni dicamus Petrum
ctiam per fores carceris penetralfe , cüm id Euange-
lifta fignifice?cüm enim dicit portam virbis ferrcam
vltro illis apertam fuilfe, carceris veró portam non|
dicit,non obícuré indicat non aperta carceris porta

5

— ÀÓ

exijffe. Cert? meliores au&orcs, quàm Caluinus; ita
Íentiunt, vt Ropertus. Át meritó aliquis quzrat, cur

f- 16.

occluferüt
Chriftus

dat.

INE. ub d

| p x *
ifari porius,quàm feruiree

Luc. M,m.g.]fäig,gmm robarc fe verum

laufis Chriftus ianuis ingreffus fucrit,cüm 1d aduer-

| :orpus, p «lpate,
€7' videtequia ägiri!m carnem €7* o[fa non babet , (ieut me
videta babere ; atqui hoc meliüs probalfet, fi apertis ,
quàm fi claufis foribus ingreffus fuiffet; nam ipfurm|
fores penetrare proprium erat fpititus. Multas eius|.
rcifcaufas eraues auctorcs afferunt. Leontius, vt do-

|claufis fo ribus ingreffus cflet.

ïs ?ui mü-
do fores

pacem fuá opinatum venire; & iucundiífimam paccm dare.

cetet, inquit, Apoftolos deinccps non (ecüdum car-
nem cogitarc,ideft vt glorificatum fe habere corpus|
intelligerent.Nam etff cognoumws , inquit Paulus,fecu-
du carnem Chriflum.fed nunc iam non nowimw. "Theo-
dorus Heracleota, vt fuam oftenderet diuinitatem ;|
cui nihil quantumuis claufum obftare poflet. Thco-
dorus Mopfucft. & Euthymius, ne difcipulos dcter-
reret;qui fi foribus patcfaétis ingreffum cfle vidifsét,
ex Iadzisaliquem , quos timceban: , effe putauiffent.
Theophyla&. vt oftenderet,quomodo rc'urrexiffet,
nempe codem modo cxijíle de fepulcro , quo ad cos)

Ventt lefm, €7 fietit m medis , «" dixit eir,Pax vols.)
Quam vim habeat verbá illud, fetit; modó diximus,
non apettis fcilicet foribus, nullo dato ingreffus fui
indicio fubitum, atque improuifum in medio cófti-

ceretur,feque illis oftendcret, vt Euthymius ait. Ac-
commodaté autem ad corum ftatum hac falutatione
víus eft, Pax vobs, cthialioqui inter Iadzos vulgaris
erat, Erant.cnim in maximo timorc, ïroptcrcäqug,
vt Euangclifta notauit, obferatas habebantfores , cü
igitur vt illis timoré pelleret, ftatim dicit, Pax vobs ,

Pacem relinquo vobit , pacem meam do voby. c.14.27. vt
vel inde,quis effct, agnofceretur, vt Chryfoftomus,
Lcontius, Thcophyla&us, & Euthymius adnotarüt.
Non eft inftituti noftri à fenfíu difcedere litterali, &
ad colligendos allegoriarum flofculos cuagari ; (ed|
qui elegantem reperire voletin hunclocum allcgo-
riam, Gregorium legatlib. 4. in1x.lib. Reg. c. 4. ad
cos, qui mundo forcs eccluferunt , Chriftum nec

20. Etcim boc dixiffet , offendit eis manus , & latme. )
Oftenditeis veítigia padionisfue, & vtnonalium
fe, quàm Chriftum cffe oftéderet , & non alio,quàm
quód crucifixum fuerat, corpore furrexiffe, vt Cy-
rillus, Leontius, Theodorus Hcracleotes, & Theo-
dorus Mopíucft.- fcribunt. Tradit propterca Lucas
C.24. 36. 37; Chriftum , antequam manus, & pedes

i * $9 3 . . t
l'oftenderet, dixiffe, Ego [um, nolite timcre , tertitos veró

mus , n continuo dicemus per fores penetraffePrimüm fità|. — id partim Magdalcne tribuens, quefe eum vidiffz|

fuiffe difcipulos, putafféque fe Biritum videre ; quibus|
ille ver. 38. & 39. qnid turbati efHse , Q* cogitationes afce-
dunt in cerda veflra ? Videte maums mees , Q9* pedes meos,
quia ego ipfe [um; Pnlgate, €7* videte, quia [Diritus carnem,

difcipuli vifo rcpente Domino turbati non fucrint,

teftata fuiffet, partim voci Chrifti,quam continuó
difcipuli recognoucrint ; enimuero ; vt Lucas affir-
mat , turbati funt;fed idloannes; quod fatis à Lucal
explicatum effer,filentio pretermifit. Eandem enim
hancIoannis,& illam Lucz apparitionem fuiffe ne-

|Theophyla&t, & Euthym. (Lubin& martyres omncs|
ha ) nqu:

ciffe. At cur ip medio ? quó meliüs ab omnibus confpi-|. non
cit, vt dicerentomnia fan&torum corpera cum ijfdà

vitijs rcfurre&ura, cum quibus cecidiffent, quod ex

ij(dem vfus verbis,quibus ante mortem illis dixerat;].

credam,indicat ceteros difcipulos, vt fibi fidem facc-

f in hác habuerit vita; inaltera glorificatus habita-
rus cft.Retinuilfe cas Chriftum magno confilio crc-
dendum eft,& quia illuftris vidtoriz inügniagcïänn'
& folent vi&ores duces oftentare poriüs, qnàm oc-[
cultare cicatrices : & quia teftes volebat cffe refürre-
Gionis fuz; & quia oportcbat, vt càm ad iudicandà

D. Auguftinus ; lancea latus eiws apernerat , vliad duli-
tantium corda (4nanda vilnerum funt (eruata vefligia , Ex|
ferm. 18. de verbis Domini,Nwsquid nen poterat Domr-|

pera nonerat,propter que [avada cicatrices in corpore fno (er-
&uauerat idcm fer.147.dc tempore, & Leo fermon.1.de
Afcenfione , "rd fanada infidelism cordium vulnera cla-
uovum€7- lancea eratt. feruata vefligia , vt non dubia fdc
fed conflantifima feintia teneretur cem natwram in Dei Pa-
trbi con(c[foram tbrono, qua iacuerat im fepulero. Scntenti&
candem Grecé Cyrillus dicit lib.12. in loan. c. 5$. &|
Eufcbius Emefenus in hom. in hzc vetba, Chryfoft.

fuas elfe in czlo cicatrices habituros non tanquam|
uit. c. 20. 3dem docet Augufl. Eufebius veró Emcs.
nonnullos hzreticos occafioncm hinc fumpfifle di-|

1. ad Cor. x;. facilé rcfellitur.Aliam hic quaftionem
Cyrillus fufcitat ; quo modo veré glorificatü Chriftij
corpus difcipuli potucrint contueri , qui ne figuram|
quidem eius gloris in transfiguratione fuftinere po-
tuifent. Refpondet Chri(tum gloriam comprcfliffei
corpotis fui,ne nimio fplendore perftringeret dilci-|
pulorum oculos. Idémque docet Auguft. lib. 22..

fed an reuera tetigerint , neuter eorum dicit. Mclio-
rum tamen auctorum opinionem cfle vidco verc
tetigille, Auguflini fer.18. de verbis Domini, & fer.
155. & 1,8. & 1£0. Leonis cpiftola. 10. c. . Idquc
videtur haud obícuré loanncs cpift. 1. c. 1. 1. fignift-
care cüm dicit, Qued perfheximms, Q manwm nofire ces-
trelauerunt, Accedit alia ex hocloco cóic&ura, cüm
Thomas dicit ver.25.N;ff videro in manibi eim fixuram
dauerpm , " mittam mantin meam in latus eits, non

rent, fe vidiffe Chriftmm affirmaíle, fe non folüm

vidifÍe

€* ofja non babet, ficut me videtis babere. Itaq; abs re eft .
quód Theophyla&us difputat; quid caufz fueritcuri

minem arbitror negare poffe, Magis propria huiuschsfw —
i . ; ; w * g RUR Ó P uor
loci queftio , quomodo Chriftus, cüm*'glonfïcatogcaäe?:
furrexerit cotpóre; cicatrices geftauerit, qua vitium Seteueris
, a r * ; H VA f $ l ; ; ,.2 ; tl [c ur-
quoddá corpotis funt, quáfque nemo noftrum, etià:caicnem|

venerit, cas oftenderct, vt viderenteius hoffes;z qu& ?.:f st
tr'angïxerum. Clau: eiummanæfxerïr, il')iqvü*ithöc loco;.

Tra&.m.

nies fime acatricibas refa gere? ed im di faipulirum cot de vu]- Cap. s

vitia, fed tanqnam veritatis teftimonia lib.22.de Ci-j.-

Ciuit. c. 19. Difficilier quaíftio,an difcipuli ChriftiA, &ici-
vulnera imanibus, vt fibi certam fidem faccrenr.con-jpuli mani-
: | i i T ( 2X L |bus contrej —
trectarint. NamlIoannes quidem, & Llucastentüm|a;i — |

dicunt Chriftum vulnera fuatangendaillis oftédiffe, chiftum.

p
i m
»ihné i
v 1
Vullo

hm mf

m Chr
m

ial

ACotinth
ï'w' 190

D"Plfx !
Is hn
l]
"if t
tfllc&a.

E IiIL*1131 i.
m ïïa (- *ROU-S' i
M a scerior.|
| 'l-a-C?ï:l a*?: l(iafn 01'1".w äitu—m-
kl «.:nül)( 1taqfcd Ef liinïfis ca
B m l "J.. -iæv C, [ ä.. $. C ta' us ; .
v 1 X da,r TC Oris, 105 cft m;
P X n POO&(*) icar sc d i-
um efft m d ,1.-,V. ine wl*?ö TT
CAP. tantà catafolünäidlbïicudl X mf&aC"
| ifict, |jpec n u fim icip iftra 2at a$
RE r od Afemlttollïg.äAP(?n gApicp a "ïo-ea*? natu n s
du I z u's,'ï'c'g,-ï-. loco s .Sedlqüæ. rOPrvchoäbfbaciO'* (ï, fe*rï*ï;cæ
: IN -.a,alþ.(gü ilbieccos o eft, MC & h: nefic npr Füfige:
. - ices m '1c. m Itu :'-11[-. (C h.r.--l *,ne-- - nt Oil 1C E ulj -l-
- 'ätïlcgdlcaz& flc dici- &a;xn' m*aöf LC fïäbcbä?o& *lusdvtnofedl
" C 15 ille di ninuir iet. m , | fto nt E c
* [68 ac m 1 ss 11) 0 tei ,*,S«; B ; ni; *2
Ícd eiám lóqt .-.-cla,-; EV qs ariü it pol nni cd p ipfi : del dacrif ciu 'cod'.-
» -— HC ep. meu itu$ $OR ol ; tt jAu IX Pon " ïfe"'.- O *"llg.-- H ..c,, j ag RA
*'1dätafïcï'£,m m.inïlatu Domin ad't;;fcd tb D—r ii - iius Chf lgaüoï fclfl)-grïfi?lre» lddefïüïto', -s ,P?;[atc |
» tre t Am1 þ W 1n on .':Ca»». 9$ ro 'e. ni | íac ità hr iftic : "tcr-.»
|| Es lg 3. ! 41 icá .ru,g bi ifo r : ,U.; iÉ fD' Ch fti ] tem.
| t d me : ,;l,ï'. uc c CO de ] F tu llig t '(e u in( rit aper &H
Id " : : -""?,'j" L tat : 1c CAU OM au' i- an . o .hr ota -ua -'1'11 : h u 'DO ic
E tamum 'eda feip 242 u ition TAT itg di b ici co € p Íri (eOdC »q l mc
P n cr : dl/- - 'OJ. : ep AU (7':2' u1 r t1C 111 . TC OS NENN ; fe D at, nim V,t-. *
lsl | má en t é initi ider x 35 * ,ca, -p $5 re ipín bis dn 115*.. " dic :no Àm th.
u is , nen un in vid itre o no ifti lactu le,. no a Ito ifto um .di $51 uà at :
M i PUS 1f0'- itü um "mv ng itfe thP iiinud m Vi ificio rin m ;tal i ha d ". &
M 1ru.rn ua..fuï | -,,u ifi n cut r,.m 1 nfu 7 »f
| . n fp an te E if uT e ( cr no s at gO m m G i
hy | del & tm ; ;! ^ eco ^tárt ,-l'lus, : am 1 ] ra & ;un Ar CD atc --1]. 103, nt 033
|| ; t eft. m id plet ti ; qua fu | s lot lp em eít nin nca CO jan
&*' | fun id )rt & ;--')P ;Cy* Doft .l fo. us, fta fto «com ad ot ce ÍLas1 tL Ati ittó
i R '..'fO, ln(.)g 7-2-",.2, n us; . YP ihi P |rit ; O tc c nec ,P O fes. dun US 0nm 3
!j V;tantïp-ïägcargftom **"WLW )ratin;m lp lueï"e.t" Agtcüzlfltmltt*läul"ï*fg'xpcnïducrg (Edäbcnfe
J f C in 4X lixcr u aq N P rt sm habi L $; '0**' p s
"m t Ahfy-c. Pax di nq ? ]t t; | Pater- 9ri r ibi 6 ] vo FX t TO lo
" ra Yt] C iuti ; -'tc.—dta AU be ia Pa tv ater ,5 ent tte itta 1t£ J. de jdic
N F-(TC' .v'-'.. al rum an.' fe uer ha prio- e90,V P efi i sg "i nit $u ; dü, Lon) fan
ui em, ius .A:e"d.; f p.. ;vo.ct' [4 6 nt 7( 0 t1 1&-:" 1 -Q'-.'-ru :
- fu ner miiü .Mz—— uo ft)ta i s at C B! d 4 n d,Ec M at at al da IIl lede
T 4 ! e | i idi v dical a t D €0 d, m, e d,.x, ut |Spi bos
us io hylP 0 fiq Chi kcep di ind | &0,-— j I9. cet illu re atr ( fp uo UE iftu
P | & ut ferg a TA ex )an 31n hri hri m 8. do d il Pat --P?*. C di (laüc u hrifi
P CE Madd tq uam tlo rm iam iC [0 9.1 ergo rbü bo cu ^ € bus ]ue ul 't-rïtc- dR
" & D. en iqu ta nfi dct ima& à " E ése vc',a lem flau re ituq « r1 't,ifclpplo
2T, iffc ,.tal. alu O : fed am um s nfi h. og ale : wa dC r m ede jef,d em :
E ognqïnc*?ua"?rlüm nt; [ca"qïïchc' 'ium qua * ïh*-'ï;?xi"eä æqäf*g'ïlfs hïäeHïï ïïutäï-m : vf"'äïäïïftä?&e.?
" l , À CO ui aft nío )u -011 À : blu ,Hi:o"! ! ua dixi AbL & d il. n n0 : u.ïoüfcxlïl
1" | et,q ant no daP"æn 'iïä'.. Du 1".0- 9H nq m Du: It n E letus "u d um
R : ie h hzc Be qui: fal, ! j em Ne s ta cu 3j icitt C)', um AC der 110. fu um.
u tP, hx & ! q : t. 5 u 3 $5 ec W 1c ft. itit *2 ad * (ut
üt| Der r i m u vt ámq idem m Vo H & d Ío iti p E cxp iffi-.
140';'131&3- à 1[10. 'US,,. .]cln. rità m ttü um ul ru ; 1 2. 4n tus h[y SP €Yo; '0f, at ; dl
ia et pcl,n ioï,elï luta "i lor usq jAl10 do, x m['da 16 hnc 4bi dz Scr ibus 1du-
n P gu tat enei fa ego fto illu iria )od ritu ul int nu Hon s ma Re ri indu
Au falu àbp ido C Apo jyr A sim n- Spi itu,q r -&üs' 0 iré ft. éto hac L
-;u;caxh) rà un A C (u fu ba : »rit ue 't Slc.g- m 'oc. 10 : 'SP
| 3 fue ) er s 1, m C Or itte r ht & — ftio $a los iftü "
| rem fu àim at uam .a taret r iitteb re p (t. C rit; H ji l j co
" epta àmà eP fu 6! re MP m lo e vet Ixe Ir0597 ss ifTin M hr h '
m, r1i a , m 11 a. " S V d]. m q i nI C laT *
EE uá pt"'-,ltc 'ona terp den u äm-. ms tu It 7. 4b iam au 10. nc etia E.
wä : &o,q tml us 1 InP rin GQO fclp Or t1a d Oa. I6. en lbl * gr &.1 nu ite 0-03, m
| ; - ine x da di íin igen fe P C. "t d |tis Ío iffe Íei lfïö- 1€
tt, | T sw hrift dine lite qua od m -ng $ lm ) 4 He u Ly di P na cip
| - C ; .tu fia L5 f.l& , Vt 'tdl bzt ad cu 53[ ad m Ch 'de . qu atc RC. cn..
04 | uopili- inre ili ne tu Ch re li cre res Vo: g NH it n n "m ro ide r |
| lnqiixïï. .ïln üJn. OfJ'.defc ä to iretu uc to n- gd Ol am ['lb ,Iïo*üa'e, ru 'ftap tev Pl ,
" dat a aeh jem in V1 uo rea édi sq. cca Leo | iCr-'s:t Sc i(Te M "CO '117' iCe. n5 L. dori
u udiné - las op re &q àc cec fto 'Lpe O /OS H ili ft. ul roi Gr: 4cc 1.d lat Spi iueltt
39 í ps fu*'*'lo- ritus, ue atre iIra do iu Vtp od tv fac .facdoc dp in &e n rat a Thfuc«;
AL | :er fto Olrit fa iPa 'att hoc. n M "C t; v.-— e- t V1 C ( iTe t ithy dg fte PS"MOPdïm
ua!-;:zw., APOmiH?-,. ufæ sa re mh no '[ter, me ifit; ll)r- ilis ion tn, faüi *A". X Et Íe 'PQ. Mo in rof.
'Cia'&! | [U-mC | hr ft dfO IP. At m ate atis. aü OS rn (uc € & &t ctu * 1el do ^. H nat
" ne C ide a m ic de ePa zca u m & i eT la n ip co LL AL
fn'. . ] * x ct, du*— d 0 " c OL t q a | . in OP æB hy fa A CC h 1 al VL
::cw;gz;-r., ftus P ff O OS E i m. d diï'. e * tu M À P m da l C C" E
t fuse dm (e c t lit; lios c de Wi o ri m im, heo| itu a . : ur. an-
l iffu a ita fe cant qu ali lis ded &p ru nin T jiri os tc ac at ER e
W—k | t qu res; a m, itto, ifci Pat er TA l on mq diffe qua se Yfta de SDIE mP»-
" v ato tiam du mi d iffo. his v "if ; Vf P ide de erq 1cO on con p cru n 10;.
Tij- G. CC,-nt no OS aln, 3i ! "d [C':,. n , N 1551 n . idor C ls m V on :
P;nf:madzao emquam ïïer*zw M ïkrwä.n&a:ïl änodïrarä-ä quide ffdpï
" l*-aot mt ü H r Ho | : itu , at :
Ü 3 "d. & fta x fa R ( x dd 4 f ritus fan inta $ Imp di t ften d ítre
m 1 tiu em; otc ftat n "-1« :Qg Wnt nes : €9, r1 n ln, 31 is de Cr O & O I2
] er iP te fc ld «-et- 'Sm miz D O : .tul : qu P ,b,s, m vt (an fCP 'CP
T doc tAc po üo dqu Acere llotlia m Ci- ri in in cr crca , & nt 1n-
qPW, Qu | TS em n r it V Dte ipaíÍe itum u a U
"M .'51- ! ifferi "'Edi- 1-0 u C'at |
ul lcaf, bi en nes "m recor om fter " 7: s ; à [e OT a jetf ui O :
"" | p C o vo do i um 0 i ffo m u c $1 d no m iam e tt inet iau : 4
- ! : : Cgoäjfmoü—' ho:;int,':/;fos D:.znthiz; leljrtga U..P:L'ne muz:n,(cdin [L;-aä ctl?h'c " Vïniügglnl!;is,&tä 311qel'at Mattlï'fäæ
"',4 : : it. - i , : v ! | 1 1 O 1 1 n '—ru'-.. &**'.7-.
T. | 4.1 14 nlt. ; n "mim t Ce -no ln, Ym , legd do &u ne iC fu ü r Nt m a «iiC é O. h.17
lio, : Den D j Ut " dedi rat Ml d O ifTio rem z tup re, ii ho lan Dit ;,a"f VR ;
u -. / d J C5 alw. * la "v " L. ni at no &u fo filii it eti u M !
* te ia bo off t eus l ffo em ra ; yP jint fa at a it os. lm MAT |
P d /fr«d R asfl't-äemp'll" " Chn Eod i. odO" lün illii lum Dixer.oc*'*n vOlüoftul,it*'f d ram
" ï rfs,npiäï' unma qui ransi Pro r no$; iis in eéka cll Hocincæ'xnä. ent v S'ZS'gc m Uide "lt;((ï cOl ry-
..g;.»fg spe lia 'am u,;;-. e r r lhit | 1.': äC--a. : a c 1
., j l4 e.an e ta € lit ais ec l .1ï.: te (.-
tU orinth "æftf"."cä"o? n rcfl'*'" FOM ïncn rat. du?ex " as etfp ia-ui mpïä excololla V cüm "s faflcl^1 ;
Em | x-(; 10. ii 0n15. s (ibi , recon oexþ.o Corgcino lia,q ncma'/:,jtra" pPer oftucrenl.,call (uaz-cümlum'.efonï Ca R hlcï
b ?,'at' lian m De in rai io Óp j- dim iu : ia & Hi ebiu d nt
i | ! $ z--tC & co i d Y P tt C mp: b &.G
2 enci erbu t4m nfl.-N* iu di ibüs € figmi nt, em fu ,l,f"-. 'Xe it. uíe ían ria $
"P rec bis v nq ; Ctc 1J ue eat ini jloné btrc rc tex de ub |CIC rau E im va olo m
1,"*"'; n no 'r,td Cl Or Itaq doc mi txon,pa | lü do :nn iust u & "icü um (t as
" 77 .mu lias feg.a'e. t | ho or : ä aln ïve. An enm : clu Sög tcs, 11. cu APO ,
xd nfi E- G i la,v & op im Bd quu.nt dit an R Sp i nj 3
: 71 ut la llex p r 'en tàq m a nie n is tf ac .us. cu ja ir Tu (a
) f-dct logi teilc em eo, fed p im ifto, ate ; vt ftet li er nti i, nia effi
1 eo ln-ex D , ifta ri ft ex p O jpu H o & m |
m M Th fent.ir 1j de tem hri Ch otc m te, ifc us Le (an d)
gui de Íe duc üm ita it.C i p la : àl ;4 di dor ** S fte
" inas d cu ali 1'-"15- o qu.fc ,.bus Ü na-ltuo
r l arin isa las,C u üc oo-ccgna lp s t he te H ctec
. [ li H d ft ic alm os| t T .3«SP -
" Es Y Onugiram;mfavqgoc r*;d
^i : n e | : á l. ]uioe
g & icuntïinPr äPHaos el öriam M alie drct- | in- in cllarldicclt
'.J*t. t.&dre,ho p afcx:ml »rbitr. quaA *Poüs facecnln? pec- !apäa,in -
n *Hca m e ia us ; sifüo €a ( d t do
",,»; ig | ua äD fa'-', '[n am . S ter Huer !,v
*»'fü"-;*,ïgwï tanäings.s decää) dl?&ecaï'icaïlopr()?m r""nj,;/z*'; Ac- w
MT Iho rbi O epi $ $5 orni yef'« atr
.'1 )r:*ï d i ve m acce uo ibu. 2.!4 .114., äP :
'-*fä;ïï:" ælcxhï,c his erto fl'üsareï' quentdixlt,'nu'"t ipfe ;
!.;iiüï Dlms RUP mi itte : feq ea reti em
J,' | te ä. .n- trc m rbls te[ um Otat
«t Sellc&a fuo aïcte'n eoS:eih(y"m auci
ket, op iti If ta
" almau. ttun uan
i g ii
j (4f4, dere
s : yften
»
H
i
j ]
: |
/ ;
E

Meospena
n ii
p
zefcse d

t —

13

I14.

iMatrh. 3316
At 2423.

Quomodo
ISpirit& fan
tü dederit
Chriftus
difripulis ,
quem iam
habebant.

F |

ï

JApoftolis eum etfi vifibili figno , tamen inuifibili-

1. 3. Dicam breuiter,que multisillic verbis Auguft.
difputar, habebant quidem ante Spiritum fané&tum ;|

iquàm nunc; idem tamen femper fpiritus, vt idem ait

elfufa eífc, nunc vero folam remittendi peccata po-
teftatem illis datá, qux ipfa Spiritus ctiam fan&ti do-

num fit. Quam fententiam etiam Theophyla&us,;| .
| :

Euthymius, & Rupertus magis probant.Itaque non
in(cité Theodorus obíeruauit Chriftum non dixitle|
c. 16. fe non daturum Spiritum fanctum , antequam !
ad Patrem abiret; fed non miffurum cffe ; hic autem|
non mifile, fed dediffo. /Zrecipire, inquit; Spirirum fan -|.
4um. Ft vero fi fübziliter loquamur ,' mitti Spiritus|
fan&us dicitar, càm eius perfona vifibili apparet
(pecie, vccüm baptizato Chritto colübz fpecie def-[
cendir, & càm die Pétecoftcs fpecie ignis, atquelin-
guarum ; dari autem eum, càm cius aliquod donum
datur, Vno verbo explicari res poteft. Promiferat
Chriftus;fi ipfe priàis non abijffet,Spiritum fandum
vifibiliter, & cum omnibus fuis donis venturum nó
effe,quod & factum efl; nam ante Penteco&es diem|
hoc modo non venit; dedit nunc antequam abiret

tetj quia cüm cos in vniuerfum terrarum orbem di-|
mittcret , oportebat, inquit Heracleota , viatico ali-|
quo munire. -Hincalia, quam Auguftinus tract. in|
[oan.7 4. copipsé agitat, foluitur queftio,quo modo|
nunc Chritftus Spiritum fan&um Apoftolis dederit,
quem ante vtique iam habebant, nec enim finc Spi-
ritu fan&to diligere Chriitum potuiffent,cüm nemo
poflit dicere, Dominua lefsm ,vifi m Spiritu fantle. v. Cor.

(cd aliter, id cft copiofiüs, quàm prius habebant;nüc
illis datus eft, addita cnim illis poteftas remittendi
peccataanté quidem illis promitfa, Matth. 18.18. nó-

etiam, quàm nunc; nunc inuifibiliter, & copiofiüs
quidem , quàmante, tunc vifibiliter, & copiofiàs,

Auguftinus eodem loco, & lib. 10. de Genes.ad litte-
ram. c. . & lib. 4. de Trinit. c. 20. Sed eccealia hinc
nobis füboritur quxftio , quam & in illo.74. in Io-

.|Cut hác po,
teítatem
Chriftas
nun:c de-
derit.

jApoftolis dederit, càm Spiritus fancti donum effet,

|cepta funt, alterum Dei, alterum proximi diligendi,

[cam poteftatem fua morte comparauerat , ipíe eaqn
iranquam caput Ecclefix,quibus vcllet,membris im-

Icommunis fibi cum Patre erat, noluit , antequam ad

annem tra&. D. Auguft. tetigit, quam ob rem hanc
ip(am potceftatem peccata remittendi nunc Chriftus

quod vnacum reliquis veniens in die Pentecoftes
afferre potuiffeprefertim cüm ea antc vfuri non cf-
(ent, comue[cens enint pracepit eis ab Ierofolymu ne drfcede-
rent [ed exp:f?arem promzf/ïmm' Patri. AO. . 4. Augu-
(tinus non aliter refpondeGquàm propterea bis Spi-
ritum fanctü dare voluiffe ; quia duo caritatis pre-

& caritas Spiritüs fancti donum eft.. Duas ego alias
rationes probabiliores, nifi fallor,inuenio. Altera
eít,voluiffe declarare Chriftum, non folüm Patrem,
(cdfe etiam dare Spiritum fan&um, quod fatis pro-
bare nó potuiffet, nifi antequam cx hoc mundo dif-
cederet, illis daret. Id cx flatu,quo dedit intelligi po-

gnificatet ex fe procedere. Altera magis cft propria,
nullum aliud nunc doná deditSpiritus fan&i,quàm
poteftatem remittendi peccata , cam non Patris no-]
mine fed fuo, ac proprio dare debuit , quia ipfe folus
mortuus fuerat ad multorum exbaurienda. pezcata , ipfe

pettiri potetat j Ergo Spiritum ipfum fan&um,quia

—IOAN. MALDONATI COMMENT.

À |pareretspoteftatéautem remittendi peccata, qua co
| : z co

C |r- aduerfus Arium, & Beda, & fere Latini flatu figni-

dum tamen data;datus autcm eft in Pentecofte aliter|

D

E |Ad rem vt redeamus,2liam ego rationé,cur Chriftu

teft,quo, vt poftea dicemus, proptercavfus eft,vt fi- |.

|ram Spiritus fan&ti declararet, & doceret ex fua pro-

imodo,quo diximus,; propria ipfius exat , ipfe per fe
antequam ad Patrem iret,dare voluit. De Eï

jan veré Chriftus infufflarit, quare id fecerit;an infuf-
flauerit in fingülos-Apoftolos. Rupertus quidem;
quem fzepe auctorélaudare folco; in ca omnino fen.
tentia eft, vtexiftimet Chriftum rci pía non infuf-
BHaffe,fed codem- modo infufflaffc dici , quo Deus in

. Ar 3eal
flatununcgg. .. "

dicéndá, vbitres quzftiones occurrere poffe video, cirit,

jcorpustecents Adami infpiralTe dicitur fPiraculum;
vité,Genes.2. 7. nó quód vllo corporeo víus fit latu,
(ed quódita vitalem illi fpititum dederit, quemad-
modum fi ore corporis in illuim infpitauiffet. Indul-
gendum auctorisnam nunc fi quis diceret, baud fcio
|an ferendus effet.:. Minimé enim obícüré Spititum
[fan&tumà flat Euangelifta diftingnit, Infofflauit,in-
quit; €2* dixit es, Iceipite Spiritut [antlum. . Àtque ità
omnces alij auctores fentiunr. Itaque fecunda fequi-
tur queftio,cur idfecerit, vnde & fecifle perípicuum
erit. Diuerfas eius reiapud auctores diuerfos ratio-
neslego.Auguftinushoc loco, & lib. 4. de Trin. 29.
& lib. 10. de Gen.adlitteram. c. $. & Vi&orinus lib.

ficare voluiffe Spiritum fan&um ex fua procedere
fübftantia;»nam & flatus ex intimo expiram/; corpo-1
re. Cyril, & Leontius, vt declararet eiufdem fecum

effe fubftantiz:ijdem auctores duo, & Euthymius,&]| -

cerit,

Tra&ani

L

|Philaftrius in herefi dc anima hominis infpirata, &
qui in primum hominé fpiraculum vite infpiraue-
rat,Genes. 2. 7. cundem enim fe, qui hominé nondü
viuentem animauecrat,mortuum peccato per Spiri-

Wapud,Augu&inü,ä& Philaftrium Augulftino vetufli-

Ambros.fet.1o.in pfal. 18. vt oftenderetfc eum effe j

tum fanctit viuificare. Quain re mirabile quiddam|

hominis non tunc primüm factam fuiflc, cüm Deus
in faciem Adami infpirauit,fedani nxä, qua i& in ho7
mine erat;per Spiritum fanctum fuíiffe viuificatam;
quémadmodum no?cdcrit Chriftus Apoftolis ani-
mam, fediam datá fpiritu viuificauerit. Eam Mani-

tra Manichz. c. 8. contra veró Philaftrius inter hz-
rcticos ponit cos,qui dicerent fpiraculü illud, quod
Deus in faciem hominis infpirauit ; animam füiffe.

orem inuenio.Scribit Auguftin" lib.13.de Ciuit.c.24.|
inconfideraté aliquos ex hoc loco collegiffe ; animá|

chzorum fuiffe haercíim fcribit.lib. 2. de Genes.con-|-

infufflando Spiritum fan&tà Apoftolis dederit, effe
)—a'rbittor, vtipfam Spiritus fané&i, quem dabat;natu-
ram declararer. Eft enim Spiritus fan&us veluti fla-
|tus quidam Patris, & Filij; & nomen ipfum Spiritus

|flatum fignificat. Habebat enim hocimaginem qu&-

dam facramenti, in quoexternum fymbolü Spiri-

octauum,vt ipfe fe vereti dicit, fabricemus facramé-
1um.Scimus non quatilibet externam ceremoniam

letiam rem facrá fignificantem,& à chrifto vfurpatäï |

effe facramentum , fed eam, quz ita vfurpata eft, vtj
voluerit effe perpetuam.Hoc femel fecit, vt & natu-

cedere fubftantia. Nos id vlurpare non poffümus,
càm Spiritus fan&us ex noftra fübítantia non pro-
cedat. Itaque etfi ordinationem in Ecclefiafticis fa-
cramentis numeramus , quia, eam Chriftus Apo-
ftolisad modum deditfacramenti, & cxterno fym-

Patrcm rediret , dare , vt ab vrroque miffüm effe ap-:

bolo, & verbis internam Spiritus fancti gratiam fi-
- . — gnifican-

J "I FURU

tum fan&'uxm,. qui in trinfecus dabatur , fignificabat. s erettiru
[Neque veró timendum idcírco Caluino eft, ne hinc/aliinus.

Wa av Y

]

E BESURPS RURT RSRUSTRUNN
T -

]
Cur ld fc—

Ài
yot
,.[gafrïar
lchil

Apfent
Thona
Sprti.
hn d
hillst)
rili& d
dci f
r2

- Munet.

WE

Mutttn:
Q9 ttoy

wid

A ! : x l
RA

15
MA
o

^ Ms
"H 3ya n
T

i |
æ»h 'ubq
^
tuigy
«l
D d
r

ul .'l,'l'.

ïuwa
Tk
ITX
melt
.i*gm'ct-
d
X N
E
alb
UC
j um
vll
r
Ua
ol
m Mu
r o
st
j qu
nl
CIris
gl
itDdi
vt
lb?lü."w
,
m

m

fa.
ncfünqwmj. |

9D
[(M?üii
| dïr Vg
d
,mlwæ

Lrilli &c au-

*

INumer.

( MrT4. 27

(d

c54

An in fin-

- f gulos in-

i faíflarit.

Chïmu& 1

| Abfenti D.
Thomz

" fSpiritü sàá-
é&um datit

fuille,Cy-

&oris fen-
tentia.

u — —— 12 HTNODORN

CAR ZA . 9 m

2ïïäï:zi.Fic:';rïibus ,tamen im?ofitionem manuum , Xi
I verbaadhibemus, quz Apoftolos fcimus adhibuifle.
|Flatum, quem adhibuiffe non legimus, non adhibe-
|mus.Tertiam quzítioné nemo,;quod íciam, nifi Ku-

pertus attingic,is autem, vt diximus,nec in fingulos,
nequcein vniueríos Apoftolos infufflaife putat. Om-

nino non infufllaffe verbis repugnat Euangeliftz;

non in(affla(fe in (ingulosfeparatim probabile mihi

|videtut ; vnus enim in omnces flatus fatis erat, rém-

que magis exprimcbat, quemadmodü vnus ad om-
nes flatus zqué ad omnes perueniret , ita vnum,

|eundémque omnibus per vniueríum terrarum or-
- Ibem itaris fpiritum dari. Itaque. non ablutdé Di-|.

dymus lib. r. de Spiritu fan&to hinc fpititus probat
diuinitatem , quoód vnus, idémque in diueríis ho-
minibus diuerfis in locis cffet.. Alia celebrior hic
quzitio rcliqua eft,quam multis verbis Cyrillus ver-

fat, quid de Thoma dicendum , qui tum ; càm A po-

ftolisSpiritus (an&us datus eft, dicitur nó affuiffcian
eius expers fuit poteftatis. Re&é omnino Cyrillus|

quzftionem explicat, etiam abfenti Thomz Spiri-

'|tum fan&um datum fuille; nam poftca quidem da-]
um elfe non legimus , cüm credendum nullo| c

modo fit. ceteris parem . Apoftolis ca remittendi
peccata ; que tunc data cft, potcftate caruifle. Con-
firmat cxemplo Eldad, & Medad duorum ex fcp-

taagintaillis fenioribus, quibus Dominus auferens
[detpititu Mofis, contulit, qui càm in caftris re-
maníifent , nihilo tamen minüs eodem fpiritu im-|
ipertiti funt. |

a. Quoram remi[errtis peceeta , vemittuntur ei , e7
quorum retinuerits , retenta Fant. ) Declarat , quis ille

[piritus effec; quem fe illis dare dikcrat, nempe po-
teflas peccata remittendi. Multa hic difputanda

erant,íed quz hocloco dici poterant , omnia ex|
ijs, que Matth. 16. 19. & 18. 18. diximus , intel-

Nouatiano
rum error
de pannité-
tia, qui &
Caluini£a-
füs —

ligi poffunt. Vis tantàm verborum hic obferuanda.
Remittuntur , dolevra) , GC retenta. [unt ,. xexpirivla) ,
que multo eft maior, quàm i dixiffet, remitten-
tür, X retinebuntur. Quafi dicat ; quidquid fiue
in remittendis, fiue in retinendis peccatis fecer-
tis , iam nunc ratum habeo. Quanquam Cypria-
nus in lib. de vnitate Ecclefiz,remutrentur , legic fa-
? i
turo tempore. Re&é Ambrofus lib. 1. de peeni-
tentia. c- 2. Nouatianorum refellit hereíim , qui

nifte , facerdotes poteftatem habere per facramen-
tüm poenitentiz peccata remittendi, quod id etfet
iniuriam Chrifto facere, cuius proprium fit re-

. rmittere peccata, Eius verba quia non minüs contra|

Caluiniftas, quàm contra Nouatianos dicta videri
poffünt;. ponenda hoc loco iudicaui, Sed «mmr fe

rhm vemiferitui peccAta , remittuntur eu, 9* quortim ve-
|timneritis retenta erunt quis eff quimagi bonorat,vtrum
qu smaudatis obedit , am- qui vefiflit $. Ecclefia in. wtreque

. Mfermat obedientiam, vt peccatum v al'wet , «* velaxet.
|Herefis i altero iminites, im. altero inobedtens vwlt ligare,
-|qued. mon refeluat. , non vult (oluere , quod ligaut. Rc&kée
|quoque Cyprianus in cepiflola ad Iubaianum ex

.[dari poteft. Sed idem alibi eodem loco abu(us cítj
|quemadmodum & Donatiftz poftea abu(i funt;

Dioria placent. I medio flat , id efl. difciplina commum: , com-
l»ntas vità , cemmunibus. !Bndys deleffatur . At cur ille

negabant, quemadmodum hoc tempore Calui-|

laccidere.

Domino de[erre renerentiam , ewi, foli remmttendorum cri-|
minum poteflatem veferuent j imo pulli matrem iniuriam|
- Maemnt , quàm quiems volunt. mandata ve[cindere , com-
— miffam msuuseo refundere,. Nam cium ipfe in. Euangelio fuo
|dixerit Dominus lefua , Ifeccipitespiritum fantiem,que-

— imeam in latus eius ,mon credam. ) Conijciuntaliqui no-
iftrum interpretem non fixuram , ícd figuram tran-

;hocloco probauit poteftatcm remitrendi peccata|- |

vt probaret eos, qui ab hzreticis baptizati effent;
elfe iterum baptizandos, epiftola. 76. ficut & Fir-
milianus in epiftola ad eundem Cyprisnum.7:. Dif-
fimulandus 1n cotpore pulcherrimo 5neuus vnus
cft. Poteftatem illam ; qua heretici per baptifmum,
aliádue facramentum peccata remittunt , aut in
Ecclefia Catholica, aut per Ecclefiam Catholicam
jacceperunt; itaque vtrumquewerum eft, & in fola
Ecclefia Catholica poteftatem dari remittendi
peccata , & poffe tamen aliquando pcrhc;rcticoä;
peccataremirti; — |

monuimus , idáémque Theophyla&us. hoc loco
monet, Didymum non fuitfe Thoma cognomen-

14. Themasautem vnws. ex duodecum , qui dicitut Di-|
dymwus , nen erat eum eis , quando venit Iefw. ) Alibisup.anie| .

uum, fed nominis interpretationem ; hoc enim|-

nomen Didymi Grzcé , quod Hebraicé nomem
Thome ignificare , nempegeminum ,cur ita voca-]
tus fuerit, nihil conftat; obfezuauitveró Leonrius
Euangelittam nullius nomen Apoftoli interpreta4

cius excellentiam fa&um intelligerent. Theophy-
lactus idco nomeninterpretatum putat , vt eius de-
clararet mores , quód incredulus effet ; minimé-
que fimplex. Seníus hic litteralis, quem nos vefti-
eamus , facilis cft, nec noftro indiget commenta-
rio.. Moralem /acilé períe quifque poteft animad-

collegio (eparatus, Non amat veritas angulos , non. et diner-

potiüs , quàm quiíquam alius à cetu aberat? .Quz-
(tionem Chryfoftomus mouet; idémque & eum fe-
cuti Theophyla&us , atque Euthymius refpondent

diffipatione ; que moriente Chrifto fa&a fuerat ,

dum contra tantum Apoftolorum iudicium cft ; ed
poffet conie&ura aliqua effe veluti pro. dcfpcrgtiï
res Chrifti habuiffe, idcóque adexercitum non re-
dijffe , quemadmodum folet in pralio rebus perditis

ij — Dixerunt ergo ei alj difepuli , vidimus Dom-

pwum. ) Simpliciter , & fummatim Euangelifta nat4-

rat ; quid ceteri difcipuli Thoma dixerint, Fidimw
Dominwmn ; ícd vt ver. 20.. docuimus, verifimile eff

bibifféque, vt Lucas tradit; eius vulnera manibus
(uis contrectaffe, vtidem fuprà Ioannes indicauerat,

obferuarunt. Hinc ergo Thomam occafioné fump-
fiffe credendum eftca dicendi,quefequuntur. — — *
| Nifi videro m manibus eius fixuram claurum, «2* mit-
f4m (ltgzmm snemn in locnm clauerum, e77 mttam manam,

ftulifse, quemadmodü & in nonnullis legitur exem-
)9 . í 4 / - re — « à * "
plarib;hoc enim elle zcvlugey lav s^ov, deinde aliqué

. in fola effe Ecclefia , in qua Íola Spiritus fan&us

,

|figur& in fixurà cómutaflc. Eandé faciunt coniecturá

Ccc pro

tum effe, ni Thomz, vt Gtzci propter aliquam.-

propterca non affuiffe , quàd ex illa Apoftolorum| -

nondum redierat. Sed huius ipfius rei quatitur|
-|caufa, quamobrem vnus ille non redijffet. Suftincn-

pluribus eos de ea verbis differuiffe , non folüm vi-| -
Miffe fc, fed cum eo etiam collocutos , cum eo cditTe;

[

uerterc. Costus ille difcipulorum Ecclefiam repre-werati se:
fentabat, à qua qui abeit, à Chrifto non inuifitur, fvs abfen*
^ * N ' - : r / * 4 tiæ SnThO.
|Scité Bernardus. fer. 6. de Aícenfionc, FaZlerts Thbomamz; —— |

fante , falleris ; fi videre Dominum fperas ab "tpoflolotum, .

K

quemadmodum Chryfoft. Theophyla&. & Euthym. |

RO

"a

t D EEUNLCMAUDONATI. COMMENTE

dT TT T
m

pro elC TOY TUTTOV TY PAU -in hguram clanorum , le-
giüc t4C TOV TO7FOy "TOV ämvw locum cla:gornm. Vtraque
- [coniectura fpeciem habet probabilizatis, fed vercor
- lego , nefacilitas erran di erroris fidem feccrit , idcó-

que fibi multi peruaferint erratum eífe , quia vidc-

dere,nifi erratum conftet; prelertim cüm facilius (it
itud,quod vitium putatur, defendere , quàm corrc-
c&ionem. Quzenim eft fizuraclauorum, nifi fixa-
ra? Idem ergo cüm fint; quod expreffius erat, fuit
eligendum , expreífius autem fixnra éft ; nam figura
clauorum potiüs imaginem in.tabula pi&am figni-
Ificat, quàm clauorum plagam, fixura autem nihil
aliud, quàm plagam fignificare poteft. Et mittere
digitum. i locumn claworom , potius dixeris , quàm
in fixuram ; idemlicetfint , quianon folüm figni-
| ficat digitum in plagam mittere , fed pro clauo
mittere. Auguítinus quidem vbique fixuram le-
git. Necfine caufa factum elle cxiftimandum ett,
|vtcàüm de figura clauorum loquitur , non dicat,
iufí. mifern manum meam , fed. digitum memn , cum
autem de latere non dicat , nifi mittam digitum,
(ed. manum. Habet quippe digitus figuram claui
longi, atque quadrati ; expanía veró — manus fi-
|guram cufpidis latioris hafte , quales etiam ho-
|die in Hifpania multz reperiuntur. Volebat ergo
.|Thomas non íolàm vidcre ; non folàm attrecta-
- |re , fed quodammodo etiam mcetiri plagas Chritti,
nequis forte fubeffet dolus , ne pi&a potiüs , aut
(umma fignata cute, quàm alté impretfa effent vul-
nera , qualia faiffe fciebat Chrilti. Itaque non figni-
ficat Thomas, quemadmodum Chry:ofto. Theo-
dorus Heracleota, Leontius , Theophyla&us , &

runt facilé errari potuilfe, Malo erratum non cre-|-

À rectionem non vidiffet, defperarctque fe polle vide-
re,cüm ab illo audiuitfet, Modicum, eg- ia non videbi- 5966
n - ? ia t ^. |Cyrillus &
t55 me,quia vado ad Patrem, Non enim dubitaffe » quin Augaftin, |
'äsg qui altos fufcitatfet mortuos , potfec & ipfc [qfcï T?Omï'
amortuum (íufcitare. Alia quoque ratione Augufti- H
nus excuíat , fer.. de tempore. 156.. x , inquit,
iffatrinqmrmttä ej? pon negantu, Dum boc. dicit , doceri
volut , confirmari defiderawit. 5 idémque docet fer,
161. : cuius verba paullo infra rccitabimus. Et Am-
bros. lib. :o. in Lucam. Ccap. 24« Qwemodo ergo Tho-
mAWs ,ciom adhouc non crederet , tetigit tamen Chviflwmn ? fid
B tle non de refarretlione Domina, [ed de re[urreGlionin videtur
Mqunalitate dabitaffe.. Pium quidem, & caritatis plenum
ftudium,fed Dominus eum reprehendit , Noli 4f in-
deredulus , fed fidelis. . Et neme poteft corrigere, quem Deus
Meffexerit. Quo etiam argamento paullo infra Theo-
|phyla&us eos reprehendit, qui Thomam excufant.
Mcliüs eft ex culpa Thomz nobis. facere medici-
jnam , & , ficum illo non credendo peccauimus,
cum illo. quoque confitendo agere: poenitentiam,
quemadmodum . Pacianus | epiftola. 3. aduerfüs
|Nouatianos eleganter ediffcrit. — Non v facere fide-
C lem , quod Petrus [ecit ?. Non, vis prodeffe mobis , qued. Pe-
tro profuit. $ 4ge. Tbemas. meus tonne pofh Domms — —
re[arrefhionem de refarrefliome dubimuit?nanmperfdiæ reu 1
motatur à Domino , eum Maclanorum note , cium perfoffei !
manus, cium lateris vulnm offenditur , ciom fic ad eum ait
Domimus , Nolieffe meredulws ,fed fidelisf Quid evgoferubuit
panttere ? nonne bumiliatus eflinonne Deun. €2* Dominumi
fumm illico cor.fitetur ? nunquid non illsm exomelegefis ifla
commendat ? Et Ambrofius codé locu,Taflw,inquit,[ua
debuit me. docere ; [rent doowit 9* Panlus, Oportet enim boc

Eecl, 7.14.

l.Cox.nyyg.

Euthymius indicant , fealiis non credere difcipulis
-dicentibus fe vidiffe , tetigifféque: credebat enim
Icos non mentiri , fed putabatfalli ,. vifos fibi fuiffe
iChriftam videre;càm pro Chrifto aliquid aliud
|viditfent ; putaffe fe vulnera tangere , cüm folam
|tangerent fimilitudinem vulnerum 5 fe profe&to

.. |bus fuis crediturum , nifi ipfa quoque plagarum
A*;ï;:äh menifura refpondeat. Nimis prudens incredulitas
prudés, vel eft , aut nimis potiàs incredula humana pruden-
P n tia. Mulri dum prudentes videri volunt , dum cre-
dilahuma denda perípicere ; & manibus tangere , haretici
äï?md*"' fiunt. Habet etiam. magnam Gracé vim crebra
— - farticulorum repetitio; qua Thomas vtitur vóy d ax-

TUAOV, TÀv x ipe (v rUzrevseic Gv TUzrov, quze Latiné non

*D fAre non fof(':t. F4c:lg£t5 €ni?o credmzm,quod wdemw.th

prudentiorem fore , ac neque oculis, neque mani-|

| E mon quód.ipfe aliquid dubitaret , [ed. ut omnem þ]þ:ciancmL s«f

apparet. Quzrunt Chryfoftomus , Theophyla&us,| -

gc'cn'mptilu'le imáuere incorruptionem , e9- boc mortale indmrj
ammortalitatem , vt incredulus credat , e27 cunclator dubi-

;eR -eïncgia Gregorij (ententia hom. in Euangel. 26.
Non. boc cafni , fea[d:mn&dzämfttmxe geflum e!i. Egit enimi
|miro modo féperna clementta , vt difapuluas ille dubitans
dutn t magiífro fu. unlnera plparet carnie , at nobis vul-
nera (anaret infidelitatis. Plus enim noba Tboma imfdelites -
Ad fidem, quàm fides credentium di[éipulorum profint j quia
dum ille ad fidem palpando reducitur , noffra siens ommi [
Idnbitatione poflpofta m fide folidatur. Simile quiddam|.
Auguftinus ferm.de tempore. 16r. Zbomes ergo eis
effet [antlus, fidelas,e" iuflus , bec omnta [aleite requifeuits|

—

incredulitatis excluderet, Nam [uffecerat illi ad fidem pro-
quan vid , ]uem nouerat , fed nobis operatusefl , vt tan-
gerer, quem videbat ; vt fi forte dicererxms delnfos fuiffeocu-

& Euthymius, vnde Thomas noucrit Chriftum in
latere vulnus habuiffe, càm non adfuiffet , càmil-
lud iam mortuus accepit; refpondent id ab aliis,
qui poft rcfarrectionem viderant , diícipulis didi-
iciffe , itaqueeam reprehendunt , quód vna inre
difcipulis credidiffet , in aliis non credidiffet. Po-
|tuum vulnus fecundum latus accepiffe ; nam fi no-
cum non fuiffet, non inuitaffer diícipulos , cum pri-
mum 1llis apparuit, vt vulnus lateris contre&tarent
;/]vet. z0. Sic Auguftinus (er. detempore.1$9. . Scie-
bat enim clauss in cruce confixwm , [Hiebat lancea latus per-
cuffam 5 bec figna. quarebat , ideo mon. credebat, Sunt|
iqui Thomam excufent , in quibus Cyrillus non
tam incredulitate eum hzc dixitle , quàm quadam
animi perturbatione , qua vehementer angeretur,

tiüs credo vulgo notum fuiffe Chriftum iam mor-|.-

es;nen po[femus. diceremanus illnis foiffe frufivatas.. 1 ve-

Me atf m . poteft. dubitari.. Víurpauit candem Ber-
nardus fententíam aliis ornatam verbis hom. z.inga,,ue,
verbaLucz, Miffas ef "ngelus. : | |
26. Et pofl dies ocho iterum.erant diþþuli eius IntHs,
C Tbomas cum ei.) Meritó optimus quifque au-
&or obferuat , atque. mirawr quanta Chriftas|
jvfus fit diligentia ; vt infrmum in fide Apo-
*ftolum confirmaret , & vcelut crrantem ouem
adgregem reduceret. 4uod ipíe officium ell
dixerat boni pattoris Matthzi, 18. r». idémque
nos faccre alius eius Apoftolus iubet, Infrmum . in
Jide affamite, Rom.14.. 1. Cuius diligentiz caufam
Theodorus Heraclcots effe putat, quód Thomas nó
maligno animo,íed inürmitate, & (umma rei ipítus

quödChrchum , ficut cateri Apg-f—-þ—g—l"i ipqü ;gfgy:

difficultate commotus dubiraíset ; itaque dignum

^ fuitle,

m2 a.

T

" Tim
m

Qu n
4nte 0':
um d

t Chl'iR

ofïmfkï
Thoné

fgrrcä&nnis enim manifeffattone de afbetTus ambigs potefl ; L
]

Tit d
nicaif
lii nl
ts
dii

ass

»
-

: —
a u h 1Pf0r (thhs— fc'h?gæi-
. XX. Codelï APO lfunï fC illi v :
E T « i&uS*,æm[üer;tt uo ! ln xïlc-,
ii iab PV f ltChï uó'c ula c,difrætz ?][!isä ,ftam"'
C - - de mo faccl , iuüü.- Ca*um Con.k,nda, |
w N aut de cti'rat,nifi Cobalït., vuln,' ione u wm hw [4!*"*,
ii llquua,odu'm : xefab&ifma'f m sss 1t0m"þn"" E ittesm EM !
Áv ; m l "P C—', j i (. ; 4 * . i s . '..«'.."1.
in quo aïïmad*ïur"*' m M an**"ängula'g v dgjm,ü*'ïrblsf obf j
" l D L : a * : ... * : ^ -xui x v $ - c E : c :
9re, H tüt s qdn' conft ille runt dio Cutembis v ;.,amæ'. E r iftum 'ilïlm-'d'ofus |
| ctró are 'corda 3 h: ua [ Ixca 1no | 'c;tT'A ïrma' Chr at, m heo hy-
keris b co libch"F'"cra""s tur. ?»hri&u Hä efta mde ài G afe dem (usfucre&' T& E'utpc'yä
,13:*3,: TOR -ca-i ly- DI De : .is)vk. d iftu |
1 bens dicclpas ss igno "d p »«dafq *:;m&u:;tchïm, f
| ü e s ^. Poe U! die . jnte . dem. in Ina: 'it,c »pü luer iíset Gl :
a c depu? SOSADAS tn di fo in i- den De ho rit; |lieop 'olu ia c .
UPE ana bea M dec i hry vt ] nE - [ui ) T f»cc.. ] 3. u fui | expe :
-m'lt Sf GC aut C ; . ( um, -'bus 'dï 15, Ó n]xncs ! :
x oth. [fe c s dixi ante icau ; alt ider d hs. i(Íc,q ft. C ffoton farn , papet ideo fed ipft ü
n Tim M )ne . no ius H.'c['u etur tem lis,& B rum (t.C : nt . Deu : erb iceret , 3i ihi !
a i. Plato cur As C $a deret illo (toli inam cu ofueft. :ddun m L ver dice lian : mi
k * ltl- « it. Du ln,*u' icen 'dio o 'cri jhi: Op Ancíc l ua( 'ce,ba' 'an ed a : lf.ur. one DeP
T ïd&ahy?tï ssie m n ll m onem o .
WP r 1 gis vtit rue iutq Mubde eun ": ide mas am . dmt rrit iionei I THE
"l m dieh " us ; inag m:v.i*inpt 1,€ biles 1 ante int; Itet hom idqua: m adt ccurr bratic itm ica l
Vi um lus lact is.ac ltera ws wiftun ba on nerin S E ^qui ione ilis o FO dlc a di : :
" Chr ii ois, i; alt ba hri I» o55 oódn | fa lü- cüm vt q Patl'*»' bx' 1exP'-üm ; a iter ; .
NU jl mag edi ; a sa C lize p Bd N Go EC : se , se, R oba dan ; C :ft, ac alitc .
N ofte nz. i vide enu I a (t q : eg l in aise i(se, | rO lan , 3, oe 31S des
E : V ; » du uc C1t, ]gr u on & 11 ec P Ua ; ,&6 N O R,l " i ,
( Tho: fti: -hu.m«- ien ]uoq ltera COI (im fen | rue: rtafs n qu p crg 1 nc ( 2
"'atec CIp xzq Ait les nes c Ie5 "[& hs for Mat licat inde E '[,u«'fr" ifu
E* Ra 2 ino O ! o en min rba €xp: Pe LS nm jgit nc
h tä);ceïetw;&'errää'cit)uh feinpäïilfus&ïlis ol;aretuït: : Eæc VCïbqual:Z fidels. $ carïz,:wm tïrat dlïm.[-lämc
ta ! n C fitr ra Vs du : HO ! i **n.-: "me àm |
L e tuïa, n (tno Q n aue : r*ïc,- ff ho fä'r s nim n , P
" jvid 'se di AAE B nio CdoPcï;is iC n Wefdum dere, ; (non VHRE RR pitata opíuel u The-
"wt'»"sr | Fortäibilee 'Olebl(?js M cüilnorcdcn no ftca di E ;ny&, Adaucrc. 46 m:M (7"?, CXC'OD[H Mtæ eque .AnT ntis]
W | ex il tel C -im' [CS , : cta.zv.-äx æi/wdm: -ucg- Iu.*'l» "C'*- as « ti-
: , re : G ima Jlam H n : O tcs r t m4,. ru i aq : dO tr ug m te
"W) | C fuifs 'àm tla Do ne us p 'can LE -*m. 1ge, " : em« [('0; vuleo teur "um
a os fü Oot me 'bus' : edi : 161 Ccc & | üa : ng i Anum don Tï Vüg. m d-g0 it.
fa. |n (0-5, (ed c rum ul tür ; Ípiritt ; ä P 20. , q ^ft ta er u2 hcat ; üd , *.*uiuS: , hrla'.u,' $; m ger
Mi li, d mq ere n!p blicé $- 3 il- ide g afft expiic: api ic i Chr. illius Pt
M "tl [o ^da ohau x vt p AT n íó aui rus lem - poi us cip ut at ; at;
a vt rc € [ à: lon f »q .-116':. Sp OC As t oru erat lar
x P m (b ipt us M fit, É no làm ;5 - fatio iben : L, as T lau.a fü deC, $
hn Pa:am Usäem *'Ep?a?(cïï-m"'äyriuäïios et; cOnfägo | ;riüs l;m -l.eg]ne Thüïüfasinultatiä non,,,.'-, Wcïri-
C AH ia $; lc. FOU uàm d- indic: ít, ne in dum nim "n UH rbis
"H * Ipes d tL H ! lüs. 53 H ; dig; ue ing üm, di em cu idea
u c al n PTfO OS "u ) CO 4 n ; E. 1ar e non iem 1 o-|
'"4-: publi vtaiu ab er : 0&01 9 p imp nnues le di MR " ?t - mamïn aM ii MM de co |
-'. p ; ! , . - l : ll as e 4b s : it X H v : xc A. lb .c) ^ cl P
d : "'q 1v6 Chän I au lo hæ dofü, th CC(S li» latu d]C 'Clt, "'S e : 1t , : OL"-.. ont dde ;
; ( f'lün rcd x CU rat ba[l : an *cne On:-o " [üm ità dl. ,;d'elu:' ,l'x(:r ; & V. :,usC A : d
WL ; : 1 C ó. , il]t, rab .'dleï !C(S AP n- 'tai] & j)t : (e lul T u, : rlb f"s..ï V fc $ ,
u 13 h& i fuer -die nti nui. menp co ! n p i(Te , 5 con : ect -11,1(?, $ '", iiti , i ;
N mare. gatif od d [CCer diu fim iam Ctv' agere and- D:melüf tcrigi 'iln: TE afþ üe vul Deu teuglüc fen
C te q AT Icat,q 141 nn ni s 'hri : vfï', P -'gü Q.. 11t ert -
H dl.P t 51 rent ind EÉcc in dicm mr tetiy ito , mas riftu hDO 'tüapba', u &
ne difc yri mit fnet lernu diem Sideó iito le, illi C edid m i hzc v er a E '*
il , c[ü Vtc. do - C'On- th1 rit cfSC' re- -gn ; al j icat s ; ;r qua in 'oPr*f Oba "
u üfs d[e ca d quC em uus ; l&m : d hg'"d o:q -lia f Pr ' l-| .
s d "brem P5 exc non ' ! it Eu-
" l rltva.fsenï poít íque ód vo "cel('b, o&? nium p d noi me T mcfffnhoml ? loco fmüs : tit ïä i |
M pi quz &v qu ne idem..om diem .que dif jio E in . hoc ofu iis (en cum
-'Ja P^ '*mï"cæ m n , (eüj 2Hot 1ec RU di gi 4 Vi febi men eda sH d aris e€; ci
zi ico agi f^ it Ecc É3 : det ies , co un ) eile, i ä-n- indi 105, ltim TLT S R m-
'1ït'-1f-c' : ür- d iS ! tauer illa rà , itutui ura ha. xdiclt*" uft uod [&1411& ütt iffe p & o |
!W j| tus ii uat i0n e& ; tü : vert .n-iï à ie&." m j LAUg d,q : ccr : Aug i i 27!55. : Call, db -4
7 fia. e& Xp cc ntia ino L n ivine i que Aas. ita n Y CCUg « in Lu an :
t bl cle Murr s u nt lunin CO 91 te., di - m ht; ne e LiG. n : ü ;
A'x' ? fll coa.:o Itaq- (Cnte n dlül dafln' te ,ergantc, u- , g]cntudücun m ta.mniv'cr ;30014:6 Io. -1 -lnEiOnz '
M*I:'Oï l- qu dlcs. um 1]0 * ql!æ llllïta uo ; &R : E 'lc[n n Ide K l]tlal nPO llbt . llom licat : r; ( '!t.
p diret logO[fa&iCO ,telïul?&i Vi loco,?,itant(, lymæ.', bgymiüs'.xc(ente .de tïmbrüäreg()l'dc dec Bcfn(?r» | 1
, " 1ico leí1a )co hrift 1C du Olo ife t icit t fet. C tu 2 cÍe 1
W-M Th CC 10 C 1ut n Ier fU Jam d o,«íl ll,, 1,4-5 cta O. 5 "s
$. | E- c c X: 'mt idai id eft C ; iuft jam sit sa e pía ra 'lOg. as, ICs
| iure ho e den us de Uedt um n co re nep in tr: dia D ngs (1eko |
u lu ex am | codc tqt 1 sn -ftusl.f ipfo lo &o ion d. S M au Q^
d liqu em rint, loco gato Chri tibiie dp cau arratio dulb ntu: ss eff ci nmo
h m fta aut 1fue m io reg od C fe viti (qu Dart ent axe Mf Gra A tj E
i | CH niuc der g asb fore v los eiq In er * d M .A s il15; .hCO
uitle cong /no lilze ent ire, di te 214 26. &oi erba Lu es o ,Lec lica, ts
iM b li c idem Ga peaid "am diu s. Ca * l1a. -,-(gü. Ver au illus, áoclk er ii*
| ipu idem t ilile . $. [é oc ilij ía illa |gr ri m H t
9^ zipul ulc in arg a am átos. Ícut 8 aE i m gt Cy iià Ea RR ais
y m € usq eth lfus in G mt jmor : ob AR onc .. 1n i. Ide nus, nia do : m Itur.
erta zate u es i :ndu cóm imé itio- aQ€ fer. 2.it d. Id jmus mo "heoi juc lligitu
n : Pd Na WHp lier rede & TM s ii| - ii ntici Foü'q hat GT. 1 ldqx MUIS vid.
10C u ? cr ly,in 'tm aPP ipnu du in ca thy, TET s. & tena, ] réc g" C
f tf fe uh rm fIc ofo. a, vt lam ifcip in C inüsin rs, ate Ícur C, Cj ité
ta per ne ler fta; il d fam l61. iunt, in méta ürc bí huc, tíci
s Ipu -O$ [ 101 n chií T. m ala un idr mmé ru d obí sl Y lis| :
" (fe an atq on r ca en Íet 1eï,, CO r iiti haue m ni neram a.
Ym ider fæ( -rat han tem ide ies fun | Ius üs &1 isChr y ä H am g e"! :
E FR SER S at - au N €s r n lopfue C nje ge, "i r Ua RA
j goüelurgmïc*" l?COCul ïu&alï:lentcs : drxit, FPhyIait'ïOPü;Vertä;ïi&æ Ii(feü:lä"'qïa?"awamg NERUUR
ita u ' H & Mo e hi TE altes c —À
UL | It co 115-1':11'3 "CC 0, C2* o PA n loc me Cl ul tin er'4 winanm
um et fui fhffent ra 21 dio, c.quo u dic omie inq ba er 2
j n Ga l!c 1 : . inm nuü do i de at tv( ;b "m Q 2
h ügln äæafn äd Qeto "(7/;"": modo moïmvf Dixcï me"'ïus,ocuïiþü"d D
i, n ;ali od cm m em sb j eatt int 2
" 'intf:äïre od ,yclwgäs Coc,lögd Codue m iba EM | m,:'kugä?fan/"sqp :
] äha U P .dnw hl'l i q[- ;dq it Vet &am al, ^ 0 : u
)' ï'rg' d : ] 44 :t : C ; "lt, uo 1t l e ; À ddm m
:,;XW" : : Rl- » If " Xd 1]("1 (1 ixer. fln rla : $40 ass
M ! P n d di(cll;, ingt dque 'ufa"- Q 'icra(læ c ad :
" o | i te,ad clawfr it , quó rc ca enJo ,tio ha
"m i : an ; te1 iteri , are inuc ra ia
1f E 1 &J ni 1detu em tc
[ | € (e d r Po
^M ï l' | tCQC n Vi 1&0 : a. ; z
T [uobis , nullu .coni —
di ud eft —
" ap ndum« —Á
mno^ vic —
" as
:Ut'ämj
j k
if
|
55.-71

1099
e ;

1

iriffimum.

i

|

Quomo do

[glori&catü
Chrilti cor

pus tángi
porusrit.

3121

lIOAN. MALDONATI COMMENT.

imommari felet , velut ciom dicimus , " nudi, q9* vide, quam
DEU . 1 ; ;
ibene fanetsolfae , «" vide , quáam bene oleat;guíla , eg* vide,|

quam bene [apiaty tange'y 9* vide , quam bene caleat,. Ait

"us messatqui illudvide, idem erat,quod tange, etgo

i& hoc , wdifL , idem eft, quod tetigifti. Adde fimile
^|vero effe voluidle Chriftum,; vt fua vulnera, etiamfi
[e iam diteret eredere Thoias , contrectaret , ne

qua in illo infidelitatis fibra rclinqueretur. Aliam
hic Chryfoftomus, Cyrillus, Leontias, Theophy-
lactiis exfufcitant , quomodo glorificatum corpus
tangi potuetit , càm vna elorificati corporis quali-
tas efle dicatur, vt adeo fubtile fit,vt neque attrectari

|poffit; h eque teneri. Refpondenr diuina hoc difpen-|
fatione factum etfe , vt refüxrectionis probaretur fi-|
[des.Qnód claufis ingreffum fuerit ianuis, fatis fuiffe
largumenti. fuiffe glorificatum , nihilQue craffum,

& terrenum habuiffes quód autem tangi potuerit,
diuina prouidentia fa&um fuiffe. Ego ingreffum
per clauías fores non foli glorificationi , fed multo
maximé diuinz potentiz rribuendum effe arbitror:
nam& antequam glorificatum haberet corpus,idem
facere potuiflet. : z
i8. Refondi Thomas , €" dixitei , Dominus mews,

| & Dens mevs.) Relpondit, poftquam terigit. Edit

$

Teftimo-
nium diui-

nitatis
Chiifti cla-

'szl.h.-s.

fap.c.19.3;.

Peut.6, 4.

u

( |f&tm deceptw , tanquam dicat manibus (e Deum effz
. |Chriftum cognouiffe; etfi non ignoro Hebrzos &|

autem tanto clariorem confeffionem fidei , quanto

dam , vt in quamcunque partem incumbant, plu-
rimum valeant;cüm fe in malum dedunt,Sauli;cüm
in bonum;Pauli fint. Non refj pondet Thomas,quod
refpondédum effe videbatur, Credo Domine te cffe,
credo te à mortuis fürrexiffe ; fed refpondet, quod
maius eft, Dominu meus, e7* Deus meus,non folüm có-

L

Jfeffus Chriftuzm à mortuis fürrexiffe, (ed, quodinde
Jfequebatur Deum , ac Dominum verum effe, qui

ícfe ex mortuis fuícitaet. Clariffimum teítimo-
nium diuinitatis chrifti redditum ab homine ma-
ximé etjam incredulo ; quo Pattes illi veteres &
contra Iudzos,vt Cyprian, lib. 2. ad Quirin. cap.
6. & cöiltra-.Arian--os ; vt Áthanas.. orat. 3. aduer-
fus illos, & Hilarius lib. 7. de Trinitate, & chry-

l«fofto. in honilia de Trinitate , Cyrillus hoc loco,
|& lib. 12. Thefaur. cap. 15. Maxentius dialogo|

1. v funt.. Nec poterant Ariani refpondere Tho-
mam nó veré Deum appcellaffe , (ed co modo Deum,
quo & homines iufti dij,,appellan tur,Ego ud:x:,dlf-æ/lu.
Primàüm quia vtrunque nomen & Dei , & Do-
mini Grzcum habet articulum , qui adhiberi non
folet, nifi cum de vero agitur Deo, à xupide p , atl ó
O«óc us vt hoc loco Cyrillus, Leontius, & Theo-
phyla&us monuerunt. Deindequia, qui hoc dice-

|bat;homo erat Ifraclita , quinon ignorabat dictum

effe , "£ ndi Ifrael , Dovunwus Deus nofler Dews 'wmal:ff, vt
Hilarius exaggerat. Preterea qubd non quilibet
Iíraclita , fcd Thomas homo maximé incredulus,
qui non nifi oculis , manibüfque credcbat , Deum
fuum appellauit. Itaque commodé Chryfoftomus,
in homilia de Trinitateita hoc interpretatur , quafi
Thomasad illud pfalmi 76. 3. dictum alluferit , 1» dre
tribulationis mea! Deum exquifiui manibus meis e27 non

aliis verbis.& fenfualio co loco lcgere.Poterant ref-
pondere Thomam non abfoluté Deum; fed Deum

deindeilli,Quia vidiffi me Fhoma credidifli, qu'oxmodo ;
lvidili ? o vtique modo , quo tibi dixcram , videma-

B talem, quid video? quidtango? Isnimirum Theo-| du
dori. Mopfíueft. error fuit, qui in quinta fynodo";f?;;?f:ä
(Conftan. a&. 5. can. 1. & in edi&o Iuttiniani erordam:

Imperatoris de profeffione fidei damnatus eft ;"*'**

C.;Püfref » Chriftum igiïllr,ipfum Deum effe con-
Áctlus eft. Dcnique Chriftus eius. confeffionern

antea magis füerat incredulus.Sic ingenia funt quz-|

1 dwiderent,es" crediderist,)Fidé Thoms Chriftus laudat,

refelli potuit, Deum füum hominem.I üdzum; &

pro Arianis refponderent, Sceos, qui nunc Aria-
norum iterum hzrefim fü(citant , refpondere do-
cuerint, hzc verba non ad Chriftum, fedad Patrem
referenda , nec enim indicatiuam orationem , fed
exclamationem effe , quafi dicat, O Deum immor-

ienmaa
A raonis dictus cft, Exod. 7, ;. Sed facilc qüoqtï? hoc

; fideifuz confeffionem edentem vocaturum mini-|-
mé fuiffe ni(i verum Deum.Reperti tamen (ünt, qui

quod rifu magis , quàm refutatione dignum cell.
Si enim fola ellet exclamatio , non haberent hzc
. jduo Grzcanomina articulum , £, fed di&ionem d,
qua vocantis , & exclamantis eft propria. Dcin-
de quia inanifeflum eft. confeffüm hac. oratione
Thomam fe credere, quodante non credcbat;an-
tcautem nou. dubitauerat an. Pater , fed an*Chri-&

ftus effet Deus , qui vinculis inferni teneri non

laudat , non qüia Patrem ,. fcd quia fe Deum
confetfus eft , Quia vidiflt me T homa, eredidifli. Cur

cs Dominus meus , & Deus meus? Vt mcliüs id

oratio plus habet ponderis , & vehementie ; quafi
tanto impetuin confeffionem erupcrit, vt non (a-
tis ad cxplendam orationem oj fucrir. " Aliter

äArianus; quidam apud Maxentium in . dialogo|.

difputat , non fuie verüm Deum , qui manibus
cognitus fuerit ; nec cnim tangi poffe Dcum.
Recté idem ^Maxentius ; & Gregorius homilia

| ;2.'6. in Euangelia, & Augufítinus , & Bcda hoc

loco refpondent aliud tetigiffe , aliudcrcdidiïïk :
tetigifle , ac vidiffe homineim , credidifJe, & con-
feflum fuifle Deum. . Fidebat , inquit Auguftinus,

DIME . dïïgel"af ; Ued: sam vemota. dubitatione credclat,
| äQnæn ctiam ab ijspotcfb;qui verba fingula perpen-

difcipuli etiam anteidtempus Dominum appclla-
! re5 Deum fàtis aperté non folcbant. Ergo Thomas
"momen illud;quo fzpe vti confueuerat ; primo loco

fpg.ihit,w confiteretur fe credere eutn veré elfe chri-

Atum,quià mortuis furrexiffet ; deinde non contcn-

ergo non dixit appofito fübftantiuo. verbo , Tu

ipfum diceret; nam pracifa , & vcluti trünca

Htangelmrqw Lominem ; €7 cavf:eädmr Deum 3 quon,
gen videbat , ncque tangebat. Sed perboc » qued videbat,.

idunt , cur aut rion contentus altero tantüm no-
mine Thomas fuerit, vt vcl Dominum tantüm fuüj.-
; vcl Deum fuum appellaret ; aut priàs Dominum, -
deinde Deum füum dixerit, Solebant Chriftum| -

Pf3l. 1y. t5;
ÁAG.2.24.

[
|Ariani cü-
fiufdamobe
ieio res ;
futatá,

|tusea fide , quam ante Chrifti mortem habuerat,
eüm veréeffe Dominum , id eft filium Dei , cuiin

p omücs hom-imsrdatum-e(ï*eti-mpt--rium » 2]tiüs pro-]
uchitur, & verüm etiam Dcum;quod nunquatmati-

qeapettéfecerat; confitetur, —5 0007 :
]. 29. Quia wafz]ii me Thoma , credidisfs s Leati , qui neh|

gmodum , quocredidit;reprchendit;quod cuidentia
Iei vidtus crediderit , quód non tam fibi , quàm

loculis, manibütque fuis credere voluiffet. Quidfit,
iQuia vidiflt me , luperiore verfu expofuimus , quia
[tetigifti me ; quia palpafti non crediturus vtique,
Anifi vidifies,vr Enfebius Emcfcn. ait. Atquinon de-
Abet veluti tormentis extorqueri fidesnon debet effe

4j tb r od

Ífuum appcellatle , quemadmodum Mofes Deus Pha-

12
!Q.«; * At 2

»

M u TM NPEEETNIR

, 4QManu .

um a , ii
( L :

'Tta&.40.

i» Ioan.
Homil. 26.
in Euang.
Quomodo
Thomas
quodvide.
ba.ts CICdi'
derin -

Cur folum
Thomam
Chriiftus te
prehéderit

Inifi quia heminemà mortuis fufcitatum vidit; eót-

ividentes crediderunt; plas enim imeriti effe, & ad

- Miberatus, qui Chriftum Dominum, Dceümque füum
& agnouerat, & palam confetlüs fuetat ; fed cos illi

iitü cft. NÀ quód Euthymius refpódet, credidiíse qui-

ipfum credituris ná per preteritá de futuro loquitur,

n latw eiw , nen credam. Hinc quoque intelligi po-

1123

INTOXN CAE XX—

TOU

-

manu fa&ta, co plus habct meriti, quo minis argu-
menti,arque rationis. Hoc enim ell fídes, credere quid
. : " b £ EY d P »
Inon vides, vt Auguftinus,Gregoriüfque dixerüt. Vnde

credere quod ton vides, & vt diffinit. D. Paulus, Hebr.
rt. 1. fPerandarom fabflantia rerum avgumentum non appa-
rentium. Sed fuperiote à nobis veríu explicata eft
hominem vidiffe, Deum credidiífe; fcd hoc ipfum
in Thoma reprehendit , qáód Deum non crediderit,

que cius comparatione beatos przdicat, qui non

naturam fidei propius accedere credere , quz non
videas. Quod cüm dicit, non negat , vt Theophyla-
&us monet , Thomam effe beauim; beatus enim
erat, qui tanto fuerat errorc;tanto falutis difcrimine

przfert, qui cüm non viderint, crediderunt , quafi
ipfe corum comparatione beatus dici non debcat.
Purar idem Theophyla&us , idémque Euthymius|
cüm dicit, Q nop viderupt , ey* crediderunt , reliquos
Apoftolos fignificare,qui non videntes credidiflent,
alij vacuo.reperto fepulcro, vt Petras, & Ioannes
füprà ver. 8. alij, quód ex illis,aut ex alijs audiuiffent.
At iam faprà docuimus catcros etiam Apoftolos &
vidiffe, & tetigiffe , ideóque credidilfe,quia viderüt,
tctigeruntque: ná & poftquá viderát, aut tetigerant,
quodá modo dabitabát, vt ex Luca.c. 24. 41. manife

dem cztcros refütrexilfe Chrifti;fed an ille ; qué vi-
debát, Chrift? effet, dubitaffe , videtur & de Thoma
dici poffz.certé ad cos nó alludit Chrift ,qui ii vide-
rant,fed ad cos potiüs,qui nec viderát, diem fupremi
necante iudici] vifurierant, & erát nibilominusin

, vt Auguftinus,Cyrillus, & Beda . hic, & Gregorius
homil.in Euangel. 26. & Rupertus in commen-
tarijs interpretantur. Putat autem Rupertus myfte-
rium hoc effe; & Thomz perfonanon reliquos fo-
lüm Apoftolos, fed omnem ctiam ludzorum po-

credidillent, Gentiles defignari , quod etiam indi-
cat Auguftinus. Cur ergo Thomam chriftus repre-
hendit, ceseros Apoftolos non reprehendit, (1 nec

ulum , eorum veró nomine , qui non vidiffent, &|

illa vulgaris in anclocum nata quzftio , quoniodo|-
TThomas,quod videbat, crede potuerit, càm fides fit

illi crediderant, nifividentes? Rupertus, qui eam.
quz(ítionem mouet, ad illud , quod diximus, myfte-|
ium refert ; fed quia id certum non cft, alia ratio,
magis certa quzrenda. Primüm quidem etiam alios:

| yüceee : : 4
reprehendit , & quidem pofteaquam cius vulnera.

tctigi(ïl:nt. QLuc. 24. 41. Quid,inquit,mrbuief?i(,*
(* copiratioues afcendunt im corda veftra ? Deinde gra-
uiüs Thomam caftigauit , quia maiorem oftendce-
ratiucredulitatem. Alijenimetfinon crediderunt,
faltem plerique nifi videntes, tamen non dixerant
(e, etiamfi vidiffent ,. tamen nifi digitum fuum in
fixuram clauorum eius, & manum in latus intu.
liffent, non credituros: Thomas veró animum ad
non credendum obttinaffe videbatur ; vijfi mifero digi-
Itam meam in locomclauerum , €7: mittam manum meam

teftrario , quamobrem Petrum, qui eum Filium
Dei viui confeffus fuerat, beatum dixerit Matth.16.
17. Thomam verb, qui eum clariàs Deum fimul,

i

& hominem confeffus eft , beatum non dixerit; ni-

D

:&um narraffe fignum. . Recté Eufcbius Emefenu.

plbro fcribendas efsenon iudicaui, contentus nar-

assl antap

A mirum Petrus id dixit,antequam Chriftum à moi-;
tuis fufcitatum vidilïc;,an'thuam cius vulüeracon-l

|

trecta[fet ; itaque de illo etiam quodammodo, ficüt

dici, beati qwi non. viderunt , 7 crediderwnt.. " Yhommas
przclaram quidem , fed iiimisferam edidit confet-
fionem fidei; itaque fingularis fidei laudem tarditas]
minuit.Bisdap quicitódat; ^ ^ ——
3o. Multa quidem U"alia/zjägn( feat lefons in c*(fnäe;*?u1
aféipnlorum [normm, qwe non [unt (eripta in libro boc.) Du-
bium de quibus hic fignis Euangelifta loquatur , de
omnibüfne ; quz ad eum víque diem fecerat Chri-

&ionem faam poft ipfam tefürre&ionem fecir. In
quam partem Cyrillus, Auguftinus, & Beda magis
inclinent, vix execorum cómentarijs colligi poteft ,.
genetaliter tamen de omnibus Chrifti miraculis vi-|
dentur interpretari.Contra veró Chryíoft.Leontius;]
Theophyla&tus, Euthymius,Rupettus, & vt videtur,|
Eufebius Emefcnus in homil. de Pafcha de illis tan-
tüm miraculis Enangeliftam loqui putát;que Chri-
ftus poft refurrectioné fecit. Quod & cgo magis pro-
bo partim proptet eorum auctorum argumentum ,
quodleue non cft, nullam fui(le rationem,cur adde-
ret, In cenfPetln difeipslorum (orum, fi de ijs ctiam, quae
ante rcfürrectionem fecerát;loquebatur. INatn. qus
ante fccerat, non folüm coram difcipulis, fed coram,
Itoto fccilfe mundo; quia autem poft relurre&tionem

(tea tanquam teftes oculati minime hazfitantes alijs
przdicarent. Deinde quia fi hoc Ioannes ad omnia,
qu& toto narrauerat libro. retulitlet ; non dixiffet,
Mwulta eg* alia [igna fcd mulia alia Chrittus edocuit, &j
fecit, quz hoc libro fcripta non funt; non enim de
folis egerat Chrifti miraculis. Denique fi de omni-
busomnino miraculis ageret, quz & Chriftus cffe-

lciffet, & ipfe fcribere decreuiffet ; non hoc loco|

t d hd

i& de veteribus illis. Patriarchis, atque Prophetis ||

ftus, an de illis tantàm ; quz ad probandam refurre-|

fccit, canonnifi coram difcipulis facere voluiffe,vti
corum ftabiliret fidem; vt refurre&tionem fnam Po'*)

Luc.19.14.|

alteram generalem pofuit, (ant awtero eg".alia multa ,
qua fecit Ie[w » qua fi feribantur per /I'nguld : n:c.ipþgm Ar-
bitror mundum capere pa[fe cossqui (cribends (unt,libros;hec

hunc vcluti epilogum pofuiffet, fed in fine libri,vbii

Vez ..

enim hoc locolibrum claudebat. Obijciet aliquis
nullum Ioannemà chrifto poft refurrcétionem fa-

dicit, quód bis ad difcipulos claufis ianuis ingreffus
fuiffet,quodloanncs narrauerat,duo maxima quam-
uis generis ciufdem fuille figna. Deinde, vt cgo qui-
dem arbitror, non fola miracula, fed omnia, que
Chriftus ad declarandam refutre&ionem fuam fece-

eius fipgnacrant. Signum ergo fuit non folüm,quód
claufis ingreffus foribus , fed quód fefe difcipulis
oftenderit , quód fua illis vulnera demonftrauerit.
Itaque fenfus cft multis quidemalijs rebus fuam
Chriftus, refürrectionem declarauit , quas. hocli-

raíse cas,quz fatis mihi efse vife funt, vt cius
credatur refürrectio. Càm diciz, p libro. bor; vi-
detur indicare in aliquo alio libro fcriptas efse:/
Ac fortaffis ad alios alludit Euangeliftas, quia-
lia quzdam refurre&ionis Chrifti figna comme-
morauerant, quafi' dicat à me quidem hocloco
(cripta non funt, fed ab alijs alibi fcripta funt.
Maior quxzdam quzítio ex noftra nafcitur in-

rat , figna Ioannes vocat; quiaomnia refurrectionis

| |

terpretatione, qui fieripoffit, vt de fignis poft

-

Cce 3 rcfurre-
"
!

De vltimo
Ioannieca-
pite dubi-
tatio.

Ea þSeiï'.4.

Tra&. 13.

Deuter.17.
6.G6c19. 14.
- iMatth., 18.
|26.2. Cot.
1$a.

r

. | Au&oris
expofitio,

Ti

I25

IOAN. MALDONATI COMMEN T.

II26

^|te&tionem ab eo itidem factanarret. Quaítio nó
noftra eft proprié,íed ijs etiam communis , qui de

Iignus mihi vterque videtur error, & minimé feren-

Jtanquam finis wmpofitus eft librs , quod effetetiam [ecuture

|poftrefurre&ionem Ierofolymz feciffet ; quorum|
|quia vltimum fuerat ; quód o&auo die claufis ad

|finem quodammodo illis impofuiffe , Mulza.quidem
7 alia figna fecit Lefus , que non. [mnt [eripta in libro bcj| v

|Medea , quz in Galilza poftea fecit , commemoraffe.

fequenti capite alia etiam. nonnulla poft refur-

omnibausgeneraliter Chrifti miraculis hunclocum
intelligunt; nam fi de omnibus loquebatur , finém-
que illisimponebat, quomodo poftea quedàá ctiam
miracula eius narrat , quale illud eft de captura pif-
cium?cap.21.6.Hac res fufpicionem leuibus quibut-
dam hominibus iniecit fequens caput aut Ioannis
non efle,fed ab aliquo fcripto iam à Ioanne Euan-

quam Euangelio finem impofuiffet,recordatum co-
rum,quz inco capite narrantur, illud adieciíTce. Ma-

dus. Nam Ioannis eífe neque Ecclefiz confuctudo,
atque approbatio, neque Concilij Tridentini de li-
bris canonicis gtauiffimum decretum patitur homi-
nem quemquam Cathoklcum dubitare; & Ioannem
poftea recordatum addidilTe,cft eam iniuriam Ioan-
ni facere, quam nemo vlli quamlibet profano hifto-
rico feciffet. Quafi verb obliuifci, que meminiffe
oportebat,potuerit isqui fuggerente Spiritufanc&to
loquebatur;& vtSpiritum fan&um magiftrum non
habuiffet,qui ipfíc viderat, quorum pars magna fue-
rat,rerümque natura fua tam memorabilium;vt ne-
mo tam fluxe memoriz fi; quin femel tantüm audi-
tas perpetuó recordetur. Quid ergo ad quzftionem
refpondendum ? Auguftinus, & Beda, qui quzftio-
nem leuiter attigerunt, his verbis rcfpbndcnt,]yoc t4-
pitulum veluti hby buius indicat finem , fed narratur. bic
demde , quemadmodum [é mamifeflauerit Dominus ad mare

.(Z:cræimenmm » quals futura efl vltima refurrellio mortuo-
rum. JAd boc itaque commendandum valere avbitrer , quód

narrationw quafi pregemium , quod ei quodam mode faceret

-Jeminenttore locis. Itaque videtur D. Avguft. exiftimare,
[cüm Icannes dicit;ed bac feripta funt, vt credatis , non|

caífolüm, qua dixerat , Íed ca etiam , quz capite fe-|
quenti di&urus erat,comprehendere:Rupertus veró
ad hunc modum quzftioné foluit;narratfe Euange-
lifam duo miraculaà Chrifto poft refurre&ionem

trium teftium ftàre omne verbugi ; fed ne quis dice-
ret tertium fe teftem defiderare,tertium etiam capi-
te fequenti miraculum adieciffe. Alij refpondent
hactenus Ioanncem ea narraffe figna , qua Chri&usi

Thomam, & alios difcipulos foribus ingreffus erat|

poftca veró capite fequenti non ea;que Ierofolymz,

Ego multo faciliüs mihi videor refpondere poffe,
non agcbatIoannes de quibufcunque fignis , fed d
ijs tantàm , quz Chriftus ad probandam fuam difci-

pulis rcfurrectionem fecerar, ijs autem finem hic

relurrectionem à Chrifto factis loannes agat ; càüm| À pofuit:nam quz feciíIe dicitur,poftea capite fequéti

gclio additum fuiffe; autIoannem certé ipfum poft-, B tiseffent.Deindeoftenditfe nonad C hrifti fcripfiffe

C omnia eo tandem redeüt, vt maioré iJs paucis com-

Tiberiade , €7* im captura pi[cinm commendauerit Ecclaþ'a D inomen eratIcíus;cffe Chriftum,id eft Meffiam illum

facta,qua quafi duo teftes ad faciendam refurre&tio-| p |dei;& fructum, quem fimus ex ea confecuturi , vt
[nis fidem fatis effe poterant;jin ore cenim duorum vel

nonad probandam füam refurre&tionem »quamiam

illic explicabimus;ideo hocepilogo hic víus eft,
31 H ec autem fcriptæ fant, vt credatss , quia lefin eji)

Ecat. Primüm rationem.tacité reddit, quamobrem
*aliagqu.æ,c,om memorari poterant , mitacula prater-
milerit, quia neceffaria ad credendam Chrifti refur-
furre&ionem non erant,càm ca,qui narraucrat,(a-

gratiam,cüm multa, que maximé ctiamad eius lau-
dem pertinerent,omiftffet, vt Theophyla&us obfer-
uat.Praterea non ambitionis caufa; folent enim,qui
ambitiofe hiftorias con(cribunt, nihil memorabile,
& quodle&u incundam facere poffit hiftoriam,;pre-
terire; vt Chry(oft. Theophyla&tus, & Euthym ius
exponunt. Deniquefe fcripfiffe, non vtle&oris pa..
lato,& curiofitati fatisfaceret, fed vt vtilitati cop(u-
leret.Itaque hzcipfa;qua dixit,di&urum fe nó fuiffe
indicat, nifilc&oris compulfus effet vrilitate. Qu

imemoratis fignis fidem faciat,quàm fi cztera etiam,
quz omifit , commemoraffet, Eo enim magis illi
creditur,quo magis oftendit non gratiam , non lau-
dem;fed folam le&toris vtilitatem in fcribendo qua-
fiuiffe. Alloquitur autem tanquam magifter difci-
pulos fuos omnes,qui eius librum le&uri erant. Di-
xit fe hecícripfile , vt credamus Iefüm etfe Chri-
ftum filium Dei,& vt credentes vitatn habeamus, id
eft,vt credamus cum, cuius fcripferat hiftoriam, cui

per Prophetas promiffum, quem illi ilium Dei fu-
turum dixerant. Videtur dicendum potiüs illi fuiffe,
Ivtcredatis , quia Ielusà mortuis refurrexit; de ,.ilh'sf
jenim, vt diximus,; agebat fignis , que ad probandam
*C'hrliiü refurrectionem recenífucrat. Ita íe res habet;
jfed quia propterea refurre&tionem probauerat, vt

Dci efle;maluit vltimum; quàm medium finem, cur
Ícripfiffet,nobis oftendere;cüm dicit, Ercredentes vi-
tam babeatis yn nomine eius , cffc&um eius declarat fi-

pomime eius , id cft cius merito ; atque,virtute vitam
ternam habeamus;non enim effe alied nomen [nb ca-
e datum bominibus, m quo opovteat nos faluos freri. Ac&. a.
12.& vt idem Petrus ait At.10. 45.Huic omnes Propbeta|
efiimomium perbibent ,vemifdlonem peccatorum accipere per
omen eius epnes,qui credut in eum.Et hic idem Ioánes 1.
epift.c.2.12. ScriZo vol.:-:ä filieli, qmoniam remittuntur vobis
peccata propter nomen eius, Nomen Chrifti fidem vo-
cat, quia per fidem in nomen eiuscredimus. Atque
codem modo hunclocum poffumus interpretati, v
vitam babeatss tn nomine eins ,id cft per fidem,hocenim
eftin nomine, quodcredentes, Sedinepti hzretici|
Xfunt,dum duos hinc fuos errorces colligàt ; alterum,
nullum prorfus in nobis mceritum effe; alteruni , fo-
lam fidem falutis effe caufam; quem vtrumque fzpe],
alibirefutauimus: illum Matth.5.12. huncMatth.9.2

CAPVT -

fatis difcipuli credebant,fed alia de caufafecit,quam| -

Chriffws filius Dei e7* vt credentes vitam babeats in nomi-, -
necsis.) MultahicEuangelifta paucis verbis fignifi-

crederemus eum;, qui refurrexerat, Chriftum filium|

æ»'»

- a EM E
as *

23 -

COQU ) OsTzA manifeflauit feiterum Iefus difcipulis ad mare
V9 liberiadis. Manifeftauit autem fic : 2.. Erant fimul Si-

"
4] v

^C
on
e»
-
"
Cb
ect
H
Zs ia
[
)
L
A A
P
C
[
PA
p o
et
C
—
H-g
C
"1
E.
O
v-»
1
E
c»
E.
C
937
C
us o
d
bt o
$ m
C
pema
5
p ;
[
e
e
.
p
-
-
pemé o
e
-
o
—
:.:.

i

-a
09
!
[
-
C
£2
v
v
-
n
4 Sx
io,
m
m
[
od
"
us o
zb
C
p
et
a
m
m
i*2
04
zi
e"t
C
3
tri
"
-
a
g
O
[o
-
j v
z
t
""
U "
--
[
C
bt o
et
M
.HO
ve
e
L
o

MA

Ícimus , quia verum eftteftimonium eius. 2. Suntautem & alia multa , que fe-[su.: .

. ^E , , RR E EE : AT p
| cit Iefus: quz fi fcribantur per fingula , nec ipfum arbitror mundum capere p Oncl

E E | | | X oec N . IN
| j : , i : : s ; : : k E
] Pa | ,
É . | : |

Chrifti cot
puspoft re-
furre&ioné
inuilibile

chat,

1128

CIOAN. MALDONATI COMMENT.

CEEGSGUdS
w as

*

capitis, fcripfifetlibros, quot capere totus terrarum

lorbis non potuifset; led pczcipuis tantüm capitibus
expofitis. Cüim ergo huiuímodi quaedam cap.itama-!

ximé fcitu digua , dum alio animum ipntendunt, alij
Euangelifte pretermáfifsent ; caIoanmes hoc capite
nobisnarrat. Ea veró duo funt, alterum quomodo
(c iterum Chriftus in Galilzaad mare Tiberiadis di-
(cipulis oftenderit; & quomodo Petrum data illi

$9 0$T EJfmanfeflauit feitermm ie |
D n J:Fipulü ad mare Tiberiads ;
Ó manifeflaut autem fic.) Eorum er-
P rorem,qui hoc caputaut ab alio
bà au&tore, quàm Ioaunne;aut à Io-

& quz indc deloanne diíputàtio nata fit.. Quod di-

duas illasapparitiones, quibus dixi fuam refurre-
Cionem íatis difcipulis probauiffe; iterum fefe il-
lis Chriftus manifeftauit , non adfaciendam refur-
tectionis fuz, quam iam crcedebane, fidem , fed ad

ait,conftabiliendam; aut vt Auguftinus, & Beda pu-
tant, vt myfterium illis aliquod in illa capturapi-
ícium declararet. Vtrumque enim probabile cft.

& Euthymius verbum illud, marifeflamit , agavepos-
cty hanc vim habere, vt fignificet Chrifti cor-
pusiam glorificatum, nifi Chriftus voluiffet, vi-
dcri non potüifse. Ttaque ficutante refurre&ionem

volebat , potentia inuifibile reddebat ; ita. poft
refurte&ionem , càm inuifibile propter. fubtilita-
tem, & gloriam natura fua efset,. vifibile poten-
tia fua diícipulis reddidifse. Illud certé indicat hoc

verbum , non fempcr poft refurrectionem , fed cer-

oagium fuarum paícendarum cura iufserit fequi fe,1

CcIE s faþm pera saUT&. poft hec, perindeeft, ac fij
Idicat, poft hzc duo figna, que modó narráui, poft

cam ipam fidem, quam iam habebant, vt Cyrillus.

Notant Chryfoftomus, Lceontius, Theophyla&tus,

IN GCAPYT XXL .

| tur amétia,qui Euágclittas , & Apoftolos hoc fibiin
fcribendo propofuitfe putát, vt certà nobis dodtrinz
formam cóftituerent. Quod fi precipuum confilium
'corü fuiffer,& omnia profe&tó, quz ercdere necelffe
efft, & nihil, quod neceffarium non cflet ; tradidit-
fent, Nüc veró necomnia tradüt neceffaria, & multa,
non neccílaria fepe tradunt.Nam duo illa miracala;
que Ioannces fuperiore capiteà Chrifto poft refwgrc-f
|&ioneé fa&a efIc dixit,necelffaria cfle iudicauit; atqui.
nullus alius, qui iam fcripfcrat, Euangelifta narrauc-
rat. Ecpoftquam ipfe omnia,auz ad credendum ne-, C
ceffatia eTc dixerat, commemorauit , alia hoc capite.
Icommemorat vtiqucad credendam refurrectioném
nonneceílaria,tamen commermorar ; quia nó id fibi
propofitum habebat, vt ea przciíé traderet , quz ad
crcdendum in Chriftü effent neceflaria, fed vt Chri-
fti x eret hiftoriam, non omnibus quidem explica-
tis rebus,quas fi perícqui voluitet, tot , vt ait in fine

|

|
|

D

E

corpus illius naturafua vifibile crat, fed diuina, càm| -

À

D ftusad mare Tiberiadis. Nam etíi priüs diuerfis

|lum fuifse lacum , qui Genefareth appellabatur,
qui & mare Galiles, 8: Tiberiadis diuerfas ob]-

lbuifse. | : |
Erant [imul $iman Petrus , 7* Tbomas , qui dicitur Di-
[mam, & duos Zebedei filiosIacobum, & Ioannem,

: ; : -
dam,vride Petrus,Iacobus,& Ioannes,ac fortafse etia
. |Thomas cranrt.Credibile enim in pattíam redijfse,vt

z. H : ; ; " i
: i u1 du o R
Y " YT - T j*5 tl w E
r ». ^

tis ; quibus volebat , iáternallis à difcipulis vi-
fum fuifse. Quàd dicit; srermm, non fignificat fe.
cundam hanc manifeftationem fuifse3 banc enim

ru"m , idem eft atque fecundo. Ergo dicens, ire-

ordine quidem , ac numcero: nain numero, fi
lomnes numeremus , vt apud Matth. cap. 28. 16.
probauimus , octaue fuit : fed habita ratione lo-
ci , quafi dicat, fecundo loco manifcftauit (e Chri-

in locis iuxta fepulcrum mulieribus, alibi Petro,|
duobus illis dilcipulis enntibus Emmauntem in

men vt apudMatthzum diximus, Euangeliíta dc|
illis tantàm loquitur apparitionibus , que non
priuatim huic,; aut illi , fed omnibus publice|
fade funt, qua ratione hec numcro fuit ter-]
tia, vt ait verfu 14. loco fecunda, quia Ierofo-
lymis bis ante publicé apparuerat, nunciterum,
id eft fecundoloco, tertio ad mare Tiberiadisap-|
paret. Mare Tiberiadis non yerum mare, fed il-

caufas di&tus fuerit, Matthzic. 4. 18. docui-
muls, | | ;
1. Mauifeflauit antem fic.) Non videtur carerej
caufa, quód ranta Ioannes diligentia omnes huius
manifcítationis circunftantias defcripferit. Et fa-
cilé quidem illa communis occurrit cauía id idco fc-
cifse, vt maior conftaret fides hiftorie , fed aliam
quzrimus, fi quz forte magis eft propria.Non ina-
nis fortaffis eius fuerit. conie&ura, qui myftc-
rium aliquod maius, quàm apparcat cxiftima-
ucrit in hac fuifse pifcatione, vt poftca ex Au-]
guftino , aliííque au&toribus dicturi fumus, id-
circo plus diligentim in eius deícriptione adhi-

dymu.) Erant in Galilza in monte mari vicino , in
quem cos Chriftas ire iufscrat. Matth. 26. 52, & 328.
16. nondum enim illis in Galilza apparuerat, vt

fta nomipatim exprimit, vt magis commender fi-
dem hiftoriz , Agcüolos quattuor Pctrum, Tho-

hunc ipfum, qui rem narrat ; Nathanaelem, de quo
diximus cap. 1. 45. Vnde conie&uraaliqua fumi po-
teft locum;vbi tunc hi difcipuli erant;fuifse Bethíai-

illic dum Chriftum przftolabantut; pifcatoriam ve-,
teri fuo inftituto exercerent.. Qui alij duo diícipuli
fuerint, Euangelifta non dicit ; & non cft nimis cu-
riosé veftigandum , quando ne illi quidem au&torcs,
quibus nihil ignotum videtur fuifse, quíque nihil

non audent diuinare, qui ifti fucrint; tradiderunt,
Sedfi ea, quam modoó diximus, de Bethíaida con-
iectura vera eft, cadem có quoque poteft pertinere,

|vt fufpicemur cos duos difcipulos Andream , &l *

Philipp -

poftea verfu 14, tertiam appellat, & tamen &e-]-

/4wm , lecundam hanc fuiíse manifcftationem non|-

via, & bis diícipulis Ierofolymis congregatis, ta-|.

(it)
hia
(nont
mütti

607 s ERE

L

Matth. 28. 16. difputauimus. Períonas Euangeli-|.

me .. .. LINTOAN. CAP XAHR.
1 Philippum fuiffesjnam & ipfi Bechfaidite ciues erant,| A
cap. 1. 44. caueat tamen lector, ne de te iricerta quid |
quam affirmer. Putant Auguftinus,& Beda hoc iplo
(eptem difcipulorum numero prefens defignari fe-|
culum , cuius vniuerfum feptem diebus voluitur|

NUABEQUW I iocpe3cdeevs i

350 d H3I -
(tas,vt eà no&e aliquid caperent , oceafionem mira-|
culi faciendi non habuiflet , quam exeo füumpüc] -
u u Rl u W : :
quód nihil tota cepillent nocte ; quód fi feciffet , tà.].
men iminus miraculum apparuiffer,cüm caíu factiim :
putari po(ïet, vt plurcs in ea parte maris, quàm alibi | :

( 1 2
| * k a

1

—LLAL—

. Wgupuho - 520 s o o CAU pifces efsent. Cüm veró nihil omnino tota no&e R ;.
LE .L — 3. Dicit eis Simon Petrwsyvado pi[earisdicunt ei venimnt. — prendidisent,ad vnum veró Chrifiverbumtantam| —— ]| -
"a Math , 17. 7 P05 fecum. ) Hanc phrafim ghb,l dqclataplqqugqtlys fubito cCP;fägnF coPiap"rþr')zï,quid exxfhmaæ aixud pra| ^ ^ ]. |
. i-loana. verba non acum , ed decretum ,:&.vo,lu;;tatexm f- |erunt; mü-,dïuma id .fa&umï €fsevntutc?chcertc
| ^"^ jgnificant, vadopifcari, id eft volo ire Plfcamm, &,ve| |omniafünt litteralia, & ab Euthymio breuiter indi-|
" nimus C7" nos tecum ,id cít & nos tecum venire volu-| . |cantur. Sed quia, vt diximus, aliquid per hanc pifca-|
m /(— — Imus. Locus hic vulgatis illius queftionis eft; quidi B »:onem myfterij fignificatum eft , adlitteralem quo-|.
à ^ — jcaufzfuerit, cur pofteaquam dilcipuli omnibusre-| |quepertinebit fentum aliquid dicere myfticum ; at-| -
i lictis rebus Chriftum fequi caperant ; Mattheum| | |que morale. Cyrillus, Leontius , & Rupertus exittil -
l. | . . [quidem publicanum ad priftinam fuam artem non| . | mant hoc fuifse per hos difcipulos tota noéte labo-|
" | eur Apo-|legamus rediife : Petrum, & ceteros, qui pifcatot;s rantes, & nihil prehédentes fignificatum, nihil Mo-
" Jtelisdrit exant; ad pifcationem rediiffeauctorelegamusIoán-| |fem,& ceteros veteris teftamenti prophetas in addu-
W lredierins. |ne, Chryfoftomus , Theodorus Heracleota; Theo-| |cendis ad falutem hominibus profecifse; deno&e| ..
lg phyla&tus, & Euthymius, idémquefendreLeontius| | |quippelaborafse : legem enim Mofis no&tem fuifse;| - |
LE | videtur , cur Petrus , & ceteri pilcatoresad pifcatio-| — |quenon nifi valde obícuram,& vmbratilem Deiha-|. .. .. .
**æ 1 ! nem redierint , non aliam rationem 'aiferunt ,quam| |bebatcognitionem -,æidcæo nihil, vt ait Diuus Paulus, Hebr.2.ip; |
"H quód càm fegregati à Chrifto effent,& necdum mift| |ad perfectum adduxilsegj cüm diesilluxit,càm Soliu-| — — |
"BD 1 [üfuiffent ad predicandum, & ne otiofi effent , & vt C ftiti& Chriftus ortuseft, eius verbo, atque Euangelij] - | |
t , | i victum fibi exarte fua compararent , ad pifcationem] " |ptedicatione innumerabiles per vniuerfüm terrará
" ! fe contulerint ; Cyrillus aliquid in eo myfterij fuiffe jorber captosfuifse. Eufebius Emefenus cosdef-| —— | s

gnari dicit, qui tpfi fibiàDeo nó miffi officium prz-
dicationis vfurpant, quibus nunquam fructus labori

m : |füfpicatur , voluiffe Chriftum per pilcationem illam
! Petii, & aliorum difcipulorum füturüm eorum offi.

i- | G
d ; .[cium in;;piftaüd,is hominibus defignare ; ideóq; per- refpondet , nunquam res procedit. Ierant diepal —— [ s
m Ó [mififfe,vt ad cam reuerterentur '-Myfïierium piicatio-| |illifponte fua pifcatum à Chrifto non miffi;ideo ni-| EC |
"H | [nisalij etiam,vt go&ca dicemus,àuctóres agnofcunt,| j|hil multum fatagendo,laborandógq; profecifse.Tdem| - Qs j ex
Yi |d — [licet non eam ob caufam ad pifcandiü dicant rediifle. | de obedientia dici poteft, quod ex obediétia fit, pro-'eseaieniiá |
| . |Auguftinushocloco;Beda,& Rupertus, & Eufebius| |fperé fit; quod contra obedientiam proprio iudicio, fg»ämf?c***
" Fer.4. poh| Emefenus in hom. in hec verba, & Gregoriushom.| — |propria fitvoluntate , fuccefsum non habet. Mihij "-
w; refur. - 24 in Euang;e'l-: refpondent non fu.iffc.: APQ&olis a| |proríus fenfus moralis , & litterali maximécognatus| —
M : Chriftó prohibitum honefto labore victuni quere-|r) |videtur efse, fruftra nos fineDeolaborare. Nifi Do-|püisse. | —
li* I- re,quamuis Lpöhtefïa;c.m illis f CCiQHCF.Viü'Cndl ex Euaq- mifzwïinquit,ædt.]?ccfwertt dqmum,m vABUm !4,»50"4"""7"- b h
ut : : lgCliO : tunc Etï.angc!;um non prïqdlc;giïe,& h ptæd14 qui *df ;mnt eatn., N t]ï )Dammm m(?azltem emitatem , fu- | !
l ; cäfïcnt ,tàm CQIPOWUiTea vt Euang'c lo patcerent, lag /lm vgzlar, qui m]lad:t eam, Vanum ejl vebis ante lucem |
a ] bore manuum Ínarum viuere; quemadmodumlegi-| — |(argere. & Haecdieit Domin? exercituamyfli edificabist, e
$E : mus fecitfe Paulum , A&or. 20.34. & z. Thefal. 3.8.| — Jeye deffruam,Malach.1.4.Hoc eft, Qs mon coligut mecum;
" | — |Nec id feciffe contra illud Chrifti documentum,| - dg, |[Bergit , L'uc.r.23. : | ].
'ï-m, Nemo mittens manum [uam ad avatrum, «2* ve[buciens vetro , 4. Mané autem iam facto fletit Iefurin lattore)) Cueri|.
^ rl-! aptun eft regno Dei, Lucz 9.62. non enim effe retro,fed| |poteft, quód ad fenfum atcinet litteralem,quare non
r É ante gciþxcer e,cüm Euangelico nö defis OHïciO,ma* veneritficut venit ante;cüm claufis ad difcipul'o's fo-
Ó nibus laborare. De Mattheo veró Gregoriuseodem| — |ribusingreffus eft;cap.20.19.& cur in littore fteterit;
" Hom.z4. |loco in hunc modum fcribit , P;éatorem Petrum, Mat-| — | & non potiüs ambulans fuper mare fefe dilcipulis
jl theum veró teloneariam [amus , C2* poft conuerfronem [nam| , |oftenderit , quemadmodum aliás feciíse legimus, RE
i ad pi[cationem Petrie rediit Mattbaus viro ad telonij nego-||—-| Matt.14.25. Vtraque queftio eademrationefoluitur,] —— | .
I E " tium non refédut s quia aliud eft vitfum per pi[éationem qua-| — volebat Chriftus, vt diximus, miraculum illud pifca- w o
gci.;. i u . vere , alind autem telany lucris pecnnäaa *'."gm-. juntenim) | |tionis fachc,, vt aþqu;d per eam myftc.:r.i,: dcglararet';-
1 pléraque negotia, qua fine peccatu exhibert aut vix,autuul-| — nolebat priàs , quàm illud faceret, à difcipulis agno- :
[ : latenus poüänt. Qu ergo 4d peccatum implicant, ad bacne-| — Íci, vt ex ipfo mlrgculo gogüof&:&i*erur , eóque maio-| e| . ;
Ya ceffe efl , vt poj? cenuevfionem anima non vecurrate | rem in eorum animos impreffionem faceret ; ideo|.
g D u Et exieranty " a[cenderunt i nauim, z* illa nolenibil| — |apparuit mercatoris Ípecie,quafi vellet ab illis pifces|.
" : 2 el;rmd:d;r:am.) Quód no&u pifcaturam exercuerint| | emere,vt Chryfoftomus,& Theophylactus animad-
j de mote fecerunt j folent enim pifcesfaciliàs no&tu| |uertunt; Mercatorautem neque no&tu ad emendos|
" capi. Itaquc hocipfum ad augendam miraculi perti- F pifces,neque fuper mare ambulaps venit, Et oporte-
Y ]net magnitudinem,quód noctu,quo tempore maior bat interdiu fieri miraculum , cuius, vt diximus, ma-
m |pifcium copia capifolet, nihil coeperint; orto veró| — |gnitudo in eo cerncbatur, quód càm no&u , cüm
Wä die , càm minüs copiola dlff'xl'ïglþlutxþus pifmbus pitl maior P1fc1gm copia capi fglec , nihil d1fc1 puli cepif-
jt E catio eft, tantam ceperint multitudinem, vt tta.h?rc fent;interdiu tantarn,ce[l:cnnt muluätu.dl.neqm. Quod :
tete non poffent, Vnde appatet vrumque diuind [attinerad moralem fenfam,quem propterea hoclo-| uoata.
f fa&um effe prouidentia ; itaque 111;14?131, qui pg&ga co PrQFCFCOl?fqudmCm noürgm indicamus , quia
| Ifecit,vt tantam copiam caperent pifciü, vt reterum-| — locus ipfe aliqua ex parte myfticus eft; non potuit|-
y peretur , fecerat ante , vt totalaborantes nocte nihil| — | Chriftus venire nifi mane,quando enim Sol nifi ma-j-
) caperenr. Ratio in promptu eft , r*l pcrmiüHctChri- Ine venit? càm ipfe fecum matutinam lucem ferat?i :
lfff- — m MAT URU —— . . HU RRM —— Dys. |
/ : " s * d lii , h
,
u :
/

; & *
g t t m - ?

A a t u a hi n

Puetos fu-
perioresvo
]cantinfe-
fiOrCs.

!
€

Ívt Theod.

Lib.18.c. 8.
i;. 5érm.

*
*

IEdangelij Chriftus venit , vt Leontius , Cyrillus ; &

llittus, quo iam peruenerar Chriftus , idcóque in lit-

hoc explicat luculentius. Qnari etiam poteff eur difepa-
lls in mari laberantibus poft refarretlionem [aam Dominus

Iibus , «2* vndis vite tormpnbili& allidit $. Quid per fo-idi-
Iratem littoris , mfi ila perperuitas quietis eterne figuratur?

]riemem carnis excelferat , poft. referreflionem fnam i littore
|ffabat.. nc frip [um refarretlente fua myflertum vebus dif-

Jeiptelis loqueretur , dicens , iam velis 1 mart non apparee; |

|taerunt; altera, quód propter refurrectionem, &

|hominis peregrini fcripturas fine Ínfpicione gratize

Ites,fenex iuniotes fe,dominus famulos, & omuis fu-|

iOAN. MÁLDONATI COMMENT.

Rupertas interpretantur. Qubdautem in littore fte-
u . a AM ts l : »
teriG Auguftinus Gregorius , &.Bcda (x;gmhfsfrc.gu-
antiam Chriftam totü huius vite curfum cófeciise.
Prelentem vitam mare cffe,gloriam eíse portum, ac

tore dicitur ftetifsc. Gregorij adícribam verba , qui
: ] 4-.-.' N ; | / * m'-þ
va littore fletevit , qui anteve[arrefiionem [uam coram dia
mare , n'f prefens f;emlum fignat , qmd fe en(nsm twmul-

Quia ergo di[cipuli adbut flntlibus mortalis vita inerant, im
mart laborabant quia autemredemptor no fler tam corrup-

quia vobi[cim m Pzrmrh,tionif fïæfhïms non fum.
Ms ii u p :
Non tamen cognouerunt dzfu[mlz, qiH4 I(fit: e(f. ) Quód
cognitus à difcipulis non fuerit due caufz effe po-

glorificationem corporis fplendidiore apparuerit
Ípecie , vt Euthymius cxiftimat ; altera, quam
idem quoque Euthymiusaffert, & Chryfoftomus,
atque Theophyla&us indicant, quámque cgo pro-
babiliorem duco, quód Chriftus cognolci noluerit,

quia volebat cum illis priüs'tanquam mercator de|

pifcibus emendis miícere fermoncs, vt ex ipfo-
rum refponfo faciendi miraculi occafionem fume-
ret. Similem enim ob caufam noluit à duobus illis
difcipulis, qui Emauntem veríus iter tendebant,
agnoíci, vt per viam , cum illis colloquens fpecie

intcrpretaretur. . | :
$. Dicit ergs ei T efus , Pueri nunquid pulmentarium ba-
bets?) Diximus paullo fu prà ex Chryfoft. & Theo-|
phyla&o per. fpeciem emedi piíces fermones Chri-
ítum cum difcipulis mifcuille, vt ex corü rcfpó'o oc-
cafionem faciédi miraculi captaret. Pueros vocat, vt/
ait Euthym.quafi robuttos;atque valétes,quales om-
nes effe iolent ; qui fe laboribus exercent aut, vtait
Clemés Alexand.lib.r.Pedag.c.5.quia domeftici ezát,
& familiares:aur, vt ego puto,tan quá vir grauis, &tá-
quam fuüpcrior cum inferioribus loquiturjfolent au-
tem füperiores vocare inferiores zrzid'fz pueros , id
cft filios,autadolefcétes, ficut apud Gallos dux mili-

perior omnes inferiores infantes vocare folet. Eadé
apud Hebraos phraüs cft, fingant pueri. e27 Indant in- |
quit dux ille 2. Reg. 2. 14. càm de militibus loqucrc-
tur. Eodem ferme modo Romani milites omncs iu-
uenes appellabant ; quód iuuenes plerunque foleret|
militarc. Ná armate dicebácur iuuentuté, cüm cxer-

citum confcribebant.Interrogat eos Chriftus an ha.

inoul quidam hareticorum intcrpretes reprchcn dát,
lequidem nó intelligo.Conftat ex Hefychio, & Suida|-

beant 7/ z perea?1ov, quod nolter interpres reddidit
aliquid pulmcnt:&r,ij,aut pulmentarin, quem quo iure

Gracis au&oribus W'poa*pa"ylov Grzcé diciidem, quod Ü
eypos o naa quidquidin cibum preter panem adhibe-
tur, quod Itali fimili analogia companaticum vocár.

: pulys n flutlibus maris ambnlamit. Cutuli rei ratio fe(Hine co-^ B
grzojäit ers rip[a, qua tunc merat, caufa pen feimr. Quid emim

-

tarium Latiné dici, ratione quoque confimili, quod
adpultem, id eft panem adiungatur in cibum, Pul-
tem enim prilcz illi Latinorü genti pro pane fuiffe
idoneus au&tor eft Plinius. Inter pulmentaria autem
id eft zpeceaTia,qua cadem obfonia dlc,cbätu'-t,p-i(ccs
principem habuitle locü, quód in maioribus, qu'äm
carnes dclitijselï'ent,ap ud Athenzum lib.i.c.l;Myr-
tilus docet:itaque & gposea^iov Grzcé,& pulmenta-
rium Latiné abfolute pro piícibus ponitur, de qui-|
bus cüm hic agerctur , apté non nofter folüm inter-
pres.fed qui noftro etiam feculo omnium hzretico-

cum; Latinümquefecutus verbum. — , —
Et rejanderät ei, nen.) Simpliciter, atq; ptæciSE reí-
pondentfc non habere, antequam iubeantur ad dex-
[tcrá rete iacere;nolétes fine caufa infelicem pifcatio-
nem,qua per torá no&tem vfi fuerát, homini ignoto
declárare, !d ab illis elicitChriftus nodis iniectis fer-
monibus, Mztrre, inquit ,im dexteram naugy: rcddit fe
illis familiarem, & quaft amicus cófilium dat, vt au-;
deant infortunatam fibi declarare pifcaturam, & res|
fuas (ine pudore tanquam cum amico cómunicare,
Eodemartificio ex diuino fpiritu veniente ij vti de-
bent, qui iuuandi fpiritualiter homines curam pro-|
fitentür. Familiares cum illis priüs mifcendi fermo-]
nes, quomodo mercatüra, quomodo militia , quo-
modo negotia fuccedant , intetrogandi , iuuandi|
confilio , quatenus licitum quidem erit , etiamnum|
illisin rebus, & quibusipfiftudentmaximé, & àj

E. |bis Gregorij homil.in Euangelia 24. quz hicíub-

dJiebet, ( Luc. g. 4. ) fed wtrum in dexteram , anin

quibus nos illos maximé volumus reuocare; vtex-|
iperti noftrum fibi confilium vtilefuiffe, amentnos;|
"& meliora confulentibusfacilé credant, —— |
— 6. Muttitein dexteram m,gy rete , €9" inuenietis,)|
Non dicitcafu, quemadmodum folent aliquando
dicere , qui incertos, & fortuitos à piícatori-
bus iactus emunt, fed imperans , & affirmans;
quafi certó fciens , quid futurum effets Mirrite, in-
quit, €7muenirr. luffitnon in incertam, fedin
certam , id eft in dexteramà partem rete iacere,
ne caíu fa&um videretur, quod in eam iacientes par-
tem tantam pilcium copiam comprehendiflent;|
vt Theodorus Mopfucftienfis , & Euthymius ob-
feruarunt. Hic litteralis fcnfus. Myfticus cx ver-

(ctibam, intelligetur ; eadémque Auguftini, Bc.]
d& , & Ruperti interpretatio cft, nifi quód Grego-|
rius breuiüs, & clarius edifferit. 27 , inquit, r fan-
Él Euangelio legitur , quiá Duminw iufsit , vt «4d. pifcam-|
dum retia mitterentur , ante pa[Bionem videlicet , 9* pofE|.
refatreélionem, Sed. priu(guam.| vedemptor. moffer. pate-
retur, €7' r*eþngcret , mitti. quidem rete. ad pifidndü'm

frmifiram mitti debwiffet , men iubet,. Pest ve[urrefiionem|
veró difüpulis . apparens. emitti vete i& dexteram. inbat,
jn ia picattone tamti capti [unt , vt retia. impe-
reptur , $. ia autem 7 mnlti capti. funt , e7" ré-
G4. Tupfa mon [ubt. Quir veró neferat bonos dextera,
malos finiffra figarari 1lla. ergo. pifcatro , im. qua. pe-|
cialiter ib quam. partem mitti. vete debeat ,| non inbe-|
tar , pre[entem £cclefíam de/igmtt , que bones fimuly|
ac malos collygst , nec eligit , quos trabat , quiaquos ehieere|
Foffit , sgnorat. Hc awtemm picatio post. Domimi vefar-|
re£tionem fa&d i felam. dexreram miffa ef ,. quia 4d|

videndam clavitatis ess gloriam [ola cleflorum eim Eccldidl !

—*

Conttat ex Plinio, Horatio; Perfio , Columellà La-

Pt

cAmMS s j hia A N u ( aA ) MM n

pertingitque de frniftro operenibil babebir, Inilla pifeatimel

p

, H37 ' : 1133
iAut mane, non noctu , ideft non tempore lecis, led| A Itinis fcriptoribus idipium pulmétum , aut Ptrllmcï'n-'. Sat. 3. lib.rr
6K

rü Latiniffimus fnit,pulmentarium conuertit, Gre- be- Cafta-
; illonem inte
n üit.

|

sst POPT

" u- Taumem

-
E d
ïi

E

M

ul
at
mylen
ho
ütng

NT

In dexteri
rete iacere
quid át.

Rom.2. 16.

tione,

|

1

Matth. 5.5.

" Mes 'mtelliguntur.-: Talesenim pifces n baptifiatis fiumine na-

lexiftimátes eum fcire aliquos in ea parte piíces fub-

Itura eft, vt ea confilia , que vera effe cupimus , facilé|

Quid figni- poffenr, Hic videndum ecquid myfterij,vt Ícpe indi-
- ificatum fit |
imyltterij
hac pifca-

m

"UNTTOXN CAP XXL.

I5

pra multitudme pufcium vete rumpitur , quia nunc d con-
feffienem fidei etiam cum elefis.reprobi tanti intrant j4wi

tatione co* multi P;'fm, ( magm capimntur , C7* retenop
rampitur , quia fanéla elefforum. Ecclefia in continua autho-
ris [ui pace requie[cens nulls iam dtj]l'n/z'on':bm dilaniatur.
Eodem modo Áuguftinus dilsexit ferm. de tempore
148.Aliter Eufebius Emefenus, Mittitejinquityrs dex-
teram nauigij vete , Q* imuemtetis ac ff diceret , Ego bac wice

grendidiflss s nune evgo mittite n dexteram nauigj rete , ex
meo precepte l4bar4tä,7tg4m dotirinam l,'nedx:c:fte, ne[ciat f-
vifra ve[lra quid faciat dextera ve(ira , 9* muenietss, n
dextera igitur pifeari eff veram , 7 'Ca!hglzc.gm doä?rtucgm
fincero affetto , «s* mundo corde praditare. Pi[catores enim
p Po/lolz' fonts pradicatores , 7 :la&ores retia vero bec;
Emfgelix,omniüwe férmo dininus. Pifces autem ommes frde-

tapt,tales retibus Ewangelij , e7* amore fidet capmmtur. Ego
vberiorem fen(um effe velim. Dextera bona animi
intentio eft,in dexteram rete iacimus,cüm quidquid
agimus , propter Deum agimus ; aut , quodcum fe-* ;
quenti pifcarionis mnyfterio magis congruit , de no-

poteft bene füccedere , quia men eff volentus, nequecur-
renti, Ad dexteram autem reteiacimus, cüm Domi-
nus eítà dextris noftris,& non timemus , quid faciat
nobis homo,id eft cüm diuino freti auxilio facimus,
quia muferentis eff Dai.— ia | |
Miférunt ergo , «2* 1am mon valebant illud trabere pra
multitudiue pi[cium. ) Mirum ad verbü hominis ignoti
rete ieciíIe , cüm per toram noctem nihil prendere|

bile animaduerterunt , idcóque concep:a ex verbis|
eius nouafpe rete cóiecerunt, aut, vt ait Euthymius,|

natare, aut, vt ego fufpicor,quiaita comparatum na-

fequamur. Iecerunt ergo,& tantam pifcium college-|
runt multitudinem,vt tam plenum rete trahere non

cauimus , hac piícatione fignificatum fuerit. Myfte-
rium quidem effe aliquod fatis per fe manifeftá ett;
inam , vt ferm. de tempore 148. Auguflinus ait , sun-
quam boc Dominus inberet , tifi aliquid fignificare vellet,
fquod nobis no[fe expcdir?t. Quid ergo pro mgn&-o potuit 4d Ie-
fum Chriftum pertimere , i pifees caperentur jaut (j mu cape-
ventur? Sedilla pieatio noffra erat fsemificatio. Qruid autem
peream pifcationem Auguftinus , Gregorius, Beda,
& Rupertus fignificati fuiffe putent , ex verbis Gre-

g ,F"" quoque Ec*cle/ï&m hærq/ibwfc?ndm:. jnifla vero pif-|.-

non mifi vos um motle veniflo , fmifiror[um laboraftis ,mbil|

&e pilcamür, cüm fine Chrifto, fine diuino lumine;| -
fine diuino auxilio aliquid facimus ; quod ideo non

potuiiïent. Sedaut aliquid in eo fanctum,& venera- D '
|ipe impleuit , fore vt res bene , ac feliciter eueniret.

A

B

C

E

|(rorm : mulesplicati fune (aper mumerums, Liceat ctiam mi-

lin omnem terrarum orbem quafi in 4luum;ac latum

jetfe litterarum rudes, id eft pifcandi imperitos, pau-

tidque fignificat ; quód totam laborantes noctem ni-

.|fiam & infinita hominum multitudine redundátem

" cabat quód ia&tum iuffu,& aufpicio Chrifti ad dexte-

Hoc efl enum ,quad P(almnfla at , "IMnmuntiaui , C7 locotus|
hi móralem dicere fententiam,cüm idg'fpfum,v: ante
monuimus, ad litteralem pertineat fenfum huius lo-
ci. Miffurus erat paullo poft Chriftus .difcipu'los füos

mare , vt homines pifcarentur ; poterant infcitiam,
poterant imbecillitatem füam excufare , (e homines

Cos preterea , & infirmos , qui poffe fe tot , támque
grandes piíces capere,tot oratores, tot tantóíq; Phi-
lofophos irretire , & defententia dimouere ? Voluit
(uis viribus,fuáqs induftria facere nullo modo poffe;
hil ceperant: ipfius veró ope;atque auxilio facillimé
fa&uros , tórque capturos homines , vt rete trahere
non polfenr,id eft, vt longe, latéque diffufam Eccle-

vix pollent fatis commodé gubernare; ídque fignifi-

ram rete tot pifcibus compleuerunt , vt trahere non
poffent. Bono igitur irent animo, & fua freti ope ni-

dexteram,non ad finiftram refpicerent,id eft in diui-

inum auxilium,quod nunquam illis effet defuturum;

nonin proptias vires intuerentur;atque in hanc fen-
centiam Theodorus Heracleotes exponit. Singula-
ris Chrifti prudentia eadem ratione;qua Pettum vo-

cauit Lucz 5. 4. capta ingenti livifcium multitudine,
vt doceret , meliüs illi fpiritualem pifcationem fuis

propria induftria fucceffiffet ; vocatum confirmauit,
& mittendum paullo poft ad fpiritualem pifcationé

Propterea enim hac piícationis fimilitudine difcipu'-

eos Chriftus exemplo artis proprig docere id ipfos|

hil de fuccetfu rei per fe difficillimg dubitarent ; ad|

aufpiciis fucceffuram efle , quàm temporalis illi ante]

P121.59.6.

Moralis
fenfus hu-
ius pifca-
tionis pro- J.
prius aus
&oris.

los.docuit,quia aut omnes;aut precipua pars eorum,
quiadetant , Petrus , & duo fili] Zebedei pifcatdrcsi
erant;quibus,cüm eos vocaret,dixerat, enrte pof me,'

pitDeus fua quemque arte.

7. Duitergo difcipulue ile,quem dtlg'gez.t: Ig('ua, Petro,
Dominus efl ) ueti poteít;qua ratione Ioannes Chri-

nemini, vt opinor, dubium eft, & nosin przfatione
in hoc Euangeliü eiusrei caufam expofüimus.Chry-

Apoftolos, Ioannem, & Petrum füum quemque in-

€7" faciam vos fier pifcatores bominum, Matth.4.19.& ca- & quem-

ítum primus recognouerit , Ioannem enim fuiffe|.
|hunc ipfum;qui hoc fcribit, eum, quem diligebat Iefus,

(oftomus,Leontius,& Theophyla&usidingenio,&| -
naturz tribuunt, declaraffe enim hac in re ambos|-

genium, loannem naturale quoddam acumen , quo|

Capit Deus

quc arfe.

igorij , que paullo ante pofuimus, lecor intelliget.| |preftabat;quod primus omnium Chriftum agnoue-] :
Eufebius veró Emefen? preterid , quod ex eo modó| . jrit, Petrum amorem crga Chriftum , & naturalem
recitauimus, aliud quoque hoc loco tradit. Poffomw,| — audaciam , quódíe continuó folus , vtad Chriftum
inquit , per bancprimam; «g* noClurnam pifcationem intel-| . veniret,in mare coniegerit.Ergo Ioannem ex captu-
ligere eam , quam tunc apud . Iudeos //poffols babuerunt,| F rapilcium , vt Euthymius etiam docet , quam facilé|
A. 5. 46. quando eis nolentibus credere "t poflolus at , Fobir primiim| — |cognouit non fuifse forl.:tmtam ; fubtilitate qu;dam
|. 70 Jeportuit pradicari verbum Dei , ed quia vepellitis illnd , €7^| — ingenij coniecturam feczfäe Chriftum efs.c ;quicum
indignos vos feciflis eterna vita , ecte conwertimur ad gentes.| — ipfis loqueretur , quíqs tam felicis pifcationis fuifset|.
Quid eff enim, ecce conuertimur d. gentesyni[i quod bicdici-| — |au&tor,animum ieitur ad illum aduertifse,ac demum
tur , Mittite in dexterami naugyj rete: quia emims pi[ces Ine recognouifsc.Leontius aliam etiam rationem affert,
daici flnummis J Afpo[lolornm retia satrare noluerunt , adfla-| — quód fimplicem;ac purum haberetanimum.Et v'eräï
jmina gentium " pofloli mifés (ant. Et tunc quidem. doctores| — (ita (e habet res ; fim pllcimmu.s quifque facillime| ——
pifrtantur m noHe, quando auditores interiits excecati verita-| — Deum cognofcit,facillime credit,nec eft quidquam,-ä&ü zquà
rem non miteligunt, Miferunt ergoin dextram nawigij rete) — |quod eque fidem impediat , atque humana pruden-|, s I
Q iam nofy valebant illad traberepra multitudine Pifciuml, tia,& calliditas quedam, & vafrities ingenij, qualem|vafriues.

L^

1i&ht:h. f.8.

1

|

I136
in omnibus noftri temperis harericis animaduerti.

ad Pammachium aductíus errores Ioannis Icrofo-

certé pictatis fignificatione virginitati ttibuit, Prur,
inquit, virgmitas virginalecorpus agno[tit. Vcram cgo
caufam fuiffe fufpicor, quod quemadmodum Chri-
ftusante idco non cognofcebatur;quia cognof(ci o
lebat; ita nunc, quia cogno!ci voluit, cognitus fir.
Curautem priüs àloáne quàm à Petro cognofci vo-
luerit;duas fuiffe arbitror cauías, alteram,quód cum
fingulariter amaret; alteram , quód, vt ait Hierony-
'mus;' purus cíÍct5 nec enim fine cauía dictum cft,
Beati mundo corde, quoniam ipfi Deum videbunt,
Simon Petrus ctm audiffet , quia Deminus eft , tunica

j fmeeimit (e (erat enim nudim ) ez' mifit fe t mare.) Eu-

thymij interpretatio omni mihi carere videtur pro-
babilitate, Petrum priüs tunica, hoceft £zovss
veftitum fuiffe, fed difcin&um, & vt ad Chri-
ftum adiret , non quidem induiffe, quam non
habebat, tunicam ; fed quam indutus erat , þræ-
cinxille , ov é &z«$'vsbo tanicam fuiffe paruam

qua, qui in mari verfabantur, vterentur. Difer.
té enim dicit Euangclifta prius fuiffe nudum. Quod

ninofucrit, fed quafi non omnibus , quibus vul-

lgo vtebatur veftibus , indutus cflet ; tamen hoc]-

b k
certé colligitur aliquam fibi earü;quas habebart , ve-

Íefe dQ ro, non fignificat precinxifse tunicam ,
äua ante indutus erat . fed quam. nondum indu-
tam habebar, induifse ; nam quia id genus vettis
non fibulis, nonligulis, fed folo cin&u aptabatur
corpori, cingere erat induere. Sunt qui fubliga-
culum , autamiculum interpretantur, id eftleue ex
lino indufium ; quod & pudori feruiret , & naranti

bo fententiam , quia nec refpondet nominis etymo-
logia,atque proprictas? quod cüm $o 76 eze2v-

quin idgenus veftis fignificet, qua alijs indumen-

- |tis fuperinijcitur , qualis tunica erat; & videntur

cxiftimare Petrum priàs nudum omnino fuiffe,
quod mihi minimé perfuaferint. Etenim fi priüs
minüs veftitus erat, vt aperté Euangelifta docet,
quàm cüm id genus veftisaffumpfit; & id non aliud
erat , quàm lineum amiculum , quo pudoris loca tc-
gerentur, tam nudus profe&to priiis erst, quàm na-

|tusfaerat. Ergo vtfuprà cap. g. 4. & apud Matth.

Ccap. 27. 3j. adnotauimus, Chriftum non vna, ac
fimplici vfum fuilTe vefte ; fcd fuper inconfutilem il.

-lam veftem , de qualoannes cap. 19. 23. mentio-
ncm fecit, togam habuifle ; ita credendum eft Apo-]-

ftolos fuper alias veftes inferiores fuperiores geftaffe
togam , quam exuerent ; cüm aliquid laboriofio-
ris operisagendum effet ; refumerent, càm ab opere
ceffarent ; ficut videmus Chriftum, vt difcipalorum

llauatet pedes eam pofuitfe, poftea iterum induiffe.
Nec enim Chriftum alio, quàm vulgari inter Iu-|

dzos habitu vfum fuiffe credendum «eft, qui nulla
re videri volebat fingularis. Cüm ergo fe Petrus pi-
(candi , laborandíque caufa fupcriore exuiffet tuni-
ca, cum à laboreceffandum effet, & ad Chriftum ad-
eundum , eam iterum induit , vt coram eo honcíftiüs

mus. Hieronymus virginitatis laudator in cpiftola|-

lymitani non fine magna probabilitate, & magna|

maniciscarentem , & ad genua víque demiffam,|

etfi non itaintelligendum puto, quafi nudus om-|

ftem fuperinduiffe. Quód autem dicit przcinxiffe|

impedimento non efset, Quorum idco non pro-[

&4), id cítà fuperinduendo di&um fit, non dubium;|

IOAN. MALDONATI COMMENT. .

A i

4

firis ; qui folo thorace, & caligis veftitus eft , nudus

137

honefté veftitus erat, quemadmodum moribus no-

efledicitur. Hoc etiam ad morcs pertiner, pudori
& honcftati decoro etiam veftitu confülendum; ne
que reprehendendum, fi non folàm coram viris ho-
ncftis, fcd etiam coram Chrifto cultioribus vcftibu:
appareamuss fi quo dieadíacram Euchariftiam ac-
ccíluri fumus, eo dic fplendidiore vtamur vefte, Eo
cnim Ecclefia confilio voluit Sacerdotes fineulari,

nulati, petafati; & vt cumque cafus fert ; facramenta ;

jomnia conficiunt ; impudentes veró Anabaptiftz, camenta
conferunt.j

gio natatori afferre potuiffe; cüm reperiantur apud

| ac firmaris, non diflolutis ad Chriftum moribus vc-

apparet , quo modo hacratio conueniat , nauigio

|derentur, quód non íe etiamin mare ficutPe-]
|trus conieciffent , quód patientes fuiffent morz

tf docloves rete. gifeium. eubitis ducentis , quando ferma-|

& minimé ferendi, qui nullam pudoris etism in
publico rationem habent; pudet nos dicere , quax
illos facerénon pudet.. Quo ergo modo (obijciunt
quidam ) togatus Petrus nare potuit? Primüm
Euangclifta naffe non dicit, ncc vtrum nando , anl|-
humilioriiam prope littus mari pedibus incedendol
ad Chriftum venerit, conftare poteft: & eoipfoj|
quód Euangtelifta non dicit, eft verifimilius venifle|-
pedibus; quanquam Chryíoftomus ; Lcontius,
Theodorus Heracleotes , & "Theophylactus nan-
do veniffe dicunt. Sed vt natando vencrit, quid
puramus impedimenti lenem , & bene præcin-]
&am togam, pifcatori, id cft exercato ; & egre-

nos, qui non folüm vceftiti , fed infuper etiam
onufti naten? Przcinctos ad Chriftum , id cft be-1

nireoportet, & in mare fe propter illum, id eftin
quazuis pericula conijcere. ^
8. Ilj autem difüpulinaugu venernnt ; nen ,e"m':'n(
!angl' erant a terra , fcd quafi cpbitus dmcentis trabentes!
rete pifcium. ) Obfcura caufza rcdditio cfL.5 nec enim

cxteros difcipulos ad terram' veniffe, quia non
longé aberant à terra, imo propterea dcbebant
íe ficut Petrus fecit; in mareconijcere, quia non
longé à terra aberant, vt longiüs natandum
effet, quàm fortaffe poffent. Vidctur mihi Euan-
2elifta hac ratione ceteros difcipulos excufare vo-|
iuiffe; quód minüs erga Chriftum oftenditfe vi-

huic enim tacitz obiectioni refpondet, moram
illam valde fuiffe breuem , quia non longé aberant
à terra ; 1taque ctiamfi fefe in mare dcieciflent, haud
multo citiàs ad Chriftum venire potuifsent. Sic &
Petrum laudat, & cateros excufat. Cubiti ducenti
paísus fexaginta, pedestrecentos cfficiunt; quam
menfuram ideo tam diligenter expreffit Euan-
gelifta, vt re ipía non folis verbis fidem face-
ret; non longé à terra, vt dixerat, abfuifse.
Hic fenfus ; nec quidquam praterca myfticum
hic efse arbitror , fed quia copimus hoc ca-
pite prater literalem fenfüm — etiam moralem
indicare , libet perfequi . Eufebius Emefenusw
in hunc modum interpretatur, Qwd enit» perhwcf"
terram m[i terram vinentium intelligimus $. 4 qua if
sop longe erant, quid corporeis vinculis vefoluti , citb il-
Incituri erant quafi cnbitis ducentis trabentes vete pr[cium,
Centenariua numergs perfetws eff qui tunc quidem duplica-
tur , quando (ermone , €9 opere admpleter. Trabwunt ifi-

ne, C7' opere posf fe ad eternam vitams ducunt audientas,

veftitus apparcat; priüs enim nudus, ideft nonfauis| — |

Rupet-

ac regio veftitu myftcrium illud celebrare.. Ridicu- Gainitz
/ ^ . U É * . * ] ?
lique, & incpti Caluiniftz funt , qui ocreati, pe-iuinullo
ele&u ve]

Q€le

ium f3-|

oralis sé«
s huius

*

s

Siiepcc

ol
Cafmo

ii
digmot
W u
tii d

r UM

:
E
p
,-?,—,v

W
(am
u
o
da)
o3
"
LUA^

|
!
|
|

iv

£ Lib. 14.

Lib. «.
Carm,

'Alius fen-

*jui 3u&o-
ïlS eft,

Chríftus
habuerit.

dlefl qui in pace vitam fiwnr, Petrus vero, quimittir fe in

Matiensm fefftnant , e7* currant aà Dominum trabentes ret:

fus motalis

Vudeé pifcé

-|creauit pifcem. Kedeamus nunc adid, quod priüis

iz38

: Rupertus veró ficDi c'iful;a ille,quem dihgebat lefus,e7*
alij qui nauigio venernnt , illos fignificant vetores [ané.a Ec-

máre yillos emnes , qui ficat e7* ipfe pet medios fluclus tribu-

pifcium , id. st librta [is,frue laboribus omnimodzs continen-
tes , vel propugnantes fidem gentium. Non enim /onge fanr

-J?M—y ficnt | longé erant antiquitus fb lege laborantes , an-
jtequam weniret gratia , fed longe [unt quafi cibitis dacen-

ad perueniendum. opus babentes dilettione Dei 97 gro-
xini. Derctibus fcribit Sedulius non infcita car-
lminái o d55 suontbNepih 262 o
]. Pendulaflutlimagam traxerunt vetia predam
- .Per typicam no[cenda viamy namvetia dignzs
- Lucida fant pracepta Dei, quibus omnis in iVl
Dextra partezaanens concluditur, ac fimul vlnis,
Fertur Jf&[ï&?licis- Dominiad 'u:/hgid C hräüi.-
Ego (icut litteralem fenfum eum maximé amo ; qui

innatuseft. Petrum Euangcli(ta laudat, reliquos di-1
Ícipulos excuíat;. vtrofque ad Chriftum veniffe;
ícd Pettum reli&ta naui, reli&is vetib", relictis focijs,
|reli&a przda; omnibus expeditum rebus citiüs ve-
niffe ; aliosnauem, retia, predámque trahentcs ali-
quanto tardiüs.Duo igitur eorum , qui ad Chriftum
|veniunt; genera funt; alij omnibus proríus dimiffis
tebus vna tantum íuccin&i tunica, & certiüs, & ci-
tiüs ad Chriftum aduolant ; alij ad Chriftum qui-
dem nauiganut , fed tamen quia in naui , id eftcum
toto populo veniunt, quia.& retia, & predam tra-
hunt ; ideft onustemporalium bonorum , artéfque,
honores; lucráque quzrendi non dimittunt, & cum

20 09. Utergo de[cenderum i terram , viderunt primas
phfitas «v pifcem [nperpofitum , €7* panem.) Pilcem non
panem fuperpofitá, vt Auguftinus tra&t.125. adnota-

| [uit. wodfuprïver. j- &yporqdi0y , nuncodapry ap-| -

pellat; itaque vtroque loco cadem tatione interpres
potuit reddere;p ulmétarium. Ac fortafle ad rem ali-
quidpertineret eodé modo reddere , licet diuerfum
fitGtecé vocabulü, vt paullo poft meliüsintelligetur,
cüm caufam difputido explicauerimus,quamobrem
Chriftus cffecit, vtante quàm adíe difcipuli venirét,

poücuvs,iä vidclicet affus, & ad esü paratus. Sed priüs
vidédum, vnde piícé Chriftus habuerit, cum paullo
ante nullum habens à diícipulis petijffet.Theodoruüs
Heracleotes vtráque fentétiam putat effe probabilé
& ex mazi potetia fua fine rete , fine vllo inftruméto
ccpille folo vocanté iuffu,& ex nihilo procreaffe. At-
que in illam priorem fententiam videtur Cyrillus
else propenfior. Scd altera eft longe probabilior,
icàmque L'heodorus Mopfíueft. Chryfoft. Leontius,
'Theophyla&.Euthym. ample&untur;poteftque hoc
ctiam ratione confirmari. Non dubium , quin quo.
|modo igné&, & panem,eodem & pifcé preparaucrit;
atqui ignem quidé, & panem certum eft ex mari non
habuifse ; fed ex nihilo creafse , eodem igitur modo

quærebamus,quam ob caufam id fecit. Manifeftum
quidem e& potentiam fuam eare oftendere volaifse
ï'iicu*t in captura pifcium , eamque vnam rationem

ab ia viuenrism, terráy n qua. Dominus. immortaliter| -

tis , liberi videliet à cunélis legslibus. ceremaniys , (oldque| .

verbis,itaeum maximé moralem , qui litterali velat|

maiore naufragij periculo veniunt;& vt profpera il-|
: llis cótingat nauigatio, tardiüs omnino perueniunt.

focus cífet acc&íus, panis paratus, piícis fuper prunas l |

ATU

B

Ee

D

E

F

— À

tius, fed ea cómunis eft caufa , & quarimus aliquani
detur infinuare, voluifse vnum; aat paucos pifccs

eíse Dominum. Nam vt hocobiter dicamus , exifti-

miero ól4por pifcem dixille ; non quia tantàm

|vnus, fedquia pauci erant, quod nulla inco iudi-

cio conic&türa probari poteft. Duas igitur ego cau-
Ías inuehio , cur Chriftus prádium hoc prefirtim ex
piífcibus difcipulis,antequam eos,quos ceperantpi-

t : à : p* ; : : : 2 - z
Íces affcrrent,preparaucrit. Altera cít, vt oftéderet fe

auctoóré illius tam copiofz pifcauonis fuiffe. Enim-
'uero qui fine retijfine aqua;tine vllo inftrumento in
teria procreaffet, efficere nimirum potuiffe, vcipfi
Jiato iuffu fuo in mare reti magnam illàm pifcium
multitadinem caperent. Atque eodé pertinet, quod
Chriftà non fua difcipuloä induftria , fcd diuina ip-

lius ope tot cepifce pifces,quod idem verbi Dei pre-
idicatores,fi quid proficiunt;exiftimare debet. Altera;

itijffe , ecquid haberenr pulimentarij , quódautipfe

tere; poffe fe ex nihilononfolàm pifcem, quem
popofcerat ; fed & panem ; & ignem , & quidquid

19
magis propriam. Solus Cyrillusaliam quandam vi-|
quafi loco: primitiarum accipere , vt íc oftendcret

matnon vnum tautum, fed plures piíces fuper pru-|
nas pofitos fuille ; fed Euangeliftam fingulàri nu-|. —

arenofo , & arido loco pifcem ex nulla fubicé&a ma-|
ITheodorus Mopfueft. fcribiG; voluifle demonttrare|

vt doceretfepaullo ante non. propterea ab illis pe-|

indigerct ; aut fi indigeret , opus fibi effecab illis pe-|

H

Cur Chri-
ftus hoc .
Prandium

pxæyamm.

4

ff efariero , mon dicam tibi , meue eff enim orbis terra : pit-
cem tantüm ab illis petij(ie, integrum eis prandium
momento temporis preparafse. Non [íua igitur,

|fed ipforum caufa pifcem ab illis poftulafse, vt fer-

moncs cur illis confereret ; vt fuam illis potentiam
oftenderet, vt doceret fuo auxilio confidere; vtcos

bant, locupletaret. Hoc ipfum morale cótinet docu-.
mentum , fzpe Deusà nobis non fibi , fed nobis pe-
tit. Cüm à Samaritana illa muliere aquam petijt,non
tam ipfe bibere volebat , quàm mclioreipfam po-
tareaqua. Totum locum Eufebius Emefenus, aut

iquifquis illefuitau&orin homilia in hec verba mo-

raliter ad hunc modam tra&at.Aoc cibo Chrifla pifcato-
lres, e2" pr'ædzm tores Gmper recreantur , Q9* vires fv cipiunt;
quotiefcunque fatigati ab boc opere redennt./ Quoties enim

Jprimas , e7* pifcem fper prunm pofrtum , (2 panem aidents

quoties Chrifha paffionem recordantury toties laboris,cy fati-

e(Tet ueceffarium , excitare ; effefe eum qui dixitles , — ;
| : Pfal. 49.12.|

d

denique pifcibus , quos quzrcbant, & non inucnie-|.

gatiotus 7* omniim [aarum angu(Harum obliuifeiétur. Quid,

eff enim pifcin priomis affus nifi ChrifdTus m eruce pajfus ? Quidi

Morale do-
cumentuni
huius loci;

eff pámis m/i Euag:gel.im Prædicatfio j qua s Dominits reficeve
folebat,dices,nolite timereeos,qui occidist corpueanimam an-

panem cenam illam vitz zterna fignificari , de qua
dictü eft, atiabor ciim apparuerit gloria tua 5 & Beatus qui

frent dzfþo]ïeir wl pater meus Teghnyvt edatis, q9" libatis
faper men[am meam invegno meo , Luc; 22. 30. Huiuf-
modiprandium ijs; qui per marc huius vitz ad
paratum efse. Jgnem amorem efse Spiritus fancti,

pifcem & panem Chriftum , ideft hominé fimul , ac

litteralem magis accedits docet Chriftus Íuis pifca-

]
!

máducabit pane in vegno Der] uc.14.15. G ,ego difpono vobis |-

Chriftum nauigauerunt, in cxlo, id elt in littore
Deum. Eodem fenífu D. Cyrillus difscrit. Alium ego
moralem fenfüm animaduerto , qui, nifi fallor, ad

toribusmaximéque ijs,qui naui;pifcibü'que reli&tis
fcfe, vt ad ipfum venirét, cóieceruntnihil quidquam!

Matth. 10

: Vs D n | 28
teim non po[funt eccidere? Rapertus veró pcr pifcem ; &!

auctores atferunt, Theodorus vterque, atque Leon-

PNA SELNEL QT

-Ddd — .defutu- —

Bo i

Dfal.16. :l

i

Píal.iz7. z.
: |quia manducabu beatws es g* bene tibi erit.

IP(al. 35. 10.

cibus, quos
difcipuli
prendidit-
fent,afferri
Chriftus
iufferit.

Pfal.12$. 6.

N

M r r r ag

t

1140

[OAN. MALDONATI COMMENT. -

HA41

defüturum. Nam in ipfo falo, in loco--fkerili,'ac'dcfcr-i*
to, vbinulla humani prafidij erit fpes ; vel miraculo
diuinam illis prouidentiam , quidquid neceffarium
:erit ; luppeditaturam. Nihil deeffe timentibus eum.

qiuid defuit vobs, Luc.22.35. p : T
1to. Diciten Iefwsy " fferte de pi[cibusquos prendidifls

Car ex pif- gunc, ) Frequens inter interpretes quaflio eft , quare

'Chriítus difcipulos de pifcibus , quos ipfi prendidif-
Í[ent;afferri iuflerit; quafi pifcis ille, quem füprà pru-
nas pofitum viderant , fuiflet imaginarius , nec aptus
adcibum. Theodorus Heracleota refpondet ideo
hoc feciffe , vt ex huius, & aliorum , quos ipfi cc-
perant fimilitudine cognofcerent fe & huius , & il-
lorum auctorum effe, Leontius veró , Theophyla-

j&tus, & Euthymius,vt ex eorum com paratione;fimi-]

litudinéque intelligerent illum , quem füper pruna:
videbant , non phantaíma , fed verum effe pifccm.
Aliam ego caufam ex veríü fequenti colligi poffe ar-
bitror , propterea afferri iuffiíle pifces , vt ex eorum
magnitudine , multitudinéque miraculi magnitudi-
nem oculis cernerent. Moraliter Eufebius Emefe-
nus interpretatur , vclle Chriftum , vt predicatores
ad íe homines adducant , vt in fe omnia referant , v
fe vnum przdicando quarant, ficut ille faciebat, qui
dicebat. Nos autem pradicamu Chriflum erucifixum, 1.
Corinth. 1.25. & , non iudicau me feire aliquid mnter vos,

ro , iuflitle afferre pifces , quos prendidiffent , quia
Chriftü feret , ( quid fecerit boni , fi quos illi homi-

nes lucrifecerit. enientes enim ventent cum exnltatione
|portantes manipulos [nos. Eco,fi meum effetinftitutum

ftudium, & operam , quam polffumus noftram adhi-

. |beamus; oportere nos cum ipfo cooperari , non de-
|bere otiofos effe , & diuina abuti prouidentia , non
demper miraculis , non femper ex manna viuendum

cclitus miflo;pifcádum,arandum, ferendum,meten-
dum,laborandum nobis effe, Labores manuum tuarum

u, ."frendit Sumen Petrus,€7" traxit rete in terram ple-
Inum magni pifabus centum quinquagimtà tribyo ) V exlu 6.

cudine piícium trahere potuiffe , quo ergo modo
nunc dicit folum illud traxiffe Petrum ; & quidem in
rerram traxiffe , quod multó difficilius effe conftat,
quàm per mare trahere, quia & aqua fuftinet, & pif
ces natant ? Verifimile eft,& quidem Cyrillus,& Eu-
|chymius exiftimant non folum traxiffe Petrum , fed
iplum ceteris adiuuantibus ; folum autem nomina-
cum, fiue quia aliorum erat princeps, fiue quiain eo
opere dux extitit , fiue quia , vt promptior ad obedi-
endum dictis Domini , primus omnium in nauim

- Jafcendit, vt rete traheret; ficut primus;, vt ad Domi-

num Prorperax:evt, de naui deícenderat. Quód fi folus
traxit, vt Gregorius, & Rupertus exiftimant;ope fe-
cit diuina,, habuítque aliquid mylterij res , & nunc
Perrus;id eft qui Petri fucceffor eft;plus habet in Ec-

1
i

.iicfia. poteftraus., quàm alij omnes fimul aliorum

| A i;»oü'oïol';!--ï m fucceffores,vt paullo poft ver.y .illi in-

; dicat Chriftus. wad etips po[imodum aperitur in voceyboc
pnnc fignater i epere , vt Gregoriusait homil.in Euan-|

4

gel.24. Quod & magnitudinem , & numerum pif-

Quands mifi, inquit, vos fine (aceuloe7* perapnnquid 4li-,

dquam cum aduerfario coucordatwr, vt vintficante fPiritulit-

nifi Tefum Cbr:j?um 7 bunc cerucifixum. Ra pertus ve-
in fupremo illo iudicio vnufquifque ante iudicem|.
|Ducamus ergo per trigonum decem , €77 feptem , €7 veniunt
querere morales feníus , potiüs dicerem velle nos|

Decum ita ex eius pendere prouidentia;ita confidere,|
jnon paffurum eum,vt quidquá nobis defit,vt tamen]

dixerat omnes, qui in naui erant, vix rete pre multi-|.

cium Euangelifta declarat , eó pertinez , vt miraculi
magnitudinem oftédat. Sed numero pifcium omnes

ex Iudzis erant credituri , numero fcilicet multo
minori, ternarium myfterium Trinitatis, in quod o-
mnes erant credituri. Latini diuerfía non folàm à
Grzcis , fed ipfi etiá interfe fentétia, Quid Augufti-
nus fentiat , vixle&or ex bene longa eius difputatio-
ne colligat , fed ifta eius difputationis conclufio eft.

refurrecturi figntficantur eternam , fed millia fantlerum ad
Mratiam [iritus pertinentium, qua gratia cum lege Des tan-

tera mon occidat ; [éd quod per ltteram iubetur , [)iritu adiu-
uante compleatur,e7- fi quod minpis [ftyremittatur Omnes er-
d a& tffam gratiam pertinentes boc numero figurantur, boc
efl figurati femficantur, Qui nunerus ter babet ctham quis-
quagenarium numerum , €77 in[n per ipfa tria propter myfle-
rium Trinitati, Auguftinum iifdem veftigiis Bedafe-
quitur. Aliter Gregorius hom.24. -t magno, inquit,
myflerio numerus zop vacat yfed intentos vos tanti myfleri
profünditas expellat, Nec enim quantitatis [(nymmam [olerter
Enangelifla exprimeret , nifi banc facramento plenam effe i
dm[ä. Scitit namque quod in veteri teflamento omtus epe-
ratio per Decalogi mandata pracipitur yim nowo autem eiu[-
dem operationis vertus per Jeptiformem gratiam Santhi firi-
fus mnltiþlim:is fidelibus datur.. Et interic&tis paucis;

ad qunquuginta vnam. Qui profetlo numerus à mágne my-
flerio non vacat quia im teffamento veteri lcgimm,quöd.m—
nus quinquagefimus stubilaus vocari infns c$1, In quo videli-
cet cunétus populus ab ommi operatione qwie(ceret. $ed vera

r?quie: im vnitate ef, Diuidi enim vtiinm non potef?. Vöig

quinquagimta tres. Eodem prorfüs modo Theophilus
tiochenus, interpretatur libro 4. allegoriarum , vt
Emefenus fentiat , eius dicam verbis. Quid,inquiunt,

7 fideles intc/lgzmm ? Hocenim [ignrficant tres, quod cen-
fum quinquaginta, $t enim im «quas partes centum quit-
quagimta dizfiddmus »fret 7 non amplins quinquagena fi-
unt. Tres enim [utt mundi partes, qua per tres pi[ces,e" tres
quinquagenas fsenificantur, I fja videlicet, Africa, eg* Eu-

Hebraie, Grece, €7* Latine fcribitur. Capiunt ifitur L po-
ffoli tres pifées, e* centum qumquaginta, quia eorum [ermo-
ne,C7* exemplo ducuntur, quicunque ex iis tribus mundi par-
tibus ad. Ecclefiam veniunt. Merità denique centum quin-
quaginta tres pifces capti viferuntur , quotiam ib bwins nu-
meri facramento ,id eft m fide Trimitatis omnes Chriflani
i baptifmate fidei retibus capimntur, Propiüs mihi Ru-

ridiculus efle nolit , Ízpe monuimus. Ergo per tres

qui falui fünt , flatum fignificari. Per centenarium

enim. [ciffara dmfronis e$T , vera requies non el, Ducamus|
ergo per trigonum quinquagmta Q2* vnum , €2* fiunt centum|

Alexandrinus;aut potiàs,vt Hieronymus vocat, An-|
facilé fufpicer Gregorium ex illo fumpfifle, Quidi

per centum quinquagimta tres pifces mifi ompes bapti(atos,)

coniugatos , quorum maxima maltitudo eft ; per|

. quin-

Numero.

auctores video aliquod exiftimare myfterium conti- f:?äg?üd
neri. Greci ferme omnes, Cyrillus,Leontius, Theo- ?On:inc':xä
phyla&. Euthymius pura*nt centenarium numerum,|"
Iquia perfe&us eft, multitudinem innumerabilem fi-
gnificare , qui ex gentibus erant credituri ; quinqua-|
genarium veró, qui dimidia minor eft parte, eos,qui|.

Non ergo taptummodo centum quinqwginm fantli ad vitam 158 .5

Leuitaj.
19.1..

Rupetti

: . * . . ; f 130-
pertus videtur in quzrendo morsli fen(u ad littera-| s P
lem acceflifle , quod femper faciendum efle ei , quilterae .
gis acce-
: : i . , |denb
iftos diuerfos numerostriplicem hominum eorum;)| -

|

ropa.lnde eff,quód mulier ab[condit fermentum im tribus fa- Mattis. 4

t5 Farima donec fermentaretursinde eff,quod i crucetitulus S:P-Caï- '
J 19.20,

;

......

EL «s t E
" M OE UAEU Y

B.

--—.—w-';?l.ä*

——

TE
zx

O -

)

3. Corinth,
13.9. 1. Co4

Hinth.1f.10.

Philipp. 4.

j W

d

dos €nri«

uerit difci-
pulos?

ftus ciá dit-
eipulis illis:

H

quinquagenarium viduos , & continentes, quorum
rainor cft numerus; per ternarium virgincs , quo-
rum minimus.Ego quidem cafu fa&tum cfle non pu-
to , quód tet , nori plures, non pauciorcs capti fint
pifces; omniaenim diuino fiebant confilio, itaque
rater primum illum litteralem (en(um.aliquid my-
äic& fignificatam fuifse nó dubito. Myfterium veró
non alíud eíse fafpicor , quàm quód voluerit
Chriftus ia mumerorum varictate. fignificare

tos ; ex alio tamcen plures, exalio pauciorces pifca-
rentur. |
Et cum tanti effent , nom eft fciffam rete.) Vno vcrbo
Grzcé dixit ; quod Latiné duobus dicitur, cum rot
eíscnt , ac tanti, X rocw uv órrav. Non bubium;quin
miraculo adícribat Euangelifta, qud rete tot , tan-
tí(que plenum pifcibus, & viin terram tractum fcif-
fum non fucrit , efficiente fcilicet tacité Chrifto , nc
rumperctur. Quarc non dubito aliquid cum fignifr-

- [care voluifse. Quid Auguítinus, Gregorius, Beda; &

Theophyla&us fignificatum fuifse putent fuprà ver.

]ó. docuimus. Emcfenus in hunclocumfic cominé.

tatur, Zeni pe[ces :ran?i, À quibw rete fciffem no eflymali

)pijc'es beretiei , €7* fchi(matics , quà Euangeliorum retia quo-

tidie fcindont. Mihi, quód multitudine pifcium rete
difruptum non fuerit , fignificare vidctur forc, vt
Apoítolorum quantumuis ínfirma , & reti fimi-
lis vircus, Chrifti tamen gratia confirmata, quamli-
bet ingenti heniinum multitudini capiendz, atquc
trahendz,fuffectura fic. ufficit, inquit, tibrgratia mea.
Et , abundantius omnibn laboraui , non ego, fed gratia Dei
mecum, Et ; 0mn1l4 fo[fum n e0, qui "me tonþrtat; autcerte
rcte Ecclefia eft, vcin illa parabola Matth.i5.47. mul-

Ititudo pifcium, mulritudo fidelium. Siguificatur

igitur fore, vt Ecclefia Catholica , quamuis magna
fidelium multitudine redundet , non rumpatur ta-

men, fedlicet per mare , ideft per magnas huius vitz
|difficulrates falua, & integraab Apottolis, id cft ab

ijs, qui cam gubernát;trahatur in littus ; littus autem
czlum eft. ts
ix. Dicites le[/sna , ventte, prandete.) Quoódad pran-
dium eos Chriftus inuitat, ideo facit, vt cogat eos
tangendo, guítando, edendo, quem fecerat, pancem,
ac pifcem, re ipía miraculi veritatem, & magnitudi-

P*fï qu^ nem. cxperiri. Duplex autem hic eft quaftio. AI-

tcta , ad quos pifces edendos inuitauerit; ad cümne

f*a-'-*'*"ï**'-folum,qucmif)fc ex nihilo fuper prunas fecerat, an

ad cos ctiam aliquos; quos illi ceperant. Chryfotto-
musad eum folum , quem ipíc fecerat , inuitafse pu-
tat. Auguftinus tra&. 123.& Euthymius, & adillum,

iam fuper eaídem pofuifsent prunas: quod videtur
rationi magis clTe confentaneum, Cüm enim ideo,
vt diximus , ad praudium inuitaucrit , vt miraculi

fuiffet, & quód ille creatus pifcis,& quódilli in rete
coniccti, ratio poftulabat, vtex vtrifque guftarent.
Atque hoc codem modo Theodortus Heracleotes,
Lcontius, & Thcophyla&us fenícrint neceffe eft,
quia vt verfu. ro. citauimus, idco exiftimantiuf-
fife Chriftum , vtcos , quos ceperant, pifces affer-
tcnt, vt ex vtrorümque comparatione verum mira-
culum agnof(cetent; vtrifque igitur veíci oportebat.

Num Chr- Áltera queftio cft, num & Chriftus cum illis ederít;

fore , vt Apoltoli cex omni hominum gencre mul-|

& adalios ex ijs, quos illi prehenderant, quófque|

veritatem experirentur, càm vtrumque miraculum|.

A

nihilenim dicit Euangelifta,& graues au&tores que-,

cófequi cóicéturs poflumus,quin ipfe quoque Chri-
ftus cum illis ederit, ficut & Gregorius homilia : 4.
Leontius, Thcophyl. primüm quia id ratio pottula-
bat, vt càm fe illis manifcftare veller, cu illis vefcezc-|
tur, vt fide ipfisrefurrectionis (üe cófirmaret.Deindce|
quia id facere folcbat,càm illis alibi apparebar, cciáfij
paratuni non effet prádium, nec difcipuli cibium fu.|
merent, vt Luc; 24. 4l. Habeta bic 4liquidg;ïu-od mandu-|
cetur? Przterea quid difcipuli exiftimaffent, fi fe edé-
tibus ipíe non ediffet,nifi effe pháta(ma? Deinde non
dicit; !te, & prandcte, fed, vemie , 7 prandete, quafi
dicat, ven:te, prandete mecum, itaque cx vi potiüs ho-
rum verborá colligitur priüs ipfum ecpitfe ex pa-
ue, pifcéque guflare , deinde dixille , vesie, e»7 pran-
lete, vt non verbis tátüm, verum ctiam exemplo cos
inuitaret.Obíeruant Chryfoft, $z Theophylact. non
iam illum oculos in czlum tollere , nó gratias agere;

ucrat, vt (uärä caf. 6.1i. & Luci9.16. quia ante refur-
|re&tionem humiliter, & tanquam homo gercbat fe-

(enfum meralem attinct , Cytillus , Theophyla&us;
&t Rupertus fic interptcrautur, quód Chriftus difci-
pulos poft tracum in terram rcte ad praudium in-
uitaucrit, nihilaliud fignificare , quàm fore , vt poft

bcat nos manducare , & bibere fuper men'am fuam
lin regno patris fui, di&urü'qae fit, Uenite beneditl
patris mei , po[fidete paratum vobu regnum à conflitntione
|muudi, Paratum enim à Chiifto difcipulis pran-
dium , paratum à conftitutione mundi regnum
cífe; & gaudium illud, de quo alio dicit loco;

delis , (uper. wwlta . te conihituam $. intra in gaudium

quéadmodum antcquam morcretur , faccreconíue-] -

íe , !poü refurre&ionem tanquam Deus. Quod ad Moralises-|
pofitio,

huius vitz labores pott bene functum ofhicium iu-|

E(o!g: ferue bone , 7* fidelss qui« fopir. panca fwfh j*ïMi!ïï- $lb

Lüf.!l. 300
Matth, 24;
ij

21.13.

lemimi tut,, Eufcbius Emefenus de conuiuio fanctze
[Euchariftiz, déque predicatione verbi Dei, ad

reficit, atque recreat, exponit. Qwotule, inquit;
not Dominus ad prandium inuttat . quotidie nebis €g* pa-
nem, C* pifcem appenit quoridie cibum Eæmgelknm-g
C f" crpers, e /;mgm'mk adminifirat, Dum þd(
enim, Enangelia. legimws , [u panty cibo. mos interibs rc-
fiet. Hic ez' pifcem. affam nobss. tribust, quia quali-
ter pro nobis pa[fus e[t , bic mwenimws,. Nec bene Chriffs re-
ti4 trabere poffont , qui hi. cibis affidue non. reficintur,
Quidaurem pifcis ille affus (ignificet , quo vefcüturs

quam nos Chriítus quotidie inuitat , paftéfque|

leget,qui volet,apud Gregorium hom. 24.cg0 ex lit-
terali fenfu moralem alium celicio.Cur voluit Chri
ftus, vt fecum difcipuli vefcerenrur? vtíe, quema
modum diximus , agno'cerent;. voluit ergo morali-

ter fignificare fcà nobis non fola, vt ita dicam,fpecu-|

latione, fcd multo maximé guftu cognofcédum efle,

ftamus autem , cum eadem patimur , qua illc paffus
cft; cum cius in nobis cxperimur bencficia. i
Et neme andebat difeumbentiwem imterrogare eum ,T.
quis esf. fcientes , quia Dominm cff.) Rcä
dubitat Auguítinus , f feieban: , quid opse erat inter-
rogare? $i autem non opse erat , quare diclumeft , Nà
laudebant , quafí opus. effet , fed timore quodam mn «u-
derent?. Chryfoftomus , Theophyla&tus , & Euthy-

fuiffe; opus fuiffe , quia proptcr formz maicftate
non videbatur effe Chriftus; opus autem non fuiffe,

|

Guflate, inquit, €9* videte , quám [uaus eff Domimusy gu-"*l- J 3

é hoclocor a ,,,

mius, exiftimant partim opus fuiffe, partim DO:J

quia ex factis tuncab co miraculis apparcbat alium,

edei. — |ftionénon attingüt.Sed non dubito,quantü quidem

[quä Chriftü effe nó poffe. Ergo ca ex parte, quacum

E osnemeuncd

d
P DT
m.... inínn

T

. Ddd a mon

* ftus.

M
-

j mr , quod ex parteeff. Scd hoc magis myfticum eft,

ww v .

---

'
[

à

ii
*

h u

4

5 *
P fopau»

—

2*
o

T
-V 3—.

Expofitio
auctoris,

T

dMnd eternum Faas omnes inuitauerit conuinium iam epus nots
dbabebunt ipterrogare eutn , [cientes , quia Tefms est., [centes;
jnquam , e7* perfecte cogrio[centes , quod. modo. ex parteca-
ignofewnt. [Cripturas legentes , 7* fanttam. [Gentia [iritum

-
r s p m ho i -
"sf

Japparebat , vt eérum non [alism megare , fed nedubitare qui«

- nterrsgáre deberet. Sic ctgo dictum elft , memo audebat
j interrogare , Ta quires * acíi diceretur ; Nemoau-

* Aed-illud addendum , Euangeliftam hoc ipfuin mi-

& Auguftini , & Grecorum interpretatione verum.

-B

IOAN. MEDDONATI. COMMEN'T. - -; 414 "

]hon faris cognolcebanr , & opusfuitle , & voluiffe, A lim Cyrillum fequi;qui hoc fa&o illud figrificari pa.
qtat,nos omnia. & fpiritualia , & temporalia bora'fe

quifhnam efletinterrogare; fed aufos'non fuitle reue-|
tentia tante niaieftatis,preterquarh quód alia ex par-

Ite videbant eum effe Chriftum.Eodem ferme modoj
|Theodorus Heracleotes; & Leontiis, nifi quód pu-|

tant'EnoPtcrca*'cx forma non potuille eum recogno-
Icére;quia nondum fatis clarus erat dies,aut quia ipfcg
formatm füam H;i immutàuerat,vt cognofcinon POE
[et. At verbà Euangeliftz alium fenfum prz fe fe-
runt. Nonenim dicit ideo aufos non fuifle eum in-

Tterrogare , quód reuerentia impedirentur , fed quia|.

íciebaht Dominum efle. Rupertus fic , Zwne quidem
non, andebant , «* intenti (olummodo ad. intuendum , vel
andiendum. reuereptiam pre[labánt y quando autem . ad il-

Fonf:[mres:,/dahä; ventat , quod perþ..'ïum ef , ez" euacue-
quim litterale.| Auguftinus , & Beda proximé om-
nium ad veritatemaccellerunt. Seníüs eft;inquiunt,

Tanta erat euideütia veritatis , qua. Tefin ii di[cipulis

dem vlIns auderet : quoniam fi quifquam dolitaret , vtique

debat dubitare ,quód ipfe eHct.;fRe&&quidcth;:

L X o s i Éd iC a r
tactlo tribuifle. Quànquam ego clariüs ex vtraque

&

^
L
B

v
N

jlénfum elici poffe arbitror , adeo certos fuiife dif-
2?* ulos ex miracülis , & ex intimo quodam feníu

'ima cotporis coníueta non appareret , qüamuis ocu-
lr cofitrádicerent , tamen minimé auderént dubi-]
|tare. Potéftque hoc ad facram Euchariftiam fcité ad-]
Imodum , & vtiliteraccommodari. Cumin illo Ípiri-

|fus omnes contradicant , tamen ex intimo quodam:
Jfidei fenfu adco certi effe debemus verum effe;quem

Chriftum efse , qui cum illis erat, vt quamuis for-

cuali conuiuio füumus, quamulis oculi , quamuis fen-

fuümimus , Chriftum , vt ne interrogare quidem au-
deamus , Z&4us es? dl a beE. UA

Cur mani-

pi(cem fimuliter. ) Non dubito , quin certa Chriftus de
caufa fais ipfe manibus panem ; & pifcem difcipulis
dederit. Caufanr eius rei vnam Theodorus Hera-

bus (uis pa-
rtChri- .

Luc.i4. 3j.
e s

Li

ILitc. 12. 37.

nem dede-|

|lis in Emaus agnitus fuerat. Itaque exiftimat priüs

: jJÍceretur. Non probo ; iafn enim àIoanie adhucin|
- naui cognitus fuerat , iam Petrusad eum cognitum
Jadnarauerat. Illud facilé credo , quamuis iam cögni;» !
|tusab illis effec, voluifle tamen , vt eorum de fe opi-|
'Inionem confirmaret , more vti füo , & tanquam pa-|

| |deorum , & iplealibi facere cónfueuerar , fuis mani-
|bus panem, Pifcäm que di&ribucre.' Vide Matth.4.|
|17-19. Marci 6. 39.4. Lucz 9. 14.16. & 24.35, & fuprà]

cleotes indicat , voluiffe etiam nuncin fxfa&iönä pa-
sà difcipulis agnofci,quemadtitodum à duobus il-

illis paiwexn,p.ifeälïaq; *di&ribuiffe',"qüäm.ab illisagno-|

cremfarmilias, qiemadmodum & inftitutum erat Iu-

cap.6.ir. Rupertus fic exponit. 5j dt&u?» eft bic, Fetit,|
q7" accrpit panem , (* dedit eis, freut alio loto de ferwis expe-1
Gantibus daminum. [uum ,cum. premiffom . efet, Faciet eos|
difcumbere, flatimm [nbiuncium e[H , Et tranfiens. miniflrabit
illis. Sed Rupertus xelicto litterali fenfu ad fpiritia-

us Simon, 104 dilgss me plus bi?) ,Hö'*s*f,i'es verfus quia

|paullo altiüs$ figere pedem oportéat, Petrum Chri-
J(tus peracto prandio fingulariter allequitur j'& nui

|hunc interpretamur locum, hic pugnamus , hie voz

-|Germanico more voluerit prandio amicitiam con-
|ciliare. Ego non id Chriftum fpe&affe arbittor : fed

— i3. Etvenit Jfe[ms, cv* accepit panem , €2* dedit es, e7:| 1 |
- |Propterea gitut poft prari oc quid-
dam facere volebat fingulare. Et ceteris quidéApe-] ..
ftolis ; cüm illis þo'te&atäm dare voluit ;vnum coim- i
|muniter omnibus dedit prandium ; nünc veró , cüm

|dicit ergo nunc illi, Simon ha&enus quidem fuifti;

Ifüturus es ; volo nunc fuper te Ecclefiam meam edi-
[ficare ;id eft oues meas pafcendas tibi.committerej|
quemadmodum tibi promiferam,Matth.r6.18. Nonj -
ignóro etiam ante vocatum fuiffe fortaffePetrumg " . ].
|vtapüd Matthzum cap. 1o. 2. difputauimus ; fed hod u

,

manüChrifipefcipete, - .. ——07 7000X
I4« Hoc iarh tertio mamifeftatue eft Tefsie di(cipulis ais,
manifeftationem Chrifti tertiam fuiffe dicat , cürh
tam.multz eam anteceffiffent japud Matth. cap.28,

.|t6. explanauimüs. «(6 Te/ror hoc tertium ;'aüt hoc|
|tertio loannes Grzcé dixit pro;hac tértia vice,fi ira
liceretloqui , quemadmodum nemiriem bene Lati]
.|num auctorem locutum memini ; quamquam pla4
; |cuithec phrafis hereticorum interpreti , qui videriri.Bes,

á ^

maxime Látitus voluit. iab ]
/d5: 16. 17.. Chmergo prandi[fent,decit Simomi.Petro T2

idem omnium argumentum'eft, codem etiam expli-
cabimus commentario. Locus eft gæüi?ï &in quo

íé plüs quàm cateri diligat, petcontatur; áffirmanti
curam tradit paícendi oues fuas , vtrurtifingularem,
an communem , parémque cum cztéris,dé€o nobis

|cum nouis hareticis difceptatio eft ; qizex fingulis|
huius loci verbis , ac citctinftantiis terminanda eft]

'Nec eninrnünc de álíis difputamus lócis5in quibus
Íingularis Petro fupra czteros auctoritas datur; fed

»

therani,& Caluiniani,qui nihil aliud hocloco Chri-
ftum feci(le putant ; quàm Petrum in Apoftolicá re-
ftituere dignitatem;à qua propter negationém ceci-
diffe dicunts& illud dicát neceffe eft nihil aliud fuifle

chim téfurréxilfer a mertui. ) Quomodo Ioannes liaric].

: oc ipfumad rem pértincar,|.
|quod hec Petro au&oritas poft prandiii data fit. Lu-

myfterij,quód poftprádium hocfcccfrit,q—uäm quàdj

Humus vincere, Cs ergo prandiffent , ii quit Euange-].
|lifta. Videamus ecquid :

obíério eius fuiffe cófuetudinerh , vtres omnes ia*

|gnas poft prandium, aut ceená inftitueret. Quémad]

modum Euchariftiam ab eo poft coenam inftituram:
legimüs;& poft prandium diïäpglös' dató per flatum
Spiritu fan&o ordinatos fuprà eap.20.22. Nam afire:
quam- hoc faceret ; ex altero etiam ; ficat hoc loco;
affo pifce cum difcipulis ediffefcribit qucas';g:a;.*ägg

T d

: o Wudur AU. d r ol A.
dium hoc egit , quia quid-

foli Petro fingulatem vult tradere poteftatem;vnum
propter illum , & multo magis admirabile couiuium
apparauit. Rogat Petrum , $/mos Ien4, INe hoc qui-
dem forta(le caufa caret,quód Chriftus eum non Si-

tram Ecclefiam fuam erat edificaturus ,fuüprà c. 1. 42.

Timon lona , nunc tempus venit , quo tempore Petrus

dico , videri non fine caufa Chriftum hoc loco non

214 Cur Petrá].
mohem Petrum , vt Euangelifta , fedSimonem Ioha fä::?ämu f'-
vócat , nomine videlicet antiquo. Dixerat enim illi,|cer.
cütad Apoftolatum vocauit , fore vt nó iam Simon|
|Iona;fed Petrus,id eft petra vocaretur, fapra quá pe-

[Petrum , fed priftino , ac proprio nomine Simonem

lem favit. Quód fi moraliter interpretarilibeat,ma-| —

Ms
ToMEC

RUE MO

N

illa (üpra '
ceteros au-|-
&oritas à | -
Chrifto.
poft pran- [
dium data[ -
i

" *..'- æi! H
i s.
aL
, x
nf al
M r E
'b::t "EE ,. * jai

n i TE

^ E
LALLE D.

aPPcl——M d

ii

ER IESEA UE - 3-
- : d

E ia o o iSe
x

Pem

C(*ps)
lii
Duor

ïï | » : . H *
| appellaffe , quia vtcumque Petrus ante vulgo vocari| À |cautiorem poftnegationem. Cümenim antedixit] —^ —— I
l Icoeptus effet;tamen nondum Petrus , ideftpetra, &| — |iet feanimam pro Chtifto pofituram c. 15. 57. paul-
l fundamentum Ecclefig factus erat. Sequitur, D! — lo poftter Chriftum negauit, cuius nunc memor tc-
iE : rueplm hs? Hic Chriftus ÀPetto fingulare quiddam| — | meritatis ; nihil nunc audet magnum defe pollicerij — —
| irequirit, quod c&teri non habeant , aliquid ergo vi-|.— fed rem ómnemad Chritti iudicium referre, quodPeri s&m;
ciffim illi dare volebat proprium ac fingulare, quo galli non poffet. Zwfcs Demize, In quam fententiam 3,, [rïäääf f
| —— keaterisantecederet. Sed videamus quàm callidi & — |eleganter admodum hoc loco fcribit Augufinus.fi. —
| : æfbsoïï vafriinterpretes hzeretiel fint. Docent quidam il-| . ]EZunc inuent exitum ille nezator', c7* amater; prajfamende, um
| le»us — lorum non effe fenfum ,. Diligis me plus bis ? id elt| — jelatusnegando proftratus, flendo pargatus , confitendo preba- |
| j55 "* plufquamhi diligunt me Med, Dilgm meplus bis ? id| — (tasspatiendo coronatus , bunc inuenit exitum y vt pro eius o
al plus his, e(t plufquam hos diligis: O hominesacutos, cui. — jmme perfetka diletlione moreretor, cum qu f nrituri pero |
ul : enim, nifi illis venire hoc in mentem potuiffet : Sci-| B iwer(a feflinatione promiferat , faciat ems refarrcilione firma-
| — licet valde ad rem pertinebat; vt Chriftus Petrum, — (tus, quod immaturé polucebatur infirmus, Hoc enum oporteZ
| lintecrogatet , & quidem tam accuraté , & totiesin-| — bat,vt pris Chrifas pra Petri falute demde Peteus pro Chri-
terrogaret , vtrum fe , quàm Czteros difCiPUlOS ma-| Wf pradicatione moveretur,. Prapoflerum fuit ; quod. audere
gis diligeret. Laborabat enim Chriftus zelotypia, — lceperat bumana temeritas , eim iflom difrsfauffet ordineri|
& cum cateris difcipulis, quafi procusdeDetri erga| — |veritas. l £nimam fieam fe pofrturam pro Chriffo Petrus
"feamore contendebar. Sed beneeft, quód iftihe-| — iparabat, pro liberatoreliberandus , cium. Christus veni[fet.
! reticiab alijs etiam fectz fuz hzreticis refutatifünt. — |enimam . (nam. pofitarus pro (ais ommibus , in quibus erat |
Bernardus quidem fer. 76. in Cantic. dum aliud| jv Petrus.. Quod ecce iam fatlbum eff , nunc tam firmitasl g
! agit, & memotiter; acleniter hunclocum carpit,nó| — jeordis ad fafespiendam nortem. pro nomine Domimi. vera ;
3 2 Jputat compamdtioncm in.tef: amantes,íedinterama-| — jpfe denante fumatur , non fl f nobis errantibus prafoma- !
: tos fieri:ceterü non ad dxfmpulqs refcrxt.-le-,mc;mt, G par. Mxhx veró ita videtur P etrus xnofipftlæ rz.itignem
B iquam tua , plus quam tuos ; plus etiam quam te, Sumpít| — |habuiffe, vttamen nonobícure fignificauerit fe plus
j igitur occafionem Chriftus Petrum interrogandi, — |cateris Chriftum diligere.. Cum enim refpondet, |
vtrum feplüs, quàm cateri difcipuli diligeret, exre-| |Erm4m» , quid fibi aliud vult , quàm fe plus cateris
"Á céti eius facto, quód fe vnus omnium ceteris in naui Chriftum diligere, quod vtrum faceret, Chriftus | "
relictis audito Chriftü effe, quiinlittore apparebat,| |interrogauerat? Itaque quod fubiungit, Demine tu | |
" ; *. üin mare conieciff;t, quod Qngularis amoris fuerat.|. 1(üs, non folàm moderationis caufa di&tum puto;
,f*x | iQuafi dicat ,'dzhgu me plas þar ,quemadmodum vide-| |fed multo etiam magis, vt, quod dixerat,etiam jipfius| 4
: ris modà demóltrare voluiffe? Si ergo ita eft;pafceoues| — |Chriftiteftimonio confirmarct. Tanquam fi diceret : :
| i ncas, Quid fequitur? nififinonitaeft,nolo vtpafcas| — etiam,plus te,quàm ceteri diligo, quod ita efseteip- | ]
!] loues meas. Atqui fi Petrus nó plüs Chriftum, quàm| — |fam teftem appello.Subijcit Chriftus; Pafce aguos TTR |
1 Iceteri difcipuli,diligeret, non propterea profectó Quibus verbis primüm indicat verum eíse,quod Pe-
" 1 | iminorem,quàm illi pafcendarum ouium Chrifti po-[D |trus refponderat , fe illum plufquam ceteros amare;
"H 11*' jeftatem accepiffet;ergo ea poteftas , quam ita Chri-| . jexpectabar enim reíponfum eius , & auctoritatem,|.- |
: | : fftus illidat, vt daturus non fuiflet , nififeplufquam| jquamilli dare cogitabat, quodammodo fufþenderatk
4 cateri diligeret, maior vtique quàm potefítas alio-| |veluti non daturus, nifi affirmafset fe iplum pluíquá .f
il rum diícipulorum erat.. Rupertus exiftimat Chri-| |ceteros amare. Cum ergo dat , quod fufpeníum te-|. :
j 1 ftum ad illa Petri verbaalludere voluiffe, quibusíe| —|nebat;approbattanquam ad cam rem excitatus teftis ,
M i jChrif]cum plus czteris diligere declarauerat. Erffom-| — |verü cfse;quod Petrus refpondilset. Dixerat Petrus;-
4 d es féandali(ati fuerimt 1 te, ego panquam [candalixabpor, — etiam,Domineto füiszefpondetChriftus,itaeft vtdicis; — |
Matth. 26. 33. Quid ergo interrogat, quod necipfe, —jego fcio,Pafreergo agnos meos. Paícere cfse regere , aciPakcere, id
n ignorabat, & Petrus iam non verbis;fed fa&is decla-, |vubernare,fed ita regeretanquá paítoré gregé nemo| Zc tä;c*ï
) l rauerat plus fe Chriftum diligere,quàm czteroszSed! | |ncfcit;& alibi fepe docuimus Hebreorü idioma efse.|Matt.ver.e
Y^ H vt timorem illi eriperet, & ex dolore, quem ex nega- E lew regis Ifrael intéde,plalm.7 9.2.Hebraice eft nyyqui.
iB tione conceperat , recrearet , vt Ícribit Heracleota; pafcis,& píal.77. 70. 71. Elegit eum d2 (grc:gibus 0wIMTH, de;
J bono effetanimo, maiusillinunc munusíevellecó-| — |pef? fmtates accepit eumpa[cere Lacob ferum fuit, ez7 Hrael, |
2 bareditate [uam. Agnos císc eos,qui in grege, id eft int;-f*gnï . á

i
M

ä
|

*
us

- luerat,animo erat:fed propter eos,qui aderant, inter-

ïmitteæ, quam vnquam illi ante commififfer. Aut,vt
fego puto,nec propter ff:, qui nó ignorgbat-, nec pro-
pter Petrum,quia alio iam prorfus,quàm càm nega-

Irogat,num fe plus,quàm ceteri diligat,vt intelligant
non fine caufa plus Íc Petro pocc&a;is, quàrm czteris
dare , càm conftaret & ex fa&to eius fingulari, & ex|.
epe repetito teftimonio plusfeab illo,quàm à cete-

.

ris amati, Plus quiddam Chryfoftomus, Theophy-

|minibus risá prebeat.Satis enim cóftas eofdem nunc

A du ; : a^ dmamlint &
Ecclefia Chrifti elsent,dubium n6 efl;nec fubtiliter as idem 4-

1 : H u i EL z ia l -4e enificent
alfputanflu,cm' agnos potiüs,quá oues appedageut, eevude
quod qui fecerit,videat etiá atque ctii, ne doctis ho- |

agnos,& ver.17. oues appellare. Quod fi quidquá di-
[criminis inter oues,& agnos eft;id nonin re, fed in
voce eft,quód cum idé fint, tamé vocabulü agni bla-
dius fitamaiorémque amoré pra fe ferat;magis eniim

Tetusprinlactus, & Euthymius Greci licetauctores dicunt;|

amabiles, quia magis fimplicesagni,quàm oues süt.
Éceps, & ve- o :

lüti os reli-
quorum.

- |Etiam Domme , tu fcis quia amo te.. Notant Theodotus

ideo folüm interrogaffe Petrum , quia princeps, &
veluti os erat Apoftolorum. Refpondet Petrus,

Moptueft. Chryloftomus , Theophylact. & Bernar-
dusinícr. de diligendo Deo non aufum refpondere
Petrum fe plus Chriftum , quàm czteros amare , fed]
modeftiüis dicere fe quidem cum amare, ipfum'quel
quem nihillateret proferre teftem , factum fcilicer|

Quemadmodum quos Matth.cap.ro.16.0ues vocat;|. |
Ecce tgo mitto vos ficut oues i medio lnporwm , Lucas cap.
10.3. agnos nominat , Ecceego mitto vos [jcnt Agnos inter
lupos, Cum ergo Chriftus hideles fuosagnos vocat
blandiüs, & maiore quadam amoris fignificatione|.
eos Petro commendat,quàm cum vocat oucs.Qué-
admodum fi pater moriens , & liberos fuos amico

lcommendans diceret , commendo tibi meos infan.

n N v Y Htulosl,

x ; u

v

EE T LEU

44,,,«..;1148— d

tulos, vehementiüs, maioréqueaffe&tu commenda-
jret , quàm fi diceret , C*ommcndo..tibi. hlios meos
Non inepté quidem concionator dixetit , quod Ru-
pertus, & Thcophyla&? hocloco tra'düt,.agnos ?fsc'-,
! quiteneri,& infirmi adhuc in fide fint; quib,vt ait D.
Hebr.5. 1. |Paulus ,facfeopus fit ; ouesautem , in quibus, vt idem| -
ait,formar? iam eft Chriftus, quíque, vt aitalio loco;

Galat. 4.9. : ^ TU
3 exercitatos babent fen[us 5 led caueat , ne ludat longiüs.

Hebr.5. 14.

paftorem; fed paflorum paflorem eum con[lituit. Pa [cit igitnr

regit €7- [ubdutos,eg" pralatos.Omnium igitur paflor efl quia
prater agnos , « oues in Ecclefra uibil efl. Poteramus tan-
to adiuti auctore cum Luthero , & Caluino certare,
probaréque propterea primüm agnos , deinde oues

Apoftolos curam dedit,fed cedimus gratiz,cedimus
iuri noítro , nihilfane interagnos , & oues interfit:
alia tamen ratione idem efficiemus. Quaío cüm|

Petri in v- Chriftus dicit , pfce agnos , aut, pa[ce omes meas , quos
niuera? |aenos,quas oues intelligit? Dicam clariüs, compre-|.

Ecclefiam

poteftas &|hendit ceteros Apoftolos , an non? Quiid affirma-|.

|primatus

Eufebius Emefenus in fermone de natiuitate Ioan-
nis Euangelifte alium tradit moralem fenfum noftre
de principatu Petri fententiz valde congruentem,

IOÀAN. MALDONATI COMMENT. .
A |Ecclefiz. Duobus modis noui herecici tefpóndenr;
primüm,vtconcedant omnium ouium curam Chri-

, M49

ftum dedifse Petro , eandem omnibus quoquealiis

(aliquid etim poteftatis preter caeterosaécepiíse, At
vbi obfecro locus ille eft; vbi Chriftus eandem hanc
pafcendarum ouium fuüarum curam cateris. dedit
Apoftolis ? Proferant , oftendant , & vincant. Duos
proferre pofsunt locos;alterüm Matth.28.19.& Mar.
16.15.16.Epntes i mundun vniuer(am. doceteomnes gentes;
alterum illum,quem (uprà explicauimus, c.20.22.25.

Priiés, inquit,aenos, deinde ouesei commifit, quia non þlüm* B "pite Spimmitvm þmc'lmn, quorum remi[eritis peccata, ve-

Petrus agnos ; pafcit qg* oues s pafait filios , pa(cit e9" matres;

nominaíse , quia illi vniueríz Ecclefiz fupra caeteros|

probatut. : d. ;
j JEufebius,quem modó loquentem audiuimus, dein-

|abhorrentes, Chzyfoftomus,& Euthymius; qui veró
||[negauerit, preter Lutheranos, & Caluiniftas nuper,

|rum ouium curam illidedit. Quod Bernardus lib.de
|confideratione z. cap. 8. prudenter obferuauit. Qus
es ? acerdos magnus , Yummws Pontifex. Tuprinceps Epifco-
porum, tn beres /poflelerum, (alloquitür autem Eugc-
nium Rom.Ponc.) ts primato tbel, gubemam Noe;pa-
triarchatm t brahá,ordme Melcbifedecb,dignitate JMaron,
auctoritate Moy[esyudicatu Samuel, poteflate Petrusvnélis-
ae C brt/fw, Tu e ,€9i claues tradite y CL OMes credit fmt.-
$nnt quidem 77 alj celi ianitores ,
f tAnto cg;'loria jus, quanto «7* differentius vtrumque pr ce-
teris nomen bereditafli. Habent illi fb a fesgnatos greges , fin- | .
- Aguli fingulos,tibi vnmerft creditiyvni vnus: nec modo owiam,|.
dMed e paflorum tu. nus omnium paftor. Vnde id probem|

fäd etiam. IApoflolovum — fic alajälute', e indifcrete tote

commi[[« [ant oues. 1 me amas Petre, pafce enes meas, Quas?
Mlius , aut iliwe papuli,ciuimtia. 4ut ngiomï.r, ant ceyti regni?

comprobauimus. Aliqua igitur hic füpra cexteros

uerint,multi,& graues auctores reperiütur,primüm
de Cyprianasin libro de vnitate Ecclefie,quin & au-

&tores Greci à Romano Pontifice ftudio nationis

repertus eft nemo. Quorum facillimé poteft opinio|
refutari. Quid enim elt, pafceeues meas, nifi paíce gre-

gem meum , pafce Ecclefiam meam ? quicunque er-| D

go intra Ecclefiam erant, paícendos illi tradidit;reli-

qui veró Apoftoli extra Ecclefiam, vt opinor,non[
erant. Denique Chriftus non dicit Petro, pafce has,] .

aut illas oues , fed , pafceoues mexs , omnium ergo fua-|.

"gregum paffores , fed

quaris ? ex verbo Domint, Cui enim non dico Epilcoporum,

Owes meas,imquit, Cui non plamum no defigna[fe aliquas fed
Afcigna[Je omnes ? A.ccedit , quódilla promiffioqui illi
Chriftus fecerat Matth.16.18.íe fuper eum Ecclefiam|
Íuam cdificaturum,alicubi impleta fuerit necefse eft.
Vbi nifi hic? Atquiillic fingularem illi Chriftus fü-
pra reliquos Apoftolos promiferat poteftatem,vt eo
in loco refutatis omnibus hereticorum commentis

poteftas data eft, que alia efse non potuit, quàm qua
illi tunc promifsa fuerat, vt fuper eum Ecclefiá füam

mittuntur eis, At priore loconon fingulis,fed cun&is
omnes docendi gentes curam tradiz, Nec enim fieri

rent,gentéfíque omnes docerent, neque veró,fi fieri
facillime pofsct ,etat neceísarium. Quid enim crat(
opus , vtomnes ab fingulis , modó omnes ab omni-
bus;aliz ab aliis, docerentur ? Etabfurdum dictu eft

poteratnec,vt fieret,opus erat. Quam ergo vim ha-
beatillud, i5 mundum vner[am, & illud, omnes gentes

C iillic docuimus. Nempe mundus vniueríus Iudzz,|

omnes gentes Iudzis opponuntur. Opponit enim
hancíecundam miffioné prime , in qua illis dixerat;

O

Íu prä omnibus fimul Apoftolis , in quibus & Petrus
profedto erat , parem dedifset poteftatem , quid po-

fuas illi vni pafcendas committat? Si eadem hzc,at-
que illa prior poteftas erat;cur eam illi iterum tradit?
cur non Iifdem tradit verbis? cur non eodem ritu ?
cur non eodem affectu , fed ter interrogato , num fe

F |diligeret ? cur maioremab eo , quàm à czteris erga

Íe amorem exigit ? cur denique nó omnibus eandem
iterum tradit ? Prater illam ergo,quam communem
cum omnibus Apoftolis illo loco acceperat potefta-
tem , propriam hic fupra czteros auctoritatem acci-
pit. Quod multo meliàs, quàm Lutherani, & Calui-
niani Cyprianus vidit , Ef quamum , inquit , ./i'pq/?aliæ
omnibus poff refurreHionem [uam parem peteflatem tribuat,
Q dicat, Stcut mifrt me Pater 7* ego mitto vos,accipite Spi-

cut retinaeritis , cenebuntur ;tamen vt vritatem manifefla-

adificaret , id eft vt fundamentum ; & caput faceret

ditisdcea

npem.

A poftolis tradidiíse , itaque colligi inde nion pofse|.

poterat,vt finguli omnes orbis terrz partes peragra-|

iuffhfse Chriftum Apoftolos facere , quod nec fieri|

In viam gentium ne abieritis C2* in ciuitates Samaritanorntn|
ne intraueritu y fed potins ttead oues , qua perierunt. domws|
IfPael, Matth.10.5.6. Nunc illis limites illos,quos po-
fuerat euellit. Tanquam dicat Ecclefiz , Dilata lecum
tentery tui , 7* pelles tabernaculorum tuorum extende , ne
parcas,longos fac fæniculos tuos, C7* clauos tuos cenfolida.. d
dexteram enim ,«7* 4d lauam penetrabu , * femen tuum
entes bereditabit , 121.52.2.3. Ecclefiam igitur illic di-]
ätät,non- fingulorum Apoftoloríi poteftatem.Quin|
indead confirmandum id, quod hocloco agimus;|
argumentum nonleue fumitur.Illic cunctis Apolto-
lis non fingulis totius orbis terrarum cura datur , &
ramen neccelse erat vnialicui vniueram illam,que in
Íingulos partita erat;curam dari. Vt enim Cyprianus
Jin libro de ynitate Ecclefiz copiosé difputat , Epi(co-
patus. vnws est, cuims à fsugulis im folidum pars tenetur.|
Quaro cui vniuerfa illa curanifi Petro? quaro vbi|
nifi hic commifsa fit? Quemadmodum eodem loco]
Cyprianus vtranque coniungens teftimonium atte-|
ftatur, $uper ilum , inquit,vnum d:jica; Ecclefiam faam,
z illi pafcendas enandat oues fuas. Alter veró locus no-
ftram potiüs fententiam maximé iuuat. Cüm enim| -

tuit efse caufe , cur nunc Iïngularibus verbis oues

ritum fmüum j fi eni rem:]?rm'o peccata , remiïgtmtur illi ; f

ret , vuam catbedram conflituit , (77 Vnitatis eit[dem m'gi-i

!
&efe'llütur "
hzteticorü
arguméta,

|

Loco cita- [
tg.

Cap.t0. 2t. ]
th

T
Pomi
fat
ceio

|
IRo'mæ
Iaf
(mnes
:(fOI'i(i t
fntut

CurChr
f
WE
otr

Tuft

PXrTac TUMNPURICRENDAQE

VonmEHY a ia n oA as
v É

|Romanus
Pontifex
Petti fuc*
f:eflbr.

Romz Tre

ftoiici te-

lo mnes hi
ftantur.

*F-Sap.-;.n.

Cur Chii-

Ó

togauerit.

|Tra&.rz.

icsdibandbs

Aferitaliquam bonam, malam,quz Romz noii fuifle

£rumfuiffc

- affecunt,vt per triplicem interrogationem Chrittus

Hjo

CIN IDOÀN C CAPUT À ..

ï?gi

ynem «b vno sincipientem fua auttoritate diffe(mt. Loquc-
batur àutem Cyprianus de hoc iofo lóco,quem mo-
d& verfamus. Deinde refpondent aduerfarij,cü pro-
bauimus Petrum vniucrlt;e à Chritto Ecclefiz curam
accepille;nihil dum egille nos, próbádum nobis effe
Romanum Pontificem Petri (uccetTorem effe. Nos|
veró contenti effe poifumus demonftraffe Petrum;
de quo hicagitur , Apoftoloram fuille principem,

ifti eandem in Romano Pontifice rationem valere
negantage rogemus, quate? Quia, inquiunt, Petri
(ucceffor non eft. Quidni? quia Petrus, inquiunt,
Roms non fuit. Itáne veró? tota igitur caufá in hoc
verfatur cardine,vtrum Petrus Romz, nécne fuerit?
]Vnde id (cire poffumus, nifi aut ex litteris facris,aut
lex ecclefiafticis hittoriis ? Scriptura certé non negat
Rom fuiffe, & Petrus ipíe (e Roma elle indicat,
càüm primam fcribit epiftolam.c .5 1.Babyloni enim
fe dicitfcribere , & Romam , vtillic Deó adiuuante
docebimus,Babylonem vocat. Hiftoriam veró pro-

doceat ; nos enim hiftorias omnes , autores omnes
non Catholicos modó,fed etiam hzreticos , qui iam
indeab Apoftolis víquead noftram memoriam ex-
titerunt, & quidem ea de te mentionem vllam fa-
ciunt,teftes habemus Romfuiffe , Roma fixi(fe [c-
dem,Romz glotiofo martyrio vitam finiuiffe.Quid
auctorcs dico? templa , faxa, ligna Romz fuille tc
ftantur.Ergo dum ad epiftolam primam Petri veni.

be. Pugmb;t enim ewm illo orbis terraram contra infenfa-
t5 interim nos profligatis ex hoc loco hoftibus, ad
Cáftra reuertamur.Dus hicrelique queftiones funt,
vt totus penitus locus enucleeturs altera; cur chrift?

cífet interrogatus,triftatus fuerit. Vix auctor vllus
cít, qui non dicat propteres Chriftum ter Petrum
interrogalfe, quia ter Petrusante negauerat, aut vt
triplicem negationé t:iplicifmgularis &moris pro-
f-fione' deleret; aut vt conftaret omnibus non mi-
nàs tunc fuiffe cóftantem , quàm ante fuerat incon-
ftans.Ita Cyrillus, Theodorus Heracleota , Theodo-
rus Mopfueft.LeontiusTheophyla&us,Maximus in

(ermone de temporce. 149. Beda eius verbis in com-
ment, Nicephorus lib.r.c.35. Ambrofius item in apo
logia Dauid cap.9. müultoram obferuationem fuiffe
tradit.Redditor,inquit Augultinus,negationi rrme trina
cofe[fie,ne minas Amori lmgua F-miat,qu.äm timoriseg* plws
vocis elicwi[fé videatur mors umminens , quam vita pre[ens.

Aliam Chryfoftomus , & Theophyla&usrationem

declararet , quanti oues fuas faceret , quas illi nollet
committete,nifi ter examinato , vtrum fe plufquam
cxteti diligeret. Potéftque hoc Ecclefiafticz feruire
difciplinz,vtintelligamus,quàm diligenter ij , qui-
busanimarü cura cómittenda eft,examinari debeár,
|hac potiffimüm in re, vtrum maxima cateris ante-
cellant caritate;quando chriftus cam cognitam,tam
lexpertam, tam exploratam Petri Caritatem tamé ter,
lantequam curam illi ouium fuarum traderet,exami-

nam de Romano Pontifice non agebamus. Sed quiál

mus, pagnent ifti,fi pollunt,cum totó terrarum or-|.

nauit.Sed hac dere paullo infra di&turi fumus. Gre-

A

Pétrum dc eadem te ter interrogauerit , vtrü fe plus,| -

ftuster Pe- quàm cateri diligeret; altera;cur Perrus,cüm tertio
trü ihter-. |

fermone de poenitentia Petri, Auguft. hoc loco, &| -

goriuslib.6 in r.lib.Regum.cap. 16. aliam;íed magis
moralem , quàm litteralem ponit. Primó ; inquit, er
dicifur , Petre amas me , vt per amorem 4gere fortta ffedeat.:

|

|tum fodit.Duz in Petro fingulares virtutes fuerunt;

eiem conditeris fernentits smardefcat. Simile eft , quod in

mde poto,ac fr vll dixiffet Iefusz: Nift teitttnoniwm tibi perhi-

nequaquam Fa [éipias curam bács nec te mtromittas de ouibws
etiam propterca ter interrogaíle;quia rem illi maxi-

numerus perfe&ionem fignificare. Sic enim legi-
mus eurideat Chriftum ter eundem fermoné oratfe
Patrem Matth. 26. 44, Vnde noftra de Petri primatu
(ententia confirmatur , aliquam illi fingularem po-
teftatem datam effe, quando tet , id eft perfectiffime
illum examinat;Ecclefiam nunc,ficut ante promife-
rat; fundaffe faper illum, quádo tam alté fundamen-

LABPEQ SSSQSEUS

Secindo,vr in contemplando alta cognofcat, TW f;,-'-
.&4 Cdn'fdïifdfägu,v*' e,gg Prgx;mu'nfäruedt ,€g" ad/þeï-

Íermone de tribus ordinibus Ecclefie Bernardus -
Ícribit,sed /lud,inquit, tuitdrca , vtrum poftit bis conuezs
mieter Aptari Irina Petrimterrogatis,vt boc fet dicere £mws
me, Amas me, amas me? babas caritatem decordepuro,e77 de

bente con[cientia,quod me ames, «7* valde perfetleque ames;

"meuw ,proquibw UIiq We Fmgm'a eus ejflæfm eff. Ego ad nes
gationem non dubito Chriftum alluütfe : (cd credo

mi momenti committere volebat; itaque volebat|-
|perfe&e eius explorare caritatem 5 folet enim hic

—

r.Tinorh;

co[cieistia bona,e fide no fiia»Meliüs, & ad fenfum lit-7 ;
teralé magis apté idem íctibit Bernardus fermone
. [in Cantic. 76. Nonotwfe fzperepetitum eff , Petre amas
dmesyib commifPione owmm.Et. ego quidem id fignificatumper-

Tetnakius -
numerus
PCIfC&i01
nem figni.ä
Bcát. —

quamobrem Ecclefiam fuper illum fundauit Chri-
ftus,fides,& caritas;fidem ápudMatth.c.16.18 explo-
rauerat , ideóque Ecclefiá fe fuper eum fundaturum
promiferat; caritatem nunc etiam atque etiam tétaz,
& explorat;qua explorata &d ficium illi Ecclcfiz fu-
perponit,Pafceinquit, oues meas. Alterá quztionem;
cur Petrus tértió interrogatus triftari ceeperir; fcité
admodum vetfat Auguftinus. fer. de tempore 149.
Qiud contrif aris Petre? Quia reffodes amorem , oblitus tuum
timorem, Sinesntervoget , interroget te Dominwe, Medicus
eff ,qui te interrogat y ad (anstatem pertinet , quod snterrogati
Noli tedio affict. — Expetla , smpleatar wwmerus. diletlonis,
vt deleat simerum negationis. Chryfoftomus, Theodo-
rus Mopfuet. Leontius , Theophyla&us, & Euthy-

rum, atque iterum idem interrogaret , in mentem
illi venerit negationis füz, veritüfque fit , ne quem-

mius idco triftatum dicunt, quiacüm Chriftus ite-|-

Cut trmarï
cq:þbfit
Pcttüsä |

admodum tunc,quamuis ita fe Chriftum amare pro-
feffus faiffet , vt fuam pro illo animam dfet,'ä re
po'ceret;pofiturus, ter tamen negauetat, réque ipfa
declarauerat, minüs fe illum , quàrmi fibi videbatur,

quàm fibi videretur. Magis probo , quod fcribit
Theodorus Heracleotes , contriftatum fuiffe, quód

Idens,me tam fpe rogas? Quid hocad morcs valeat

cüm Chriítus eum tam fepe, & tam diligenter in-

tertogaret, indicare videretur (c illum fufpectum|

habere,idcirco ne femcl quidem,& iterum affirmáti

feeum plufquam czteros amare, credidife. Propte--

rea rcfpondiH'C,Domine tt onsnia nofli,tu fcis,quia amó te,

verum effe,quod dico ; quid ergo quafi mihi nó cre

amauiffe ; itanunc quoque mírnüs fottaffe amaret,|.

quafi dicat.Tu qui omnia nofti, ignorare rioti potes

copiof& hoc loco , & fubtiliter diíscrit Auguüinus.

quirendi cupiditateynon obediend:s ,

$it, inquit ,'4tmeris , o'üïcium pafcere dominicum gregem , !ï
fuit timorisindicium m;;arepdjlorem. Qui boc animo pafcut
eines Chriflt, vt [nas ve mt effe , nen Chri/?i »ft :onufntuntui'
amare, nos Chriflwm: vel glariandi , vel dominandi , vel ac-
C fabuemendi , g* De

Tra&.m5.

Placendi. caritate.. Contr« bos ergo

vgil.«t totiens inculcata

ss

Ddd4 if

n——Ü

t

Ls

|

2.Timoth..
$d.

loAN;NUUJRwNATlixMMMENT WWQ

nj2

11 |

|Philip.z.21 54 joy, Chriflisque; -Atpoflolus gemit ftà quarere , non qua |

'Iefï:: Chrifli.Nam qm)i eft :zläu.cl,g/i dtligis me, Pdfc'e 0A€$ WICAS,
quam fi diceretar,(i me diligis 4 nom te pafcere cogita ; fed owes
meds € fscat meis pafce, nan fícat tuas s gloriam meam im eis
quareynon taam:dominum meumynon tunmlucra meamorn

Itnazne fs ia eornm. [cietate , qui pertiment ad tempora peri-
Wl"/;ïsæ IPFS AmADIeS , Q* citfera ,qua hu malorum tutio
Iconnectuntur. : i. 7

* * n ': ; " ; * j *
j9.. /£men, amen dico tibi ,ciom effes inmior , cingebas te
eo7 ambualabas, vbi velebasycom autem [enueris, extedes ma-

ins tud5 , C* Altus te cmgets 77 ducet, quo tunen vis.)Mor-

tis genus, quod pro fe Petrus fubiturus erat , Chriftü
his verbis fignificate, equenti verfu Euangelifta de-
clara. Duabus derebus queri. potcít; car Chriftus
mentionem mortis poft ditam Petro ouium fuarum
Ea(i:cndarü curam intülerit, & quare id genus mortis

'Cur Chri-
ítus men-
tioné mor-
tis intale
Atin :

/

E
||

T

Cur genvs
mortis
Clgiilus
ita fignifi-
cauetit,

Huuentutis,& fene&utiscommunem alludat.Solent

nus. Zanquam dueret, inquit, Qvid retribues,quia diigi;
pie? Diletlonem offende in owibus. Quid mibi preflas , quia
d:lgis q6, quando ego tibi praRin, ot me dälz(geres ?o$:dile-
(ionem tuam erea me babes , vbioflendas babes ,vbi exerceas
babes, pa[ce agnos meos. Quatenus autem pa(cendi effent agni,

leo* domuinice eues tanto pretio comparatayq uanta e/fenr dile-

clione P:tfäend.e,in con þquentiäm demanfimr. P5 (?quæm enim
Petrus impleto legitimo uwmero trima vejpon fionts profeffus eff
fé effe Domimi. dile&orem , commendatis fibioutbus ems audit
de faa futura pa(Gione, Hic demonflrauit Domimus fic dilige-
das ones (inas ab ij s,quibus eas cemmendat, t parati frmt mori
pre eis. Sic id£ Ioanmes in epiflola [na ait, ficut pro nobus Chri-

jrIoan.j.16 flus animam feaim. pofeit s fic ez* nos debemus pro f?atr'zbm

nimas ponere, Chryfoftomus veró, Leofitius , Theo-

iphyla&us, & Euthymius aliam; cur hoc Chriftos di-
cat,caufam reddunt;nempe vt oftenderet non props|

tezea fe teceum interrogatfe; quod illi non crederer.

fere modum Cy:illus, voluitfe conhrmare Chri(tam

|vera cífc,que Petrus refponderar, fe eum amarcsfcire

cnim fe illum pro fealiquando moriturum. Theo-
dorus autem Mop/ueft. vcilli ncgationis preterite
memoriam , timoreémque , & folicitudinem ; qua
propter illam angebaturab co aufcrret. Aliter ctiam

dicant , voluiffe Chriftum Petrum nolentem à fe di-

ceffüm ferretfuum , fore breui, vt fefequatur.Quod

d E n - d : : x
lattinetad fecandam,tertiamque queftionem,omnes

hic au&ores tradünt fignificalle Chriftumfore , vt

cleotes,& Mopfueft.Leontius, T heophyla&us,Beda,
Rupertus;'quoautem modo,quo tépore, quo loco,
id Deo volente in prefatione ad cius cpiftolas di&uri
(amus. Quid dicatur, nemo non vidct; cuir ita dica-
tur,id veró cexplicandum cit.Cur dicitcut effes tmior,
cinge-l:d& teycim autem [enmerz, extendes manus tuas , «
alius te cinget, Vt fignificet, càm effet iunior, mortuá
non fuiffe ; cüm autem fenuerit, effe pro fc in ctucc
moriturum. Haud dubium,quin ad confuctudinem

enim iunencs robuftiores , & magis cxpediti effe
corPor*e,quäm fenes ; itaque ipfi fibi (uficiunt, neq;

Ihac metaphora declaraucrit; nifi & tertiam aliquis|
|qüzftionem vclitadiungere, quod hic genus mortis
Ifiguificerur, qugaut minimé dubia eft, aut ad fequé-
tem perüinet verfum. De prima igitur queftionead|
hunc moduin fer. de cempore. 149. fcribit Augufti-|

Credere enimuero , & ita quidem credere, vt fciat|
eum pro fe, càm opus crit, moriturum. In eundem

uelli confolari , bono cílet animo; patientérquedif-|

Petrus in cruccm füblatus moreretur ; Auguftinus;|

Lcontius, idémque Chryfoft. & "Theophylactus in-|.

Cyrillus, Chryfoftomus, vterque Theodorus, Hera-|- :
. multa virtutis exercitatione fubactos habetaffe&tus.

Atad corporis fui minifterium vlla alterius indigent.-
Ope; ipfife veftiunt, ipfife exaunt, Ipfi per fefine -

ïduce, hine Ícipionc,re&i , vegetíque quocunque li-
bet, incedunufenes contrà aut mosbis; aut atare de-

cingant , qui fe fuftentent;indigent minifterio.Idem
naturz congtucnter euenturum Petro;cüm effetiu-
nior ; feipfum cinxiffe, veftijfléque , ideft c'orpo*ri's
fui habuiffe poteftatem, idcóque illud conferuaffe ;
fore, vt cüm fenucrit, cius corpus non in ipfius , fed

5 li aliorum poteftate fit; qui deillo , quidquid libue-

- rit,faciant, qui morte pro fc afficiant. Hec vnacft
allufio, in qua pars maxima fententiz confiftit, Alia
fubtilior eft, quam nefcio an quifquam animaduer-
terit, queQue in contratio genere vcríatur. Solenq
iuuenes fortiores effeetiam animo , quàm fenes;

trus . fortior fit, càm fenuerit , quàm cüm erat

ibilitatis membrís aliorum , quife veftiant, qui.fe -

fignificat autem Chriftus fore, vt & contrario Pe-| :

juuenis ; iuuenem enim temcrarium quidem fu-

ignauum ; qui cüm iactaffet fe pro ipfo imoriturum,

C cum ad minimum periculum ventum eft, fumma

cim negaucrit leuitate; fenem magno, ac forti futu-
rum animo:pro fe enim gnauiter moriturum, Ter-
tia eft in verbo cihgendi,quo ad recens Petri fa&tum
alludit.qui fe paullo ante, vtad Chriftum contende-
rer,tunica precinxerat , & fe in maris flu&us conic-
! Icerat: quod folus videtur Rupertus obferuatfe.Qua-
fi dicat,iftam ego iuuenilem fortitudinem, & alacri-
tatem animi in martyrium ; ifam cgo tunicam in

icrucem coix mutabo. Cüm dicit; Exiendes manus tuas,)

" duplici eiam vutur allufione;altera ad habitum im-

FD potentis ienis, qui dum à miniftris veftitur , accin-

gitur , debiles , aut chiragra tumentes manus tollit,

14

l'iheodorus Mopfucft. Leontius , Augutlinus , Beda
- ldeclarant, in quam fublatus mortem erar pro Íe op-
petitarus; mànus enim cextendit, qui in crucem agi-

tur.: Scd audiat hocather , Petrum crüci füffixuml

ïfuiiïe,quod oimnes pnqrfus,qui iam inde ab eius eta-
te víque ad noftram ícripfcruit, tradidere; Caluinus

- j modó cxienscx ,rr.lpodc fabx-llam.ap pellauit. Verum gac fuile
'eius, vt diximus,impudentiam in przfatione ad Pe- eucifixi.

. tri cpiftolas fumus refutaturi. Quod ergo Rupertus,
ä&'Euthymius exponunt, Cum e[fes iuuior , id ett adhuc
fublegeMofis tanquam fub pedagogo non adceo for-
tis , non adeo ch:fe&us eras , vtpro me mori poH'es;f

?rzï»m autetn [enuerir, id c(t perlegem Euangelicam per-

— fe&us cüaferis,pro me moricre ; morale quidem cft,

litterale non eft; Cton effm, inquit, Parm»(w,loquebar'l

bet , alia quoque ratione interpretari licet. Iuuenis
eft, quiadhucindomitos atque rebelles ; fenex, qui

Illum difficile, hunc facilé gubernatris, & pro Chri-
fto,quocunque voles, duxeris.Colligunt Chryfofto,
i:Leontius,& Theophyla&us'ex hocloco Petrü tunc,
icüm hzc Chriftus illi dicebat,)neque iuuenem ,. ne-l
que fenem;fed media , atque virili xtate faitfe ; quódy
lex reliquo ctiam tempore;quod poftca Petrus vixit;i
facilé probatur. Quod dicit,dmrer, que ta non v recte,
"Theodorus Heracleota, Mopíucft. Leontius; Chry-
foftomus, Cyrillus, Thecophyla&us , Euthymius ex-
iponunt naturalem fignificare voluntatem , qua &j
Chriftum ipfum mortem legimus exhorruiffe;czte-

ÓÀ

rom

p N PT 4v

ife, fortem veró non fuiffe , fed timidum , &|

|wteis,qui fe cingunt.locum detaltera ad crucem, vt -
ipfe ftatim Euangelifta , & Theodorus Heracleota,|

Is 4 ..
vt parnlns , [apiebam vt parulos,. S3 mores iuuare li- 4

Caluinus :
etrum né

dl

WENICKOUm - EU

oRCSMNMU MA . .

—— À — Á : M O

i aMarkene o i i la da

----

. Xoaüdem ! ! ; r A
ass «i[nan credant Petrum in crüce mortem fubijlIe, ne

É.

- *-

r

ïT heodoii
«:Mopfueltt,
?de morte
Petri locu:

S ;*!ä Jix Vþw ;'l,f.;,

! Caluinus, ,
,& Beza in

A u

m er ]

a ia 24 a É S-L.. i D. s : sE E
.gga'*'*mferärefgmn. -Enmuero miovtetn 1n cruce Petrus fafhi-]
à «(«;d,' 19 c"';* - i ; 5 2 » $344 B

nf

DI zj
bX 2 | OVRRUK AT. r3
,,;i.f*t* * 'fl.l'.ï'x"q' 'Aff " OA i. ;
B

" " n x us : ; E : -
—R "n w M IN Wt VY o P . T Ti o : CTH Pa , g 2 : .
& " X * r H 1 " ) , . i v
2 À E " . $ ^ ^ : E5 ! w.y OSENES Y " à j R
OGNNSIOAN. CAP. XXI - -
"O ?. u um .«* 3 ; "at WO 5
à N d u

cr
at

iz'--.—

ieodem n.ïodOfoïCE«b;?äUä- lib.a.e.35:0- 7 7

1 d
*

quem nefcio an,cum eó Perusn&ü,fï tn habitarus;!:

Aerc ag pé at v torep poc d'usvon(ay à éoasy Ev ie-e eppomedés, V
CU uiae r M o p ESh od CFRIE lEs ÓRDNDSI VA s 2 d
rle8 Jyg ii dyeaen omrrphs ravalo T xa] ) eta-

e

- * * 1. ceot " N ej
ääg.ggzï?; , ;Eggäzgzgïlatvrf&ä P. ,'Esl- b D u u d : Áv as - i
ö?ïäpl,ö?!?!-.'*?i"m).?þ.*WX&*M" Q ,,4», /ä HeAnc0 ndw fe ;ïrg

s.

q€8 5 oA M ray MLA h uerd LE .ä Yl s x* piuaisade
tem figengos fiz » qund quia difficile mtelleitu evat , Euange-

& us g 23 scdeoelbi 4 . : l', r " P& a ,, AC ,,. OU. Bs * ie-**. RA "
Ui a Id tsv ferten verfs y tuim d ipfe pety ob n
" gmg gäg.c &gbghipüus modo moreretur.. fïäail- /ig'ngïcäs dixï*t? :

1

AX AM W LE m w POR p
vf ggän,geg,. Mortem vocat Euan gelifta clarifica-| .

x morte pró Chrifto, pro Edangelio, pro veritate|
obita; vt Leontius, T heophylà&us;& Euthymius ex-|
'onunt meliàs, quàm idem Théophylatus, & chry-|-
pitomus,&,vt videtur, Auguftinus,acBeda,qui clá-|
rificationem , aut glorificationem fanctorum pro|.

. Deum He-

; braicaphra:
1 Y

"flS.

'ï,

— Matth. 10.

33«
"

F-

(Chriffó mortem vocari putant; quód magna inde ad|
-os redeat gloria. Nam ctfi maior illis, quàm Deo|

iqua mortefe ipfum , fed , qwa morte elarificaturus effer
Deum. Eftautem Hebraica phrafis idem fignificans ;|
quod dare gloriam Deo, ideíft veritatem tanquam

declarauimus;quod qui pro tuenda moriuntur veri-|
tdte, maximé faciunt, inde, martyres di&i , quod &|

Ineptus eft, & . infulíus quidam hzreticorum inter-|
pres, non dixiffe Euangelitá fignificans, qua morte|

Apagefis iftas ineprias. Qui Deum glórificat; multo
imagis fe ipfum glorificat; id eft maiorem fibi mere-]

que, fed totü reenum czlorü promeretuür, vt Matth.

rebitur,qui pro illofanguinem,& vitam fun dxtïæt,

teferendum. Hazteticorum interpretes , quiarepu-
1Dante orbe terrarum in eo obftinati etrore funt ; vtj

tem fignificari ; id-enim exéenfio manuum detlazt
rat Álios &u&tores in prafirione in epiftolas De9.
tri in cam rem:plurimos citaturi damüs ; hocloco!
verba tántüni ponam "T heódóri: Mopfueftienfis ,^ |d cfe féqüi Petrum: quemadio
ia m i üenéto ; fim habiturus;!: -|& Theophyla&us, &, vrvidétür, Chryloftonfus x
dro o lPa Pri Sjiplloeie eiioe Ui ia orrdp u X C. poniüt quam n eriaim aBert, & magi

- .-æ-.,.

: * 4.4:,';* 42;4. P *'--:"-x i [ 2 E
0Htoc mæuupt'gd ä?m&wps 5

on;em'Dci, quód magna non re quidem ipía, fed)

* . Wi WTR * ? "EM 47 sbhos 245b 1 É on- NT P ose d e i " iur Éd . s as R I o LR A M :
hominum opinione, ac fructu , Deo accedat glofm:D |tateverax, eg" man[uetis Dominus preterit& coticertationis au&oris — |
m tf ; |Yo $k o $ov ; ; » E * d * 3 4 : ; sgX» A &. :

i"n'fþ&&ame;' iudicantéque Deo confiteri,vt. c. 9:24.].
verbis teftentur, & fuo fanguinc obfignét veritatem.|

meriturüs erat vitam zternam , nullum ergo meritü|
effe: Ifto fane modo probare potuit nec mortuüm|
- fuiffe Petrum , quianon dixit Euangelifta, frgnificans;|
-|qua morte clfet moriturus ; fed.clarificaturws effet Denm.|
1 ". |quod Chryfoftomus;,& Euthymius fcribunt, wuffiffe
tur gloriam,quàm Dco tribuit. Si enim;qui efurien — | Chriftum fe Petrum pedibus fequi , tanquá aliorum
tem pauit Chriftum, non dico gloriam qualemcin-| m : üum;

125.34.35. fatis, füpérque demonftrauimus, quid me-|

inquit; cenfitebitur mecoram bomitnibus, coxfitebor- 7* ego
-Jeura catam.patremes, Cur ergo potiüsdixit, Q»a morfe

À

E^

: B

Clari&care ACcedit gloria, tamen Euangclifta non dxcxt,jïgm]ïw — óac ft diceret,Lam de eo , quod

E.

|mere Éuangelifta fignificatfe Ch-riH:u-*xïiïa-äävoïäf*tfä

: gï?n'ü-tï,j quámquamáliam eriamáffert, & magis pro

.|ciam verbàloco cómentarij. Mira, iniquita eum feauni

jer menegabis.: Itit ille , vt faprà diflum efl adlrac inur,

Apetefl vt de eo,qued adiect, jequeris antem poftea meus [erzio

- i

[quam non negauerim Chriftum , càm hzc diceret,

w fl :
: 55 a* *,&i"&.
l andghs
1 pE ; ll Y Xwe - PN5AM æ*f",.ai,"i-*ïï'
Xillet? Nam etíi Petrus magná gloriam & apud Dc, d

w x

r - RRR n

P i
E O*
2282
$m
"g DA
G O
& 3
".
es CO
S E.
E RB
9 6
M n
'U LE
- L
6 $"
bt s z
purrs
cec s"
, i
p
£ a
ec
6.8
c 2
B -
-»fgi.'/-äää
'&*C**i
t Mi r i
MSne

fore Petrum, cümfencx effet, vt gu'o" Deo-mori nori

E
-t
EE
4IH?. w
.,.

.l :
loannes ià

quafi ex euéntu Chrifti (ententiam interpretetüg; agj ,onse
P.r.bct. a M w T . RUE DP 54' 5 b o o Wi uv '*.'1

b

: 203 4ag . AAE Q 9 : NMPLUME N UPQ E n PO E AA .
Theophyla&t.A]ij de ipfo genere mortis mtcrpretïu
A AH X RORURU d B- Es OM M - n —
tut; vt füperiora quafi dicab(eqwere meinczlumeun-| —— |
tem ij(dem vefhigijs quibus ego viam mihi in celum
pandi, ideft per crucem, vt Theodórus Mopfucft.
Lcontius,Atiguftinus, Beda,Euthym.Rupértus.Op- Optima ]
timéautem ominium Rupertus , ideóquc eius fubrj-inuperi in-
: ; Yn.uí:j|terpreta- j
;tio, quz &

ZOnlikiés5 B22 Wsi PUAT eií fET. D. a
menimit m quacum dixi[/it ipfé , Quo ego vddo,ï??äggeme i nus
.mado j?qux, þqums Antem po]lea ; reþondem Petrus, Qar;,: 37.0.
inquit,non po[Jum temodo [equi? animam meam pro tepona. |
d boc dicente Domino,In hac noCleantequam gallns cátet,

: * : N n . ARU : PV. g tl ?(:32»&
Etiam (i oportuerit me mori tecam, non te näaäg.wa'w -
quam concertationis Drs l:enä(nä memitit , dices,fequere ,m?äj
IX it':bt »Quo cï vado, an'ïþoïesä

me od [equi,tw negando ter veracetm ve e[fe coprobaft ; fu-

verns appreat. Sequereevyosid efl imitare me; demceps eim,
paratus eris pro vne e7* in carcercm e77m morterm ivé. Paratss :
mquam ,e [ortis eruse7 ficut paullo ante tunica [accimens, |
7* mitténs te in mare fiducialuer 4d. littus peruemfláó f sm| ——
fiudio praduatione acemtf? f]iritu fertitudini per medium| — Ü
Vtribulationis ewtrens in littore quietis etérne mecum flabilie-| ]
ri.Hic verus cft fenfus,& dilucidé enucleatus. Quá-

abire coepiffe , non vt iuberet Petrum pedibus fe fc-
qui oportere , fed vt ipfoabeuntis habitu declararet|
ita fe mortis genere fequi- debere, quemadmodum|-
pedibus fequebatur.Itaque nó arbitror littcrale effe,

Apoftolorüm ducem , tanquam Vicarium füum;|
maeitíque familiarem ceteris, tamé vt þïæreti;(:fgf:cxiä
|deant, vetba hic eorum recitabo. Qued ff quis,inquiüt,
| P'e*t*'?ghi*drk.fiff, 4u'b?g.qdo 1gitir Lacobws (edem Ierofolymis ac-
tepefit ?. Refonderem bunc Petrumstotius orbis magisirum
| prepofuiffe.. &d mores (iquis hoc accommodare velit! .

dicat

Diritag at

x

Quodt PJ
tto digi:ur,

Jäqw" me,

OQimnibus
dicitut,

3

lldü;g,þa, Lefm ,fequentem.) Apparct, vt & Rupertusad-

|quitá non iubes,que crgo modo, quo aufu fequitur

|caret dubirationis Petri. Proptereaenim dubitaffe,

|Heracleota,Leontius, Theophyl, & Euthyra. reddüt,

Sequere me. : 401 T
?0. 1. Cenuer[us Petrue vadit iww difipulum , qnem

norauit in his verbisíam Petrum , càm hoc dixit;fc-
|qui cepilfe Chritum,cümquce refpexiffetIoannem

Petrus vidit iuen sziPulum. Indc igitur occafiené ac»

Icipit de illo potiàs , quàm de cateris interrogandi,|

Hic autem quidiSed quare inde occafionem accepcrit,
id neício an quifquam interpretá fatis animaduer-

tes exponüt Petrá, cum vidifTctIoaunem Chriftum
etiam fequentem,cüm ille non iuffiffet , vtfe feque-
retur,quafi admirantem hominis audaciam, qui aon
iuffus , nen vocatus Chriftum fequeretur , dixiffc,
Kic autem qnidi quaíi dicat , num & iftum iubes te fc-
tci$eníus à fen(u Petri proríus alicnns. Primüm qui
trum fe pedibus fcqui,quod eftà nobis fuprà refuta-

indilghö tuliffe, vt ctiam loannes Chriftum fcquere-

[ rur,fed potiüs optaffe,vt (cqueretur, ff enm welo mane-]
rtid cft vt me nen Ícquatur , quid ad te ? Qui vcró ín-|

terprerantur fuffiffe Chriftum, vt fc Petrus fequere-
eur,id eft vt Íc genere mortis imitaretur , nec cxpli-
cant quomodoe cx Ioanne fequéte eccafionem fum-
pïcrit hoc interrogandi: nec veró explicare conue-

Petrus Ioannem,ficut & fcipfum Chriftum fequen-
tem videbat, non peterat coniccturam faccre pro
Chrifto non moriturü;ícd Fociüs moríturam, läuc
ipfe prepterea iuffus eum equebatur , quia pro co
moriturus crat. Hiceft nedus , quem vellem aliquís
foluiffet. Crede cego Petrum duabus conirariis Ínter
fc rationibus incam impulfum fuiffe dubitationem.
Vna quidem ex parte, cüm fciret quantopere Chri-
ftus loannem diFigcrcr,pcrfu:dcbat fibi.hoc illi pri-
uilegium conceffurum Chriftum, vt violentam non
fübiret mortem ; altera veró ex parte , cüm cum fe-
quentem videret, cóiiciebat etiam ipfum pro Chri-
fto moriturum. In hancancipitem adduétus cogi-
tatlonem quzftionem Chrifto proponit, 7ic awtem
quidí Atque hzc fortaffis caufa,cft,quamobré Euan-
gelifta difcipulum ita defcripferit,qwem &lgglmt lefon ;
&,qui recubust im cana [oper pecius eumt, qg7 dixit , Dopitne
quis eff , quitradette? quod nufquam tam multisaliás
verbis feciffe legimus; vt caufam fcilicet vnam indi-

an moriturus violenta, & erudeli manu effet , quia
vnicé à Chrifto diligebatur- Probabilior certé hzc
ratio eft,quàm ca,quam Chryfoftomus , Theodorus

Petrum fingulari erga Iloannem amorc fuiffe, idcóq;

Chriftü (cqueretur;id cft pro illo moreretur. Refpó
fio enim Chrifti haud valde obícuré indicat Petrum
genus potiàs quoddá bencficij , ac priuilegij effe cx-

5j eums volo manere,quid ad te? tw wie [eqnire; adhuc enim
Petrus non Spiritu fan&to confirmarus,& in nonum
mutatus hominé, vt hemo loqucbatur. Probabilior
ctiam,quàm illa alia, quam Rupertus adducit; idco

|quoquc fequentem viditfe. Hoc enim eft , conwerfus| -

terít, Quidam enim Eræfcrtim hzrceticorü interpre-|.

hoc dicunt , necefIe eft dicant Chriftum iuffiffz Pc-|

tum. Dcinde ,rcfponlïo Chrifti indicac Petrum non C

nienter illi fentenue vidétur poffc.Ex co enim,quód ,.

noluiffe ab co feparari,fed optaffe, vt Ioannes etiam|

itimalle,quàd Ioannes violentá non fubiret morté.|

B

,E

F

hac defcriptione vfum Euange iftam, vcintelligere-

eam curam Ioanni demandailc; hic auté ipfum per fc

DJ

. fic Ambrofius in enarratione pfal.45. & ferm. 20.in

fequi, fequerie antem poffea.HocInempe, inquit , twusc diffu
kc];,qmnda fnper pelbws eims recumbons difeipulm ife dixit i

Chrifti znigma intellexcrit, Cjon efés mnor, cingebuas re . P«
dN fus
H» I€ tmge!, Chrilti «er

|Petro dixiffet, feqwereme, dc Ioannc dixit , 5i eum ve
manere, Nam fi intellexerunt, maere, id c& non fequi

interrogare Chriftum;quis ipfum traditur* effec , fed

etiam de rebus, quz ad loannem ipfugsn pertinebar,
interrogafle, qu« m inquiunt, vniucríz ecclefiz, &
proindealiorum difcipslorü curam fufccüctatsitaq;
fuo incipit munere fungi, & Gzcol oibus folicitms cífc.
32.323. Shenm velo manere, donec veniam quid ad te! tn
€ eqnere.) Primüm hoc loco dc lc&ionc, dcinde de
fenfu difputandum;qui maxima ex parte cx le&ionce
pendet. À multis iam ante nos obferuatum cf cripli-
cem huiusloci lc&ionem reperiri.Prima eft illa ma-
ximé vulgaris, quz in emnes fcre Latinos peruafid
codices , cóíque incredibili fcripterum negligentia

tia particulam conditionalem 5/, neceffarió requirit,
& nulla inter «ày, qux in omnibus Grzcislcgitur li.
bris, & r« cft, vt fufpicio vlla cfc poffit iuterprete
noftrum vnam pro alteralcgi(Ie. Tamé fic hoclocoj
Auguftinus legit, fic fermone de temporc.. 149. fid.
Euícbius Emcefenus homil, de Ioanne Euangelifta,

pfal. 18. fic Beda,& Rupertus hugclocum interprc-
tantes. Alteralectio eft, 51 ewm volo maneredonec venia,
quid «d tefQuz le&io in omnibus, quos legere potui,
Grzcis codicib",etiam illo celebratiffimo Vaticano,
& apud omnes Grscos cnarratores fummo confenfu
reperitur, t«v dvróy 9- pcerdv, tac tpocopiat, Ti eum vole
Imanere , denec venie, quid ad tef Quemadmodum & Sy-
riaca exemplaria, & nonnulla Latina,& vetufta ma.
nu fcripta legunt, quz ab cis, qui precipuá in hac rc
opcram pofucrunt,notata funr. Tertis ex his duabus.
Icoaluit, 55 / cewm vole manere , donec veniam,quid ad te?
quomodo Hicron. lib. aducríus louinian. r. legere,
|videtur. Verale&tio cft,vt ex Grzcis codicibusappas, , 4
rct, fs euns velo maneredonec ventam , quid ad te?. Scd 2üt huivi lo i.
incutia, vt fit, notatiorü pro , 75 captü elt (cribi, s;
autab aliquo fortaffc, qui nolebat Ioannem ctl«
mortuum, fudiosé per fpecicm corre&ionis locu
cotruptus eft. Superuenitalius quifpiam , qui «ü
in alijs libris 5i, in alijs, ss fcriptum videtet, vtram
quc lectionem coniunxit, 5i Ae ewma velo wamere , quo
44 te? Quedattinetad fenfum, quocunque modo le

gamus,non magnum diícrimen cft. Hoctantüm in

/

tercít,

contaminauit,5jc ewe velo manere, der veniam,quid adi — — | |
lre? nulla prorfus fpecie probabilitatis.Nam & fcnié-

QU

| l
lovwf(*æu
lo

An Ioànes
mortuus
fit, 4. (enté-
tit,

fc moituü.

:

i. Fuiffe
mortuum.

j Mortuiü
Muifie, fed

;—efurr'cxif-

.

Tra&. 124.

4, Natuta-

moitem.

|

Kferre,etiamfi eam manere vellet.Ad (ententià venia-

ifuiffe au&or Hippolytus in lib. de confummatione

ent£in regno fno. Qui e& fentétiam fequi volet, etfi meo

liam docuimus,quomodo id, quod Ioannes fubiicit,

lem obiifte|to plures , ac maiores auctores habens , naturalem

ay8 5

TCUIN IOAN. CAP. XXL

Chriftus velle-(e eüm manere ; tamen vt poftca
demonf(trabimus, non continaófequitur Ioannem|
nom elfe mortaudi $ fin aütem legamus, 52 eim|
volo manere,àut, ff fic eum verbo manere , nihil affirmat,
fed fab códitioneloquitur,nó debere Petrü molefté

mus , quz tota ex confecuto euentu colligenda eft.
Etenim filoannes mortuus non eft , non dubium
quin Chriftus id fignificauerit; etiamfi , vt Euange-

Et non dixit Le[ns ;non:marirur?/?d,bæ'cuni vólo manere, nou!
quafi difcipulorum errorem corrigere voluerit, fed
quafi volneritoftendere, quàm fubtili coniectura,
quodobícaré Chriftus indicauerat , intellexerint,
quüd cüm non dixiffetaperté difcipulum illum non

aut,/f frr m,qmd 4d te? (agaciter tamen diuinauerint,
quid Chriftus fipnificare voluiffet; eum nimirü non
moriturum. Siautem mortuus eft, manifeftum erit|
noluiffe Chriftum indicare eum nó moriturum. Eaj
igitur quftio priüs explicanda.Multos de hac dubi-
taffe,mortuüfne effet Ioannes, an non,Ambros. fer.
20.in pfal;xxg.*au&or*e&;uonnullos veró fenfiffe non
fuitfe mortuüm Auguft. Beda,& Euthym. hocloco;
referant.De morte igitur Ioánis quartuor apudgra-
ucs auctores inuenio fentétias." Prima eft,non fuilfe
mortuum. In qua fententia videtur vetuttiflimus

fzculi,& Beda in fer.de Ioanne Euangcelifta,fi tamen
cius eft ; & quicunque fenferunt Ioannem vna cum

curum effe.Ita certé fentit Dorotheus in vita Ioàánis.

Chrifti verbis Matth.16. 28. Suot quida de bic flátibws j
qui no gu[labunt mortem donec videanit filium bominis vemi-

quidé cófilio nemo fequetur;tamen qui fequi volet,
explicare debcat, Ef mon dixit ex lefus,non moritur ,fed f
fuiffe mortuum, & quidem mortis gencre violentz,

no fuiffe.Ira Thcophyl.in illa Matth. verba.c. 20. 23.
Calicem quidem meum bibetis , quod cx illis ipfis probat
verbis;nec enim dubium,quin mortera fuam violé-
tam,quantum quidem in Iudzis fuit; calicem fuum,
appellaueritquem cüm & Iacobum , & Ioanné fra-|
tres bibituros effe dixerit, quis audeat dicere violen-:
tam mortem non obijffe? Prafertim càüm Iacobü ab;
Herode occifüm conftet A&.12.2.& eundem vtrun-|
que calicem bibiturum dixerit? Tertia eft mortuum,
fuiffe,fed eodem furrexiffe die; & in celü tranflatum
fuiffe , quemadmodum B. Virginem Chrifti matrem

arbittor,argumento,quód in apocryphis, vt hoc lo-
co ait Auguftinus,libris legerit, càm fe viuum in fe-
pulcrum quod ipfe fibi parauerat , intuliffeti, eius
poftea corpus repertum non fuiffe. Quarta eft;mul-

obijffe mortem. Tertullianus in lib. deanima. c. de
Menandro hzretico;0b;t, inquit, & /eannes , quem in

tereft. qubdfi legamus ; Sic ewm velo manere ; affirmat; À

lifta expofuit, diíerté non dixeriteum non moritu-| -
|rüm. Itaque interpretabimur Ioannem dicentem,

moriturum,fed tantüm, ff euns volo manere,aut,fre eum;|

Ibnlate, inquit, dum Iucem babeti 5 & , venit nox , quando

Enoch,& Elia ante fecádum Chrifti aduentum ven-|.

Probare folent, qui ita fentiunt opinionem fnam ex!

far.lib.s.hift.Eccles.c.s: Ambroftus in commenr. ii
pfal. 45. & fer.20.in pfal.18. Hieron. in commenr. iri
c. 20. Matth. Eufebius Emefenusin hom. de Ióanne
Euangelifta, Chryfoft.hom.in Ioan.. Auguft. hic,&
fer.de tempore 149. Theodor. Heracleota; Theodor,
Mopíueft.in Grzecorum Catena; Leontius in cóni-
ment.ad hunclocum, Gregor. homil. in Euangeliá
3. Beda hocloco,& in Martyrologio vitam Ioannis
Ícribens, Theophyla&.eniá; Euthym. & Rupertus in
comment.ad hü clocum, & Haymoin vita Nicolai.
Hoc multo probabilius; fatis enim apparet voluiffe
Ioannem hocloco eá dc fe vulgatá opinioné corri-|
gere,doceréq; pro fua modeftia (c immortalem nor
futarü,nec id Chriítü aut dixitfe;aut vllo modo indi-
caffc. Quod eo niagis videbat effe neceffarium,quód
cüm admodü,cüm hzc fcriberet,fenex efIet,ea magis

elletnon effe morituram.Illud autem,quod ex Mat-
theo afferunt, qui mortuum efle negant.c.16.28.illic
explicatum à nobis cft. Reliquum cft, vt & hunc ex-

quaftio verfatur quid fit,manere,& qui fit,denec venia.
Auguftinus, & Beda, vt vulgari cederent opinioni,
adallegoriam confugerüt, per Petrum actiuam , per
Ioannem cótemplatiuam vitam fignificari; Petrumi
ergo , ideftactiuam vitam non debere manere, id ctt
expectare aduentum adiudicandum Chrifti,fed an-
tequam ille veniat, fatagere;ac perfici debere.. 2zm-

nem potefl operari, Chryfoftomus vero , & Thcophy-
la&tus de loco videntur interpretari,Si eum volo hic
manere,& non mitti tecum in totum orbem terrarü
ad docédas omnes gentes,donec paullo poft redeam,
& raittam eum; qwid ad te? Omnes alij an&ores dc
morte exponunt, fr eum volómuaere , ideftnon mori,
donec veniam , quid ad te? Diffenfio inter eos cft de illo
verbo, Donec veniam. Alij enim intclligunt non fecü-
dum Domini aduentum;quem omnes expectamus,
fed aduentum illum metaphoricum , quo non qui-
dem vifibiliter ficut ad iudicium; fed per potentiam,

eum volo manere, denec veniam , quid ad te?. Secunda eft;|

quamuisalio,quàm Petrum, occifum enim à Traia-] . :
tempus Vefpafiani, càm Ierofolymitanum vidiffet

mortuam fuiffe legimus ; atque tranflatam. Quam;
opinionem Nicephorus fequitur lib.1.cap. 35. Eo,vt

|(übiturus.Senfum ergo elle, 51eum , aut, fic e»m, aut ,

adgentum Dommireman[urmn fruffra fuerat. [es.. Poly-

Vefpafianum Ierofolymitanam deleret vrbem. Si-
gnificareetgo loannem non moriturum víque ad

excidium. Sic Dorotheus in Synopfifcribit fenfiffe
aliquos; ita quoque hocloco Theophyla&tus. Vio-

7 llenta, & minimé probabilis interpretatio. Alij (e-|.
icundum Chrifti aduentum intelligant, fed hyper-

bolem effe putant, qua nihil aliud fignificetur,quàmi
Ioannem .diutiiïïm& victurum effe. Sicut nos vulgo;
cüm aliquid valdefero faciendum fignificare volu-

Ita Leontius, & Thcodorus Mopfucft. Alij fccandü
aduentum fine vlla hyperbole,(ne vlla figura notari
putant,fed chriftum non de quacunque , fed dc fola

dam Dominiaduentum non effet, ficut Petrus, crat,
51 fic eum vole manere, 1d eft ille(um , non crucifixum
ac dilaceratum,fed fanum, atque integrum,quamuis
mortuum, 144 ad te? tu me fequere ,tu mecum ad cru-

cem propcra. Sic Eufebius Emefenusin homilia de
lloanne Euangelifta,Auguftinus fer.de tempore. 149.

vulgo inualuerat opinio ipfum, càm morruus non|

plicemuslocum. Quid cft, ff ewm, aut; ficeum; aut, fj Q t
| : | p *4. |'volo iná-
[rc eum volo manere , donec vemiam ? 1n duobus verbis:

virtutämquc füuam venturus erat, vt per Titum, &|

mus, dicere folemus,Non fiet vfque ad diem iudicij.| "
violenta loqui morte, quam Ioannes vfque ad fccü-|

(icut te,non alio violente mortis genere concifum,|

Quid fit;

neye, — .

:

Sup. cap.1$
;j. & cap.
9. 4*

Quid f1-
gnificet;
donec vt-
nia,

crates Ephefiorum Epifcopus apud Eufebium Ca-

l& Rupertus hocloco. Atqse hic verus,& germanus

-

R

m

nsuz.

,..r : : AT ORLASIRUT * ,;

i

ASEAS d 5 M TARU T

Moralis ex
pehitio;

2 Galato 6- ï-
Roman.1i4
4.

AÀn hzc
verba [int
Euangeli-
d.

creto de
Canonicis
fcripcuris.

aliorum
confüetu-
Idinem ea
adiecerit.

left lenfus, Id enim agebat Chriftus, vt Petro Ioanné

icruce mortem , ficut ipfe fübierat, fubiturum; ergo

1Ad hunc fenfum nihil refcrt, quno modo legamus;

ibisadmodum vtile potffumus documentum ; 1 quid
cui bencficij, aut priuilegij, autà Deo, aut ab homi-|

& Euthymius fcribunt, curam iam totius füfceperat

. |verba,quz fequuntur proximo verfualterius, quàm

- |c.1.1.Quod fuit ab initioquod audiim? ,quod vidimms ocule

Seff.4. de- homines Catholicos Concilium rcuereri Tridenti-

ItGO

IOAN. MALDONATI COMMEN T.

61

opponeret. Petrrum dixerat fecututumfe , id eft in
quando é contrario dicit velle fe manereloannem,

quo Petcum, idett viillata moriturum.. Atque hoc
eft,quod ipíe Ioannes fubijcit, Et mon dixit Lefte mon|
moritar, (6d, ff enm vol'o manerey donec vemam , quid ad tef

fiue,5/,(iue , frey fimey $1 1 enm velo manere; idem enim
eft (enfus. Quid refpondendum ad-illufi.,Masth, 20.
23. calicem quidem mewn biberss , illic ex Hieronymo, &
alijs auctoribus diximus. Moralein feníum Cyril-
las notat,natutafic eíTe comparatum,vt velimus no-
ítrorum laborum habere focios. Nosobferuare no-

nibus concedatur; quod nobis denegetur , non con-
tinuó murmurandum, non continuó. dicendum,
Hic Autem quid? Nam i Chriftus Petro, qui, vt Chry-
foftomus , Theodorus Moptucft. Theophyla&us,

Ecclefiz;non pepercits fed eum rcgrchcndit, Quid 44
tef quanto minüs priaatis hominibus nobis parcet;
quanto afperiüs nobis dicet, Quid ad re? Z me fequere,
officio tuo fungere,Sparram quam matlus es, cole s vnus
qui(que onus faum pomzbit, Quid refpicis retro? twme
(équere. T'à quis es, qui iudicas a(ienum. feruum ? domino fm
llat , ant cadit. $1 dxerit pes, quontam mon (ut. manus, non
fäm de corpore, not ides non c[ft de Corpore, Y, COT 124 15. .
| a4. Hucef diferpmlus ille, qui teffissonit perbibet deby,
« feripfit bec; e7 femwns, quiA vVeri cþ,te/limmium eitas, )

Catholicos ztate noftra extitille, qui,an hzcwerba
Euangclifte fint;in dubium reuocaucrint , videri

nó fignificateum non moriturum;fed non co modo,|

Miror veheméter do&tos homines, & bene profe&ó

À

D

D

mendandam huius Euangelij au&toritatem adicéta

facere.. Qujsenim eft veterum auctorum , qui. hzc
verba tanquam Euangdiftz non proferat?. Certé

Euangcliftz effe non poffunt. Quis enim potuit di-
cere,Sont autem e7' alia multa, qua fecit lef'& , qua ft [cri-
banter per frngula , ueetpfum arbitror mundum capere poffe

cerat,viderat, & reliqua eius facta fcripferat , qua in
hoccontinentur Euangelio? Etfi Theodorus Mop-

Coníuctudo quoquce fcribendi Ioannis indicat hac
eius effe verba.Eodem enim modo fcribir. r. epiftol.

nofim,c]uo'd perfpeimw ,2* manus nosfre contre(lauerunt
de verbo vita , annuntiamus vobis, Oportebat denique

num;quod nó folüm totum opus, fcd fingulas etiam

LeegiíTent auctores ;; nàm multi guzftionem cam
|propenunt , & cius rei cauías probabiles reddunt,
Chryfoftomus , & Theophyla&us putant caufam|
reddere voluiffe;cur;cüm alij multi fcripfiflent Eui-
gelia, & ipfe ad fcribendm"n accefïiHEt.,amgrc ni-
mirum erga Chriftum fecifle , & vt eius viciflim er-

fuiffe ; quod nefcio an quifquam hazreticorum , quij
modo Ioaunis receperint Euangelium;quamuis au-|.-
daces , quamuis magni fint Ariftarchi , aufus fuerit

eos, qui fcribend: [unt libros , niti qui & ea qua Icfus fe-| .

fueft. putat hac ipfa verba Euangeliftz non. eíle.|

partes tanquam Ioannis approbat. At quorfum pre-|-
J pzxterirer aliorum confuetudinem hoc Ioannes adiecio

|enim ab aliquo poftea , autàtota Ecclefia ad com-| :

M.

E

F

lifte refpondentis , Amen, ita eft , ícimus cum difci-

|quàm ea; que fuperiore verfü funt, à Ioanne fcripta
licet dubitare. Videndum ergo primàüm quorfum|

. |dum, quódairfore , vt fiomnia, que Chriftus Fca-cir:l |

bat,illum fuiffe difcipulum , quem tantopere Icfus].
diligebat, quíque in cena in eius pe£&tus recubuerac.]:

Cyrillus vero,8c Rupertus, vt auctoritatem ijs, qua
[cripferat ; fidemque conciliaret ; (e enim non falía,
non incerta, non ignora narralle;fed quz ipíe vidif-
fet, cüm adeoà Chiifto dile&us eílet, adeo illi fami-

liaris, adeo cius lateri iempet inharens, vt ignorare

vt mentiretur, . Hanc habet empha(im pronomen
illud, Hicybic, Ícilicet; quem diligebat Iefus, qui tam

rus cffet,fcripfit hzec, vt Rupertus ol

babilius ad torüma, quod fcrip/erat , Euangclium etle
referendum ; apparerenim , vtdiximus , toti operi|
fhidem conciliare voluiífe; & non tam folicitum effe

toto Euangclio de Chrifto , de eius doctrina ; mori-|

quitur,Er frimns,quia verum eft tefiimenium eius, parum
confequentem oraiionem vidctur reddere, Primüm
quia cüm antc per tertiam perfonam locutus fuiffet,
nunc per primam loquitur ; deinde , quia cüm ante
fingulari;,nuncplurali dicit numero (cimas. Hzc tes

Gracé pro od epdl fmus legendum effe c12 fcio;at-
queitaquidem Theophyla&us videtur legere, Sed
nihil tam tenui coniectura mutádum eft. Nam per-
fonz,numerique mutationem , qui confuctudincm
Hebrzorum nouerit, minimé mirabitur. Etreddi
aliqua potefl ratio, cur cüm ante per tertiam perfo-

itaque oportebat vt per primam defe perfonam lo-
qucretur.Cur ergo plurali numero?& cius rcialiqua
potcft afferri caufa.Sunt qui putent auctoritatis gra-

Hcbraice , & Grzcz lingux confuctudine alienum
eft. Credocrgo fuum teftimonium aliorum etiam

voluiffe , quafi diceret non folüm ego, qui teftimoe
nium perhibui,fed cgo,& omncs , quicum Chrifto
verfati fumus,Ícimus verum effe. Piget Ru pertiin-
terpretationem referre nimisalienam. Putat enim
mimefim efle;quafi hzec verba Ecclefiz fint Euange-

pulüm veradixille; .. 1. . :
, 2$. Sunt autem q7* 41;45 mg!r.t,quæ fect Ieþ:;,q'hge f j?r';"—
banter per figula , nec ip(ato arbitror mundmm capere po[fe
eo$, qui (cribends fanr,libvos,) Putat,vt paulloantc di-
ximus, Theodorus Mopfueft.hzc verba Euangeliftz]
non efle, fed ab aliquo poftea adicctaefle , quod illic].
quoque rcfatauimus. (&jn,fi folisrationibus,& co-
iecturis res agatur, mogis probabile eft hec verba;|

elle. Sed, vt diximus, neque dehis, nequc de illis

hzc Euangelifta dicat ; deinde quo modo intclligé

non poffet; quzab illo gererentur; nec Chritum|.
amaturum rántopere cum fuifIe , f1 eiufmodi effer;|

L i E E ta mv . OaSUpse B. 2g
familiaris illi fnit, vrin cius peétus in caena recutn-,& hoc cap;

beret, vt folusauderet interrogare, cgu's cum traditu-| ^^*
feruáuit. Quód|-
&j . * . N 1 o MA T TUM 2 1
dicit, b«c, nonnulli ad id (olüm referunt, quod de|
Petro,& Ioanne proximé dixerat.Sed multo cft pro-|

decet,vt que de fe,& Petco paullo ante,quàm vt que|

bus , miraculis , morte,re(urrectione dixerat ,lector
crederet. Atque ita Chryfoftomum; Cyrillum, Theo.
.. phylactum intellexiffe ex eorum, quas modó recita-
* [uimus,interpretationibus perfpicuum eft.Quod fe-|

|coniecturam , aut füfpicionem quibuídam iniecit]
na dixerit bic of di(epulus llejnunc per primam dicat;|
Weimus, quiaiam declarauerat fe eum effe di!cipulum:

tia italoqui , quod & à Ioannis modcratione, & ab|

omnium . difcipulorum conícientia corroborare|

gafíe amori refponderet; hunc enim,qui bac fcribe-

Icriberentar, müdus libros capere non poffet. Chry
: foftomwvs,

B-

m M 3 bb

dgIÓ2 IN IOAN, CAPVI XXD : 163
lloftomus , & Theöphyla&us ided exiltimarit hoc| A fcribendi effent, capere nó p'd(ïþ,quiä nimis hypcr*'-j
addidiffe, vt oftenderet fe non ad gratiam;quódami-| — bolicum videbatur, metaphorice multi intellexerát
cus eífet, fcripfiffe chrifti : etenim quiad gratiam| vt mundam non czlum; & terram, fed homines in-
(cribuntalicuius,nihil pretetmittere folere,quod ab| . [telligat. Sed íj ipfiauctores non eodem modo iuter-
co geftum fucrit commemoratione dignüm;fe verb| - prerantur.. Nam alij exponuntfore, vthomines ca-
multo plura, quàm fcripfiffet,& valde memorabilia! perenon poffent, id eft vtnon poffen intelligere, vt
pretermififfe. Cyrillus vero,&,vt videtur,Leontius) '| |Auguftinus; Beda; & Rupertus:Quem fenfum etiam
& Theodorus Heracleotes excufationem elfe putát;| '*.*!Thco,phyli&us'prcbat, & illis Chrifti verbis con-|
potuifle enim Euangeliftam ab aliquo imprudenter| | firmat, Mwlta babeo vobis dicere, fed mon. potefla portare
reprehendi, quód multa Chrifti fa&ta filentió prate-| .. medó. c. 16. 12. Alij fore vtnon capetent, id cft, vt
rijffer, excufare multitudinéab eo geftarum rerum,| ^ memoria res tam multas, acvarias continere non
|tá multas fuife, vt necfcribi poffint; & fi ícriberen- f'pof-fentf, vt Theodorus Heracleotes, & Lcontius.]
|tur, tot mundus volumina capere non poffet; Quod..— Vtraqué iriterprératio vno refellitar verbo , &ibres;|
dum dicit & fe excufat, & res Chrilti magis quodam ïquoriüin enim dixiffet libros non poffc capere, fi id
modo, quàm fi eas perfcripfiffet, amplificat Proba-| — dicete voluiffet? Dixiffet potiüs fore,vt res ipías,que
bilius hoc eft; quamquam mihi quidem alio potius ïfcribendæ eífent;capere non potfet. T heodorus veró
Ípectatfe videtur Euangcelifta, ne quis exittimaret Mopfuctt. exponitrnundum non fuiffe cápturum;
non fuiffe fa&aà Chrifto plura miracula, quàm quz| — ideftneminem futurum,qui tot fibi libros,quot ne-
ipfe,caeteríque Euangelitte commemoraífent; &| ceífarió fcribendi forent, comparare poffet. Sed & :
fidei terminum figeret,nihil pretereaéredens,quod| hanc interpretationem fatis apparet non effe ger-
aut alibi legeret; autaliunde à Chrifto fadtumaudi-| |manam. Verus feníus cft, multos ícribendos fuiffe
. |ret. Non de quibuflibet, vt opinor, rebusà chrifto| C libros,fi omnia,que Chriftus feciffet,figillatim fcri-
ïïlfgjgs fa&tis, fed de folis miraculisloquitur, vt Theodorus| |bendaeffent, fed eam librorum ingentem mültitu-
an hzc in- Heracleota, Leontius, & Cyrillus interpretantur, & dinem,magnitudinemq; voluminum per lyperbo-
eosanti'ey füperiorecapitever. 3o. colligitur, aut certéde| — lem,cüm certam numerum dicere non poflet; dc-
miraculis, doótrina, & myfterijs, in qnibusfuit| |clarauit, vtetiam Auguft. Leontius ; Cyrillus,Beda,
mors,& refurrectio. Quóddicitmundüllibros, qui] "T heophyla&us, & Euthymius exponunt. |
FINIS
OM
!
i
l « E T
L RNESES À T Eee I N-

f D
— (

[ 4
f 1 : ; ; :

.| locutusceft vobisDnsinHoreb. 667. a. & 827.a.

— o o
* L. d 3
j Lw
d
! : (,' n
y

LÀ

Qfï*";ä-gk. | i
GW Eu -" IN,DREE'XfL de sccoenofi
LOCORVM SCRIPTYV R AE
QV/E IN COMMENTARIIS IN
Lucam, & Ioannem exponuntur.

.. GENESIS.
C.5. 10. Ádam vbi e? 904. €.
3. 17. In quacunque die comedetis ex eo; morte mo-
ricris. - | | $68. £.

77.f. |
4.15. Vocauitque nomen eius Seth dicés, pofuit mihi
Deus femen aliud pro Abel. L n E
6. 4. Ifti funt potentesà feculo, virifamofi, : 84.a.
to. 9. Venator robuftus coram Domino. 29. .
1$. 6. Credidit Abraham Deo, & reputatum eft ei ad
iuftitiam. 828. b.

16.6. Ecceancilla tua in manu tua eft, &c.
17. 17. Putaíne centenario naícetur filius?
Ir8. 12, Qua rifit occulté dicens, poftquam confenui,
. & dominus meus vetulus eft, &c. 33. d.
20.18. Concluferst Dominus omnem vuluá domus
Abimelech. - pu 37. .
30. 23. Abftulit Deus opprobrium meum. 37. €.
35. 21. Fixit tabernaculum trans turrim gregis. 105.b.

$9. C.

- 87* 4. Oderant eum, nec poterantei quicquam paci-

.. 945. &.

"

ficéloqui.

| EXODI. | :
8, 24. Venit mufca grauifTima. | U A C epa d
Tr4. 15. Quid clamasad me? ^ C265. D

2133 Siquis aperuerit cifterná, & foderit &c. 286. c.
33. 20. Non videbit me homo,;& viuet.25. e, & 4935.a.
[ LEVITICLE E .
lz. 2. Mulier fi fufcepto femine peperit mafculum,
immunda erit 7. diebus. |

! moriatur;lapidibus opprimet eum omnis multi-

| : LA GVM GA

4-1. Pepetit Cain dicens , poffedi hominéper Deum

15.17. Etlampasignis tran fiens per partes illas.829.d.|

3. d.

tarum eius. 811. c. f.
j E59050 REGVM- à
4- 29. Accinge lübos tuos,& tolle baculü med.25;.c.
IOD. * .
1. 4. Pellem pro pelle dabit homo. 489.C.
12. 18. baltheum Regum dilffoluit. z/
17. 12. poft tenebras fpero lucem. 461. d.

- 9. 17. Repofita eft hec fpes meain finu meo. 495.a.

- ao. 29. Hzc cft párs hominis impij. 34.| .
| PSALMORVM.
1. 4. Quj habitat in ceelis,irridebit eos. $53

46. 25. Oésanimaz domus Iacob,&c.477.c. & 1071.e.|.-
48.12.Do ribi partem agri extra fratres tuos,quá tuli| . |

de manu A morrhzi in gladio,& arcu mceo;j9r.b.| 10.4. Dominus in téplo sí&o füo;3Dominus in coclo

II6.e.|
126. 16. Quiblafphemauerit nomen Domini , morte

tudo populi. ! 835.C.
- DEVTERONOMIL — |
4« 1. Non vidiftis aliquam fimilitudinem in die,qua

18. 1j. Prophetam de gente tua (ufcitabit tibi Deus.
/449-8. |

! !26. 6. Dnscuftodiat introitü tuü,& cxitü, &c. 864.a.|

2.8. Suícitat de puluere cgenum. ?5
16. 7. Homo videtea, que parent ; Deus autem in-
tuetur cor. : 755.f.
35 REGVM.
1. 14. Sureant pueri, & ludant,
: i, REGVM. j
9. 29. Ergóne putandü cft,quod Dcus habitet in no-
BW C u 605. C.
12. 16. Quz nobis pars in Dauid? - 965.€.
22, 22. Ero fpiritus mendax in ore omnium prophe-

1132.C.

2. G. Egoauté cóflitutus fum ab eo fuper Sion mon-|
tem fanctü eius predicans praceptum cius. 48.d.
422. à. 1088.É. ^.

" fedes ciussoculi cius in pauperem refpiciunt. 69.f.
12. 4 Illumina oculos meos, ne vnquá obdormiam,
ia M u L 90.C.
1j.5. & 52.6. Hlic trepidauerunttimore, vbi non erat
timor. , fo^. c.
16. 8. Sub vmbraalarum tuarum proteges me. 5;. d.

17. 3. Prote&or meus, & cornufalutis mez.— $r e.]
17. 31. Deus meus impolluta via eius. 70«.|
21. 17. Circundederunt me canes multi. 874.d.

24- 6. Milericordiarü tuarü,qua à (eculo funt. 84.2.|
25. 1. ludica meDeus , & difcerne caufam , &c. 825.2.|

j6. 10. Dominus autem affumpfit me. D . Rl
30.8. Quoniam refpexifti humilitatem meam. 57.b.|
32. 10. Dominus diffipat confiliagentium. — 7rb.|
3. , InDomino laudabitur anima mea. 67. .l

32. 32. Vua corum vua fellis, &c. 1009.C. 33.4. Magnificate Düm meci, & exaltemus,&c.66.d.
31. 38. Surgant, & opitulentur vobis. 3orb. — 55.18. Clamauerüt iufti; & Dfis exaudiuit eos. 362. b.
| IOS V E. | B4-9.Non füpergaudcát mihi,qui adueríantur mihi
7.19.Dagloriam Deo. . 846. a. b. iniqué; qui oderunt mce gratis. 1034. f
IVDICVM. 42. 3. Emitte lucem tuam, & veritatem, &c. . $70.a.
— 6 25. Pax tecum, 414.€- — 44. ro. Vnxitte Deus , Deus tuusoleo lztitiz. 48.b.

49. 6. &

AL OV PERSSEQO : ii

VWERYERECHEO K MNISNTUUNS NUW R Á

164. 6. Noliteextollere in altam cornu veftrü. 955. a.

lror. $. Aruitcor meum , quia oblitus íum comedere

1166

LOCORVM SCRIPTVR A.

167

49. 6. & 74. 8. Quoniam Deus 1àdex eft. — 660.2.| |18. 10. Turris fortiffimanomen Domini — 1082.c.
$9. 3. Iratus es, & mifertus cs nobis. ^ . 6&b. [m9.17.Feneratur Dnoqui nüiferetur pauperis. 254 b.
|$9. s. Oftendifti populo tuo durá. ^ . 650.c.880.a.| |:1.1. Meliuscft nomen bonum;quam diuitiz mulie|

59. 8. & 107. 8. Diuidam Sichimam;, & cóuallem ta-|
bernaculorum dimetiar. $99.f.
Gt.11, Diuitiz fiaffluangnolite cor apponere.. 257.d.
62. 7.In matutinis meditabor in tc. 1*4.€

65.12. Tranfiuimus per ignem; & aquam.26r. f.162.f.

66. 7. Terradedit fru&um fuum. . $4. b.
67.25. Videruntingre(fus tuos Deus.. 151 f.

€8. 13, Aduerfum melloquebantur, qui fedebant in|
porta. ! o «192, C.
68. 14. Tempue beneplaciti Deus. 166. a.
71.9.& 155.4. Qui facis mirabilia magna folus. 70. c.
72.27. Quielongantíeàte, peribunt. . 295. f.301. a.
73. 9. Signanoftra non vidimus, iam non cft pro-

heta. "T : 129.€.
75. 12, Operatus cftfalutem in medio terrz. — 151. f.
77. 49. mmiffiones per Angelos malos. —— 275.2.
77.57.Conucrfifüuntinarcum prauum. — — 665. d.
79. 2. Qui regis Ifrael intende. 254. d. 1147.c.

79.12. Extendit palmites fuos VÍque ad marc.1029.c.

81. 6. Ego dixi, Dij eftis. 4589 b.
81. 8. Surge Deus iudicaterram, . - 3o1.b.
8 4. 12, Veritas deterraorta eft, &c. . od 9946

98. 5s. Qua procedunt de labijs meis non faciam ir-
nu us5dlis abaheubssoy Go 0448 9
88.38. Thronus eius ficut Sol in cófpe&u meo.939. f.
90. 12. In manibus portabuntte, : 328. c.
93. 12. Beatus, quem tu erudieris Domine. 621.

panem meum. n 30I. a.
t02.17. Mifericordiaautem Domini ab eterno,& in
zternum luper timentes eum. 70. b.
103. 30. Emitte fpiritum tuum, & creabuntur, & re-

168. 18. Induit maledi&ionem (íicut veftimentum.

nouabisfaciemterrz. — — : j2. d.
105.23. Si non Moyfes cle&us eius ftetiffet in confra-
.. &ione in confpe&u cius. s5 3465 d.
106. 40. Effufa eftcontentio fuper principes. 72. c.
108.3. Sermonibus odij circumdederunt me.. 874.d.
108. 8. Fiant diescius pauci, & epifícopatum cius ac-
cipiatalter. 1084. b. c.

414.2. !
109. 2, Virgam virtutis fuz emittet Dominus ex
$ion. i | 606. c.
109. 3. Tecum principium in die virtutis, &c. 804.f.
125. 1. In conuertendo Dominus captiuitatem Sion,
fa&i fumus ficut confolati. 417. C.
126. 3. Ecce h«reditas Domini; filij: merces, fructus
ventris. ; ! 64. f.
Igr.rr, De fru&u ventris tui poná fuper (edé tuá.47.f.
49. a. b. 64.. F. x st
U. 12. Si cuftodicrint filij tui teftamentü med. 4 9. e.
11.17. Illuc producam cornu Dauid. 85.a.
38. 6. Mirabilis facta eft Ícientia tuaex me. — 462.a.
11558. 15. Et fubftantia mea in inferioribus terrz. $4. c.

|148. s. Dixit, & facta(unts mandauit, &c,
PROVERBIORVM. .
j. 22. Iniquitates fuz capiunt impiü, & funibus pec-
catorum fuorum conftringitur. $12. a.

;21.Quis nouit fi fpiritus filiorum Adá afcendat fur-

f. . Laui pedes mcos, & quomodo inquinabo illos

15. $. Stolam'elorig veftiet illum. 306. C
24.29. Qui bibunt me, adhuc fitient. $98. e.
30. 24. Miferereanimz tue placens Deo. — 242.c.

1.3. Cognouit bos poffefforé füim,& a(inus prefepe |

135. 16. Imperfectü meum viderunt oculi tui. 468.b.|

. 1079. b. : "UI
ECCLESIAST £. |

fum , & fifpiritusiumentotum defcendat dcor-
[* — « 3BoIroi L o U a
CANT. CANTICORVM.

1012. C. j .
SAPIENTI.JE. :
2.12; Circumueniamus iuftum ;quoniam inutilis eft
nobis, &c. . | 772. b.
4.5. Rami incófurnati, & fru&tus eorü inutiles. 64 £.
ECCLESI AST ICI. :
j. $. Non tardes conuerti ad Dominum. 3o1. É
6. 30. Erunt tibi corques illius in ftolà gloriz.3c6. c.
10. 8. Regnumà gente in gentem transfertur. 7?.C.

3. 1. Reétorem te poíuerunt, noli extolli ; efto, &c.
Gs £. 532.a. |
j1. 6. Liberafti meà preffura lamma.
IS.A1 E.

261. f.

Domini fui;líracl autem me n6 coguouit. 104.c.
1.11.Quo mihi multitudiné vi&timarü veftrarü2609.c
t. 26. Poft hzc vocaberis ciuitas iufti. 475
2413.Ecce ego mitto in fundamenuis Sion lapidé,&c.
411. d.
3.16, Lugebütporte eius, & defolata in terra fedebit.
.90.b.. N N i
4.3. Refiduum in Ierufalem f(an&ificabitur. — 47.c.
$4« Quid debui vltra facere vinez meag;& nó feci ci?
lo.€Cs w w i ;
6. 9. Excecauit oculos eorum, & indurauit cor, &c.
9444 ; * :
17 9, Nificredideritis,non intelligetis. —. 43. d.
8.5. Etacceffi ad prophetitfam,& concepit, & pepe-
| . ritfilium. N | $2. €.
8.3.Dominü exercituü ipfum fan&tificate.128.f.129.a
8.19.20. Nunquid nó populusà Dfio fuo requiret vi-| -
fionem?pro viuisà mortuis ad legem magis,& ad
teftimonium. - R 340.C.
9.7.Super folium Dauid,& fuper regnum eius. 48.a.
1. 1. Egredietur virga de radice Ieffe, &c. 83. a.
14. I Prope eft vt veniat tempus eius,&c. 4f.c.
14.13. 14. [n coclutn cófcendam,fimilis eto altiffimo.] -
818. £. $20. a. : |
19.18.In illa die erát quing;ciuitates in terra AEgypti.
$486

28. 16. Qui crediderit,non feftinet. 617.| !
29. I, Signatus eft enim illis liber. 667.d.|
30. 2. Habentes fiduciam in vmbra ZEgypti. — 53.c-

3.9. Mulieres opulentz furgite, & audite vocem
meam. TY 199. a,
35.$ T uncaperiétur oculi cecorü, & aures,&c.1034.a
39. 4. Omnia; quz funt in domo mea viderunt; non
r . fuitres, &c. : 456.c.
39 8.Fiat tátüm pax,& veritas in diebus meis. 9 os. f.
40.5. Et videbitomnis caro, quod os Domini locu-|

8.22. Dominus polfedit mcin initio viarum fuarum, tum eft. : 2 QA77.b.
éGor ! ( 44142.445 de€.|. |40.10. & 62.1, Merces eius cum eo,& opus illius co-|
. 16. 24. Dulcedo animz fanitas offium. 951. f. ramilo. —— 483. f,

Éce 2 45.2. Cum

I d

ss

1168

INDEX

49.24. Nunquidtolleturà forti preda?- 866.e
$2. 2. 5. Dilata locum tentorij tui , & pellestaberna-
- eaulorum tuorum extende. 114 9. C.
$3. 1. Brachiü Domini cui reuelatum eft2945.2.949.a.
$»7. Quafi aguus corá tondente fe obmurcfcer. 503.f.
$3. 8. Generationem eius quisenarrabit? —— 767.a.
jj . Omnesfitientes veniteadaquas. 488. a. b. 775.

b 777.3. | |
$9. 1. Clama ne ceffes; quafi tuba exalta &c.

774. €.
uit mihi brachium meum. 70. C.
63.16. & 64. 8. Tu pater nofteres, & Abraham ne-
Íciuit nos. ( AE C MAT
64.1.Vtinam diírüperes coclos, & defcéderes. 829. a.
65. 24. Erítq; , antequá clamét, ego exaudiam.507.c.
| IEREMIAE.

:1086. c. | | CUP
2. 21. Ego teplantaui vineam clectam. 1028 b.
5. 18. Humiliamini;fedete,quoniam defcendit de ca-
pite veftro coróna veftre gloriz. 90. b.

tant vobis, & decigiunt vOS. :
23. 21, Non mittebam prophetas, & ipíicurrebant
816. c. d. 862 e. 1028. b.

quem fufcitabo cis. 49. c. 422. b.
42.4. Indicabo vobis, neccelabo vos quicquá.456.c.
: *ZEGHIELIS./^' |

^morum? d a d C ; 1017. d.
16. st. luftificafti forores tuas in omnibus abomina-
- tionibus tuis. "1 3674
18. 20. Filiusnon portabit iniquitatem patris. 837.b.
34. 2. V paftoribus Ifracl , qui pafcunt femetipfos.
Eba.C. , A
54.2.;.45ufcitabo fuper eos paftorem vnum &c. 49.c.
37.24. Seruus meus Dauid fuper eos, & paftor vnus

49- j-

H o | (5 U aL
1o. $. Vidi vifionem grandem hanc; & non remanfit

63. 5. Circumípexi , & noneratauxiliator; & falua.| -

1.5.Etantequam exires de vulua,(an&ificaui te.881.d.|.

. 19« 16. Ecce ego miito vos ficut oucs in medio lupo-

23.16. Nolite audire verba prophetarum,qui prophe-| -
rosr. É]

3o.9. Seruient Domino Deo füo, & Dauid Regi (uo;|

1j 1. Quid fiet deligno vitis exomnibus lignisne-|

erit.48.c. DANIELIS.
2. 21. Transfert regna, atque conítituit.- 71. b.
6. 16. Ipfe ctt enim Deus viuens. 8r. d.l

|7.14- Et dedit ei poteftaté, & honorem, & regnü ,&c.|

9.25. Ab exitu fermonis;vtiterum zdificetur Ierufa-

in mcfortitudo. - | A. 6,
: | COSEE, BU u o
;.4. QuerentDomiium Deum füum , & Dauid Re-
ei fManme o p m 48. c.
|6.5. Vifitabit nos poft duos dies; in die tertia füfcita-|
^ hiinbS — 7 /^^3279.d]
9. 14. 1j. Da eis vuluam fine liberis, &c. 37. €.
| ; « MICH £ &&, |

4.7. Regnabit Dominus fuper eos in móte Sió.49.c.|

4.8. Et tuturrisgregis nebulofafilia Sion. —— 105.b.
$j2 Ettu Bcthlchem terra Iulda. jig. e.].
ieswcnu HMABAGVC,
| 3. 2. In medioannorum viuifica illud, 104.c.l

1169
43.1. Cum ambulaueris in igne;nó cóbureris. 261.£.| | — ZACHARIA. 3 us
43.8. Educ foras populum cecum, & oculos haben-| — 12. 10. Afpicientad me, quem confixerunt. 1045. £.
t | 165.b.| | -- MALACHIA, |
44- f. Ifte dicct, Domini ego fum /49.2.| | 2. 2. Maledicam benedi&ionibus veftris. 848. d.
47. 13. Stent, & faluentte augures tui. 363.d.| — 4. 6. Conuertetcor patrum ad filios,& cor filiorum
|49.6.Parü eft, vt fis mihi feruus ad fufcitandas tribus| - ad patres eorum. 3. b.
Iacob;xc.dedi te in lucé gentiü.4 9.a.794.a.1000.f. MATTHAL

2. 11. Etintrátes domum inuenerüt puerü, &c.103.d.
.11. Fortior me cft,cuiusnon fum dignus calccaméta
portare, 4*6. b.
4:16. Populus qui fedebat in tenebris, vidit lucé ma-

gnam. 315.d. 459.e.
f* 14. Vos eftislux mundi. 949. d.
7. 2. Hxc eftenim lex, & prophetz. 419. d.

A l4. (?am anguíta porta, & ar&a via eft, &c.
262. [j 2 [ ]
8. 10. Non inueni tantam fidem in Ifracl. |
8. 1. Et?ccum bent cum Abrahá, Ifaac,& Iacob, &c.
319. F. [ 5

9. 1. Non eft opus valentibus medicus. 249.b.
9.13. Mifeticordiam volo,& non factificium. 2:6.4.|
9.14. Quare nos , & Pharifzi ieiunamus frequenter,
difcipuliautem tuinonieiunant? —— $1. a.
9.37. Meffis quidem multa,operarij auté pauci.614. f.

rum. EE I6b5 088 7 dÓ4 M b
10.20. Non vos cftis,qui loquimini,fed fpiritus, &c.
236.d. 3 075 , .

669. c.
non eít me dignus.

1. ri. INon furrexit inter natos mulierum maior Io-
. anne Bap. - 451. b.

236. Í.528. a. |

| 5. 41. Mittet filius hominis Angelos fuos , & colli-|

gent de regno cius omnia fcandala. 1017.f.1018.a.
16. 19. Et portz Inferi non preualebunt, &c.. 49. C.
16. 28. Sunt quidam dc hic ftantibus,qui non gufta.
buntmortem donec; &c. — 1158. d.

19. a1. Si vis perfe&tus effe, vade , vende, &c. 967. f,
20. 23. Calicem quidem meum bibetis, &c. 1158. e.|
1. l0. Commota eft vniuerfa ciuitas. 9$ C.
11 25. In qua poteftate hzc facis? - $36.€.
23. 35. Vt veniat fuper vos omnis fanguis, &c. 282. b.
23.59. Benedi&tus qui venit in nomine Domini. 42.f.
2$. 35. Efuriui, & dediftis mihi manducarc. 659. c.
25.39.Pater mi fi poffibile eft;tranfeatà me calix,&c.
931. C. I070. C. C. |
18. 19. Ite, docete omnes gentes.
| MARCI. |
9.39. Nemo efl;qui faciat virtutem in nomine mceo,

|

1149 à.

& poflitcitó mal? loqui de me. $76.a.
LVCA.
1. 17. Ipfe przcedet ante illum in fpiritu, & virtute
T.^ | 498. e..
i. 34. Quomodo fietiftad , quoniam virum non co-|
gnofco? | 32. C.d.
1. 45. Vnde hoc mihi, vt veniatmater, &c, — $6.d.|
1. 62. Innucbant patri eius, quem vellet, &c. — 35.a.

A51. f.

$.22. Dimitte mortuos fcpelirc morttuos fuos. 1:9.a. |

10.5).Qui negauerit me corá hominib",negabo, &c.|

I0.37. Qui amat patrem , & matrem plufquam me;]
: 143. a.]

I2. 48. Quz eft mater mea, & qui fünt fratres mcio |

17.24.. Magifter vefter nó foluit didrachma? $1.2.353.d.

2.15. Tranfeamus víque Bethlehem,& vidcamus hoc
verbum, &c. | | 11. d.

pu——

n y t

»1.Co- .

1. 76. Ettu puer propheta altiffimi vocaberis. 499.c| -

dR n N *

j

Wi

-X

.11.15 In Beclzebub prmc:pe dc;momorum eiicit da-|
monia —— 82.4.3.91: £
- Trr22; Vriiuerfà: arma eius aüf'äret,&c. Y o OMedi £

.| iudicium dedit Filio. ^ ^ | 825 d.
6.10. Quafi quinque millia. —— | a.
j6-37- Omne quod dat mlln Patcr, ad me venlet. |
1072. ;
6.45. Et &rühf omnes doc1blles D.^ 84 C.
7.17. Hunc fcxmus vnde Iït, Chn&us autcm cum ve-]
| ncrlt,&c. j ::$4744.|

|8.,8. Anthuam Abraham fieret, 600 füm. 47.C.

[]

g u "SCKIP' V R AE aRENE .
ls. 1g. Cogttantrbus ömnlbusm- cö*xdgbusfms de Io—f pams,&c. pb oud s | ï 7 4n.b4d
| " anne,neforte 1pfcïsü'ct Chnftus. 496 d.| . [9.40. Tabithaft u:gc. ngo: 183.£.
3. 38. Qui fuit Adam, qui l fuicDéi. --- U6sc| [10.58. IcfümaNazarcrh qüöräaäo vnxit eum Deus]
$: 17. Ecerant Pharifei fccïcntcs,öce. p ao 2-78 a. Ípiritu,&c. * ^^ iUR 162.e.163.e.|
6. 32. Si diligitis cos,qm vos d:hgunt,quævobls eft IO. 42. Confht utus- eft ä leä mdcx vmomm,æ
vtáia? —— UU348.. | 486f ^

9. 55. Nelcitis cuius fpiritus eftis. . 39.d.]
Io.17 Domine cm:m dæmoma älbucxuntur nobis|
'innominetuo. ' . te 3050
ro. Maria fedetris i?:cus pcdc's Dumxm audlebawcï'w :
'bumillius. 39 039 .2:5:4881b.].

1127.28. Beatüs venter qui te portáuit, &e 4: .E
12:57. Precinget fe,& faciet illos dlfcumbcxc. g
23.34.Pater dimitte illis;ynoi enim R:lunt,&c.w |
U Sedccc in cxuxtatc,quoad quue,&c. - 5«5 b |

?"rvy

L 1; ng non ex iängumrbus r hequc ex volum'aæ;

1. 17. Gratia, &vcrxtas erlefum Chn&um. 466.a.
;.17. Non mifitDeus filium füüm in munduim,vr iu-
dicet mundum.. 796.c.855.b.c.985.a.
334. Non ad menfüram dar Deus fpititum. ^ 483 Jb.
f.22. Neq; enim Pater iudicat quemquam, fed omne

79 Ego fc1o eum, quià áb 1p(ö fum, 1pfc me mi-|

280.c.315.€.
mundo. ! :$80.b.|
ese £ 203,;1.,

9. 39. In iudicium ego in hunc mündum vcm. 128.e.
10.55. Si illos dixit Deos,&c. , 456.b.
12.55.Ambulate,dum lucem habcus.zS o.C. 5!5.8.459
e.839.e.
15.3. Filioliadhuc modlcum voblfcum fum. 940.b |

10$4.f.

. 799.d.827.b.
1j. 3. Iam vos mundi eftis prcptcr fermoncm í öcc..

10.17. Aícendo ad patrem meum , & Pa.trcm, &;.
137. f
20.22.23. Accipite Spiritum Em&um, quorum temi-
feritis,&c. 914 f.1149. b.

ACT. APOSTOLORVM
1r.22. Teftem refurre&tionis eius nobifcá Ecu. 432.€.

[ lt 2826.E|
B.12. Qui feqmtur me, non ambulat in tenebris.|

8. 26. Ego que audnn à Pattc meo hqc quum' in|

8. 48. Nonne bene dicimus nos , quía Samaritanus|

14. 9. Philippe qux | videt me, v1dcr & patrem mcum.

967.d. | |
16.,O mnia quz habetPater,mea funt; —— 481.c.
19.26. Mulier ecce filius tuus. $28.c.

20.27. Infer digitum tuum huö»-,ägc.' (( 416 :
|. [p.5o- Caro &fanguis regnum Dei pof.n.p. 474 e.|

6.38. Menfüram bonam,&c:önfertam &c.^345i6] -

GqOANWNTS C od L

&c. 822.c.] .

;z.; Quare mrroxfh ad viros præpunum habemes,'

'15 33 Ecin Pfälmo fccundo f'criptum eft;Filius meus|

*

&c. 394b

"estu,egolhodiegenuite. ^ " 47.d. 1057.e.
5 46. Vobis opoxtebat pnmum loqux verbum Dcx.
/$34.c.d.

17.28. In ipfo viuimus,& mouernur,& fi "rhus. 4«3-7*43 :
J2128. Inïuper&Gcnnlcsmduxxtm templum 937& :

bc. |

AD ROMANOS

Ir.o. Cui fcmïo in fþmtu Hiegiuihisono o " 6o8.b. |
4.3. Credidit Abraham Dco,& reputatum e& ex,&c. -

-826.b.

Y

1067.C.

-$67:€3025.f.
6 3. QlCanquebaptxzazx fümusm Chn&o Icfu in
mortéjXc. - E ! 56; b.

exPe&autcs. pus - 474.2.

$9419 *
8.30.Quos autém prgdc&mamt,hos & vocauit.115. à.
9.6. Non omnes qui cx Itael,ij funt líraelite. 516.d.
1O. IO. Corde creditur ad iuftitiam ; ore autemi , &c.

9476

15.11. Hora eftiam nós de fomno furgcre. |. 769.€.
1;.8. Dico Chriftum Iefüm miniftrum fuxffc circum-

AD CORINTH

8.6. Vnus dominusIefus Chriftus. — 67.c.
(9.5. Nunquidnon habemuspoteftatem. — — 198.f.

ï -.4.8 É,

1928. Probet fcxpfum homo, öcfic de panc 954 f

12.4. Diuifiones vero gratiarum funt. 489.e.
- - [3.2. Si habuero omnem fidem,ita vt montes. $66.c.
15.29. Quid facient , qui bapuzantur pre: mortuis?

68.c.

2162.€...

15.45. Factus eft primus Adam in animam viuentem,
67.2.

SSS-C- :
15.57. Deoautem gratias , qui dedit nobis vx&onam.

4 25. Trachtus c& proptcr dch&a no[h-a , &re fllrrc-
CXiGONe 7 $712]
j 1. Tuftificati crgo ex fide paccm habcamus &c..

;.8. COmmenrïat camatcm fuam Deus mqnobls, &c.

8.4. Qui non fecundüm camcm ambulamus, fed fe-1
| " cüundum fpmtum. H 086
$. 25. Intra nos gcmlmus ; adopnoncm filzorum Dei

8 26.Ipfe fpmtus po&ulat Pro nobxs gemmbus, &c. :

xo 15.Quàm fpecxoü pcdcs cuangehzanuum pacem? |

^ 965.f.
I.20. Tuautem fide &as, noh altum fäpcrc,f&d tzme. z
| 86.6.744.c. :
tt. 25. Cacitas ex parte contigitin Ifi*ad | S; ;. F |

c1f. 485.e.|.

3.16. Tcmplum Dei eftis, & fpiritusDei. h.i.v. 337.6]

16. Nam etfi cuangelizauero non eft mihi gloria4

Itj.31. Quotidie morior per veftram glorxam. 865 d.|

1067 9

EL iide

z. 42. Perfeuerantes in communicatione fractionis

i :

ERet ; 1. AD

—

*

m
m
OUU OT ERN

E]

uT .5 INDEX Lo CORVM $C

JdQEM

ibid: Littera occidit,fpiritus viuificat. 499.e.£.667.e,|
4.17dd quod in Pr&fcnu eft momentaneum. 1057.f.|

[12.9.Sufficit tibigratia mea. ^. 555 2284
12.15. Ego how.(ïïmc1mpendam&Hzpenmpendau
8('7 a. b NG ..u

: LJO. Smdhuchomlmbus placcrem. 069 b.. IOSO-CeQ
.x9 Lex propter trahígreffionem pogæ,e&, 499. cl

: iv i MU E P.H.E 5542 2id«, :
41 6. Gmufïcamt nos in dilecto filio füo. - 583 el
2.2, Operatur in filios difhdentiz. ; .. : 935.€.]
4.7. Vnicuique fccundum mcnfumm den*atxoms
| Chrifti." AE

14.8.9. Afcendens in altum,&c. (lt-tod autem afcen-
dit. !0 :936.f.1065.c.]
|4- 23- Renouammlf ititu mencis vefkiz 475
G:14. State fuccm&ï:mbgs veftrosin vcmtatc.z;; £
L55 oD Pal L LP PIEUMNAS Rss . d
Ir. 24. Permanere in carne neceiTar1u1n ptopter YOs.|
1085,0, .f* .;.J ;

;D. 4CQSL;O.S. S EN S.E.S..
t.20. Pac1 cans per fangumcm crucis ems,&c. Il3.3..
j.4. Cum Chriftus apparueritviraveftra. — 458. f.
[414. Salutat vos Lucas medicus chariffimus. .. z.b.j
L ..5 AD THESSALONICENSES
Ij-19. Spiritum nolite extinguere. $9F
. ounoodrode. THESSAL :
2 State , & tenete traditiones, quas. dxdxcühs fiuej
petíermonem,;fue per epiftolam noflrá. 10 5,o.a.;
. AD TIMOTHEVM.; k
16.16. Qui folus habetimmortalitatem. .. .
pouequr r vt TIMOTHEVM |
1z.13. Sinon credimus; 1lle fidelis per manet; negarc

felpfum nonpoteít. - 558.b. 648,;1.768 a.
12.17. Sermo corum vtcancer ferplt. i Iniecf9o4.
2.19. Cognoult Dominus qui funt eius. - 9 56 a.|

AD.TLT V.M
jt. 16 Confltentur fc noiTe Deum , fadtis aurem ne-|
gant. i 768.d.827.a.
A D H E B R AE O S.
r. 1. Multifariam , multííque modis ohm Deus lo-
|;,quens,&c. | 495.€.|
[1. 3. Portans ommzvrcrbo vittutis fuæ. 2435* b. 457 f.

sT 7b

d

i.524.d.
4« I2. Pcmnaens quue ad dxuxfioncm ammæ, & fpi-

DES . 67.a.
7. 23. Etalij quxdem plures fadti func faccrdotcs,,f I c.

49.b.c.

$. ii (&1 idoneos nos fecit miniftros noui te&.xoSG £l

2,.12.. Cum metu, & rrcmore ve&ram falutcm opcra-f
dn19becoesiiui LEOOUUEIATS
.13 QI'Q retro funt obhmilcns,&c., L 269.a.. |

1074 f

It 14.Nonne omnces. fum admxm&raton, fpxntus*&c.

""-7 a$. Vnde & faluare in Perpc:uum pomü accedens, ;
; &c.. ) ii oin! o* M OC
9-10. In mihtns carms. WA L | 7-2

IC.L. Vmbram habens 1;;; faturorum bonm um, &c.
4-91 b i

i&Pe&ülcrm Hdemhllhgütans. *362 el þ

,4..15.,15 Ecce nunc quidiciuis, hodiea aut cra(hno ibi-
mug,&c. pro eo vt dicatis,&c.

- :.4,9 ARA í Pt u d u s "$

duo g Bb c

| gregis. 861.c.|.
5 8. Diabolus tanquam ! leo ,ruoxcns circuit . querens,
Ls öcc, $6.e4.
E. P. E TRI. :

1.16 Non mdo&as fabulas fccun no:akfec;mus &c.

1036.c. :

64.5.3. |
I. IOANNIS

! 416.f.743.d. 1056.a,ïïxo.f

& eunr ficuti eft.

to. 38. IuPcus autem meus ex c fide v viui ^* 988 b :
I i. Propter quod.& Iefus, &c.extra Boxtam paffus|
eft. : ,,169. d.,
IACOB& r |

Ie250.c f

i2 4
las S-xc eFt voluntgs,Dm vt bene facientes obmurc- ;
'^ Ícere faciatis. AmP,tngentmm hommum 1gnoran-

tlam. Viod a TAU TCCYNL RT
3 15.] qquxs eft qm vobls noccat fi bomæmulato-;

4 E Chu&oigltur pafïo m öatnc,& vcs,&c. 105 Ó.à. .f-
j:3. Neque vt dominantesin cleris , fed forma fa&ti|

z.;,x 'Melius cratalhs non cognofccxe vmm m&mæ.

| .x. de vidimus,& manus noftre cotrc&auerunt. !

3 2. Cüm apparuemt,fïmlles ei erimus, & videbimus
dIT T TAE 495.a.xo6zb |
4.10. In hoc eft caritas &c. | 99 9.£ !

5 20. Dedit nobis fenfüm vt cognof'camus verum|
; Deum, & fi imusim vero (iho cius ; hic eft verus|
466 2.107 4.b.]

Dcus,& vua eterna.

"p a u

$19.€...—
APOC ALVPSIS

L.18. Bgo fum primus, & nouiffimus. | »47.8.

loox.c.d

20.2. Ét apprehendzt draconcm & lwamt 1llum.

,216.€...
21.5. Ecce noua facio omnia. | 1048.b.
1065.C.

22. 1. Qui iuftus eft mihüccmr adhué. —

6 Angglos quinon Íeruauerunt fuum prmclpatum, |
. fed dcxchqucmnt fuum domicilium in iudicium|.
magni diei vmcuhs erernisf fub caligine rcferuauxt.

hO. Ego fto ad ofhum «Sc pulfü, fi quis apexueut. |

6. IO.II. quucque Domme non iudicas; &datc; funt,
j&e. | 360.C.C.

Xl

OP Rn At
oO

- — — ia

E [

EORVM. QVAE IN COMMENTARIIS
IIN.LVCAM, ET. IOANNEM NOTÀ

ITV DIGNIORA|

f

SVNT,IN QVO CONTROVERSIAS HAERETICORVM ,|
C0 0rs fübie&zhis vocibus, Hererig, Calunas, Calumtfe, Beza, Lu-—— . |

* $ : "o m " $3 . b g . " * 3
E. * E XoUEB bX E ^ $ R iil x j ; E u É a KE W .;.g.ä. *
» i ts m ; AUA [ i E
Y $ " E3 -X
D i s * OO à i E $2 E
P* D "u- rrti t *s , PREERREIO PO h : SEITISEEELa $323 i d o i : d
UE h 334 P ; l NUA I CM T A k$ . : : O t ddd RE A. Pt E * H
* & - : À x F. iq* ; b
. * : i : : DO . : ; ; :
p EW i £ * 1 : Ajl4 E ; F WaE £ à b as Va E

w r

. Á $:

Seinterdümidem quod foalusfineautere — — 649.b ] ^ teptum loannem Bapriftam. 38. c. domi in penetrali agé [ sH
A,»Aamnis pofteri foli ex Leuidsíacerdotes ^ - ægao | - tem falutat 38. f. 39 £. cur cam tatn honorificé falutauit]|-
Abix vicemquid vocetLucas . 00075 50 0 00 tb 39 d. AngelusZacharis apparens. 24. b. qua forma ibid. d|
. |Abrahzfilios quos vocet. Chriftus: 38j.: f non effeludzós | curapparucrit ibid. quis Angelus. e.cur in. taberrzculo ap
|probatioiidogxséio supfeisidon LA CH P s 8iy b |, ypüruicaia f£ij. a curaddextiram alratis. — — 725 b
Ábraham quofnodo diem Chriftividerit.-———— 817;f | Angeliannuatiante$ Chrifti natiuitatem curezlefti Iumin:]
A&iuavitaMartherefpondens —^ ^ 70 07 218.e.f | fulgentes. 10j. e. £ an quando mittuntur, Deo affitancj4 ].
lAdamus filius Dei vocatus peculiarifatione.. — ' jé'c | b .éosadfítareante Deum quid. 5j. £. incorporei. 415.d. qua]-
Adami & pofteritatis itatus Parabo!"a"cxprcffusg (oo0$21b | / aliquandocorpora affumpferunt, vera corpora non'eraht ] -
Aderturris, nobiliscantu, Gloriainexcelfis. ^ . — 10 fjjb | '4x.£ neccum viderentur edere veré edebant.417: £. alcen
]Adiediua pro fübftantiuis,& fubftantiua pro adiectimis (epe | — dentes & defcendentes idem quod miniftrantes, j20. c. m-| -
' infcriptura pouuntur - üzol d* 35 . 73$:[/a | nmifterium bonorum angclorurm. 728. animas iuftorum in| :
Adiurari folebant rei apud Judzos . "AE susi 8463 |i Elàm pottantibid. quofcnfu'iï:äi'*d.—?c.; d. uY *s
- [Adoratio Dei muldiplex. 60j. e. adorare Deum in fpiricu & Angelis apparentibus timere folent homines. 25. d angeh] -
. veritate non eftfola fide adorare. 607. d. quid reucrafit. |, "boni timorem ex fuo confpe&u leniunt, mali augent. 25 £].
Jibidem.£. Sacramentis ipfis Sc ritibus externis adoratiin |. | bonicurrimorem pellant. 107. d. Angclorum afgc&u, ma Is
; Ecclefia in fpiritu & veritate - 4 insecs nifue.. C || igiuam colloquio hominces terrentur. 44. b. eiusterroris] -
Adulterum & adulteram eadem poena lex vetus punit 787;d |' .exempla.ibid.c | Minzbinohier ) E
Adulteramlapidarinumlexiubceat; ^ ^^ ^ ^ ábid? | Angelicapurtasque. 5777 — 0000 A$. c]
?Egyptij myfteria fuaviua voce tradebant ^ — — 14.a/ . Annas &C iphas quomodo fimul Priaeipgsïfa-ce[agtüld*g bl:
AJE£anon locus vbi loannes baptizabat. |— - ! f1t. d* | Anna prophetiffa varié laudata ab Euangelifta. 154. c. infi
AEqualitas ätris & Filijin diuinis.448.c. 481 €. 494.0. 495-a^ | — gnis eiuscaftitas. ibid. f. gus exemplo templa frequen : p
JE:as do&orüm, prophetarum, facerdotum apud ludzos.91. || sanda — 57755 05 00 s n bl Lt i.
à: 146. C. *rdbestooconpos x : |; Annusacceptus in fcriptura quis. 16£. f. annus Iübilai. 166,a] - !
JExernitas meliüs quibufdam verborum temporibus fipaifi | annusxtatistricefimus &tas doctorum , facerdotum,pro
catur quàm alijs. 441.€. quibus verborum formulisàícrip- | ^ phetarum apud lud&os "£f 92.a.146: C|:
. tura defignatur. i "7 444.€^ | Anticipatiotemporum Euangeliftis ftequens. / ^ — az0z.d]
Affe&us ad credendum quàm valeat. . - 15/$47.€ [ Anthropomorphite & Audianihatetci. —— é10.c]
Afflitiones tentationes didtz & quam ob caufam. ^ 394 e |. Apollinaris erroz , Chiiftum humanam animam n6 habu iffe
Alabaftrum verum ex alabattrite lapide, - — 18-s. 6^ |. g . refellitur ibid. £. Appollinariftarum error B. Virgini|:
Alogiani hzretici qui & ayéulos 430: d. . 445. d. ij genus matrishonoreritollenüum refellitur. —— — 2363 ].
. quoddam Arianorum. BTeies 44p.d | Apollinarisex Catena Gizca Citatus —— : o 819.d)
Altare incenfiin qua cempli parte. um g TIML Apophoreta quid — i i fizab|.
Alüffimi nomen abfoluré pofitum Deumin fcriptura figni-" | Apoftolus Pauis Chrn (n.biur at o 1088. e| d
ficat.47.C. jj €. —— — d i | - |' Apoftoli nomen quid fignificet. 422. e. proprium eius offi.| b
Ambiguitate vtitur Chriftuscumlepore, ^—— sond. | -.ciumeftceffe teftem zefurrectionis Chrifti ibid.e, f. w !
Ambiguorum refponforum elegantia. — —^ 966. c | Apoftolum effe quid fit. bncnisgbgs É C
Ambulare,id eft verfazi alicubi. 749. e. 1n fcriptura pro ope- ! Apottoli quando Chriftum- Dei filium crediderint. 165,. b].
rari. d u x DT |7/5480.c : Apoftoli lux de vera luce Chrifto.149.d. cur duodecim zir.
Amen, amen gemínatum Ioanni familiare. y49.b' | - £ omnesboni cle&i.& fecundum pre(entem.ftatum maxi.|.— *
Amicitia vera non eft,quz nontenditad Chriftum. ^ j14.a | mé omnium ad munus apoftolicum idonei. 744.d 745.c.].
| « Apoftoli officio nihil magis. contrarium quàm officium].
. dunenfiss. | : . 79372 | ;.diaboli.746 a. Apoftoli ad pifcationé redeüt. u30.b. me£ ].
Anabaptiftatum error de magiftratibus refellitur. 74fb |.' fuerunt. quod feminaruntprophetz — 616.d.6:8.f é19.a.c]
Andreasapoftolus ftatim vt inuenit Chriftum,predicat.;10x. — | Apoftolis Epifcopi fuccefferunt an. e. ijs cür non ante afcen-|.
Anima pro toto homine in fcriptura. 107. e. 151, a. 477. C. in- -fionem Chrifti rcuclatü myfterium voecationis g&iü.126 c|. 4 E
'tetdum etam profolo corpore. —^ — ^ —— pnr&à | Apoftolici viri quinam dici 4 oripu n E m
Anima & (piritus quomodo diftinguntur. é6.£67 a | Apoftrophe étiamad resfen(u carcmts.gn.fc;rgptura $8.b|
Animz & piritus víasinfcriptura, "-7 66£67.a | Apudprapofitio proinin myfterio Txinitatis. 446. f dffe| ï
Animam ponere quid fit. 871. b. 1024/ b. non occidunt pec- rétia tamcn cft inter vtramque propofitionem etiam cum] : |
catavenialia; "^ - o 5739b | — deeomyfterioloquimur. ibid.d OA |
Animz corpore exurz (eipfisloco moueti poffunr. 538. b. c | Aquaviua pro Spiritu fanéto 59.c.f. pro gratia Spiritus fan-
apparent interdum viuentibus Dei voluntate. 556.f nonta. - &i & quarc. ibid. £. 596. a. pro doctrina cuangelica , aqua|.
menleuitercredendum ijs quz apparent.j40.b. anima dá- | * '*baptif.m'iï,(l.hxiftgx ipfo.,xibid.qa.b i 205l
natorum igne inferni torquentur, 33$. €. mimæ-'noftræ*iää | Aqu& ('pmtah.s.&corpofcæ dxffcrcnt;a $98.b.€ .,»
|xGtporem. . . p ul - o4. d ] Aquarij hereuci B IU j1f.e
Angelus quare ad B. Virginem mm'us?&xto menfepoftcon: ^ Arbitrijlibertas defenditur lund 810.d

x
z

1 abegi ! al o o EC

- rvttiis: at Mp

a AR ( t It
4375 SPVMAA aal denq i ur MUR EGS : g

MU 3Cf P É

L at

ts s

,,þ
z
c
"t
E
m
2
o
[*]
[
5
et
eo
[el]
H
o
2
b
vt
x
pb 9
B
"2
$5
[
La
£
E
*
F
[
vd
e
2
L
p
[
Va

2 p

i

—

KE RRUM. OB X Ece 4 Archi-

Architriclinus quis —— ^ . $itd | - Chriftoin Euchariftia inuifibili 401.d.412: c.677.£ demá ; ä

]Amani refzllütur $07.4.852. b.872.a.879.4.930.c.960.d.988.b |-

i 9.d. | ducatione corporis Chrifti pér folá fidé.686.714. & multisl.
. 989. d. 998. c.1605.a. 1010. b. 1054.b.16075. d.1078.c.1085.a. |. — fequentibus. 738.&.dc iuftitia imputatiua.16.c.17.18.185, £. de|. I ?
|.H21. d. fcripturam male interpretantur vt Chriftum crea- €onfiliis fcu operibus fupérerogationis.34;. c. de praceptis].
! tutam effe non Deum ftatuant 8r.b. c. refelluntur ibid. ia j . impoffibilibus.346.d.dc mercede Opcrum. 346.e. £. de partu|. ! :
- eand.(ententiam abutunturalio loco, & refellunturgor.e. | ^ virgifis.10t. £118.£119.120.In expofitione fcripturz.29.b.c.|- 3

abutuntur alio in eandé fententiá 6o5. e. refellütur. ibid. £. .
Bs ! eorumaliqui abutebantur loco fcripture in diuinitatem -
] .]! Spiritus (anéti 608. e. refelluntur ibidem. £. negabant filij
sequalitaté cü patre;refelluntur 647. a,b. &. f impij (unt &

( M O,S E657.c E71, £71.6.714.& multis fequentibus. 72;
/.€/735 &. 659. b. expofitione capitis fexti Ioannis de mandu.
, cationc corporis Chrifti per folam fidem , non etiam del.
| factameato Eüchariftiz:715. c. 714. & aliqüot fequentibas|

————————— — —

; amprudeates 648.b.eorum error de filij diuinitate ac (crip- totis.In dogääxibuï*'dgbaptifmii neceffitate 551. d. de'paí- l
, turz cxpofiio refellitur 694. b. item eorum errorquod in.. | . .. fione Chrifti pro folis pradeftnatis.567.2.e. £. de prafeniia] -
. Chriito non effet ahima humana c. €ofüm errores refel- - — Chriftiin Euchariftia. 419.b. deadoratione Euchatiftiz.] . ä
, luntut 225:2495.6-440.D.442..44) . 444.a- É 445.a.b. c. ] 243 6426 2.de facrificioEuchariftie 711.£.de posnitétia m.e| .
( 447.b.c £448.£.449. €. d.e.470.b.473 e.48j.£486.a.c.493. ] Caluinifta B.Virginis conuitiátorcs.6s. a. tollunt ei virgini |
! €.L.494 a.495.C. $29. b. $67:c. É. Atriani noui tefelluntur 47..| - tatemà partu, |...... d ioLf.us f1.
! d 55.c. Arriani obiiciebant ïg-noi:antiäijhriüo $j4. b |' J»Calqin'i'fïæ"negzahtäsiCh'fifïi : præfcnuam in Euchariftia fuol!
; Arrianorum multz fecta. dóestibrntr ctomieEi: ipforum arg 1inento'refelluntur. 732. c. falfis & incredulisl.
Aícendere pro ire fimpliciter in fcriptura ro0. a. a(cendercin . — Chrifti difcipulis fimiles funt. ibid. Auguftini auctoritate| | ;
! exlumid eft res diuinas cognofcere ; fétab ] rcf;lluntur.y;;.c.qua cx illo abuti volunt , eis eripitur ibid.

àudiendis concionibus Chriftus honoratur 224.e. carum auü- . |'
| ! ditionis fru&us 175 c.mali auditores 3.b
d äudxrc veiba D ci quid fit 825.. pro accipere & viciffim acci- 17. a. 248. £. de meritis (anctorum. $ s b.de teligione & fre |
: pere pro au.dugc $80.a.b. pro obedire Hebraif mus $860.b i ,gummuonc temploruni.155.b.de iciunio.ibid.d.de liberia -
Auditorum ad capturn fermonem. accómodat Chriftus 9jt. | — .fe arbirrij in iuftificatione.474. a. de baptifmo & regenera |
; Écorum commune vitium dcletari velle aon doccri, mul- 'tione jjt. a. c. de bapti(mi neccflirate. $52. d. de bapti(mo].

a.b.e.f.fine factis veftibus (acramenta adminiftrant. 117.a
Caluinus refutatur. In dogmatibus dc lege Dei impoffibili.

EOE OU NRSQISS

| cth don pUDER 5 ob ag 169.b. |.— Chrifti& Ioannis. 572. b; de traditionibus. 602. de Eucha-]. .
Auditus pro ptedicatione Hebraica phrafi 94»c riftiz facrificio.71.f. alibi 810* 1114. c. in expofitione fcri p í
| Aucin fa!ma;gng angelica quid fignificet 3of tutz. 19. d.e. f.20.2;b.129.€.1.e.j0.c.56.£89.e.206.a:227. c.|.
Auguftinilocus correctus x d 9ond | 726.C.259.2444.a.356.b.371.e.515.c.550. bief. $51 a. d. 564. . 1
jAurem pro enim pofitum a ie g 911.d /615.e.E711 £715.c.714.& (equentib.aliquotpag.7:5;c1154.2.]. — — à
Auxilium Dei nunquam ferum 617.e.ijs maxime przfensqui | — In hiftoricis & fimilibus. de interrogatione B. Matizad|. |
;! humano dcftituuntur 640. a. nobis neceflarium 16b | Angelum.;o.c.deeiufdem virginitatis voto.$1.£ s2.a.devi |.
; ] a2.pk: izasumatin boB. o 4 .0 V ] fitanione Elifabeth. 6 de exultatione Ioannis Bapüiftz in| d
]3 Aptifmus Chriftifalutaris :86. Ioannis & Chrifti cur ita Ytero. 62, b. de zclo Ioannis & lacobi206, a. de duabus vi ].
LÀJ vocatusa41. a. pro morte & pallione 162.c.qua ex cau- tis in Maria & Martha.228. e. de more & confuetudine Ec-|- ?
ILfsibidif .« ao u MC oA ; l-fiz 237.e.dce ctuce Petri 1153.d. alibi 775. e. 281 f. 902, b.]-
|Baptifmus Chriftiilluminatio,&eg[,góg à Grxcis dicitur | —.9:7.cpo&e. -- d Veénem
|/467. b. 842. e. iuftificat 475. a. baptiímusaquae & voti | Caluinus (uo fcipfum teftimonio refutat; 1jo.a.b]-
ibid. baptifmo regeneramur jjo. f.jft. a..c. in eo aqua | Caluiausin Beatam Virginem iniquus $9. c. $1. £. 61. b.iaz.d.]. ; ä
. fymbolum Spiritus fan&i 3 .bin o$te. ]. —— 5;,-..0.d-'. Itb rE t g na iE p ii | -.
Japüfmi , fpiritualis regenerationis principia, aqua & Spiri- | Caluinus & Beza diffentiunt — 38b . ] ]
;-tus fanctus sj1. £. $$2: a. b. curaqua nosregenerari voluerit ||| Caluinus Lucz aperte contradicit ^39dl. ]
$ ; Chriftus 51. c. baptifmus neceffarius 552. d. eríam infzn-. |. Caluini commentum impudens 1108.e| ; P
2 ; tibus £. baptifmifigurz & prophetiz $57. b. baptizare vbi | Caluinianilupiíunt |—.— I 866.f1
; "incaosperit Chriftus ; & quomodo dicatur baptizare $71.d. | Calumniz gcnus proprium luslæorum Qu 909.b.]
d $72:2. baptifmus Chrift eriam ante eius paffionem pecca- . , Cana duplex Galilez & Sxdamorugn.yz;. a. vtraq; in Galilzza. i
| ta remittebac 571. £. Curnon folitus per fe baptizare $72.b | — ibid.b.Gahlz vicina Nazareth ibid.b. vnius dici iter plus| |
!- curtamen iaterdum baptizare. s n :$88d | minusdiftabatà Capharnaum : s 0 $1 b.| 2 '
! 3äptifmus Ioannis in /Ennon.511.d.572. d.à Chrifti baptilímo:. | Canticum Zac-hanæ d.:&um proyh;t ia etiamfi n6 totum c6- ] (*
^ diuerfus 572. b. cur purificatio dictus fic. 575. £. baptizante » ftet prophetia 81.a. idem canücum continet duas prophe-:
- Chrifto cur Ioannes baptizare non deftiterit.73. a. vtriuf-. | — tias. Ea W n od ho MA
, »'"que baptifmi differentia — 00 00 0 $7xb |. Capharnaum opulentiffima ciuitas. Galilez 5j6. a. gica|
| Bäpäïfmus Chrifti ab omni peccato curat.658.b;eius figura in - ánterdum patm;Chn(h & quam obcauílam 6:;. c- non] ; g E^ j
l ! próbatica pifcina ibidcm.poft acceptam baptifmigratiam | ^ longe Nazareth M 697.c]. |
: ^ homo peccare potet — — ^s BM 644f . | Capitationis vcctigal pen QOHITRELERE E HO 9f.€
B Virgo hzreticis ne virgo quidem eft —..^ - j$.e | Caroprohomineist.e. 477.b.pro homiue carmali — $57,a
j Beatitudo num in vifione & intellectu 1073 | Caro & anima pro toto þommc Vr s g R * o?Le
Bellum pro religione Catholica iufium | 107.a | Caro & (anguis cóiunctim pofira in fcriptura corruptionem
Benedicendi cibiritus Chrifti proprius —— ! 410.€ : te$ & homincs catnalcs fignificare folent 474. c. mortalem|
Benedictio in fcriptura variafiguificat 45. b. à patribus filüs. -& fragilem hominis conditionem . 475. c. magna impe:|
f .' : lmPCï[lla hd rE Tul C o N | ' 414.C d'lmcnt? c.redcndl , : : : . 752,,?, |
P . |Beneficij liberaliter dandi gradus quidam. 580. d.ijs vtitur. | Caro Chrifti propter hypoftaticam vnionem vim habet vi-| : E

; uificandi 716.c.inde nos viuificat in Euchariftia,quia pro
: nobis in cruce mortuus eft 711 b.fumpta corporibus noftris]
femcen imprimitimmortalitatis & refurrectionis708. £. 1

roDeusibid. i5bl db g (
Bethania cur dicatur caftellum Marthz & Mariz 12;.d. 887.e-
—— eius fitus & diftantia ab Hierofolyma. o 44d

J

Bethíaidaidem valet ac domus venationis s13. b.ex ea vocati
! ptimi di(cipuli ibid.a.que cauíz à variisaffcrantur ibidem
: a,b Beth(aide apparuit Chrift? poft refurre&tionem 1129.e.

| - 7093.d. (ub fpecie panis (ola in Euchariftia pet fe fumitur,

* per coníecutionem quandam totus Chriftus 710.d datur in
. €ruce pro mundi vita in facrificium cruentü;datur pro ca-

* dem imundi vita in Euchariftia in facrificium incruentum

]Beza reprehen ditur.10.2.56.f 40.€.42.6.43,4.145. b.185. £. 194.b;. d
[ 5921.0.,) .

. 411.c 438 c.550.b 480.d.602. c. 615. £. &49. €/657. . 680. e; d AE | : d |
|.|.698. d.789.b.792.b.853.c.902.b.916. f.1014. c. 1095. a. 1101, b. Verus cibus eft dapsvxtam manducantibus. (; 923.e F. "a
dieatia f.tiugibone 0107 ; | TOrIEt s13g Carrasergo proximum, —— — Luorne a5j.c.d 1
! , TA d 20 05v 0 5575 J [ Caritas & remiffio peccatorum fibi inuicem caufz 190. e. mé- :
1 Aiphas & Annas quomodo principes fint facerdotuni - füra rcm-ifïï'ongis,pecca,tomm 'lsgï.-a-'Dci.cräa -þqm.incs $67.a
C 14d.D ; * r manow TT r ; eadem non miracula,fignum difcipuli Chiifti 977. £. am
Caiphas quomodo prophetauerit 919. b. quomodo Pontifex |ama vit& fpiritalis .. n hg 471. f
enni dicatur $ " d. 919.€ ] Caritate cfhcimur filij Dei 471.c.ca deftituti in quam abíur
" Cadüs qua menfura effet. — u d»eeé ] - dos crrorcs.laanæ d | 668 f-d» ;
i Gzeei nullis remediis fanari poffunt I s /8355.€ | GCarmineSpiritu (ancto afflati Deum laudare folent in fcnpï | j
D Caluiniftz iefütanturin dogmaátibus de Euchariftia j1. de ! — tua ^ — —— M 114.d d [
MR ULCTURTI - ob H SHVUBERU EAU A LA i ao ia d stl - . - 4

Y

ii

179

Caffianicrrorde mendacio — — : - 498.d , Chriftianus populus hareditas Cþxifti. . 69j.c.
Cafítalio reprehenditur de Encanijs - 872f | Chiifiani mali grauius quam alij puniuntur. 259.. £. 260. a,
Caftellum idem valet quod pagus | 400.C corum fortitudo exemplo Chrifti. 262.a.c. 2.6;. b.
Catechumenis Euchariftia negata 401b | Ciborum potütque delectus mcri.torius apud Deum. — 29.c.
xd]nyéicya] Yi vocc erudiri 1.f | Cicatrices Chriftus poft refurrectionem curíeruarit. iuo.b.

Catlkolici cum hareticis confuetudinem habentes fufpecti
$14.a.hereticos iure maiore odio quàm Gériles profequun--
tur f94.a. periculofiüs ijídem cum hzreticis agere quàm
cum Gentilibus & Mahumcetanis eft. ibid. e. ferui hareti-
éiab ij(dem non retinendi 619. f àtemplo, à concione , à

die feíto feruentiores redire debent — 631.a
Cedron vallis non torrens fuit o Il00.€
Ceremonia genuflexionis 36;.c.tunfionis pectoris 365.e.cleua-
tionis manuum inter orandum ! 414.f

j 4 AX

Ceremoniz veteris teftamenti à Deo quidem fed. tamen ad
tempus inítitutz éo.b.d. e.f. ceremonias & cultum exter-
num curab hominibusexigat Deusibid.f — —
Cerinthi error 431.2 437.€. Ioannis euangeliü ei maxime con-
trariumjibid. - 3 . |
Chriítus natura filius Dei 47.d. idem Meffias & rex ibidem f.
filius Dauid 48.b. Dauide maior.1bid. e. Dauid vocatus 8j.
. €. ipfa generatione humana fingulari quodam modo
filius De1 £6.à. c. conceptus in vtero virginis poft virginis
confeníum 41. d.e. 6o. b. c. Deusac dominus eniam 1n ve-
teri teftamento appellatus 64.d. altiffimus dictus 87. £. do-
minus 33. c. fol 89. b. fol ab hoc mundano corporco fole
diuerfus ibid.b. natus fummo pacis cempore 36 £ quo Ti-
berij & quo fua atatis anno paffus $7.c.quo Augulti anno
natus. ibid. cur ftatimac natus innotefcere volui 106. a.
(aluator ab angclo vocatus 108.b.Meffias 108. d. cur circü--
cidi voluerit 10f.b claufo matris vtero nat^ 120.a. quo Íen-
fuinterdum dicatur à Patribus vuluam aperuifle 119. c.
. 120. c. lumen in facris literis (zpc appellatur 127.a. 128.d.

16. . 137. €. 138. a. quadruplex in eo Ícientia. 137. d. quo
(enfa dicatur vn&us Spiritu fancto 162.d. 163. c.verus Mcf-
- fias167.. fua qu&qy arte capere folct 17.a. 1135.d. miracula
fuá auctoritate faciebat 187. e. prophetas mifit é19. £. Deus
! eft ibid.& 641.6.679.d.731.b.739.a.€.743.£.744.d.cur dicatur
^vere faluator 622. b. c. qua diuinitus agcbat fic agebat vt
humano more agere viderétur 644. d. quos fanabat corpo-
. re fanabat & mente 644. €.645. f. verus dei filius patri e-
ualis 647.2.b.6jt.b. quomodoà Patre miffus dicatur 65j.a
: ?cripmmtum fpiritus & (enfus 667. e. via quam ícripturz
commonftrant. ibidé. Rex quando 676. c. inuifibilem fe
facit 677. £. mitis etiam in teprehendendo 679. c. cibus eft
- é8t. a. Àcorporalibus rebus ad fpirituales auditorum ani-
mos ttaducebat 680.c.omnibus,quantum x fe eít,benefa-
cit 708.b.c.712.b.folitus myfteria maiora,antequam reipfa
fietenr, infinuare.716.a. in [ynagoga frequenti populo dit-
" putabat 730. c. alio modo appellatur Chriftus quàan facer-
- dotcs & reges alij ,alio Filius Dei quàm omnes fancti viri
743.Énouerat qualis quifque fuurus effet 744.d.vnde futu-
rus fit an fciri poffit 766.f. & 767.a.b.779.d.c. loquitur fzpe
accommodaté ad opinionem hominum 756.a.innifibilem
fe reddit 832. a.cur intertoget tanquam ignorans 907. C.
nunc vt homo , nunc vt Deus loquitur $94. c.an pro folis.
przdeftinatis mortuus fit. 1080. b.
Chrifti regnum zternum & vniuerfale. 48. e. f. regni eius &
Dauidis dilcrimen. 49.a.b.c.d.e. formatio in vtero virginis
cur tribuatur Spiritui fan&to. $2.d. conceptio perfcéta in
inftanti. 6o. e. de Chrifto omnes prophete prophetarunt
& quomodo. 8;. f. liberatio per eum ab inimicis fpiritualis
in prophetis. 84. c. eius paupertas 102. c. clus diuinitas. 30.:
a. 108.d: 13j. £. 16.2.151.2. 185, e, 652. c. reucrentía erga par&-
tes.145.e. prudentia rét.e,in refpondendo prudentia & fua-
uitas. 189.c.cur eum Iudsi períequerentur. 645.c.646.f.om-
nis poteftas iudicandi ei data a Patre 651. c. d. e. quando &
quomodo. 651. f. 652. a. quas ob caufas. ibid. eius modeftia
66).£. eum a Patre. clatificari quid. 664. f. patientia. 690. c.
humanitas panis vitz ibid. d. duz ineo voluntates. 693. f.
eius zqualitas càm Patre & diuinitas 696.c.diuinitas afferi-
tur contra Atianos. 948.e. 816. b. 82 . d. 832. b. 887. f. 1t21.d.
eum glorificari quid fit.778.d. eius corpus glorificatü quo-
modo tangi potuerit. 1121. b. vbique eft in fcriptura 407. c.
- eius hora moriendi tempus. 765. d. phrafis Ioanni particu-
larisibid. e. |
Chriftas Domini nomen commune Regibus; proprié tamen

— tributum Meffia. | 125. c.d.
Chriftiana profeffio res eft fuis difficultatibus mifta. — 287.b.
"Chnfhang vitz vocado — — ' 87.a.c.

magnum miraculum 125. Í. quo feniu profeciffe fapientia -

- Confilia Euangelica. 287. c.ad ca homines hortandi. 549. b.

Contemplatiua vita. 228 .c.
Continentia coniugum ex mutuo confenfu, 36. d.|

Circuncifio cur octauo die fieret. 76. c. domi priuatim apud
Iudzos ficbat. 76. c. in ea nomina pueris impofita ibid.
c.cur eam füfceperit Chriftus.1z5.b. in fabbato non eft con.
tra legem. 762. £. in fabbato facta non violabat legem de
fabbato feruando. 765. b. d. eius primus auctor Deus non

Moyfíes. . 46j. c.
CifternzfrequentesinPaleftina. — —— 286. c.
Clarificare Deum quid fit. Mj4.d.] .
Claritatem appellat dile&ionem Chbriftus 1093.d.
Claues mortis & inferni tributz filio Dei. éj1.2.| .
Clarificetur filius a Patre quomodo. 1076.c
Claucxä: fcientic quo fenfa Legifperiti a Chrifto tollere dicti.].
; 2244« d. : :
Cleophas quis fueritin Emmaus. — * 399. a.

Cclum pro Angclis in fcriptura : terra pro hominibus pofita
III. a, pro a&re, & pro poteftate.216. b. pro Dco 5o1. f. 365.e.
Dei fedes natura ipfa docente. 424. f. in celum nemo ant
Chriftum ingreflus, —— —— us 984.d.
Colgitarc phrafi Hebraica quid fignificet.44. b. cogitationes
alcendere in cor, quid.415. a. cogitationes hominum noffe
Dei proprium. : 1064. f.

Cognofcerc pro recipere. 470. f. pofitum aliquando pro cre-|

dere. | $27.2.
Communicatio idiomatum in myfterio incarnationis.478. c.
jéb 40462 €4.. —— : :
Comparatio non xqualitatem fed fimilitudinem declarat.
368 c. cam in diuexío gencre fzpe inftituit Chriftus & qua
caufa. u o 703. f
Concilium Tridentinum agnofcit hiftoriam mulieris in ad. ].
ulterio deprehenfe. : 785. e. £.|
Cócionis audiendz fru&us.175.c.eius fructus quando appare
at.5o6. c. in ea audienda Chriítus honoratur. 224. €.
Concionatores modciti fint & humiles. 157. e. bono fucceffu|

gaudere poffunt. 214. £. hofpites fuos fpiritualiter pafcere|

debent. 224. d. manibus homines curare debent exemplo
Chrifti. 275. £. defides effz non debent. 41. ipforü cft Chri-
ftam videre & corardens habere ibid. ipforum nimia ex-
iftimatio periculo(a. 156. d. cos qui recipient , mercede non
earebunt.. 172. c. 173. a. ijsanimz quarendz. 198.c. bene fa-
&a Chrifto accepta referre debenr. 2t4. e. ijs formula audi-
tores fuos docendi. é12. b. Chriftam annuntiare debent per
infamiam & bonam famam. 614.a. cibum & potum przdi-

cationi pofthabere. - 6ij. a. b. f.
Concordia do&orum,auditorum fidem iuuat. 1091.b.
Confeffio peccatorum. $69. d.c.confcffionis facramentü con-
tra hareticos afferitur. 914.C.

corum obíeruationi refpondcet cumulata merces. — 349.c.

Contritio . 16 4.€.
Conueríus pro iterum. 389. b.
Conaiuia lautiora feftis dicbus licita. 28.d. Orientaliü. 188.a.
a Chrifto adita. 186. b. 240. b. 284. c. 187. á.

Conuiuispedesloti. — - ' y91.£
Coopceramur Deo ad falutem animx. 85t. c.
Co; ad aliquid apponere ceu aliquid in corde ponere quid|
lt. : süb.
Coram domino magnus Hebraica phrafis. 28.£29.a.
Coram te pro contra te in orationc prodigi. 392. a.

Cornu in Ícriptura potentiam , regem, regnum , regni glorii!
: 83- C« :
Corgus Chrifti inuifibile fe reddit poft refürrectionem. 1118.f|

fignificat.

Idem corpus Chrifti templum aliter quam aliorum homi-
num. j37. €.d. corpus noftrum interdum azdificio compa-
ratur.j38.Éinterdum tabernaculum Domini & quare 479.d
Corus quid. : 214. f.

Ctedere interdum vix poffumus quse maxim? optamus.417.b|

Credere dicimur cum fides augetur. ! 893.€.
Credendiimpedimentum caro & fanguis. — — ?f1.
Credendum cft ci qui Dei. myfteria velit cognofícete. 7 47. c.
460. f. :

Credentium ex ventre flumina aqua viuz quomodo fluent.

« . 255. e £. 776. a. b.c.
Credibilitas fidei ac religionis noftre oftendi potcft. 445 E.
Cribramur afflictionibus quo fenfu. 397.

d

COnmE

)

*o

|

1180

LNDER -

. l81

Crux Chriti iigmficata- verbo exaltanda. $64. c. cam tollere

res non facilis. 287.b. ex ea Chnüi carnis vis. ^ 7aiLb
Cultum externum cur a nobisrequirat Deus. 609.b.f.
Gun&andum non eft cum a Chrifto vocamur. 905.f.

Cyprianus cum fcripturam citabat Latiné, vertebat & Grzco.
449. b. o
Cyrillus in Ioannem ex Catena Grtaca citatus $27 f
Cyrilli commentarj impref a libro $.ad nonum interrupti.
769.b. d.eiufdem locus ex m. f. citatus 804 b.805 £ g20.c

L. D.
/Emones non femper mentiüntür 81t.c
Damonium habet,qui peccatum - 824.c
Damnatorum duplex poenaá , damni & fenfus $$6.b

Da mnati fanctos non orant 331. f. ijs maximé membris fup-

,plicia fencient, quibus maximé peccaucrint 733.€
Danielis annorum hebdomades feptem in edificatione tem-
pho- f4LÉ.541.a

Dare gloriam Deo quid in [criptura fignificet - 3j2. €
Dauid fedes pro regno 48. a. Dauid pater Chriíti di&us 48. b
Dauidis nomine Chriftus appellatus ibidem, Daaidis re-
gnum temporale,figura fpiritualis regni Chrifti 48. b. Da-
. uid regnum 40.tancum annorum 48. c. feruus & minifter
Dei peculiariter dictus 8;. b. Dauidis ciuitas in fcriptura
quid 99.f.Dauid Aaronis poíterosin familias diuiür — 15.c
dj'é PO p 195.a
Debbora prophetiffa an Galilza fuerit 781.e
Decimarum folutio magno Pharifzis in pretio 363.a
Deícriptio orbis naícituro Chrifto 9$.b. e. deferiptio populi
Iudaici per familias 58.f.dcfczibütur populi à rcgibus dua-
leus cur proprié dicatur feciffe redemptionem plebis faz I(-
* ra&l 8t. f. 81.a. in promiflis explendis libe:alis 124. b. 126.d.
Deus verus, hoc e'tfidelis & verax 763.b.c.noftrum in Deü
officium 344.f. per czlum defignatur 503.£365.d. orari vult

| 898. £ Deus 1(rael & Deus viuens , in fcripturis pro vero

Deo 31.c.d.744. a non exigit à nobis nifi quod. poffuinus
640.d.neque vocem habet neque fizuram 665.b.quomodo
tamen interdum dicatur vox Dei, ib. Dei opera voces eius
funt ibid.e. multis modis nobis loquitur Deus 703. e. Deus
fpiritus eft omnis corporis expers é10.d. c. £. obluifci & xe-
cordari quomodo dicatur 753.a.quomodo orationes noftras
Corrigat 628.c.quemque aite fua capit 1n5.d
Dei benignit&s 80. £. eius confilia factaque non funt curiose
ab hominibus diiudicanda 61;.2. Dei voluntas falus hoimni-
num 615. £, eiusauxilium nunquam ferum 627. e. Dei auxi-
lium ijs maximé przfeas qui humano deftituuntur. Dei
auxilium nobis necelfarium 640.b.docibilé effe Dei quid
fit 692.b 702.b.diuinz effentiz clara & aperta vifio nulli in
hac vita cominunicata 435. b. Deiin peccatores prompta
. mifericordia 303. d. eius voces dicuntur tonitrua 935 f. Dei
potentiam quomodo fcriptura declarare foleat 72. b. Dei
omnipotentia 3. 9. f. $9. a. Deiadoratio mulüplex 665. e
D:i patientia in peccatoribus expectandis 271 c. curalios
J maáiore,alios minore tempore cxpectet 272. d. eiufdem iu-
ftitia in non refipifcentes 271. d. refipifcentes lattus. recipit
2921.d.Dei 1mago in hominibus duplex 196.e.f.Dei nomi-
- nandi religio apud Hebrzos 3o1.f Dei nomen abíoluté pro
Patris periona pofitum 446.c.448.d

Deua quomodo totis viribus & ex tota anima diligamus

352. c. noftrum in Deum offiaum 344. f. Deum folum cur
dicat Patrem Chriftus 1074.d. Deum effe Chriftum an cre-

quid fit 37. b.67.d.Deum quo fenfu fcire,aut nefrire dican-
tur mali 768.c.d.c.Deos multos ctedere, eft nullu m habere
Deum 661. b. à Deo quomodo omnesdoccantur — 70o2.f£
In dexteram rete iacere quid fit 1534 b

— ftatem n6 habet nifi a Deo priüs petitam. 386.d. quomodo
fit nunc eic&us. 955. d. homicida eft ab initi o. 818. e. pater
mendacij ; duf
Diaboli filj Iudzi. 815.b. Diaboli filij qui a Chrifto appella-
ientur 884. a. Diaboli nomen aliquando proprium , ali.

Dies Iudxorum ab vno vefpere ad alterum. 955.a. dies di-

citur vniuscuiufque vita. 839.c. dies pro tempore apud He-

bus de caufis | j 9; f

deret Martha 898. a. ante Deum iuftum cffe quid fit17. c
ante Deum müniftrare quid fit 1. d. Deum nos refpicere [

Diabolus cur dicatur Iudas. 745. d. vexandi hominem pote- ,

quando commune X DA UR 3 45.d
Diabolum de calo cadere, ligari, eijci quid . . /216.C
Aneua a s 17.€.19.a
L'iceteapud fe,id eftputare — " 88j.a
Didymus & Thomasidem nomen 394 d

. Euangelium ipía przdicatio Euangelij 4.b. Euangcliumla-

Difcipulum effe Chrifti quid fit. 8o. c. difcipuli Chrifticx

Enczniorumfeftum quo tempore —— ( 8746
oA : r H
Ephrem ciuitas vbifita fuerit — | . "910f
CWyereynoníonattemere aggtredi — — ' $.
Epiicopi Apoftolis fuccefferunt | $10.€
. Erafímus reprehenditur TOU TT a M 969.a
Errorem cognitum corrigere prudentiafümma eft — 947.f

brseos. 14.c. diei & noctis diuifio apud Iudaos. $03. b. dié
fuum quid Chriftus appellet. 828. £. diem ab occaíu folis
Iudzi iachoant ! s
Dilectio Chriiti in quo fita fit 399. a. maxima pro; amico ani-
mam ponere ( . - 1013.d

qua cauía dicti pufillus grex.254.a. quot numero z11. c. cur
72.212.2. ljs fuccefferunt prefbyteri 215 e.cur bini à Chrifto

mittebantur a5j.£ fere omnes Galilzi.512.a. difcipulos (uos| -

Chriftus exemplo fanctorum hominum, fe exemplo Patris
tuebatur : 1 - é45.f]
Difponere cft teftamenturn condere - 2 P
Ditiores mali quam boni ex quibus caufis 150. a. b. diuitiz
. follicitudines procreant 150.c.f.ijs cor apponere quid25;.d
Diuerforium quid. | . loi.d
Diuites huius feculi & diuites Dei. !

les proprié noftrz diuiüc. j22. d.vitá non producunt.z49.b
Docibilem effz Dei quid fit 87.c. 622 b. 702. a.b. quomodo

oránes à Dco doceantur | 701.£
Do&oris fanctitas ad perfuafionem valet - $j
Doctrina Chrifti fermo appellata. — | 621.C.640.a
Doctrinam fuam Chriftus non effe fuam qui dicat. 760.&.:

Dolor & voluptas fcfe inuicem confequuntur. 56 £.

Dominica dies ïrima hebdomadz.1107.b. dominico die có-

uentus in Ecclefia agi foliti.

Íed vario fenfü. 42.d. quid fignificet in falutatione Vigi-
nis ibid.b. " | * du

Donatifterefutantur — Q U: "$4 £l
Donis De1 quomodo gaudere liceat: OAm
Dorothei hiftoria Pb 11 T
Dubia dubié dicenda o T MM

Bion & Cerinthus Ioannis Euangelio «*?fcuäm,*"!f 43j C

Ebionitz refellunzur o I45.b
&& praepofitio diuería fignificans $79.a
Ecce pro ftatim in fcriptura . 6$.€

Ecclcfia media femper inter duos hareticos ficut Chriftus in-|.-

ter duos latrones cruc/figitur 700.b.corum qui funt in Ec-
clefia proprium eftà deo doceri. 705. In Ecclefia qui ter

ram occupent 27;. e. qui fint mercenarij 3oo. e. £. Ecclefia] -

proficit fapientia & atate j71. £. 1050. b. fponía Chzifti s7;.
376. b. Ecclefia area meffis Euangelica 617. f. comparata
Euangelicz Samaritangz 621.£.622.2.Ecclefia locus proprius
fermonibus de religione 507. e. fcholz difputationibus de
€adem , ibidem. i Qp
Ecclefiz precepta defenduntur 1024. f.Ecclefiz an conueniat

fuos apud hoftes habere Nicodemos & exploratores 781.2j.

Educationis bona fructus 3o0.a]
sePIOy — . X8é.c
Elcctio Apoftolorum p pe /23017.€
Eleemofyna 155.c.d.718. £. quomodo peccataremittat — 24tc

241.f.pro omni fpecie mifericordiz & caritatis 242.c. elee-]-

m ofynis emitur regnum calorum 254. £. optimum reme-
dium vt cum Deo redcamus in gtatiam .350.a
Eliz virtus & fpiritusin Ioanne Baprifta 3o.b.c.d
Rlifabeth Ioannis mater de genere facerdotali 15.e. £. cur no-
minata à Luca 16.b.iuftaibid.& 17. e.fterilis 2o. d. cur prae

gnans quinque fe menfib. occultarit 76. b. eius conceptus| -

'viam munijt ad credendum virginis partum j8. b. prophe-
tauit ad virginis aduentum 66. b. filij nomen pcr prophe
tiam difcità Spiritu fancto - 2 70.e
£y pro q,c in fcriptura 88.f.pro 4 89.2:16j.d. pro 3&? $79.e

Et particula pro quia 65 b.1020.f. Hebrzis eft coniunctiua &

adueríatiua 365.b.pro itaque 660.c. pro enim 26. d.pro ete |-

nim 667.d.comparationé aliquando fignificat 646. d. 997.
c.1089.a.pro ficut 982.f. profed — :
Eue & Mariz virginis antithefis 4:1.d

'€obi apocryphü 390.a.fanguine crefcit 214. d. ftatim Chri-

1107.G]-

M ssvl | 25.b.e]
Diuitiz tempozrales fal(z fpiritiales vera.312. b.fole fpiritua-|

! ? ! . li19.d]
Dominus tecum víurpatum in falutatione Virginis & aliorü| -

IO6. cj.

fto nato ab an gelo anuntiatur 107.e. Euangelij & legis op-
pofitio 87.a.c.d.702. e. Euangelij przdicator 208. c. militi

u

* .. expedito

s

M u :

DA "RP DI r ges

192

exigua j15. f. Euangclij fcriprores multi apud Lucam qui. 9
2.c.10.2 u d |
Euangelicz przdicationis initium factum ab Ierofolyma
421. C 422.4. quam ob cau(am e. £. cur primum Iudais an-

Euangelica meffis homines qui ad Ecclefiam vocantur 617
£. Euangelica femétis fa&a per prophetas é16. d. declaratur
id. é19. c.£ " |
Euangeliftz res fiue ordine narrant 761.. a. non femper con-
fcquentiam fed fzpe folam rerum fimilitudinem fequun-
| tur j88.b.curin fpeciem minuta narrent — —— 908.e
Euchariftig vini in fanguinem conuerfio j3j. € In eius con-
fecratione verba efficienter operantur 628.d.in Euchariftia
- Chriftus inuifibilis contra Caluiniftas 412. €.677. f Eucha-
riftiz confedio & adminiftratio per fractionem panis de-
fignata 411.b cius visilluminandi ibid. d.& 41j. c. Chriftus
in ea alio modo quàm quo inter mortales vixit 419. c. Eu
chariítia adoranda 425. c 426. a Euchariftia quo fenfu in-
terdum panis appelletur j32. d illiusvis & dignitas fupra
manna 707.c.vitam animz & corpori tribuit 708.tota 709.
a. d.corporibus noftris femé imprimit immortalitatis 705.
a. Chriftus propter Euchariftiam panem fe vocat 710. b. de
facramento Euchariftiz agit Chriftus 6. Ioannis 710. c.
713.C. e. 714. cato Chrifti o Euchariftia vnde nos viuificet
71t. b. Euchariftiz przcepto infantes non obligantur 719.
cató Chrifti verus cibus dans vitam manducantibus 723. e
£nullus alius veras cibus & potus 724.c.teftimonia patrum
de veritate Euchariftiz 724. f. 725. d. 727. a. de Euchariftia
bene fentire m2gni momenti eft 729. d. haretici Euchari-
ftiz myfterium negantes Dei potentiam negant 730-f. Cal-
uiniftarum argumento probatur in ea Chnitum efíe 732.b.
c.ex fa&to & oratigne Chrifliibid.c.d
Euchetz hzretici négabant homini Chriftiano effc laboran-
dum manibus 632. a. refclluncur b. |
! .. ; 254.€

5 n
$Ud oxety !
iud'ouía, quid proprie Il2.a
Eunomianorum error & refutatio 494.b

Eutychis etror 477. a. refcilitur negás duplicem effe in Chri-
fto voluntatem 695.f :.
Eutychius fcriptura abutens refellitur | 416.C
Excelíus abfolute idem in ícriptura quod Deus 446
Exemplum Chriftus prebet concionatoribus extrema poti (-
fimum concionis parte clamandi intrepidé & cx animo
774.d.e.f.
F.

Quid factum eft » Hebraifmus I000.€

KFamiliz 24. in pofteris Aaronis 15.b

Feftum tabernaculorum octo dies celebrari folitü 774.b. ho-
rum primus & nouiifimus celebris & magnus ibid.c
Fefto die Chriftum voluatinterficere ludai 756. e. feftorum
templis adeundis religio 1,8. b. 631. 24 feftis diebus lztitia |
. publica & conuiuia dcfenduntur 28.d. tribus feftis diebus
omnes mares inter Iudzos templum exlege adeunt — 635.a
Ficus arbor in ludza'frequens in vineis 37 t.c.in ea propofita
parabola peccatorum non refipifcentium eàque explicata
271.b :
Fides appellata prudentia , fiieles prudentes gr. £. quo fen(u
appellata opus Dei 684.f.cur appellata opus 685. a. cft Chri-
ftiani hominis caput 397.£. eft credere quod non vides 810.b
1123.2.eft via feu acceffus ad Deum $84.c.ad Chriftum 692 £.
etiam vcra & perfzcta augeri poteft 629. c.eft (emé diuinum
472. d. orationem efficacem reddit , éftque neceffaria
oranti 362.e.Petri &fuccefforü eius perpetua 588.a.b.pro to-
ta lege Euangelica 685. c. ianua eft & via ad vitam eternam
704. b. fola filios Dei non facit 472. d.per cam tamen ius &
poteftatem accipimus vt fiamus filij Dei.ibid.e.fola non eft

$64.c.565.567. 569.b.584.e. 685.c.999. e.curei interdum falus
attribuatur 195.c.7/3.a.C.362. f. vera fine caritate haberi poreft
947.b.calliditas cam impedit ; Mif
Fidei merces eít intellectus 760.f. retinédz illuftre exemplum
in Apoftolis 742. e. filei quomodo iuftificatio tribuatur
Ic12 f.
Fidem grauiter oppugnat demon 797. £. per eam Chriftum
| coníequimur 686.d. ad cum venimus 692 Fad Deum 698.a
non meremur primam , ea vero omnibus à Deo offertur
| 740.a.poftulat Chriftus in ijs qui rogant 9o1.f
Sine fide ne ipfi quidem infideles viuunt .. 630.f
Fidelis in minimo & in maiori fidelis eft321.f.vitam eternam

i-—-;xpcdito fimilis effe deberz08. £. 209. a. Euangelij initia |

nuntiatum ibid. e. 464.f. Euangelicus fpiritus quis 206.d -

fatis ad vitam zternam 659.É.fola non iuftificat194. c.475.a-

- 3183

tum | 62.9.d
Filius equalis Patti 448.c.481.c.494.e 495. a. Ynigenitus mo-
do fibi proprio i s E 494 c
Filiushominis nonfemper Chriftumfignificat — — 658b
Filius perditionis cur dictus Iudas m 1085

.Gloriam dare Deo quid in fcriptura fignificet 352.€

habere quomodo dicatur j84.d.655.£ 704. c. quomodo di
€atur non condemnari W : : 653.f
Fieri dicit fcriptura quod iam ficbat 972. c.. pro augeri vfica.
tum in facris literis

Filij Abraha;filij diaboli qui;85. £.584. a. filijj apud Iudzos
vulgo matre nobiliores 451.2.filij Dei qui 472 c.473-2.huius
fzculi,& lucis qui j15. d. lucis dicuntur qui participes lucis
funt 941.e.filij moriuntur ob peccata parentum 837. b. filij
nomen fimilitudinem notat 15f filij perfona in diuinis di-|
ftin&a à perfona Patris 447. b. filios Hebr&i appellant fru-

usventris — | 64.f
Fingere quomodo Chrifto licuerit | 408.C
Flexis genibus orabant Iudzi,orant & Chriftiani 363.C|

Flumina aqua viuc ex ventre credétium fluere quid fit 775.c.f
& 776.a.b.c. , i :
Fonti & flumini cur fe comparet Chriftus 775.a.b
Fortitudo Chriftianorum exemplo Chrifti 262, a. c. 263. b

Foribus claufis ingreffus eft Dominus no7.f.
Forum apud Iudzos in portis vrbium - | 182.€.
Fractio panis pro toto actu conficiendi & adminiftrandi Eu-
€hariftiam : 4ILb|
EFraurcs Domini quinam dicantur 7;o.d
Fremere fpiritu Chriftum quid fit 906.d
Fugete paftori quatenus liceat 867.b

Futurum verborum apud Hebrzos modus eft potentialis 58. €
prateriti vim habet interdum 151 c. futurorum loco pra-|
Íentia tempora pofita 997.b.
: | 8 |
( ^ Abricl Angelus Iudzorü tutor 5j.e. curad Zachariam &
B. Virginé miffus ib. c. £. vnus,de primis Angelis 34. a
Chriftum natum paftoribus annunciat — — 10$.d
Galilzi eiufdem rcfigionis cum Iudzis, lingua aliquo difcri-
mine diuerfi j93.c. d. Chrifto quam Iudzi equiores 624.e.f
Galileum effe Chriftü quomodo nefciebat turba, & cur fi Ga-| .
lilzus erat Chrittum poffe effe non credebat 772.d.e. vt ne-
que prophetam Pharifzi 782. d. e. Galileusan vilus fuerit
propheta 16.d.Galilxa an fuerit Debbora ibid. |

Gaudere de bonis Dei quomodo liccat 27.C
Gaudium pro lzto nuntio d : 107.e
Gaudium fanGorum & gaudium mundioppofita —— 10j8.f

Generalis propofitio ex circunftantijs reftringenda — — 863.a
Generatio Chrifti eterna vix à difcipulis credita |
Generis nobilitas in Ioanne 16.d|
Genethliaci confutantur
Gentes diíperfionem vocabant Iudzi
Gentes ad quas Chriftus non venit, an peccatum habuerint
1031. €. n .
Gentiles Iudzis peccatores appellati 381.c. ab ingreffu templi
prohibebantur 927.b. illorum domos ingredi illicitum Iu-
dzis.581.b. Gentiles in filios Dei adoptati. 472.a. ad Chriftá
accedere cupiunt 928. b. gentium vocationis myfterium|
1000.f
Genuum flexio inter orandum | 36;.€
Gladius dolorisin prophetia Simeonis quid La. 131.d
Gladij Apoftolici in paffione Chrifti quales fuerint — 391. a.b
Gloria in excelfis Dco vbi primum ab Angclis decantatum
10j.b.explicatur x16. c. ri1. 112. quirin eo dicantur homines
bonz voluutatis I12.d
Gloria Dei & hominum interfe pugnant 669. b. gloric hu
manz ftudium fidei & refipi(centiz eft impedimento ibid.

Gloriam fuam quam vocet Chriftus $88.a
Glorificatio Chrifti quid!778.!d. glorificetio filij hominis
: . . &
quid figaificet 919.b
Grabatus quid . 3 641.€
Grzci(ímus : — 46. b.73. c.85,b. 88.£89.a
Grzcus articulus fzpe ponitur otiosc apud Ioannem — 779.e
Grani in terram cafui Emilis Chrifti aduentus 919.€
Gratia pro cumulata mercede & corollario 347.2.348.d.349.e
Gratia plenum effe plus eft quam plenum Spiritu fancto 40
41.a.Gratiz plenitudo in Maria qu 41. c. gratia & Spiritus
fandi plenitudo in Chrifto & fan&is longe diuerfa 48j.b
Gratiz feruit natura 430. a. gratiz & legis aniithefis 490. e.|.
tatia dicta aqua viua, & quam ob cauíam $95.£.596.a
Gratiz Dei refpondendum quid fit 580. e. poteft homo (cfe
' aliquo modo ad gratiam di(ponere ibid.c. ei recipiendzl

multum

"

ESUAUNE AUR

saseugotpemdp

zp VTUUSITNODRGXT

Grex pafillus dicti à Chrifto difcipuli , & quaex caufa 254.a

H

Areditatis diuidendzeratio apud Romanos —— ai7.c
HHærecici in Mariá quantü ab Angelo cá falutate diucrfi
40 b.c, non modo fan&is, fed Chriito etiam qu&tüm pof
(unt,' detrahunt 157. a. puniendi etiam igne 207. a. fimiles

Pharifeis 278 « vulpib" & Herodi (imiles 279.a.q00modo
coarguendi 285. d. omnes fuperbi maximéque Calulmam
444 . €. curiofi joo f. eorü czcitas eiufque caufa.4;o.£h:æ:---
reticis omnibus fuz quzdam preces 231.e. ab hareticis mi-
racula iure petimus 536 f 537 a.fibi non conftant 55o.d.iure
maiore in odio apud Catholicos quam Gentiles j94.a.G€-
tilibus & Mahumetanis periculofiores ibidem. e. toti in
fenfibus defixi 596 e.Samaritanis atrogantiores £97 a.fandia
irridere foliti $59 e.. Ecclefiz do&tinam dum oppugnant
illuftrantes 645 a. (cripturis glorian:ces in veros eius fenfus
ingtedi non poffunt 667 c. multi gloriz & gratize humanz
ftudio in haefi pertinaciter manent 669 b. [cripturam fuis
affe tibus feruire cogunt 939 c. haretici noftri temporis
Manichzi funt .. YO14.C

|Haretici noftti temporis ref.-]lütur in dogmatibus de gratiz

plenitudine in Maria virgine 40 c. 41a.quam Euz xquant
43 C. de voto vitginitaris & coniugio eiuldem j1f 52 a de
ticulo Regine maodi Mariz :ribu:o 59 d. de aþfolquonc
peccatorum a facerdotibus in facramento peenitentiz 194
a. b. de fidefola iuftificante 194 b. c.d. e. 195a. b. c. d. 472
e £ 476 a. y64 C. $6f. $67. totis. 68j c. de inft.ficatione
323 É 5324 a. de libertate arbitrij in iuftificatione 474 a. de

etiamC hrifto tollunt145 b. tollüt peccatori 700 à.de Mo-

de tiinore feruili 300 b.. de meritis & fuffragiis fan&orum
3212. 741 f. de purgatorio 346 e. £. de fcripturarum facilitatf
420 b. c. delicentia earum legendarum 340 £. de fola eacü
| auctorirare in rebus fidei 340 c d. de traditionibus 602 f.
1e àdoratione Dei fola fide 607 d. de fan&orum intercef-
fione & faffragijs 342 e. £. 743 a. b. c. de fafcijs Chriftíque
infantia 102 b. c. de falutata Maria ab Angelo non in pe

| 40 € 42 €. 45a. 145 b.185 f 194 b. 411 c. 550 þ.-580(d. e. 602
. €.698 d de morteChrifti 1080 b, c.d.e.de traditionibus 1024
f.1049f. | |

iHagiog:aphi libri apud H2^brzcs qui . 419.d

H«cbi$i quod affirmat:one dixerunt,negatione repetere folét
456 c. 497 0. 654 a, ventrem infiinam homiais partem ap-
pellant 776 d. homine u pro quodam dicere folent 780 b.
784 b. ;
H braifmus26 d. 44 d. 4«6.47 c. a $8 664 F. 66 f. 67 b.69

87 b. 88 d.f. 89a. d. 90 a.c. 100a. 107 €. rt4 b. 123c. 124
e. 64 1. 05 £. 150 a,e. 167 a.b.d. 174 d. 17i b. 18j a. 184 b,
204 a.f 2315 f. 252 b. 273 e. 296 c.f. 301£, 302 a, j1$ d.É. 518 a
163 d. 465 b 367 a. 384 £. 185 a. 589 b. rj d. az1c. 413f 424
2. 467 F.474 d. 504 c.d. g4g e. 47 a. $68 c. 60 f. s91£. 591
b. 04 5.617 c 627 640 f.655a- 701 b.711 b. 722d, 217.
£. 729 É 730 e. 738 b, 279 b. : E
Herodes Magnus Antipaui filius 14 d- hæ;eti;qrum typus..
279a | ! P
Hetychij lozus ex Carena Grzeca, 943.d

[inemariliber contts Przdeftinatianos ex manufcripto ci-

tatus. d E E 12 - 1086-c
Hodie & cras & dies tertia in fcriptura quid.279 d, 301 b. ho-
mines dicti terrena appetentes 248 a, homo dicitur inter
terdum hoftia viuens lapis viuus & quo fenfu $9s.£

|Homicida ab initio Diabolus — — 2 -

Horz canonice 168 3. horapro tempore opportuno pofita:
etfi longo 604 b- 655 b- 769 e« 1062 b. hora nouiffima quid
H:fjiah ras tribus modisin fcriptura accipitur 67 £. humilitas
virtus 174 f. 350 b 363a.364 €« 365 €- 366 b. $37 e.£ 638 e. hu-
mdesDeosexalat — —— —— du H érz b
Hvdrz quid 535 vf

Inypro cum fumitur

luftitia i mputatiua 504 a. de liberoarbitrio 296 c. e. quod -

nachotum vita 225 c.d, de meritis & predeftinatione254 d.

nerrah 38 f 39a. inexpofitione & verfionefcripture 36 £.

2.£,70 d. 71b.c. 72 c. 77 b.78d 79f. 80 b. 81b.e,81 e.84 a.

. loannes Euangelifta folus Chriftum verbum vocat it. c. pra-

| 1185
uitud (et EUR diligenua 657 £. grauz Dei volantas | Hypocrifis — d r : -U g6o-b
noftra adiungi debec vc iuftificemur 640.e eum diuinagra- | — o MT pE "
tia liul'tificatiä aem noftram operamurz 685. £. an finc i1lla IAcob puteus j91.c. fons appellatus. ibid. d. domus Iacob in
aliquid boni po i Wub — : IOI4.€ qua regnaturus dicitur Chriftus quid fic 48 e.f
Gratiam apud aliquem inuenire non vno feníu in fcriptura lacobi Buangelium agoc;yp.hum A Ua 5 MA
dickur 4fc | Idiomatum communicatio in myfterio incarnationis 478. e ;

$61.e $62.€ : ! : ,
Iciunia meritoria apud Deum. 29. c ieiunium magno in
pretio Pharifzis ;65.a. etiam religionis cultuseft — z.b
Ierofolyma quo fenfu interdum à ludza diftinguatur 71.a
Icfus magnus ab angclo appellatus 47.a vix quaritur pxopter

. Iefum 680.b
Ignis inferni corporeus eft 5j2. b. ;81.£. eo animz torquentur
33f* e eodem res adueríz defignantur | s 281
Imago Dei in hominibus duplcx iU ao 7896 e. f
Impijlongé à Deo r 19j.e.f

Impotentia alia naturalis alia moralis y1. b. moralis item du-
plex ibidem P u
Impudica mulieres peccatrices appellari folitz 187.d
: 940.C
Incarnationis Chrifti fümmaria doctrina 47$.tota.citca cam
. aliquothzreticorü errores 426. e. 477.a. exemplü duarum
naturarum & vnius perfonz Chrifti in verbo noftro voca-
li 478.£.verbum quomodo caro factum 478.c. vna Chrifti
perfona, naturz duz 562.c. Chriftusnon venturus fi homi.
nes non peccaífent | (s $67.2.4.
Incenfum in fanctis fan&orum 22.f inc£fi altare ibid.e. 2$.aC
Inconftantia propofiti in ijs, qui maxime feruentes videban-
tur 663.d. inconítantis animi indicium ibid. |

Increpari poffunt etiam vacantes culpa - 2106.C
Induere apud Hebrzos quid fignificet 424.4
Indurare homines quomodo dicatur Deus -945.e f|

Infantes ad Chriftum per Baptifmum accedunt ab cóque il-
luminátur 467.b. infantium non baptizatorum poena f53. a
Inferorum certa fupplicia 558.c. d.ignis qualis 372. b.581.f]
Infideles ipfi non viuunt fine fide 670. £. Qui Chrifto non
credunt quia nullam de eo noütiam habuerunt , excufari

videntur 691.d
, Ingeniti & geniti nomina contra. Arianos ( 879.€
. Ingrautudo us T w r d
Ingredi & egredi id eft verfari 865.£

, Initium in fcriptura quid fignificare foleat 445. c. appellatur

in fcriptura mundi origo - : 818.d
Infpirationes bonz Angeli funt ty;.b. ijsfedulo obtemperan-

dum. ibid.b.d.e.5o2. £.ijfdem fedulo repondendum — 371a

Inftitutionis bonz à pucritia vtilitas- ! 300.a
Infufflarítnein Apoftolos Chnifus . : III4.2
Inudibonos quosoppugaantjlluftrant — — 645al.

Inuifibilem fe fecit Chriftus x $31.d.i1128.f|

Ioaunes Baptifta celebratus à Luca initio Euangelij & quam| -

Ob cauíam r4 f 15 a. curcius parentes 1f. a. 16. a. eiusambo
parentes ex facerdotali genere. ibid.15.e. f.cur etiam mater
eiufque nobilitas indicata 16.a.b. laudantur à moribus r6.cl

quo tempore pradicare ceeperit 146. c. eius predicationis|:
fructus 152.e, Meffias effe non poterat 156.d.prophetico fpi-| -

. itu cogitationes noucrat 157. b. Maior ceteris ominibus,
minor Chrifto 465 f.quomodo propheta, quomodo mini-
mé 499.c. eius humilitas jo0. a. Lucifer ante Chriftum
folem 463.C.577 2 yup at o06 $77.8. quare dictus lucerna
ardens & lucens 663. d. c. einomen diuinitus impofitum
27.Éab euentu nomen accepit 78 b.idem vox recte appel-

. latus 79. d. linguam patiis foluit 75. d. 80.d. certam oran-]

. diformulam difcipulis füis prferipfit a31.b.eius exultatio,
& rationis víus iri vtero 62. f. vita 9o. e.£. in co fpititus , &
virtus Elia 3o.b.c.d.Natiuitas cius Catholicis religiosé leta
cft | ( | 28.c.

cipuus inter Ruangeliftas 430.b.patre Zebedazo natus.ibid,
matre Salome 431. b. patria Bethíaida d. frater Iacobi ma-
. Joris 431.c.(cripfit quartum Euangelium 430. c. iuucnis ad-
modum à Chrifto vocatus 471. d. Virgo permanfit. 471. b
fingulariter à Chrifto dile&us. ibid.a. non videtur effe is,
quiin nuptijs in Cana Galilzz fponfus füit 431. d. £. vixit

' vÍque ad 68. annum poft Chiifti peffionem. ibid. d. Afiam]| —

. in prouinciarü fortitione prouinciam accepit 432.c. Ephe

fiorum Epiícopus. ibid.d.relegatusin Pathmos, & quo té-|

. pore. ibid. feripfit Enangelium poft alios Euangeliftas , &
tres epiftolas e. illz(us ex vafe feruentis olei pleno exj:
433.2.atte pifcator 451. c. contra Ebionem , & Cerinthum

. Euangelium fcripfit 45). c. loannis exordium Rv3gelicum]

Hymni quibus vroprie de rebus 7-b

in Plaronicornm libris 434. a. quanti illud Chriftiani f:ce-
| 1ent

s

Iouiniani error hominem poft acceptam Baptifmi gratiam

Iudza prouincia Syrie fuit 98.c. tota dicta patria Chrifti 625.e

Huftificatio non ex fola fide 194.c.476.2.564.C. $65. 567.. totis

nu$6

rum Hebraifmis dele&tatus 727.f. mortuus an fit nj8.c
Lofcph pater Chrifti in fcriptura appellátur, & quam ob cau-
fam 123.£127.d.514.c.quando mortuus $24.b

peccare non poile refellitur - u 644 f |
[rz inimicorum cedendum exemplo Chrifti . . $89.£.
Itenzi de Chriftietate opinio — . | 8)1.a
(aias (ablimis & eminens inter prophetas 458. a. quomodo
gloriam Dei vidit | 946.b
[ubilaiannus 166.a

Iudas cum à Chrifto ele&tus eft;bonus fuit 744. d. 791. a. poft
venditum Chriftum faluus effe poterat 1084.a.filius perdi-
tionis cur di&tus 1085. f. verus: Apoftolus erat etiam cum
bonuseffe defiit, víque dum Chriftum proditurus difceffit.
745.a.diabolus cur à Chrifto appellatus ibid.e.f. 746.a

ludeum fieri quemquam non prohibebant Romani — 927.f
Iudzi Chriftum cur perfequerentur 64.5.;.646.!'.' 668.b.669.c.
tria Iudzis creditu difhcilluma 6j9. a. qui eos corrigat
Chriftus ibidem d.c. aliquando principes , aliquando ple-
beij dicuntur 309. b. gentes difperfionema ïocabant 273f
nihil terra füblimius cogitabant 774.a.Chriftum fimulaté
ob gloriam Dei , re autem vera.humanz gloriz ftudio
períequebantur 668. b. 669.c. d. foliti falfos potius, quàm
veros prophetas recipere 668.c. in miraculis non quod fpi-
rituale,fed quod carnale erat quzrebant 679 £. hareditaria
illius murmuratio 697 b. Samaritanorü & Geutilium con
fuetudine non vtebantur 593 e. abhorrebant à communi
catione cibi , & potus cum iifdem $94. a. cur maiorem eis .
Deus fui cognitionem dediffet , quàm vlli alteri genu 606
£ludeorumfecte tres3t. d. mosin calumniando 909.b.
mendacium fe liberos dicentium 811. b. Iudeorum no-
mine Pharifzi,& alij principes fignificantur 7 ;j7.É. Iudaos |
non effe filios Abrahz probat Chriftus 8ij. b. Iudzorum
diesà primo vefperead alterum. — 9552
[udica:e fecundum faciem quid fit. 766. b. e. iudicare idem
valet, quod teftari 796.d.quod condénare 568 c.655 f.iudi-
candi poteftas filij Dei à Patre data quando , & quomodo
6j1f£.6j2.a
Iudicium in bonam & malam partem $55 a, iudicium Dei
eius prouidentia 855.b.iudicij dies Chriftum verum Deum
effe oftendet 520.c.iudicandi omnes homines 568. e. iudi-
cij diuini,& humani diuerfitas 314.€

$69.b.685.c.£ 681.a. 685.c. 999.e.interna & vcra 324.c. ipfius
initium ex Deo eftóo6. e. iuftificaio quomodo fidei tri-. |
buatur 1012 £.cur? 195.d. quid nosad eam cóferamus 1015.a
b.c.iuftificationes quomodo diftinguanturà mandatis 17.
e.18. c: ad iuftificationem opus et. voluntate noftra cum
». gratia Dei 640.€
Iuftificandi verbum quid fignificet 324. b. 367. a. iuftificari
aliis vetbis dicitur nafci ex Dco , nafcianimo 475. f. iufti-
ficandi verbum vario feníu in fcriptura ponitur qeg.f
Iuftitia imputatiua Caluiniftarü ro. e. refellitur 17.tota.iuíti-
tia non impeditur venialibus peccatis 19. b. iuftitia Deiin
peccatores non refipiícentes : 271.d
Iuftum effe ante Deum quid fit 17. c. iufti filij Dei,natu ma-
iores; peccatorcs,fidcles tamen, filij natu minores 295.d.c

Acrymz peccatorum 188. c, lacrymas Chriftus cur cffu-
derit 90£. c- lacrymis nulla efficacioreft oratio 90$. €
Lapidabantur blafphemi 832 c. adulteri ( 788.c
Aäz')geu'ew in facris litteris vfus 1j.C
Legis & Euangelij oppofitio 87a.c.d.dicrimen — — 702,€
Legifperiti quo fenfu di&ti à Chrifto clau£ fciétig tollere 245 d
Leontij prefbyteri teftimonium ex mf. Catena Graca. 769.a
Leuitz alij facerdotes,alij adminiftri $ b. foli de familia Aaró
facerdotes ibid. horü ipforum 24. familiz ibid. c. vnicui-
que familiz fuus téplo miniftrádi ordo , ac tempus ib. c.4.
Lez Dei impoffibilis Caluino. 17.a. po ffibilis. ibidem. — 18.e.
Lex proveteriteftamento — —— — 1j4.€. 881.a
Liber in Apocalypfi feptem figillis fignatus prophcetias defi-
gnabat veteris teftamenti. 683.b
Liber vitz ; in quo homines duobus modis fcribuntur 217 .e
Liberü atbirrium peccato non amittitur 296 c. e. contra Cal-
uinum defenditur $10 d. 1013c. contra Manichzos. 667 €
in malum per (e (olum valet;in bonum non nifi gratia ad-

Lutherani refelluntur

— Magüificat cáticum Virginis partim prophetia,partim hym-

Mammon ,aut mammona quid j$. £. mammona iniqui

| | no2 —
- rent & quarc.ibidem b. cur peractis Ifacxi.sxccitäri foleat in AV — : : | d
Ecclefia.ibidem d.Ioannes maximé omnium Euangelifta- | Lotio pedum ante Euchariftiz fumptionem 9557.£]

Lncas Antiochenus t. a. arte medicus b. pi&or z. a. elegan-
tiüs Gracé fcribit, quàm reliqui 2.b. an Chrifti di(cipulus
fuerit ibid. c. Pauli comes ;.e. num primus omnium ícrip
ferit 10.a. à B. Virgine edoctus eft 11 e. fcripfit Euangelium
& Apoftolorü acta 4. a. vtrum vnus ex duobus Chritti dif
cipulis cuntibus Emmaunté ibid. e. vbi mortuus ibid. qua
ztate ibid. curin feribendo Ruangelio przfatione víus fit
8.a. quo ordine in co víus 12 c. cur hiftorico ftyloab Am-
brofio fcripfiffe dicatur 12 d. Theophilo certo homini Euá-
gclium fuum fcripfit 15 a. äuæ fuetit eius re1 caufa ibid. c.
cur Euangclium, & acta eidem fcribens tamé libris diftin-
xeritibid. e. àtemplo & facerdotio Euangelium exorfus
in templum definit 426.€
/ 220 €. 711.d
Lux diuinitatem declarat 949 d. pro Deo;rj d. lux Hebrzis
dicuntur omnes res profperz | 89.d

M

fzpius vnxerit Chriftum 605.a.an triplex 6oo.f,
Magiftratus fiue Ecclefiaftici, fiue ciuiles non eo ipfo priman
tur officio,quód peccatorcs funt 745.b
Magnalia . 69.b]

.nus 66.b. 68.c.f£.71.b.magnificandi verbum quid fignificet,
Md ! :
Maledi&ionis Deus auctor non eft $8r.e
Mali cur bonis ditiores 250.a.b

tatis.ibid. ,, !
Mandara , & iuftificationes quid differant 17.c.18.c. fine cari
tate feruari nequeunt — 994.b
Mandatorum obíeruatio caufa meritoria vitz aternz 952.2
Manichzi refelluntur 335. d. 545. £. 442. a. A55. £. 4$6. a. 466.b
470.b.616.2.667.e. Manichzorum,& Marcioniítarum error]
refellitur de Deo vetetis, & noui teframentü — 619.£.827.b
Manfiones in cxlo impares | — 98;.c
Manus Chrifti eius potentia 876.c. manus domini in fcriptu-
ris quid fignificet 80.c.d.manuum eleuatio in orando fan-|
&a & folennis ceremonia 424 f
Marcion fcriptura abutens refellitur | 416.a
Marcieniftz refutantur 236.a 343 £.750.b.827. b
Marce, finus lacus 679.b. trans mare quz loca à Iudzis diceré-
tur ! ! 678.d
Maria foror Lazari qua fuerit 602.€
Maria virgo domi in penetrali ab angelo falutata 58. f. 49.a.
plena gratia j9 c. 40 a. quomodo 412. c. 42 a. cius, & Eu
antithefis 43 d. maioris gratiz fuit, quód Dco gtata , quá

43a.angclorum colloquiis affueta. 44 d. e. angelicainea
puritas , & quomodo 4j b. eius humilitasibid.;.Lucam de
multis docuit 11 e. virgo manens pep erit j8 f. 46 £. cxedidit
angcelo nuncianti 49 f. virginitatem vouit j1 d. quo tem-

ita vxor,vt & virgo 100 e. non fuic ei pregnanti grauis vte-

l'Acedonianirefelluntur — 144.e. 4j4. a. b. 494.b.995. a|-
Magdalena 195.b. da monia ex ea eiecta quid 199. c. an|

quod Dei matereffet 41c. benedicta in mulieribus 41 c.|

pore ibid.e. S«oroxoc $6 d. iure appellaturregina mundil |
j9 d.e. eius obedientia, & humilitas j9b. prophetia 66b.|

rus 101 b. nec locum, nec diem fui partus ignorauit ibid.
fine ruptura corporis, & fine dolore peperit ibid. e. fine
vlla obftetricis ope £. ei* paupertas 102 c. Bethlehem pedes

ladius animam eius pertranfiens 132 d. eius pietas in ad-

| iutum 698 a. co in füfcipienda fide opus. 741.€

Lyfanias à Luca commemoratus quis, & vbi Tetrarcha fuerit. —

Ff — inope

it,non afino vecta 100 £. virgo poft partü 119.120.toetis. cius
Chrifto patiente conftantia, & fides 151 d. 152. quid fuerit

eundo tremplo 158 c. modcftia 142 c. fides, & diligentia in
obferuandis Chrifti myfterijs 144 d. beatior, quód mente
quàm quód corpore Chriftum conceperit 537. b. caritas
515 d. e. expers omnis culpe j16f. fimulaté à Chrifto re«
"prehenía 527 £. niulier eerta femper aliqua rationeab eo
jnterd appellata 528 c. propheticü fpiritum habuit 529 e.

Martha maior natu Maria forore fua 223. f
' S, Martini offa hretici in lumen proiecerunt I08j.e
Martyres non dedere, fed accepere coronas 865 e. eorum fan -
guis femen eft At u d
Matrimonium cx lege diuina, & naturali 452 f. de mendacio
error Caffiani 408.d]
- Meníz affederítne, an recubuerir Chriftus 617.2
Merees proprié vitagterna — ^—— (79.€
Mpl pars ii facris litteris quid proprié f gnificet 227.d

Merita & pradeftinatio 254 d. merita noftra 311 a.non femper

^.

. --

'1188--4 : s 2 I-Afxï

DEM — — P

——

fanctorum fuffragia, ibid.

De merito contra Caluinum . ;?4-.1.17
Mercenarius à paftore quid differat 867 d. mercenarij in Ec-
clefia qui : | -. 300 c. f.
Meffaliani hzretici, qui & Euchetz,refellantur 681.b

Meffias proprié dictus Chriftus dominmi 125 d. meffie propriü
epitheron fuitqui v&urus eft o $550 Lijpoc 485.6.675.b. Mef-
fiam Iudzi communi errore Credebant fore Regem tempe-
ralem 247 d. 676b. c. d. Meffiam feeffe mentini funt non-
nulli füb Chrifti tempora 668. c. dc Meffia ventuto loci il-

reth nulla. 168. c.multa'cur pratermiferit Ioannes 1126. 4.
aliter Chriftus,aliter prophetz & alij fecetüt. 185. e.. . 555.a.
€a iure ab hzreticis petimus 536.f. 557.a.corum finis|(pe&an-
tium fides168. e. j5j c. eorum fides Caluiniflica 400. f.
in eis Chrifti diuinitas clucebar. $48. c. in eis naturz leges
requirendz non fünt. 627.. c. Deus agit;contra omnem
hominum opinionem 6j7. c. inijsicondariis rcbás vritur
Chriftus $41.b
| Mifericordia |
Miffi extraordinaric à Deo miracula facere folent 536. £. Chri-
ftus à Patre quomodo miffus ;81.e. f. Prophetz & Ioannes
quomodo mifüjibid. — . - |
Mitti vnam perfonam abaliaeft ab ea procedere —— 1044.c
Monachorum vita minime otiofa 125.d
Montaniftz Chriftum negabant veram carnem habuifle,ve-

Moralis fenfus qui maximé probandus — 1658.b
Morbi corporis interdum à demonibus immittuntur 274. f.
Ízpe propter peccata à Deo immittuntur 644.c
Morbis sfligi homines quattuor ob caufas folent 837 .f

nibus obita 1080. d. Mois duplex corporis, & animz.60;.f
69;.f. 705.f. mors anima qua dicatur 708. d. mors corporis

duplex ibid.e.
Mortui viuis an apparcant 1000. e. eorum corpora vnguntur
607.Éa. mortuos Ecclefia fuffragiis iuuat 382.f

Moyfes libellum repudij permifit. 45j b. non fuit legifla-
tor, (ed minifter legiflatoris 491. c. diuinam effentiam non
vidit in hac vita 49;. c. Iudaos in iudicio accuíabit , quod

Mundus per tenebras defignatus 515.e.mundus pro tota crea-
tarum rerum vniuerfitate 470.b. pro hominibus mundana

ibidem c. mundi finem quz prazceífura fint $45. c. mundi
creatio initium abfoluté dicitur 818.d.mundi nomine gen-

tes omnes intelliguntur Vderes 90;.b
. |Myfteria diuina credi non poffunt finc gtatia Dei 933.d

-N.

N Nathanzttl an idé qui Bartholomzus Apoftolus $17.a. €

. verus Ifra£lita quo feníu dictus - $M6.c
Natura feruit Fmdæ . : .430.a
Neftarij hzrefis ref«llitur 47.€.56.d.c.64.d

Nicephorus quafide dignus - s
Nicodemus Phariízus, & princeps Iudeorum in. Chriftum-
ctedidit,non tamen publicé 781.b.X 782.a.cur ita?ibid.
Nicodemos habereapud hoftes Ecclefiz , & Chrifto quomo-
do vtile fit:& an Nicodemis ipfis tales effe conueniat 782.a
Nifi , pro fed,frequensin fcriptura 649.d.e. pro codem fumi-

tuf — I014.a

luftrioresin fcriptura. — j14.c
Meffis in Palaftina menfe Maio- : 616.€
Metathefis c afus ! 73c.85f.86a.
Metieta quod genus menfurz : "* Md.e
Militare Chriftiano homini licituni : 1j6.a
Militum vitia / MTA

Mitacula apud incredulos non facit Chriftus 168.c.cur Naza--

.. 353.d.185. baz41.6e.242.f.

réque fuiffc filium Marie 526.a.refelluatur ibidem,& 1004.c

Mors appellata tenebrz 460.e 941.c.Mors Chriftian pro om- . |

.. Chrifto non crediderint 669.d -

quatür ; 199 f -

fapientibus ibid.c.d.74.c.1045.e. pro omnibus hominibus |

A(ci ex Deo,näfci animo, idem quod iuftificari 47;.f .;

Nobilitas generis etiam in facezdotibus fuum aliquod mo- | ^ fioneChriftifalai fimus f61.d
mentum habet | /- . . 1&d | Paffionis Chrifti & refurrectionis fructus 410.€.
Noétis vigiliz tum militares , tum paftoritize 104.f | Paftori fugere quatenus liceat 867. b. paftorem verum de
Nomen potentiam , & auxilium fignificat 1082. c. pro gloria fcribit Chriftus 857.b.paftorum Ecclefiz munus 17 4.C.173.É
ponitur 1079b | Patientia Chrifti 690. c. patientiz exemplum 639.5|

Nominaà Deo varijsimpofita aut mutata 17.£.28. a. quibul |

dam impofita ante ortum.ibid.pueris Hebrzis impofita in

circuncifione 77.c..quam ob caufam. ibid. d. parentum aui]
cognatorum filijs apud Iudaos plerunque impofita. ibid. e|

primis tamen feculis impofita ex euentu.ibid.£28 a. nomi-
num impofitio dominij argumentum. ibid.d..(ancti à Deo
nomen accipiunt78, f, apud Iudxos nomina imponcbant
filiis aliquando patres,aliquando matres, 46.€
on ponitur pro non folum | f 760.
Nos pronomé nà períoná,fed genusinterdü declarat 6o6.b
Noua Hebr.dicuntur quz preftantiffima

: . : . 977.b
Nouatianorum ia penitentes afperiras 567. £. refellitur 568.

à645.4 OA iC j
Numeti cardinalis exprimendiinícripturavfus — — znd
Nunc adueríatiuz dictionis vim habens at o o MER
Nuptix noctu celebrari folite 256. £. nuptiz Chrifti & agn)
257.d.nuptiis cur interfuerit Chriftus —— 112 faapid
| Q.
Bedicntia 17 4.a.e.11j1. c.obedientiz exemplü ro;. b.843.a! ;
Obliui(ci Deus quando dicatur 0754
Obumbrare quid fignificet : $iC f4.a.b]-

Oculi claufi,aut aperti effe quo fenfa interdum dicuntur in|

Ícriptura 41L. f.412.2]

Omnisin fcriptura non femper vniuerfaliter accipiendG 151. d

Operibus an iuftificemur 16.f opera Dci voces cius funt 66f.e].-

operari cibum quid fignifice: 680.d.e.operamur etiam nosg
cum Dci gratia iuftificationem noftram 680.£ opera bona
funt cibusin vitam zternam permanens 68r.a.b.opera bo-
Da tranfeuntactu,manent fructu & effectu «—— - — 68i.c.
Optime epithetum Prafidis prouinciz .b
Oratio pars eft religionis 251.b.Orationis vis atque fru&tus 252

c.in ca perícuerandum ibid.eidem feduló inftandum 2j.b.| . |

234.e f orationes publicz, & priuatz Deo offerenda 750. d.
; eratio affidua omnia à Deo impetzat 58.b. orandum fem-
per quo feníu 558.c.359.a.o0ratio multa fide fieri debet 562.c.
f.orate flexis genibus ludzis & Chriftianis folenne 365. c.
orantes in templo ludzi oculos in arcam tollebant /|56;.c.
orare manibus in czlum eleuatis fancta & folennis cere-
monia 424.f.orationcs noftras Deus corrigit 628. c.orandi
arte capitur Deus 898.d. cur oculis in czlum fublaus Chri-

ftus orauerit. 911.c.oraueiítne pro omnibus — — 108o.d|

Orientaliam mos oblongis vti veftibus 255. d. iteri pracin-
gi aditer aut minifterium ibid. — :
Origenes caute legendus 446. b. 449. c. fauet Arianis 449. c.

quafi Arianorum, & Eunomianorü patcr 452. c. cius error|.

animas ante corpora fuiiTe 462.d| .
Originali peccato infantes omnes obftricti nafcuntur j52. £.| -
. originale peccatum cauía mortis [ r a G
Ofculum pacisfalutationis caufa . | 192.C
Och?erc pro facere.ac dare 65o. b. oftendere bona quid fl -
$79. : ; | !
Oftium ouilis & paftor Chtiftus 858.c

Ouile vnum,& vnus paítor 870. b. ouem cffc Chrifti quid fit

8756 . — ? $. :
sclaz nomen in fcriptuta | o 89f.a

PAnis vitz pro ipía hamanítate Chtifti.685.b. panis pro re-|
bus omnibus ad vitam neceflarijs — . 680 a|

- Parabola fatis eft fi verifimilia contincat 435. a. b. ex rebus vfi-
taiis eft 158.b.partes fingulz non fubtiliter exploráda.ibid.e

311.£257.£306.a. non omnes partes accommodandz 861. b|-

1017.c.parabolis intelligendis regula 219.d
Paracleti nomen de Filio dictum 3 41.a|
! Parentes ctiam laudari oportet in viris claris 15.a., parentum ob
|| peceata filij moriuntur : | 8,7. b
" naþþnæ'a quid 7uc
| Partem habere cum aliquo qvid 1 965.£
Paícere idem valet,quod regere I147.d

Pafcha Chriftus quater poft bapti(mum celebrauit. 634. a. d.
Pafchz feftum religione folenne inter Iudzos 140. a. 615.a.
Paícha pro totis feptem dicbusazymorum

$4j-
Paffio Chrifti dicta baptifmus 161.c.qua ex cauffa.ibid. £Paf-]
fionis tempus Chriftus horam füam vocare folet $28.c.Paf |

Patet-

P

—— — I Jitntn — m ENNA L s Msm —

CR u

"ySSEen

|

aR

1190

|Paterfamilias bonus non eft,qui totam familiam ad fidem n6

adducit 629.c.Catholicis ferui Heretici non habendi.ibid.f

.JP'atris, & Filij zqualitas in diuinis Ri ^ 448.c
|Patres omnes Patriarcha dicti,& quomodo 7;.b.Patrum con-

fenfum repudiare temerarium

716.£.717.c
Pauli Samofateni error - |

656.f£

109.24.,93.b.Mariz & Iofeph — - rb

[Pauperes , à quibus fübleuati erunt, in czlum recipient, &

quomodo 310.a.e. facculi func, qui non veterafcunt 255. b.
pauperum ventresfatisamplahortea —— — 1j1.2

]Pax dicirur falutatio, & benedi&tio 1004. a. pax tecum vfitata
| ludzis falutatio 414. e. pacis nomine Hebizi f-licem ze-

rum ftatum fignificant 9e. c. in pace mori in facris litteris
quid n pOU 125.e
1llf'e:ccat grauius,qui iterum peccat - - —— — 644 f
Peccati feruitus mifera 811.e.£. 81*. a. Peccati culpa momento
remittitur;poeaa crefcente caritate minuitur 193.c. Peccata
remittendi poteftatem dat Chriftus 115. d. Peccatis omni-
^ busancaruerint paren:es Ioannis —— 193
Peccatorodit remedia peccati — .^ — ^ , j7oo
Peccatorem cui fimilem Heretici noftri temporis faciár 700.
a.cui olim Pelagiani ibid.cui Eccl«fia. ibidem. c.-
Peccatores appellati debitores phraü Chaldaica 270. fpatien-

tentiam Chriftus inuitat 275. d. ad falutem excitandi 640.e.
an eos exaudiat Deus 848. c. ad Chriftum vacui venire nos
dcbent.187.f. peccatorum lacryma 188 c. eorum refipifcen-
tia 3o1.c.eos Deus lztus excipit ::391.d.303. a.
Peccare in coelum quid? 301. e.f

contra hareticos 194. a. corundem remifBo & carita: fibi
inuicem caufz 190.c. f.peccatorum rermiffio paffionis Chri-
fti, & refürrectionis fructus 420.c.peccatorum agnitio bo-
nis propria,contrarium improbis, & vtrorumque exempla
601.e.f. 601.a

Peccatrices appellari folitz mulieres impudice /387.d
Pectoris cunfio fancta,& antiqua cerémonia 0 366€
]Pedumlotio : 188 e.191 £

IPelagiani refutati 3o2. £. 1017.b. nimium tribuentes libero ar--

; bitrio. 700. b. corundem errorde originali peccato 837. d
corumdem error 467.a. de bapti(mo & regno Dei — ggz.f

Pentecofte folemnis dies feftus Iudzis. . | 6332
Perditionis filius Iudas , 1081 f.
Peregrinorum pedes loti pop* 192.a
Pericula non adeunda temete nE x $85.£.590a.
Períequationes tentationes di&tz , & quate 384 e
Pet(onarum accepto non eft apud Deum 471.e.f
Perfonam accipereiniudicio quid fit.— — 766b

Períona Filij in Trinitatediftin&aá perfona Patris — 447:b
Perfonatum diftin&tio contra Sabellianos 798. a. petfonarum
circunftantia fidem auget hiftorie 14.f
Petrus in communi Ápoftolorum cau(a folas tefpondet 742.
a.b. Apoftolorum caput :87. d. Negando fidem non perdi-
dit 388. b. eiu(dem etiam & fuccefforum illiuseft fra-
tres in fide firmare 589.a. factü in Ananiam 206.d. primatus
probatur 1146.f.1148.b. eum Roma fuiffe 1150. c. an crucifi
xusfit | 1155.d
Pharifziim opinioneapud populum 247. c. mixti vbique
ludzis 278.a. corum (ecta Ierofolymis imprimis potens
$89.c.corum au&oritas quanta 947. b. fi&ta (anctitas 276. c.
. inChriftum malitia 278.d.ijs (imiles Heretici ib. e. eorum

in aliis'in fide firmandis ". 389.a
Pontius Pilatus quotus Prz(es Iudzorum 147.c
Porphyrij obiectio in Chüftum - m 7 $4.d
| Portare in fcriptura interdum idem quod ducere — . 58«

Paupertas Chrifti.& Mariz 192.c.103.5.104.a. Chrifii63.f |

. tis Dei in ijs expe&andis 271. c. 272.d. peccatores ad poeni-. |

Peccatorum confcífio $69.d.e.eorundem remiffio in Ecclefia

| Prouidentia Dei

LX : OOHPDE *

| Ponificis Romani fldes non deficit ;'88»-3. b. £. cius aüctoritas|

Portis vrbium apud Iudazos forum impofium 182.c. nó poff-
idem valet, quod nolic . 0. 817.a.945.a|
Poffidere infcriprura pro gignete —— ( 4446
Pracepta intelligenda, accoanmodaté ad perfonas quib.dan-|
tur 719.d.f.non folüim pracepta in no(tra funt poteftate,(ed

przdeftinatio ad gloriam Patri tribuitur 970.c. przdeftina-
uonis cauffam quari non vult Auguftinus 7ort.b|
Prz deftinati ijdem, qui homines bonz voluntatis 111. f prz-

Przdicationis Euagclice initium ab Hierofolyma fumptum

'

Prefbyteri di(eipulis fuccefferunt 213.€
Pra:fens pro faturo famptum 572.b. 425.c. 485.a. 766.f. 1024.c!
102.C. pro prietcrito 415.a. Íxpe non effectum fcd naturam

Princepsinter Iudaos qui dicerentur

$47.d.
Principum,& doctorum auctoritas in cauffa fidei,& rcligio.-i.

snis ! | 78rd
Prncipium in fcriptura quid foleat fignificate — 442.d.443.c
. Prifcillianifte omnia fato fuübijciebant u o 29.
Pro non cauffam,(ed euentum denotat. - |—. $89e
De proceffione Spiritus fancti :1035.C.1053.e
. Prodigium à figno quomodo differat ( €2.b

Pronomen nos, interdum non períonam, fed genus declarat|
6o6.b. |
Prophetia eriam prateritarum eft rerum 82. d. prophetia vt
impleretur,quomodo Iudzi n6 crediderunt 945.a. prophe-
tias fcriptura pronüciare folet imperandi modo 390.2. $39.b
Propheiz di&i omncs viri fanQti 845. & do&tores à Deo mif-
fi.184 c 675 c.omnes de Chrifto prophetarunr, & quomo-
do 81 f. de Chrfti regno fpiritualiter intelligendi 84. c.
Hieroíolymis occifi, 281. c. fementem iecerunt. Euan-
g:lij 616.d é19. c. £. feminarunt quod Apoftoli meffuerunt|.
6:8.f.619.8.c.co rum dicta Chriftum fpectant 1934.f
Propofitio generalis ex circunftantijs rettringenda 865.a.pro-
pofitiones vniuerfales , quz coniunctas habent promiffio-

nes,quomodo intelligendz 721f|
Propter prepofito vfurpata etiam in cauffa efficiente — 728.d
Propterea euentum,& confequentiam denotat 944.b

Prouerbium pro parabola fumitur to6t. d. prouerbium apud
Hebrzos 616.f.661. a. b. idé inter Hebraos ex meffe fump:
tum | éi&f
I00.e€.106.2,254. €.254.a.b.c.g10.b
Proximi nomine in przcepto caritatis, & parabola Chrfti

alia etiam 349.a
Preceptorum obferuationi certa in czlo merces 347.d
Pracingendi veftem mors, & víus -255.d|
. Praedeftinatio. ) . nja

Pradeftinatio & merita 254. d. predeftinatio Chrifti 486.e.]-

deftinatorum ab alijs difcrimen - 6or.e.601.a|
Predeitinadagi hzretici, & eorüm etror. —— $67.c.& 1080.b
Pra licator Euangelij ! 208.c.209.a

411. c. quam ob caufam e.f. 4114

& vimfignuificat . - — 466f, $04.a. $84.d
Prafepe Chifto nato pro cunis 105 f myfterium 104.b.
Przefides prouinciarum optimi appellati 3.b
Pizteritü pro prafenti 190.c. idem pro eodé & futuro 1018 d
Priiogenitus,& vnigenitus idem interdum - 1or.d
Primogenita Deo coafecrata — 8.d
Princeps mundi quomodo fiteiectus — . x 934€ —

R W R T RUE QUND RUR N

principes multi 285. a. non erantidonei verbi dei auditores ' quisintelligendus , 219.d.f.210.f) je
313. b. corum & principum facerdotum contra Chriftum. | Prudentia pro fide 31 f humana incredibile eft - 3i17.d
conípiratio 772. a. in ipfis & ipforum miniftris quisanimus | Prudentes di&ti qui iufti ac fidcles.ibid. |
| & aff:é&us ad Chriftum comprehendendum 780 b. c. d. eis | Pfalmiinterdum (uüb phrophetarum libris comprchenfi ,'in-
. dug przcipué virtutesin pretio , ieiunium , & decimarum - terdum ab ijs diftincti — : A19.d
folutio . : :65.a | Pfalmorum inícriptio in finem ; 361.b
Philofophi Géiles Euangelio prepararunt ó19.d.Philofophia | Publicani pro publicis peccatoribus habiti 571. d. publicano-
pedagogus Gentilium.ibid. j | rum officium apud Iudzos proprium Gentilium —— 571b
Pietas, & reuerentiaerga parentes — — 145.£. | Pueros appellant inferiores , qui fuperiores EU *
Ad pifcationem Apoftoli cur redierint. 110.b. myfticéquid | Parificationis lex & eius explicatio 116.117.118.121.2]
fi. EMURMR 154.d | PurpuraRegum,& principum veftitus — — 316.b
Pleni dierum infcriptura, qui nge ] : :
Plenitudo gratiz,& Spiritusfan&ti in Chrifto, & (anctis l6ge Ed j : |
diuería. D ' 49jb | 7N Vam,incrementum vehementiamque declarat 261. b. c |
*'AWPWOPE';V inferipturaquid — I10.C Quafi,tanquam, ficut nó femper fimilitudinem,ted ali- !
Ponitentia iuftificat poft bapti£fmum 476 a. eadem peccato- | ^ quando veritatem fignificans 480.e :
ribus neceffaria 269 d.paenitentiz Sacramentum 194a.poe- | Quazrere Hebrzis. idem,quod velle 751.e.quarere & nonin- l
nitentibus non neganda venia 568 a. 645 a. posnitentes |. — uenire quid fit 975f | !
olim cum Catechumenis — — 3o2.d ! Quia Hebraico more pofitum 167.a. non tam cauffam inter-
: i - Fff a dum — r

* U Ee SUCUUEMENSGUT

—

1192

U E NDDUCETX.

dum äüäïfignum declarat : 666.c 1
ng Plo quamuis 691.a. quia & quoni:am non caufhm; fed
cffzctum fxpe fignificant $08.c,820.c

Quomodo,in rebus fidei non proferendum 713b
: j EK
: Apha£lis nomen medicum fignificat 636.e
RRccenfionis populià regibus caufa 9f
Recordari Deus quando dicatur | 73.a

IRegni cxlorum viarecta 208 a.regnum Deiquod 208 c.554.b

regaum czlorum gratis propofitum 254 d. cmitur tamen
ibidem £. quo ftudio & habitu expectandum 25;.c. regnum
Dei fpirituale eft 554. £. 553. c. intra noseft, quo fenfu55. d
regnum Chrifti, quale- 676.c.f.677.a
Regum nomina in hiitorijs notanda 14. d. Regesappellati

Chrifti domini. 123.C
Relatiuum ex Hebraifmo redundat /.1072.C
Religio armis defendenda cum opus eft . 207.a

Remigius Lugdunenfis auctor commentariorum in epiftolas

. .Pauli qui Ambrofio tribuuntur - .937.a
Refpici nos à Deo quid fit 37.b.67.d
Refponderein fcriptura quid fignificet , 78.d
Reftitutio : n 372.€

Refurrectionis & mortis Chrifti fru&us 420. d. àludzis cre-
ditu difficilis 659.a. refurrectio duplexà peccato & à morte
corporis 695. e. refurrectio quomodo bonorum propria, & -
quomodo omnibus communis ibidem f. 696. a, bonorum.
qua proprio nomine appellatur 696.a. cur Chriftus bonos
non malos dicatur fufcitare 696. b. refurre&tio futura pro-
batur. | "i s 899.c.914.b
Reus iudici non refpondere in quibus poffit 846.d
Romani quenquam Iudzum fieri non prohibebát 927.£. Ro-
manz Ecclcfie fides perpetua 388. b. Romanus Pontifex -
Peti fuccetfor L^ lijo.a
S. : |
S Abbati nomen requiem fignificat 643. a. fabbati religio
apud Iudaos ibid. d. fabbati iter 424.d. fabbati feruan-
dilex percircunciáionem non foluebatur — — 76;5.c
Sabelliani refatantur 798.a.879.d.990.d.100 1.f
Sacerdotes à Leuitis diftincti in veteri lege 496 f. facerdotum
de lepra curatione iudicium 351 e, Aaronis pofteri , czteri
euite miniítri 15.b. facerdotum familia & numera ibid.c.
perpetui víque ad Romanorum tempora. — ^ at
$acramentis ipfis & ritibus externis adoramus Deum , in fpi.

humana ratione iudicandum 657. e.(acramentum quenam
- ceremonia fit. - | ^^ . F
Salomonis porticus | .. 873f
Samaria, nomen vrbis & integrz regionis 590. d. recta viaà
Galilza in Ierufalem | : |

| : $90. b.
Samaritani inter Gentiles à Iudeis numerat. ibid. a. & 59;. f.
quinque tantum libros Mofis recipiebát 602.e. Galilzi ali-
quando appellati 268.e.f. 269. a. b. Galilxis regione diuerfi.

268.d. eorum templum. 20f.C
Sanctum fanctorum templi . 21.d.25, f

Sanctorum fuffragia 321. a. 742.£. fanéti viri omnes dic&ti Pro-
phetz 184.c. fanctum cur appellet patrem Chriftus — 1081.£
Sanctificare quomode fe ipfum dictatur Chriftus 1089. d.
- fanétificari dicuntur hoftiz,quz offcruntur ibid. b. fan&ti-
- ficari proprie dicütur, qui initiantur in miniftros facri mu-
neris 1090 d. fanGtificare, dcftinare ad officium 881. d. fan-
&ificare, pradicatorem Euangelij conftitnere ^ — 1086.c

Sanguis, adiuncto przfertim nomine carnis , fignificare folet

— in fcriptura corruptionem , res & hominescarnales 474.e
. mortalem & fragilem hominis códitionem. 475. €.
Satanas vexandi homines poteftaté non habet nifi ed priusa.
Deo petat 586.d.ciufdem nomen aliquando proprium,ali-
quaundo commune m 74$.d.
$cenopegia, quodnam feftum 750.e. fcftum tabernaculorum.
(olennis dies Iudzis - ? 631.a
Scientiz clauem tollere, quo fenfu dicti à Chrifto legifperiti
243. d. : . !
Scriptura non ex ingenio noftro & coniecturis corrigenda 85
d. 239.c. loquitur fæp? iuxta temporis,& hominü opinioné
12;.£. quomodo imcllægcpda,quanflo ea , qua hominü cul-
pa cueniunt, videtut diuino confiluz tribuere 128. d. 129. a,
Íxpe verbain eodé cótextu pofiga n6 eodem modo accipit
137. 5118. a. b. prophetias pronütiare folet imperandi modo
-390.2. eiuíd& auctoritas 40. c.nO tamé ea fola credéda, qua
fu: fic in literis confignata ibidé d.n6 fua cuiq; lingua fine

pracceptote legéda 140. f. .ncäat interdü quod. minus affir-
^more vult.217.c.eiufdé libri ad priuatos miffirj.d.mos in de-

. Scriptis quàm verbis quare plus credamus -
. Sed pro quia vfurpatum T :

Senfus myfticus fcripturz idemaliquando cum literali 6:8 d.]

| Septuaginta interpretes an citetLucas, $.
. Sermo appellata Chrifti doctrina 62 1.c.(ermo Dei id eft facrc]

cuntur,. .. - ; 563,*c 2
Seruetus nouus Áriantus. $6.f
. Serui ha. tici Catholicis dominis non tetinendi 619.fl
. Seuerus Antiochenus contra Genethliacos difputans citatur.
. 769.f. "r us ; MAT
Sicera quid 19.a.b-

. $i, pro quia, vfurpatur 1030. b. fi, particula caufalisnon con-|.

. Signare pro auctoritatera dare 685.e. fignum à prodigio quid |

. Simile quod eft alicui rei, filium eius appellant Hzbrei j15.£]-

- ritu & veritate 608. c. de facramentis Ecclefiafticis non eft -

: Synchochc in fcripturis frequens 9; b.fynccdoch; :

TAquaculofum feftum templi aditu folenne apud Iu-
| dseos 632.2.0Cto dies celebrari folitum 774.b.c. horum| -

claráda Dei potétia.72.b. fcripturz facre , verbü Dei appel- -
latc.665.£.littera fpiritui oppofita quid fignificet. ibidem. d.
fcriptura abuti non debemus,vt hzreticosrefütemus — $7.a
^ €70.€c
jorrecs p Ebo« . t AoMN. d
Sedere quid fignificetin fcriptura 90. a. Chriftus quo fenfu
Íedifle dicaturin medio doctorum 14x. a. federe Chriftum
ad dexteram Patris quid "f M O^ 6 WAB.C
Sementis Euangelica fa&ta per Prophetas 616. d. declaratur id
magis 619.c.f. (emen pro prole. 116.f

fenfus literalis fequendusin expofitione fcripture — 292.
Scpelire folebant in fpeluncis Iudaj ! 910.2

literse 665.f. Fiebraicé preceptum 1002.a. 1030.b.Patris do-
.€rina Euangelica. .. " v | 1084.f]
Serpentis xnei figura explicata 505.d. ferpentes igniti qui di-

ditionalis 974.a.fi pro vtiná apud Hebrzos — 384f585.a]
Sicut non fignificat íemper sequalitatem 109r1c|
Sic, particula, apud Ioannem c. 4. quid fignificer go1. f. $92.a|-
Sicharíeu Sichem vibs Samariz multis nominibus celebzis,].
f90. e.f. | |
' 627.b].
129.c

Signi variz fignificationes in fcriptura..

Similiter interdum non imitationem fed vnitatem naturz &]
confenfum fignificat. : 649.f
Simeon cur electus vt Chrifto teftificaretur125. a. plusà Deo|.
recipit, quàm promiffum ei fuerat 124.b. & 126, d. eiusad-|

miranda fides. 1216.3| .
Sinus Abrahz quid. EUCSE
. Sitire quid. T $j99.a
Somnus zgris fanitatis prognofticum. $o;.b
. Sortitione diuifa munia facerdotibus. 22.C

Spiritus nomen varia fignificat 55 4.c. animam 55;.e. fpiritum
ad meníurá habere quid 582.b fpiritus Euágelicus qualis fi
206.d. fpiritus & anime víus & difcrimen in fcriptura. 66.
f. 67.a. : d
Spiritus fan&tus , cur promiífum Patris appellatus 425. d. cur
virtus ex alto ibid.f.à quibufdá Catholicis appellatus etiam|

verbum 434.f.principium regenerationis in baptifmo 551. f| -

-aqua viua 595.É.fons víque ad ccelum faliens 598. a. digitus,
virtus Dei 53.2.Chrifto nondum glorificato quomodo non
datus 778. a. b. e. £. eundem nomine Chrifü mitti quid fit
1602.f.quomodo dederit Chriftus 111.c. de eiufdem procef |

fione 1035. c. 1053. e. quare ci tribuatur formatio Chrifti in| -
vtero 52. d. eorepleri quid fignificetin facris litteris 29.d.|.—
4o.£ ] :

- eorepleri minus quiddam eft, quàm repleri gratia
Starc in fcriptura quid fignifitet 363.d.381.f. 414.c
Stabulum vbi Chriftusnatus eft in vrbe ipfa Bethlehem fuit
103.d.quale fuerit ibid.e.in eo afinus & bos 104.d.ij tamen
Iofephiaut Mariz non fuerunt ibidem.
Sterilitas mulieribus femper tribuitur 20.f. probrofa apud Iu-
daos 37.c.quare fteriles fanctz mulieres 21 b.& 38.2[
Subítantiua pro adiectiuis & contrà fzpe in fcriptura po.,
nuntur ' 738.a[
Suggillare quid fignificet | - 36L.C
Superiorum facta ab inferioribus non diiudicanda 615. a. co-

rum obferuantia 144. b.corüdem humilitas & moderatio|.

/ rabideme .. AU |
Superborum confilia 71. d.
Superbia infidelitatis radix 36;, a.]
Superlatiuus pro comparatiuo Hebrai(m. I029.f
Sycomorus qualis arbor M 38o.b|. .

Synagogz confuetudo 61 b. c. -fynagogis expelli malum F

1039.a
agf

fummum Iudzorum. ,

T.

primus,& nouiffimus celebriores.ibidem.c. -

TO

"w*

giscenn R AR A

m aevdiüsprerts

: Te)xgigi,a-ag : -

l'Teftimonium duorum hominum verum eft

has ERE

[
5 20 OCHOTSE I PT n MOA s N At UMRT E * La WUR
dHvZ2 lUi isdam o Ri E a N LT L OU d »
hod ii t RA "
PRNTNS " "

;fe?xtiä',,&a,, quid P:oþii& | 280.b

[ Teinpluim pro tabernaculo pofitum 25. c. frequentandum

Chriftianis exemplo & fru&u Annz15;.b.religio 18.c. t&-
plum terin anno adeundi lex inter Iudzos 18. b. templa
'adeunda diebus fcftis.ibid. facrificia Iudzi , nifi in templo
Ierofolymitano Deo offerre non poterant , orate vbique
poterant605. e. cáus tres partes erant 21. d. ter edificatum
j9.d. | |
Tc;mpus (uum quid vocet Chriftus 75;. b. víquead iudicium
breue eft 1055. temporum in verbis differentiz. interdum
confunduntur 4412.a
"Tenebrz omnes res aduerfz 89. d. duplices in feriptura 127.b
| pro morum prauitate 459.É.pro morte 460. d. pro afflictio-
nibus 461.d.pro hominibus malis 462.C

cribrari tentationibus.ibid.

|Tentationes pro perfecutionibus 384. e. ternarius numerus

perfe&ionem figuificat n5rb

|'Terra pro vtero mulieris in fcriptura poni folet 5 4.b.89.c.ter-

. ram in Ecclefia qui occupent : / 273.€
Tertulliani, vel qui apud eum libri de Trinitate auctor eft,
lapfus 57.a.locus Neftorianz hzrefis fufpect refellitur ;'C/l.b
7937.d.€
Teftamét veteris triplex diuifio 419.d.c.noui & veterisidem
Deus | 619.£.667. d. 827.b.
locus eiusex mf. Ij4.

ITheodori Heracleenf.locus ex mf.Vatic.1102.e. de proceflio-
: U. 16g5e6 ^

ne Spiritus . : .365.
'Theodorus Mopf. fufpe&us au&or in myfterio Trinitatis
447.b.452.f. damnatusin quintafynodo Conftant. 455. e.

Timor pro religione & reuerentla in fcripium 79.É.184.b. fer-
uilis bonus 300.b.ex confpectu Angelorum: . —
Tonitrua voces Dei. '

Ecclefiz pracepta Yo24.f

Tribulationes , tentationes dictz ,& quare

tis,doctoris, aut prophetz officio fungi 92.4.146.€
Trinitas ex Iíaia 162. b. in Trinitate Filiusà Patre eft. 447.€

vnigenitus modo quodam proprio 481.c.424. e. verus Deus.
449.t0t.453.a. tternus 444. C.genitus à Patre 445. e. perfo-
na à Patre diftin&ta 447.b.auctoris nomine1n Trinitate ab-
| ftinendum ' | 447.€.
Tropite Haretüci - : . 477.a
Turris Ader, ad quam primüm ab Angelis decantatum ;eft
Gloria in excelíis — 1o5.b

M

Adein pace,modus cum falutatione dimittendi. — 195.e
.V Valentiniani refellütur.145. c.abufi numero dierum pre-
- fcripto víque ad circuncifionem 76. e. negabant Chriftum
' veram carnem habuiffe.526.2.alium veteris , alium noui te-
ftamenti faciebant Dcum. 667. d. negant Chriftum effe fi-

- Jium eius Dei , qui mundum condidiílet 724.f
Ve&igal capitationis i . 2968
'Venialia peccata quotidiana dicit Auguftinus 19.a

Ventrem Hebreiintimam hominis partem appellant — 776.d
Veritas,& fpiritus vmbris , & ceremonijs opponuntur 1087.a
dicitur rectitudo & perfectio Hebr.819 d. & ftabilitas 995.f
fumitur pro impletione figurarum, & promiffionum 482. e
& 485.d.pro caufz equitate 662.c. pro opere re&to apud He-
brzos 569.f.quomodo liberat : $12.d.e.f
V eritatis, & legis antithefis 491.2. plenus folus Chriftus inter
homines 482.d.quomodo e.veritatis fpiritus cur dictus Pa-
racletus 995. d. veritatem interdum defiderio veritatis non
credimus 417.b

|Veibum Hebrzis res queuis rr. d.1.f. 58.d.& r15. d. verbi no-

Tentari nos patitur Deus , vt probemur , purgemürque387.a -

75384.6-
'Tricefimum anteannum nemini licuit apud Iudzos facerdo--

'Theophilus quis fuerit , ad quem Lucas fctibit i vb
Gewpéty verbum eft proprié rerum diuinarum . :696.e
l'Thomas abíens Spiritum fan&um accepit . a.b
T hus quotidie in templo bis adolcbatur s $Ldf

CHXMLET
TTraditio , in fola Ecclefia veritatis confirmatio eft 605.b. tra- -

:tici tueri on pofsunt. ibid. traditiones & . | : MURRU O. UP demdiseir BUOPPU
ditione hzretici tueri fe non p : fs d &. . Vnum,de vnitate poteftatis, & naturz 878. f.. quomodo fintj

z qualis Patri 441.C.448.c.tamé ab eo diftin&us 648. f.649.a. —

nmanitiieslf

EPINIS

*Vindi&am à Deo fanétos petere,quomodo intelligédü 560.

Vinea Domini eft Ecclefia 271.f. eius coloni 272.b.]
Viniabfítinentia 29.c.d.
Virginitas minimé fufpiciofa eft 45.3.|
Vifio clara , & aperta diuinz effentiz nulliin hac vita com-l
municata 493:b
Vifitare,quid in fcriptura fignificet | 81.e.376.£.

- Vita appellaturlux 460. e. corporis duplex , itémque animi

.. Vita altera quomodo huic vitz ex cótrario refpondeat 356.c.|

1071.C.ndiminintelledtuconfiftat — — 1073.à
Vite duz;actiua & contemplatiua — 228.c.
.Niueze, pro liberatum effeinftante morte — . —— — 627f

.. Vocabulum idem eodem loco interdum diuerfo fenfu poni-|

.. Vocationis inconftanüa iniis, qui maximé feruentes vide-
.. bantur |

men pro filio Dei 44.0.--'.c; foli fiho 1n Tiinirare proprium|]

455.b.cur fic appelletur filias Dei 435. d. 436. 457. a. 441.a.|

verbi nomen melius in filium Dei conuenir,quàm nomen
fermonis 439.c.verbum Patri zquale 448.c.481.c. quomo |
do caro factum : | | 478 d
Verbum Dei nó audiendum folüm, fed etiam cuftodiendum
237. C. Yerbi Dei malusauditor. 523. b. puritas,& celeritas
437. f. efficacitas 621. c. e.641. f. 642.a.[uauitatis, & elegan.

u£ plenum : 167.d|
Verfibus Spiritu fancto afflati Deum in fcripturis laudare ío
lent : 124. d.

Vetus teftamentum appellatum Moyfes , & prophetz 340. c
in eo vitz zternz doctring ibidem d.c. bj
Via ad parrem Chriftus quot modis 285. d. ad regnum corlo
rum recta m . 208a[|
Videre & audire pro eodem accipiuntur $14. d. pro fufficien-
ter cognof(cere 691. c. regnum czlorum pro poffidere 549 f.
vitam zternam, frui vita 1095.e]
Vigilie noctis militares,& paftoritiz,& earum ratio — 104 £.
Villicus,& villicare quid 310. b.31r.a

708.a.non prorogatur diuitiis 24 9.b..longam qui fibi pro
mittunt,ftulti 251.d.f.cur cum dieac nocte cOparetur 259.a.
- b.triplexinaturalis,moralis,& fupernatuialis | ^ 729.a.

eterna cibi & potus voluptate , ac fatietate defignatur in
Ícriptuta, & quam ob caufam 385.f.Filij Patrí(que cognitio

Vmbra mortisapud Hebraos quid 90. b. in fcripturis f
' protectionem fignificat. EU R $3.d.e

: difcipuli cum Chrifto

: . 1o82.d
Vnguerta in conuiuiis Orientalium

188.a|

tur i M g $45. d./681.d.707.f]
Vocare multis modis folet Chriftus] . 9$6.e
Vocati pro effcin fcriptura - 47.C.55.€.58.a

EL -- 1 663.d
Yocationi refpondendum 371. a. 6r;.b.c.614.d

Voce Chrift?cur xfus fitin Lazari fufcitatione 912.e.vocé De?

non habet 665. b. quomodo tainen interdum dicatur vox|
d — 9 f
Voluntas Dei antecedens , & confequens 1080. d. pofita pro|
-carnali concupifcentia 475. c. propria , peffimus confilia-]

Dei ibidem.voces Dei tonitrua appellari folent

3

IH . 0
Voluptatum aqua non fatiat 9* $97.e
Vt , particula fezpe non caufam , fed euentum & confequen-

tiam fignificat 154.a.858.b.855.c. 889.e.9 44. b. 971. d. 1007.b|.

1028. e. nonfolum euentum , fed & cauíam apparentem
figaificat | 1084.b:
Vterus mulieris terta vocari folitus in fcriptura
Vulgata editio Latina Bibliorum non facile mutanda 239.c
Vuluam aperire,aut claudere in fcriptura quid 119.d.& marris|
Chriftusquo fenfu aperuifle dicatur.

: Z ..
Acharias pater Ioannis Baptifte , an fummus facerdos|
qucrit 22.d.23.e. qua forma ei angelus apparuit 24. d. qui.
32.d.33.non mutus folum,fed etiam furdus effe&tus j4.£.55.a.
etiam mutus & furdus in officio permanet facerdotali 36.a.
eius canticum dictum prophetia. 81.2.
Zachaus locuples 69. d. difpofuit fe ad gratiam à Chrifto xe-
cipiendam 370. d. accepit plufquam fperabat ibid. refpon-
dit diuinz gratie 370.c. videtur fuiffe Genrilis 371.2,

Y

660.d :

$4.b.89.c].

119.C.120.b]-

7- b. 1o. interpretaremur. 19. d. 4. impuraalioqui,28. b. 1. pro Samugle Samfon. ic erat im. apo-

3

; cosne o C E od

— Primhm vt index óterque vfai effe poffit , corrigendi (ant bi numeri olumnaram,Pofl.367. in cap. Lwc. 1e. pro 378. feribe

1368.569. 370. 7* fic deinceps v(que 4d 88 .ev" rur[ne pssf 39 6.pro 4 04.feribe 597.398. 399. 4c0. Item poft 780.. feribe|

781. 782. poff 888. [crib. 889. colum. 10. a. l. 3. ex his.. col. 12. a. 2 arapnxoNveOnuóTi, 14. C. 4. circumactum.

graploo : fed quid ferip[erit autfov , pmeertum efl. ibid. bm, 1. vfitato. 32. b. n qua re. 34. e. 4. exordium.
38. d. 8. maiori. 42. f. s. Matth. 25. 39. 47. d. 8. es tu. 3. e. 7. corporis. 55. d. incom-
imutabile. g. c. 4. &». zjXJ. Locus. 54. c. s. eius&cgenus, 193. b. 9. enimeft. 194. d. inmarg. fi-
desnos. 198. f. 8. mylíterio. 205. . c. lin. 4. & s. gratificaretur, colendum effe. intermedia pu[funt omitti.
242. C. 1o. oppofuiffe. 257. a. 10, cauffa fuit. 319. b. $. acfidixiffet. 324. b. 9. vtnon veram. 558. c.
10. Cur ergo. sjt. a. 3. conftaret, ibid. É. 10. eífet. 362. e. 6. animat. 451 f. i» marg. Matth. 10.
8. 455. €. 3. BuAnÜek. $67. c. i marg. Pradeftinatianos. $95. c. 12. videntur. 607. d.im marg. tole,non.
644. a. 9. noneffeab &wvever, q.. c. d. fed à £svs/em , quod. 645. f. m marg. íanor. tuetur difcipulos. 660.
d. s. aufcultare. 681. £. ro. alliceret. 695. b. 6. hominibus. 700. a. 7. mouctut. ibid. f. eadem.
704. d. 4. amen. 744. a. 4. Dij. 984. f. 5. nefcimus ,quo vadis. 985.c. ; marg. Sup. 3. 16. 1018. £. Imm..
vir. clarificatus. 1042. b. 4. dubium.1048, m marg, Apoc. 21. j. ti64.. Gen.. 3. 10. 907.reliqua lewiora facile &
jprudenti letfore corrigentur. | | ' | :

Priuilegium Cafarce Maicflatis initio tomi. a. post epislolam
: nuncupatoriam reperies. |

u unt o EO

-a i o as us 4

Orpssnmse g asll

——

* .

NB

a,
a

ho^ 48 2000geoedit

[

u DEU
r UE ]

Wesegeslte — aus beioU 2 .

7. ZWI'Sc[fen S.u'l( 4'52/(/53 : g fc,/* (/59//9/(5 !.gr;[u Tt,/

2. 2wiseclew $eidle . £73[£80
3-' 2wisclen — Selt 728]130
- Ts ulok Ts 31 6/ 315
E5 .622de w 567/568
D5 d 5 OJ0/518

£
£
Á
g
E

S ele 6&7/5/32 /k kde 1l
Sede 437/732 ; ch'fe( 72,/

fete 378/373 : z-wei/er 7;-'/.
(e,'£€ 563/5?0 EL,Q;'fU T;i,'/

:
!

Sede 600/601 — zwetes Tel

a

E

x ? . 7 d
x * » x ;^
; ] x IN a* : ;
& [ r ; V
:
$ : j
, J * * v
V 0 N
u ;
h * : k j : . 4 i
"
E] j
5 " xy *
: i
2 -
— h L y
* " *s
i * $ * N ^
" * n ». Los
d
x .
4 u
; ! . :
X ?
$n 2 $ *
& 3 * "
* FA T
T ?
Z » PA "i
i , :
* *
— " :
* -
]
A -
k A . E *
; *
; á $
í 4 :2
á 2 o^ ,
* E s I
i * ;
- * $ ' ^
? » :
" : A *
T :
j *
&
M à N :
! ^ i *
» E à ",
: , Y N
" !
" * 1
: i i i w.
* - X
& $
3 Í
? E !
* 5E
^ I
, !)
J TK
^ d i
4 l
j
j *
1 i I
* .
* *
!
t
H
*
V -
b J
L * )/ h-t "
- - * E a à *
TET à us i oA bt RRi s du - GFR scd us

$

2 j
, P í
b í
) É ,
j N i 5
ye . d M ; 3
, P i
[j i : ^
; l ;
,
K
! $
l
4 .
l [
*s
3 P :
" i
$
:
r
Atl
* h: *
"
*
"
R 2
; j ,
; à
; i
X
*
*
a M asLAs

h .-w
AU
EM
* p
E .
x 44
tb
^ w *
C
a
*

d
.u.æw. r
H
*
3

— "—
— ——
T É

p MR

e d. u ^ i. w Éu
E
? . ^ 25
ecsa edarda us r

U u x LA MT C
m ia ..,.xx.,
D m o

m »k, L NY aïvu..;w.. ..

w Cum " P M RLCSRRINSQ UE

- IOANNIS -
ALDONATI
GAUJGN EUA LVSLPLEP J
SOCIETATISIESV 5H]

R HE ULO GI

C

R

VierFarbSelector Standard * - Euroskala Offset

COMMENTARIORVM . lÉ
EN OvVATTMOoAR . . M
U — OBVANOGORLISTAS

TOMVS II

IN LVCAM,ET IOANNEM,

Balane Q

O

Focus

AD SERENISSIMVM LOTHARIN-
I WDvcE M

O

|10

; | ! MVSSIPONTI,

25 » .. Ex Typographia Stephani Mercatoris eiufdem
| Dvcrs Typogrphi. —

M. D. XCVII.

ls

,,
)
EUR
4
--
-
E
& :
" * VIBDISTIONIRGINIRIUEEIUR UUPpD SLSISTUN C TUNESUTE NT DSRIRTE ERN í j " x d TISATISATHRT VTE G n ER T PTR THNISONITSIGONEESSSTSIPTEOMSNENUSRORIRENISSCIIAESI EEE i TET -
: |.-
L :

Cum Priuilegio Cefarea Mateffatis ad decenmium. —

Copyright '4/1"999 YxyMaster GmbH www.yxymaster.com